TattvārtharājavārttikavyākhyāTattvārtharājavārttikaTattvārthaPlain text of Mahendrakumar Jain's 1999 editionDigital textresource created byH. TrikhaPublished within the Digital Corpus of Vidyānandin's Works at www.dipal.org/dcv under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International LicenseOctober 31, 2026Akalaṅkdeva-viracitaṃ Tattvārthavārtikam (Rājavārtikam) hindīsārasahitam. 2 vols. sampādaka: Mahendrakumār Jain. (Jñānapīṭha Mūrtidevī Jaina Granthamālā: Saṃskṛta Grantha 10, 20). [1953], 5th edition New Delhi: Bharatiya Jnanpith 1999.Digitized print edition: dcv/Tattvārtharājavārttikavyākhyā/TARVV-MK-pThis resource for the text of the Tattvārtharājavārttikavyākhyā (TARVV) is published alongside other digital resources for the work. The resource at hand, TARVV-MK‑t, is a resource for the specific text of the edition by Mahendrakumar Jain (MK) in 1999. The resource renders only the plain text (t) without metatext except for punctuation and indication of verse or prose. H. Trikha created this resource during his occupations at the Institutes for South Asian, Tibetan and Buddhist Studies, University of Vienna, and for the Cultural and Intellectual History of Asia, Austrian Academy of Sciences. Substantial work was done in the project “Perspectivism and intertextuality in Vidyānandin’s works,” funded by the Austrian Science Fund (FWF Schrödinger project J 3880-G24). Trikha is especially grateful to Thomas Malten for organizing the capture of the printed edition and the intial xml-encoding. Excluded in plain text: ref, type=note-block-container, type=note-block-page-foot, notetype=inline-remark, notetype=inline-reading-suggestionnotetype=work-with-parallel, notetype=not-accepted, noteana=not-accepted, Non-accepted notes are indicted with brackets in full text. All such remarks are removed in plain-text. Accepted notes (ana="accepted", e.g., type="text-addition"), are indicated in full text with css-induced round-brackets. In plain text such brackets are not induced, the text-addtion therefore appear as part of the attestations' text. '\*' => ''Remove the Asterisk indicating Quotations '\x{201C}|\x{201D}' => ''Remove special Quotationmarks References in the left margin pertain to page and line of Mahendrakumār's edition. Text in square brackets indicate references to parallel works and suggested additions to the text. Text in round brackets indicate Mahendrakumar's suggested readings.References indicate page and line and the number of the Rājavārttika of Mahendrakumār's edition. Text of the Tattvārtha and the Rājavārttika is rendered in a lighter color. References indicate page and line and the number of the Rājavārttika of Mahendrakumār's edition. Text of the Tattvārtha is rendered in a lighter color. References in the left margin pertain to the number of the Sūtra in Mahendrakumār's edition. TARV-MK 1.0śrī­ma­dbha­ṭṭā­ka­la­ṅka­de­va­vi­ra­ci­taṃ ta­ttvā­rtha­vā­rti­ka­mpraṇamya sa­rva­vi­jñā­na­ma­hā­spa­da­mu­ru­śri­ya­m | ni­rdhū­ta­ka­lma­ṣaṃ vīraṃ vakṣye ta­ttvā­rtha­vā­rti­ka­m || TARV-MK 1.0.1śre­yo­mā­rga­pra­ti­pi­tsā­tma­dra­vya­pra­si­ddheḥ | TARVV-MK 1,03 u­pa­yo­ga­sva­bhā­va­syā­tma­naḥ śreyasā yo­kṣya­mā­ṇa­sya TARVV-MK 1,04prasiddhau satyāṃ ta­nmā­rga­pra­ti­pi­tso­tpa­dya­te | katham ? TARV-MK 1.0.2ci­ki­tsā­vi­śe­ṣapra­ti­pa­tti­va­t | TARVV-MK 1,05 yathā vyā­dhi­ni­vṛ­tti­ja­pha­la­śre­ya­sāṃ yo­kṣya­mā­ṇa­sya ciki- TARVV-MK 1,06tsyasya prasiddhau ci­ki­tsā­mā­rga­vi­śe­ṣa­pra­ti­pi­tso­tpa­dya­te tathā ā­tma­dra­vya­pra­si­ddhau śre­yo­mā­rga­pra­ti- TARVV-MK 1,07pitseti | tasmāt sā­dhī­ya­sī mo­kṣa­mā­rga­vyā­khyā svā­ya­mbha­vī­ti | kiñca, TARV-MK 1.0.3sa­rvā­rtha­pra­dhā­na­tvā­t | TARVV-MK 1,08 saṃ­sā­ri­ṇaḥ pu­ru­ṣa­sya sa­rve­ṣva­rthe­ṣu mokṣaḥ pra­dhā­na­m­, pradhāne ca TARVV-MK 1,09kṛto yatnaḥ pha­la­vā­n bhavati ta­smā­tta­nmā­rgo­pa­de­śaḥ kāryaḥ ta­da­rtha­tvā­t | TARV-MK 1.0.4mo­kṣo­pa­de­śaḥ pu­ru­ṣā­rtha­pra­dhā­na­tvā­di­ti cet; na; ji­jñā­sa­mā­nā­rthi­pra­śnā­pe­kṣi­pra­ti­va­ca­na­sa­dbhā- vāt | TARVV-MK 1,11 āha mo­kṣo­pa­de­śa eva kāryo na mā­rgo­pa­de­śaḥ | kasmāt ? pu­ru­ṣā­rtha­pra­dhā­na­tvā­t | sa­rva­śre­yo- TARVV-MK 1,12bhyaḥ puṃso mokṣa eva paraṃ śreyaḥ ā­tya­nti­kā­nu­pa­ma­śre­ya­stvā­di­ti­; tanna; ji­jñā­sa­mā­nā­rthi­pra­śnā­pe­kṣi- TARVV-MK 1,13pra­ti­va­ca­na­sa­dbhā­vā­t | yo'sau mo­kṣe­ṇā­rthī ji­jñā­sa­mā­naḥ sa mā­rga­me­va pṛ­ṣṭa­vā­n na mo­kṣa­m­, atasta- TARVV-MK 1,14nmā­rgo­pa­de­śa eva nyāyyaḥ | TARV-MK 1.0.5mo­kṣa­me­va ka­smā­nnā­prā­kṣī­di­ti cet ? na; kā­rya­vi­śe­ṣa­sa­mpra­ti­pa­tteḥ | TARVV-MK 1,15 syā­de­ta­t — ayaṃ praṣṭā TARVV-MK 1,16mo­kṣa­me­va kasmānna pṛ­ṣṭa­vā­n kai­ma­rtha­kyā­nmā­rgaṃ pṛ­ṣṭa­vā­ni­ti ? tanna; kā­rya­vi­śe­ṣa­sa­mpra­ti­pa­tteḥ | TARVV-MK 1,17mo­kṣa­kā­ryaṃ prati sarveṣāṃ sa­dvā­di­nāṃ sa­mpra­ti­pa­tte­rna kāraṇaṃ prati | TARV-MK 1.0.6kāraṇaṃ tu prati vi­pra­ti­pa­ttiḥ­, pā­ṭa­li­pu­tra­mā­rga­vi­pra­ti­pa­tti­va­t | TARVV-MK 1,18 yathā kecit puruṣā TARVV-MK 1,19nā­nā­di­gbhā­gā­pe­kṣi­ṣu mārgeṣu vi­pra­ti­pa­dya­nte na pā­ṭa­li­pu­tre prā­pta­vye­, tathā mo­kṣa­kā­ryaṃ pra­ti­pa­dya TARVV-MK 1,20ta­da­rtha­mā­dṛ­tāḥ sarve sa­dvā­di­na­sta­tkā­ra­ṇe­ṣu vi­pra­ti­pa­dya­nte | ta­dya­thā­, ke­ci­ttā­va­dā­huḥ — jñā­nā­de­va TARVV-MK 1,21mokṣa iti | apara āhuḥ — jñā­na­vai­rā­gyā­bhyā­mi­ti | pa­dā­rthā­va­bo­dho jñā­na­m­, vi­ṣa­ya­su­khā­na- TARVV-MK 1,22bhi­ṣva­ṅga­la­kṣa­ṇaṃ vai­rā­gya­mi­ti | apara āhuḥ — kriyāta eva mokṣa iti ­“­ni­tya­ka­rma­he­tu­kaṃ TARVV-MK 1,23ni­rvā­ṇa­m­” iti va­ca­nā­t | kiñca, TARV-MK 1.0.7pa­rā­bhi­prā­ya­ni­vṛ­ttya­śa­kya­tvā­t | TARVV-MK 2,01 na ca parasya praṣṭuḥ pra­śnā­bhi­prā­yo­'­sma­dā­di­bhiḥ śakyo TARVV-MK 2,02ni­va­rta­yi­tuṃ ‘mā prā­kṣī­rmā­rgaṃ mokṣaṃ pṛccha’ iti, bhi­nna­ru­ci­tvā­llo­ka­sya | TARV-MK 1.0.8ka­lpa­nā­bhe­dā­tta­dvi­pra­ti­pa­tti­ri­ti cet; na; ka­rma­vi­pra­mo­kṣa­sā­mā­nyā­t | TARVV-MK 2,03 āha — na mokṣaṃ TARVV-MK 2,04prati sa­mpra­ti­pa­tti­ra­sti kintu vi­pra­ti­pa­tti­re­va | kasmāt ? ka­lpa­nā­bhe­dā­t | a­nye­'­nya­thā­la­kṣa­ṇaṃ TARVV-MK 2,05mokṣaṃ pa­ri­ka­lpa­ya­nti — ‘­rū­pa­ve­da­nā­saṃ­jñāsaṃskāravi­jñā­na­pa­ñca­ka­ska­ndha­ni­ro­dhā­da­bhā­vo mokṣaḥ’ iti | TARVV-MK 2,06‘­gu­ṇa­pu­ru­ṣā­nta­ro­pa­la­bdhau pra­ti­sva­pna­lu­pta­vi­ve­ka­jñā­na­va­t a­na­bhi­vya­kta­cai­ta­nya­sva­rū­pā­va­sthā mokṣaḥ’ TARVV-MK 2,07i­tya­pa­re | ‘­bu­ddhi­su­kha­duḥ­khe­cchā­dve­ṣa­pra­ya­tna­dha­rmā­dha­rma­saṃ­skā­ra­na­vā­tma­gu­ṇā­tya­nto­cche­do mokṣaḥ’ ityanye | TARVV-MK 2,08tasmāt ka­lpa­nā­bhe­dā­t mokṣaṃ prati vi­pra­ti­pa­tti­ri­ti­; tanna; ka­rma­vi­pra­mo­kṣa­sā­mā­nyā­t | TARVV-MK 2,09sarveṣāṃ hi pra­vā­di­nāṃ yāṃ tā­ma­va­sthāṃ prāpya kṛ­tsna­ka­rma­vi­pra­mo­kṣa eva mo­kṣo­'­bhi­pre­ta iti TARVV-MK 2,10ā­smā­kī­na­sa­ma­yā­vi­ro­dhā­t mo­kṣa­kā­ryaṃ prati sa­mpra­ti­pa­ttiḥ | TARV-MK 1.0.9kā­rya­vi­śe­ṣo­pa­la­mbhā­t kā­ra­ṇā­nve­ṣa­ṇa­pra­vṛ­tti­ri­ti cet; na; a­nu­mā­na­ta­sta­tsi­ddhe­rgha­ṭī­ya­ntra- bhrā­nti­ni­vṛ­tti­va­t | TARVV-MK 2,12 āha — kā­rya­vi­śe­ṣa­mu­pa­la­bhya laukikāḥ kā­ra­ṇā­nve­ṣa­ṇaṃ prati ā­dri­ya­nte yathā TARVV-MK 2,13jva­rā­di­ro­ga­da­rśa­nā­tta­tkā­ra­ṇā­nve­ṣa­ṇe bhiṣak pra­va­rta­te ci­ki­tsā­pra­si­ddhya­rthaṃ tathā mo­kṣa­da­rśa­nā- TARVV-MK 2,14tta­tkā­ra­ṇā­nve­ṣa­ṇaṃ nyāyyam | na cāsau dṛ­śya­te­, ta­smā­nmo­kṣa­kā­ra­ṇā­nve­ṣa­ṇā­bhā­va iti; tanna; TARVV-MK 2,15a­nu­mā­na­ta­sta­tsi­ddheḥ | pra­tya­kṣa­to­'­nu­pa­la­bhya­mā­na­syā­pi mo­kṣa­kā­rya­syā­nu­mā­na­ta u­pa­la­bdhau mo­kṣa­kā­ra- TARVV-MK 2,16ṇā­nve­ṣa­ṇaṃ yuktaṃ gha­ṭī­ya­ntra­bhrā­nti­ni­vṛ­tti­va­t | yathā ba­lī­va­rda­pa­ri­bhra­ma­ṇā­pā­di­tā­ra­ga­rta­bhrā­ntiṃ TARVV-MK 2,17gha­ṭī­ya­ntra­bhrā­nti­ja­ni­kāṃ ba­lī­va­rda­pa­ri­bhra­ma­ṇā­bhā­ve cā­ra­ga­rta­bhrā­ntya­bhā­vā­d gha­ṭī­ya­ntra­bhrā­nti­ni­vṛ­ttiṃ TARVV-MK 2,18ca pra­tya­kṣa­ta u­pa­la­bhya sā­mā­nya­to­dṛ­ṣṭā­da­nu­mā­nā­d ba­lī­va­rda­tu­lya­ka­rmo­da­yā­pā­di­tāṃ ca­tu­rga­tya­ra- TARVV-MK 2,19ga­rta­bhrā­ntiṃ śā­rī­ra­mā­na­sa­vi­vi­dha­ve­da­nā­gha­ṭī­ya­ntra­bhrā­nti­ja­ni­kāṃ pra­tya­kṣa­ta u­pa­la­bhya jñā­na­da­rśa­na­cā­ri- TARVV-MK 2,20trā­gni­ni­rda­gdha­sya karmaṇa u­da­yā­bhā­ve ca­tu­rga­tya­ra­ga­rta­bhrā­ntya­bhā­vā­t saṃ­sā­ra­gha­ṭī­ya­ntra­bhrā­nti­ni­vṛ­ttyā TARVV-MK 2,21bha­vi­ta­vya­mi­tya­nu­mī­ya­te | yāsau saṃ­sā­ra­gha­ṭī­ya­ntra­bhrā­nti­ni­vṛ­ttiḥ sa eva mokṣa iti | ta­smā­da­nu- TARVV-MK 2,22mānato mo­kṣa­kā­rya­si­ddhe­ra­dhya­va­syā­mo mo­kṣa­kā­ra­ṇā­nve­ṣa­ṇaṃ nyā­yya­mi­ti | kiñca, TARV-MK 1.0.10sa­rva­śi­ṣṭa­sa­mpra­ti­pa­tteḥ | TARVV-MK 2,23 sarve śiṣṭāḥ pra­tya­kṣa­to­'­nu­pa­la­bhya­mā­na­syā­pi mo­kṣa­kā­rya­syā­nu- TARVV-MK 2,24mā­nā­da­sti­tva­ma­bhyu­pe­tya pra­ti­ni­ya­ta­mo­kṣa­kā­ra­ṇe­ṣu pra­ya­ta­nte | kiñca, TARV-MK 1.0.11ā­ga­mā­tta­tpra­ti­pa­tteḥ | TARVV-MK 2,25 pra­tya­kṣa­to­'­nu­pa­la­bhya­mā­no­'­pi mokṣaḥ ā­ga­mā­da­stī­ti ni­ścī­ya­te | TARVV-MK 2,26katham ? TARV-MK 1.0.12sū­ryā­ca­ndra­ma­so­rgra­ha­ṇa­va­t | TARVV-MK 2,27 yathā sū­ryā­ca­ndra­ma­so­rgra­ha­ṇa­ma­mu­ṣyāṃ ve­lā­yā­m amunā varṇena TARVV-MK 2,28amunā di­gvi­bhā­ge­na sa­rva­grā­si na­ve­tye­va­mā­di sāṃ­va­tsa­rai­ra­pra­tya­kṣa­ma­pi ā­ga­mā­jjñā­ya­te tathā TARVV-MK 2,29mo­kṣo­'­pī­ti | kiñca, TARV-MK 1.0.13sva­sa­ma­ya­vi­ro­dhā­t | TARVV-MK 2,30 ‘­a­pra­tya­kṣa­tvā­t mokṣo nāsti’ iti yasya mataṃ tasya sva- TARVV-MK 2,31sa­ma­ya­vi­ro­dho bhavati | sarve hi sa­ma­ya­vā­di­no mo­kṣā­dī­na­rthā­na­pra­tya­kṣā­na­bhi­vā­ñcha­nti | TARV-MK 1.0.14ba­ndha­kā­ra­ṇā­ni­rde­śā­da­yu­kta­mi­ti cet; na; mi­thyā­da­rśa­nā­di­va­ca­nā­t | TARVV-MK 2,32 syā­de­ta­t — anyatra TARVV-MK 3,01ba­ndha­kā­ra­ṇa­ni­rde­śaḥ kṛtaḥ ­“­vi­pa­rya­yā­d bandhaḥ” ityādiḥ, iha tu na kṛtaḥ, tato TARVV-MK 3,02mo­kṣa­kā­ra­ṇa­ni­rde­śa­syā­yu­kti­ri­ti­; tanna; mi­thyā­da­rśa­nā­di­va­ca­nā­t | vakṣyate etat — ­“­mi­thyā- TARVV-MK 3,03da­rśa­nā­vi­ra­ti­pra­mā­da­ka­ṣā­ya­yo­gā ba­ndha­he­ta­vaḥ | ” iti | TARV-MK 1.0.15ba­ndha­pū­rva­ka­tvā­nmo­kṣa­sya prāk ta­tkā­ra­ṇa­ni­rde­śa iti cet; na, ā­śvā­sa­nā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 3,05syā­dā­re­kā — prā­ṅmo­kṣa­kā­ra­ṇa­ni­rde­śā­d ba­ndha­kā­ra­ṇa­ni­rde­śo nyāyyaḥ yato ba­ndha­pū­rva­ko mokṣa iti; TARVV-MK 3,06tanna; ā­śvā­sa­nā­rtha­tvā­t | katham ? TARV-MK 1.0.16ba­ndha­na­ba­ddha­va­t | TARVV-MK 3,07 yathā kā­rā­ba­ndha­na­ba­ddhaḥ prāṇī ba­ndha­kā­ra­ṇa­śra­va­ṇā­d bibheti mokṣa- TARVV-MK 3,08kā­ra­ṇa­śra­va­ṇā­dā­śva­si­ti­, tathā a­nā­di­saṃ­sā­ra­kā­rā­va­ru­ddha ātmā pra­tha­ma­me­va ba­ndha­kā­ra­ṇa- TARVV-MK 3,09śra­va­ṇā­t mā bhaiṣīt mo­kṣa­kā­ra­ṇa­śra­va­ṇā­cca ka­tha­mā­śvā­saṃ yā­yā­di­ti prathamaṃ ba­ndha­kā­ra­ṇa­ma­nu­ktvā TARVV-MK 3,10mo­kṣa­kā­ra­ṇo­pa­de­śaḥ kṛtaḥ | kiñca, TARV-MK 1.0.17mi­thyā­vā­di­pra­ṇī­ta­mo­kṣa­kā­ra­ṇa­ni­rā­ka­ra­ṇā­rthaṃ vā | TARVV-MK 3,11 mi­thyā­vā­di­pra­ṇī­tai­ka­dvi­mo­kṣa- TARVV-MK 3,12kā­ra­ṇa­ni­rā­ka­ra­ṇā­rtho­'­ya­mā­rha­to mo­kṣa­kā­ra­ṇa­ni­rde­śa ādau kṛtaḥ, ‘­tra­ya­me­ta­t saṃgataṃ mo­kṣa­mā­rgo TARVV-MK 3,13naikaśo dviśo vā’ iti | TARVV-MK 3,14ato vi­pa­rya­ya­mā­tra­pra­bha­vāṃ saṃ­sā­ra­pra­kri­yāṃ pa­ri­ka­lpya jñā­na­vi­śe­ṣā­tta­dvi­ni­vṛ­tti­ri­tye­va­mā- TARVV-MK 3,15dya­ne­ka­mi­thyā­vā­di­pra­ṇī­ta­ma­ta­ni­vṛ­tta­ye trai­vi­dhya­vi­jṛ­mbhi­ta­mo­kṣa­kā­ra­ṇa­pra­da­rśa­nā­rtha­mā­ha — TA-MK 1.1sa­mya­gda­rśa­na­jñā­na­cā­ri­trā­ṇi mo­kṣa­mā­rgaḥ || TARVV-MK 3,16iti | TARVV-MK 3,17apare ‘­ā­rā­tī­ya­pu­ru­ṣaśa­ktya­pe­kṣa­tvā­tsi­ddhā­nta­pra­kri­yā­'­'­vi­ṣka­ra­ṇā­rthaṃ mo­kṣa­kā­ra­ṇa­ni­rde­śa­sa­mba- TARVV-MK 3,18ndhena śā­strā­nu­pū­rvīṃ ra­ca­yi­tu­ma­nvi­ccha­n i­da­ma­vo­ca­t­’ i­tyā­ca­kṣa­te | nātra śi­ṣyā­cā­ryya­sa­mba­ndho TARVV-MK 3,19vi­va­kṣi­taḥ | kintu saṃ­sā­ra­sā­ga­rani­ma­gnā­ne­ka­prā­ṇi­ga­ṇā­bhyu­jji­hī­rṣāṃ pra­tyā­gū­rṇaḥ ‘­a­nta­re­ṇa mokṣa- TARVV-MK 3,20mā­rgo­pa­de­śaṃ hi­to­pa­de­śo duḥ­ṣprā­paḥ­’ iti niścitya mo­kṣa­mā­rgaṃ vyā­ci­khyā­su­ri­da­mā­ha | TARV-MK 1.1.1pra­ṇi­dhā­na­vi­śe­ṣā­hi­ta­dvai­vi­dhya­ja­ni­ta­vyā­pā­raṃ ta­ttvā­rtha­śra­ddhā­naṃ sa­mya­gda­rśa­na­m | TARVV-MK 3,21 praṇidhā- TARVV-MK 3,22nam u­pa­yo­gaḥ pa­ri­ṇā­maḥ i­tya­na­rthā­nta­ra­m | ye­nā­rtho­'­rthā­nta­rā­dvi­śe­ṣya­te yo vā­'­rthā­nta­ra­ga- TARVV-MK 3,23tā­tpa­ryā­yā­d vi­śi­ṣya­te sa vi­śe­ṣaḥ­, vi­śi­ṣṭi­rvā vi­śe­ṣaḥ­, pra­ṇi­dhā­na­me­va viśeṣaḥ pra­ṇi­dhā­na- TARVV-MK 3,24vi­śe­ṣaḥ­, pra­ṇi­dhā­na­sya vā viśeṣaḥ pra­ṇi­dhā­na­vi­śe­ṣaḥ | ā­hi­ta­m ā­tma­sā­tkṛ­taṃ pa­ri­gṛ­hī­ta­m itya- TARVV-MK 3,25na­rthā­nta­ra­m | vi­dha­yu­va­ta­ga­ta­pra­kā­rāḥ sa­mā­nā­rthāḥ | ni­sa­rgā­dhi­ga­ma­bhe­dā­d dvau vi­dhā­va­sye­ti dvi­vi­dha­m­, TARVV-MK 3,26dvi­vi­dha­sya bhāvaḥ karma vā dvai­vi­dhya­m | pra­ṇi­dhā­na­vi­śe­ṣe­ṇā­hi­taṃ pra­ṇi­dhā­na­vi­śe­ṣā­hi­ta­m | praṇi- TARVV-MK 3,27dhā­na­vi­śe­ṣā­hi­taṃ dvai­vi­dhya­ma­sya pra­ṇi­dhā­na­vi­śe­ṣā­hi­ta­dvai­vi­dhya­m | janitaḥ prā­du­rbhā­vi­taḥ­, vyāpṛti- TARVV-MK 3,28rvyāpāraḥ a­rtha­prā­pa­ṇa­sa­ma­rthaḥ kri­yā­pra­yo­gaḥ | janito vyā­pā­ro­'­sya ja­ni­ta­vyā­pā­ra­m | kaścāsya TARVV-MK 3,29vyāpāraḥ ? iha a­nta­rda­rśa­na­mo­ho­pa­śa­ma­kṣa­ya­kṣa­yo­pa­śa­ma­pa­ryā­ya­pa­ri­ṇā­mā­d bā­hya­pa­ri­ṇā­ma­kā­ra­ṇā­pā- TARVV-MK 3,30ditād ātmano jī­vā­di­pa­dā­rtha­vi­cā­ra­vi­ṣa­yo­'­dhi­ga­mo ni­sa­rga­śca vyāpāraḥ | pra­ṇi­dhā­na­vi­śe­ṣā- TARVV-MK 4,01hi­ta­dvai­vi­dhya­me­va ja­ni­ta­vyā­pā­raṃ pra­ṇi­dhā­na­vi­śe­ṣā­hi­ta­dvai­vi­dhya­ja­ni­ta­vyā­pā­raṃ ta­ttvā­rtha­śra­ddhā­naṃ samya- TARVV-MK 4,02gda­rśa­na­m | asyārtha u­tta­ra­tra vakṣyate | TARV-MK 1.1.2na­ya­pra­mā­ṇa­vi­ka­lpa­pū­rva­ko jī­vā­dya­rtha­yā­thā­tmyā­va­ga­maḥ sa­mya­gjñā­na­m | TARVV-MK 4,03 nayau ca pramāṇe ca TARVV-MK 4,04na­ya­pra­mā­ṇā­ni­, teṣāṃ vikalpāḥ na­ya­pra­mā­ṇa­vi­ka­lpāḥ | dvau nayau dra­vyā­rthi­kaḥ pa­ryā­yā­rthi­ka­śca­, dve pramāṇe TARVV-MK 4,05pratyakṣaṃ parokṣaṃ ca, teṣāṃ vikalpā nai­ga­mā­da­yo ma­tyā­da­ya­śca vakṣyante | pū­rva­śa­bda­sta­tkā­ra­ṇa­vā­cī | TARVV-MK 4,06na­ya­pra­mā­ṇa­vi­ka­lpa­pū­rva­ko na­ya­pra­mā­ṇa­vi­ka­lpa­he­tu­ka ityarthaḥ | yena yena pra­kā­re­ṇa jī­vā­da­yaḥ TARVV-MK 4,07padārthā a­va­sthi­tāḥ tena te­nā­va­ga­maḥ jī­vā­dya­rtha­yā­thā­tmyā­va­ga­maḥ sa­mya­gjñā­na­m | mo­ha­saṃ­śa­ya­vi­pa­rya­ya- TARVV-MK 4,08ni­vṛ­ttya­rthaṃ sa­mya­gvi­śe­ṣa­ṇa­m | TARV-MK 1.1.3saṃ­sā­ra­kā­ra­ṇa­vi­ni­vṛ­ttiṃ pra­tyā­gū­rṇa­sya jñā­na­va­to bā­hyā­bhya­nta­ra­kri­yā­vi­śe­ṣo­pa­ra­maḥ samyak- cā­ri­tra­m | TARVV-MK 4,10 saṃsāraḥ pa­ñca­vi­dhaḥ dra­vya­kṣe­tra­kā­la­bha­va­bhā­va­pa­ri­va­rta­na­bhe­dā­t | tasya kāraṇaṃ TARVV-MK 4,11karma a­ṣṭa­vi­dha­m­, tasya vi­śe­ṣe­ṇā­tya­nti­kī nivṛttiḥ saṃ­sā­ra­kā­ra­ṇa­vi­ni­vṛ­ttiḥ­, tāṃ pra­tyā­gū­rṇa­syo­dya- TARVV-MK 4,12tasya, jñā­na­va­ta iti pra­śaṃ­sā­yāṃ matuḥ, yathā rū­pa­vā­ni­ti pra­śaṃ­sā­yu­kta­sya sattā kathyate | nahi kasya- TARVV-MK 4,13cidrūpaṃ nāsti, praśastaṃ tu nāsti, tathā jñā­na­ma­syā­stī­ti jñā­na­vā­ni­ti pra­śaṃ­sā­yu­kta­sya sattā TARVV-MK 4,14kathyate | na ka­sya­ci­jjñā­naṃ nāsti sarva evātmā jñā­na­vā­n cai­ta­nyā­t­, mi­thyā­da­rśa­no­da­ye vi­pa­rī­tā­rtha- TARVV-MK 4,15grā­hi­tvā­t mi­thyā­dṛ­ṣṭi­ra­jñaḥ­, ta­da­bhā­ve yā­thā­tmye­nā­rtha­vi­bhā­va­nā­t sa­mya­gdṛ­ṣṭiḥ pra­śa­sta­jñā­naḥ­, TARVV-MK 4,16tasya jñā­na­va­taḥ | kriyā kri­yā­nta­rā­dvi­śi­ṣya­te yena sa vi­śe­ṣaḥ­, vi­śi­ṣṭi­rvā viśeṣaḥ | sa dvividho TARVV-MK 4,17bāhya ā­bhya­nta­ra­śce­ti | bāhyo vācikaḥ kā­yi­ka­śca bā­hye­ndri­ya­pra­tya­kṣa­tvā­t­, ā­bhya­nta­ro TARVV-MK 4,18mānasaḥ cha­dma­sthā­pra­tya­kṣa­tvā­t­, ta­syo­pa­ra­maḥ sa­mya­kcā­ri­tra­mi­tyu­cya­te | sa punaḥ pa­ra­mo­tkṛ­ṣṭo TARVV-MK 4,19bhavati vī­ta­rā­ge­ṣu ya­thā­khyā­ta­cā­ri­tra­saṃ­jña­kaḥ | ā­rā­tī­ye­ṣu saṃ­ya­tā­saṃ­ya­tā­di­ṣu sū­kṣma­sā­mpa­rā­yi- TARVV-MK 4,20kānteṣu pra­ka­rṣā­pra­ka­rṣa­yo­gī bhavati | TARV-MK 1.1.4jñā­na­da­rśa­na­yoḥ ka­ra­ṇa­sā­dha­na­tvaṃ ka­rma­sā­dha­na­ścā­ri­tra­śa­bdaḥ | TARVV-MK 4,21 jñānaṃ da­rśa­na­mi­ti karaṇa- TARVV-MK 4,22sā­dha­nā­ve­tau śabdau, ­“­ka­ra­ṇā­dhi­ka­ra­ṇa­yoḥ­” iti yuṭo vi­dhā­nā­t | ka­rma­sā­dha­na- TARVV-MK 4,23ścā­ri­tra­śa­bdaḥ ­“­bhū­va­di­gṛ­bhyo ṇi­tra­śca­re­rvṛ­tte­” iti karmaṇi vi­dhā­nā­t | TARVV-MK 4,24jñā­na­da­rśa­na­śa­kti­vi­śe­ṣa­śu­ddhi­sa­nni­dhā­ne jī­vā­dī­na­rthā­nā­tmā jānāti paśyati vā yena tajjñānaṃ darśanaṃ TARVV-MK 4,25ca | cā­ri­tra­mo­ho­pa­śa­ma­kṣa­ya­kṣa­yo­pa­śa­ma­sa­dbhā­ve caryate taditi cā­ri­tra­m | TARV-MK 1.1.5ka­rtṛ­ka­ra­ṇa­yo­ra­nya­tvā­da­nya­tva­mā­tma­jñā­nā­dī­nāṃ pa­ra­śvā­di­va­di­ti cet; na; ta­tpa­ri­ṇā­mā­da- gnivat | TARVV-MK 4,27 syā­dā­re­kā — jñā­na­da­rśa­na­yo­rā­tma­dra­vyā­da­nya­tva­m­, kasmāt ? dṛ­ṣṭa­tvā­t de­va­da­tta­pa­ra- TARVV-MK 4,28śu­va­di­ti­; tanna; ki kā­ra­ṇa­m ? ta­tpa­ri­ṇā­mā­da­gni­va­t | yathā bā­hya­dra­vyā­di­pa­ñca­ta­ya­he­tu­sa­nni­dhā­ne TARVV-MK 4,29sati ā­bhya­nta­ra­pa­ri­ṇā­ma­va­śā­t te­ja­skā­yi­ka­nā­ma­ka­rmo­da­yā­vi­rbhā­vi­tau­ṣṇya­pa­ryā­ya ātmā TARVV-MK 5,01ta­tpa­ri­ṇā­mā­da­gni­vya­pa­de­śa­bhā­g bha­va­ti­, sa e­va­mbhū­ta­na­ya­va­kta­vya­ta­yā u­ṣṇa­pa­ryā­yā­da­na­nyaḥ­, tathā evambhū- TARVV-MK 5,02ta­na­ya­va­kta­vya­va­śā­j jñā­na­da­rśa­na­pa­ryā­ya­pa­ri­ṇa­ta ātmaiva jñānaṃ darśanaṃ ca ta­tsvā­bhā­vyā­t | TARV-MK 1.1.6a­ta­tsvā­bhā­vye­'­na­va­dhā­ra­ṇa­pra­sa­ṅgo­'­gni­va­t | TARVV-MK 5,03 yathā a­gni­ru­ṣṇa­pa­ryā­ye­ṇā­nya­dra­vyā­sā­dhā­ra­ṇe­nā- TARVV-MK 5,04va­dhā­rya­te ‘­a­ya­ma­gniḥ­’ iti, sa ce­tta­tsva­bhā­vo na bhavet pra­ti­vi­śi­ṣṭā­sā­dhā­ra­ṇa­pa­ryā­yā­bhā­vā­da­gne­ra­na­va- TARVV-MK 5,05dhā­ra­ṇa­pra­sa­ṅgaḥ | tathā ā­tma­no­'­pi jñā­nā­da­nya­tve­'­na­va­dhā­ra­ṇa­m­, ya­to­'­ya­ma­nya­dra­vyā­sā­dhā­ra­ṇa­jñā­na- TARVV-MK 5,06paryāyaḥ ta­tsva­bhā­vā­t­, ta­to­'­na­nyo dra­vyā­rthā­de­śā­t | sa cenna jñā­na­sva­bhā­vaḥ sa­tye­va­ma­jñaḥ syāt, TARVV-MK 5,07ta­ta­ścā­syā­na­va­dhā­ra­ṇa­pra­sa­ṅgaḥ | TARV-MK 1.1.7a­rthā­nta­rā­t saṃ­pra­tya­ya iti cet; na; u­bha­yā­sa­ttvā­t | TARVV-MK 5,08 syā­de­ta­t — anyatve satyapi nā­na­va­dhā­ra- TARVV-MK 5,09ṇam | kutaḥ ? ya­smā­da­rthā­nta­rā­t saṃ­pra­tya­yaḥ nī­lī­dra­vya­sa­mba­ndhā­cchā­ṭī­pa­ṭa­ka­mba­lā­di­ṣu nī­la­sa­mpra­tya- TARVV-MK 5,10vat | yathā a­rthā­nta­ra­bhū­te­na nī­lī­dra­vye­ṇa sa­mba­ddha­tvā­cchā­ṭī­pa­ṭa­ka­mba­lā­di­ṣu nī­la­sa­mpra­tya­yaḥ tathā TARVV-MK 5,11a­rthā­nta­ra­bhū­to­ṣṇa­gu­ṇa­sa­ma­vā­yā­du­ṣṇo­'­gniḥ­, ātmācā­rthā­nta­ra­bhū­ta­jñā­na­gu­ṇa­sa­ma­vā­yā­jjña iti; tanna; TARVV-MK 5,12kiṃ kā­ra­ṇa­m ? u­bha­yā­sa­ttvā­t | da­ṇḍa­da­ṇḍi­va­t | yathā da­ṇḍa­sa­mba­ndhā­t prāgdaṇḍī jā­tyā­di­bhi­rla­kṣa­ṇaiḥ TARVV-MK 5,13svataḥ si­ddha­tvā­t san, da­ṇḍo­'­pi prā­gda­ṇḍi­sa­mba­ndhā­dvṛ­tta­drā­ghi­mā­di­nā la­kṣa­ṇe­na svataḥ si­ddha­tvā­t TARVV-MK 5,14san, ato da­ṇḍa­yo­gā­dda­ṇḍī­tye­ta­nnyā­yya­m­, tathā nī­la­dra­vya­yo­gā­cchā­ṭyā­di nī­la­mi­tye­ta­nnyā­yya­m­, TARVV-MK 5,15ta­tho­ṣṇa­gu­ṇa­yo­gā­nna prā­ga­gne­ra­nya­dvi­śe­ṣa­la­kṣa­ṇaṃ sa­dbhā­va­sya pra­khyā­pa­ka­ma­stī­ti a­sa­nna­gniḥ­, uṣṇa- TARVV-MK 5,16syāpi prā­ga­gni­yo­gā­da­sa­ttvaṃ ni­rā­śra­ya­gu­ṇā­bhā­vā­t | na cāsatoḥ sambandho dṛṣṭa iṣṭo vā | ātma- TARVV-MK 5,17no'pi jñā­na­gu­ṇa­yo­gā­t prā­ga­sa­ttvaṃ vi­śe­ṣa­la­kṣa­ṇā­bhā­vā­t | jñā­na­syā­pyā­tma­dra­vya­saṃ­ba­ndhā­t prā­ga­sa­ttvaṃ TARVV-MK 5,18ni­rā­śra­ya­gu­ṇā­bhā­vā­t | na­cā­sa­toḥ sambandho dṛṣṭa iṣṭo vā | ta­smā­du­bha­yā­sa­ttvā­nnā­rthā­nta­rā­t TARVV-MK 5,19saṃ­pra­tya­yaḥ | kiñca, TARV-MK 1.1.8u­bha­ya­thā­pya­sa­dbhā­vā­t | TARVV-MK 5,20 katham ? TARV-MK 1.1.9sa­rvā­sa­dvā­di­va­t | TARVV-MK 5,21 i­da­ma­sitvaṃ praṣṭavyaḥ — u­ṣṇa­gu­ṇo­gā­t prāgagnā uṣṇa iti jñānaṃ syādvā, TARVV-MK 5,22na veti ? yadi prā­gu­ṣṇa­gu­ṇa­yo­gā­da­gnā­vu­ṣṇa iti jñānaṃ syāt; kai­ma­rtha­kyā­du­ṣṇa­gu­ṇa­yo­gaḥ TARVV-MK 5,23prārthyate ? atha nāsti; a­to­'­pyu­ṣṇa­jñā­nā­bhā­vā­t­, a­nu­ṣṇa­sva­bhā­va­syā­gneḥ u­ṣṇa­gu­ṇa­yo­gā­du­ṣṇa TARVV-MK 5,24iti vya­pa­de­śā­bhā­vaḥ | kiñca, TARV-MK 1.1.10a­na­va­sthā­pra­ti­jñā­hā­ni­do­ṣa­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 5,25 katham ? TARV-MK 1.1.11sa­rva­sa­tpra­ti­pa­kṣa­vā­di­va­t | TARVV-MK 5,26 yathā ya­dyu­ṣṇa­gu­ṇa­yo­gā­da­gni­ru­ṣṇaḥ­; a­tho­ṣṇa­gu­ṇaḥ­, TARVV-MK 5,27kena yo­gā­du­ṣṇaḥ ? sva­bhā­vā­di­ti cet; agnau ko­'­pa­ri­to­ṣaḥ ? u­ṣṇa­tvā­du­ṣṇa­gu­ṇa­syo­ṣṇa­tva- TARVV-MK 5,28miti cet; u­ṣṇa­tva­syo­ṣṇa­tva kutaḥ ? svata eveti cet; agnau ko­'­pa­ri­to­ṣaḥ ? TARVV-MK 5,29a­thā­gne­ru­ṣṇa­tvaṃ svata eva mā­si­dha­di­ti u­ṣṇa­tva­syā­pya­nya­du­ṣṇa­tva­ma­sti ta­syā­pya­nya­di­tya­na­va­sthā | TARVV-MK 5,30a­thā­na­va­sthā mā­bhū­di­ti svata e­vo­ṣṇa­tva­syo­ṣṇa­tva­m­, nanu pra­ti­jñā­hā­niḥ ‘­a­rthā­nta­rā­t TARVV-MK 5,31saṃ­pra­tya­yaḥ­’ iti | tathā yadi jñā­na­gu­ṇa­yo­gā­dā­tmā jñaḥ, atha jñā­na­gu­ṇaḥ kena yogāt ? TARVV-MK 5,32sva­bhā­vā­di­ti cet; ātmani ko­'­pa­ri­to­ṣaḥ | jñā­na­tvā­jjñā­na­gu­ṇa­sya jñā­na­vya­pa­de­śa iti cet; TARVV-MK 5,33jñā­na­tva­sya jñānatvaṃ kutaḥ ? svata eveti cet; ātmani ko­'­pa­ri­to­ṣaḥ ? a­thā­tma­no jñatvaṃ svata TARVV-MK 6,01eva mā­si­dha­di­ti jñā­na­tva­syā­pya­nya­jjñā­na­tva­ma­sti ta­syā­pya­nya­t ta­syā­pya­nya­di­tya­na­va­sthā | TARVV-MK 6,02a­thā­na­va­sthā mā­bhū­di­ti svata eva jñā­na­tva­sya jñā­na­tva­mi­ṣṭaṃ nanu pra­ti­jñā­hā­niḥ ‘­a­rthā­nta­rā­t TARVV-MK 6,03saṃ­pra­tya­yaḥ­’ iti | kiñca, TARV-MK 1.1.12ta­tpa­ri­ṇā­mā­bhā­vā­t | TARVV-MK 6,04 yathā da­ṇḍa­saṃ­ba­ndhe­'­pi daṇḍino na da­ṇḍa­pa­ri­ṇā­maḥ daṇḍi- TARVV-MK 6,05vya­pa­de­śa­mā­tra­pra­ti­la­mbhā­t­, tathā u­ṣṇa­gu­ṇa­syo­ṣṇa­tva­sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­saṃ­ba­ndhe noṣṇatvaṃ guṇa-sāmānya- TARVV-MK 6,06vi­śe­ṣa­pa­dā­rtha­bhe­dā­t­, ata ‘­u­ṣṇa­tva­vā­nu­ṣṇa­gu­ṇaḥ­’ i­tyā­sa­ktaṃ na tu ‘­u­ṣṇaḥ­’ iti | ta­tho­ṣṇa­gu­ṇa­saṃ­ba­ndhe­'- TARVV-MK 6,07pya­gne­rno­ṣṇa­tvaṃ dravya-gu­ṇa­pa­dā­rtha­bhe­dā­t­, ata ‘­u­ṣṇa­vā­na­gniḥ­’ i­tyā­sa­ktaṃ na tu svayam ‘­u­ṣṇaḥ­’ iti | TARV-MK 1.1.13sa­ma­vā­yā­di­ti cet; na; pra­ti­ni­ya­mā­bhā­vā­t | TARVV-MK 6,08 syā­nma­ta­m — sa­ma­vā­yo nā­mā­yu­ta­si­ddha- TARVV-MK 6,09lakṣaṇaḥ saṃbandha i­he­daṃ­bu­ddhya­bhi­dhā­na­pra­vṛ­tti­he­tuḥ te­nai­ka­tva­mi­va nītānāṃ vya­pa­de­śo bhavati — uṣṇatva- TARVV-MK 6,10sa­ma­vā­yā­du­ṣṇo guṇaḥ, u­ṣṇa­gu­ṇa­sa­ma­vā­yā­ccā­gni­ru­ṣṇa iti; tanna; kutaḥ ? pra­ti­ni­ya­mā­bhā­vā­t | TARVV-MK 6,11u­ṣṇa­tvo­ṣṇa­gu­ṇa­yoḥ a­gnyu­ṣṇa­yo­ścā­nya­tve ko'yaṃ pra­ti­vi­śi­ṣṭo niyamo ya­du­ṣṇa­gu­ṇa­syā­gnā­ve­va TARVV-MK 6,12sa­ma­vā­yo nāpsu, śī­ta­gu­ṇa­sya cāpsveva sa­ma­vā­yo nāgnau | u­ṣṇa­tva­sya co­ṣṇa­gu­ṇe­nai­va sa­ma­vā­yo TARVV-MK 6,13na śī­tā­di­gu­ṇā­nta­re­ṇe­ti | tadyena vi­śe­ṣe­ṇā­yaṃ pra­ti­ni­ya­ma iṣyate na taṃ paśyāmaḥ | ata eva dravya- TARVV-MK 6,14pa­ri­ṇā­ma e­vau­ṣṇya­mi­ti siddhaṃ nā­nya­sta­tpra­ti­ni­ya­ma­he­tu­ra­sti | svabhāvo he­tu­ri­ti cet; tata eva TARVV-MK 6,15ta­tpa­ri­ṇā­ma­si­ddhiḥ | kiñca, TARV-MK 1.1.14sa­ma­vā­yā­bhā­vo vṛ­ttya­nta­rā­bhā­vā­t | TARVV-MK 6,16 nāsti ta­tpa­ri­ka­lpi­taḥ sa­ma­vā­yaḥ | kutaḥ ? vṛttyanta- TARVV-MK 6,17rā­bhā­vā­t | yathā gu­ṇā­dī­nāṃ pa­dā­rthā­nāṃ dravye sa­ma­vā­ya­saṃ­ba­ndhā­dvṛ­tti­ri­ṣṭā tathā sa­ma­vā­yaḥ pa­dā­rthā­nta­raṃ TARVV-MK 6,18bhūtvā kena saṃ­ba­ndhe­na dra­vyā­di­ṣu vartsyati sa­ma­vā­yā­nta­rā­bhā­vā­t ? eka eva hi sa­ma­vā­yaḥ ­“­ta­ttvaṃ TARVV-MK 6,19bhāvena vyā­khyā­ta­m­” iti va­ca­nā­t | na ca saṃ­yo­ge­na vṛttiḥ yu­ta­si­ddhya­bhā­vā­t­, TARVV-MK 6,20yu­ta­si­ddhā­nā­ma­prā­pti­pū­rvi­kā prāptiḥ saṃyogaḥ | na cānyaḥ saṃbandhaḥ saṃ­yo­ga­sa­ma­vā­ya­vi­la­kṣa­ṇo­'­sti TARVV-MK 6,21yena sa­ma­vā­ya­sya dra­vyā­di­ṣu vṛttiḥ syāt | ataḥ sa­ma­vā­yi­bhi­ra­na­bhi­saṃ­ba­ndhā­t nā­stiṃ­kha­ra­vi­ṣā­ṇa­va­t TARVV-MK 6,22sa­ma­vā­yaḥ | TARV-MK 1.1.15prā­pti­tvā­t prā­ptya­nta­rā­bhā­va iti cet; na; vya­bhi­cā­rā­t | TARVV-MK 6,23 syā­nma­ta­m — dra­vyā­dī­ni prāpti- TARVV-MK 6,24manti a­ta­ste­ṣāṃ yayā ka­yā­ci­t prāptyā bha­vi­ta­vya­m­, sa­ma­vā­ya­stu prāptirna prā­pti­mā­n­, ataḥ prāptya- TARVV-MK 6,25nta­rā­bhā­ve­'­pi svata eva prā­pno­tī­ti­; tacca na; kasmāt ? vya­bhi­cā­rā­t | yathā saṃyogaḥ prāpti- TARVV-MK 6,26rapi san prā­ptya­nta­re­ṇa sa­ma­vā­ye­na vartate tathā sa­ma­vā­ya­syā­pi syāditi | TARV-MK 1.1.16pra­dī­pa­va­di­ti cet; na; ta­tpa­ri­ṇā­mā­da­na­nya­tva­si­ddheḥ | TARVV-MK 6,27 syā­de­ta­t — yathā pradīpaḥ pra­dī­pā­nta­ra- TARVV-MK 6,28ma­na­pe­kṣa­mā­ṇa ātmānaṃ pra­kā­śa­ya­ti gha­ṭā­dīṃ­śca­, tathā sa­ma­vā­yaḥ saṃ­ba­ndhā­nta­rā­pe­kṣā­ma­nta­re­ṇā­tma­na­śca TARVV-MK 6,29dra­vyā­di­ṣu vṛ­tti­he­tu­rdra­vyā­dī­nāṃ ca pa­ra­spa­ra­ta iti; tanna; kutaḥ ? ta­tpa­ri­ṇā­mā­da­na­nya­tva­si­ddheḥ | TARVV-MK 6,30yathā pradīpaḥ svayaṃ pra­kā­śa­pa­ri­ṇā­mā­t pra­kā­śā­tma­no­'­na­nyaḥ pra­kā­śā­nta­raṃ nā­pe­kṣa­te­, anyathā prakā- TARVV-MK 6,31śā­tma­no­'­nya­tve pra­dī­pa­syā­pra­dī­pa­tva­pra­sa­ṅgaḥ­, yato na pra­kā­śā­tmā­naṃ projjhyānyaḥ pra­dī­po­sti­, tathā na TARVV-MK 6,32dra­vyā­da­nye gu­ṇa­ka­rma­sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­sa­ma­vā­yāḥ santi dra­vya­syai­vo­bha­ya­pa­ri­ṇā­ma­kā­ra­ṇā­pe­kṣa­sya guṇaḥ karma TARVV-MK 7,01sāmānyaṃ viśeṣaḥ sa­ma­vā­ya i­tye­va­mā­di­pa­ryā­yā­nta­re­ṇa pa­ri­ṇā­maḥ | yathā pradīpaḥ sva­la­kṣa­ṇa­pra­si­ddho TARVV-MK 7,02gha­ṭā­di­bhyo­'­nyo naivaṃ sa­ma­vā­yaḥ sva­la­kṣa­ṇa­pra­si­ddhaḥ dra­vyā­da­nyo­'­sti­, dra­vya­syai­va guṇādi-paryāya- TARVV-MK 7,03pa­ri­ṇā­mā­t | tasmānna pra­dī­pa­va­t sa­ma­vā­ya­si­ddhiḥ | anyathā ca dra­vyā­da­nya­tve gu­ṇā­dī­nāṃ dravyasyā- TARVV-MK 7,04dra­vya­tva­pra­sa­ṅgo yato na gu­ṇā­di­pa­ryā­yā­n pro­jjhyā­nya­d dra­vya­ma­sti | yadi vā gu­ṇā­dī­n projjhya dravyaṃ TARVV-MK 7,05ke­na­ci­da­nye­na sva­vi­śe­ṣe­ṇa prasiddhaṃ yad gu­ṇā­di­bhiḥ sa­mba­dhya­te sa viśeṣa u­cya­tā­m ? yato TARVV-MK 7,06na gu­ṇā­di­pa­ri­tyā­ge­nā­nyo dravyasya viśeṣaḥ svataḥ pra­si­ddho­'­sti | ato dra­vya­pa­ri­ṇā­mā TARVV-MK 7,07eva gu­ṇā­da­ya iti siddham | kiñca, TARV-MK 1.1.17vi­śe­ṣa­vi­jñā­nā­bhā­vā­t | TARVV-MK 7,08 yasya yu­tā­yu­ta­si­ddhā­rtha­grā­ha­kaṃ vi­jñā­na­me­ka­ma­sti tasya ayuta- TARVV-MK 7,09siddhānāṃ sa­ma­vā­yaḥ yu­ta­si­ddhā­nāṃ saṃyoga iti syā­dvi­śe­ṣa­vi­jñā­na­m­, bha­va­ta­stu kṣa­ṇi­kai­kā­rtha­vi­ṣa- TARVV-MK 7,10ya­tvā­jjñā­nā­nāṃ ta­dvi­śe­ṣa­vi­jñā­nā­bhā­vaḥ­, ta­da­bhā­vā­tta­dvi­ve­kā­bhā­vaḥ | TARV-MK 1.1.18saṃ­skā­rā­di­ti cet; na; tasyāpi tā­dā­tmyā­t | TARVV-MK 7,11 syā­de­ta­t — jñānajo jñā­na­he­tu­śca saṃskāro- TARVV-MK 7,12'sti, tasyādaḥ sā­ma­rthya­mi­ti­; tanna; kutaḥ ? tasyāpi tā­dā­tmyā­t | e­kā­rtha­grā­hi­jñā­na­ja­sya saṃ­skā­ra­sya TARVV-MK 7,13cai­kā­rtha­grā­hi­jñā­na­he­tu­tvā­t­, a­ne­kā­rtha­grā­hi­jñā­nā­bhā­vā­ccā­ne­kā­rtha­grā­hi­jñā­na­saṃ­skā­rā­bhā­vaḥ­, tasmāt TARVV-MK 7,14pūrvokto do­ṣa­sta­da­va­stha eva | TARVV-MK 7,15a­tha­vā­, a­ya­ma­rthaḥ — ‘­ka­rtṛ­ka­ra­ṇa­yo­ra­nya­tvā­da­nya­tva­mā­tma­jñā­nā­dī­nāṃ pa­ra­śvā­di­va­di­ti cet; TARVV-MK 7,16na; ta­tpa­ri­ṇā­mā­da­gni­va­di­ti | yathā a­gni­ra­gni­sva­bhā­vā­da­nyo dahan — dā­ha­kri­yā­yāḥ kartā | TARVV-MK 7,17kiṃ­ka­ra­ṇo dahati ? ta­tpa­ri­ṇā­mā­da­gnyā­tmai­va ka­ra­ṇa­m­, tathā ātmā jña­sva­bhā­va­tvā­t jñā­nā­da­nyaḥ­, TARVV-MK 7,18ta­tpa­ri­ṇā­mā­da­rthā­n jānan jñā­na­kri­yā­yāḥ kartā | kiṃ­ka­ra­ṇo jānāti ? ta­tpa­ri­ṇā­mā­t tadeva TARVV-MK 7,19jñānaṃ ka­ra­ṇa­tve­na vi­va­kṣya­te | anyathā cā­'­ta­tsvā­bhā­vye a­na­va­dhā­ra­ṇa­pra­sa­ṅgo­'­gni­va­t­’ i­tye­va­mā­di- TARVV-MK 7,20vā­kyā­rtha­vi­va­ra­ṇaṃ da­ha­na­sva­bhā­vā­pe­kṣa­yā yojyam | kiñca, TARV-MK 1.1.19a­ne­kā­ntā­t pa­ryā­ya­pa­ryā­yi­ṇo­ra­rthā­nta­ra­bhā­va­sya gha­ṭā­di­va­t | TARVV-MK 7,21 yathā gha­ṭa­ka­pā­la­śa­ka­la­śa­rka- TARVV-MK 7,22rādīnāṃ na­ya­dva­yā­rpa­ṇā­bhe­dā­t syā­de­ka­tvaṃ syā­da­nya­tva­m | katham ? iha pa­ryā­yā­rthi­ka­gu­ṇa­bhā­ve TARVV-MK 7,23dra­vyā­rthi­ka­prā­dhā­nyā­t pa­ryā­yā­rthā­na­rpa­ṇā­t mṛ­drū­pa­dra­vyā­jī­vā­nu­pa­yo­gā­di­dra­vyā­rthā­rpa­ṇā­t syā­de­ka­tva­m­, TARVV-MK 7,24yato gha­ṭa­ka­pā­lā­da­yo mṛ­drū­pa­dra­vyā­rthaṃ na jahati | te­ṣā­me­va dra­vyā­rthi­ka­gu­ṇa­bhā­ve pa­ryā­yā­rthi­ka­prā­dhā­nyā­d TARVV-MK 7,25dra­vyā­rthā­na­rpa­ṇā­t kā­ra­ṇa­vi­śe­ṣā­pā­di­ta­bhe­da­pa­ryā­yā­rthā­rpa­ṇā­t syā­da­nya­tva­m­, ya­to­'­nyo gha­ṭa­pa­ryā­yaḥ TARVV-MK 7,26anyaśca ka­pā­lā­di­pa­ryā­yaḥ­, tathā mṛdo gha­ṭā­di­pa­ryā­yā­ṇāṃ ca syā­de­ka­tvaṃ syā­da­nya­tva­m | katham ? TARVV-MK 7,27ta­tpa­ri­ṇā­mā­t syā­de­ka­tva­m­, yato mṛ­drū­pa­me­va u­bha­ya­pa­ri­ṇā­ma­kā­ra­ṇa­va­śā­d gha­ṭa­ka­pā­lā­di­pa­ryā­ya- TARVV-MK 7,28pa­ri­ṇa­taṃ ta­dvya­pa­de­śa­bhā­g bha­va­ti­, nānyā mṛt nānye gha­ṭā­da­yo mṛ­drū­pa­vya­ti­ri­kta­gha­ṭā­di­pa­ryā­yā­bhā­vā­t | TARVV-MK 7,29paryāyi-pa­ryā­ya­bhe­dā­cca syā­da­nya­tva­m­, yataḥ paryāyi mṛddravyaṃ paryāyā gha­ṭā­da­yaḥ | tathā ā­tma­no­'­pi TARVV-MK 7,30jñā­nā­di­pa­ryā­yā­ṇāṃ ca syā­de­ka­tvaṃ syā­nnā­nā­tva­m | katham ? pa­ryā­yā­rthi­ka­gu­ṇa­bhā­ve dra­vyā­rthi­ka- TARVV-MK 7,31prā­dhā­nyā­t pa­ryā­yā­rthā­na­rpa­ṇā­t a­nā­di­pā­ri­ṇā­mi­ka­cai­ta­nyajī­va­dra­vyā­di­dra­vyā­rthā­rpa­ṇā­t syāde- TARVV-MK 7,32ka­tva­m­, yato jñā­nā­da­yo­'­nā­di­pā­ri­ṇā­mi­ka­cai­ta­nya­jī­va­dra­vyā­di­dra­vyā­rthaṃ na jahati | te­ṣā­me­va TARVV-MK 7,33dra­vyā­rthi­ka­gu­ṇa­bhā­ve pa­ryā­yā­rthi­ka­prā­dhā­nyā­d dra­vyā­rthā­na­rpa­ṇā­t kā­ra­ṇa­vi­śe­ṣā­pā­di­ta­bhe­da­pa­ryā­yā­rthā­rpa- TARVV-MK 7,34ṇāt syā­da­nya­tva­m­, ya­to­'­nyo jñā­na­pa­ryā­yo­'­nye ca da­rśa­nā­di­pa­ryā­yāḥ­, tathā ātmano jñā­nā­di­pa­ryā- TARVV-MK 8,01yāṇāṃ ca syā­de­ka­ttvaṃ syā­da­nya­tva­m | katham ? ta­tpa­ri­ṇā­mā­de­śā­t syā­de­ka­tva­m­, yata ā­tmai­vo­bha­ya- TARVV-MK 8,02pa­ri­ṇā­ma­kā­ra­ṇa­va­śā­t jñā­nā­di­pa­ryā­ya­pa­ri­ṇa­to jñā­nā­di­vya­pa­de­śa­bhā­g bha­va­ti­, nānya ātmā nānye TARVV-MK 8,03jñā­nā­da­yaḥ ā­tma­dra­vya­vya­ti­ri­kta­jñā­nā­di­pa­ryā­yā­bhā­vā­t | pa­ryā­yi­pa­ryā­ya­bhe­dā­cca syā­da­nya­tva­m­, TARVV-MK 8,04yataḥ paryāyī ātmā paryāyā jñā­nā­da­yaḥ | ta­smā­de­ka­tvā­nya­tvaṃ pra­tya­ne­kā­nto­pa­pa­tteḥ ta­tpa­ri­ṇā­ma­tve­'­pi TARVV-MK 8,05ka­ra­ṇa­bhā­vo yuktaḥ | TARV-MK 1.1.20i­ta­ra­thā hi e­kā­rtha­pa­ryā­yā­da­nya­tva­prā­pti­rvṛ­kṣa­va­t | TARVV-MK 8,06 ya­syai­kā­nti­kaṃ ka­rtṛ­ka­ra­ṇa­yo­ra­nya­tvaṃ TARVV-MK 8,07ta­syai­kā­rtha­pa­ryā­yā­da­nya­tvaṃ prāptam | katham ? vṛ­kṣa­va­t | yathā ‘­prā­sā­daṃ karoti pa­ra­śvā­di­bhiḥ­’ ityatra TARVV-MK 8,08ka­rtṛ­ka­ra­ṇa­yo­ra­nya­tvaṃ tathā ‘­bha­jya­te vṛkṣaḥ śā­khā­bhā­re­ṇa­’ i­tye­ka­sya vṛkṣasya śā­khā­bhā­rā­rtha­pa­ryā­yā­da- TARVV-MK 8,09nyatvaṃ prā­pta­m­, na cā­do­'­sti­, yato na śā­khā­bhā­rā­dṛ­te anyo vṛkṣaḥ | na ca śā­khā­bhā­rā­da­nyo vṛkṣo na TARVV-MK 8,10bha­va­tī­ti ‘­bha­jya­te vṛkṣaḥ śā­khā­bhā­re­ṇa­’ iti e­kā­rtha­pa­ryā­yā­tma­kaḥ ka­ra­ṇa­ni­rde­śo na bhavati ? tathā TARVV-MK 8,11nā­tma­dra­vyā­dṛ­te a­nya­jjñā­na­m | na cā­tma­dra­vyā­dṛ­te nā­nya­jjñā­na­mi­ti ‘­jā­nā­tya­ne­nā­rthā­nā­tmā­’ itye- TARVV-MK 8,12kā­rtha­pa­ryā­yā­tma­kaṃ karaṇaṃ na bhavati ? kiñca, TARV-MK 1.1.21ka­ra­ṇa­syo­bha­ya­tho­pa­pa­tte­rdra­vya­sya mū­rti­ma­da­mū­rti­bhe­da­va­t | TARVV-MK 8,13 yathā dravyasya mū­rti­ma­da­mū­rti- TARVV-MK 8,14bhe­dā­de­kā­nta­pa­ri­gra­ho nāsti — pu­dga­la­dra­vyaṃ mū­rti­ma­t­, dha­rmā­dha­rmā­kā­śa­kā­lā a­mū­rta­yaḥ­, ātmā cāmūrtiḥ TARVV-MK 8,15dra­vyā­rthā­de­śā­t na pa­ryā­yā­rthā­de­śā­t­, ‘­ta­syā­nā­di­kā­rma­ṇa­śa­rī­ra­saṃ­ba­ndhā­t | tathā karaṇaṃ dvedhā — vibhaktā- TARVV-MK 8,16'­vi­bha­kta­ka­rtṛ­ka­bhe­dā­t | ka­rtu­ra­nya­dvi­bha­kta­ka­rtṛ­kaṃ yathā ‘­pa­ra­śu­nā chinatti de­va­da­ttaḥ­’ iti | kartura- TARVV-MK 8,17na­nya­da­vi­bha­kta­ka­rtṛ­kaṃ yathā ‘­a­gni­ri­ndha­naṃ da­ha­tyau­ṣṇye­na’ iti | tathā ‘ātmā jñā­ne­nā­rthā­n jā­nā­ti­’ TARVV-MK 8,18i­tya­vi­bha­kta­ka­rtṛ­kaṃ ka­ra­ṇa­m | kiñca, TARV-MK 1.1.22dṛ­ṣṭā­ntā­cca ku­śū­la­svā­ta­ntrya­va­t | TARVV-MK 8,19 yathā ‘­bhi­na­tti kuśūlaṃ de­va­da­ttaḥ­’ ityatra kuśūlo yadā TARVV-MK 8,20bhi­di­kri­yā­yāḥ su­ka­ra­ta­yā svā­ta­ntrye­ṇa vi­va­kṣi­taḥ sva­ya­me­vā­tmā­naṃ bhinatti iti, tadā ‘kiṃ ka­ra­ṇo­'- TARVV-MK 8,21sā­vā­tmā­naṃ bhi­na­tti­’ iti vi­va­kṣā­yāṃ ku­śū­lā­tmai­va ka­ra­ṇa­tve­no­pā­dī­ya­te | tathā ātmaiva jñātā TARVV-MK 8,22karaṇaṃ ca bhavati | kiñca, TARV-MK 1.1.23e­kā­rtha­pa­ryā­ya­vi­śe­ṣo­pa­pa­tte­ri­ndrā­di­vya­pa­de­śa­va­t | TARVV-MK 8,23 i­hai­ka­syā­rtha­sya anekapa­ryā­ya­vi­śe­ṣo- TARVV-MK 8,24pa­pa­tti­rdṛ­ṣṭā | na cāsya tebhyaḥ pa­ryā­ye­bhyo­'­nya­tva­m | katham ? i­ndrā­di­vya­pa­de­śa­va­t | ya­thai­ka­sya TARVV-MK 8,25de­va­rā­jā­rtha­sya i­ndra­śa­kra­pu­ra­nda­rā­dya­ne­ka­vya­ñja­na­pa­ryā­ya­vi­śe­ṣo­pa­pa­ttiḥ | naca de­va­rā­ja­sya i­ndra­śa­kra- TARVV-MK 8,26pu­ra­nda­rādi­pa­ryā­ye­bhyo­'­nya­tva­m | na cā­na­nya­tvā­t ye­nā­ya­mi­ndra­ste­nai­va śakraḥ pu­ra­nda­ro vā, yena vā TARVV-MK 8,27śa­kra­ste­nai­ve­ndraḥ pu­ra­nda­ro vā, yena vā pu­ra­nda­ra­ste­nai­ve­ndraḥ śakro vā | katham ? iha yata i­ndrā­dī­nāṃ TARVV-MK 8,28pra­ti­ni­ya­ta­vya­ñja­na­pa­ryā­yo­pa­pa­ttiḥ — i­nda­nā­di­ndraḥ śa­ka­nā­ccha­kraḥ pū­rdā­ra­ṇā­t pu­ra­nda­ra iti | na TARVV-MK 8,29ce­nda­na­śa­ka­na­pū­rdā­ra­ṇa­vya­ñja­na­pa­ryā­ya­bhe­dā­t de­va­rā­ja indraḥ śakraḥ pu­ra­nda­ro vā na bhavati | TARVV-MK 8,30bha­va­tye­va | ta­thai­ka­sya ātmano jñā­nā­di­pa­ryā­ya­vi­śe­ṣo­pa­pa­ttiḥ­, ta­smā­de­kā­rtha­pa­ryā­ya­vi­śe­ṣo­pa­pa­tteḥ TARVV-MK 8,31nā­nya­tva­mā­tma­dra­vyā­de­kā­nte­na jñā­nā­di­nā­m | TARV-MK 1.1.24ka­rtṛ­sā­dha­na­tvā­dvā do­ṣā­bhā­vaḥ | TARVV-MK 8,32 a­tha­vā­, nemau jñā­na­da­rśa­na­śa­bdau ka­ra­ṇa­sā­dha­nau | kiṃ tarhi ? TARVV-MK 8,33kartṛ sādhanau | tathā cā­ri­tra­śa­bdo­'­pi na ka­rma­sā­dha­naḥ | kiṃ tarhi ? ka­rtṛ­sā­dha­naḥ | katham ? e­va­mbhū­ta- TARVV-MK 8,34na­ya­va­śā­t | jñā­na­da­rśa­na­cā­ri­trā­ṇi ā­tmai­ve­ṣṭaḥ­, a­ta­sta­tpa­ri­ṇā­mā­jjñā­nā­di­pa­ri­ṇa­ta ātmaiva TARVV-MK 9,01jā­nā­tī­ti jñā­na­m­, pa­śya­tī­ti da­rśa­na­m­, ca­ra­tī­ti cā­ri­tra­m | ato ya uktaḥ — ‘­ka­rtṛ­ka­ra­ṇa­yo­ra­nya- TARVV-MK 9,02tvā­da­nya­tva­mā­tma­jñā­nā­dī­nā­m­’ iti doṣaḥ; sa na bhavati | TARV-MK 1.1.25la­kṣa­ṇā­bhā­va iti cet; na; bā­hu­la­kā­t | TARVV-MK 9,03 syā­de­ta­t — na la­kṣa­ṇa­ma­sti kartari yuṭo vi- TARVV-MK 9,04dhā­ya­ka­mi­ti­; tanna; kutaḥ ? bā­hu­la­kā­t ­“­yu­ḍ vyā­ba­hu­la­m­” iti kartari TARVV-MK 9,05puṭ ṇitraśca yatra vihitāḥ ta­to­'­nya­trā­pi dṛśyante — tyā bhā­va­ka­rma­ṇo­rvi­hi­tāḥ ka­ra­ṇā­di­ṣva­pi TARVV-MK 9,06bhavanti — snā­tya­ne­na snā­nī­ya­ścū­rṇaḥ­, da­dā­tya­smai iti dā­nī­yo­'­ti­thiḥ­, sa­mā­va­rta­nte ta­smā­di­ti TARVV-MK 9,07sa­mā­va­rta­nī­yo guruḥ | ka­ra­ṇā­dhi­ka­ra­ṇa­yo­ryu­ḍu­ktaḥ ka­rmā­di­ṣva­pi dṛśyate — ni­ra­da­ti taditi ni­ra­da­na­m­, TARVV-MK 9,08pra­ska­nda­ti ta­smā­di­ti pra­ska­nda­na­m | a­tha­vā­, TARV-MK 1.1.26bhā­va­sā­dha­nā jñā­nā­di­śa­bdāḥ ta­ttva­ka­tha­nā­t dātrasya ka­ra­ṇa­vya­pa­de­śa­va­t | TARVV-MK 9,09 ya­thau­dā­sī­nye- TARVV-MK 9,10nā­va­sthi­ta­ma­cchi­nda­ttṛ­ṇā­di dātraṃ ka­ra­ṇa­mi­ti vya­pa­di­śya­te­, ta­thau­dā­sī­nye­nā­va­sthi­tā­ni jñāna- TARVV-MK 9,11da­rśa­na­cā­ri­trā­ṇi pra­ti­ni­ya­ta­jñā­na­da­rśa­na­ca­ra­ṇa­kri­yā­vyā­pā­raṃ prati ni­vṛ­ttau­tsu­kyā­ni kathyante — ko'sau TARVV-MK 9,12mo­kṣa­mā­rgaḥ ? jñā­na­da­rśa­na­cā­ri­trā­ṇi — jñā­ti­rjñā­na­m­, dṛ­ṣṭi­rda­rśa­na­m­, caraṇaṃ cā­ri­tra­mi­ti | kriyāvyā- TARVV-MK 9,13pṛtānāṃ tu jñā­nā­dī­nāṃ ka­rtrā­di­kā­ra­ka­vya­va­hā­raḥ | TARV-MK 1.1.27vya­kti­bhe­dā­da­yu­kta­mi­ti cet; na; ekārthe śa­bdā­nya­tvā­d vya­kti­bhe­da­ga­teḥ | TARVV-MK 9,14 syā­de­ta­t — ‘jñāna- TARVV-MK 9,15mā­tmā­’­i­tya­yu­kta­m | kasmāt ? vya­kti­bhe­dā­t­, a­bhi­dhe­ya­va­lli­ṅga­saṃ­khye bha­va­to­'­bhi­dhā­na­sye­ti­‘­jñā­na TARVV-MK 9,16ātmā’ iti prā­pno­tī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ekārthe śa­bdā­nya­tvā­d vya­kti­bhe­da­ga­teḥ — eka- TARVV-MK 9,17smi­nna­pya­rthe śa­bda­bhe­dā­d vya­kti­bhe­dā dṛ­śya­nte­, yathā ‘gehaṃ kuṭī maṭhaḥ, puṣyaḥ tārakā na­kṣa­tra­m­’ iti, TARVV-MK 9,18evaṃ ‘­jñā­na­mā­tmā­’ ityapi syāt | TARV-MK 1.1.28jñā­na­gra­ha­ṇa­mā­dau nyāyyaṃ ta­tpū­rva­ka­tvā­dda­rśa­na­sya | TARVV-MK 9,19 āha — iha jñā­na­gra­ha­ṇa­mā­dau nyāyyam | TARVV-MK 9,20kutaḥ ? ta­tpū­rva­ka­tvā­dda­rśa­na­sya­, yataḥ pa­dā­rtha­ta­ttvo­pa­la­bdhi­pū­rva­kaṃ śra­ddhā­na­m | TARV-MK 1.1.29a­lpā­cta­ra­tvā­cca | TARVV-MK 9,21 da­rśa­nā­t jñā­na­ma­lpā­cta­ra­m­, ataśca pūrvaṃ vācyam | TARV-MK 1.1.30na; u­bha­yo­ryu­ga­pa­tpra­vṛ­tteḥ­, pra­kā­śa­pra­tā­pa­va­t | TARVV-MK 9,22 naiṣa doṣaḥ | kutaḥ ? u­bha­yo­ryu­ga­pa­tpra­vṛ­tteḥ | TARVV-MK 9,23katham ? pra­kā­śa­pra­tā­pa­va­t | yathā sa­vi­tu­rgha­na­pa­ṭa­lā­va­ra­ṇa­vi­ga­me pra­tā­pa­pra­kā­śa­pra­vṛ­tti­ryu­ga­pa­d bhavati TARVV-MK 9,24tathā jñā­na­da­rśa­na­yo­ryu­ga­pa­dā­tma­lā­bhaḥ | tadyathā — yadā da­rśa­na­mo­ha­syo­pa­śa­mā­t kṣa­yo­pa­śa­mā­t kṣayādvā TARVV-MK 9,25ātmā sa­mya­gda­rśa­na­pa­ryā­ye­ṇā­vi­rbha­va­ti tadaiva tasya ma­tya­jñā­na­śru­tā­jñā­na­ni­vṛ­tti­pa­rva­kaṃ ma­ti­jñā­naṃ TARVV-MK 9,26śru­ta­jñā­naṃ cā­vi­rbha­va­ti | TARV-MK 1.1.31da­rśa­na­syai­vā­bhya­rhi­ta­tvā­t | TARVV-MK 9,27 ya­da­pyu­kta­m — ‘­a­lpā­cta­ra­tvā­jjñā­na­sya pū­rva­ni­pā­taḥ­’ iti; TARVV-MK 9,28ta­da­sa­t­; kasmāt ? da­rśa­na­syai­va a­bhya­rhi­ta­tvā­t | jñā­nā­dda­rśa­na­me­vā­bhya­rhi­ta­m­, da­rśa­na­sa­nni­dhā­ne TARVV-MK 9,29sa­tya­jñā­na­syā­pi jñā­na­bhā­vā­t­, jñā­tvā­pya­śra­dda­dha­ta­sta­da­bhā­vā­t | TARV-MK 1.1.32madhye jñā­na­va­ca­na­m­, jñā­na­pū­rva­ka­tvā­ccā­ri­tra­sya | TARVV-MK 9,30 yato jī­vā­di­pa­dā­rtha­ta­ttva­jñā­na­sa­nni- TARVV-MK 9,31dhāne sati cā­ri­tra­mo­ha­syo­pa­śa­mā­t kṣa­yo­pa­śa­mā­t kṣayādvā ka­rmā­dā­na­he­tu­kri­yā­vi­śe­ṣo­pa­ra­ma­ścā­ri­tra- TARVV-MK 9,32pa­ri­ṇā­mo bha­va­ti­, ta­ta­ścā­ri­tra­sya jñā­na­pū­rva­ka­tvā­t jñānaṃ pūrvaṃ pra­yu­kta­m | TARV-MK 1.1.33i­ta­re­ta­ra­yo­ge dvandvaḥ, mārgaṃ prati pa­ra­spa­rā­pe­kṣā­ṇāṃ prā­dhā­nyā­t | TARVV-MK 9,33 a­ya­mi­ta­re­ta­ra­yo­ge dvandvo TARVV-MK 9,34darśanaṃ ca jñānaṃ ca cāritraṃ ca da­rśa­na­jñā­na­cā­ri­trā­ṇī­ti | kutaḥ ? mārgaṃ prati pa­ra­spa­rā­pe­kṣā­ṇāṃ TARVV-MK 9,35prā­dhā­nyā­t | TARV-MK 1.1.34sa­rva­pa­dā­rtha­pra­dhā­na­tvā­d ba­hu­va­ca­nā­ntaḥ | TARVV-MK 10,01 yathā pla­kṣa­nya­gro­dha­pa­lā­śā iti a­styā­di­sa- TARVV-MK 10,02mā­na­kā­la­kri­yā­ṇāṃ pla­kṣā­dī­nāṃ pa­ra­spa­rā­pe­kṣā­ṇā­mi­ta­re­ta­ra­yo­ge dvandvaḥ sa­rva­pa­dā­rtha­pra­dhā­na­tvā­t TARVV-MK 10,03ba­hu­va­ca­nā­ntaḥ­, tathā da­rśa­na­jñā­na­cā­ri­trā­ṇā­ma­styā­di­sa­mā­na­kā­la­kri­yā­ṇāṃ pa­ra­spa­rā­pe­kṣā­ṇā­mi- TARVV-MK 10,04ta­re­ta­ra­yo­ge dvandvaḥ sa­rva­pa­dā­rtha­pra­dhā­na­tvā­d ba­hu­va­ca­nā­ntaḥ | ya­ta­stra­yā­ṇā­ma­pi da­rśa­nā­dī­nāṃ sa­hi­tā­nāṃ TARVV-MK 10,05pa­ra­spa­rā­pe­kṣā­ṇāṃ mo­kṣa­mā­rga­tvaṃ prati prādhānyaṃ naikasya na dvayoḥ | TARV-MK 1.1.35pratyekaṃ sa­mya­gvi­śe­ṣa­ṇa­pa­ri­sa­mā­pti­rbhu­ji­va­t | TARVV-MK 10,06 yathā ‘­de­va­da­tta­ji­na­da­tta­gu­ru­da­ttā bhojya- TARVV-MK 10,07ntām’ iti bhujiḥ pratyekaṃ pa­ri­sa­mā­pya­te­, tathā pra­śaṃ­sā­va­ca­na­sya sa­mya­kśa­bda­sya pra­tye­ka­ma­bhi- TARVV-MK 10,08sambandho da­rśa­nā­di­bhiḥ — sa­mya­gda­rśa­naṃ sa­mya­gjñā­naṃ sa­mya­kcā­ri­tra­mi­ti | TARV-MK 1.1.36pū­rva­pa­da­sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇyā­t ta­dvya­kti­va­ca­na­pra­sa­ṅga iti cet; na; mo­kṣo­pā­ya­syā­tma­pra­dhā­na- tvāt | TARVV-MK 10,10 syā­de­ta­d — da­rśa­nā­di­bhiḥ sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇyā­t ta­dvya­kti­va­ca­ne mo­kṣa­mā­rga­sya prāpnuta TARVV-MK 10,11iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? mo­kṣo­pā­ya­sya ā­tma­pra­dhā­na­tvā­t | yo mo­kṣa­mā­rgo mo­kṣo­pā­ya­sta­sya ātmā TARVV-MK 10,12svabhāvaḥ ye­nā­tma­nā yena sva­bhā­ve­na mo­kṣa­mā­rga u­cya­te­, sa da­rśa­na­jñā­na­cā­ri­trā­ṇā sa­rve­ṣā­ma- TARVV-MK 10,13viśiṣṭa ekaḥ pu­lli­ṅga­śca tasya prā­dhā­nyā­t satyapi sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇye na ta­dvya­kti­va­ca­na- TARVV-MK 10,14prāptiḥ, yathā ‘­sā­dha­vaḥ pra­mā­ṇa­m­’ iti | TARV-MK 1.1.37ā­tya­nti­kaḥ sa­rva­ka­rma­ni­kṣe­po mokṣaḥ | TARVV-MK 10,15 ‘mokṣa a­sa­ne­’ i­tye­ta­sya ghañ bhā­va­sā­dha­no TARVV-MK 10,16mokṣaṇaṃ mokṣaḥ asanaṃ kṣe­pa­ṇa­mi­tya­rthaḥ­, sa ā­tya­nti­kaḥ sa­rva­ka­rma­ni­kṣe­po mokṣa i­tyu­cya­te | TARV-MK 1.1.38mṛjeḥ śu­ddhi­ka­rma­ṇo mārga i­vā­rthā­bhya­nta­rī­ka­ra­ṇā­t | TARVV-MK 10,17 mṛṣṭaḥ śu­ddho­'­sā­vi­ti mārgaḥ, mārga iva TARVV-MK 10,18mārgaḥ | ka u­pa­mā­rthaḥ ? yathā sthā­ṇu­ka­ṇṭa­ko­pa­la­śa­rka­rā­di­do­ṣa­ra­hi­te­na mārgeṇa mārgagāḥ su­kha­ma­bhi­pre­ta- TARVV-MK 10,19sthānaṃ ga­ccha­nti­, tathā mi­thyā­da­rśa­nā­'­saṃ­ya­mā­di­do­ṣa­ra­hi­te­na tryaṃśena śre­yo­mā­rge­ṇa sukhaṃ mokṣaṃ gacchanti | TARV-MK 1.1.39a­nve­ṣa­ṇa­kri­ya­sya vā ka­ra­ṇa­tvo­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 10,20 a­tha­vā­, ‘mārga a­nve­ṣa­ṇe­’ ityasya mārgaḥ TARVV-MK 10,21sidhyati | kutaḥ ? sa­mya­gda­rśa­nā­dī­nāṃ ka­ra­ṇa­tvo­pa­pa­tteḥ | mokṣo yena mārgyate sa mo­kṣa­mā­rga iti | TARV-MK 1.1.40yu­ktya­na­bhi­dhā­nā­da­mā­rga iti cet; na; mi­thyā­da­rśa­nā­jñā­nā­saṃ­ya­mā­nāṃ pra­tya­nī­ka­tvā­dau­ṣa­dha­va­t | TARVV-MK 10,23syā­de­ta­t­, nātra yu­kti­ru­ktā — ‘­sa­mya­gda­rśa­nā­di­tra­ya­mi­tthaṃ mo­kṣa­mā­rgaḥ­’ iti, a­to­'­sya mārgatvaṃ no­pa­pa­dya­te TARVV-MK 10,24iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? mi­thyā­da­rśa­nā­jñā­nā­saṃ­ya­mā­nāṃ pra­tya­nī­ka­tvā­t | katham ? au­ṣa­dha­va­t | TARVV-MK 10,25yathā vā­tā­di­kā­ro­dbhū­ta­ro­gā­ṇāṃ nidānapra­tya­nī­kaṃ sni­gdha­rū­kṣā­dyau­ṣa­dha­mu­cche­da­kā­ra­ṇa­m­, tathā TARVV-MK 10,26mi­thyā­da­rśa­nā­jñā­nā­saṃ­ya­mā­dī­nāṃ ni­dā­na­pra­tya­nī­kaṃ sa­mya­gda­rśa­nā­dyau­ṣa­dha­mu­cche­da­kā­ra­ṇa­m | TARVV-MK 10,27iti ta­ttvā­rtha­vā­rtti­ke vyā­khyā­nā­la­ṅkā­re pra­tha­me­'­dhyā­ye pra­tha­ma­mā­hni­ka­m || TARV-MK 1.1.41vi­pa­rya­yā­d ba­ndha­syā­tma­lā­bhe sati jñā­nā­de­va ta­dvi­ni­vṛ­tte­stri­tvā­nu­pa­pa­ttiḥ | TARVV-MK 11,01 atra kaści- TARVV-MK 11,02dāha — vi­pa­rya­yā­d ba­ndha­syā­tma­lā­bho bhavati ta­da­bhā­vā­tta­ttva­jñā­ne sati ba­ndha­vi­ni­vṛ­tti­rbha­va­ti | kāra- TARVV-MK 11,03ṇā­bhā­vā­ddhi kā­ryā­bhā­va iti | ba­ndha­ni­vṛ­tti­re­va ca mokṣaḥ | ato mo­kṣa­mā­rga­sya tritvaṃ no­pa­pa­dya­te | TARV-MK 1.1.42pra­ti­jñā­mā­tra­mi­ti cet; na; sa­rve­ṣā­ma­vi­saṃ­vā­dā­t | TARVV-MK 11,04 syā­de­ta­t — pra­ti­jñā­mā­tra­me­ta­t — ‘vi- TARVV-MK 11,05pa­rya­yā­d bandho bha­va­ti­’ iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? sa­rve­ṣā­ma­vi­saṃ­vā­dā­t | nātra pra­vā­di­no TARVV-MK 11,06vi­saṃ­va­da­nte | tadyathā — TARV-MK 1.1.43‘­dha­rme­ṇa ga­ma­na­m’ i­tyā­di­va­ca­na­me­ke­ṣā­m | TARVV-MK 11,07­“­dha­rme­ṇa ga­ma­na­mū­rdhva­m­” bhavati- TARVV-MK 11,08aṣṭasu brā­hmya­sau­mya­prā­jā­pa­tyai­ndra­gā­ndha­rva­ya­kṣa­rā­kṣa­sa­pi­śā­ce­ṣu | ­“­ga­ma­na­ma­dha­stā­d bha­va­tya­dha­rme­ṇa­”TARVV-MK 11,09a­dha­rme­ṇa khalu ṣaṭsu sthāneṣu mā­nu­ṣa­pa­śu­mṛ­ga­ma­tsya­sa­rī­sṛ­pa­sthā­va­re­ṣu ga­ma­na­m | ­“­jñā­ne­na cā­pa­va­rgo­”TARVV-MK 11,10yadāsya ra­ja­sta­ma­so­rgu­ṇa­bhā­vā­t sattvasya prā­dhā­nyā­t pra­kṛ­ti­pu­ru­ṣā­nta­ra­pa­ri­jñā­na­mā­vi­rbha­va­ti TARVV-MK 11,11te­nā­pa­va­rgaḥ | ­“­vi­pa­rya­yā­di­ṣya­te bandhaḥ” yo'syā­vya­kta­ma­ha­da­ha­ṅkā­ra­ta­nmā­tra­saṃ­jñā­sva­ṣṭā­su pra­kṛ­ti­ṣu TARVV-MK 11,12a­nā­tmī­yā­su ā­ha­ṅkā­ri­ke­ṣu vai­kā­ri­ke­ṣu ce­ndri­ye­ṣu ā­tma­tvā­bhi­mā­naḥ sa vi­pa­rya­yaḥ­, tasmād bandha TARVV-MK 11,13i­tye­ke­ṣāṃ va­ca­na­m | TARVV-MK 11,14tathā a­nā­tmī­ye­ṣvā­tmā­bhi­mā­na­vi­pa­rya­yā­t tasya śa­bdā­dyu­pa­la­bdhi­rā­diḥ gu­ṇa­pu­ru­ṣā­nta­ro­pa­la- TARVV-MK 11,15bdhirantaḥ | yā­va­da­syā­vi­bha­ktaḥ pratyayaḥ — śro­trā­dī­ndri­ya­vṛ­tti­ṣu śra­va­ṇā­di­ṣu ‘ahaṃ śrotā’ i­tye­va­mā­diḥ­, TARVV-MK 11,16pā­ñca­bhau­ti­ke ca śi­raḥ­pā­ṇyā­di­sa­mū­he śarīre ‘ahaṃ pu­ru­ṣaḥ­’ iti pratyayo bha­va­ti­, tā­va­da­pra­ti­bu­ddha- TARVV-MK 11,17tvāt saṃsāraḥ | gu­ṇa­pu­ru­ṣā­nta­ro­pa­la­bdhi­ra­ntaḥ­, yadā pu­ru­ṣa­va­rjaṃ­sa­rvaṃ pra­kṛ­ti­kṛ­taṃ tri­gu­ṇa­ma­ce­ta­naṃ bhogya- TARVV-MK 11,18miti jānāti bho­ktā­ra­ma­ka­rtā­raṃ cetanaṃ ca pu­ru­ṣa­ma­nyaṃ pra­dhā­nā­da­vai­ti a­ce­ta­nāṃ­śca guṇān tadā TARVV-MK 11,19tasya gu­ṇa­pu­ru­ṣā­nta­ro­pa­la­bdhi­ra­ntaḥ saṃ­sā­ra­sya | iti jñā­nā­nmo­kṣo vi­pa­rya­yā­d bandha i­tye­ke­ṣā­m | TARV-MK 1.1.44i­cchā­dve­ṣā­bhyā­ma­pa­re­ṣā­m | TARVV-MK 11,20 i­cchā­dve­ṣa­pū­rvi­kā dha­rmā­dha­rma­yoḥ pra­vṛ­tti­stā­bhyāṃ su­kha­duḥ­khaṃ tata TARVV-MK 11,21i­cchā­dve­ṣau | na ca vi­mo­ha­sya tau mi­thyā­da­rśa­nā­bhā­vā­t | mo­ha­ścā­jñā­na­m | vi­mo­ha­sya yateḥ ṣaṭ- TARVV-MK 11,22pa­dā­rtha­ta­ttva­jña­sya vai­rā­gya­va­taḥ su­kha­duḥ­khe­cchā­dve­ṣā­bhā­vaḥ­, i­cchā­dve­ṣā­bhā­vā­ddha­rmā­dha­rmā­bhā­vaḥ­, ta­da­bhā­ve TARVV-MK 11,23saṃ­yo­gā­bhā­vo­'­prā­du­rbhā­va­śca­, sa mokṣaḥ, ta­yo­rdha­rmā­dha­rma­yo­ra­bhā­ve bha­va­tya­pa­va­rgaḥ | katham ? pradī- TARVV-MK 11,24po­pa­ra­me pra­kā­śā­bhā­va­va­t | yaddhi yadbhāvaṃ pra­tī­tyā­tmā­naṃ pra­ti­la­bha­te ta­tta­syo­pa­ra­mā­tti­ro­bhā­vaṃ TARVV-MK 11,25yāti tadyathā pra­dī­po­pa­ra­mā­t pra­kā­śā­bhā­vaḥ | ba­ndha­ścā­dṛ­ṣṭā­d bha­va­ti­, katham ? a­dha­rma­saṃ­jñā­da­dṛ­ṣṭā­da- TARVV-MK 11,26jñānaṃ bha­va­ti­, a­jñā­nā­cca mohaḥ, mo­ha­va­t i­cchā­dve­ṣau jā­ye­te­, i­cchā­dve­ṣā­bhyāṃ dha­rmā­dha­rmau­, sa TARVV-MK 11,27eṣa bandhaḥ, ataḥ saṃ­sā­ra­sya prasūtiḥ | tasmād bha­va­tya­dṛ­ṣṭā­bhā­ve saṃ­yo­gā­bhā­vaḥ | ka­ta­ra­sya saṃyoga- TARVV-MK 11,28syābhāvaḥ ? jī­va­na­saṃ­jña­ka­sya | dha­rmā­dha­rmā­pe­kṣaḥ sa­de­ha­syā­tma­no manasā saṃyogo jī­va­na­m­, tasya TARVV-MK 11,29dha­rmā­dha­rma­yo­ra­bhā­vā­da­bhā­vo­'­prā­du­rbhā­va­śca pra­tya­gra­śa­rī­ra­syā­tya­nta­ma­bhā­vaḥ sa mokṣaḥ | ka­tha­ma­bhā­vo TARVV-MK 12,01dha­rmā­dha­rma­yoḥ ? a­nā­ga­tā­nu­tpa­tti-sa­ñci­ta­ni­ro­dhā­myā­m | a­nā­ga­tā­nu­tpa­ttiḥ saṃ­ci­ta­ni­ro­dha­śca TARVV-MK 12,02dvi­vi­dho­'­bhā­vaḥ | ta­trā­nā­ga­tā­nu­tpa­tti­stā­va­t dha­rmā­dha­rma­yoḥ — śa­rī­re­ndri­ya­ma­no­vya­ti­ri­ktā­tma­da­rśa­nā­d TARVV-MK 12,03a­ku­śa­la­syādha­rma­syā­nu­tpa­ttiḥ ta­tsā­dha­nā­nāṃ pā­ra­va­rja­nā­t­, dha­rma­syā­pi ta­tsā­dha­nā­nā­ma­na­bhi­sa­mba­ndhā­t­, TARVV-MK 12,04nā­na­bhi­saṃ­hi­taṃ karma ba­dhnā­tī­ti | saṃ­ci­ta­ni­ro­dho­'­pi — ta­du­dve­ga­pa­ri­khe­da­pha­lā­da­dha­rma­nā­śaḥ­, tasmāt TARVV-MK 12,05saṃ­sā­rā­du­dve­gaḥ | śa­rī­ra­ta­ttvāṃ­va­lo­ka­nā­t śī­to­ṣṇa­śo­kā­di­ni­mi­ttaṃ śa­rī­ra­pa­ri­khe­daṃ pradāyā- TARVV-MK 12,06dha­rmo­'­ti­ri­cya­te | bho­ga­do­ṣa­da­rśa­nā­t ṣaṇṇāṃ ca pa­dā­rthā­nāṃ ta­ttva­vi­ni­rṇa­yā­t prī­ti­mā­ra­bhya dharmasya TARVV-MK 12,07vi­nā­śaḥ­, ato mokṣa i­tya­pa­re­ṣāṃ da­rśa­na­m | TARV-MK 1.1.45‘­duḥ­khā­di­ni­vṛ­ttiḥ­’ i­tya­nye­ṣā­m | ­“­duḥ­kha­ja­nma­pra­vṛ­tti­do­ṣa­mi­thyā­jñā­nā­nā­mu­tta­ro­tta­rā­pā­ye ta­da­na­nta­rā­bhā­vā­nniḥ­śre­ya­sā­dhi­ga­maḥ­” TARVV-MK 12,09 i­tya­nye­ṣāṃ da­rśa­na­m | pāṭhaṃ pra­tyu­tta­raṃ mithyā- TARVV-MK 12,10jñānam | sa­rve­ṣā­mu­tta­ra­sya ta­ttva­jñā­nā­nni­vṛ­ttau ya­sta­da­na­nta­ro­'­rtha­sta­sya nivṛttiḥ | kaścāsau ? TARVV-MK 12,11doṣaḥ, sa hi mi­thyā­jñā­nā­da­na­nta­raḥ ta­tkā­rya­tvā­t | sa cottaraḥ pra­vṛ­tteḥ­, pra­vṛ­tti­ścā­na­nta­rā tatkārya- TARVV-MK 12,12tvāt, tato do­ṣā­bhā­ve pra­vṛ­ttya­bhā­vaḥ | pra­vṛ­tti­ra­pyu­tta­rā ja­nma­naḥ­, pra­vṛ­tte­ra­bhā­vā­jja­nmā­bhā­vaḥ tatkārya- TARVV-MK 12,13tvāt | tathā ja­nmo­tta­raṃ duḥ­khā­t­, ato ja­nmā­bhā­vā­d duḥ­kha­ni­vṛ­ttiḥ | ta­nni­vṛ­ttau ca ā­tya­nti­kaḥ TARVV-MK 12,14su­kha­duḥ­khā­nu­pa­bho­go niḥ­śre­ya­sa­mi­ti | TARV-MK 1.1.46‘­a­vi­dyā­pra­tya­yāḥ saṃ­skā­rāḥ­’ i­tyā­di­va­ca­naṃ ke­ṣā­ñci­t | TARVV-MK 12,15 avidyā vi­pa­rya­yā­tmi­kā­, sarva- TARVV-MK 13,01bhā­ve­ṣva­ni­tyānā­tmā­śu­ci­duḥ­khe­ṣu ni­tya­sā­tma­ka­śu­ci­su­khā­bhi­mā­na­rū­pā | ta­tpra­tya­yāḥ saṃskārā TARVV-MK 13,02i­tyā­di­va­ca­naṃ ke­ṣā­ñci­t | ke punaste saṃskārāḥ ? rā­gā­da­yaḥ | te ca tridhāpu­ṇyā­pu­ṇyā­ne­jya-TARVV-MK 13,03saṃ­skā­rāḥ­, yata i­da­mu­cya­te a­vi­dyā­pra­tya­yāḥ saṃskārāḥ | va­stu­pra­ti­vi­jña­pti­rvi­jñā­namiti | tatra TARVV-MK 13,04pu­ṇyo­pa­gā­nāṃ saṃ­skā­rā­ṇāṃ pu­ṇyo­pa­ga­me ca vijñānaṃ bha­va­ti­, a­pu­ṇyo­pa­gā­nāṃ saṃ­skā­rā­ṇā­ma­pu­ṇyo­pa­ga­me TARVV-MK 13,05ca vijñānaṃ bha­va­ti­, ā­ne­jyo­pa­gā­nāṃ saṃ­skā­rā­ṇā­mā­ne­jyo­pa­ga­me ca vijñānaṃ bha­va­ti­, yata i­da­mu­cya­te TARVV-MK 13,06saṃ­skā­ra­pra­tya­yaṃ vi­jñā­na­m | vi­jñā­na­saṃ­bhū­tā­śca­tvā­raḥ skandhā nāma, catvāri ma­hā­bhū­tā­ni TARVV-MK 13,07rū­pa­m­, nāma ca rūpaṃ ca nā­ma­rū­pa­mi­ti | yata i­da­mu­cya­te vi­jñā­na­pra­tya­yaṃ nā­ma­rū­pa­m | nā­ma­rū­pa­sa­nni­hi- TARVV-MK 13,08tā­nī­ndri­yā­ṇi ṣa­ḍā­ya­ta­na­mi­ti | nā­ma­rū­pa­vṛ­ddhyā ṣa­ḍbhi­rā­ya­ta­na­dvā­raiḥ kṛtyaṃ kriyā ca pra­jā­ya­te TARVV-MK 13,09iti nā­ma­rū­pa­pra­tya­yaṃ ṣa­ḍā­ya­ta­na­mu­cya­te | trayāṇāṃ dharmāṇāṃ sa­nni­pā­taḥ sparśaḥ | keṣām tra­yā­ṇā­m ? TARVV-MK 13,10vi­ṣa­ye­ndri­ya­vi­jñā­nā­nā­m­, saṃgatiḥ sparśaḥ | ṣaḍbhya ā­ya­ta­ne­bhyaḥ ṣaṭ spa­rśa­kā­yāḥ pra­va­rta­nta iti TARVV-MK 13,11ṣa­ḍā­ya­ta­na­pra­tya­yaḥ sparśaḥ | spa­rśā­nu­bha­va­naṃ vedanā | ya­jjā­tī­yaḥ sparśo bhavati ta­jjā­tī­yā vedanā TARVV-MK 13,12pra­va­rta­ta i­tī­da­mu­cya­te spa­rśa­pra­tya­yā ve­da­ne­ti | ve­da­nā­dhya­va­sā­nā tṛṣṇā | ya­ta­stā­n ve­da­nā­vi­śe­ṣā- TARVV-MK 13,13nā­svā­da­ya­tya­bhi­na­nda­ya­tya­dhya­va­sya­ti tṛṣyati sā ve­da­nā­pra­tya­yā tṛ­ṣṇo­cya­te | tṛ­ṣṇā­vai­pu­lya­mu­pā­dā­na­m | TARVV-MK 13,14sā me priyā sā­nu­rā­ge­ti bha­ve­nni­tya­ma­pa­ri­tyā­go bhūyo bhūyaśca prā­rtha­nā­, ta­du­cya­te tṛ­ṣṇā­pra­tya­ya- TARVV-MK 13,15mu­pā­dā­na­mi­ti | u­pā­dā­na­ni­mi­ttaṃ pu­na­rbha­va­ja­na­kaṃ karma bhavaḥ, evaṃ prā­rtha­ya­mā­naḥ pu­na­rbha­va­ja­na­kaṃ karma TARVV-MK 13,16sa­mu­tthā­pa­ya­ti kāyena manasā vācā | ta­ddhe­tu­kaḥ ska­ndha­prā­du­rbhā­vo jātiḥ | jā­ti­ska­ndha­pa­ri­pā­ko TARVV-MK 13,17jarā | jā­tya­bhi­ni­rvṛ­ttā­nāṃ ska­ndhā­nā­ma­pa­ca­yaḥ pa­ri­pā­kaḥ­, pa­ri­pā­kā­dvi­nā­śo bhavati ta­nma­ra­ṇa­m | TARVV-MK 13,18tadevajā­ti­pra­tya­yaṃ ja­rā­ma­ra­ṇa­mu­cya­te | e­va­ma­yaṃ dvā­da­śā­ṅgaḥ pra­tī­tya­sa­mu­tpā­do­'­nyo­nya­he­tu­kaḥ | tatra sarva- TARVV-MK 13,19bhā­ve­ṣva­vi­pa­rī­ta­da­rśa­naṃ vidyā | ya­tsa­rva­bhā­ve­ṣva­ni­tyā­nā­tma­kā­śu­ci­duḥ­khe­ṣu a­ni­tyā­nā­tma­kā­śu­ci­duḥ­kha- TARVV-MK 13,20darśanaṃ sā vidyā | tato mokṣaḥ | katham ? a­vi­dyā­yā vidyāto ni­vṛ­ttiḥ­, a­vi­dyā­ni­vṛ­tteḥ saṃskāra- TARVV-MK 13,21ni­ro­dhaḥ­, saṃ­skā­ra­ni­ro­dhā­dvi­jñā­na­ni­ro­dhaḥ­, e­va­mu­tta­re­ṣva­pī­ti | ta­de­va­ma­vi­dyā­to bandho bhavati TARVV-MK 13,22vi­dyā­ta­śca mokṣa iti | TARV-MK 1.1.47mi­thyā­da­rśa­nā­de­ri­ti mataṃ bha­va­tā­m | ­“­mi­thyā­da­rśa­nā­vi­ra­ti­pra­mā­da­ka­ṣā­ya­yo­gā ba­ndha­he­ta­vaḥ­” TARVV-MK 13,24 iti bha­va­tā­mā­rha­tā­nā­ma­pi matam | pa­dā­rtha­vi­pa­rī­tā­bhi­ni­ve­śa­śra­ddhā­naṃ mithyā- TARVV-MK 13,25da­rśa­na­m­, vi­pa­rī­tā­bhi­ni­ve­śa­śca mo­hā­t­, mo­ha­ścā­jñā­na­mi­tya­jñā­nā­d bandhaḥ | ato mi­thyā­da­rśa­na­mā- TARVV-MK 13,26di­rba­ndha­sya | sā­mā­yi­ka­mā­tra­pra­ti­pa­tte­śca ­“­a­na­ntāḥ sā­mā­yi­ka­mā­tra­si­ddhāḥ­” iti TARVV-MK 13,27va­ca­nā­t­, sā­mā­yi­kaṃ ca jñā­na­m­, ataḥ ā­rha­tā­nā­ma­pi jñā­nā­nmo­kṣa i­tya­vi­saṃ­vā­dā­t tri­ta­ya­mo­kṣa TARVV-MK 13,28mā­rga­ka­lpa­nā na yuktā | kiñca, TARV-MK 1.1.48dṛ­ṣṭā­nta­sā­ma­rthyā­d va­ṇi­ksva­pri­yai­ka­pu­tra­va­t | TARVV-MK 13,29tadyathā vaṇik sva­pri­yai­ka­pu­tra­sa­dṛ­śa­vi­gra­haṃ TARVV-MK 14,01ga­je­nā­va­mṛ­dya­mā­naṃ bā­la­mu­pa­la­bhyā­ti­duḥ­khā­bhi­bha­va­mū­rccha­yā ga­ta­prā­ṇa i­vā­bha­va­t­, vi­ni­vṛ­tta­kā­yā­di- TARVV-MK 14,02kriyasya cāsya ku­śa­la­su­hṛ­dbhi­ru­pā­ya­pū­rva­kaṃ pra­tyā­hi­ta­prā­ṇa­vṛ­tteḥ svaputra eva da­rśa­na­vi­ṣa­ya­mu­pa­nī­te TARVV-MK 14,03‘ayaṃ mama putraḥ’ i­tyā­vi­rbhū­ta­ta­ttva­jñā­na­sya sva­pu­tra­sā­dṛ­śyo­dbhū­ta­mi­thyā­jñā­na­ja­ni­taṃ duḥkhaṃ ta­da­bhū­ta­pū­rva- TARVV-MK 14,04mi­vā­bha­va­t | e­va­ma­jñā­nā­d bandhaḥ ke­va­lā­cca jñā­nā­nmo­kṣa iti | TARV-MK 1.1.49na vā nā­nta­rī­ya­ka­tvā­d ra­sā­ya­na­va­t | TARVV-MK 14,05 na vā eṣa doṣaḥ | kiṃ kā­ra­ṇa­m ? nā­nta­rī­ya­ka­tvā­t­, TARVV-MK 14,06nahi tri­ta­ya­ma­nta­re­ṇa mo­kṣa­prā­pti­ra­sti | katham ? ra­sā­ya­na­va­t | yathā na ra­sā­ya­na­jñā­nā­de­va rasā- TARVV-MK 14,07ya­na­pha­le­na a­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ ra­sā­ya­na­śra­ddhā­na­kri­yā­bhā­vā­t­, yadi vā ra­sā­ya­na­jñā­na­mā­trā­de­va ra­sā­ya­na­pha­la- TARVV-MK 14,08saṃbandhaḥ ka­sya­ci­d dṛṣṭaḥ so­'­bhi­dhī­ya­tā­m ? na cā­sā­va­sti | na ca ra­sā­ya­na­kri­yā­mā­trā­de­va­; TARVV-MK 14,09jñā­na­śra­ddhā­nā­bhā­vā­t | na ca śra­ddhā­na­mā­trā­de­va­; ra­sā­ya­na­jñā­na­pū­rva­kri­yā­se­va­nā­bhā­vā­t | ato rasā- TARVV-MK 14,10ya­na­jñā­na­śra­ddhā­na­kri­yā­se­va­no­pe­ta­sya ta­tpha­le­nā­bhi­saṃ­ba­ndha iti niḥ­pra­ti­dva­ndva­me­ta­t | tathā na mokṣa- TARVV-MK 14,11mā­rga­jñā­nā­de­va mo­kṣe­ṇā­bhi­saṃ­ba­ndho da­rśa­na­cā­ri­trā­bhā­vā­t | na ca śra­ddhā­nā­de­va­; mokṣamārga­jñā­na­pū­rva- TARVV-MK 14,12kri­yā­nu­ṣṭhā­nā­bhā­vā­t | na ca kri­yā­mā­trā­de­va­; jñā­na­śra­ddhā­nā­bhā­vā­t | yataḥ kriyā jñā­na­śra­ddhā­na­ra­hi­tā TARVV-MK 14,13niḥ­pha­le­ti | yadi ca jñā­na­mā­trā­de­va kva­ci­da­rtha­si­ddhi­rdṛ­ṣṭā sā­bhi­dhī­ya­tā­m ? na cā­sā­va­sti | TARVV-MK 14,14ato mo­kṣa­mā­rga­tri­ta­ya­ka­lpa­nā jyā­ya­sī­ti | ‘­a­na­ntāḥ sā­mā­yi­ka­si­ddhāḥ­’ i­tye­ta­da­pi tri­ta­ya­me­va TARVV-MK 14,15sā­dha­ya­ti | katham ? jña­sva­bhā­va­syā­tma­na­sta­ttvaṃ śra­dda­dhā­na­sya sā­mā­yi­ka­cā­ri­tro­pa­pa­tteḥ | samaya TARVV-MK 14,16e­ka­tva­ma­bhe­da i­tya­na­rthā­nta­ra­m­, samaya eva sā­mā­yi­kaṃ cāritraṃ sa­rva­sā­va­dya­ni­vṛ­tti­ri­ti a­bhe­de­na TARVV-MK 14,17saṃ­gra­hā­di­ti | uktañca — TARVV-MK 14,18­“­ha­taṃ jñānaṃ kri­yā­hī­naṃ hatā cā­jñā­ni­nāṃ kriyā | TARVV-MK 14,19dhāvan ki­lā­ndha­ko dagdhaḥ pa­śya­nna­pi ca paṅgulaḥ || TARVV-MK 14,20saṃ­yo­ga­me­ve­ha vadanti tajjñā na hye­ka­ca­kre­ṇa rathaḥ prayāti | TARVV-MK 14,21andhaśca paṅguśca vane praviṣṭo tau saṃ­pra­yu­ktau nagaraṃ praviṣṭau || ” iti | TARV-MK 1.1.50jñā­nā­de­va mokṣa iti cet; a­na­va­sthā­nā­du­pa­de­śā­bhā­vaḥ | TARVV-MK 14,22 yasya jñā­nā­de­va mokṣaḥ tasyā- TARVV-MK 14,23na­va­sthā­nā­du­pa­de­śā­bhā­vaḥ | yathā pra­dī­pa­sya ta­mo­ni­vṛ­tti­he­tu­tvā­t pradīpe sati na mu­hū­rta­ma­pi ta­mo­'­va- TARVV-MK 14,24tiṣṭhate | na­hye­ta­da­sti ‘­pra­dī­pa­śca nāma jvalati ta­ma­ścā­va­ti­ṣṭha­te­’ iti | tathā ā­tma­pa­ra­sva­rū­pā- TARVV-MK 14,25va­bo­dhā­vi­rbhā­vā­na­nta­ra­me­va āptasya mokṣaḥ syāt | na hye­ta­dyu­kti­ma­t ‘jñānaṃ ca nāma mokṣasya kāra- TARVV-MK 14,26masti na ca mokṣaḥ’ iti | tato jñā­nā­na­nta­ra­me­vā­pta­sya śa­rī­re­ndri­ya­vṛ­ttyā­dinivṛtteḥ pra­va­ca­no­pa- TARVV-MK 14,27de­śā­bhā­vaḥ | TARV-MK 1.1.51saṃ­skā­rā­kṣa­yā­da­va­sthā­nā­du­pa­de­śa iti cet; na; pra­ti­jñā­ta­vi­ro­dhā­t | TARVV-MK 14,28 syā­de­ta­tyā­va­da­sya- TARVV-MK 14,29saṃskārā na kṣīyante tā­va­da­va­sthā­na­mi­tyu­pa­de­śa u­pa­pa­nna iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pra­ti­jñā­ta- TARVV-MK 14,30vi­ro­dhā­t | ya­dyu­tpa­nna­jñā­no­'­pi saṃ­skā­ra­kṣa­yā­pe­kṣa­tvā­da­va­ti­ṣṭha­te na mu­cya­te­, na tarhi jñā­nā­de­va TARVV-MK 14,31mokṣaḥ | kutaḥ ? saṃ­skā­ra­kṣa­yā­t | iti ya­tpra­ti­jñā­ta­m — ­“­jñā­ne­na cā­pa­va­rgaḥ­” iti TARVV-MK 14,32ta­dvi­ro­dhaḥ | kiñca, TARV-MK 1.1.52u­bha­ya­thā do­ṣo­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 14,33 i­da­mi­ha saṃ­pra­dhā­rya­m — saṃ­skā­ra­kṣa­ya­sya jñānaṃ vā hetuḥ syāt, TARVV-MK 14,34anyo veti ? yadi jñā­na­m­; nanu jñā­nā­de­va saṃ­skā­ra­ni­ro­dha iti pra­va­ca­no­pa­de­śā­bhā­vaḥ | a­thā­nyaḥ­; sa TARVV-MK 14,35ko'nyo bha­vi­tu­ma­rha­ti a­nya­ta­ścā­ri­trā­t­, iti pu­na­ra­pi pra­ti­jñā­ta­vi­ro­dha iti | kiñca, TARV-MK 1.1.53pra­vra­jyā­dya­nu­ṣṭhā­nā­bhā­va­pra­sa­ṅga­śca | TARVV-MK 15,01 yadi jñā­nā­de­va mokṣaḥ, nanu jñāna eva yatnaḥ kāryyaḥ, TARVV-MK 15,02śi­ra­stu­ṇḍa­mu­ṇḍa­na-kā­ṣā­yā­mba­ra­dhā­ra­ṇā­di­la­kṣa­ṇa­pra­vra­jyā-yama-niyama-bhā­va­nā­dya­bhā­va­pra­sa­ṅgaḥ syāt | TARV-MK 1.1.54jñā­na­vai­rā­gya­ka­lpa­nā­yā­ma­pi | TARVV-MK 15,03 kim ? ‘­a­va­sthā­nā­bhā­vā­du­pa­de­śā­bhā­vaḥ­’ ityādi | TARVV-MK 15,04pa­dā­rtha­pa­ri­jñā­ne sati vi­ṣa­yā­na­bhi­ṣva­ṅga­la­kṣa­ṇe ca vairāgya āptasya tatkṣaṇa eva mo­kṣo­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 15,05kiñca, TARV-MK 1.1.55ni­tyā­ni­tyai­kā­ntā­va­dhā­ra­ṇe ta­tkā­ra­ṇā­saṃ­bha­vaḥ | TARVV-MK 15,06 nityā evārthā anityā eva vetye- TARVV-MK 15,07kā­ntā­va­dhā­ra­ṇe ta­tkā­ra­ṇā sambhavaḥ ta­tkā­ra­ṇa­sya jñānasya vai­rā­gya­sya vā­'­saṃ­bha­vaḥ | tadyathā — TARV-MK 1.1.56ni­tya­tvai­kā­nte vi­kri­yā­bhā­vā­d jñā­na­vai­rā­gyā­bhā­vaḥ | TARVV-MK 15,08 vikriyā dvividhā — jñā­nā­di­vi- TARVV-MK 15,09pa­ri­ṇā­ma­la­kṣa­ṇā­, de­śā­nta­ra­saṃ­kra­ma­rū­pā ca | yeṣāṃ nitya evātmā sa­rva­ga­ta­śce­ti da­rśa­na­m­, teṣā- TARVV-MK 15,10mu­bha­yya­pi sā nāsti | ta­ta­śca­tu­ṣṭa­yatra­ya­dva­ya­sa­nni­ka­rṣa­ja­vi­jñā­nā­bhā­vā­d vai­rā­gya­pa­ri­ṇā­mā­bhā­vā­cca TARVV-MK 15,11pū­rvā­pa­ra­kā­la­tu­lya­vṛ­tte­rā­tma­na ā­kā­śa­sye­va mo­kṣā­bhā­vaḥ | sa­ma­vā­yā­di­ti cet; na; tasya pratyākhyā- TARVV-MK 15,12tatvāt | TARV-MK 1.1.57kṣa­ṇi­kai­kā­nte­'­pya­va­sthā­nā­bhā­vā­t jñā­na­vai­rā­gya­bhā­va­nā­bhā­vaḥ | TARVV-MK 15,13 yeṣāṃ matam — ­“­kṣa­ṇi­kāḥ TARVV-MK 15,14sa­rva­saṃ­skā­rāḥ­” iti; te­ṣā­ma­pyu­tpa­ttya­na­nta­raṃ vināśe sati jñā­nā­dī­nā­ma­va­sthā­naṃ TARVV-MK 15,15nāsti | naca te­bhyo­'­nya­da­va­sthā­snu vastu vidyate | a­ta­sta­da­bhā­vā­jjñā­na­vai­rā­gya­bhā­va­nā­bhā­vaḥ | tata TARVV-MK 15,16e­vo­tpa­ttya­na­nta­raṃ ni­ra­nva­ya­vi­nā­śā­bhyu­pa­ga­mā­t pa­ra­spa­rasaṃ­śle­ṣā­bhā­ve ni­mi­tta­nai­mi­tti­ka­vya­va­hā­rā- TARVV-MK 15,17pa­hna­vā­d ‘­a­vi­dyā­pra­tya­yāḥ saṃ­skā­rāḥ­’ i­tye­va­mā­di vi­ru­dhya­te | sa­ntā­nā­di­ka­lpa­nā­yāṃ vā anyatvā- TARVV-MK 15,18na­nya­tva­yo­ra­ne­ka­do­ṣā­nu­ṣa­ṅgaḥ | TARV-MK 1.1.58vi­pa­rya­yā­bhā­vaḥ prā­ga­nu­pa­la­bdhaḥ u­pa­la­bdhau vā ba­ndhā­bhā­vaḥ | TARVV-MK 15,19 iha loke prā­ga­nu­bhū­ta­sthā­ṇu- TARVV-MK 15,20pu­ru­ṣa­vi­śe­ṣa­sya pra­kā­śā­bhā­vā­t a­bhi­bha­vā­t ka­ra­ṇa­kla­mā­dvā vi­śe­ṣā­nu­pa­la­bdhau vi­pa­rya­yo dṛṣṭaḥ | TARVV-MK 15,21na cā­va­ni­ta­la­bha­va­na­saṃ­bhū­ta­sya prā­ga­pra­tī­ta­ta­da­nta­ra­sya vi­pa­rya­ya­pra­tya­yo bhavati | naca tathā anādau TARVV-MK 15,22saṃ­sā­re­'­na­bhi­vya­kta­śa­kteḥ pu­ru­ṣa­sya gu­ṇa­pu­ru­ṣā­nta­ro­pa­la­bdhi­ra­sti­, ataḥ prā­ga­nu­pa­la­bdhe­rnā­sti TARVV-MK 15,23vi­pa­rya­yaḥ | tathā sa­rva­bhā­ve­ṣva­ni­tyā­nā­tma­kā­śu­ci­duḥ­khe­ṣu ni­tya­sā­tma­ka­śu­ci­su­kha­rū­pe­ṇa vi­pa­rya­yo TARVV-MK 15,24nāsti, prā­ga­na­nu­bhū­ta­vi­śe­ṣa­tvā­t | yadi vā kva­ci­da­pra­si­ddha­sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­sya ka­sya­ci­dvi­pa­rya­yo TARVV-MK 15,25dṛṣṭaḥ so­'­bhi­dhī­ya­tā­m ? na cocyate ato vi­pa­rya­yā­bhā­vā­d ba­ndhā­bhā­vaḥ | tatra ya­du­kta­m — ‘­vi­pa­rya­yā­d TARVV-MK 15,26bandhaḥ’ iti tad vyā­ha­nya­te | atha prāk ta­dvi­śa­ṣo­pa­la­bdhi­ra­bhyu­pa­ga­mya­te­; nanu tadaiva ta­ddhe­tu­ke­na TARVV-MK 15,27mokṣeṇa bha­vi­ta­vya­mi­ti ba­ndhā­bhā­vaḥ syāt | kiñca, TARV-MK 1.1.59pra­tya­rtha­va­śa­va­rtti­tvā­cca | TARVV-MK 15,28 ‘­vi­pa­rya­yā­bhā­vaḥ­’ i­tya­nu­va­rta­te | yeṣāṃ darśanaṃ pra­tya­rtha­va­śa­va­rti TARVV-MK 15,29vi­jñā­na­mi­ti teṣāṃ pu­ru­ṣa­vi­ṣa­yaṃ vijñānaṃ na sthā­ṇu­ma­va­gṛ­hṇā­ti­, sthā­ṇu­vi­ṣa­yaṃ ca ya­dvi­jñā­naṃ na TARVV-MK 15,30ta­tpu­ru­ṣa­ma­va­bu­dhya­te­, ataḥ pa­ra­spa­ra­vi­ṣa­ya­saṃ­kra­mā­bhā­vā­nna saṃśayo na vi­pa­rya­yaḥ­, tathā sarveṣu padārthe- TARVV-MK 16,01ṣva­ne­kā­rtha­gra­ha­ṇai­ka­vi­jñā­nā­bhā­vā­t asati vi­pa­rya­ye ba­ndhā­bhā­vaḥ | tata eva pa­dā­rtha­vi­śe­ṣā­nu­pa­la­bdhe- TARVV-MK 16,02rmo­kṣā­bhā­vaḥ | na­hye­kā­rtha­grā­hi vijñānaṃ ta­da­nta­ra­ma­va­cchi­na­tti | TARV-MK 1.1.60jñā­na­da­rśa­na­yo­ryu­ga­pa­tpra­vṛ­tte­re­ka­tva­mi­ti cet; na; ta­ttvā­vā­ya­śra­ddhā­na­bhe­dā­t tā­pa­pra­kā­śa­va­t | TARVV-MK 16,04syā­de­ta­d — jñā­na­da­rśa­na­yo­re­ka­tva­m | kutaḥ ? yu­ga­pa­tpra­vṛ­tte­ri­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? tattvā- TARVV-MK 16,05vā­ya­śra­ddhā­na­bhe­dā­t | katham ? tā­pa­pra­kā­śa­va­t | yathā tā­pa­pra­kā­śa­yo­ryu­ga­pa­dā­tma­lā­bhe­'­pi TARVV-MK 16,06dā­ha­dyo­ta­na­sā­ma­rthya­bhe­dā­nnai­ka­tva­m­, tathā jñā­na­da­rśa­na­yo­sta­ttvā­vā­ya­śra­ddhā­na­bhe­dā­nnai­ka­tva­m | tattvasya TARVV-MK 16,07hya­va­ga­mo jñā­na­m­, śraddhānaṃ da­rśa­na­mi­ti | TARV-MK 1.1.61dṛ­ṣṭa­vi­ro­dhā­cca | TARVV-MK 16,08 yasya mataṃ yu­ga­pa­dā­tma­lā­bha ekatve he­tu­ri­ti tasya dṛ­ṣṭa­vi­ro­dha TARVV-MK 16,09ā­pa­dya­te | dṛṣṭaṃ hi go­vi­ṣā­ṇā­dī­nāṃ yu­ga­pa­du­tpa­dya­mā­nā­nā­ma­pi nā­nā­tva­m | TARV-MK 1.1.62u­bha­ya­na­ya­sa­dbhā­ve a­nya­ta­ra­syā­śri­ta­tvā­dvā rū­pā­di­pa­ri­ṇā­ma­va­t | TARVV-MK 16,10 u­bha­ya­na­ya­sa­dbhā­ve TARVV-MK 16,11a­nya­ta­ra­syā­śri­ta­tvā­dvā na doṣaḥ | katham ? rū­pā­di­pa­ri­ṇā­ma­va­t | yathā pa­ra­mā­ṇvā­di­pu­dga­la- TARVV-MK 16,12dravyāṇāṃ bā­hyā­bhya­nta­rapa­ri­ṇā­ma­kā­ra­ṇā­pā­di­te yu­ga­pa­d rū­pā­di­pa­ri­ṇā­me­'­pi na rū­pā­dī­nā­me­ka­tvaṃ TARVV-MK 16,13tathā jñā­na­da­rśa­na­yo­ra­pi | TARVV-MK 16,14a­tha­vā­, u­bha­ya­na­ya­sa­dbhā­ve­'­nya­ta­ra­syā­śri­ta­tvā­t | yathā rū­pā­di­pa­ri­ṇā­mā­nāṃ dra­vyā­rthi­ka- TARVV-MK 16,15pa­ryā­yā­rthi­ka­yo­ra­nya­ta­ra­gu­ṇa­pra­dhā­na­bhā­vā­rpa­ṇā­t syā­de­ka­tvaṃ syā­nnā­nā­tva­m | katham ? iha paryāyā- TARVV-MK 16,16rthi­ka­gu­ṇa­bhā­ve dra­vyā­rthi­ka­prā­dhā­nyā­t pa­ryā­yā­rthā­na­rpa­ṇā­t a­nā­di­pā­ri­ṇā­mi­ka­pu­dga­la­dra­vyā­rthā­de­śā­t TARVV-MK 16,17syā­de­ka­tva­m­, yathā rū­pa­pa­ryā­yaḥ pu­dga­la­dra­vyaṃ tathā ra­sā­da­yo­'­pi dra­vyā­rthā­de­śā­t pu­dga­la­dra­vya­m | TARVV-MK 16,18te­ṣā­me­va dra­vyā­rthi­ka­gu­ṇa­bhā­ve pa­ryā­yā­rthi­ka­prā­dhā­nyā­t dra­vyā­rthā­na­rpa­ṇā­t pra­ti­ni­ya­ta­rū­pā­di­pa­ryā­yā­rthe- TARVV-MK 16,19nā­rpi­tā­nāṃ syā­da­nya­tva­m­, ya­to­'­nyo rū­pa­pa­ryā­yaḥ anye ca ra­sā­da­yaḥ | tathā jñā­na­da­rśa­na­yo­ra­ne­na TARVV-MK 16,20vidhinā a­nā­di­pā­ri­ṇā­mi­ka­cai­ta­nya­jī­vadra­vyā­rthā­de­śā­t syā­de­ka­tva­m­, yato dra­vyā­rthā­de­śā­d yathā TARVV-MK 16,21jñā­na­pa­ryā­ya ā­tma­dra­vyaṃ tathā da­rśa­na­ma­pi | ta­yo­re­va pra­ti­ni­ya­ta­jñā­na­da­rśa­na­pa­ryā­yā­rthā­rpa­ṇā­t syādanya- TARVV-MK 16,22tvam, ya­smā­da­nyo jñā­na­pa­ryā­yo­'­nya­śca da­rśa­na­pa­ryā­yaḥ | TARV-MK 1.1.63jñā­na­cā­ri­tra­yo­ra­kā­la­bhe­dā­de­ka­tva­m a­ga­myā­va­bo­dha­va­di­ti cet; na; ā­śū­tpa­ttau sū­kṣma­kā­lā- pra­ti­pa­tteḥ u­tpa­la­pa­tra­śa­ta­vya­dha­na­va­t | TARVV-MK 16,24 syā­de­ta­t — jñā­na­cā­ri­tra­yo­re­ka­tva­m | kasmāt ? akāla- TARVV-MK 16,25bhedāt | katham ? a­ga­myā­va­bo­dha­va­t | yathā ke­na­ci­t mo­ho­da­yā­pā­di­tā­'­nyā­ṅga­nā­bhi­sa­ra­ṇo- TARVV-MK 16,26tsu­ka­ma­ti­nā puṃsā me­gho­da­yo­dbha­ta­ba­ha­lā­ndha­kā­rā­yāṃ rātrau vī­thya­nta­rā­le mā­tṛ­puṃ­śca­lī ‘svābhi- TARVV-MK 16,27la­ṣi­tā­’ iti spṛṣṭā, tadaiva vidyutā ca vi­dyo­ti­ta­m | tena dyotena ‘­mā­te­ya­m­’ iti tasya jñānaṃ TARVV-MK 16,28ya­do­tpa­nnaṃ tadaiva a­ga­myā­va­bo­dhā­d a­ga­myā­ga­ma­na­ni­vṛ­ttiḥ­, na a­ga­myā­va­bo­dha-a­ga­myā­ga­ma­na­ni­vṛ­ttyoḥ TARVV-MK 16,29kā­la­bhe­do­'­sti | tathā yadaiva jñā­nā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­mā­jjī­ve­ṣu jñānaṃ ‘­jī­vāḥ­’ i­tyā­vi­rbha­va­ti­, TARVV-MK 16,30tadaiva ‘te na hiṃsyāḥ’ iti jīve hiṃ­sā­pra­tya­ya­sya ni­vṛ­ttiḥ­, ni­vṛ­tti­śca cā­ri­tra­m | na ca jīva- TARVV-MK 16,31jñāna — hiṃ­sā­ni­vṛ­ttyoḥ kā­la­bhe­do­'­stī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ā­śū­tpa­ttau sū­kṣma­kā­lā­pra­ti- TARVV-MK 16,32patteḥ | ta­trā­pya­stye­va kā­la­bhe­daḥ saukṣmyāttu na pra­tī­ya­te | katham ? u­tpa­la­pa­tra­śa­ta­vya­dha­na­va­t | TARVV-MK 16,33yathā u­tpa­la­pa­tra­śa­ta­vya­dha­na­kra­ma ā­saṃ­khye­ya­sa­ma­yi­kaḥ sa­rva­jña­pra­tya­kṣo­'­ti­sū­kṣmo­'­sti na tu vi­bhā­vya­te TARVV-MK 16,34cha­dma­sthaiḥ­, yato yā­va­de­ka­mu­tpa­la­pa­tra­mā­sa­śchi­ttvā dvitīyaṃ chinatti tā­va­da­saṃ­khye­yāḥ samayā atītā TARVV-MK 16,35iti kā­la­sū­kṣmo­pa­de­śaḥ | tathā a­nyo­'­ga­myā­va­bo­dha­kā­laḥ­, anyaśca ni­vṛ­tti­kā­laḥ | TARV-MK 1.1.64a­rtha­bhe­dā­cca | TARVV-MK 17,01 kim ? ‘­nai­ka­tva­m­’ iti vartate | ‘­jñā­na­sya ta­ttvā­va­bo­dho­'­rthaḥ­, cā­ri­tra­sya TARVV-MK 17,02ka­rmā­dā­na­he­tu­kri­yā­vi­śe­ṣo­pa­ra­mo­'­rthaḥ­’ ityato nā­nā­tva­m | TARV-MK 1.1.65kā­la­bhe­dā­bhā­vo nā­rthā­bhe­da­he­tuḥ ga­ti­jā­tyā­di­va­t | TARVV-MK 17,03 nakā­la­bhe­dā­bhā­vo­'­rthā­bhe­da­he­tu- TARVV-MK 17,04rnyāyyaḥ | katham ? ga­ti­jā­tyā­di­va­t | yathā yadaiva de­va­da­tta­ja­nma tadaiva ma­nu­ṣya­ga­ti­pa­ñce­ndri­ya- TARVV-MK 17,05jā­ti­śa­rī­ra­va­rṇa­ga­ndhā­dī­nāṃ janma, nānyo de­va­da­tta­ja­nma­kā­laḥ­, anyaśca ma­nu­ṣya­ga­tyā­di­pa­ryā­ya­ja­nma- TARVV-MK 17,06kālaḥ | na cai­ka­kā­la­tvā­t ma­nu­ṣya­ga­tyā­dī­nā­me­ka­tva­m | yasya punaḥ kā­la­bhe­dā­bhā­va e­ka­tva­he­tu- TARVV-MK 17,07riṣṭaḥ tasya ma­nu­ṣya­ga­tyā­di­pa­ryā­yā­ṇā­me­ka­tva­pra­sa­ṅgaḥ | na ce­ṣya­te­, ato na kā­la­bhe­dā­bhā­vā­jjñā­na- TARVV-MK 17,08cā­ri­tra­yo­re­ka­tva­m | TARV-MK 1.1.66uktaṃ ca | TARVV-MK 17,09 ki­mu­kta­m ? ‘­u­bha­ya­na­ya­sa­dbhā­vā­t syā­de­ka­tvaṃ syā­nnā­nā­tva­m­’ iti | TARV-MK 1.1.67la­kṣa­ṇa­bhe­dā­tte­ṣā­me­ka­mā­rga­tvā­nu­pa­pa­tti­ri­ti cet; na; pa­ra­spa­ra­saṃ­sa­rge sa­tye­ka­tvaṃ pra­dī­pa­kt | TARVV-MK 17,11syā­de­ta­t — teṣāṃ sa­mya­gda­rśa­nā­dī­nā­me­ka­mā­rga­tvaṃ no­pa­pa­dya­te | kutaḥ ? la­kṣa­ṇa­bhe­dā­t | nahi bhinna- TARVV-MK 17,12la­kṣa­ṇā­nā­me­ka­tvaṃ yujyate | ta­ta­stra­yo­'­mī mo­kṣa­mā­rgāḥ prasaktā iti; tanna; kiṃ­kā­ra­ṇa­m ? pa­ra­spa­ra- TARVV-MK 17,13saṃsarge sa­tye­ka­tva­m | katham ? pra­dī­pa­va­t | yathā pa­ra­spa­ra­vi­la­kṣa­ṇa­va­rti­sne­hā­na­lā­rthā­nāṃ bāhyā- TARVV-MK 17,14bhya­nta­ra­pa­ri­ṇā­ma­kā­ra­ṇā­pā­di­ta­saṃ­yo­ga­pa­ryā­yā­ṇāṃ sa­mu­da­yo bha­va­tye­kaḥ pradīpo na trayaḥ, tathā TARVV-MK 17,15pa­ra­spa­ra­vi­la­kṣa­ṇa­sa­mya­gda­rśa­nā­di­tra­ya­sa­mu­da­ye bha­va­tye­ko mo­kṣa­mā­rgo na trayaḥ | kiñca, TARV-MK 1.1.68sa­rve­ṣā­ma­vi­saṃ­vā­dā­t | TARVV-MK 17,16 vi­la­kṣa­ṇā­nā­me­ka­tvā­vā­ptau na pra­ti­vā­di­no vi­saṃ­va­da­nte | TARVV-MK 17,17ke­ci­ttā­va­dā­huḥ — pra­sā­da­lā­gha­va­śo­ṣa­tā­pā­va­ra­ṇa­sā­da­nā­di­bhi­nna­la­kṣa­ṇā­nāṃ sa­ttva­ra­ja­sta­ma­sāṃ sāmye TARVV-MK 17,18pra­dhā­na­me­ka­m­, na teṣāṃ tritvāt pra­dhā­na­sya trai­vi­dhya­mi­ti | apara āhuḥ — ka­kkha­ḍa­tā­dī­nāṃ caturṇāṃ TARVV-MK 17,19bhūtānāṃ bhau­ti­kā­nāṃ ca va­rṇā­dī­nāṃ vi­la­kṣa­ṇā­nāṃ sa­mu­da­ya eko rū­pa­pa­ra­mā­ṇuḥ­, na teṣāṃ bhedāt TARVV-MK 17,20pa­ra­mā­ṇo­ra­ne­ka­tva­m | tathā rā­gā­dī­nāṃ dharmāṇāṃ pra­mā­ṇa­pra­me­yā­dhi­ga­ma­rū­pā­ṇāṃ ca vi­la­kṣa­ṇā­nāṃ sa­mu­da­ya TARVV-MK 17,21ekaṃ vi­jñā­na­m­, na teṣāṃ bhe­dā­dvi­jñā­na­bhe­da iti | itara āhuḥ — citrāṇāṃ tantūnāṃ sa­mu­da­ya­ści­tra­pa­ṭa TARVV-MK 17,22ekaḥ, na teṣāṃ bhe­dā­tpa­ṭa­sya bheda iti | ta­dva­di­hā­pi sa­mya­gda­rśa­nā­dī­nāṃ bhi­nna­la­kṣa­ṇā­nāṃ sa­mu­da­ya TARVV-MK 17,23eko mo­kṣa­mā­rga iti ko virodhaḥ ? TARV-MK 1.1.69eṣāṃ pūrvasya lābhe bha­ja­nī­ya­mu­tta­ra­m | TARVV-MK 17,24 eṣāṃ sa­mya­gda­rśa­nā­dī­nāṃ pūrvasya lābhe TARVV-MK 17,25bha­ja­nī­ya­mu­tta­raṃ ve­di­ta­vya­m | TARV-MK 1.1.70u­tta­ra­lā­bhe tu niyataḥ pū­rva­lā­bhaḥ | TARVV-MK 17,26 u­tta­ra­sya tu lābhe niyataḥ pū­rva­lā­bho draṣṭavyaḥ | TARVV-MK 17,27sa­mya­gda­rśa­na­jñā­na­cā­ri­trā­ṇāṃ pāṭhaṃ prati pū­rva­tva­mu­tta­ra­tvaṃ ca | pūrvasya sa­mya­gda­rśa­na­sya lābhe jñā­na­mu­tta­raṃ TARVV-MK 17,28bha­ja­nī­ya­m­, u­tta­ra­jñā­na­lā­bhe tu niyataḥ pū­rva­sa­mya­gda­rśa­na­lā­bhaḥ | tathā pū­rva­jñā­na­lā­bhe uttaraṃ cāritraṃ TARVV-MK 17,29bha­ja­nī­ya­m­, u­tta­ra­cā­ri­tra­lā­bhe tu niyataḥ sa­mya­gda­rśa­na­jñā­na­lā­bhaḥ | TARV-MK 1.1.71ta­da­nu­pa­pa­ttiḥ­, a­jñā­na­pū­rva­ka­śra­ddhā­na­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 17,30 ‘­pū­rva­sya lābhe bha­ja­nī­ya­mu­tta­ra­m­’ itye- TARVV-MK 17,31ta­syā­'­nu­pa­pa­ttiḥ | kutaḥ ? a­jñā­na­pū­rva­ka­śra­ddhā­na­pra­sa­ṅgā­t | yadi pū­rva­sa­mya­gda­rśa­na­lā­bhe u­tta­ra­jñā­na- TARVV-MK 17,32lābho bha­ja­nī­yaḥ­, nanu jñā­nā­bhā­vā­da­jñā­na­pū­rva­ka­śra­ddhā­na­pra­sa­ṅgaḥ | kiñca | TARV-MK 1.1.72a­nu­pa­la­bdha­sva­ta­ttve­'­rthe śra­ddhā­nā­nu­pa­pa­ttiḥ a­vi­jñā­ta­pha­la­ra­so­pa­yo­ga­va­t | TARVV-MK 18,01 yathā nā­vi­jñā­te TARVV-MK 18,02phale ‘­ta­dra­so­pa­yo­gaḥ amuṣya phalasya ca sa­nni­ṣpā­da­yi­tā­’ iti śra­ddhā­na­ma­sti­, tathā nā­vi­jñā­te­ṣu TARVV-MK 18,03jī­vā­di­ṣu śra­ddhā­na­ma­stī­ti śra­ddhā­nā­bhā­vaḥ syāt | kiñca, TARV-MK 1.1.73ā­tma­sva­rū­pā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 18,04 yadi sa­mya­gda­rśa­na­lā­bhe jñānaṃ bha­ja­nī­ya­tvā­d a­sa­ta­, TARVV-MK 18,05vi­ro­dhā­t mi­thyā­jñā­na­ni­vṛṃ­ttau sa­mya­gjñā­na­sya cā­bhā­vā­jjñā­no­pa­yo­gā­bhā­va ātmanaḥ prasaktaḥ | TARVV-MK 18,06tataśca la­kṣa­ṇā­bhā­vā­lla­kṣya­syā­tma­no­'­pya­bhā­vaḥ syāt, ta­da­bhā­vā­cca mo­kṣa­mā­rga­pa­rī­kṣā vyartheti | TARV-MK 1.1.74na vā; yāvati jñā­na­mi­tye­ta­t pa­ri­sa­mā­pya­te tā­va­to­'­saṃ­bha­vā­nna­yā­pe­kṣaṃ va­ca­na­m | TARVV-MK 18,07 na vā eṣa TARVV-MK 18,08doṣaḥ | kiṃ kā­ra­ṇa­m ? yāvati jñā­na­mi­tye­ta­t pa­ri­sa­mā­pya­te tā­va­to­'­saṃ­bha­vā­nna­yā­pe­kṣa­mi­daṃ va­ca­na­m TARVV-MK 18,09‘­bha­ja­nī­ya­mu­tta­ra­m­’ iti | kva ca jñā­na­mi­tye­ta­t pa­ri­sa­mā­pya­te ? śru­ta­ke­va­la­yoḥ­, yataḥ śru­ta­ke­va­la- TARVV-MK 18,10jñā­na­grā­hī śa­bda­na­yaḥ śru­ta­ke­va­le e­ve­ccha­ti nā­nya­jjñā­na­m a­pa­ri­pū­rṇa­tvā­di­ti | ta­da­pe­kṣya saṃpūrṇa- TARVV-MK 18,11dvā­da­śā­ṅga­ca­tu­rda­śa­pū­rva­la­kṣa­ṇaṃ śrutaṃ kevalaṃ ca bha­ja­nī­ya­mu­kta­m | tathā pū­rva­sa­mya­gda­rśa­na­lā­bhe TARVV-MK 18,12de­śa­cā­ri­traṃ saṃ­ya­tā­saṃ­ya­ta­sya­, sa­rva­cā­ri­traṃ ca pra­ma­ttā­dā­ra­bhya sū­kṣma­sā­mpa­rā­yā­ntā­nāṃ yacca TARVV-MK 18,13yāvacca ni­ya­mā­da­sti­, saṃpūrṇaṃ ya­thā­khyā­ta­cā­ri­traṃ tu bha­ja­nī­ya­m | TARV-MK 1.1.75pū­rva­sa­mya­gda­rśa­na­jñā­na­lā­bhe bha­ja­nī­ya­mu­tta­ra­mi­ti cet; na; ni­rde­śa­syā­'­ga­ma­ka­tvā­t | TARVV-MK 18,15syā­de­ta­t — nā­jñā­na­pū­rva­ka­śra­ddhā­na­pra­sa­ṅgo­'­sti | kutaḥ ? pū­rva­sa­mya­gda­rśa­na­jñā­na­lā­bhe cā­ri­tra­mu­tta­raṃ TARVV-MK 18,16bha­ja­nī­ya­mi­tya­bhi­sa­mba­ndhā­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ni­rde­śa­syā­ga­ma­ka­tvā­t | yu­kto­'­ya­ma­rtho na TARVV-MK 18,17tu tasya nirdeśo ga­ma­kaḥ­, ‘­pū­rva­sya lābhe’ iti ‘­pū­rva­ryoḥ­’ iti hi vaktavyaṃ syāt | atha sāmānya- TARVV-MK 18,18ni­rde­śā­du­bha­ya­ga­tiḥ ka­lpya­te­; naivaṃ śa­kya­m­; vya­va­sthā­vi­śe­ṣa­sya vi­va­kṣi­ta­tvā­t | i­ta­ra­thā hi TARVV-MK 18,19u­tta­re­'­pi tathā praklṛptau ta­ddo­ṣā­na­ti­vṛ­ttiḥ syāt | ta­smā­tpū­rvo­kta evārtho na­yā­pe­kṣaṃ va­ca­na­mi­ti | TARVV-MK 18,20a­tha­vā­, kṣā­yi­ka­sa­mya­gda­rśa­na­sya lābhe kṣāyikaṃ sa­mya­gjñā­naṃ bha­ja­nī­ya­m | a­tha­vā­, yu­ga­pa­dā­tma­lā­bhe TARVV-MK 18,21sā­ha­ca­ryā­du­bha­yo­ra­pi pū­rva­tva­m­, yathā sā­ha­ca­ryā­t pa­rva­ta­nā­ra­da­yoḥ­, pa­rva­ta­gra­ha­ṇe­na nā­ra­da­sya grahaṇaṃ TARVV-MK 18,22nā­ra­da­gra­ha­ṇe­na vā pa­rva­ta­sya tathā sa­mya­gda­rśa­na­sya sa­mya­gjñā­na­sya vā a­nya­ta­ra­syā­tma­lā­bhe caritra- TARVV-MK 18,23muttaraṃ bha­ja­nī­ya­m | TARVV-MK 18,24iti ta­ttvā­rtha­vā­rti­kevyā­khyā­nā­la­ṅkā­re pra­tha­me­'­dhyā­ye dvi­tī­ya­mā­hni­ka­m || TARVV-MK 19,01amīṣāṃ mo­kṣa­kā­ra­ṇa­sā­mā­nye sa­tya­vi­śi­ṣṭā­nāṃ vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­ttya­rtha­mi­da­mā­ha — TA-MK 1.2 ta­ttvā­rtha­śra­ddhā­naṃ sa­mya­gda­rśa­na­m || TARVV-MK 19,03sa­mya­gi­ti ko'yaṃ śabdaḥ ? TARV-MK 1.2.1sa­mya­gi­ti pra­śaṃ­sā­rtho nipātaḥ kvyanto vā | TARVV-MK 19,04 sa­mya­gi­tya­yaṃ nipātaḥ pra­śaṃ­sā­rtho ve­di­ta­vyaḥ TARVV-MK 19,05sarveṣāṃ pra­śa­sta­rū­pa­ga­ti­jā­ti­ku­lā­yu­rvi­jñā­nā­dī­nā­m ā­bhyu­da­yi­kā­nāṃ mokṣasya ca pradhāna- TARVV-MK 19,06kā­ra­ṇa­tvā­t | praśastaṃ darśanaṃ sa­mya­gda­rśa­na­m | nanu ca ­“­sa­mya­gi­ṣṭā­rtha­ta­ttva­yoḥ­” iti TARVV-MK 19,07va­ca­nā­t pra­śaṃ­sā­rthā­bhā­va iti; tanna; a­ne­kā­rtha­tvā­nni­pā­tā­nā­m | a­tha­vā­, sa­mya­gi­ti tattvārtho TARVV-MK 19,08ni­pā­taḥ­, tattvaṃ darśanaṃ sa­mya­gda­rśa­na­m | a­vi­pa­rī­tā­rtha­vi­ṣa­yaṃ ta­ttva­mi­tyu­cya­te | a­tha­vā­, kvya­nto­'­yaṃ TARVV-MK 19,09śabdaḥ, sa­ma­ñca­tī­ti samyak | yathāa­rtho­'­va­sthi­ta­sta­thai­vā­va­ga­ccha­tī­tya­rthaḥ | atha kimidaṃ da­rśa­na­mi­ti ? TARV-MK 1.2.2ka­ra­ṇā­di­sā­dha­no da­rśa­na­śa­bdaḥ uktaḥ | TARVV-MK 19,10 dṛśeḥ ka­ra­ṇā­di­sā­dha­ne yuṭi da­rśa­na­śa­bdo TARVV-MK 19,11vyākhyātaḥ | TARV-MK 1.2.3dṛ­śe­rā­lo­kā­rtha­tvā­da­bhi­pre­tā­rthā­saṃ­pra­tya­ya iti cet; na; a­ne­kā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 19,12 syā­de­ta­t — dṛśira- TARVV-MK 19,13ya­mā­lo­kā­rthe varttate | ā­lo­ka­śce­ndri­yā­ni­ndri­yā­rtha­prā­ptiḥ­, na­cā­sā­vi­hā­bhi­pre­taḥ śra­ddhā­na­mi­ṣṭa­m­, na TARVV-MK 19,14ta­syā­rtha­sya saṃ­pra­tya­yo­'­stī­ti | tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­ne­kā­rtha­tvā­t­, iha śra­ddhā­na­mi­ṣṭa­ma­bhi- TARVV-MK 19,15saṃ­ba­dhya­te | kathaṃ pu­na­rjñā­ya­te āloka iha neṣṭaḥ śra­ddhā­na­mi­ṣṭa­mi­ti ? ata uttaraṃ paṭhati — TARV-MK 1.2.4mo­kṣa­kā­ra­ṇa­pra­ka­ra­ṇā­cchra­ddhā­na­ga­tiḥ | TARVV-MK 19,16 mo­kṣa­kā­ra­ṇaṃ pra­kṛ­ta­m | ta­ttvā­rtha­vi­ṣa­yaṃ śraddhānaṃ TARVV-MK 19,17mokṣasya kāraṇaṃ nāloka ityataḥ pra­ka­ra­ṇā­cchra­ddhāna­syā­rtha­sya ga­ti­rbha­va­ti | TARVV-MK 19,18atha ta­ttva­mi­tya­ne­na kiṃ pra­tyā­yya­te ? TARV-MK 1.2.5pra­kṛ­tya­pe­kṣa­tvā­t pra­tya­ya­sya bhā­va­sā­mā­nya­saṃ­pra­tya­yaḥ ta­ttva­va­ca­nā­t | TARVV-MK 19,19 ta­di­tye­ṣā prakṛtiḥ TARVV-MK 19,20sā­mā­nyā­bhi­dhā­yi­nī sa­rva­nā­ma­tvā­t | pra­tya­ya­śca bhāve u­tpa­dya­te | kasya bhāve ? ta­di­tya­ne­na yo'rtha TARVV-MK 19,21ucyate | kaścāsau ? sa­rvo­'­rthaḥ | a­ta­sta­da­pe­kṣa­tvā­dbhā­va­sya bhā­va­sā­mā­nya­mu­cya­te ta­ttva­śa­bde­na | TARVV-MK 19,22yo'rtho yathā a­va­sthi­ta­sta­thā tasya bha­va­na­mi­tya­rthaḥ | TARV-MK 1.2.6ta­ttve­nā­rya­ta iti tattvārthaḥ | TARVV-MK 19,23 aryate gamyate jñāyate i­tya­rthaḥ­, ta­ttve­nā­rtha­sta­ttvā­rthaḥ | yena TARVV-MK 19,24bhā­ve­nā­rtho vya­va­sthi­ta­ste­na bhā­ve­nā­rtha­sya grahaṇaṃ ya­tsa­nni­dhā­nā­dbha­va­ti ta­tsa­mya­gda­rśa­na­m | TARV-MK 1.2.7śra­ddhā­na­śa­bda­sya ka­ra­ṇā­di­sā­dha­na­tvaṃ pū­rva­va­t | TARVV-MK 19,25 yathā da­rśa­na­śa­bda­sya ka­ra­ṇā­di­sā­dha­na­tvaṃ TARVV-MK 19,26vyākhyātaṃ tathā śra­ddhā­na­śa­bda­syā­pi ve­di­ta­vya­m | TARV-MK 1.2.8sa tvā­tma­pa­ri­ṇā­maḥ | TARVV-MK 19,27 sa tu śra­ddhā­na­śa­bda­vā­cyo­'­rthaḥ ka­ra­ṇā­di­vya­pa­de­śa­bhā­g ā­tma­pa­ri- TARVV-MK 19,28ṇāmo ve­di­ta­vyaḥ | TARV-MK 1.2.9va­kṣya­mā­ṇa­ni­rde­śā­di­sū­tra­vi­va­ra­ṇā­t pu­dga­la­dra­vya­saṃ­pra­tya­ya iti cet; na; ā­tma­pa­ri­ṇā­me­'­pi ta­du­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 19,30 syā­de­ta­t — va­kṣya­mā­ṇa­ni­rde­śā­di­sū­tra­vi­va­ra­ṇā­t pu­dga­la­dra­vya­sya saṃ­pra­tya­yaḥ prā­pno­ti­; TARVV-MK 19,31tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ā­tma­pa­ri­ṇā­me­'­pi ta­du­pa­pa­tteḥ | kiṃ ta­ttvā­rtha­śra­ddhā­na­m ? ā­tma­pa­ri­ṇā­maḥ | TARVV-MK 19,32kasya ? ātmana i­tye­va­mā­di | TARV-MK 1.2.10ka­rmā­bhi­dhā­yi­tve­pya­do­ṣa iti cet; na; mo­kṣa­kā­ra­ṇa­tve­na sva­pa­ri­ṇā­ma­sya vi­va­kṣi­ta­tvā­t | TARVV-MK 20,02syā­de­ta­t — sa­mya­ktva­ka­rma­pu­dga­lā­bhi­dhā­yi­tve­pya­do­ṣa iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? mo­kṣa­kā­ra­ṇa­tve­na TARVV-MK 20,03sva­pa­ri­ṇā­ma­sya vi­va­kṣi­ta­tvā­t | au­pa­śa­mi­kā­di­sa­mya­gda­rśa­na­mā­tma­pa­ri­ṇā­ma­tvā­t mo­kṣa­kā­ra­ṇa­tve­na TARVV-MK 20,04vi­va­kṣya­te na ca sa­mya­ktva­ka­rma­pa­ryā­yaḥ­, pau­dga­li­ka­tve­'­sya pa­ra­pa­ryā­ya­tvā­t | TARV-MK 1.2.11sva­pa­ra­ni­mi­tta­tvā­du­tpā­da­sye­ti cet; na; u­pa­ka­ra­ṇa­mā­tra­tvā­t | TARVV-MK 20,05 syā­de­ta­t — svapara- TARVV-MK 20,06nimitta utpādo dṛṣṭo yathā gha­ṭa­syo­tpā­do mṛ­nni­mi­tto da­ṇḍā­di­ni­mi­tta­śca­, tathā sa­mya­gda­rśa- TARVV-MK 20,07notpāda ā­ttma­ni­mi­ttaḥ sa­mya­ktva­pu­dga­la­ni­mi­tta­śca­, ta­smā­tta­syā­pi mo­kṣa­kā­ra­ṇa­tva­mu­pa­pa­dya­te TARVV-MK 20,08iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? u­pa­ka­ra­ṇa­mā­tra­tvā­t | u­pa­ka­ra­ṇa­mā­traṃ hi bā­hya­sā­dha­na­m | kiñca, TARV-MK 1.2.12ā­tma­pa­ri­ṇā­mā­de­va ta­dra­sa­ghā­tā­t | TARVV-MK 20,09 yadidaṃ da­rśa­na­mo­hā­khyaṃ karma ta­dā­tma­gu­ṇa­ghā­ti­, TARVV-MK 20,10ku­ta­ści­dā­tma­pa­ri­ṇā­mā­devo­pa­kṣī­ṇa­śa­kti­kaṃ sa­mya­ktvā­khyāṃ labhate | ato na ta­dā­tma­pa­ri­ṇā­ma­sya TARVV-MK 20,11pradhānaṃ kā­ra­ṇa­m­, ātmaiva svaśaktyā da­rśa­na­pa­ryā­ye­ṇo­tpa­dya­ta iti tasyaiva mo­kṣa­kā­ra­ṇa­tvaṃ TARVV-MK 20,12yuktam | kiñca, TARV-MK 1.2.13a­he­ya­tvā­t sva­dha­rma­sya | TARVV-MK 20,13 na hīyate na pa­ri­tya­jya­ta i­tya­he­yo­'­ya­mā­bhya­nta­ra ātmanaḥ TARVV-MK 20,14sa­mya­ktva­pa­ri­ṇā­maḥ­, yataḥ sa­tyā­bhya­nta­re ātmanaḥ sa­mya­ktva­pa­ri­ṇā­me ni­ya­me­nā­tmā sa­mya­gda­rśa­na- TARVV-MK 20,15pa­ryā­ye­ṇā­vi­rbha­va­ti | bāhyastu heyaḥ ka­rma­pu­dga­laḥ­, ta­ma­nta­re­ṇā­pi kṣā­yi­ka­sa­mya­ktva­pa­ri­ṇā­mā­t | TARVV-MK 20,16kiñca, TARV-MK 1.2.14pra­dhā­na­tvā­t | TARVV-MK 20,17 ā­bhya­nta­ra ātmīyaḥ sa­mya­gda­rśa­na­pa­ri­ṇā­maḥ pra­dhā­na­m­, sati tasmin TARVV-MK 20,18bā­hya­syo­pa­grā­ha­ka­tvā­t | ato bāhya ā­bhya­nta­ra­syo­pa­grā­ha­kaḥ pā­rā­rthye­na vartata i­tya­pra­dhā­na­m | TARVV-MK 20,19kiñca, TARV-MK 1.2.15pra­tyā­sa­tteḥ | TARVV-MK 20,20 pra­tyā­sa­nnaṃ hi kā­ra­ṇa­mā­tma­pa­ri­ṇā­mo mokṣasya tā­dā­tmye­nā­vi­rbhā­vā­t­, TARVV-MK 20,21natu samyaktvaṃ karma, vi­pra­kṛ­ṣṭā­nta­ra­tvā­t tādātmyenā­'­pa­ri­ṇā­mā­cca | tasmāt a­he­ya­tvā­t TARVV-MK 20,22pra­dhā­na­tvā­t pra­tyā­sa­tte­śca mokṣasya kā­ra­ṇa­mā­tma­pa­ri­ṇā­mo yukto na karmeti | TARV-MK 1.2.16a­lpa­ba­hu­tva­ka­lpa­nā­vi­ro­dha iti cet; na; u­pa­śa­mā­dya­pe­kṣa­sya sa­mya­gda­rśa­na­tra­ya­syai­va ta­du­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 20,24syā­de­ta­t — sa­mya­gda­rśa­na­syā­tma­pa­ri­ṇā­ma­tve a­lpa­ba­hu­tva­ka­lpa­nā­vi­ro­dha iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 20,25u­pa­śa­mā­dya­pe­kṣa­sya sa­mya­gda­rśa­na­tra­ya­syai­va ta­du­pa­pa­tteḥ | sarveṣu stokā u­pa­śa­ma­sa­mya­gdṛ­ṣṭa­yaḥ | sa­sā­ri­ṇaḥ TARVV-MK 20,26kṣā­yi­ka­sa­mya­gdṛ­ṣṭa­yo­'­saṃ­khye­ya­gu­ṇāḥ | kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­sa­mya­gdṛ­ṣṭa­yo­'­saṃ­khye­ya­gu­ṇāḥ | siddhāḥ kṣāyika- TARVV-MK 20,27sa­mya­gdṛ­ṣṭa­yo­'­na­nta­gu­ṇā iti | tasmāt sa­mya­gda­rśa­na­mā­tma­pa­ri­ṇā­maṃ śre­yo­'­bhi­mu­kha­ma­dhya­va­syā­maḥ | TARV-MK 1.2.17ta­ttvā­gra­ha­ṇa­m­, a­rtha­śra­ddhā­na­mi­tya­stu la­ghu­tvā­t | TARVV-MK 20,28 ka­ści­dā­ha — ta­ttva­gra­ha­ṇa­ma­na­rtha­ka­m­, artha- TARVV-MK 20,29śra­ddhā­na­mi­tye­vā­stu | kutaḥ ? la­ghu­tvā­di­ti | TARV-MK 1.2.18na; sa­rvā­rtha­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 20,30 nai­ta­dyu­kta­m­; kutaḥ ? sa­rvā­rtha­pra­sa­ṅgā­t | ta­ttva­gra­ha­ṇā­dṛ­te mithyā- TARVV-MK 20,31vā­di­pra­ṇī­te­ṣu sa­rvā­rthe­ṣu śraddhānaṃ sa­mya­gda­rśa­naṃ prāpnoti | TARV-MK 1.2.19sa­bde­hā­cca­, a­rtha­śa­bda­syā­'­ne­kā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 20,32 a­rtha­śa­bdo­'­rtha­ma­ne­kā­rthaḥ — kvacid dra­vya­gu­ṇa- TARVV-MK 20,33karmasu vartate ­“­a­rtha iti dra­vya­gu­ṇa­ka­rma­su­” iti va­ca­nā­t | kvacit pra­yo­ja­ne TARVV-MK 20,34vartate ‘­ki­ma­rtha­mi­hā­ga­ma­naṃ bhavataḥ ? ’ kiṃ pra­yo­ja­na­mi­ti | kva­ci­ddha­ne vartate a­rtha­vā­na­yaṃ de­va­da­ttaḥ TARVV-MK 21,01dha­na­vā­ni­ti | kva­ci­da­bhi­dhe­ye vartate śa­bdā­rtha­saṃ­ba­ndha iti | e­va­ma­rtha­śa­bda­syā­ne­kā­rthā­bhi­dhā­yi­tve TARVV-MK 21,02sandehaḥ — ‘­ka­syā­rtha­sya śraddhānaṃ sa­mya­gda­rśa­na­m­’ iti ? TARV-MK 1.2.20sa­rvā­nu­gra­hā­da­do­ṣa iti cet; na; a­sa­da­rtha­vi­ṣa­ya­tvā­t | TARVV-MK 21,03 syā­de­ta­t — nāyaṃ doṣaḥ sa­rvā­rtha­pra- TARVV-MK 21,04saṅga iti, astu sa­rvā­rtha­vi­ṣa­yaṃ śraddhānaṃ sa­mya­gda­rśa­na­m­, tathā sati sa­rvā­nu­gra­haḥ kṛto bhavati | TARVV-MK 21,05ka­śce­dā­nīṃ bhavato matsaraḥ sarvo lo­ko­'­bhyu­da­ye na yu­jya­tā­mi­ti ? tanna; kiṃ­kā­ra­ṇa­m ? a­sa­da­rtha- TARVV-MK 21,06vi­ṣa­ya­tvā­t | na khalu kaścinno matsaraḥ | a­sa­da­rtha­vi­ṣa­yaṃ hi ta­cchra­ddhā­naṃ saṃ­sā­ra­kā­ra­ṇa­mi­ti | ataḥ TARVV-MK 21,07sa­rvā­nu­gra­hā­rtha­me­va tattvena vi­śi­ṣya­te | TARV-MK 1.2.21a­rtha­gra­ha­ṇā­de­va ta­tsi­ddhi­ri­ti cet; na; vi­pa­rī­ta­gra­ha­ṇa­da­rśa­nā­t | TARVV-MK 21,08 syā­de­ta­t — aryata TARVV-MK 21,09ityartho ni­ścī­ya­ta ityarthaḥ | na ca mi­thyā­vā­di­pra­ṇī­tā arthāḥ; a­sa­ttvā­t | ta­smā­da­rtha­gra­ha­ṇā­de­va TARVV-MK 21,10ta­ttva­saṃ­pra­tya­yā­t nā­rtha­sta­ttva­gra­ha­ṇe­ne­ti­; tantra; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? vi­pa­rī­ta­gra­ha­ṇa­da­rśa­nā­t | yathā pitto- TARVV-MK 21,11da­yā­ku­li­ta­ka­ra­ṇaḥ pumān ma­dhu­ra­ra­saṃ kaṭukaṃ ma­nya­te­, tathātmā mi­thyā­ka­rmo­da­ya­do­ṣā­d astitva- TARVV-MK 21,12nā­sti­tva­ni­tya­tvā­'­ni­tya­tvā­'­nya­tvā­'­na­nya­tvā­dye­kā­nta­rū­pe­ṇa mithyā a­dhya­va­sya­ti | ataḥ tannirā- TARVV-MK 21,13ka­ra­ṇā­rthaṃ ta­ttva­gra­ha­ṇa­mi­ti TARVV-MK 21,14a­rtha­gra­ha­ṇaṃ ki­ma­rtha­m ? nanu ‘­ta­ttvā­nye­vā­rthaḥ­’ i­tya­rthā­nāṃ ta­ttva­sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇyā­t ta­ttva­va­ca- TARVV-MK 21,15nenaiva saṃ­pra­tya­yaḥ siddhaḥ ? ucyate — TARV-MK 1.2.22a­rtha­gra­ha­ṇa­ma­vya­bhi­cā­rā­rtha­m | TARVV-MK 21,16 artha grahaṇaṃ kriyate a­vya­bhi­cā­rā­rtha­m | TARV-MK 1.2.23ta­ttva­mi­ti śra­ddhā­na­mi­ti cet; e­kā­nta­ni­ści­te­'­pi prasaṅgaḥ | TARVV-MK 21,17 yadi ‘­ta­ttva­mi­ti śraddhānaṃ TARVV-MK 21,18ta­ttva­śra­ddhā­na­m­’ i­tyu­cya­te­; e­kā­nta­ni­ści­te­'­pi prāpnoti | e­kā­nta­vā­di­no­'­pi hi ‘­nā­styā­tmā­’ TARVV-MK 21,19i­tye­vā­mā­di ‘­ta­ttva­m­’ iti śra­dda­dha­ti | TARV-MK 1.2.24tattvasya śra­ddhā­na­mi­ti cet; bhā­va­mā­tra­pra­sa­ṅgaḥ | TARVV-MK 21,20 yadi ‘­ta­ttva­sya śraddhānaṃ ta­ttva­śra­ddhā­na­m­’ TARVV-MK 21,21i­tyu­cya­te­; bhā­va­mā­tra­pra­sa­ṅgaḥ syāt | tattvaṃ bhāvaḥ sā­mā­nya­mi­ti kecit ka­tha­ya­nti | dravyatva- TARVV-MK 21,22gu­ṇa­tva­ka­rma­tvā­di­sā­mā­nyaṃ dra­vyā­di­bhyo­'­rthā­nta­ra­m­, tasya śraddhānaṃ sa­mya­gda­rśa­naṃ prāpnoti | na hi TARVV-MK 21,23dra­vyā­di­bhyo­'­nya­t sāmānyaṃ yu­kti­ma­di­ti pa­rī­kṣi­ta­me­ta­t | TARVV-MK 21,24a­tha­vā­, ta­ttva­me­ka­tva­mi­tya­rthaḥ ­“­pu­ru­ṣa evedaṃ sa­rva­m­” i­tyā­di­, tasya TARVV-MK 21,25śraddhānaṃ sa­mya­gda­rśa­naṃ prāpnoti | nacādo yu­kta­m­, kri­yā­kā­ra­ka­bhe­da­lo­pa­pra­sa­ṅgā­di­ti | TARV-MK 1.2.25tattvena śra­ddhā­na­mi­ti cet; kasya ka­smi­nve­ti pra­śnā­ni­vṛ­ttiḥ | TARVV-MK 21,26 yadi ‘­ta­ttve­na śraddhā- TARVV-MK 21,27nam’ i­tyu­cya­te­; kasya ka­smi­nve­ti praśno na vi­ni­va­rta­te | tasmāt sūktam — ‘­a­rtha­gra­ha­ṇa­ma­vya­bhi- TARVV-MK 21,28cā­rā­rtha­m­’ iti | TARV-MK 1.2.26i­cchā­śra­ddhā­na­mi­tya­pa­re | TARVV-MK 21,29 icchā śra­ddhā­na­mi­tya­pa­re va­rṇa­ya­nti | TARV-MK 1.2.27ta­da­yu­kta­m­, mi­thyā­dṛ­ṣṭe­ra­pi pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 21,30 yato mi­thyā­dṛ­ṣṭa­yo bā­hu­śru­tya­pra­ci­khyā­pa- TARVV-MK 22,01yiṣayā a­rha­nma­ta­vi­ji­gī­ṣa­yā vāa­rha­nma­ta­ma­dhī­ya­nte | na­ce­cchā­ma­nta­re­ṇa a­dhya­ya­na­ma­sti­, a­ta­ste­ṣā- TARVV-MK 22,02mapi sa­mya­gda­rśa­naṃ prāpnoti | i­tya­yu­kta­mu­kta­m — ‘icchā śra­ddhā­na­m­’ iti | TARV-MK 1.2.28ke­va­li­ni sa­mya­ktvā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­cca | TARVV-MK 22,03 yadi ca, icchā sa­mya­ktva­m­, icchā ca lobha- TARVV-MK 22,04pa­ryā­yaḥ­, na ca kṣī­ṇa­mo­he ke­va­li­ni lo­bho­'­sti­, ta­da­bhā­vā­di­cchā­bhā­va iti sa­mya­ktvā­bhā­vaḥ TARVV-MK 22,05syāt | tasmāt ya­dbhā­vā­t ya­thā­bhū­ta­ma­rthaṃ gṛ­hṇā­tyā­tmā tat sa­mya­gda­rśa­na­mi­ti pra­tye­ta­vya­m | TARV-MK 1.2.29tad dvividhaṃ sa­rā­ga­vī­ta­rā­ga­vi­ka­lpā­t | TARVV-MK 22,06 e­ta­tsa­mya­gda­rśa­naṃ dvi­vi­dha­m | kutaḥ ? sarāga- TARVV-MK 22,07vī­ta­rā­ga­kki­lpā­t | TARV-MK 1.2.30pra­śa­ma­saṃ­ve­gā­nu­ka­mpā­sti­kyā­bhi­vya­kta­la­kṣa­ṇaṃ pra­tha­ma­m | TARVV-MK 22,08 rā­gā­dī­nā­ma­nu­dre­kaḥ praśamaḥ | TARVV-MK 22,09saṃ­sā­rā­dbhī­ru­tā saṃvegaḥ | sa­rva­prā­ṇi­ṣu maitrī a­nu­ka­mpā | jī­vā­da­yo­'­rthā yathāsvaṃ bhāvaiḥ santīti TARVV-MK 22,10ma­ti­rā­sti­kya­m | e­tai­ra­bhi­vya­kta­la­kṣa­ṇaṃ prathamaṃ sa­rā­ga­sa­mya­ktva­mi­tyu­cya­te | TARV-MK 1.2.31ā­tma­vi­śu­ddhi­mā­tra­mi­ta­ra­t | TARVV-MK 22,11 saptānāṃ ka­rma­pra­kṛ­tī­nā­m ā­tya­nti­ke­'­pa­ga­me satyātma- TARVV-MK 22,12vi­śu­ddhi­mā­tra­mi­ta­ra­d vī­ta­rā­ga­sa­mya­ktva­mi­tyu­cya­te | atra pūrvaṃ sādhanaṃ bha­va­ti­, uttaraṃ sādhanaṃ TARVV-MK 22,13sādhyaṃ ca | TARVV-MK 22,14a­thai­ta­tsa­mya­gda­rśa­naṃ jī­vā­di­pa­dā­rtha­vi­ṣa­yaṃ ka­tha­mu­tpa­dya­ta iti ? ata āha — TA-MK 1.3 ta­nni­sa­rgā­da­dhi­ga­mā­d vā || TARVV-MK 22,16nisarga iti ko'yaṃ śabdaḥ ? ni­pū­rvā­t sṛ­je­rbhā­va­sā­dha­no ghañ, ni­sa­rja­naṃ nisargaḥ svabhāva TARVV-MK 22,17ityarthaḥ | a­thā­dhi­ga­ma iti kaḥ ? a­dhi­pū­rvā­d ga­me­rbhā­va­sā­dha­no­'­c­, a­dhi­ga­ma­na­ma­dhi­ga­maḥ | ta­yo­rhe­tu­tve­na TARVV-MK 22,18nirdeśo ni­sa­rgā­da­dhi­ga­mā­di­ti | kasyāḥ ? kriyāyāḥ | kā ca kriyā ? ‘­u­tpa­dya­te­’ i­tya­dhyā­hni- TARVV-MK 22,19yate, so­pa­skā­ra­tvā­t sū­trā­ṇā­m | ta­de­ta­tsa­mya­gda­rśa­naṃ ni­sa­rgā­da­dhi­ga­mā­dvā u­tpa­dya­ta iti | TARVV-MK 22,20ka­ści­dā­ha — TARV-MK 1.3.1sa­mya­gda­rśa­na­dvai­vi­dhya­ka­lpa­nā­nu­pa­pa­ttiḥ­; a­nu­pa­la­bdha­ta­ttva­sya śra­ddhā­nā­bhā­vā­t ra­sā­ya­na­va­t | TARVV-MK 22,22dvividhaṃ sa­mya­gda­rśa­na­mi­ti kalpanā no­pa­pa­dya­te | kutaḥ ? a­nu­pa­la­bdha­ta­ttva­sya śra­ddhā­nā­bhā­vā­t­, TARVV-MK 22,23katham ? ra­sā­ya­na­va­t | yathā a­tya­nta­pa­ro­kṣa­ra­sā­ya­na­tattva­pha­la­sya na ra­sā­ya­ne śraddhānaṃ dṛ­ṣṭa­m­, TARVV-MK 22,24tathā a­na­dhi­ga­ta­jī­vā­di­ta­ttva­sya na tatra śra­ddhā­na­mi­ti nai­sa­rgi­ka­sa­mya­gda­rśa­nā­bhā­vaḥ | TARV-MK 1.3.2śū­dra­ve­da­bha­kti­va­di­ti cet; na; vai­ṣa­myā­t | TARVV-MK 22,25 syā­de­ta­t — yathā śū­dra­syā­'­na­dhi­ga­ta­ve­dā­rtha­sya TARVV-MK 22,26vedārtha ā­tya­nti­kī bhaktiḥ, ta­thā­'­nu­pa­la­bdha­jī­vā­di­ta­ttva­sya śra­ddhā­na­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 22,27vai­ṣa­myā­t | yujyate śūdrasya bhā­ra­tā­di­śra­va­ṇā­t ta­jjña­va­ca­nā­nu­vṛ­ttyā­di­bhi­śca ve­dā­rtha­bha­ktiḥ­, nāsau TARVV-MK 22,28nai­sa­rgi­kī | iha tu nai­sa­rgi­kī ru­ci­ri­ṣṭe­ti vai­ṣa­mya­m | a­tha­vā­, sa­mya­ktvā­dhi­kā­rā­t jīvādi- TARVV-MK 22,29pa­dā­rtha­ta­ttvo­pa­la­bdhi­pū­rva­ke­ṇa sa­mya­gda­rśa­ne­na mo­kṣa­kā­ra­ṇe­ne­ha bha­vi­ta­vya­m­, na ca śūdrasya tādṛśaṃ TARVV-MK 22,30śra­ddhā­na­mi­ti vai­ṣa­mya­m | TARV-MK 1.3.3ma­ṇi­gra­ha­ṇa­va­di­ti cet; na; pra­tya­kṣo­pa­la­bdhi­sa­dbhā­vā­t | TARVV-MK 23,01 syā­de­ta­t — yathā a­na­dhi­ga­ta­ma­ṇi- TARVV-MK 23,02vi­śe­ṣa­syā­pi puṃso ma­ṇi­gra­ha­ṇaṃ bhavati tasya ca phalaṃ dṛ­ṣṭa­m­, tathā a­na­dhi­ga­ta­jī­vā­di­ta­ttva­syā­pi TARVV-MK 23,03ta­ttva­gra­ha­ṇaṃ bhavati tasya ca phalaṃ bha­va­tī­ti ta­nnai­sa­rgi­kaṃ da­rśa­na­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 23,04pra­tya­kṣo­pa­la­bdhi­sa­dbhā­vā­t | nā­tya­nta­pa­ro­kṣaṃ maṇiṃ gṛhṇāti kintu pra­tya­kṣa­ta u­pa­la­bhya gṛhṇāti | TARVV-MK 23,05vī­rya­vi­śe­ṣaṃ tu na pra­ti­pa­dya­te­, a­to­'­sya a­nu­pa­la­bdha­ma­ṇi­vi­śe­ṣa­syā­pi pra­tya­kṣa­da­rśa­nā­d grahaṇaṃ TARVV-MK 23,06nyāyyam | a­tya­nta­pa­ro­kṣe tu jī­vā­di­ta­ttve ka­tha­ma­sya ni­sa­rga­ja­sa­mya­gda­rśa­na­si­ddhiḥ ? sāmānyā- TARVV-MK 23,07dhigame tu a­dhi­ga­ma­sa­mya­gda­rśa­na­me­ve­ti | TARV-MK 1.3.4tā­pa­pra­kā­śa­va­t yu­ga­pa­du­tpa­tte­ra­bhyu­pa­ga­mā­cca | TARVV-MK 23,08 kim ? ‘­ni­sa­rga­ja­sa­mya­gda­rśa­nā­bhā­vaḥ­’ ityanu- TARVV-MK 23,09vartate | yadā asya sa­mya­gda­rśa­na­mu­tpa­dya­te tadaiva prāktanaṃ ma­tya­jñā­naṃ śru­tā­jñā­naṃ ca sa­mya­ktve­na paraṇa- TARVV-MK 23,10ma­tī­tya­dhi­ga­ma­ja­me­va ta­dbha­va­ti | yasya jñānāt prāg darśanaṃ syāt tasya nai­sa­rgi­kaṃ syāt | taccā'- TARVV-MK 23,11ni­ṣṭa­mi­ti | ucyate — TARV-MK 1.3.5u­bha­ya­tra­tu­lye a­nta­ra­ṅga­he­tau bā­hyo­pa­de­śā­pe­kṣā­'­na­pe­kṣa­bhe­dā­d bhedaḥ | TARVV-MK 23,12 u­bha­ya­tra sa­mya­gda­rśa­ne TARVV-MK 23,13a­nta­ra­ṅgo he­tu­stu­lyaḥ da­rśa­na­mo­ha­syo­pa­śa­maḥ kṣayaḥ kṣa­yo­pa­śa­mo vā, tasmin sati yad bāhyopa- TARVV-MK 23,14de­śā­dṛ­te prā­du­rbha­va­ti ta­nnai­sa­rgi­ka­m­, yat pa­ro­pa­de­śa­pū­rva­kaṃ jī­vā­dya­dhi­ga­ma­ni­mi­ttaṃ ta­du­tta­ra­m­, TARVV-MK 23,15i­tya­na­yo­ra­yaṃ bhedaḥ | TARV-MK 1.3.6a­pa­ro­pa­de­śa­pū­rva­ke ni­sa­rgā­bhi­prā­yo lo­ka­va­t | TARVV-MK 23,16 yathā loke ha­ri­śā­rdū­la­vṛ­ka­bhu­ja­gā­da­yo TARVV-MK 23,17ni­sa­rga­taḥ krau­rya­śau­ryā­hā­rā­di­saṃ­pra­ti­pa­ttau vartanta i­tyu­cya­nte | na­vā­sā­vā­ka­smi­kī ka­rma­ni­mi­tta- TARVV-MK 23,18tvāt | a­nā­ka­smi­kya­pi satī nai­sa­rgi­kī bha­va­ti­, pa­ro­pa­de­śā­bhā­vā­t | ta­the­hā­pya­pa­ro­pa­de­śa­pū­rva­ke TARVV-MK 23,19ni­sa­rgā­bhi­prā­yaḥ | apara āha — TARV-MK 1.3.7bhavyasya kālena niḥ­śre­ya­so­pa­pa­ttaḥ a­dhi­ga­ma­sa­mya­ktvā­bhā­vaḥ | TARVV-MK 23,20 yadi a­va­dhṛ­ta­mo­kṣa­kā­lā­t TARVV-MK 23,21prā­ga­dhi­ga­ma­sa­mya­ktva­ba­lā­t mokṣaḥ syāt syā­da­dhi­ga­ma­sa­mya­gda­rśa­na­sya sā­pha­lya­m | na cā­do­'­sti | TARVV-MK 23,22ataḥ kālena yo'sya mo­kṣo­'­sau­, sa ni­sa­rga­ja­sa­mya­ktvā­de­va siddha iti | TARV-MK 1.3.8na, vi­va­kṣi­tā­pa­ri­jñā­nā­t | TARVV-MK 23,23 nai­ta­dyu­kta­m | kutaḥ ? vi­va­kṣi­tā­'­pa­ri­jñā­nā­t | sa­mya­gda­rśa­nā­di- TARVV-MK 23,24tra­yā­nmo­kṣa uktaḥ | tatra ya­tpra­tha­maṃ tat ‘kuta u­tpa­dya­te­’ ityukte ‘­ni­sa­rgā­da­dhi­ga­mā­dvā­’ itya- TARVV-MK 23,25ya­ma­rtho­'­tra vi­va­kṣi­taḥ | yadi sa­mya­gda­rśa­nā­de­va ke­va­lā­nni­sa­rga­jā­da­dhi­ga­ma­jā­dvā jñā­na­cā­ri­tra­ra­hi- TARVV-MK 23,26tānmokṣa iṣṭaḥ syāt, tata idaṃ yuktaṃ syāt — ‘­bha­vya­sya kālena niḥ­śre­ya­so­pa­pa­tteḥ­’ iti | TARVV-MK 23,27na­cā­ya­ma­rtho­'­tra vi­va­kṣi­taḥ | TARVV-MK 23,28a­tha­vā­, yathā ku­ru­kṣe­tre kvacit kanakaṃ bā­hya­pau­ru­ṣe­ya­pra­ya­tnā­bhā­vā­t jā­ya­te­, tathā bāhya- TARVV-MK 23,29pu­ru­ṣo­pa­de­śa­pū­rva­ka­jī­vā­dya­dhi­ga­ma­ma­nta­re­ṇa ya­jjā­ya­te ta­nni­sa­rga­ja­m | yathā ka­na­kā­śmaḥ vidhyupā- TARVV-MK 23,30ya­jña­pu­ru­ṣa­pra­yo­gā­pe­kṣaḥ ka­na­ka­bhā­va­mā­pa­dya­te­, tathā yat sa­mya­gda­rśa­naṃvi­dhyu­pā­ya­jñā­ma­nu­ṣya­saṃ­pa­rkā­jjī­vā- TARVV-MK 23,31di­pa­dā­rtha­ta­ttvā­dhi­ga­mā­pe­kṣa­mu­tpa­dya­te ta­da­dhi­ga­masa­mya­rgda­śa­na­m i­tya­ya­ma­rtho vi­va­kṣi­taḥ­, na­cā­nya­ta- TARVV-MK 23,32ra­syā­bhā­va iti | ato vi­va­kṣi­tā­pa­ri­jñā­nā­t na sa­mya­gu­kta­m — ‘­a­dhi­ga­mā­bhā­vaḥ­’ iti | TARV-MK 1.3.9kā­lā­ni­ya­mā­cca ni­rja­rā­yāḥ | TARVV-MK 24,01 yato na bhavyānāṃ kṛ­tsna­ka­rma­ni­rja­rā­pū­rva­ka­mo­kṣa­kā­la­sya TARVV-MK 24,02ni­ya­mo­'­sti | kecid bhavyāḥ saṃ­khye­ye­na kālena se­tsya­nti­, ke­ci­da­saṃ­khye­ye­na­, ke­ci­da­na­nte­na­, apare TARVV-MK 24,03a­na­ntā­na­nte­nā­pi na se­tsya­ntī­ti | tataśca na yuktam — ‘­bha­vya­sya kālena niḥ­śre­ya­so- TARVV-MK 24,04pa­pa­tteḥ­’ iti | TARV-MK 1.3.10co­da­nā­nu­pa­pa­tte­śca | TARVV-MK 24,05 sa­rva­sye­yaṃ codanā no­pa­pa­dya­te | jñānāt kriyāyā dvayāt TARVV-MK 24,06tri­ta­yā­cca mo­kṣa­mā­ca­kṣā­ṇa­sya sarvasya nedaṃ yuktam — ‘­bha­vya­sya kālena mokṣaḥ’ iti | yadi hi TARVV-MK 24,07sarvasya kālo he­tu­ri­ṣṭaḥ syāt, bā­hyā­bhya­nta­ra­kā­ra­ṇa­ni­ya­ma­sya dṛ­ṣṭa­sye­ṣṭa­sya vā virodhaḥ TARVV-MK 24,08syāt | TARV-MK 1.3.11ta­di­tya­na­nta­ra­ni­rde­śā­rtha­m | TARVV-MK 24,09 ‘­ta­t­’ i­tye­ta­da­na­nta­ra­sya sa­mya­gda­rśa­na­sya ni­rde­śā­rthaṃ kriyate | TARVV-MK 24,10nanu ta­tpra­kṛ­ta­m­, a­nta­re­ṇā­pi ta­dva­ca­naṃ si­ddha­m­; TARV-MK 1.3.12i­ta­ra­thā hi mā­rga­sa­mba­ndha­pra­sa­ṅgaḥ | TARVV-MK 24,11 a­kri­ya­mā­ṇe hi ta­dva­ca­ne mo­kṣa­mā­rgo­'­pi prakṛtaḥ TARVV-MK 24,12te­nā­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ pra­sa­jye­ta | tato ni­sa­rga­mā­tre­ṇā­pi mo­kṣa­mā­rga­lā­bha uktaḥ syāt | bā­hu­śru­tya- TARVV-MK 24,13pra­ci­khyā­pa­yi­ṣa­yā ca mo­kṣa­mā­rgā­dhi­ga­ma­mā­trā­de­va mi­thyā­dṛ­ṣṭī­nā­ma­pi mokṣaḥ syāt | nanu ca TARVV-MK 24,14­“­a­na­nta­ra­sya vā vidhirvā bhavati pra­ti­ṣe­dho vā” i­tya­na­nta­ra­tvā­t TARVV-MK 24,15sa­mya­gda­rśa­ne­nai­va saṃbandho nyāyyaḥ | iti cet; na;­“­pra­tyā­sa­tteḥ pradhānaṃ ba­lī­yaḥ­”TARVV-MK 24,16iti mārga eva saṃ­ba­dhye­ta | ta­smā­tta­dva­ca­naṃ kriyate vi­spa­ṣṭā­rtha­m | TARVV-MK 24,17iti ta­ttvā­rtha­vā­rti­ke vyā­khyā­nā­la­ṅkā­re pra­tha­me­'­dhyā­ye tṛ­tī­ya­mā­hni­kaṃsa­mā­pta­m || TARVV-MK 24,18ta­ttvā­rtha­śra­ddhā­naṃ sa­mya­gda­rśa­na­mi­tyu­kta­m | atha ‘kiṃ ta­ttva­m­’ iti ? ata i­da­mā­ha — TA-MK 1.4 jī­vā­jī­vā­sra­va­ba­ndha­saṃ­va­ra­ni­rja­rā­mo­kṣā­sta­ttva­m || TARVV-MK 24,20ki­ma­rtha­me­ṣā­mu­pā­dā­na­m ? nanu dra­vya­mi­tye­va vaktavyaṃ tadbhedā hi sarve padārthā TARVV-MK 24,21bha­va­ntī­ti ? ata uttaraṃ paṭhati — TARV-MK 1.4.1e­kā­dya­na­nta­vi­ka­lpo­pa­pa­ttau vi­ne­yā­śa­ya­va­śā­nma­dhya­mā­bhi­dhā­na­m | TARVV-MK 24,22 eko dvau trayaḥ saṃkhye- TARVV-MK 24,23yā a­saṃ­khye­yā anantā iti padārthā bhidyante | tatraikaḥ padārtho bha­va­ti­, ­“­e­kaṃ dra­vya­ma­na- TARVV-MK 24,24nta­pa­ryā­ya­m­” iti va­ca­nā­t | dvau pa­dā­rthau­, jī­vā­jī­va­bhe­dā­t | trayaḥ padārthā arthābhi- TARVV-MK 24,25dhā­na­pra­tya­ya­bhe­dā­t | e­va­mu­tta­re ca va­ca­na­vi­ka­lpā­pe­kṣa­yā a­saṃ­khye­yā jñā­na­jñe­ya­vi­ka­lpā­pe­kṣa­yā TARVV-MK 24,26a­saṃ­khye­yā a­na­ntā­ścā bhavanti | tatra vi­ne­yā­śa­ya­va­śā­t pa­dā­rtha­ni­rū­pa­ṇā­bhe­da iti ma­dhya­me­na TARVV-MK 24,27kra­me­ṇā­bhi­dhā­naṃ kṛtam | a­ti­saṃ­kṣe­pe su­me­dha­sā­me­va pra­ti­pa­ttiḥ syād a­ti­pra­pa­ñce cā­ci­re­ṇa TARVV-MK 24,28saṃ­pra­ti­pa­tti­rna syāditi | ka­ści­dā­ha — TARV-MK 1.4.2jī­vā­jī­va­yo­ra­nya­ta­ra­trai­vā­nta­rbhā­vā­d ā­sra­vā­dī­nā­ma­nu­pa­de­śaḥ | TARVV-MK 25,01 āsravo hi jīvo vā TARVV-MK 25,02syāt, ajīvo vā ? yadi jīvaḥ; jī­ve­'­nta­rbhā­va iti | a­thā­'­jī­vaḥ­; ajīve | evaṃ saṃvarā- TARVV-MK 25,03da­yo­'­pi | ta­smā­de­ṣā­ma­nu­pa­de­śaḥ — a­na­rtha­ka u­pa­de­śo­'­nu­pa­de­śaḥ | TARV-MK 1.4.3na vā; pa­ra­spa­ro­pa­śle­ṣe saṃ­sā­ra­pra­vṛ­tti­ta­du­pa­ra­ma­pra­dhā­na­kā­ra­ṇa­pra­ti­pā­da­nā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 25,04 na TARVV-MK 25,05vā­'­na­rtha­ka u­pa­de­śaḥ | kutaḥ ? jī­vā­jī­va­yoḥ pa­ra­spa­ro­pa­śle­ṣe sati saṃ­sā­ra­pra­vṛ­tti­ta­du­pa­ra­ma­pra­dhā­na- TARVV-MK 25,06kā­ra­ṇa­pra­ti­pā­da­nā­rtha­tvā­t | iha mo­kṣa­mā­rgaḥ pra­kṛ­taḥ­, tasya pha­la­ma­va­śyaṃ mokṣo ni­rde­ṣṭa­vyaḥ | TARVV-MK 25,07‘sa ka­sya­’­i­ti jīva upāttaḥ | sa ca saṃ­sā­ra­pū­rva­kaḥ | sa ca sa­tya­jī­ve jīvasya bha­va­ti­, i­tya­jī­va TARVV-MK 25,08upāttaḥ | tayośca pa­ra­spa­ro­pa­śle­ṣaḥ saṃsāraḥ | ta­tpra­dhā­na­he­tū āsravo ba­ndha­śce­tyu­pā­ttau | TARVV-MK 25,09ta­du­pa­ra­ma­sya mokṣasya pra­dhā­na­he­tū saṃ­va­ra­ni­rja­re i­tyu­pā­dā­naṃ tayoḥ | e­va­me­ṣāṃ nirjñāne sati TARVV-MK 25,10prā­pta­vya­mo­kṣa­sya nirjñānaṃ bha­va­tī­ti | dṛśyate sāmānye a­nta­rbhū­ta­syā­pi vi­śe­ṣa­sya pṛ­tha­gu­pā­dā­naṃ TARVV-MK 25,11pra­yo­ja­nā­rtha­m­, kṣatriyā āyātāḥ sū­ra­va­rmā­'­pī­ti | TARV-MK 1.4.4u­bha­ya­thā­pi co­da­nā­nu­pa­ttiḥ | TARVV-MK 25,12 yo jī­vā­jī­va­yo­ra­nta­rbhā­vā­t ā­sra­vā­dī­nā­ma­nu­pa­de­śaṃ TARVV-MK 25,13co­da­ya­ti­, ta­syo­bha­ya­thā­pi codanā no­pa­pa­dya­te | katham ? ā­sra­vā­dī­ni jī­vā­jī­vā­bhyāṃ pṛtha- TARVV-MK 25,14gu­pa­la­bhya vā co­da­ye­t­, a­nu­pa­la­bhya vā ? yadi pṛ­tha­gu­pa­la­bhya­; ata eva ta­to­'­rthā­nta­ra­tvaṃ siddham | TARVV-MK 25,15a­thā­'­nu­pa­la­bhya­; a­nu­pa­la­mbhā­de­va co­da­nā­bhā­vaḥ | kiñca, jī­vā­jī­vā­bhthāṃ pṛ­tha­ksi­ddhā­n vā TARVV-MK 25,16co­da­ye­t­, a­si­ddhā­n vā ? yadi si­ddhāṃ­śco­da­ye­t­; ata e­vā­'­rthā­nta­ra­bhā­vaḥ | a­thā­'­si­ddhāṃ­śco- TARVV-MK 25,17da­ya­ti­; ka­tha­ma­trā­nta­rbhā­va­śco­dya­te ? na hi kha­ra­vi­ṣā­ṇā­dī­nā­ma­nta­rbhā­va­śco­da­nā­rhaḥ | TARV-MK 1.4.5a­ne­kā­ntā­cca | TARVV-MK 25,18 ‘­co­da­nā­nu­pa­pa­ttiḥ­’ iti vartate | katham ? dra­vyā­rthi­ka­pa­ryā­yā­rthi­ka­yo- TARVV-MK 25,19rgu­ṇa­pra­dhā­na­bhā­ve­na a­rpa­ṇā­na­rpa­ṇabhedāt jī­vā­jī­va­yo­rā­sra­vā­dī­nāṃ syā­da­nta­rbhā­vaḥ syā­da­na­nta­rbhā­vaḥ | TARVV-MK 25,20pa­ryā­yā­rthi­ka­gu­ṇa­bhā­ve dra­vyā­rthi­ka­prā­dhā­nyā­t ā­sra­vā­di­pra­ti­ni­ya­ta­pa­ryā­yā­rthā­na­rpa­ṇā­t a­nā­di­pā- TARVV-MK 25,21ri­ṇā­mi­ka­cai­ta­nyā­cai­ta­nyā­di­dra­vyā­rthā­rpa­ṇā­d ā­sra­vā­dī­nāṃ syā­jjī­ve­'­jī­ve vā­nta­rbhā­vaḥ | tathā TARVV-MK 25,22dra­vyā­rthi­ka­gu­ṇa­bhā­ve pa­ryā­yā­rthi­ka­prā­dhā­nyā­d ā­sra­vā­di­pra­ti­ni­ya­ta­pa­ryā­yā­rthā­rpa­ṇā­d a­nā­di­pā­ri­ṇā- TARVV-MK 25,23mi­ka­cai­ta­nyā­cai­ta­nyā­di­dra­vyā­rthā­'­na­rpa­ṇā­d ā­sra­vā­dī­nāṃ jī­vā­jī­va­yoḥ syā­da­na­nta­rbhā­vaḥ | TARVV-MK 25,24ta­da­pe­kṣa­yā syā­du­pa­de­śo­'­rtha­vā­n | TARV-MK 1.4.6teṣāṃ ni­rva­ca­na­la­kṣa­ṇa­kra­ma­he­tva­bhi­dhā­na­m | TARVV-MK 25,25 teṣāṃ jī­vā­dī­nāṃ pṛ­tha­gu­pa­de­śe pra­yo­ja­na­mu­kta­m | TARVV-MK 25,26idānīṃ ni­rva­ca­na­la­kṣa­ṇa­kra­ma­he­tva­bhi­dhā­naṃ ka­rta­vya­m | ta­du­cya­te — TARV-MK 1.4.7tri­kā­la­vi­ṣa­ya­jī­va­nā­nu­bha­va­nā­t jīvaḥ | TARVV-MK 25,27 daśasu prāṇeṣu ya­tho­pā­tta­prā­ṇa­pa­ryā­ye­ṇa triṣu TARVV-MK 25,28kāleṣu jī­va­nā­nu­bha­va­nā­t ‘­jī­va­ti­, a­jī­vī­t­, jī­vi­ṣya­ti­’ iti vā jīvaḥ | tathā sati TARVV-MK 25,29si­ddhā­nā­ma­pi jīvatvaṃ siddhaṃ jī­vi­ta­pū­rva­tvā­t | saṃprati na jīvanti siddhāḥ, bhū­ta­pū­rva­ga­tyā TARVV-MK 25,30jī­va­tva­me­ṣā­m i­tyau­pa­cā­ri­ka­tvaṃ syāt, mukhyaṃ ce­ṣya­te­; naiṣa doṣaḥ; bhā­va­prā­ṇa­jñā­na­da­rśa­nā­nu- TARVV-MK 25,31bha­va­nā­t sāṃ­pra­ti­ka­ma­pi jī­va­tva­ma­sti | athavā rū­ḍhi­śa­bdo­'­ya­m | rūḍhau ca kriyā vyu­tpa­ttya­rthe- TARVV-MK 25,32veti kā­dā­ci­tkaṃ jī­va­na­ma­pe­kṣya sarvadā vartate go­śa­bda­va­t | TARV-MK 1.4.8ta­dvi­pa­rya­yo­'­jī­vaḥ | TARVV-MK 25,33 yasya jī­va­na­mu­kta­la­kṣa­ṇaṃ nāstyasau ta­dvi­pa­rya­yā­d ajīva i­tyu­cya­te | TARV-MK 1.4.9ā­sra­va­tya­ne­na ā­sra­va­ṇa­mā­traṃ vā āsravaḥ | TARVV-MK 26,01 yena ka­rmā­sra­va­ti yadvā ā­sra­va­ṇamātraṃ vā sa TARVV-MK 26,02āsravaḥ | TARV-MK 1.4.10ba­dhya­te­'­ne­na ba­ndha­na­mā­traṃ vā bandhaḥ | TARVV-MK 26,03 badhyate yena a­sva­ta­ntrī­kri­ya­te yena, a­sva­ta­ntrī- TARVV-MK 26,04ka­ra­ṇa­mā­traṃ vā bandhaḥ | TARV-MK 1.4.11saṃ­vri­ya­te­'­ne­na saṃ­va­ra­ṇa­mā­traṃ vā saṃvaraḥ | TARVV-MK 26,05 yena saṃ­vri­ya­te yena saṃ­ru­dhya­te­, saṃ­ro­dha­na­mā­traṃ TARVV-MK 26,06vā saṃvaraḥ | TARV-MK 1.4.12ni­rjī­rya­te yayā ni­rja­ra­ṇa­mā­traṃ vā nirjarā | TARVV-MK 26,07 ni­rjī­ya­te ni­ra­sya­te yayā, ni­ra­sa­na­mā­traṃ TARVV-MK 26,08vā nirjarā | TARV-MK 1.4.13mokṣyate yena mo­kṣa­ṇa­mā­traṃ vā mokṣaḥ | TARVV-MK 26,09 mokṣyate asyate yena a­sa­na­mā­traṃ vā mokṣaḥ | TARVV-MK 26,10e­te­ṣā­mi­ta­re­ta­ra­yo­ge dvandvaḥ | uktaṃ ni­rva­ca­na­m | idānīṃ la­kṣa­ṇa­mu­cya­te — TARV-MK 1.4.14ce­ta­nā­sva­bhā­va­tvā­tta­dvi­ka­lpa­la­kṣa­ṇo jīvaḥ | TARVV-MK 26,11 jī­va­sva­bhā­va­śce­ta­nā­, yata i­ta­re­bhyo TARVV-MK 26,12dravyebhyo bhidyate | ta­dvi­ka­lpā jñā­nā­da­yaḥ | ya­tsa­nni­dhā­nā­dā­tmā jñātā draṣṭā kartā bhoktā ca TARVV-MK 26,13bhavati ta­lla­kṣa­ṇo jīvaḥ | TARV-MK 1.4.15ta­dvi­pa­rī­ta­tvā­da­jī­va­sta­da­bhā­va­la­kṣa­ṇaḥ | TARVV-MK 26,14 ta­dvi­pa­rī­ta­tvā­t a­ce­ta­na­sva­bhā­va­tvā­t jñānādī- TARVV-MK 26,15nā­ma­bhā­vo yasya lakṣaṇaṃ so­'­jī­vaḥ | ka­tha­ma­bhā­vo ni­ru­pā­khyo vastuno lakṣaṇaṃ bhavati ? a­bhā­vo­'­pi TARVV-MK 26,16va­stu­dha­rmo he­tva­ṅga­tvā­deḥ bhā­va­va­t | a­to­'­sau lakṣaṇaṃ yujyate | sa hi yadi vastuno lakṣaṇaṃ na TARVV-MK 26,17syāt sa­rva­sa­ṅka­raḥ syāt | yadyevaṃ va­na­spa­tyā­dī­nā­ma­jī­va­tvaṃ prāpnoti ta­da­bhā­vā­t | jñā­nā­dī­nāṃ TARVV-MK 26,18hi pra­vṛ­tti­ta u­pa­la­bdhiḥ­, na ca teṣāṃ ta­tpū­rvi­kā pra­vṛ­tti­ra­sti hi­tā­hi­ta­prā­pti­pa­ri­va­rja­nā- TARVV-MK 26,19bhāvāt | uktaṃ ca — TARVV-MK 26,20­“­bu­ddhi­pū­rvāṃ kriyāṃ dṛṣṭvā sva­de­he­'­nya­tra ta­dgra­hā­t | TARVV-MK 26,21manyate bu­ddhi­sa­dbhā­vaḥ sā na yeṣu na teṣu dhīḥ || ” iti | TARVV-MK 26,22naiṣaḥ doṣaḥ; te­ṣā­ma­pi jñā­nā­da­yaḥ santi sa­rva­jña­pra­tya­kṣāḥ­, i­ta­re­ṣā­mā­ga­ma­ga­bhyāḥ | ā­hā­ra­lā­bhā­lā­bha­yoḥ TARVV-MK 26,23puṣṭimlā­nā­di­da­rśa­ne­na yu­kti­ga­myā­śca | a­ṇḍa­ga­rbha­stha­mū­rcchi­tā­di­ṣu satyapi jīvatve ta­tpū­rva­ka- TARVV-MK 26,24pra­vṛ­ttya­bhā­vā­t he­tu­vya­bhi­cā­raḥ | TARV-MK 1.4.16pu­ṇya­pā­pā­ga­ma­dvā­ra­la­kṣa­ṇa āsravaḥ | TARVV-MK 26,25 pu­ṇya­pā­pa­la­kṣa­ṇa­sya karmaṇa ā­ga­ma­na­dvā­ra­mā­sra­va TARVV-MK 26,26i­tyu­cya­te | āsrava i­vā­sra­vaḥ | ka u­pa­mā­rthaḥ ? yathā ma­ho­da­dheḥ sa­li­la­mā­pa­gā­mu­khai­ra­ha­ra­ha­rā­pū­rya­te­, TARVV-MK 26,27tathā mi­thyā­da­rśa­nā­di­dvā­rā­nu­pra­vi­ṣṭaiḥ ka­rma­bhi­ra­ni­śa­mā­tmā sa­mā­pū­rya­ta iti mi­thyā­da­rśa­nā­di TARVV-MK 26,28dvā­ra­mā­sra­vaḥ | TARV-MK 1.4.17ā­tma­ka­rma­ṇo­ra­nyo­nya­pra­de­śā­nu­pra­ve­śa­la­kṣa­ṇo bandhaḥ | TARVV-MK 26,29 mi­thyā­da­rśa­nā­di­pra­tya­yo­pa­nī­tā­nāṃ TARVV-MK 26,30ka­rma­pra­de­śā­nā­m ā­tma­pra­de­śā­nāṃ ca pa­ra­spa­rā­nu­pra­ve­śa­la­kṣa­ṇo bandhaḥ | bandha iva bandhaḥ | ka u­pa­mā­rthaḥ ? TARVV-MK 27,01yathā ni­ga­ḍā­di­dra­vya­ba­ndha­na­ba­ddho de­va­da­tto­'­sva­ta­ntra­tvā­d a­bhi­pre­ta­de­śa­ga­ma­nā­dya­bhā­vā­d a­ti­duḥ­khī TARVV-MK 27,02bha­va­ti­, tathā ātmā ka­rma­ba­ndha­na­ba­ddhaḥ pā­ra­ta­ntryā­t śā­rī­ra­mā­na­sa­duḥ­khā­bhya­rdi­to bhavati | TARV-MK 1.4.18ā­sra­va­ni­ro­dha­la­kṣa­ṇaḥ saṃvaraḥ | TARVV-MK 27,03 pū­rvo­ktā­nā­mā­sra­va­dvā­rā­ṇāṃ śu­bha­pa­ri­ṇā­ma­va­śā­nni­ro­dhaḥ TARVV-MK 27,04saṃvaraḥ | saṃvara iva saṃvaraḥ | ka u­pa­mā­rthaḥ ? yathā su­gu­pta­su­saṃ­vṛ­ta­dvā­ra­ka­vā­ṭaṃ puraṃ su­ra­kṣi­taṃ du­rā­sa­da- TARVV-MK 27,05ma­rā­ti­bhi­rbha­va­ti­, tathā su­gu­pti­sa­mi­ti­dha­rmā­nu­pre­kṣā­pa­rī­ṣa­ha­ja­ya­cā­ri­trā­tma­naḥ su­saṃ­vṛ­te­ndri­ya­ka­ṣā­ya- TARVV-MK 27,06yogasya a­bhi­na­va­ka­rmā­ga­ma­dvā­ra­saṃ­va­ra­ṇā­t saṃvaraḥ | TARV-MK 1.4.19e­ka­de­śa­ka­rma­saṃ­kṣa­ya­la­kṣa­ṇā nijarā | TARVV-MK 27,07 u­pā­tta­sya karmaṇaḥ ta­po­vi­śe­ṣa­sa­nni­dhā­ne satyeka- TARVV-MK 27,08de­śa­saṃ­kṣa­ya­la­kṣa­ṇā nirjarā | ni­rja­re­va nirjarā | ka u­pa­mā­rthaḥ ? yathā ma­ntrau­ṣa­dha­ba­lā­nni­rjī­rṇa­vī­rya- TARVV-MK 27,09vipākaṃ viṣaṃ na do­ṣa­pra­daṃ tathā sa­vi­pā­kā­'­vi­pā­ka­ni­rja­rā­pra­tya­ya­ta­po­vi­śe­ṣe­ṇa ni­rjī­rṇa­ra­saṃ karma na TARVV-MK 27,10saṃ­sā­ra­pha­la­pra­da­m | TARV-MK 1.4.20kṛ­tsna­ka­rma­vi­yo­ga­la­kṣa­ṇo mokṣaḥ | TARVV-MK 27,11 sa­mya­gda­rśa­nā­di­he­tu­pra­yo­ga­pra­ka­rṣe sati kṛtsnasya TARVV-MK 27,12ka­rma­ṇa­śca­tu­rvi­dha­ba­ndha­vi­yo­go mokṣaḥ | mokṣa iva mokṣaḥ | ka u­pa­mā­rthaḥ ? yathā ni­ga­ḍā­di­dra­vya­mo­kṣā­t TARVV-MK 27,13sati svātantrye a­bhi­pre­ta­pra­de­śa­ga­ma­nā­deḥ pumān sukhī bha­va­ti­, tathā kṛ­tsna­ka­rma­vi­yo­ge sati TARVV-MK 27,14svā­dhī­nā­tya­nti­ka­jñā­na­da­rśa­nā­nu­pa­ma­su­kha ātmā bhavati | la­kṣa­ṇa­mu­kta­m | idānīṃ kra­ma­he­tu­ru­cya­te — TARV-MK 1.4.21tā­da­rthyā­t pa­ri­spa­nda­sya ādau jī­va­gra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 27,15 yo'yaṃ mo­kṣa­mā­rga­ta­ttvā­vi­ṣka­ra­ṇa­pa­ri­spa­ndaḥ TARVV-MK 27,16sa ā­tmā­rthaḥ­, tasya mo­kṣa­pa­ryā­ya­pa­ri­ṇā­mā­t | yo vā jī­vā­dyu­pa­de­śa­pa­ri­spa­ndaḥ sa ā­tmā­rthaḥ­, tasyo- TARVV-MK 27,17pa­yo­ga­svā­bhā­vye sati grā­ha­ka­tvā­t | ata ādau jī­va­gra­ha­ṇa­m | TARV-MK 1.4.22ta­da­nu­gra­hā­rtha­tvā­t ta­da­na­nta­ra­ma­jī­vā­bhi­dhā­na­m | TARVV-MK 27,18 yataḥ śa­rī­ra­vā­ṅma­naḥ­prā­ṇā­pā­nā­di­no­pa- TARVV-MK 27,19kā­re­ṇā­'­jī­va ā­tmā­na­ma­nu­gṛ­hṇā­ti­, a­ta­sta­da­na­nta­ra­ma­jī­vā­bhi­dhā­na­m | TARV-MK 1.4.23ta­du­bha­yā­dhī­na­tvā­t ta­tsa­mī­pe ā­sra­va­gra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 27,20 yata ā­tma­ka­rma­ṇoḥ pa­ra­spa­rā­śle­ṣe satyā- TARVV-MK 27,21sra­va­pra­si­ddhi­rbha­va­ti­, a­ta­sta­tsa­mī­pe ā­sra­va­gra­ha­ṇa­m | TARV-MK 1.4.24ta­tpū­rva­ka­tvā­d bandhasya tataḥ paraṃ ba­ndha­va­ca­na­m | TARVV-MK 27,22 yata ā­sra­va­pū­rva­ko bandhaḥ, tataḥ paraṃ vacanaṃ TARVV-MK 27,23tasya kriyate | TARV-MK 1.4.25saṃ­vṛ­ta­sya ba­ndhā­bhā­vā­t ta­tpra­tya­nī­ka­pra­ti­pa­ttya­rthaṃ saṃ­va­ra­va­ca­na­m | TARVV-MK 27,24 yataḥ saṃ­vṛ­ta­syā­tma­no TARVV-MK 27,25bandho nāsti ta­ta­sta­tpra­tya­nī­ka­pra­ti­pa­ttya­rthaṃ ta­da­na­nta­raṃ saṃ­va­ra­va­ca­na­m | TARV-MK 1.4.26saṃvare sati ni­rja­ro­pa­pa­tte­sta­da­nti­ke ni­rja­rā­va­ca­na­m | TARVV-MK 27,26 yataḥ saṃ­va­ra­pū­rvi­kā nirjarā tata- TARVV-MK 27,27sta­da­nti­ke ni­rja­rā­va­ca­na­m | TARV-MK 1.4.27ante prā­pya­tvā­t mo­kṣa­syā­nte va­ca­na­m | TARVV-MK 27,28 ni­rjī­rṇe­ṣu ka­rma­sva­nte mokṣaḥ prāpyata ityante TARVV-MK 27,29va­ca­na­m | TARV-MK 1.4.28pu­ṇya­pā­pa­pa­dā­rtho­pa­saṃ­khyā­na­mi­ti cet; na; āsrave bandhe vā a­nta­rbhā­vā­t | TARVV-MK 27,30 syā­de­ta­t — puṇya- TARVV-MK 27,31pā­pa­pa­dā­rtha­yo­ru­pa­saṃ­khyā­naṃ ka­rta­vya­m a­nyai­ra­pyu­kta­tvā­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? āsrave bandhe TARVV-MK 27,32vā a­nta­rbhā­vā­t­, yata āsravo bandhaśca pu­ṇya­pā­pā­tma­kaḥ | TARV-MK 1.4.29ta­ttva­śa­bda­sya bhā­va­vā­ci­tvā­t jī­vā­di­bhiḥ sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇyā­'­nu­pa­pa­ttiḥ | TARVV-MK 27,33 ta­ttva­śa­bdo TARVV-MK 27,34bhā­va­vā­cī­ti vyā­khyā­ta­me­ta­t | a­ta­sta­sya jī­vā­di­bhi­rdra­vya­va­ca­naiḥ sa­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇyaṃ no­pa­pa­dya­te | TARV-MK 1.4.30na vā, a­vya­ti­re­kā­t ta­dbhā­va­si­ddheḥ | TARVV-MK 28,01na vā eṣa doṣaḥ | kiṃ kā­ra­ṇa­m ? avya- TARVV-MK 28,02ti­re­kā­tta­dbhā­va­si­ddheḥ | na hi dravyād vya­ti­ri­kto bhā­vo­'­sti a­ta­sta­dbhā­ve­nā­'­dhyā­ro­pya­te TARVV-MK 28,03yathā ‘­jñā­na­me­vā­tmā­’ iti | yadi ta­dbhā­vo­'­dhyā­ro­pya­te ta­lli­ṅga­saṃ­khyā­nu­vṛ­ttiḥ prāpnoti ? TARV-MK 1.4.31ta­lli­ṅga­saṃ­khyā­nu­vṛ­ttau coktam | TARVV-MK 28,04 ki­mu­kta­m ? ‘na, upā­tta­vya­kti­va­ca­na­tvā­t­’ iti | TARVV-MK 28,05iti ta­ttvā­rtha­vā­rti­ke vyā­khyā­nā­la­ṅkā­re pra­tha­me­'­dhyā­ye ca­tu­rtha­mā­hi­na­ka­m || TARVV-MK 28,06evaṃ saṃ­jñā­svā­la­kṣa­ṇyā­di­bhi­ru­ddi­ṣṭā­nāṃ jī­vā­dī­nāṃ saṃ­vya­va­hā­ra­vi­śe­ṣa­vya­bhicā­ra­ni­vṛ­ttya­rtha­mā­ha — TA-MK 1.5 nā­ma­sthā­pa­nā­dra­vya­bhā­va­ta­sta­nnyā­saḥ || TARVV-MK 28,08nīyate ga­mya­te­'­ne­nā­rthaḥ­, namati vā­'­rtha­ma­bhi­mu­khī­ka­ro­tī­ti nāma | sthāpyate pra­ti­ni­dhī- TARVV-MK 28,09ya­te­'­sā­vi­ti sthāpanā | droṣyate gamyate guṇaiḥ, droṣyati ga­mi­ṣya­ti gu­ṇā­ni­ti vā dravyam | bhavanaṃ TARVV-MK 28,10bha­va­tī­ti vā bhāvaḥ | nā­mā­dī­nā­mi­ta­re­ta­ra­yo­ga­la­kṣa­ṇo dvandvaḥ | nā­ma­sthā­pa­nā­dra­vya­bhā­vai­rnā­ma­sthā­pa­nā- TARVV-MK 28,11dra­vya­bhā­va­taḥ | ­“­ā­dyā­di­tvā­t­”­“­dṛ­śya­nte­'­nya­to­'­pi­”TARVV-MK 28,12 iti vā tasiḥ | nyasanaṃ nyasyata iti vā nyāso nikṣepa ityarthaḥ | teṣāṃ TARVV-MK 28,13nyā­sa­sta­nnyā­saḥ | eteṣāṃ nā­mā­dī­nāṃ kiṃ la­kṣa­ṇa­mi­ti ? a­tro­cya­te — TARV-MK 1.5.1ni­mi­ttā­nta­rā­na­pe­kṣaṃ saṃ­jñā­ka­rma nāma | TARVV-MK 28,14 nimittāda­nya­nni­mi­ttaṃ ni­mi­ttā­nta­ra­m­, tadana- TARVV-MK 28,15pekṣya kri­ya­mā­ṇā saṃjñā nā­me­tyu­cya­te | yathā pa­ra­mai­śva­rya­la­kṣa­ṇe­nda­na­kri­yā­ni­mi­ttā­nta­rā­na­pe­kṣaṃ kasya- TARVV-MK 28,16cit ‘­i­ndraḥ­’ iti nāma | tathā jī­va­na­kri­yā­na­pe­kṣaṃ śra­ddhā­na­kri­yā­na­pe­kṣaṃ vā ka­sya­ci­t ‘jīvaḥ TARVV-MK 28,17sa­mya­gda­rśa­na­m­’ iti vā nāma | TARV-MK 1.5.2so­'­ya­mi­tya­bhi­saṃ­ba­ndha­tve­na anyasya vya­va­sthā­pa­nā­mā­traṃ sthāpanā | TARVV-MK 28,18 yathā pa­ra­mai­śva­rya­la­kṣa­ṇo TARVV-MK 28,19yaḥ śa­cī­pa­ti­ri­ndraḥ­, ‘­so­'­ya­m­’ i­tya­nya­va­stu pra­ti­ni­dhī­ya­mā­naṃ sthāpanā bhavati | evaṃ ‘jīva iti TARVV-MK 28,20vā sa­mya­gda­rśa­na­m­’ iti vā a­kṣa­ni­kṣe­pā­di­ṣu ‘­so­'­ya­m­’ iti vya­va­sthā­pa­nā­mā­traṃ sthāpanā | TARV-MK 1.5.3a­nā­ga­ta­pa­ri­ṇā­ma­vi­śe­ṣaṃ prati gṛ­hī­tā­bhi­mu­khyaṃ dravyam | TARVV-MK 28,21 yad bhā­vi­pa­ri­ṇā­ma­prā­ptiṃ prati TARVV-MK 28,22yo­gya­tā­mā­da­dhā­naṃ tad dra­vya­mi­tyu­cya­te | TARV-MK 1.5.4a­ta­dbhā­vaṃ vā | TARVV-MK 28,23 a­tha­vā­, a­ta­dbhā­vaṃ vā dra­vya­mi­tyu­cya­te | ya­the­ndrā­rtha­mā­nī­taṃ kā­ṣṭha­mi­ndra- TARVV-MK 28,24pra­ti­mā­pa­ryā­ya­prā­ptiṃ pra­tya­bhi­mu­kha­m ‘­i­ndraḥ­’ i­tyu­cya­te­, tathā jīva-sa­mya­gda­rśa­na­pa­ryā­ya­prā­ptiṃ prati TARVV-MK 28,25gṛ­hī­tā­bhi­mu­khyaṃ dravyaṃ dra­vya­jī­vo dra­vya­sa­mya­gda­rśa­na­mi­ti cocyate | yuktaṃ tāvat sa­mya­gda­rśa­na­prā­ptiṃ TARVV-MK 28,26prati gṛ­hī­tā­bhi­mu­khya­mi­ti­, a­ta­tpa­ri­ṇā­ma­sya jīvasya saṃ­bha­vā­t­, idaṃ tva­yu­kta­m — jī­va­na­pa­ryā­ya­prā­ptiṃ TARVV-MK 29,01prati gṛ­hī­tā­bhi­mu­khya­mi­ti | kutaḥ ? sadā ta­tpa­ri­ṇā­mā­t | yadi na syāt; prā­ga­jī­vaḥ prāpnoti | TARVV-MK 29,02naiṣa doṣaḥ; ma­nu­ṣya­jī­vā­di­vi­śe­ṣā­pe­kṣa­yā sa vya­pa­de­śo ve­di­ta­vyaḥ | TARV-MK 1.5.5ta­ddvi­vi­dha­m — āgama-no­ā­ga­ma­bhe­dā­t | TARVV-MK 29,03 ta­de­ta­d dravyaṃ dvi­vi­dha­m | kutaḥ ? āgama — no- TARVV-MK 29,04ā­ga­ma­bhe­dā­t | ā­ga­ma­dra­vya­jī­vaḥ no­ā­ga­ma­dra­vya­jī­vaḥ­, ā­ga­ma­dra­vya­sa­mya­gda­rśa­naṃ no­ā­ga­ma­dra­vya- TARVV-MK 29,05sa­mya­gda­rśa­na­mi­ti ca | TARV-MK 1.5.6a­nu­pa­yu­ktaḥ prā­bhṛ­ta­jñā­yyā­tmā āgamaḥ | TARVV-MK 29,06 a­nu­pa­yu­ktaḥ prā­bhṛ­ta­jñā­yī ātmā ā­ga­ma­dra­vya­mi- TARVV-MK 29,07tyucyate | TARV-MK 1.5.7i­ta­ra­t tri­vi­dha­m — jñā­ya­ka­śa­rī­ra — bhāvi — ta­dvya­ti­ri­kta­bhe­dā­t | TARVV-MK 29,08 i­ta­ra­nno­ā­ga­ma­dra­vyaṃ traivi- TARVV-MK 29,09dhya­mā­ska­nda­ti | kutaḥ ? jñā­ya­ka­śa­rī­ra — bhāvi-ta­dvya­ti­ri­kta­bhe­dā­t | jñā­tu­rya­ccha­rī­raṃ trikāla- TARVV-MK 29,10gocaraṃ ta­jjñā­ya­ka­śa­rī­ra­m | jīvana-sa­mya­gda­rśa­na­pa­ri­ṇā­ma­prā­ptiṃ pra­tya­bhi­mu­khaṃ dravyaṃ bhā­vī­tyu­cya­te | TARVV-MK 29,11ta­dvya­ti­ri­ktaṃ karma — no­ka­rma­vi­ka­lpa­m | TARV-MK 1.5.8va­rta­mā­na­ta­tpa­ryā­yo­pa­la­kṣi­taṃ dravyaṃ bhāvaḥ | TARVV-MK 29,12 va­rta­mā­ne­na tena jīvana-sa­mya­gda­rśa­na­pa­ryā­ye­ṇo- TARVV-MK 29,13pa­la­kṣi­taṃ dravyaṃ bhā­va­jī­vo bhā­va­sa­mya­gda­rśa­na­mi­ti cocyate | yathā i­ndra­nā­ma­ka­rmo­da­yā­pā­di­te­nda­na- TARVV-MK 29,14kri­yā­pa­ryā­ya­pa­ri­ṇa­ta ātmā bhāvendraḥ | TARV-MK 1.5.9sa dvividhaḥ pū­rva­va­t | TARVV-MK 29,15 sa eṣa bhāvo dvividho ve­di­ta­vyaḥ pū­rva­va­t āgama-no­ā­ga­ma­bhe­dā­t | TARV-MK 1.5.10ta­tprā­bhṛ­ta­vi­ṣa­yo­pa­yo­gā­vi­ṣṭa ātmā āgamaḥ | TARVV-MK 29,16 jī­vā­di­prā­bhṛ­ta­vi­ṣa­ye­ṇo­pa­yo­ge­nā­vi­ṣṭa TARVV-MK 29,17ātmā ā­ga­ma­to bhā­va­jī­vo bhā­va­sa­mya­gda­rśa­na­mi­ti cocyate | TARV-MK 1.5.11jī­va­nā­di­pa­ryā­yā­vi­ṣṭo­'­nyaḥ | TARVV-MK 29,18 jī­va­nā­di­pa­ryā­ye­ṇā­'­'­vi­ṣṭa ā­tmā­'­nyo no­ā­ga­ma­to TARVV-MK 29,19bhāva i­tyu­cya­te | TARV-MK 1.5.12nā­ma­sthā­pa­na­yo­re­ka­tvaṃ saṃ­jñā­ka­rmā­'­vi­śe­ṣā­di­ti cet; na; ā­da­rā­nu­gra­hā­kā­ṅkṣi­tvā­t sthāpanā- yām | TARVV-MK 29,21 syā­nma­ta­m — nā­ma­sthā­pa­na­yo­re­ka­tva­m | kutaḥ ? saṃ­jñā­ka­rmā­vi­śe­ṣā­t | yato nāmni sthā- TARVV-MK 29,22panāyāṃ ca saṃ­jñā­ka­ra­ṇaṃ sa­mā­na­m­, na hyakṛte nāmni sthāpyata iti | tacca na; kutaḥ ? ā­da­rā­nu- TARVV-MK 29,23gra­hā­kā­ṅkṣi­tvā­t sthā­pa­nā­yā­m | yathā a­rha­di­ndra­ska­nde­śva­rā­di­pra­ti­mā­su ā­da­rā­nu­gra­hā­kā­ṅkṣi­tvaṃ TARVV-MK 29,24ja­na­sya­, na tathā pa­ri­bhā­ṣi­te vartate | ta­to­'­nya­tva­ma­na­yoḥ | TARV-MK 1.5.13dra­vya­bhā­va­yo­re­ka­tva­m a­vya­ti­re­kā­di­ti cet; na; ka­tha­ñci­t saṃ­jñā­svā­la­kṣa­ṇyā­di­bhe­dā­t tadbhe- dasiddheḥ | TARVV-MK 29,26 syā­dā­re­kā — dra­vya­bhā­va­yo­sta­rhye­ka­tvaṃ pra­sa­jya­te | kutaḥ ? ta­da­vya­ti­re­kā­t | nahi TARVV-MK 29,27dra­vya­vya­ti­re­ke­ṇa bhāva u­pa­la­bhya­te bhā­va­vya­ti­re­ke­ṇa vā dra­vya­m­, a­to­'­na­yo­re­ka­tva­mi­ti | tacca na; TARVV-MK 29,28kutaḥ ? saṃ­jñā­svā­la­kṣa­ṇyā­di­bhe­dā­t ta­dbhe­da­si­ddheḥ | iha yayoḥ saṃ­jñā­svā­la­kṣa­ṇyā­di­kṛ­to bhedaḥ tayo- TARVV-MK 29,29rnā­nā­tva­mu­pa­la­bhya­te tathā dra­vya­bhā­va­yo­ra­pī­ti | ka­ści­dā­ha — TARV-MK 1.5.14dra­vya­syā­dau vacanaṃ nyāyyaṃ ta­tpū­rva­ka­tvā­nnā­mā­dī­nā­m | TARVV-MK 30,01 dra­vya­syā­dau vacanaṃ nyāyyam | TARVV-MK 30,02kutaḥ ? ta­tpū­rva­ka­tvā­nnā­mā­dī­nā­m | sato hi saṃjñino nā­mā­di­bhi­rbha­vi­ta­vya­mi­ti­; naiṣa doṣaḥ; TARV-MK 1.5.15saṃ­vya­va­hā­ra­he­tu­tvā­t saṃjñāyāḥ pū­rva­va­ca­na­m | TARVV-MK 30,03 saṃ­vya­va­hā­ra­he­tu­tvā­t saṃjñāyāḥ pū­rva­va­ca­naṃ TARVV-MK 30,04kriyate | sarvo hi lo­ka­saṃ­vya­va­hā­raḥ saṃ­jñā­pū­rva­kaḥ ta­dā­tma­ka­tvā­t­, ta­da­nā­tma­ka­tve va­stu­vya­va­hā­ra- TARVV-MK 30,05vicchedaḥ | ta­dā­tma­ka­tvā­cca stu­ti­ni­nda­yo rā­ga­dve­ṣa­pra­vṛ­ttiḥ siddhā | TARV-MK 1.5.16tataḥ sthā­pa­nā­va­ca­na­m­, ā­hi­ta­nā­ma­ka­sya sthā­pa­no­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 30,06 tataḥ paraṃ sthāpanā vi­dhī­ya­te | TARVV-MK 30,07kutaḥ ? ā­hi­ta­nā­ma­ka­sya sthā­pa­no­pa­pa­tteḥ | ā­hi­ta­nā­ma­ka­sya ‘­so­'­ya­m­’ iti kiñcit prati- TARVV-MK 30,08ni­dhī­ya­te | TARV-MK 1.5.17dra­vya­bhā­va­yoḥ pū­rva­pa­ra­nyā­saḥ pū­rvo­tta­ra­kā­la­vṛ­tti­tvā­t | TARVV-MK 30,09 dra­vya­bhā­va­yoḥ pū­rva­pa­ra­nyā­saḥ TARVV-MK 30,10kriyate | kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pū­rvo­tta­ra­kā­la­vṛ­tti­tvā­t | pū­rva­kā­la­vi­ṣa­yaṃ hi dravyam | u­tta­ra­kā­la­bhā­vī TARVV-MK 30,11bhāva iti | TARV-MK 1.5.18ta­ttva­pra­tyā­sa­tti­pra­ka­rṣā­'­pra­ka­rṣa­bhe­dā­dvā tatkramaḥ | TARVV-MK 30,12 a­tha­vā­, ta­ttva­pra­tyā­sa­tteḥ pra­ka­rṣā­pra­ka­rṣa- TARVV-MK 30,13bhe­dā­tte­ṣāṃ nā­mā­dī­nā­mu­ddi­ṣṭaḥ kramo ve­di­ta­vyaḥ | tattvaṃ bhāvaḥ pra­dhā­na­m­, ta­da­rthā­nī­ta­rā­ṇi­, tatra TARVV-MK 30,14pra­tyā­sa­tte­sta­tsa­mī­pe dravyaṃ prayuktaṃ ta­dbhā­vā­pa­tteḥ | tataḥ pūrvaṃ sthā­pa­no­pā­dā­na­m­, a­ta­dbhā­ve­pi tadbhāvaṃ TARVV-MK 30,15prati pra­dhā­na­he­tu­tvā­t | tataḥ pūrvaṃ nā­mo­pā­dā­na­m bhāvaṃ prati vi­pra­kṛ­ṣṭa­tvā­t | TARV-MK 1.5.19nā­mā­di­ca­tu­ṣṭa­yā­bhā­vo vi­ro­dhā­t | TARVV-MK 30,16 atrāha — nā­mā­di­ca­tu­ṣṭa­ya­syā­bhā­vaḥ | kutaḥ ? TARVV-MK 30,17vi­ro­dhā­t | ekasya śa­bdā­rtha­sya nā­mā­di­ca­tu­ṣṭa­yaṃ vi­ru­dhya­te | yathā nāmaikaṃ nā­mai­va­, na sthāpanā | TARVV-MK 30,18atha nāma sthāpanā iṣyate na nāmedaṃ nāma | sthāpanā tarhi; na ceyaṃ sthā­pa­nā­, nā­me­da­m | ato nāmārtha TARVV-MK 30,19eko vi­ro­dhā­nna sthāpanā | ta­thai­ka­sya jī­vā­de­ra­rtha­sya sa­mya­gda­rśa­nā­de­rvā vi­ro­dhā­nnā­mā­dya­bhā­va iti | TARV-MK 1.5.20na vā; sarveṣāṃ saṃ­vya­va­hā­raṃ pra­tya­vi­ro­dhā­t | TARVV-MK 30,20 na vaiṣa doṣaḥ | kiṃ kā­ra­ṇa­m ? sa­rve­ṣā­m TARVV-MK 30,21saṃ­vya­va­hā­raṃ pra­tya­vi­ro­dhā­t | loke hi sa­rvai­rnā­mā­di­bhi­rdṛ­ṣṭaḥ saṃ­vya­va­hā­raḥ | indro de­va­da­ttaḥ iti TARVV-MK 30,22nāma | pra­ti­mā­di­ṣu cendra iti syāpanā | indrārthe ca kāṣṭhe dravye i­ndra­saṃ­vya­va­hā­raḥ ‘indra ā­nī­taḥ­’ TARVV-MK 30,23iti va­ca­nā­t | a­nā­ga­ta­pa­ri­ṇā­me cārthe dra­vya­saṃ­vya­va­hā­ro loke dṛṣṭaḥ — dra­vya­ma­yaṃ mā­ṇa­va­kaḥ­, TARVV-MK 30,24ācāryaḥ śreṣṭhī vai­yā­ka­ra­ṇo rājā vā bha­vi­ṣya­tī­ti vya­va­hā­ra­da­rśa­nā­t | śa­cī­pa­tau ca bhāve indra TARVV-MK 30,25iti | na ca virodhaḥ | kiñca, TARV-MK 1.5.21a­bhi­hi­tā­na­va­bo­dhā­t | TARVV-MK 30,26 ‘yathā nāmaikaṃ nā­mai­ve­ṣya­te na sthā­pa­nā­’ i­tyā­ca­kṣā­ṇe­na tvayā TARVV-MK 30,27a­bhi­hi­tā­na­va­bo­dhaḥ pra­ka­ṭī­kri­ya­te | yato nai­va­mā­ca­kṣma­he — ‘­nā­mai­va sthā­pa­nā­’ iti, kintu ekasyā- TARVV-MK 30,28rthasya nā­ma­sthā­pa­nā­dra­vya­bhā­vai­rnyā­saḥ i­tyā­ca­kṣma­he | TARV-MK 1.5.22a­ne­kā­ntā­cca | TARVV-MK 30,29 nai­ta­de­kā­nte­na pra­ti­jā­nī­ma­he — nāmaiva sthāpanā bha­va­tī­ti na vā, TARVV-MK 30,30sthāpanā vā nāma bhavati neti ca | katham ? TARV-MK 1.5.23ma­nu­ṣya­brā­hma­ṇa­va­t | TARVV-MK 30,31 yathā brāhmaṇaḥ syā­nma­nu­ṣyo brā­hma­ṇa­sya ma­nu­ṣya­jā­tyā­tma­ka­tvā­t | TARVV-MK 30,32ma­nu­ṣya­stu brāhmaṇaḥ syānna vā, ma­nu­ṣya­sya brā­hma­ṇa­jā­tyā­di­pa­ryā­yā­tma­ka­tvā­da­rśa­nā­t | tathā sthāpanā- TARVV-MK 30,33syā­nnā­ma­, a­kṛ­ta­nā­mnaḥ sthā­pa­nā­nu­pa­pa­tteḥ | nāma tu sthāpanā syānna vā, u­bha­ya­thā da­rśa­nā­t | TARVV-MK 31,01tathā dravyaṃ syā­dbhā­vaḥ­, bhā­va­dra­vyā­rthā­de­śā­t na bhā­va­pa­ryā­yā­rthā­de­śā­d dravyam | bhāvastu dravyaṃ TARVV-MK 31,02syānna vā, u­bha­ya­thā da­rśa­nā­t | kiñca, TARV-MK 1.5.24a­ta­sta­tsi­ddheḥ | TARVV-MK 31,03 yata eva nā­mā­di­ca­tu­ṣṭa­ya­sya virodhaṃ bha­vā­nā­ca­ṣṭe ata eva nābhāvaḥ | TARVV-MK 31,04katham ? iha yo'yaṃ sa­hā­na­va­sthā­na­la­kṣa­ṇo virodho va­dhya­ghā­ta­ka­va­t sa sa­tā­ma­rthā­nāṃ bhavati nā­'­sa­tāṃ TARVV-MK 31,05kā­ko­lū­ka-chā­yā­ta­pa­va­t­, na kā­ka­da­nta-kha­ra­vi­ṣā­ṇa­yo­rvi­ro­dho­'­sa­ttvā­t | kiñca, TARV-MK 1.5.25nā­mā­dyā­tma­ka­tvā­'­nā­tma­ka­tve vi­ro­dha­syā­'­vi­ro­dha­ka­tvā­t | TARVV-MK 31,06 yo nā­mā­di­ca­tu­ṣṭa­ya­sya virodhaḥ TARVV-MK 31,07sa nā­mā­dyā­tma­ko vā syāt, na vā ? u­bha­ya­thā ca vi­ro­dhā­bhā­vaḥ | yadi nā­mā­dyā­tma­kaḥ­; nāsau TARVV-MK 31,08vi­ro­dha­ko nā­mā­dyā­tma­va­t | atha ta­dā­tma­ko­'­pi virodho nā­mā­dī­nāṃ vi­ro­dha­kaḥ­; nāmādyā- TARVV-MK 31,09tmāpi vi­ro­dha­kaḥ syāt, tato nā­mā­dī­nā­ma­bhā­vā­dvi­ro­dha eva na syāt | atha na nāmādyā- TARVV-MK 31,10tmakaḥ; e­va­ma­pi nā­mā­dī­nāṃ nāsau vi­ro­dha­ko­'­rthā­nta­ra­tvā­t | atha a­rthā­nta­ra­bhā­ve­'­pi virodha- TARVV-MK 31,11ka­tva­mi­ṣya­te­; sarveṣāṃ pa­dā­rthā­nāṃ pa­ra­spa­ra­to nityaṃ virodhaḥ syāt | na cā­sā­va­stī­ti | ato TARVV-MK 31,12vi­ro­dhā­bhā­vaḥ | TARV-MK 1.5.26tā­dgu­ṇyā­d bhāvasya prā­mā­ṇya­mi­ti cet; naḥ i­ta­ra­vya­va­hā­ra­ni­vṛ­tteḥ | TARVV-MK 31,13 syā­de­ta­t — tā­dgu­ṇyā­d TARVV-MK 31,14bhāva eva pramāṇaṃ na nāmādiḥ | sa jī­va­nā­di­rgu­ṇo yasya sa ta­dgu­ṇaḥ­, tasya bhā­va­stā­dgu­ṇya­m­, TARVV-MK 31,15ato bhāva eva pramāṇaṃ na nā­mā­diḥ­, tā­dgu­ṇyā­bhā­vā­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? i­ta­ra­vya­va­hā­ra- TARVV-MK 31,16nivṛtteḥ | evaṃ hi sati nā­mā­dyā­śra­yo vya­va­hā­ro ni­va­rte­ta | sa cāstīti | ato na bhā­va­syai­va TARVV-MK 31,17prā­mā­ṇya­m | TARV-MK 1.5.27u­pa­cā­rā­di­ti cet; na; ta­dgu­ṇā­bhā­vā­t | TARVV-MK 31,18 syā­de­ta­t — yadyapi bhā­va­syai­va prāmāṇyaṃ tathāpi TARVV-MK 31,19nā­mā­di­vya­va­hā­ro na ni­va­rta­te | kutaḥ ? u­pa­cā­rā­t­, mā­ṇa­va­ke siṃ­ha­śa­bda­vya­va­hā­ra­va­di­ti | tanna; kiṃ TARVV-MK 31,20kā­ra­ṇa­m ? ta­dgu­ṇā­bhā­vā­t | yujyate mā­ṇa­va­ke siṃ­ha­śa­bda­vya­va­hā­raḥ krau­rya­śau­ryā­di­gu­ṇai­ka­de­śa- TARVV-MK 31,21yo­gā­t­, iha tu nā­mā­di­ṣu jī­va­nā­di­gu­ṇai­ka­de­śo na ka­ści­da­pya­stī­tyu­pa­cā­rā­bhā­vā­d vya­va­hā­ra- TARVV-MK 31,22nivṛttiḥ syādeva | TARV-MK 1.5.28mu­khya­saṃ­pra­tya­ya­pra­sa­ṅgā­cca | TARVV-MK 31,23 ya­dyu­pa­cā­rā­nnā­mā­di­vya­va­hā­raḥ syāt, ­“­gau­ṇa­mu­khya­yo- TARVV-MK 31,24rmukhye saṃ­pra­tya­yaḥ­” iti mu­khya­syai­va saṃ­pra­tya­yaḥ syānna nā­mā­dī­nā­m | TARVV-MK 31,25ya­ta­stva­rtha­pra­ka­ra­ṇā­di­vi­śe­ṣa­li­ṅgā­bhā­ve sarvatra saṃ­pra­tya­yaḥ a­vi­śi­ṣṭaḥ kṛ­ta­saṃ­ga­te­rbha­va­ti­, ato na TARVV-MK 31,26nā­mā­di­ṣū­pa­cā­rā­d vya­va­hā­raḥ | TARV-MK 1.5.29­“­kṛ­tri­mā­kṛ­tri­ma­yoḥ kṛtrime saṃ­pra­tya­yo bha­va­ti­” iti cet; na; u­bha­ya­ga­ti­da­rśa­nā­t | TARVV-MK 31,28 syā­de­ta­t — kṛ­tri­mā­kṛ­tri­ma­yoḥ kṛtrime saṃ­pra­tya­yo bha­va­tī­ti loke | tadyathā TARVV-MK 31,29‘­go­pā­la­ka­mā­na­ya ka­ṭe­ja­ka­mā­na­ya­’ iti, yasyaiṣā saṃjñā bhavati sa ā­nī­ya­te­, na yo gāḥ pā­la­ya­ti TARVV-MK 31,30yo vā kaṭe jātaḥ | e­va­mi­hā­pi yasyaiṣā ‘­jī­vā­diḥ­’ iti saṃjñā kṛtā tasyaiva saṃ­pra­tya­yaḥ TARVV-MK 31,31syā­nne­ta­re­ṣā­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? u­bha­ya­ga­ti­da­rśa­nā­t | loke hyarthāt pra­ka­ra­ṇā­dvā TARVV-MK 31,32kṛtrime saṃ­pra­tya­yaḥ syāt artho vā­'­syai­vaṃ­saṃ­jña­ke­na bha­va­ti­, prakṛtaṃ vā tatra bhavati ‘­i­da­me­vaṃ- TARVV-MK 31,33saṃ­jña­ke­na ka­rta­vya­m­’ iti, arthāt pra­ka­ra­ṇā­dvā loke saṃ­pra­tya­yo bhavati | aṅga hi bha­vā­n­, TARVV-MK 32,01grāmyaṃ pāṃ­śu­la­pā­da­ka­ma­pra­ka­ra­ṇa­jña­mā­ga­taṃ bravītu — ‘­go­pā­la­ka­mā­na­ya ka­ṭe­ja­ka­mā­na­ya­’ iti, ubhaya- TARVV-MK 32,02ga­ti­sta­sya bha­vi­ṣya­ti | kiñca, TARV-MK 1.5.30a­ne­kā­ntā­t | TARVV-MK 32,03 nā­ya­me­kā­ntaḥ kṛ­tri­ma­me­ve­daṃ na kṛ­tri­ma­me­ve­ti | kiṃ tarhi ? ane- TARVV-MK 32,04kāntaḥ | nāma sā­mā­nyā­pe­kṣa­yā syā­da­kṛ­tri­maṃ vi­śe­ṣā­pe­kṣa­yā kṛ­tri­ma­m | evaṃ sthā­pa­nā­da­ya­śce­ti | TARVV-MK 32,05tataḥ kim ? ­“­kṛ­tri­mā­kṛ­tri­ma­yoḥ kṛtrime saṃ­pra­tya­yaḥ­” i­tya­syā­bhā­vaḥ | kiñca, TARV-MK 1.5.31na­ya­dva­ya­vi­ṣa­ya­tvā­t | TARVV-MK 32,06 dvau nayau dra­vyā­rthi­kaḥ pa­ryā­yā­rthi­ka­śca­, ta­yo­rvi­ṣa­yo nā­mā­di­nyā­saḥ | TARVV-MK 32,07tatra nā­ma­sthā­pa­nā­dra­vyā­ṇi prā­cya­sya­, sā­mā­nyā­tma­ka­tvā­t | pā­ścā­tya­sya bhāvaḥ, pa­ri­ṇa­ti- TARVV-MK 32,08pra­dhā­na­tvā­t | tataḥ kim ? ­“­go­ṇa­mu­khya­yo­rmu­khye saṃ­pra­tya­yaḥ­” “­kṛ­tri­mā­kṛ­tri­ma­yoḥ kṛtrime TARVV-MK 32,09saṃ­pra­tya­yaḥ­” iti ca na bhavati | pra­ti­vi­ṣa­yaṃ na­ya­bhe­dā­t | TARV-MK 1.5.32dra­vyā­rthi­ka­pa­ryā­yā­rthi­kā­nta­rbhā­vā­nnā­mā­dī­nāṃ tayośca na­ya­śa­bdā­bhi­dhe­ya­tvā­t pau­na­ru­ktya- prasaṅgaḥ | TARVV-MK 32,11 yato nā­ma­sthā­pa­nā­dra­vyā­ṇi dra­vyā­rthi­ka­sya­, bhāvaḥ pa­ryā­yā­rthi­ka­sye­tyu­kta­m­, TARVV-MK 32,12tato nā­mā­dī­nāṃ na­yā­nta­rbhā­vā­t­, na­ya­vi­ka­lpā­nāṃ ca va­kṣya­mā­ṇa­tvā­t pau­na­ru­ktyaṃ prāpnoti | TARV-MK 1.5.33na vā; vi­ne­ya­ma­ti­bhe­dā­dhī­na­tvā­d dvyā­di­na­ya­vi­ka­lpa­ni­rū­pa­ṇa­sya | TARVV-MK 32,13 na vā eṣa doṣaḥ | TARVV-MK 32,14kiṃ kā­ra­ṇa­m ? vi­ne­ya­ma­ti­bhe­dā­dhī­na­tvā­d dvyā­di­na­ya­vi­ka­lpa­ni­rū­pa­ṇa­sya | ye su­me­dha­so vine- TARVV-MK 32,15yāsteṣāṃ dvā­bhyā­me­va dra­vyā­rthi­ka­pa­ryā­yā­rthi­kā­bhyāṃ sa­rva­na­ya­va­kta­vyā­rtha­pra­ti­pa­ttiḥ ta­da­nta­rbhā­vā­t | TARVV-MK 32,16ye tvato ma­nda­me­dha­saḥ teṣāṃ tryā­di­na­ya­vi­ka­lpa­ni­rū­pa­ṇa­m | ato vi­śe­ṣo­pa­pa­tte­rnā­mā­dī­nā­ma- TARVV-MK 32,17pu­na­ru­kta­tva­m | TARV-MK 1.5.34ta­ccha­bdā­'­gra­ha­ṇaṃ pra­kṛ­ta­tvā­t | TARVV-MK 32,18 sa­mya­gda­rśa­nā­di­tra­ya­sya pra­kṛ­ta­tvā­de­va nā­mā­di­nyā­sā­bhi- TARVV-MK 32,19saṃbandhaḥ | ta­ta­sta­ccha­bda­sya gra­ha­ṇa­ma­na­rtha­ka­m | TARV-MK 1.5.35pra­tyā­sa­nna­tvā­jjī­vā­di­ṣu prasaṅga iti cet; na; sa­mya­gda­rśa­na­vi­ṣa­ya­tvā­t | TARVV-MK 32,20 syā­de­ta­t — TARVV-MK 32,21ta­ccha­bdā­d vinā pra­tyā­sa­nnā jī­vā­da­ya­ste­ṣā­me­va nyā­sā­bhi­saṃ­ba­ndho bhavet na sa­mya­gda­rśa­nā- TARVV-MK 32,22dīnām | kutaḥ ? ­“­a­na­nta­ra­sya vidhirvā bhavati pra­ti­ṣe­dho vā”TARVV-MK 32,23iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? sa­mya­gda­rśa­na­vi­ṣa­ya­tvā­t | sa­mya­gda­rśa­nā­di­tra­ya­sya prā­ghā­nye­no­pa­de­śaḥ TARVV-MK 32,24ta­da­rtha­tvā­cchā­strā­ra­mbha­sya­, sa­mya­gda­rśa­nā­di­vi­ṣa­ya­tve­na tu jī­vā­dī­nāṃ gu­ṇa­bhū­ta­tve­no­pa­de­śaḥ | TARVV-MK 32,25a­ta­sta­ccha­bdā­dṛ­te­'­pi sa­mya­gda­rśa­nā­di­tra­ya­sya prā­dhā­nyā­t nā­mā­di­nyā­se­nā­bhi­saṃ­ba­ndho yuktaḥ | TARV-MK 1.5.36vi­śe­ṣā­ti­di­ṣṭa­tvā­cca | TARVV-MK 32,26 jī­vā­da­yaḥ sa­mya­gda­rśa­na­vi­ṣa­ya­tve­na vi­śe­ṣe­ṇā­ti­di­ṣṭāḥ prakṛtaṃ TARVV-MK 32,27sa­mya­gda­rśa­nā­di­tra­yaṃ na bā­dhi­ṣya­nte ­“­vi­śe­ṣā­ti­di­ṣṭāḥ prakṛtaṃ na bā­dha­nte­” iti | TARV-MK 1.5.37sa­rva­bhā­vā­dhi­ga­mā­rthaṃ tu | TARVV-MK 32,28 sarveṣāṃ bhāvānāṃ jī­vā­jī­vā­dī­nā­ma­pra­dhā­nā­nāṃ pra­dhā­nā­nāṃ TARVV-MK 32,29ca sa­mya­gda­rśa­nā­dī­nā­m a­dhi­ga­mā­rthaṃ tarhi ta­ccha­bda­gra­ha­ṇa­m | i­ta­ra­thā hi pra­dhā­nā­bhi­saṃ­ba­ndha TARVV-MK 32,30eva syāt | TARVV-MK 32,31e­va­ma­jī­vā­di­ṣu jñā­na­cā­ri­tra­yo­śca nā­mā­di­nyā­sa­vi­ka­lpo yo­ja­yi­ta­vyaḥ | TARVV-MK 32,32a­dhi­kṛ­tā­nā­me­va sa­mya­gda­rśa­nā­di­jī­vā­dī­nāṃ pa­dā­rthā­nā­m a­bhi­dhā­nā­bhi­dhe­ya­saṃ­vya­va­hā­rā­'­vya- TARVV-MK 32,33bhi­cā­rā­ya nā­mā­di­bhi­rni­kṣi­ptā­nāṃ ta­ttvā­dhi­ga­ma­he­tu­rva­kta­vya iti | ata āha — TARVV-MK 33,01TA-MK 1.6 pra­mā­ṇa­na­yai­rā­dhi­ga­maḥ || TARVV-MK 33,03pramāṇe ca nayāśca pra­mā­ṇa­na­yāḥ­, tai­ra­dhi­ga­mo bhavati sa­mya­gda­rśa­nā­dī­nāṃ jī­vā­dī­nā­m | TARVV-MK 33,04pra­mā­ṇa­na­yā va­kṣya­mā­ṇa­la­kṣa­ṇāḥ | nanu ca na­ya­śa­bda­syālpā­cta­ra­tvā­t pū­rva­ni­pā­te­na bha­vi­ta­vya­m ? TARV-MK 1.6.1a­bhya­rhi­ta­tvā­t pra­mā­ṇa­śa­bda­sya pū­rva­ni­pā­taḥ | ­“­a­bhya­rhi­taṃ pūrvam ni­pa­ta­ti­” TARVV-MK 33,06 iti pra­mā­ṇa­śa­bda­sya pū­rva­ni­pā­to ve­di­ta­vyaḥ | ka­tha­ma­bhya­rhi­ta­tva­m ? TARV-MK 1.6.2pra­mā­ṇa­pra­kā­śi­te­ṣva­rthe­ṣu na­ya­pra­vṛ­tte­rvya­va­hā­ra­he­tu­tvā­da­bhya­rhaḥ | TARVV-MK 33,07 yataḥ pra­mā­ṇa­pra­kā­śi­te­ṣva­rthe­ṣu TARVV-MK 33,08na­ya­pra­vṛ­tti­rvya­va­hā­ra­he­tu­rbha­va­ti nānyeṣu a­to­'­syā­bhya­rhi­ta­tva­m | TARV-MK 1.6.3sa­mu­dā­yā­'­va­ya­va­vi­ṣa­ya­tvā­dvā | TARVV-MK 33,09 a­tha­vā­, sa­mu­dā­ya­vi­ṣa­yaṃ pra­mā­ṇa­m a­va­ya­va­vi­ṣa­yā nayā TARVV-MK 33,10iti pra­mā­ṇa­syā­bhya­rhi­ta­tva­m | tathā coktam — ­“­sa­ka­lā­de­śaḥ pra­mā­ṇā­dhī­no vi­ka­lā­de­śo TARVV-MK 33,11na­yā­dhī­naḥ­” iti | TARV-MK 1.6.4a­dhi­ga­ma­he­tu­rdvi­vi­dhaḥ | TARVV-MK 33,12 svā­dhi­ga­ma­he­tuḥ­, pa­rā­dhi­ga­ma­he­tu­śca | TARVV-MK 33,13svā­dhi­ga­ma­he­tu­rjñā­nā­tma­kaḥ pra­mā­ṇa­na­ya­vi­ka­lpaḥ­, pa­rā­dhi­ga­ma­he­tu­rva­ca­nā­tma­kaḥ | tena śru­tā­khye­na pramā- TARVV-MK 33,14ṇena syā­dvā­da­na­ya­saṃ­skṛ­te­na pra­ti­pa­ryā­yaṃ sa­pta­bha­ṅgī­ma­nto jī­vā­da­yaḥ padārthā a­dhi­ga­ma­yi­ta­vyāḥ | TARVV-MK 33,15atrāha — keyaṃ sa­pta­bha­ṅgī iti ? a­tro­cya­te — TARV-MK 1.6.5pra­śna­va­śā­de­ka­smi­n va­stu­nya­vi­ro­dhe­na vi­dhi­pra­ti­ṣe­dha­vi­ka­lpa­nā sa­pta­bha­ṅgī | TARVV-MK 33,16 e­ka­smi­n TARVV-MK 33,17vastuni pra­śna­va­śā­d dṛ­ṣṭe­ne­ṣṭe­na ca pra­mā­ṇe­nā­'­vi­ru­ddhā vi­dhi­pra­ti­ṣe­dha­vi­ka­lpa­nā sa­pta­bha­ṅgī TARVV-MK 33,18vijñeyā | tadyathā — syād ghaṭaḥ, syā­da­gha­ṭaḥ­, syād gha­ṭa­ścā­'­gha­ṭa­śca­, syā­da­va­kta­vyaḥ­, syād ghaṭaścā- TARVV-MK 33,19'­va­kta­vya­śca­, syā­da­gha­ṭa­ścā­va­kta­vya­śca­, syād gha­ṭa­ścā­'­gha­ṭa­ścā­'­va­kta­vya­śce­ti a­rpi­tā­na­rpi­ta- TARVV-MK 33,20na­ya­si­ddhe­rni­rū­pa­yi­ta­vyā | TARVV-MK 33,21tatra svātmanā syād ghaṭaḥ, pa­rā­tma­nā syā­da­gha­ṭaḥ | ko vā ghaṭasya svātmā ko vā TARVV-MK 33,22parātmā ? gha­ṭa­bu­ddhya­bhi­dhā­na­pra­vṛ­tti­li­ṅgaḥ svātmā, yatra ta­yo­ra­pra­vṛ­ttiḥ sa parātmā paṭādiḥ | TARVV-MK 33,23sva­pa­rā­tmo­pā­dā­nā­po­ha­na­vya­va­sthā­pā­dyaṃ hi vastuno va­stu­tva­m | yadi svasmin pa­ṭā­dyā­tma­vyā- TARVV-MK 33,24vṛ­tti­vi­pa­ra­ṇa­ti­rna syāt sa­rvā­tma­nā ghaṭa iti vya­pa­di­śye­ta | atha pa­rā­tma­nā vyā­vṛ­ttā­va­pi TARVV-MK 33,25svā­tmo­pā­dā­na­vi­pa­ra­ṇa­ti­rna syāt kha­ra­vi­ṣā­ṇa­va­da­va­stve­va syāt | TARVV-MK 33,26a­tha­vā­, nā­ma­sthā­pa­nā­dra­vya­bhā­ve­ṣu yo vi­va­kṣi­taḥ sa svātmā, itaraḥ parātmā | tatra TARVV-MK 33,27vi­va­kṣi­tā­tma­nā ghaṭaḥ, ne­ta­rā­tma­nā | ya­dī­ta­rā­tma­nā­pi ghaṭaḥ syāt vi­va­kṣi­tā­tma­nā vā­'­gha­ṭaḥ­; TARVV-MK 33,28nā­mā­di­vya­va­hā­ro­cche­daḥ syāt | TARVV-MK 33,29a­tha­vā­, tatra vi­va­kṣi­ta­gha­ṭa­śa­bda­vā­cya­sā­dṛ­śya­sā­mā­nya­saṃ­ba­ndhi­ṣu ka­smiṃ­ści­d gha­ṭa­vi­śe­ṣe TARVV-MK 33,30pa­ri­gṛ­hī­te pra­ti­ni­ya­to yaḥ saṃ­sthā­nā­diḥ sa svātmā, itaraḥ parātmā | tatra pra­ti­ni­ya­te­na TARVV-MK 33,31rūpeṇa ghaṭaḥ ne­ta­re­ṇa | ya­dī­ta­rā­tma­kaḥ syāt; e­ka­gha­ṭa­mā­tra­pra­sa­ṅgaḥ | tataḥ sā­mā­nyā­śra­yo vya­va­hā­ro TARVV-MK 33,32vi­na­śye­t | TARVV-MK 33,33a­tha­vā­, ta­smi­nne­va gha­ṭa­vi­śe­ṣe kā­lā­nta­rā­va­sthā­yi­ni pū­rvo­tta­ra­ku­śū­lā­nta­ka­pā­lā­dya­va­sthā- TARVV-MK 33,34kalāpaḥ pa­rā­tmā­, ta­da­nta­rā­la­va­rtī svātmā | sa tenaiva ghaṭaḥ ta­tka­rma­gu­ṇa­vya­pa­de­śa­da­rśa­nā­t­, TARVV-MK 34,01ne­ta­rā­tma­nā | yadi hi ku­śū­lā­nta­ka­pā­lā­dyā­tma­nā­pi ghaṭaḥ syāt; gha­ṭā­va­sthā­yā­ma­pi ta­du­pa­la­bdhi- TARVV-MK 34,02rbha­ve­t­, u­tpa­tti­vi­nā­śā­rthaṃ pu­ru­ṣa­pra­ya­tna­pha­lā­bhā­va­ścā­nu­ṣa­jye­ta | a­thā­nta­rā­la­va­rti­pa­ryā­yā­tma- TARVV-MK 34,03nā­pya­gha­ṭaḥ syāt; gha­ṭa­kṛ­tyaṃ phalaṃ no­pa­la­bhye­ta | TARVV-MK 34,04a­tha­vā­, pra­ti­kṣa­ṇaṃ dra­vya­pa­ri­ṇā­mo­pa­ca­yā­pa­ca­ya­bhe­dā­da­rthā­nta­ra­tvo­pa­pa­tteḥ ṛ­ju­sū­tra­na­yā­pe­kṣa­yā TARVV-MK 34,05pra­tyu­tpa­nna­gha­ṭa­sva­bhā­vaḥ svātmā, gha­ṭa­pa­ryā­ya e­vā­tī­to­'­nā­ga­ta­śca parātmā | tena pra­tyu­tpa­nna­sva- TARVV-MK 34,06bhāvena satā sa ghaṭaḥ ne­ta­ra­ṇā­sa­tā­, ta­tho­pa­la­bdhya­nu­pa­la­bdhi­sa­dbhā­vā­t | i­ta­ra­thā hi pra­tyu­tpa­nna- TARVV-MK 34,07va­da­tī­tā­nā­ga­tā­tma­nā­pi ghaṭatve e­ka­sa­ma­ya­mā­tra­me­va sarvaṃ syāt, a­tī­tā­nā­ga­ta­va­dvā pra­tyu­tpa­nnā- TARVV-MK 34,08bhāve gha­ṭā­śra­ya­vya­va­hā­rā­bhā­va ā­pa­dye­ta vi­na­ṣṭā­nu­tpa­nna­gha­ṭa­vya­va­hā­rā­bhā­va­va­t | TARVV-MK 34,09a­tha­vā­, tasmin pra­tyu­tpa­nna­vi­ṣa­ye rū­pā­di­sa­mu­da­ye pa­ra­spa­ro­pa­kā­ravartini pṛ­thu­bu­dhnā­dyā­kā­raḥ TARVV-MK 34,10svātmā, itaraḥ parātmā | tena pṛ­thu­bu­dhnā­dyā­kā­re­ṇa sa gha­ṭo­'­sti ne­ta­re­ṇa­; gha­ṭa­vya­va­hā­ra­sya tadbhāve TARVV-MK 34,11bhāvāt ta­da­bhā­ve cā­'­bhā­vā­t | yadi hi pṛ­thu­bu­dhnā­dyā­tma­nā­pi ghaṭo na syāt; sa eva na syāt | TARVV-MK 34,12a­the­ta­rā­tma­nā­pi ghaṭaḥ syāt; ta­dā­kā­ra­śū­nye­'­pi gha­ṭa­vya­va­hā­raḥ prā­pnu­yā­t | TARVV-MK 34,13a­tha­vā­, rū­pā­di­sa­nni­ve­śa­vi­śe­ṣaḥ saṃ­sthā­na­m | tatra ‘­ca­kṣu­ṣā ghaṭo gṛ­hya­te­’ i­tya­smi­n TARVV-MK 34,14vya­va­hā­re rū­pa­mu­khe­na ghaṭo gṛhyata iti rūpaṃ svātmā, rasādiḥ parātmā | sa ghaṭo rū­pe­ṇā­sti TARVV-MK 34,15ne­ta­re­ṇa ra­sā­di­nā­; pra­ti­ni­ya­ta­ka­ra­ṇa­grā­hya­tvā­t | atha hi ‘­ca­kṣu­ṣā ghaṭo gṛ­hya­te­’ ityatra rasā- TARVV-MK 34,16dirapi ghaṭa iti gṛ­hye­ta­; sarveṣāṃ rū­pa­tva­pra­sa­ṅgaḥ­, tataśca ka­ra­ṇā­nta­ra­ka­lpa­nā­'­na­rthi­kā | yadi vā TARVV-MK 34,17ra­sā­di­va­drū­pa­ma­pi ghaṭa iti na gṛ­hye­ta­; ca­kṣu­rvi­ṣa­ya­tā­'­sya na syāt | TARVV-MK 34,18a­tha­vā­, śa­bda­bhe­de dhru­vo­'­rtha­bhe­da iti gha­ṭa­ku­ṭā­di­śa­bdā­nā­ma­pya­rtha­bhe­daḥ — gha­ṭa­nā­d ghaṭaḥ kauṭi- TARVV-MK 34,19lyāt kuṭa iti ta­tkri­yā­pa­ri­ṇa­ti­la­kṣa­ṇa eva tasya śabdasya vṛ­tti­ryu­ktā | tatra gha­ṭa­na­kri­yā- TARVV-MK 34,20vi­ṣa­ya­ka­rtṛ­bhā­vaḥ svātmā, itaraḥ pa­ra­mā­tmā | ta­trā­dye­na ghaṭaḥ ne­ta­re­ṇa­, ta­thā­rtha­sa­mabhi­ro­ha­ṇā­t | TARVV-MK 34,21yadi ca gha­ṭa­na­kri­yā­pa­ra­ṇa­ti­mu­khe­nā­pya­gha­ṭaḥ syāt; ta­dvya­va­hā­ra­ni­vṛ­ttiḥ syāt | yadi vā itara- TARVV-MK 34,22vya­pe­kṣa­yā­pi ghaṭaḥ syāt, pa­ṭā­di­ṣva­pi ta­tkri­yā­vi­ra­hi­te­ṣu ta­ccha­bda­vṛ­ttiḥ syāt, e­ka­śa­bda- TARVV-MK 34,23vācyatvaṃ vā vastunaḥ | TARVV-MK 34,24a­tha­vā­, gha­ṭa­śa­bda­pra­yo­gā­na­nta­ra­mu­tpa­dya­mā­na u­pa­yo­gā­kā­raḥ svātmā a­he­ya­tvā­da­nta­ra­ṅga- TARVV-MK 34,25tvācca | bāhyo gha­ṭā­kā­raḥ parātmā ta­da­bhā­ve­'­pi gha­ṭa­vya­va­hā­ra­da­rśa­nā­t | sa ghaṭa u­pa­yo­gā- TARVV-MK 34,26kā­re­ṇā­sti nānyena | yadi hi u­pa­yo­gā­kā­rā­tma­nā­'­pya­gha­ṭaḥ syāt; va­ktṛ­śro­tṛ­he­tu­pha­la­bhū­to­pa- TARVV-MK 34,27yo­ga­gha­ṭā­kā­rā­bhā­vā­t ta­da­dhī­no vya­va­hā­ro vi­nā­śa­mā­pnu­yā­t | i­ta­ro­'­sa­nni­hi­to­'­pi yadi ghaṭaḥ TARVV-MK 34,28syāt; pa­ṭā­dī­nā­ma­pi syād gha­ṭa­tva­pra­sa­ṅgaḥ | TARVV-MK 34,29a­tha­vā­, cai­ta­nya­śa­kte­rdvā­vā­kā­rau jñā­nā­kā­ro jñe­yā­kā­ra­śca | a­nu­pa­yu­kta­pra­ti­bi­mbā­kā­rā- TARVV-MK 34,30da­rśa­ta­la­va­t jñā­nā­kā­raḥ­, pra­ti­bi­mbā­kā­ra­pa­ri­ṇa­tā­da­rśa­ta­la­va­t jñe­yā­kā­raḥ | tatra jñe­yā­kā­raḥ svā- TARVV-MK 34,31tmā, ta­nmū­la­tvā­d gha­ṭa­vya­va­hā­ra­sya | jñā­nā­kā­raḥ pa­rā­tmā­, sa­rva­sā­dhā­ra­ṇa­tvā­t | sa ghaṭo TARVV-MK 34,32jñe­yā­kā­re­ṇā­sti nānyathā | yadi jñe­yā­kā­re­ṇā­pya­gha­ṭaḥ syāt; ta­dā­śra­ye­ti­ka­rta­vya­tā­ni­rā­saḥ TARVV-MK 34,33syāt | atha hi jñā­nā­kā­re­ṇā­pi ghaṭaḥ syāt; paṭādijñā­nā­kā­ra­kā­le­'­pi ta­tsa­nni­dhā­nā­d TARVV-MK 34,34gha­ṭa­vya­hā­ra­vṛ­ttiḥ pra­sa­jye­ta | TARVV-MK 35,01uktaiḥ pra­kā­rai­ra­rpi­taṃ gha­ṭa­tva­ma­gha­ṭa­tvaṃ ca pa­ra­spa­ra­to na bhinnam | yadi bhi­dye­ta­; sā­mā­nā­dhi- TARVV-MK 35,02ka­ra­ṇye­na ta­dbu­ddhya­bhi­dhā­na­vṛ­tti­rna syād gha­ṭa­pa­ṭa­va­t | ta­ta­śce­ta­ra­ta­rā­vi­nā­bhā­ve u­bha­yo­ra­pya­bhā­vā­t TARVV-MK 35,03ta­dā­śra­ya­vya­va­hā­rā­pa­hna­vaḥ kṛtaḥ syāt | a­ta­sta­du­bha­yā­tma­ko­'­sau krameṇa ta­ccha­bda­vā­cya­tā­mā­ska­nda­n TARVV-MK 35,04‘syād gha­ṭa­ścā­gha­ṭa­śca­’ i­tyu­cya­te | yadi ta­du­bha­yā­tma­kaṃ vastu ghaṭa i­tye­vo­cye­ta­; i­ta­rā­tmā­'­saṃ­gra­hā- TARVV-MK 35,05da­ta­ttva­me­va syāt | a­thā­gha­ṭa e­ve­tyu­cya­te­; gha­ṭā­tmā­nu­pā­dā­nā­d a­nṛ­ta­me­va syāt, na vastu tāva- TARVV-MK 35,06deveti | nacānyaḥ śabdaḥ ta­du­bha­yā­tmā­va­stha­ta­ttvā­bhi­dhā­yī vi­dya­te­, a­to­'­sau ghaṭo va­ca­na­go­ca­rā­tī- TARVV-MK 35,07tatvāt ‘­syā­da­va­kta­vyaḥ­’ i­tyu­cya­te | gha­ṭā­tmā­rpa­ṇā­mu­khe­na u­ktā­va­kta­vya­sva­rū­pa­ni­rū­pa­ṇe­na cādiśya- TARVV-MK 35,08mānaḥ sa evārtha iti ‘syād gha­ṭa­ścā­va­kta­vya­śca­’ | ni­rū­pi­tā­'­gha­ṭa­bha­ṅga­sa­ṅge­na pra­da­rśi­tā­va­kta­vya- TARVV-MK 35,09vartmanā cā­pa­de­śyaḥ sa evārtha iti ‘­syā­da­gha­ṭa­ścā­va­kta­vya­śca­’ | ta­du­bha­yā­bhi­dhā­na­kra­mā­kra­mā­rpa­ṇā- TARVV-MK 35,10vaśād ā­vi­rbhū­ta­ta­dvya­pa­de­śaḥ sa evārthaḥ ‘syād gha­ṭa­ścā­gha­ṭa­ścā­va­kta­vya­śca bha­va­ti­’ | TARVV-MK 35,11e­va­mi­yaṃ sa­pta­bha­ṅgī jī­vā­di­ṣu sa­mya­gda­rśa­nā­di­ṣu ca dra­vyā­rthi­ka­pa­ryā­yā­rthi­ka­na­yā­rpa­ṇā­bhe­dā­dyo­ja- TARVV-MK 35,12yitavyā | tatra dra­vyā­rthai­kā­nto­'­ni­ści­ta­ta­ttvaḥ ‘­a­ta­tta­de­va­’ i­tya­va­dhā­ra­ṇā­d u­nma­tta­va­t | paryā- TARVV-MK 35,13yā­rthai­kā­nto­'­pi ta­thai­va­, ‘­a­ta­dva­stu ta­de­va­’ i­tya­va­dhā­ra­ṇā­du­nma­tta­va­t | syādvādo TARVV-MK 35,14ni­ści­tā­rthaḥ a­pe­kṣi­ta­yā­thā­ta­thya­va­stu­vā­di­tvā­t a­nu­nma­tta­va­ca­na­va­t | a­va­kta­vyai­kā­nto­'­pya­sa­dvā­daḥ­, TARVV-MK 35,15sva­va­ca­na­vi­ro­dhā­t sadā mau­na­vṛ­tti­ka­va­t | a­mṛ­ṣā­rthaḥ syā­da­va­kta­vya­vā­daḥ va­kta­vyā­va­kta­vya- TARVV-MK 35,16vā­di­tvā­t sa­tye­ta­ra­va­ca­na­vi­śe­ṣa­jña­vā­da­va­t | TARV-MK 1.6.6a­ne­kā­nte ta­da­bhā­vā­da­vyā­pti­ri­ti cet; na; tatrāpi ta­du­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 35,17 syā­de­ta­t — a­ne­kā­nte TARVV-MK 35,18sā vi­dhi­pra­ti­ṣe­dha­vi­ka­lpa­nā nāsti | yadi syāt; yadā a­ne­kā­nto na bhavati ta­dai­kā­nta­do­ṣā­nu­ṣa­ṅgo TARVV-MK 35,19bhavet a­na­va­sthā­pra­sa­ṅga­śca | ta­ta­sta­tra a­ne­kā­nta­tva­me­va, iti sā sa­pta­bha­ṅgī vyā­pta­ma­tī na TARVV-MK 35,20bha­va­tī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? tatrāpi ta­du­pa­pa­tteḥ | syā­de­kā­ntaḥ­, syā­da­ne­kā­ntaḥ­, syā­du­bha­yaḥ TARVV-MK 35,21syā­da­va­kta­vyaḥ­, syā­de­kā­nta­ścā­va­kta­vya­śca­, syā­da­ne­kā­nta­ścā­va­kta­vya­śca­, syā­de­kā­nta­ścā­ne­kā­nta- TARVV-MK 35,22ścā­va­kta­vya­śce­ti | ta­tka­tha­mi­ti cet ? ucyate — TARV-MK 1.6.7pra­mā­ṇa­na­yā­rpa­ṇā­bhe­dā­t | TARVV-MK 35,23 ekānto dvividhaḥ — sa­mya­ge­kā­nto mi­thyai­kā­nta iti | anekā- TARVV-MK 35,24nto'pi dvividhaḥ — sa­mya­ga­ne­kā­nto mi­thyā­ne­kā­nta iti | tatra sa­mya­ge­kā­nto he­tu­vi­śe­ṣa­sā­ma­rthyā- TARVV-MK 35,25pekṣaḥ pra­mā­ṇa­pra­rū­pi­tā­rthai­ka­de­śā­de­śaḥ | e­kā­tmā­va­dhā­ra­ṇe­na a­nyā­śe­ṣa­ni­rā­ka­ra­ṇa­pra­va­ṇapraṇidhi- TARVV-MK 35,26rmi­thyai­kā­ntaḥ | ekatra sa­pra­ti­pa­kṣā­ne­ka­dha­rma­sva­rū­pa­ni­rū­pa­ṇo yu­ktyā­ga­mā­bhyā­ma­vi­ru­ddhaḥ sa­mya­ga­ne­kā- TARVV-MK 35,27ntaḥ | ta­da­ta­tsva­bhā­va­va­stu­śū­nyaṃ pa­ri­ka­lpi­tā­ne­kā­tma­kaṃ kevalaṃ vā­gvi­jñā­naṃ mi­thyā­'­ne­kā­ntaḥ | tatra TARVV-MK 35,28sa­mya­ge­kā­nto naya i­tyu­cya­te | sa­mya­ga­ne­kā­ntaḥ pra­mā­ṇa­m | na­yā­rpa­ṇā­de­kā­nto bhavati e­ka­ni­śca- TARVV-MK 35,29ya­pra­va­ṇa­tvā­t­, pra­mā­ṇā­rpa­ṇā­da­ne­kā­nto bhavati a­ne­ka­ni­śca­yā­dhi­ka­ra­ṇa­tvā­t | ya­dya­ne­kā­nto­'­ne­kā­nta TARVV-MK 35,30eva syā­nnai­kā­nto bha­ve­t­; e­kā­ntā­bhā­vā­t ta­tsa­mū­hā­tma­ka­sya ta­syā­pya­bhā­vaḥ syāt, śākhā- TARVV-MK 35,31dyabhāve vṛ­kṣā­dya­bhā­va­va­t | yadi caikānta eva syāt; ta­da­vi­nā­bhā­vi­śe­ṣa­ni­rā­ka­ra­ṇā­dā­tma­lo­pe TARVV-MK 35,32sa­rva­lo­paḥ syāt | e­va­mu­tta­re ca bhaṅgā yo­ja­yi­ta­vyāḥ | TARV-MK 1.6.8cha­la­mā­tra­ma­ne­kā­nta iti cet; na; cha­la­la­kṣa­ṇā­bhā­vā­t | TARVV-MK 36,01 syā­nma­ta­m — ‘­ta­de­vā­sti tadeva nāsti TARVV-MK 36,02tadeva nityaṃ ta­de­vā­ni­tya­m­’ iti cā­ne­kā­nta­pra­rū­pa­ṇaṃ cha­la­mā­tra­mi­ti­; tanna; kutaḥ ? cha­la­la­kṣa­ṇā­bhā­vā­t | TARVV-MK 36,03chalasya hi la­kṣa­ṇa­mu­kta­m ­“­va­ca­na­vi­ghā­to­'­rtha­vi­ka­lpo­pa­pa­ttyā cha­la­m­” iti | TARVV-MK 36,04yathā ‘­na­va­ka­mba­lo­'­ya­m­’ i­tya­vi­śe­ṣā­bhi­hi­te­'­rthe va­ktu­ra­bhi­prā­yā­da­rthā­nta­ra­ka­lpa­na­m ‘­na­vā­sya kambalā TARVV-MK 36,05na catvāra iti, navo vāsya kambalo na pu­rā­ṇaḥ­’ iti na­va­ka­mba­laḥ | na tathā a­ne­kā­nta­vā­daḥ | TARVV-MK 36,06yata u­bha­ya­na­ya­gu­ṇa­pra­dhā­na­bhā­vā­pā­di­tā­rpi­tā­na­rpi­ta­vya­va­hā­ra­si­ddhi­vi­śe­ṣa­ba­la­lā­bha­prā­pi­ta­yu­kti­pu­ṣka- TARVV-MK 36,07lārthaḥ a­ne­kā­nta­vā­daḥ | TARV-MK 1.6.9saṃ­śa­ya­he­tu­ri­ti cet; na; vi­śe­ṣa­la­kṣa­ṇo­pa­la­bdheḥ | TARVV-MK 36,08 syā­nma­ta­m — saṃ­śa­ya­he­tu­ra­ne­kā­nta­vā­daḥ | TARVV-MK 36,09katham ? e­ka­trā­dhā­re vi­ro­dhi­no­'­ne­ka­syā­saṃ­bha­vā­t | ā­ga­ma­ścai­vaṃ pravṛttaḥ — ­“­e­kaṃ dra­vya­ma­na­nta­pa­ryā­ya­m­”TARVV-MK 36,10iti | ki­mā­ga­ma­prā­mā­ṇyā­da­sti vā nāsti vā nityaṃ vā anityaṃ veti ? tacca na; TARVV-MK 36,11kasmāt ? vi­śe­ṣa­la­kṣa­ṇo­pa­la­bdheḥ | iha sā­mā­nya­pra­tya­kṣā­dvi­śe­ṣā­pra­tya­kṣā­dvi­śe­ṣa­smṛ­te­śca saṃśayaḥ | TARVV-MK 36,12tadyathā sthā­ṇu­pu­ru­ṣo­ci­te deśe nā­ti­pra­kā­śā­ndha­kā­ra­ka­lu­ṣā­yāṃ ve­lā­yā­mū­rdhva­tva­mā­traṃ sārūpyaṃ TARVV-MK 36,13paśyato va­kra­ko­ṭa­ravayoni­la­ya­nā­dī­n sthā­ṇu­ga­tā­n vi­śe­ṣā­n va­stra­saṃ­ya­ma­na-śi­raḥ­ka­ṇḍū­ya­na-śikhā- TARVV-MK 36,14ba­ndha­nā­dī­n pu­ru­ṣa­ga­tāṃ­ścā­'­nu­pa­la­bha­mā­na­sya teṣāṃ ca smarataḥ saṃśaya u­tpa­dya­te­, naca ta­dva­da­ne- TARVV-MK 36,15kā­nta­vā­de vi­śe­ṣā­nu­pa­la­bdhiḥ­, yataḥ sva­rū­pā­dyā­de­śa­va­śī­kṛ­tā viśeṣā uktā vyaktāḥ pratyakṣa- TARVV-MK 36,16mu­pa­la­bhya­nte | tato ‘­vi­śe­ṣo­pa­la­bdhe­rna saṃ­śa­ya­he­tuḥ­’ iti ya­da­ga­di­ṣma ta­tsa­mya­gni­ra­jai­ṣma | TARVV-MK 36,17e­va­ma­pi saṃśayaḥ | katham ? idaṃ tā­va­da­si praṣṭavyaḥ — e­ṣā­ma­sti­tvā­dī­nāṃ dharmāṇāṃ sādhakāḥ TARVV-MK 36,18pra­ti­ni­ya­tā hetavaḥ santi vā, na vā ? yadi na santi; vi­pra­ti­pa­nna­pra­ti­pā­da­nā­saṃ­bha­vaḥ | atha TARVV-MK 36,19santi; ekatra vi­ru­ddha­sā­dha­na­he­tu­sa­nni­dhā­ne sati bha­vi­ta­vyaṃ saṃ­śa­ye­ne­ti ? ucyate — TARV-MK 1.6.10vi­ro­dhā­bhā­vā­t saṃ­śa­yā­bhā­vaḥ | TARVV-MK 36,20 yadi vi­ro­dho­'­bha­vi­ṣya­t saṃ­śa­yo­'­ja­ni­ṣya­t | na ca TARVV-MK 36,21virodho na­yo­pa­nī­tā­nāṃ dha­rmā­ṇā­ma­sti | kutaḥ ? TARV-MK 1.6.11a­rpa­ṇā­bhe­dā­da­vi­ro­dhaḥ pi­tā­pu­trā­di­sa­mba­ndha­va­t | TARVV-MK 36,22 u­ktā­da­rpa­ṇā­bhe­dā­d e­ka­trā­'­vi­ro­dhe­nā- TARVV-MK 36,23varodho dharmāṇāṃ pi­tā­pu­trā­di­sa­ba­ndha­va­t | tadyathā — ekasya de­va­da­tta­sya jā­ti­ku­la­rū­pa­saṃ­jñā­vya­pa­de­śa- TARVV-MK 36,24vi­śi­ṣṭa­sya ‘pitā putro bhrātā bhā­gi­ne­yaḥ­’ i­tye­vaṃ­pra­kā­rāḥ saṃbandhā ja­nya­ja­na­ka­tvā­di­śa­ktya­rpa­ṇā- TARVV-MK 36,25bhedānna vi­ru­dhya­nte | na hye­kā­pe­kṣa­yā piteti śe­ṣā­pe­kṣa­yā­pi pitā bha­va­ti­, śe­ṣā­pe­kṣa­yā vā putrā- TARVV-MK 36,26di­vya­pa­de­śā­rha iti u­ktā­pe­kṣa­yā­pi pu­trā­di­vya­pa­de­śa­bhā­k | na ca pi­tā­pu­trā­di­kṛ­taṃ saṃ­ba­ndha­ba­hu­tvaṃ TARVV-MK 36,27de­va­da­tta­syai­ka­tve­na vi­ru­dhya­te | ta­dva­da­sti­tvā­da­yo­'­pi na yānti vi­ro­dha­me­ka­tra | TARV-MK 1.6.12sa­pa­kṣā­sa­pa­kṣā­pe­kṣo­pa­la­kṣi­ta­sa­ttvā­sa­ttvā­di­bhe­do­pa­ci­tai­ka­dha­rma­va­dvā | TARVV-MK 37,01 a­tha­vā­, sa­pa­kṣā­'- TARVV-MK 37,02sa­pa­kṣā­pe­kṣa­yo­pa­la­kṣi­tā­nāṃ sa­ttvā­sa­ttvā­dī­nāṃ bhe­dā­nā­mā­dhā­re­ṇa pakṣadha­rme­ṇai­ke­na tulyaṃ sa­rva­dra­vya­m | TARVV-MK 37,03ni­ra­pe­kṣa­yo­rhye­ka­tra vā­di­pra­ti­vā­di­pra­yo­gā­pe­kṣa­yā saṃśaya uktaḥ, i­ta­ra­thā hi pa­kṣa­dha­rme­'­pi saṃśayaḥ TARVV-MK 37,04kalpyeta | TARV-MK 1.6.13ekasya hetoḥ sā­dha­ka­dū­ṣa­ka­tvā­'­vi­saṃ­vā­da­va­dvā | TARVV-MK 37,05 a­thai­va­mu­pa­pa­ttyā­'­vi­ro­dhe pra­ti­pā­di­te­'­pi TARVV-MK 37,06mi­thyā­da­rśa­nā­bhi­ni­ve­śā­tta­ttvaṃ na pra­ti­pa­dya­te yastaṃ prati sā­rva­lau­ki­ka­he­tu­vā­da­mā­śri­tyo­cya­te — iha TARVV-MK 37,07sva­pa­kṣa­ma­ryā­dā­na­ti­kra­me­ṇa nyā­ya­dha­rma­ma­nu­pā­la­ya­tā vādinā a­bhi­pre­ta­pra­ti­jñā­rtha­si­ddhi­mā­śaṃ­sa­tā TARVV-MK 37,08he­tva­nu­pa­de­śe ‘­sa­rvā­bhi­la­ṣi­tā­rtha­si­ddhiḥ pra­ti­jñā­mā­trā­de­va mā prā­pa­t­’ i­tya­ti­pra­sa­ṅga­do­ṣa­ni­vṛ­tta­ye TARVV-MK 37,09yo he­tu­ru­pa­di­śya­te sa sādhako dū­ṣa­ka­śca — svapakṣaṃ sā­dha­ya­ti pa­ra­pa­kṣaṃ dū­ṣa­ya­ti | na tau sā­dha­na­dū­ṣa- TARVV-MK 37,10ṇārthau he­to­ra­nyau bhavataḥ | na­cā­na­nya­tva­ma­stī­ti kṛtvā yena sā­dha­ka­ste­na dūṣako yena vā dū­ṣa­ka­ste­na TARVV-MK 37,11sādhakaḥ | na tayoḥ saṃkaro virodho vā | evaṃ sa­rvā­rthe­ṣu vi­ro­dha­do­ṣa­ma­pa­nu­da­ntī vi­sa­rpa­tya­ne­kā­nta- TARVV-MK 37,12pra­kri­ye­ti | TARV-MK 1.6.14sa­rva­pra­vā­dya­vi­pra­ti­pa­tte­śca | TARVV-MK 37,13 nātra pra­ti­vā­di­no vi­saṃ­va­da­nte e­ka­ma­ne­kā­tma­ka­mi­ti | kecit TARVV-MK 37,14tā­va­dā­huḥ — ‘­sa­ttva­ra­ja­sta­ma­sāṃ sā­myā­va­sthā pra­dhā­na­m­’ iti | teṣāṃ pra­sā­da­lā­gha­va­śo­ṣa­tā­pā­va­ra­ṇa- TARVV-MK 37,15sā­da­nā­di­bhi­nna­sva­bhā­vā­nāṃ pra­dhā­nā­tma­nā mithaśca na virodhaḥ | atha manyethāḥ ‘na pradhānaṃ nāmaikaṃ TARVV-MK 37,16gu­ṇe­bhyo­'­rthā­nta­ra­bhū­ta­ma­sti­, kintu ta eva guṇāḥ sā­mya­mā­pa­nnāḥ pra­dhā­nā­khyāṃ la­bha­nte­’ iti; yadyevaṃ TARVV-MK 37,17bhūmā pra­dhā­na­sya syāt | syā­de­ta­t — teṣāṃ sa­mu­da­yaḥ pra­dhā­na­me­ka­mi­ti­; ata e­vā­vi­ro­dhaḥ siddhaḥ TARVV-MK 37,18gu­ṇā­nā­ma­va­ya­vā­nāṃ sa­mu­dā­ya­sya ca | TARVV-MK 37,19apare manyante — ‘­a­nu­vṛ­tti­vi­ni­vṛ­tti­bu­ddhya­bhi­dhā­na­la­kṣa­ṇaḥ sā­mā­nya­vi­śe­ṣaḥ­’ iti | teṣāṃ TARVV-MK 37,20ca sā­mā­nya­me­va viśeṣaḥ sā­mā­nya­vi­śe­ṣaḥ i­tye­ka­syā­tma­na u­bha­yā­tma­kaṃ na vi­ru­dhya­te | TARVV-MK 37,21apara āhuḥ — ‘­va­rṇā­di­pa­ra­mā­ṇu­sa­mu­da­yo rū­pa­pa­ra­mā­ṇuḥ­’ iti | teṣāṃ ka­kkha­ḍa­tvā­di­bhi­nna- TARVV-MK 37,22la­kṣa­ṇā­nāṃ rū­pā­tma­nā mithaśca na virodhaḥ | atha matam ‘na pa­ra­mā­ṇu­rnā­mai­ko­'­sti bāhyaḥ, kintu TARVV-MK 37,23vi­jñā­na­me­va ta­dā­kā­ra­pa­ri­ṇa­taṃ pa­ra­mā­ṇu­vya­pa­de­śā­rha­m­’ i­tyu­cya­te­; atrāpi grāhaka-vi­ṣa­yā­bhā­sa- TARVV-MK 37,24saṃvittiśa­kti­tra­yā­kā­rā­dhi­ka­ra­ṇa­syai­ka­syā­bhyu­pa­ga­mā­nna virodhaḥ | TARVV-MK 37,25kiñca, sa­rve­ṣā­me­va teṣāṃ pū­rvo­tta­ra­kā­la­bhā­vya­va­sthā­vi­śe­ṣā­rpa­ṇā­bhe­dā­de­ka­sya kā­rya­kā­ra­ṇa- TARVV-MK 37,26śa­kti­sa­ma­nva­yo na vi­ro­dha­syā­spa­da­mi­tya­vi­ro­dha­si­ddhiḥ | TARVV-MK 37,27evaṃ pra­mā­ṇa­na­yai­ra­dhi­ga­tā­nāṃ jī­vā­dī­nāṃ pu­na­ra­pya­dhi­ga­mo­pā­yā­nta­ra­pra­da­rśa­nā­rtha­mā­ha — TARVV-MK 38,01TA-MK 1.7 ni­rde­śa­svā­mi­tva­sā­dha­nā­dhi­ka­ra­ṇa­sthi­ti­vi­dhā­na­taḥ || TARVV-MK 38,03ke pu­na­ri­me ni­rde­śā­da­yaḥ ? ni­rde­śo­'­rthā­tmā­va­dhā­ra­ṇa­m | svā­mi­tva­mā­dhi­pa­tya­m | sādhanaṃ TARVV-MK 38,04kā­ra­ṇa­m | a­dhi­ka­ra­ṇaṃ pratiṣṭhā | sthitiḥ kā­la­kṛ­tā vyavasthā | vidhānaṃ prakāraḥ | ‘­a­dhi­ga­maḥ­’ TARVV-MK 38,05i­tya­nu­va­rta­te | e­tai­re­te­bhyo vā a­dhi­ga­maḥ­, pū­rva­va­tta­siḥ | ke­ṣā­ma­dhi­ga­maḥ ? jī­vā­dī­nāṃ sa­mya­gda­rśa- TARVV-MK 38,06nādīnāṃ ca | sa tarhi tathā nirdeśaḥ kartavyaḥ ? na ka­rta­vyaḥ­, a­rtha­va­śā­dvi­bha­kti­pa­ri­ṇā­mo bhavati | TARVV-MK 38,07tadyathā ‘­u­ccā­ni de­va­da­tta­sya gṛ­hā­ṇyā­ma­ntra­ya­svai­na­m­’ ‘­de­va­da­tta­m­’ iti gamyate | TARVV-MK 38,08atha ki­ma­rtha­mā­dau nirdeśaḥ ? ucyate — TARV-MK 1.7.1a­va­dhṛ­tā­rtha­sya dha­rma­vi­ka­lpa­pra­ti­pa­tte­rā­dau ni­rde­śa­va­ca­na­m | TARVV-MK 38,09 sva­rū­pe­ṇā­va­dhṛ­ta­syā­rtha­sya svā- TARVV-MK 38,10mi­tvā­di­kā dha­rma­vi­ka­lpa­pra­ti­pa­tti­rbha­va­ti­, a­to­'­sya ni­rde­śa­syā­dau vacanaṃ kriyate | TARV-MK 1.7.2i­ta­re­ṣāṃ pra­śna­va­śā­t kramaḥ | TARVV-MK 38,11 i­ta­re­ṣāṃ svā­mi­tvā­dī­nāṃ pra­śna­va­śā­t kramo ve­di­ta­vyaḥ | TARVV-MK 38,12yadyevaṃ sa eva tā­va­du­cya­tāṃ ko jīva iti ? TARV-MK 1.7.3au­pa­śa­mi­kā­di­bhā­va­pa­ryā­yo jīvaḥ pa­ryā­yā­de­śā­t | TARVV-MK 38,13 va­kṣya­mā­ṇa au­pa­śa­mi­kā­di­bhā­va­pa­ryā­yo TARVV-MK 38,14jīva i­tyu­cya­te pa­ryā­yā­de­śā­t | TARV-MK 1.7.4dra­vyā­rthā­de­śā­nnā­mā­diḥ | TARVV-MK 38,15 dra­vyā­rthā­de­śā­nnā­mā­diḥ ‘­jī­vaḥ­’ i­tyu­cya­te | TARV-MK 1.7.5ta­du­bha­ya­saṃ­gra­haḥ pra­mā­ṇa­m | TARVV-MK 38,16 ta­syo­bha­ya­sya saṃgrahaḥ pra­mā­ṇa­ni­rde­śa i­tyu­cya­te | TARVV-MK 38,17kasya jīvaḥ ? TARV-MK 1.7.6ta­tpa­ri­ṇā­ma­sya­, bhe­dā­da­gne­rau­ṣṇya­va­t | TARVV-MK 38,18 sa pa­ri­ṇā­mo yasya so'yaṃ ta­tpa­ri­ṇā­maḥ tasyāsau TARVV-MK 38,19vya­pa­di­śya­te | kutaḥ ? ka­tha­ñci­dbhe­dā­t­, pa­ri­ṇā­ma­pa­ri­ṇā­mi­no­rbhe­da­ka­lpa­nā­sa­dbhā­vā­t a­gne­rau­ṣṇya­va­t | TARVV-MK 38,20tadyathā — au­ṣṇyā­tma­ka­syā­gneḥ da­ha­na­pa­ca­na­sve­da­nā­di­kri­yā­sā­ma­rthya­mau­ṣṇyaṃ bhe­de­no­cya­te | TARV-MK 1.7.7vya­va­hā­ra­na­ya­va­śā­t sa­rve­ṣā­m | TARVV-MK 38,21 jī­vā­dī­nāṃ sarveṣāṃ pa­dā­rthā­nāṃ vya­va­hā­ra­na­ya­va­śā­jjī­vaḥ TARVV-MK 38,22svāmī | kiṃ sādhano jīvaḥ ? TARV-MK 1.7.8pā­ri­ṇā­mi­ka­bhā­va­sā­dha­no ni­śca­ya­taḥ | TARVV-MK 38,23 yo'sau jīvātmā pā­ri­ṇā­mi­ka­sta­tsā­dha­no jīvo TARVV-MK 38,24ni­śca­ya­na­ye­na | tena hya­sā­vā­tmā­naṃ sa­rva­kā­laṃ labhata iti | TARV-MK 1.7.9au­pa­śa­mi­kā­di­bhā­va­sā­dha­na­śca vya­va­hā­ra­taḥ | TARVV-MK 38,25 vya­va­hā­ra­na­ya­va­śā­t au­pa­śa­mi­kā­di­bhā­va- TARVV-MK 38,26sā­dha­na­śce­ti vya­pa­di­śya­te | ca­śa­bde­na śu­kra­śo­ṇi­tā­hā­rā­di­sā­dha­na­śca | ki­ma­dhi­ka­ra­ṇo jīvaḥ ? TARV-MK 1.7.10sva­pra­de­śā­dhi­ka­ra­ṇo ni­śca­ya­taḥ | TARVV-MK 38,27 yo'sau sva­pra­de­śo­'­saṃ­khyā­ta­sva­rū­paḥ ka­rma­kṛ­ta­śa­rī­ra- TARVV-MK 38,28pa­ri­mā­ṇā­nu­vi­dhā­yi­tve­'­pya­pa­ri­prā­pta­hī­nā­dhi­ka­bhā­vaḥ­, ta­da­dhi­ka­ra­ṇo jīvaḥ, svā­tma­pra­ti­ṣṭhā­kā­śa­va­t | TARV-MK 1.7.11vya­va­hā­ra­taḥ śa­rī­rā­dya­dhi­ṣṭhā­naḥ | TARVV-MK 38,29 ka­rmo­pā­ttaṃ śa­rī­ra­m i­ta­ra­ccā­dhi­ka­ra­ṇamātmā TARVV-MK 38,30vya­va­hā­ra­na­ya­va­śā­da­dhi­ti­ṣṭha­tī­tyu­cya­te | kiṃ sthitiko jīvaḥ ? TARV-MK 1.7.12sthi­ti­sta­sya dra­vya­pa­ryā­yā­pe­kṣā­'­nā­dya­va­sā­nā sa­ma­yā­di­kā ca | TARVV-MK 38,31 tasya jīvasya sthitirdra- TARVV-MK 38,32vya­pa­ryā­yā­pe­kṣā dvidhā kalpyate | dra­vyā­pe­kṣā­'­nā­dya­va­sā­nā­, jī­va­dra­vyaṃ hi cai­ta­nya­jī­va­dra­vyo­pa­yo­gā­'­saṃ- TARVV-MK 39,01khye­ya­pra­de­śā­di­sā­mā­nyā­de­śā­nna pra­cya­va­te sa­rva­kā­la­mi­ti | pa­ryā­ya­stva­nya­ścā­nya­śca bha­va­ti­, tada- TARVV-MK 39,02pekṣā sa­ma­yā­di­kā kalpyate | kimasya vi­dhā­na­m ? TARV-MK 1.7.13nā­ra­kā­di­saṃ­khye­yā­saṃ­khye­yā­na­nta­pra­kā­ro jīvaḥ | TARVV-MK 39,03 nā­ra­kā­da­yaḥ saṃkhyeyā a­saṃ­khye­yā ana- TARVV-MK 39,04ntāśca prakārā bhidyante jīvasya | TARV-MK 1.7.14ta­thai­ve­ta­re­ṣā­mā­ga­mā­vi­ro­dhā­t ni­rde­śā­di­va­ca­na­m | TARVV-MK 39,05 tenaiva pra­kā­re­ṇa ā­ga­mā­vi­ro­dhe­na ita- TARVV-MK 39,06re­ṣā­ma­jī­vā­dī­nāṃ ni­rde­śā­da­yo vaktavyāḥ | tadyathā — a­jī­va­stā­va­dda­śa­prā­ṇa­pa­ryā­ya­ra­hi­taḥ nāmā- TARVV-MK 39,07diśca | a­jī­vā­tmai­va a­jī­va­sya svāmī, jīvo vā bho­ktṛ­tvā­t | pu­dga­lā­nā­m a­ṇu­tvā­di­sā­dha­naṃ TARVV-MK 39,08bhe­dā­di­, ta­nni­mi­ttaṃ vā kālādi | dha­rmā­dha­rma­kā­lā­kā­śā­nāṃ ga­ti­sthi­ti­va­rta­nā­va­gā­ha­he­tu­tā pāri- TARVV-MK 39,09ṇāmikī a­gu­ru­la­ghu­gu­ṇā­nu­gṛ­hī­tā­, svā­tma­bhū­ta­sa­ttāsaṃbaddhā jī­va­pu­dga­lā vā ta­da­pe­kṣa­tvā­d gatyādi- TARVV-MK 39,10he­tu­tā­bhi­vya­kteḥ | svā­tmai­vā­dhi­ka­ra­ṇaṃ sa­rva­dra­vyā­ṇāṃ svā­tma­vya­va­sthi­ta­tvā­t­, ākāśaṃ sā­dhā­ra­ṇa­m­, TARVV-MK 39,11a­sā­dhā­ra­ṇaṃ ca gha­ṭā­di­rja­lā­dī­nā­m | sthi­ti­rdra­vyā­pe­kṣā­'­nā­dya­va­sā­nā­, pa­ryā­yā­pe­kṣā sa­ma­yā­di­kā | TARVV-MK 39,12vidhānaṃ dha­rmā­di­tri­kaṃ pra­ti­ni­ya­tā­nā­di­pā­ri­ṇā­mi­ka­dra­vyā­rthā­de­śā­de­kai­ka­m­, pa­ryā­yā­rthi­ka­na­yā­de­śā- TARVV-MK 39,13da­ne­ka­m­, saṃ­khye­yā­saṃ­khye­yā­na­ntā­nāṃ dravyāṇāṃ ga­ti­sthi­tya­va­gā­ha­nā­dyu­pa­kā­rapa­ryā­yā­de­śā­t syādekaṃ TARVV-MK 39,14syā­da­ne­kaṃ syā­tsaṃ­khye­yaṃ syā­da­saṃ­khye­yaṃ syā­da­na­nta­m | kālaḥ saṃ­khye­yo­'­saṃ­khye­yo­'­na­nta­śca bhavati TARVV-MK 39,15pa­ra­pra­tya­yā­t | pu­dga­la­dra­vyaṃ rū­pa­spa­rśā­di­pā­ri­ṇā­mi­ka­dra­vyā­rthā­de­śā­t syā­de­ka­m­, pra­ti­ni­ya­tai­kā­ne­ka- TARVV-MK 39,16saṃ­khye­yā­saṃ­khye­yā­na­nta­pra­de­śa­pa­ryā­yā­de­śā­t syā­da­ne­kaṃ syā­tsaṃ­khye­yaṃ syā­da­saṃ­khye­yaṃ syā­da­na­nta­m | TARVV-MK 39,17ā­sra­va­ni­rde­śaḥ — kā­ya­vā­ṅma­naḥ­kri­yā­pa­ri­ṇā­mo nā­mā­di­rvā | jī­vo­'­sya svāmī, karma vā TARVV-MK 39,18ta­nni­mi­tta­tvā­t | svātmaiva sādhanaṃ śuddhasya ta­da­bhā­vā­t­, karma vā sati tasmin pravṛtteḥ | adhi- TARVV-MK 39,19ka­ra­ṇa­m ā­tma­nye­vā­sau tatra ta­tpha­la­da­rśa­nā­t­, karmaṇi ka­rma­kṛ­te ca kā­yā­dā­vu­pa­cā­ra­taḥ | sthitiḥ TARVV-MK 39,20vā­ṅma­na­sā­sra­va­yo­rja­gha­nye­nai­ka­sa­ma­yaḥ­, u­tka­rṣe­ṇā­nta­rmu­hū­rtaḥ­; kā­yā­sra­va­sya ja­gha­nye­nā­nta­mu­hū­rtaḥ u­tka­rṣe­ṇā- TARVV-MK 39,21nantaḥ kālaḥ, a­saṃ­khye­yāḥ pu­dga­la­pa­ri­va­rtāḥ | vi­dhā­na­m vā­ṅma­na­sā­sra­va­yo­śca­tu­rvi­ka­lpa­saṃ­khyaṃ satya- TARVV-MK 39,22mṛ­ṣo­bha­yā­nu­bha­ya­bhe­dā­t | kā­yā­sra­vaḥ sa­pta­vi­dhaḥ au­dā­ri­ka­vai­kri­yi­kā­hā­ra­ka­mi­śra­kā­rma­ṇa­bhe­dā­t | audā- TARVV-MK 39,23ri­kau­dā­ri­ka­mi­śra­kau ma­nu­ṣya­ti­ra­ścā­m | vai­kri­yi­ka­vai­kri­yi­ka­mi­śra­kau de­va­nā­ra­kā­ṇā­m | ā­hā­ra­kā- TARVV-MK 39,24hā­ra­ka­mi­śra­kau saṃ­ya­tā­nā­m ṛ­ddhi­prā­ptā­nā­m | kā­rma­ṇa­kā­yā­sra­vo vi­gra­hā­pa­nnā­nāṃ ke­va­li­nāṃ vā samu- TARVV-MK 39,25dghā­ta­ga­tā­nā­m | a­tha­vā­, ā­sra­va­sya prakāraḥ śu­bhā­'­śu­bhaḥ | tatra kāyiko hiṃ­sā­'­nṛ­ta­ste­yā­bra­hmā­di­ṣu TARVV-MK 39,26pra­vṛ­tti­ni­vṛ­tti­saṃ­jñaḥ | vācikaḥ pa­ru­ṣā­kro­śa­pi­śu­na­pa­ro­pa­ghā­tā­di­ṣu vacassu pra­vṛ­tti­ni­vṛ­tti­saṃ­jñaḥ | TARVV-MK 39,27mānaso mi­thyā­śru­tya­bhi­ghā­te­rṣyā­sū­yā­di­ṣu manasaḥ pra­vṛ­tti­ni­vṛ­tti­saṃ­jñaḥ | TARVV-MK 39,28ba­ndha­ni­rde­śaḥ — jī­va­ka­rma­pra­de­śā­nyo­nya­saṃ­śle­ṣo bandhaḥ, nā­mā­di­rvā | sa jīvasya tatra tatphala- TARVV-MK 39,29da­rśa­nā­t­, ka­rma­ṇa­śca tasya dvi­ṣṭha­tvā­t | mi­thyā­da­rśa­nā­vi­ra­ti­pra­mā­da­ka­ṣā­ya­yo­gā bandhasya sā­dha­na­m­, TARVV-MK 39,30ta­tpa­ri­ṇa­to vā ātmā | svā­mi­saṃ­ba­ndhā­rha­me­va va­stva­dhi­ka­ra­ṇaṃ bha­va­ti­, vi­va­kṣā­taḥ kā­ra­ka­pra­vṛ­tteḥ | TARVV-MK 40,01sthi­ti­rja­gha­nyā utkṛṣṭā ca | tatra jaghanyā ve­da­nī­ya­sya dvādaśa muhūrtāḥ | nā­ma­go­tra­yo­ra­ṣṭau | śeṣāṇā- TARVV-MK 40,02ma­nta­rmu­hū­rtāḥ | utkṛṣṭā jñā­na­da­rśa­nā­va­ra­ṇa­ve­da­nī­yā­nta­rā­yā­ṇāṃ triṃ­śa­tsā­ga­ro­pa­ma­ko­ṭī­ko­ṭyaḥ | TARVV-MK 40,03mo­ha­nī­ya­sya saptatiḥ | nā­ma­go­tra­yo­rviṃ­śa­tiḥ | tra­ya­striṃ­śa­tsā­ga­ro­pa­mā­ṇyā­yu­ṣaḥ | athavā ba­ndha­sa­ntā­na- TARVV-MK 40,04pa­ryā­yā­de­śā­t syā­da­nā­di­ra­ni­dha­na­ścā­bha­vyā­nā­m­, bhavyānāṃ ca ke­ṣā­ñci­t ye a­na­nte­nā­pi kālena TARVV-MK 40,05na setsyanti | jñā­nā­va­ra­ṇā­di­ka­rmo­tpā­da­vi­nā­śā­t syātsādiḥ sa­ni­dha­na­śca | vi­dhā­na­m — bandhaḥ TARVV-MK 40,06sā­mā­nyā­de­śā­t ekaḥ, dvividhaḥ śu­bhā­śu­bha­bhe­dā­t­, tridhā dra­vya­bhā­vo­bha­ya­vi­ka­lpā­t­, caturdhā prakṛti- TARVV-MK 40,07si­tha­tya­nu­bhā­ga­pra­de­śa­bhe­dā­t­, pañcadhā mi­thyā­da­rśa­nā­di­he­tu­bhe­dā­t­, ṣoḍhā nā­ma­sthā­pa­nā­dra­vya­kṣe­tra- TARVV-MK 40,08kā­la­bhā­vaiḥ­, saptadhā teraiva bha­vā­dhi­kaiḥ­, aṣṭadhā jñā­nā­va­ra­ṇā­di­mū­la­pra­kṛ­ti­bhe­dā­t | evaṃ saṃ­khye­yā­'- TARVV-MK 40,09saṃ­khye­yā­na­nta­vi­ka­lpa­śca bhavati he­tu­pha­la­bhe­dā­t | TARVV-MK 40,10saṃ­va­ra­ni­rde­śaḥ — ā­sra­va­ni­ro­dhaḥ nā­mā­di­rvā | jī­vo­'­sya svāmī, karma vā ni­ru­dhya­mā­na­vi­ṣa- TARVV-MK 40,11yatvāt | ni­ro­dha­sya sādhanaṃ gu­pti­sa­mi­ti­dha­rmā­da­yaḥ | ‘­svā­mi­saṃ­ba­ndhā­rha­me­vā­dhi­ka­ra­ṇa­m­’ ityu- TARVV-MK 40,12ktam | sthi­ti­rja­gha­nye­nā­nta­rmu­hū­rtā­, utkṛṣṭā pū­rva­ko­ṭī deśonā | vi­dhā­na­m e­kā­di­ra­ṣṭo­tta­ra- TARVV-MK 40,13śa­ta­vi­dhaḥ­, tata u­tta­ra­śca saṃ­khye­yā­di­vi­ka­lpo ni­ro­dhya­ni­ro­dha­ka­bhe­dā­dve­di­ta­vyaḥ | ta­trā­ṣṭo­tta­ra­śa­ta­vi­dha TARVV-MK 40,14ucyate — tisro gu­pta­yaḥ­, pañca sa­mi­ta­yaḥ­, dharmo da­śa­vi­dhaḥ­, a­nu­pre­kṣā dvā­da­śa­, pa­rī­ṣa­hā dvā­viṃ­śa­tiḥ­, TARVV-MK 40,15tapo dvā­da­śa­vi­dha­m­, prā­ya­ści­ttaṃ na­va­vi­dha­m­, vi­na­ya­śca­tu­rvi­dhaḥ­, vai­yā­vṛ­tyaṃ da­śa­vi­dha­m­, svādhyāyaḥ TARVV-MK 40,16pa­ñca­vi­dhaḥ­, vyutsargo dvi­vi­dhaḥ­, dha­rma­dhyā­naṃ da­śa­vi­dha­m­, śu­kla­dhyā­naṃ ca­tu­rvi­dha­mi­ti | TARVV-MK 40,17ni­rja­rā­ni­rde­śaḥ — ya­thā­vi­pā­kā­tta­pa­so vā u­pa­bhu­kta­vī­ryaṃ­ka­rma ni­rja­rā­, nā­mā­di­rvā | sā ātmanaḥ TARVV-MK 40,18karmaṇo vā dra­vya­bhā­va­bhe­dā­t | sādhanaṃ tapo ya­thā­ka­rma­vi­pā­ka­śca | a­dhi­ka­ra­ṇa­mā­tmā ni­rja­rā­tmai­va vā | TARVV-MK 40,19sthi­ti­rja­gha­nye­nai­ka­sa­ma­yaḥ u­tka­rṣe­ṇā­nta­rmu­hū­rtaḥ­, sādiḥ sa­pa­rya­va­sā­nā vā | vi­dhā­na­m sā­mā­nyā­de­kā TARVV-MK 40,20ni­rja­rā­, dvividhā ya­thā­kā­lau­pa­kra­mi­ka­bhe­dā­t­, aṣṭadhā mū­la­ka­rma­pra­kṛ­ti­bhe­dā­t | evaṃ saṃ­khye­yā­'­saṃ­khye­yā- TARVV-MK 40,21na­nta­vi­ka­lpā bhavati ka­rma­ra­sani­rha­ra­ṇa­bhe­dā­t | TARVV-MK 40,22mo­kṣa­ni­rde­śaḥ — kṛ­tsna­ka­rma­saṃ­kṣa­yo mokṣaḥ, nā­mā­di­rvā | tasya svāmī pa­ra­mā­tmā mo­kṣā­tmai­va TARVV-MK 40,23vā | sādhanaṃ sa­mya­gda­rśa­na­jñā­na­cā­ri­trā­ṇi | svā­mi­saṃ­ba­ndhā­rha­me­vā­dhi­ka­ra­ṇaṃ ta­dvi­ṣa­ya­tvā­t | sthiti- TARVV-MK 40,24stasya sā­di­ra­ni­dha­nā | vi­dhā­na­m — sā­mā­nyā­de­ko mokṣaḥ, dra­vya­bhā­va­mo­kta­vya­bhe­dā­dane­ko­'­pi | TARVV-MK 40,25sa­mya­gda­rśa­na­ni­rde­śaḥ — ta­ttvā­rtha­śra­ddhā­naṃ sa­mya­gda­rśa­naṃ nā­mā­di­rvā | ta­tpu­na­rā­tma­naḥ svasyaiva vā | TARVV-MK 40,26da­rśa­na­mo­ho­pa­śa­mā­di sā­dha­na­m­, bāhyaṃ co­pa­de­śā­di­, svātmā vā | svā­mi­saṃ­ba­ndha­bhā­ge­vā­dhi­ka­ra­ṇa­m | TARVV-MK 40,27sthi­ti­rja­gha­nye­nā­nta­rmu­hū­rtā­, u­tka­rṣe­ṇa ṣa­ṭṣa­ṣṭi­sā­ga­ro­pa­mā­ṇi sā­ti­re­kā­ṇi | athavā sādi- TARVV-MK 40,28sa­ni­dha­na­mau­pa­śa­mi­ka­kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­m­, sā­dya­ni­dha­naṃ kṣā­yi­ka­m | vi­dhā­na­m sā­mā­nyā­de­ka­m­, dvidhā TARVV-MK 40,29ni­sa­rga­jā­dhi­ga­ma­ja­bhe­dā­t­, tri­dhau­pa­śa­mi­ka­kṣā­yi­ka­kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­vi­ka­lpā­t | evaṃ saṃ­khye­yā­saṃ­khye­yā- TARVV-MK 40,30na­nta­vi­ka­lpaṃ ca bha­va­tya­dhya­va­sā­yabhedāt | TARVV-MK 40,31jñā­na­ni­rde­śaḥ — jī­vā­di­ta­ttva­pra­kā­śa­naṃ jñānaṃ nā­mā­di­rvā | tat ātmanaḥ svā­kā­ra­sya vā | TARVV-MK 40,32jñā­nā­va­ra­ṇā­di­ka­rma­kṣa­yo­pa­śa­mā­di sā­dha­na­m­, svā­vi­rbhā­va­śa­kti­rvā | a­dhi­ka­ra­ṇa­m — ātmā svākāro TARVV-MK 41,01vā tatra pra­ti­ṣṭhā­nā­t | sthitiḥ — sā­di­sa­ni­dha­naṃ kṣā­yo­pa­śa­mi­kaṃ jñānaṃ ca­tu­rvi­ka­lpa­m­, sādya- TARVV-MK 41,02nidhanaṃ kṣā­yi­ka­m | vi­dhā­na­m — sā­mā­nyā­de­kaṃ jñā­na­m­, pra­tya­kṣa­pa­ro­kṣa­bhe­dā­d dvidhā, dra­vya­gu­ṇa­pa­ryā­ya- TARVV-MK 41,03vi­ṣa­ya­bhe­dā­t tridhā, nā­mā­di­vi­ka­lpā­cca­tu­rdhā­, ma­tyā­di­bhe­dā­t pañcadhā | ityevaṃ saṃ­khye­yā­saṃ­khye­yā- TARVV-MK 41,04na­nta­vi­ka­lpaṃ ca bhavati jñe­yā­kā­ra­pa­ri­ṇa­ti­bhe­dā­t | TARVV-MK 41,05cā­ri­tra­ni­rde­śaḥ — ka­rmā­dā­na­kā­ra­ṇa­ni­vṛ­tti­ścā­ri­tra­m­, nā­mā­di­rvā | ta­tpu­na­rā­tma­naḥ sva­rū­pa­sya TARVV-MK 41,06vā | cā­ri­tra­mo­ho­pa­śa­mā­di sādhanaṃ sva­śa­kti­rvā | svā­mi­saṃ­ba­ndha­bhā­ge­vā­dhi­ka­ra­ṇa­m | sthi­ti­rja­gha- TARVV-MK 41,07nye­nā­nta­rmu­hū­rtā­, u­tka­rṣe­ṇa pū­rva­ko­ṭī deśonā | athavā sā­di­sa­pa­rya­va­sā­na­m au­pa­śa­mi­ka­kṣā­yo­pa­śa- TARVV-MK 41,08mi­ka­m­, sā­dya­pa­rya­va­sā­naṃ kṣā­yi­ka­m­, śu­ddhi­vya­ktya­pe­kṣa­yā | vi­dhā­na­m — sā­mā­nyā­de­ka­m­, dvidhā TARVV-MK 41,09bā­hyā­bhya­nta­ra­ni­vṛ­tti­bhe­dā­t­, tridhā au­pa­śa­mi­ka­kṣā­yi­ka­kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­vi­ka­lpā­t­, caturdhā TARVV-MK 41,10ca­tu­rya­ma­bhe­dā­t­, pañcadhā sā­mā­yi­kā­di­vi­ka­lpā­t | ityevaṃ saṃ­khye­yā­saṃ­khye­yā­na­nta­vi­ka­lpaṃ ca bhavati TARVV-MK 41,11pa­ri­ṇā­ma­bhe­dā­t | TARVV-MK 41,12‘­ki­me­tai­re­va jī­vā­dī­nā­ma­dhi­ga­mo bhavati u­tā­nyo­'­pya­dhi­ga­mo­pā­yo­'­sti­’ iti pa­ri­pṛ­ṣṭaḥ TARVV-MK 41,13‘­a­sti­’ ityāha — TA-MK 1.8 sa­tsaṃ­khyā­kṣe­tra­spa­rśa­na­kā­lā­nta­ra­bhā­vā­lpa­ba­hu­tvai­śca || TARVV-MK 41,15‘­a­dhi­ga­maḥ­’ i­tya­nu­va­rta­te | TARV-MK 1.8.1pra­śaṃ­sā­di­ṣu sa­ccha­bda­vṛ­tte­ri­cchā­taḥ sa­dbhā­va­gra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 41,16 sacchabdaḥ pra­śaṃ­sā­di­ṣu vartate | TARVV-MK 41,17tadyathā — pra­śaṃ­sā­yāṃ tāvat ‘­sa­tpu­ru­ṣaḥ­, sa­da­śvaḥ­’ iti | kva­ci­da­sti­tve ‘san ghaṭaḥ, san paṭaḥ’ iti | TARVV-MK 41,18kvacitpra­jñā­ya­mā­ne — pra­vra­ji­taḥ san ka­tha­ma­nṛ­taṃ brūyāt ? ‘­pra­vra­ji­taḥ­’ iti pra­jñā­ya­mā­na ityarthaḥ | TARVV-MK 41,19kva­ci­dā­da­re ‘­sa­tkṛ­tyā­ti­thī­n bho­ja­ya­ti­’ ‘­ā­dṛ­tya­’ ityarthaḥ | ta­tre­he­cchā­taḥ sadbhāve gṛhyate | TARV-MK 1.8.2a­vya­bhi­cā­rā­t sa­rva­mū­la­tvā­cca tasyādau va­ca­na­m | TARVV-MK 41,20 sattvaṃ hya­vya­bhi­cā­ri sa­rva­pa­dā­rtha­vi- TARVV-MK 41,21ṣa­ya­tvā­t | nahi ka­ści­tpa­dā­rthaḥ sattāṃ vya­bhi­ca­ra­ti | yadi vya­bhi­ca­re­t­; vā­gvi­jñā­na­go­ca­rā­tī­taḥ TARVV-MK 41,22syāt | guṇāstu rū­pā­da­yo jñā­nā­da­ya­śca ke­ṣu­ci­t santi ke­ṣu­ci­nna santi | kriyā ca pa­ri­spa­ndā­tmi­kā TARVV-MK 41,23jī­va­pu­dga­le­ṣva­sti ne­ta­re­ṣvi­ti na vyā­pti­ma­tī | sarveṣāṃ ca vi­cā­rā­rhā­ṇā­ma­sti­tvaṃ mūlam | tena hi TARVV-MK 41,24ni­ści­ta­sya vastuna uttarā cintā yujyate | a­ta­sta­syā­dau vacanaṃ kriyate | TARV-MK 1.8.3sataḥ pa­ri­mā­ṇo­pa­la­bdheḥ saṃ­khyo­pa­de­śaḥ | TARVV-MK 41,25 sato hi vastunaḥ saṃ­khyā­tā­'­saṃ­khyā­tā­'­na­nta­pa­ri- TARVV-MK 41,26mā­ṇo­pa­la­bdheḥ saṃ­khyā­tā­dya­nya­ta­ma­pa­ri­mā­ṇā­va­dhā­ra­ṇā­rthaṃ saṃkhyā bhe­da­la­kṣa­ṇā u­pa­di­śya­te | TARV-MK 1.8.4ni­rjñā­ta­saṃ­khya­sya ni­vā­sa­vi­pra­ti­pa­tteḥ kṣe­trā­bhi­dhā­na­m | TARVV-MK 41,27 ni­śca­ye­na jñā­ta­saṃ­khya­syā­rtha­sya TARVV-MK 41,28ū­rdhvā­dha­sti­rya­ṅni­vā­sa­vi­pra­ti­pa­tteḥ ū­rdhvā­dya­nya­ta­ma­ni­vā­sa­ni­śca­yā­rthaṃ kṣe­trā­bhi­dhā­na­m | TARV-MK 1.8.5a­va­sthā­vi­śe­ṣa­sya vai­ci­tryā­t tri­kā­la­vi­ṣa­yo­pa­śle­ṣa­ni­śca­yā­rthaṃ spa­rśa­na­m | TARVV-MK 41,29avasthā- TARVV-MK 41,30viśeṣo vicitraḥ trya­sra­ca­tu­ra­srā­diḥ­, tasya tri­kā­la­vi­ṣa­ya­mu­pa­śle­ṣa­ṇaṃ spa­rśa­na­m | ka­sya­ci­tta­tkṣe­tra- TARVV-MK 42,01meva spa­rśa­na­m­, ka­sya­ci­d dra­vya­me­va­, ka­sya­ci­d rajjavaḥ ṣaḍaṣṭau veti e­ka­sa­rva­jī­va­sa­nni­dhau­, TARVV-MK 42,02ta­nni­śca­yā­rthaṃ ta­du­cya­te | TARV-MK 1.8.6sthi­ti­ma­to­'­va­dhi­pa­ri­cche­dā­rthaṃ kā­lo­pā­dā­na­m | TARVV-MK 42,03 ‘­sthi­ti­ma­to­'­rtha­syā­va­dhiḥ pa­ri­cche­tta­vyaḥ­’ TARVV-MK 42,04iti kā­lo­pā­dā­naṃ kriyate | TARV-MK 1.8.7a­nta­ra­śa­bda­syā­ne­kā­tha­vṛ­tteḥ chi­dra­ma­dhya­vi­ra­he­ṣva­nya­ta­ma­gra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 42,05ba­hu­ṣva­rthe­ṣu TARVV-MK 42,06dṛ­ṣṭa­pra­yo­gaḥ | kva­ci­cchi­dre vartate sāntaraṃ kā­ṣṭha­m­, sa­chi­dra­m iti | kva­ci­da­nya­tve ­“­dra­vyā­ṇi TARVV-MK 42,07dra­vyā­nta­ra­mā­ra­bha­nte” iti | kva­ci­nma­dhye hi­ma­va­tsā­ga­rā­nta­ra iti | TARVV-MK 42,08kva­ci­tsā­mī­pye ‘­spha­ṭi­ka­sya śu­kla­ra­ktā­dya­nta­ra­stha­sya ta­dva­rṇa­tā­’ iti ‘­śu­kla­ra­kta­sa­mī­pa­stha­sya­’ TARVV-MK 42,09iti gamyate | kva­ci­dvi­śe­ṣe — TARVV-MK 42,10­“­vā­ji­vā­ra­ṇa­lo­hā­nāṃ kā­ṣṭha­pā­ṣā­ṇa­vā­sa­sā­m | nā­rī­pu­ru­ṣa­to­yā­nā­ma­nta­raṃ ma­ha­da­nta­ra­m || ”TARVV-MK 42,11 iti, mahān viśeṣa ityarthaḥ | kvacid ba­hi­ryo­ge ‘­grā­ma­syā­nta­re kūpāḥ’ iti | TARVV-MK 42,12kva­ci­du­pa­saṃ­vyā­ne antare ‘­śā­ṭa­kā­’ iti | kva­ci­dvi­ra­he a­na­bhi­pre­ta­śro­tṛ­ja­nā­nta­re mantraṃ TARVV-MK 42,13ma­ntra­ya­te­, ta­dvi­ra­he ma­ntra­ya­te ityarthaḥ | tatreha chi­dra­ma­dhya­vi­ra­he­ṣva­nya­ta­mo ve­di­ta­vyaḥ | TARV-MK 1.8.8a­nu­pa­ha­ta­vī­rya­sya nyagbhāve pu­na­ru­dbhū­ti­da­rśa­nā­tta­dva­ca­na­m | TARVV-MK 42,14 a­nu­pa­ha­ta­vī­rya­sya dravyasya TARVV-MK 42,15ni­mi­tta­va­śā­t ka­sya­ci­t pa­ryā­ya­sya nyagbhāve sati pu­na­rni­mi­ttā­nta­rā­t ta­syaiṃ­vā­vi­rbhā­va­da­rśa­nā­t TARVV-MK 42,16ta­da­nta­ra­mi­tyu­cya­te | TARV-MK 1.8.9pa­ri­ṇā­ma­pra­kā­ra­ni­rṇa­yā­rthaṃ bhā­va­va­ca­na­m | TARVV-MK 42,17 au­pa­śa­mi­kā­diḥ pa­ri­ṇā­ma­pra­kā­ro ni­rṇe­ta­vyaḥ TARVV-MK 42,18iti bhā­va­va­ca­naṃ kriyate | TARV-MK 1.8.10saṃ­khyā­tā­dya­nya­ta­ma­ni­śca­ye­'­pi a­nyo­nya­vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­ttya­rtha­ma­lpa­ba­hu­tva­va­ca­na­m | TARVV-MK 42,19 saṃkhyātā- TARVV-MK 42,20di­ṣva­nya­ta­me­na pa­ri­mā­ṇe­na ni­ści­tā­nā­ma­nyo­nya­vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­ttya­rtha­ma­lpa­ba­hu­tva­va­ca­naṃ kriyate — ime TARVV-MK 42,21e­bhyo­'­lpā ‘ime ba­ha­vaḥ­’ iti | āha — TARV-MK 1.8.11ni­rde­śa­va­ca­nā­t sa­ttva­pra­si­ddhe­ra­sa­dgra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 42,22 ni­rde­śa­va­ca­nā­de­va sattvaṃ si­ddha­m­, na hyasato TARVV-MK 42,23nirdeśa iti, tasmād a­sa­dgra­ha­ṇa­m — a­na­rtha­kaṃ sa­dgra­ha­ṇa­ma­sa­dgra­ha­ṇa­m | TARV-MK 1.8.12na vā, kvāsti kva nāstīti ca­tu­rda­śa­mā­rga­ṇā­sthā­na­vi­śe­ṣa­ṇā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 42,24 na veṣa doṣaḥ | TARVV-MK 42,25kiṃ kā­ra­ṇa­m ? nānena sa­mya­gda­rśa­nā­deḥ sā­mā­nye­na sa­ttva­mu­cya­te kintu ga­tī­ndri­ya­kā­yā­di­ṣu TARVV-MK 42,26ca­tu­rda­śa­su mā­rga­ṇā­sthā­ne­ṣu ‘kvāsti sa­mya­gda­rśa­nā­di­, kva nāsti’ ityevaṃ vi­śe­ṣa­ṇā­rthaṃ sa­dva­ca­na­m | TARV-MK 1.8.13sa­rva­bhā­vā­dhi­ga­ma­he­tu­tvā­cca | TARVV-MK 42,27 a­dhi­kṛ­tā­nāṃ sa­mya­gda­rśa­nā­dī­nāṃ jī­vā­dī­nāṃ ca nirdeśa- TARVV-MK 42,28va­ca­ne­na a­sti­tva­ma­dhi­ga­taṃ syāt, ye tva­na­dhi­kṛ­tā jī­va­pa­ryā­yāḥ kro­dhā­da­yo ye cā­'­jī­va­pa­ryā­yā TARVV-MK 42,29va­rṇā­da­yo gha­ṭā­da­ya­śca te­ṣā­ma­sti­tvā­dhi­ga­mā­rthaṃ pu­na­rva­ca­na­m | TARV-MK 1.8.14a­na­dhi­kṛ­ta­tvā­di­ti cet; na; sā­ma­rthyā­t | TARVV-MK 43,01 syā­de­ta­t — a­na­dhi­kṛ­tā­ste tato na pu­na­ryu­kta- TARVV-MK 43,02meṣāṃ gra­ha­ṇa­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? sā­ma­rthyā­t te­ṣā­ma­pi grahaṇaṃ bhavati | TARV-MK 1.8.15vi­dhā­na­gra­ha­ṇā­t saṃ­khyā­si­ddhi­ri­ti cet; na; bhe­da­ga­ṇa­nā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 43,03 syā­de­ta­t — vi­dhā­na­gra­ha- TARVV-MK 43,04ṇādeva saṃ­khyā­si­ddhi­ri­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? bhe­da­ga­ṇa­nā­rtha­tvā­t | pra­kā­ra­ga­ṇa­naṃ hi tat, TARVV-MK 43,05bhe­da­ga­ṇa­nā­rtha­mi­da­mu­cya­te — ‘­u­pa­śa­ma­sa­mya­gdṛ­ṣṭa­ya i­ya­ntaḥ­, kṣā­yi­ka­sa­mya­gdṛ­ṣṭa­ya e­tā­va­ntaḥ­’ iti | TARV-MK 1.8.16kṣe­trā­dhi­ka­ra­ṇa­yo­ra­bhe­da iti cet; na; u­kta­tvā­t | TARVV-MK 43,06 syā­de­ta­t — ya­de­vā­dhi­ka­ra­ṇaṃ tadeva TARVV-MK 43,07kṣe­tra­m­, a­ta­sta­yo­ra­bhe­dā­t pṛ­tha­ggra­ha­ṇa­ma­na­rtha­ka­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? u­ktā­rtha­tvā­t | uktame- TARVV-MK 43,08tat — sa­rva­bhā­vā­dhi­ga­mā­rtha­tvā­di­ti | TARV-MK 1.8.17kṣetre sati spa­rśa­no­pa­la­bdhe­ra­mbu­gha­ṭa­va­t pṛ­tha­ggra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 43,09 yatheha sati ghaṭe kṣetre ambu- TARVV-MK 43,10no­'­va­sthā­nā­t ni­ya­mā­d gha­ṭa­spa­rśa­na­m­, na­hye­ta­da­sti — ‘ghaṭe ambu a­va­ti­ṣṭha­te na ca ghaṭaṃ spṛ­śa­ti­’ TARVV-MK 43,11iti | tathā ā­kā­śa­kṣe­tre jī­vā­va­sthā­nāṃ ni­ya­mā­dā­kā­śe spa­rśa­na­mi­ti kṣe­trā­bhi­dhā­ne­nai­va sparśana- TARVV-MK 43,12syā­rtha­gṛ­hī­ta­tvā­t pṛ­tha­ggra­ha­ṇa­ma­na­rtha­ka­m | TARV-MK 1.8.18na vā, vi­ṣa­ya­vā­ci­tvā­t | TARVV-MK 43,13 navaiṣa doṣaḥ | kiṃ kā­ra­ṇa­m ? vi­ṣa­ya­vā­ci­tvā­t | TARVV-MK 43,14vi­ṣa­ya­vā­cī kṣe­tra­śa­bdaḥ­, yathā rājā ja­na­pa­da­kṣe­tre­'­va­ti­ṣṭha­te­, na ca kṛtsnaṃ ja­na­pa­daṃ spṛśati | sparśanaṃ TARVV-MK 43,15tu kṛ­tsna­vi­ṣa­ya­mi­ti | TARV-MK 1.8.19trai­kā­lya­go­ca­ra­tvā­cca | TARVV-MK 43,16 yathā sā­mpra­ti­ke­nā­mbu­nā sāṃ­pra­ti­kaṃ gha­ṭa­kṣe­traṃ spṛṣṭaṃ nātītā- TARVV-MK 43,17nā­ga­ta­m­, nai­va­mā­tma­naḥ sāṃ­pra­ti­ka­kṣe­tra­spa­rśa­ne spa­rśa­nā­bhi­prā­yaḥ­, spa­rśa­na­sya tri­kā­la­go­ca­ra­tvā­t | TARV-MK 1.8.20sthi­ti­kā­la­yo­ra­rthā­nta­ra­tvā­bhā­va iti cet; na; mu­khya­kā­lā­sti­tva­saṃ­pra­tya­yā­rtha­m | TARVV-MK 43,19syā­de­ta­t — sthi­ti­re­va kālaḥ, kāla eva ca sthi­ti­ri­tya­to nā­stya­na­yo­ra­rthā­nta­ra­bhā­va iti; tanna; TARVV-MK 43,20kiṃ kā­ra­ṇa­m ? mu­khya­kā­lā­sti­tva­saṃ­pra­tya­yā­rthaṃ punaḥ kā­la­gra­ha­ṇa­m | dvividho hi kālo mukhyo TARVV-MK 43,21vyā­va­hā­ri­ka­śce­ti | tatra mukhyo ni­śca­ya­kā­laḥ | pa­ryā­yi­pa­ryā­yā­va­dhi­pa­ri­cche­do vyā­va­hā­ri­kaḥ | TARVV-MK 43,22ta­yo­ru­tta­ra­traḥ nirṇayo vakṣyate | TARV-MK 1.8.21uktaṃ ca | TARVV-MK 43,23 ki­mu­kta­m ? sa­rva­bhā­vā­dhi­ga­ma­he­tu­tvā­di­ti | TARV-MK 1.8.22nā­mā­di­ṣu bhā­va­gra­ha­ṇā­t pu­na­rbhā­vā­gra­ha­ṇa­mi­ti cet; na; au­pa­śa­mi­kā­dya­pe­kṣa­tvā­t | TARVV-MK 43,25syā­de­ta­t — nā­mā­di­ṣu bhā­va­gra­ha­ṇaṃ kṛtaṃ tenaiva si­ddha­tvā­t pu­na­rbhā­va­gra­ha­ṇa­ma­na­rtha­ka­mi­ti­; tanna; kiṃ TARVV-MK 43,26kā­ra­ṇa­m ? au­pa­śa­mi­kā­dya­pe­kṣa­tvā­t | pūrvaṃ bhā­va­gra­ha­ṇaṃ ‘dravyaṃ na bha­va­ti­’ i­tye­vaṃ­pa­ra­m­, idaṃ TARVV-MK 43,27tu au­pa­śa­mi­kā­di­va­kṣya­mā­ṇa­bhā­vā­pe­kṣa­m — ‘kiṃ sa­mya­gda­rśa­na­mau­pa­śa­mi­kaṃ kṣā­yi­ka­m­’ ityādi | TARV-MK 1.8.23vi­ne­yā­śa­ya­va­śo vā ta­ttvā­dhi­ga­ma­he­tu­vi­ka­lpaḥ | TARVV-MK 43,28 a­tha­vā­, sa­rve­ṣā­me­va pa­ri­hā­raḥ — vineyā- TARVV-MK 43,29śa­ya­va­śo hi ta­ttvā­dhi­ga­ma­he­tu­vi­ka­lpo ve­di­ta­vyaḥ | kecit saṃ­kṣe­pe­ṇa pra­ti­pā­dyāḥ­, ke­ci­dvi­sta­re­ṇa TARVV-MK 43,30ke­ci­da­na­ti­saṃ­kṣe­pe­ṇa ke­ci­da­na­ti­vi­sta­re­ṇa | i­ta­ra­thā hi pra­mā­ṇa­gra­ha­ṇā­de­va si­ddhe­ri­ta­re­ṣā­ma­dhi­ga­mo- TARVV-MK 43,31pāyānāṃ gra­ha­ṇa­ma­na­rtha­kaṃ syāditi | TARVV-MK 43,32iti ta­ttvā­rtha­vā­rti­ke vyā­khyā­nā­la­ṅkā­re pra­tha­me­'­dhyā­ye pa­ñca­ma­mā­hni­ka­m || TARVV-MK 44,01evaṃ sa­mya­gda­rśa­na­syā­dā­vu­ddi­ṣṭa­sya la­kṣa­ṇo­tpa­tti­svā­mi­vi­ṣa­ya­nyā­sā­dhi­ga­mo­pā­yā ni­rdi­ṣṭāḥ­, TARVV-MK 44,02ta­tsaṃ­ba­ndhe­na ca jī­vā­dī­nāṃ saṃ­jñā­pa­ri­ṇā­mā­dirnirdiṣṭaḥ | ta­da­na­nta­ra­mi­dā­nīṃ sa­mya­gjñā­naṃ vi­cā­rā­rha- TARVV-MK 44,03mityāha — TA-MK 1.9 ma­ti­śru­tā­va­dhi­ma­naḥ­pa­rya­ya­ke­va­lā­ni jñānam || TARVV-MK 44,05ma­tyā­da­ya iti ka ete śabdāḥ ? TARV-MK 1.9.1ma­ti­śa­bdo bhā­va­ka­rtṛ­ka­ra­ṇa­sā­dha­naḥ | TARVV-MK 44,06 ayaṃ ma­ti­śa­bdo bhā­va­ka­rtṛ­ka­ra­ṇe­ṣva­nya­ta­ma­sā­dha­no TARVV-MK 44,07ve­di­ta­vyaḥ | ma­ne­rbhā­va­sā­dha­ne ktiḥ | ta­dā­va­ra­ṇa­ka­rma­kṣa­yo­pa­śa­me sati i­ndri­yā­ni­ndri­yā­pe­kṣa­ma­rtha­sya TARVV-MK 44,08mananaṃ matiḥ au­dā­sī­nye­na ta­ttva­ka­tha­nā­t | ba­hu­lā­pe­kṣa­yā ka­rtṛ­sā­dha­naḥ ka­ra­ṇa­sā­dha­no vā, ‘­ma­nu­te­'­rthā­n TARVV-MK 44,09ma­nya­te­'­ne­na­’ iti vā matiḥ, bhe­dā­bhe­da­vi­va­kṣo­pa­pa­tteḥ | TARV-MK 1.9.2śru­ta­śa­bdaḥ ka­rma­sā­dha­na­śca | TARVV-MK 44,10 kiñca pū­rvo­kta­vi­ṣa­ya­sā­dha­na­śce­ti vartate | śru­tā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa- TARVV-MK 44,11śamādya­nta­ra­ṅga­ba­hi­ra­ṅga­he­tu­sa­nni­dhā­ne sati śrūyate smeti śrutam | kartari śru­ta­pa­ri­ṇa­ta ātmaiva TARVV-MK 44,12śṛ­ṇo­tī­ti śrutam | bhe­da­vi­va­kṣā­yāṃ śrū­ya­te­'­ne­ne­ti śru­ta­m­, śra­va­ṇa­mā­traṃ vā | TARV-MK 1.9.3a­va­pū­rva­sya dadhāteḥ ka­rmā­di­sā­dha­naḥ kiḥ | TARVV-MK 44,13 ka­rmā­di­ṣu sā­dha­ne­ṣva­nya­ta­me kirayaṃ ve­di­ta­vyaḥ | TARVV-MK 44,14a­va­dhi­jñā­nā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­mā­dyu­bha­ya­he­tu­sa­nni­dhā­ne sati avāg dhīyate a­vā­gda­dhā­ti a­vā­gdhā­na- TARVV-MK 44,15mātraṃ vā­'­va­dhiḥ | a­va­śa­bdo­'­dhaḥ­pa­ryā­ya­va­ca­naḥ­, yathā ‘­a­dhaḥ­kṣe­pa­ṇa­m a­va­kṣe­pa­ṇa­m­’ iti | adho- TARVV-MK 44,16ga­ta­bhū­yo­dra­vya­vi­ṣa­yo hyavadhiḥ | a­tha­vā­, a­va­dhi­rma­ryā­dā­, a­va­dhi­nā pra­ti­ba­ddhaṃ jñā­na­ma­va­dhi­jñā­na­m | TARVV-MK 44,17tathāhi vakṣyate — ­“­rū­pi­ṣva­va­dheḥ­” iti | sarveṣāṃ prasaṅga iti cet; na; TARVV-MK 44,18rū­ḍhi­va­śā­d vya­va­stho­pa­pa­tte­rgo­śa­bdapra­vṛ­tti­va­t | TARV-MK 1.9.4manaḥ pratītya pra­ti­saṃ­dhā­ya vā jñānaṃ ma­naḥ­pa­rya­yaḥ | TARVV-MK 44,19 ta­dā­va­ra­ṇa­ka­rma­kṣa­yo­pa­śa­mā­di­dvi­ta­ya­ni­mi­tta- TARVV-MK 44,20vaśāt pa­ra­kī­ya­ma­no­ga­tā­rtha­jñā­naṃ ma­naḥ­pa­rya­yaḥ | bhā­vā­di­sā­dha­na­tvaṃ pū­rva­va­dve­di­ta­vya­m | kathaṃ manaḥ TARVV-MK 44,21pratītya pra­ti­saṃ­dhā­ya vā jñā­na­mi­ti ? a­tro­cya­te — pa­ra­kī­ya­ma­na­si ga­to­'­rthaḥ ‘­ma­naḥ­’ i­tyu­cya­te­, TARVV-MK 44,22tā­tsthyā­ttā­ccha­bdya­mi­ti | sa cakaḥ ma­no­ga­to­'­rthaḥ ? bhā­va­gha­ṭā­diḥ­, tamarthaṃ sa­ma­ntā­de­tya ava- TARVV-MK 44,23lambya vā sva­pra­sā­dā­dā­tma­no jñānaṃ ma­naḥ­pa­rya­yaḥ | TARV-MK 1.9.5ma­ti­jñā­na­pra­sa­ṅga iti cet; na; a­pe­kṣā­mā­tra­tvā­t | TARVV-MK 44,24 syā­de­ta­t — ma­naḥ­pa­rya­ya­jñā­naṃ ma­ti­jñā­naṃ TARVV-MK 44,25prāptam | kutaḥ ? ma­no­ni­mi­tta­tvā­t | evaṃ hyārṣī prakriyā manasā manaḥ saṃ­pa­ri­ci­ntye­ti­; TARVV-MK 44,26tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­pe­kṣā­mā­tra­tvā­t | sva­pa­ra­ma­no­'­pe­kṣā­mā­traṃ tatra kriyate yathā ‘abhre TARVV-MK 44,27ca­ndra­ma­saṃ paśya’ iti, na tatkāryaṃ ma­ti­jñā­na­va­t­, ā­tma­śu­ddhi­ni­mi­tta­tvā­detasyeti | TARV-MK 1.9.6bā­hyā­bhya­nta­ra­kri­yā­vi­śe­ṣā­n yadarthaṃ kevante ta­tke­va­la­m | TARVV-MK 44,28 ta­paḥ­kri­yā­vi­śe­ṣā­n vāṅ- TARVV-MK 44,29ma­na­sa­kā­yā­śra­yā­n bā­hyā­nā­bhya­nta­rāṃ­śca ya­da­rtha­ma­rthi­naḥ kevante sevante ta­tke­va­la­m | TARV-MK 1.9.7a­vyu­tpa­nno vā­'­sa­hā­yā­rthaḥ ke­va­la­śa­bdaḥ | TARVV-MK 45,01 ‘yathā ke­va­la­ma­nnaṃ bhuṅkte de­va­da­ttaḥ­’ iti ‘asa- TARVV-MK 45,02hāyaṃ vya­ñja­na­ra­hi­taṃ bhuṅkte’ iti ga­mya­te­, tathā kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­jñā­nā­saṃ­pṛ­kta­m a­sa­hā­yaṃ TARVV-MK 45,03ke­va­la­m i­tya­vyu­tpa­nno­'­yaṃ śabdo draṣṭavyaḥ | TARV-MK 1.9.8ka­ra­ṇā­di­sā­dha­no jñā­na­śa­bdo vyākhyātaḥ | TARVV-MK 45,04 ayaṃ jñā­na­śa­bdaḥ ka­ra­ṇā­di­sā­dha­na iti TARVV-MK 45,05vyākhyātaḥ pu­ra­stā­t | TARV-MK 1.9.9i­ta­re­ṣāṃ ta­da­bhā­vaḥ | TARVV-MK 45,06 i­ta­re­ṣā­me­kā­nta­vā­di­nāṃ tasya jñānasya ka­ra­ṇā­di­sā­dha­na­tvaṃ no­pa­pa­dya­te | TARVV-MK 45,07ta­tka­tha­mi­ti cet ? ucyate — TARV-MK 1.9.10ā­tmā­bhā­ve jñānasya ka­ra­ṇā­di­tvā­nu­pa­pa­ttiḥ ka­rtu­ra­bhā­vā­t | TARVV-MK 45,08 ye­ṣā­mā­tmā na vidyate teṣāṃ TARVV-MK 45,09jñānasya ka­ra­ṇā­di­tvaṃ no­pa­pa­dya­te | kuta ? ka­rtu­ra­bhā­vā­t | sati hi de­va­da­tte chettari paraśoḥ ka­ra­ṇa­tvaṃ TARVV-MK 45,10dṛṣṭam | tathā cā­tma­nya­sa­ti nāsya ka­ra­ṇa­tva­m | tata eva bhā­va­sā­dha­na­tva­ma­pi no­pa­pa­dya­te — TARVV-MK 45,11‘­jñā­ti­rjñā­na­m­’ iti | na hyasati bhā­va­va­ti bhāva iti | TARVV-MK 45,12syā­de­ta­t — jā­nā­tī­ti jñā­na­mi­ti ka­rtṛ­sā­dha­na­tva­mi­ti­; tanna; ni­rī­ha­ka­tvā­t | na hi TARVV-MK 45,13ni­rī­ha­ko bhāvaḥ ka­rtṛ­tva­mā­ska­nda­ti | ni­rī­ha­kā­śca sarve bhāvāḥ | TARVV-MK 45,14kiñca, pū­rvo­tta­rā­pe­kṣa­sya loke kartṛtvaṃ dṛṣṭam | na ca tasya jñānasya pū­rvo­tta­rā­pe­kṣā­sti TARVV-MK 45,15kṣa­ṇi­ka­tvā­t­, ato ni­ra­pe­kṣa­sya ka­rtṛ­tvā­bhā­vaḥ | TARVV-MK 45,16kiñca, ka­ra­ṇa­vyā­pa­rā­pe­kṣa­sya loke kartṛtvaṃ dṛṣṭam | na ca jñā­na­syā­nya­t ka­ra­ṇa­ma­sti | TARVV-MK 45,17a­to­'­sya ka­rtṛ­tva­ma­pi no­pa­pa­dya­te | sva­śa­kti­re­va ka­ra­ṇa­mi­ti cet; na; śa­kti­śa­kti­ma­dbhe­dā- TARVV-MK 45,18bhyu­pa­ga­me ā­tmā­sti­tva­si­ddheḥ | abhede ca sa do­ṣa­sta­da­va­stha eveti | sa­ntā­nā­pe­kṣa­yā kartṛ- TARVV-MK 45,19ka­ra­ṇa­bhe­do­pa­cā­ra iti cet; na; pa­ra­mā­rtha­vi­pa­rī­ta­tve mṛ­ṣā­vā­do­pa­pa­tteḥ­, bhe­dā­bhe­da­vi­ka­lpa­na­yo­ru­kta- TARVV-MK 45,20do­ṣa­pra­sa­ṅgā­cca | ma­na­śce­ndri­ya­ñcā­sya ka­ra­ṇa­mi­ti cet; na; tasya ta­ccha­ktya­bhā­vā­t | ma­na­stā­va­nna TARVV-MK 45,21ka­ra­ṇa­m­; vi­na­ṣṭa­tvā­t ­“­ṣa­ṇṇā­ma­na­nta­rā­tī­taṃ vijñānaṃ yaddhi tanmanaḥ” iti TARVV-MK 45,22va­ca­nā­t | ne­ndri­ya­ma­pya­tī­ta­m­; tata eva | nā­pyu­pa­jā­ya­mā­na­sya ka­ra­ṇa­tva­m | nahi sa­vya­vi­ṣā­ṇaṃ TARVV-MK 45,23yu­ga­pa­du­pa­jā­ya­mā­na­mi­ta­ra­sya vi­ṣā­ṇa­sya karaṇaṃ bhavati | TARVV-MK 45,24kiñca, pra­kṛ­tya­rthā­da­nya­syā­bhā­vā­t | ‘jñā’ ityasyāḥ pra­kṛ­te­ra­va­bo­dha­na­ma­rthaḥ­, na ta­smā­da­nyaḥ TARVV-MK 45,25ka­ści­da­rtho­'­sti yaḥ ka­rtṛ­tva­ma­nu­bha­ve­t­, a­to­'­sya ka­rtṛ­tvā­bhā­vaḥ | TARVV-MK 45,26kiñca, e­ka­kṣa­ṇa­vi­ṣa­yaṃ ya­tka­rtṛ­tvaṃ ta­da­ne­ka­kṣa­ṇa­go­ca­ro­ccā­ra­ṇa­la­bdha­ja­nma­nā ka­rtṛ­śa­bde­na TARVV-MK 45,27ka­tha­mu­cya­te ? kathaṃ vā­'­ya­me­ka­kṣa­ṇe­'­sa­n vācakaḥ syāt ? sa­ntā­nā­va­sthā­nā­d vā­cya­vā­ca­kabhāva- TARVV-MK 45,28saṃbandha iti cet; na; tasya pra­ti­vi­hi­ta­tvā­t | TARVV-MK 45,29atha ma­ta­me­ta­t — khā­tpa­ti­tā no ra­tna­vṛ­ṣṭiḥ­, a­vā­cya­me­va hi ta­ttva­mi­ṣya­te | a­vyā­pā­re­ṣu hi TARVV-MK 45,30sa­rva­dha­rme­ṣu vā­gvya­va­hā­ro nā­stye­ve­ti­; tadapi no­pa­pa­dya­te­; sva­va­ca­na­vi­ro­dhā­t­, ta­ttva­pra­ti­pa­ttyu­pā­yā- TARVV-MK 45,31pa­hna­va­pra­sa­ṅgā­cca | TARVV-MK 45,32kiñca, jā­nā­tī­ti jñā­na­mi­ti ka­rtṛ­sā­dha­na­tvaṃ no­pa­pa­dya­te | kutaḥ ? vi­śe­ṣā­nu­pa­la­bdheḥ | TARVV-MK 46,01yena hi ka­rtṛ­sā­dha­na­tva­ma­va­ga­taṃ ka­ra­ṇā­di­sā­dha­na­tvaṃ ca tenedaṃ yujyate vaktum — ‘­ka­rtṛ­sā­dha­na­mi­daṃ na TARVV-MK 46,02ka­ra­ṇā­di­sā­dha­na­m­’ iti | naca kṣa­ṇi­ka­vā­di­naḥ pra­tya­rtha­va­śa­va­rti­jñā­na­vi­ka­lpa­nā­yā­m a­na­va­dhā­ri­to- TARVV-MK 46,03bha­ya­sva­bhā­va­sya ta­dvi­śe­ṣo­pa­la­bdhi­ra­sti | na hi śu­kle­ta­ra­vi­śe­ṣā­na­bhi­jña­sya ‘­śu­kla­mi­daṃ na nī­lā­di­’ TARVV-MK 46,04iti vi­śe­ṣa­ṇa­mu­pa­pa­dya­te | TARV-MK 1.9.11a­sti­tve­'­pya­vi­kri­ya­sya ta­da­bhā­vaḥ­, a­na­bhi­saṃ­ba­ndhā­t | TARVV-MK 46,05 ātmanaḥ a­sti­tve­'­pi jñānasya TARVV-MK 46,06ka­ra­ṇā­dya­bhā­vaḥ | kutaḥ ? a­na­bhi­saṃ­ba­ndhā­t | yasya matam — ātmano jñānākhyo guṇaḥ, tasmā- TARVV-MK 46,07ccā­rthā­nta­ra­bhū­taḥ­, ­“­ā­tme­ndri­ya­ma­no­'­rtha­sa­nni­ka­rṣā­t ya­nni­ṣpa­dya­te ta­da­nya­t­”TARVV-MK 46,08iti va­ca­nā­di­ti­; tasya jñānaṃ karaṇaṃ na bha­vi­tu­ma­rha­ti | kutaḥ ? pṛ­tha­gā­tma­lā­bhā­bhā­vā­t | dṛṣṭo TARVV-MK 46,09hi loke che­ttu­rde­va­da­ttā­d a­rthā­nta­ra­bhū­ta­sya paraśoḥ tai­kṣṇya­gau­ra­va­kā­ṭhi­nyā­di­vi­śe­ṣa­la­kṣa­ṇo­pe­ta­sya TARVV-MK 46,10sataḥ ka­ra­ṇa­bhā­vaḥ­, naca tathā jñānasya svarūpaṃ pṛ­tha­gu­pa­la­bhā­ma­he | TARVV-MK 46,11kiñca, a­pe­kṣā­bhā­vā­t | dṛṣṭo hi paraśoḥ de­va­da­ttā­dhi­ṣṭhi­todya­ma­na­ni­pā­ta­nā­pe­kṣa­sya TARVV-MK 46,12ka­ra­ṇa­bhā­vaḥ­, na ca tathā jñānena ki­ñci­tka­rtṛ­sā­dhyaṃ kri­yā­nta­rama­pe­kṣya­ma­sti | TARVV-MK 46,13kiñca, ta­tpa­ri­ṇā­mā­bhā­vā­t | che­da­na­kri­yā­pa­ri­ṇa­te­na hi de­va­da­tte­na ta­tkri­yā­yāḥ sācivye TARVV-MK 46,14ni­yu­jya­mā­naḥ paraśuḥ ‘­ka­ra­ṇa­m­’ i­tye­ta­dyu­kta­m­, na ca tathā ātmā jñā­na­kri­yā­pa­ri­ṇa­taḥ | TARVV-MK 46,15a­rthā­nta­ra­tve ta­syā­'­jña­tvā­t | iha ya­jjñā­nā­da­nya­dbha­va­ti tadajñaṃ dṛṣṭaṃ yathā gha­ṭā­di­dra­vya­m­, TARVV-MK 46,16tathā ca jñā­nā­da­nya ātmā i­tya­jña­tva­pra­sa­ṅgaḥ | jñā­na­yo­gā­jjña­tvaṃ dṛ­ṣṭa­tvā­t da­ṇḍi­va­di­ti cet; TARVV-MK 46,17na; ta­tsva­bhā­vā­bhā­ve saṃ­ba­ndha­ni­ya­mā­nu­pa­pa­ttiḥ i­ndri­ya­ma­no­va­t | jña­sva­bhā­vā­bhā­ve sati ‘­ā­tma­nye­va TARVV-MK 46,18yogo na ma­na­se­ndri­ye­ṇa vā’ iti ni­ya­mā­bhā­vaḥ | yu­ta­si­ddha­yo­śca da­ṇḍa­da­ṇḍi­noḥ saṃ­ba­ndhaḥ­, daṇḍasya ca TARVV-MK 46,19pra­si­ddha­sya sato vi­śe­ṣa­ṇa­mā­tra­tve­no­pā­dā­nā­t­, ā­tma­na­śca ta­du­tpa­ttau hi­tā­hi­ta­vi­cā­ra­ṇā­vi­kri­yā- TARVV-MK 46,20nu­pa­pa­tte­ra­sā­mya­m | u­bha­yo­ścā­jña­yoḥ saṃ­ba­ndhe­'­pya­jña­tva­pra­sa­ṅgaḥ­, dṛ­ṣṭa­tvā­t­, jā­tya­ndha­yoḥ saṃbandhe darśana- TARVV-MK 46,21śa­ktya­bhā­vā­t | TARVV-MK 46,22kiñca, i­ndri­ya­ma­naḥ­pra­sa­ṅgā­t | yadi ‘­jñā­ya­te­'­ne­na jñā­na­m­’ iti ka­ra­ṇa­ma­bhyu­pa­ga­mya­te­, TARVV-MK 46,23te­ne­ndri­yā­ṇāṃ ma­na­sa­śca jñā­na­tva­pra­sa­ṅgaḥ vi­śe­ṣā­bhā­vā­t­, tairapi jñāyata iti | TARVV-MK 46,24kiñca, u­bha­yo­rni­ṣkri­ya­tvā­t | sa­rva­ga­ta­sya tā­va­dā­tma­naḥ kriyā nāsti, nāpi jñānasya | TARVV-MK 46,25­“­kri­yā­va­ttvaṃ dra­vya­syai­va la­kṣa­ṇa­m­” iti va­ca­nā­t | tataḥ kri­yā­vi­ra­hi­ta­sya kathaṃ TARVV-MK 46,26kartṛtvaṃ ka­ra­ṇa­tvaṃ vā syāt ? TARVV-MK 46,27yasyāpi matam — ‘­a­ni­tya­gu­ṇa­vya­ti­re­kā­cchu­ddhaḥ puruṣo nityaśca ni­rvi­kā­ra­tvā­t­’ iti; TARVV-MK 46,28tasya jñānaṃ karaṇaṃ na bha­va­tu­ma­rha­ti | kutaḥ ? a­na­bhi­saṃ­ba­ndhā­t | yā buddhiḥ i­ndri­ya­ma­no­'­ha­ṅkā­ra- TARVV-MK 46,29ma­ha­dvṛ­ttyu­pa­nī­tā ā­lo­ca­na­saṃ­ka­lpā­bhi­mā­nā­dhya­va­sā­ya­rū­pā sā pra­kṛ­tiḥ­, puruṣaḥ pu­na­ra­vi­kri­yaḥ TARVV-MK 46,30śu­ddha­śca­, tasya sā karaṇaṃ kathaṃ syāt ? kri­yā­pa­ri­ṇa­ta­sya hi de­va­da­tta­sya loke ka­ra­ṇa­saṃ­pra­yo­go TARVV-MK 46,31dṛṣṭaḥ | i­tye­va­mā­di yojyam | TARVV-MK 46,32nāpi ka­rtṛ­sā­dha­na­tvaṃ yujyate | loke hi ka­ra­ṇa­tve­na pra­si­ddha­syā­seḥ ta­tpra­śaṃ­sā­pa­rā­yā­ma­bhi- TARVV-MK 46,33dhā­na­pra­vṛ­ttau sa­mī­kṣi­tā­yāṃ ‘­tai­kṣṇya­gau­ra­va­kā­ṭhi­nyā­hi­ta­vi­śe­ṣo­'­ya­me­va chi­na­tti­’ iti ka­rtṛ­dha­rmā- TARVV-MK 47,01dhyāropaḥ kri­ya­te­, na ca tathā jñānaṃ ka­ra­ṇa­tve­na pra­si­ddha­ma­sti pū­rva­do­ṣo­pa­pa­tteḥ | a­to­'­sya TARVV-MK 47,02ka­rtṛ­tva­ma­yu­kta­m | TARVV-MK 47,03naca bhā­va­sā­dha­na­tva­mu­pa­pa­tti­ma­t­; a­vi­kri­ya­sya ta­tpa­ri­ṇā­mā­bhā­vā­t | vi­kri­yā­sva­bhā­va­sya TARVV-MK 47,04hi va­stu­na­sta­ṇḍu­lā­deḥ vi­kle­dā­di­da­rśa­nā­t­, ‘­pa­ca­naṃ pākaḥ’ i­tye­va­mā­di bhā­va­ni­rde­śo yuktaḥ TARVV-MK 47,05nā­kā­śa­sye­ti | TARVV-MK 47,06kiñca, pha­lā­bhā­vā­t | jñānaṃ hi pra­mā­ṇa­mi­ṣṭa­m | pra­mā­ṇe­na ca pha­la­va­tā bha­vi­ta­vya­m | na TARVV-MK 47,07cā­va­bo­dha­na­ma­nta­re­ṇa pha­la­ma­nya­du­pa­la­bhya­te | ta­smā­da­nye­na jñānena bha­vi­ta­vyaṃ yasmin saṃti sā TARVV-MK 47,08jñā­ti­ra­va­bo­dhaḥ pha­la­mā­tma­no bha­va­ti­, tacca nāstyato na bhā­va­sā­dha­na­tva­m | TARVV-MK 47,09a­dhi­ga­ma­ścā­tra na bhā­vā­nta­ra­mi­ti ‘phale prā­mā­ṣyo­pa­cā­raḥ­’ iti cā­'­yu­kta­m­; mukhyā- TARVV-MK 47,10bhāvāt | ā­kā­ra­bhe­dā­t pha­la­pra­mā­ṇa­pa­ri­ka­lpa­nā cā­'­yu­ktā­; ā­kā­rā­kā­ra­va­to­rbhe­dā­bhe­da­yo­ra­ne­ka- TARVV-MK 47,11do­ṣo­pa­pa­tteḥ | ni­rvi­ka­lpa­ka­tvā­cca tattvasya ā­kā­ra­ka­lpa­nā­bhā­vaḥ | bā­hya­va­stvā­kā­rā­po­he anta- TARVV-MK 47,12ra­ṅgā­kā­rā­nu­pa­pa­tti­śce­ti | jai­ne­ndrā­ṇāṃ tu pa­ra­ma­rṣi­sa­rva­jña­pra­ṇī­ta­na­ya­bha­ṅga­ga­ha­na­pra­pa­ñca­vi­pa­ści­tāṃ TARVV-MK 47,13syā­dvā­da­pra­kā­śo­nmī­li­ta­jñā­na­ca­kṣu­ṣā­m e­ka­smi­nna­pya­rthe­'­ne­ka­pa­ryā­ya­saṃ­bha­vā­du­pa­pa­dya­te iti vi­mṛ­ṣṭā­rtha- TARVV-MK 47,14metat | TARV-MK 1.9.12ma­tyā­dī­nāṃ jñā­na­śa­bde­na pra­tye­ka­ma­bhi­saṃ­ba­ndho bhu­ji­va­t | TARVV-MK 47,15 yathā ‘­de­va­da­tta­ji­na­da­tta­gu­ru­da­ttā TARVV-MK 47,16bho­jya­ntā­m­’ iti de­va­da­ttā­dī­nāṃ bhujinā pra­tye­ka­ma­bhi­saṃ­ba­ndho bha­va­ti­, e­va­mi­hā­pi pra­tye­ka­ma­bhi- TARVV-MK 47,17saṃbandhaḥ — ‘­ma­ti­jñā­naṃ śru­ta­jñā­na­ma­va­dhi­jñā­naṃ ma­naḥ­pa­rya­ya­jñā­naṃ ke­va­la­jñā­na­m­’ iti | satyapi tatsāmā- TARVV-MK 47,18nā­dhi­ka­ra­ṇye ‘­u­pā­tta­li­ṅga­saṃ­khyātvāttalli­ṅga­saṃ­khyo­pā­dā­naṃ nāsti’ ityuktaṃ pu­ra­stā­t | TARV-MK 1.9.13sva­nta­tvā­d a­lpā­cta­ra­tvā­d a­lpa­vi­ṣa­ya­tvā­cca ma­ti­gra­ha­ṇa­mā­dau | TARVV-MK 47,19 ‘­ma­tiḥ­’ i­tye­ta­t padaṃ TARVV-MK 47,20svantam a­lpā­cta­raṃ ca a­va­dhyā­di­bhyo vi­ṣa­ya­ścā­syā­lpaḥ ca­kṣu­rā­dī­nāṃ pra­ti­ni­ya­ta­vi­ṣa­ya­tvā­t­, TARVV-MK 47,21ta­smā­da­syā­dau grahaṇaṃ kriyate | TARV-MK 1.9.14ta­da­na­nta­ra­m śrutam ta­tpū­rva­ka­tvā­t | ­“­ma­ti­pū­rvaṃ hi śru­ta­m­” TARVV-MK 47,22 iti TARVV-MK 47,23vakṣyate | ta­ta­sta­da­na­nta­raṃ śrutaṃ kriyate | itaśca — TARV-MK 1.9.15vi­ṣa­ya­ni­ba­ndha­na­tu­lya­tvā­cca | ­“­ma­ti­śru­ta­yo­rni­ba­ndho dra­vye­ṣva­sa­rva­pa­ryā­ye­ṣu­” TARVV-MK 47,25 iti va­kṣya­te­, a­ta­sta­ttu­lya­tvā­cca ta­da­na­nta­raṃ śrutam | TARV-MK 1.9.16ta­tsa­hā­ya­tvā­cca | TARVV-MK 47,26 yathā nā­ra­da­pa­rva­ta­yoḥ sa­hā­ya­tvā­t yatra nā­ra­da­sta­tra pa­rva­taḥ­, yatra TARVV-MK 47,27pa­rva­ta­sta­tra nāradaḥ pa­ra­spa­rā­pa­ri­tyā­gā­t­, tathā ma­ti­śru­ta­yoḥ pa­ra­spa­rā­pa­ri­tyā­gaḥ — ‘yatra ma­ti­sta­tra TARVV-MK 47,28śrutaṃ yatra śrutaṃ tatra matiḥ’ iti | TARV-MK 1.9.17pra­tya­kṣa­tra­ya­syā­dā­va­va­dhi­va­ca­na­m­, vi­śu­ddhya­bhā­vā­t | TARVV-MK 47,29 satyapi ma­ti­śru­tā­bhyāṃ pra­tya­kṣa­tvā­d TARVV-MK 47,30vi­śu­ddha­tve­'­va­dheḥ au­pa­ri­ṣṭaṃ pra­tya­kṣa­jñā­na­ma­pe­kṣyā­va­dhi­rna vi­śu­ddha­sta­to­'­sya prā­gu­pa­nyā­saḥ | TARV-MK 1.9.18tato vi­śu­ddha­ta­ra­tvā­t ma­naḥ­pa­rya­ya­gra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 47,31 ta­to­'­va­dhe­rma­naḥ­pa­rya­ya­jñā­naṃ vi­śu­ddha­ta­ra­m | TARVV-MK 47,32kiṃ kṛ­to­'­sya vi­śu­ddhi­pra­ka­rṣaḥ ? saṃ­ya­ma­gu­ṇa­sa­nni­dhā­na­kṛ­taḥ | a­to­'­sya ta­da­na­nta­raṃ gra­ha­ṇa­m | TARV-MK 1.9.19ante ke­va­la­gra­ha­ṇa­m­, tataḥ paraṃ jñā­na­pra­ka­rṣā­bhā­vā­t | TARVV-MK 47,33 sarveṣāṃ jñānānāṃ pa­ri­cche­da­ne TARVV-MK 48,01ke­va­la­sya sā­ma­rthyā­t­, asya cānyena jñā­ne­nā­'­pa­ri­cche­dya­tvā­t nā­to­'­nya­tpra­kṛ­ṣṭaṃ jñā­na­ma­stī­ti­, TARVV-MK 48,02tataḥ paraṃ jñā­na­pra­ka­rṣā­bhā­vaḥ | TARV-MK 1.9.20tenaiva saha ni­rvā­ṇā­cca | TARVV-MK 48,03 yataśca ke­va­le­nai­va saha nirvāṇaṃ na kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­jñā­naiḥ saha, TARVV-MK 48,04a­to­'­nte ke­va­la­gra­ha­ṇa­m | ka­ści­dā­ha — TARV-MK 1.9.21ma­ti­śru­ta­yo­re­ka­tva­m­; sā­ha­ca­ryā­de­ka­trā­va­sthā­nā­ccā­'­vi­śe­ṣā­t | TARVV-MK 48,05 ma­ti­śru­ta­yo­re­ka­tvaṃ TARVV-MK 48,06prāpnoti | kutaḥ ? sā­ha­ca­ryā­t­, e­ka­trā­va­sthā­nā­cca a­vi­śe­ṣā­t | TARV-MK 1.9.22na; a­ta­sta­tsi­ddheḥ | TARVV-MK 48,07 nā­vi­śe­ṣaḥ | kutaḥ ? a­ta­sta­tsi­ddheḥ | yata eva ma­ti­śru­ta­yoḥ TARVV-MK 48,08sā­ha­ca­rya­me­ka­trā­va­sthā­naṃ cocyate ata eva viśeṣaḥ siddhaḥ | pra­ti­ni­ya­ta­vi­śe­ṣa­si­ddha­yo­rhi sāha- TARVV-MK 48,09ca­rya­me­ka­trā­va­sthā­naṃ ca yu­jya­te­, nā­nya­the­ti | TARV-MK 1.9.23ta­tpū­rva­ka­tvā­cca | ­“­ma­ti­pū­rvaṃ śru­ta­m­” TARVV-MK 48,10 iti vakṣyate | tataścā- TARVV-MK 48,11na­yo­rvi­śe­ṣaḥ | yatpūrvaṃ yacca pa­ścā­tta­yoḥ ka­tha­ma­vi­śe­ṣaḥ ? TARV-MK 1.9.24tata e­vā­vi­śe­ṣaḥ­, kā­ra­ṇa­sa­dṛ­śa­tvā­t yu­ga­pa­dvṛ­tte­śce­ti cet; na; ata eva nā­nā­tvā­t | TARVV-MK 48,12 syā- TARVV-MK 48,13detat — yato ma­ti­pū­rva­ka­tva­ma­ta e­vā­vi­śe­ṣaḥ | kutaḥ ? kā­ra­ṇa­sa­dṛ­śa­tvā­t kāryasya | katham ? TARVV-MK 48,14ta­ntu­pa­ṭa­va­t | yathā śu­klā­di­ta­ntu­kā­ryaṃ pa­ṭa­dra­vyaṃ śu­klā­di­gu­ṇa­me­va­, tathā ma­ti­kā­rya­tvā­cchru­ta­syā­pi TARVV-MK 48,15ma­tyā­tma­ka­tva­m | yu­ga­pa­dvṛ­tte­śca | yathā agnau au­ṣṇya­pra­kā­śa­na­yo­ryu­ga­pa­dvṛ­tteḥ a­gnyā­tma­ka­tva­m­, tathā TARVV-MK 48,16sa­mya­gda­rśa­nā­vi­rbhā­vā­da­na­nta­raṃ yu­ga­pa­nma­ti­śru­ta­yo­rjñā­na­vya­pa­de­śavṛ­tte­ra­vi­śe­ṣa iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 48,17ata eva nā­nā­tvā­t | yata eva kā­ra­ṇa­sa­dṛ­śa­tvaṃ yu­ga­pa­dvṛ­tti­śca codyate ata eva nānātvaṃ TARVV-MK 48,18siddham | dvayorhi sādṛśyaṃ yu­ga­pa­dvṛ­tti­śce­ti | TARV-MK 1.9.25vi­ṣa­yā­vi­śe­ṣā­di­ti cet, na; gra­ha­ṇa­bhe­dā­t | TARVV-MK 48,19 syā­de­ta­t — vi­ṣa­yā­vi­śe­ṣā­t ma­ti­śru­ta­yo- TARVV-MK 48,20re­ka­tva­m | evaṃ hi vakṣyate — ­“­ma­ti­śru­ta­yo­rni­ba­ndho dra­vye­ṣva­sa­rva­pa­ryā­ye­ṣu­” iti; TARVV-MK 48,21tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? gra­ha­ṇa­bhe­dā­t | anyathā hi matyā gṛhyate anyathā śrutena | yo hi manyate TARVV-MK 48,22‘­vi­ṣa­yā­bhe­dā­da­vi­śe­ṣaḥ­’ iti; tasya e­ka­gha­ṭa­vi­ṣa­ya­da­rśa­na­spa­rśa­nā­vi­śe­ṣaḥ syāt | TARV-MK 1.9.26u­bha­yo­ri­ndri­yā­ni­ndri­ya­ni­mi­tta­tvā­di­ti cet; na; a­si­ddha­tvā­t | TARVV-MK 48,23 syā­de­ta­t — u­bha­yo­ri- TARVV-MK 48,24ndri­yā­ni­ndri­ya­ni­mi­tta­tvā­de­ka­tva­m | ma­ti­jñā­naṃ tāvat i­ndri­yā­ni­ndri­ya­ni­mi­tta­mi­ti pra­tī­ta­m­, TARVV-MK 48,25śru­ta­ma­pi va­ktṛ­śro­tṛ­ji­hvā­śra­va­ṇa­ni­mi­tta­tvā­da­ntaḥ­ka­ra­ṇa­ni­mi­tta­tvā­cca ta­du­bha­ya­ni­mi­tta­mi­ti­; tanna; TARVV-MK 48,26kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­si­ddha­tvā­t | jihvā hi śa­bdo­ccā­ra­kri­yā­yā nimittaṃ na jñā­na­sya­, śra­va­ṇa­ma­pi TARVV-MK 48,27sva­vi­ṣa­ya­ma­ti­jñā­na­ni­mi­ttaṃ na śru­ta­sya­, i­tyu­bha­ya­ni­mi­tta­tva­ma­si­ddha­m | siddho hi hetuḥ sā­dhya­ma­rthaṃ TARVV-MK 48,28sā­dha­ye­nnā­si­ddhaḥ | ki­nni­mi­ttaṃ tarhi śrutam ? TARV-MK 1.9.27a­ni­ndri­ya­ni­mi­tto­'­rthā­va­ga­maḥ śrutam | TARVV-MK 48,29 i­ndri­yā­ni­ndri­ya­ba­lā­dhā­nā­t pū­rva­mu­pa­la­bdhe­'­rthe TARVV-MK 48,30no­i­ndri­ya­prā­dhā­nyā­t ya­du­tpa­dya­te jñānaṃ tat śrutam | TARV-MK 1.9.28ī­hā­di­pra­sa­ṅga iti cet; na; a­va­gṛ­hī­ta­mā­tra­vi­ṣa­ya­tvā­t | TARVV-MK 48,31 syā­de­ta­t — ī­hā­dī­nā­ma­pi TARVV-MK 48,32śru­ta­vya­pa­de­śaḥ prāptaḥ, te­'­pya­ni­ndri­ya­ni­mi­ttā iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­va­gṛ­hī­ta­mā­tra­vi­ṣa­ya- TARVV-MK 48,33tvāt | i­ndri­ye­ṇā­va­gṛ­hī­to yo­'­rtha­sta­nmā­tra­vi­ṣa­yā ī­hā­da­yaḥ­, śrutaṃ punarna ta­dvi­ṣa­ya­m | kiṃ viṣayaṃ tarhi TARVV-MK 48,34śrutam ? a­pū­rva­vi­ṣa­ya­m | ekaṃ gha­ṭa­mi­ndri­yā­ni­ndri­yā­bhyāṃ ni­ści­tyā­'­yaṃ ghaṭa iti ta­jjā­tī­ya­ma­nya- TARVV-MK 48,35ma­ne­ka­de­śa­kā­la­rū­pā­di­vi­la­kṣa­ṇa­ma­pū­rva­ma­dhi­ga­ccha­ti yattat śrutam | TARV-MK 1.9.29nā­nā­pra­kā­rā­rtha­pra­rū­pa­ṇa­pa­raṃ yat tadvā śrutam | TARVV-MK 49,01 a­tha­vā­, i­ndri­yā­ni­ndri­yā­bhyā­me­kaṃ jīva- TARVV-MK 49,02majīva co­pa­la­bhya tatra sa­tsaṃ­khyā­kṣe­tra­spa­rśa­na­kā­lā­nta­ra­bhā­vā­lpa­ba­hu­tvā­di­bhiḥ pra­kā­rai­ra­rtha­pra­rū­pa­ṇe TARVV-MK 49,03kartavye ya­tsa­ma­rthaṃ tat śrutam | TARV-MK 1.9.30śru­tvā­'­va­dhā­ra­ṇā­t śru­ta­mi­ti cet; na; ma­ti­jñā­na­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 49,04 śrutvā ya­da­va­dhā­ra­ya­ti tat śruta- TARVV-MK 49,05miti ke­ci­nma­nya­nte­; tanna yu­kta­m­; kutaḥ ? ma­ti­jñā­na­pra­sa­ṅgā­t | tadapi śabdaṃ śrutvā ‘­go­śa­bdo­' TARVV-MK 49,06yam’ iti pra­ti­pa­dya­te | a­sā­dhā­ra­ṇe­na nāma la­kṣa­ṇe­na bha­vi­ta­vya­m | śrutaṃ pu­na­sta­smi­nni­ndri­yā­ni- TARVV-MK 49,07ndri­ya­gṛ­hī­tā­gṛ­hī­ta­pa­ryā­ya­sa­mū­hā­tma­ni śabde ta­da­bhi­dhe­ye ca śro­tre­ndri­ya­vyā­pā­ra­ma­nta­re­ṇa jīvādau TARVV-MK 49,08na­yā­di­bhi­ra­dhi­ga­mo­pā­yai­ryā­thā­tmye­nā­'­va­bo­dhaḥ | TARVV-MK 49,09“­pra­mā­ṇa­na­yai­ra­dhi­ga­maḥ­” i­tyu­kta­m | ‘­pra­mā­ṇaṃ ca ke­ṣā­ñci­t jñā­na­ma­bhi- TARVV-MK 49,10ma­ta­m­, ke­ṣā­ñci­t sa­nni­ka­rṣaḥ­’ iti, a­to­'­dhi­kṛ­tā­nā­me­va ma­tyā­dī­nāṃ pra­mā­ṇa­tva­khyā­pa­nā­rtha­mā­ha — TA-MK 1.10 ta­tpra­mā­ṇe || TARVV-MK 49,12pra­mā­ṇa­śa­bda­sya ko'rthaḥ ? TARV-MK 1.10.1bhā­va­ka­rtṛ­ka­ra­ṇa­tvo­pa­pa­tteḥ pra­mā­ṇa­śa­bda­sya i­cchā­to­'­rthā­dhya­va­sā­yaḥ | TARVV-MK 49,13 ayaṃ pra­mā­ṇa­śa­bdaḥ TARVV-MK 49,14bhāve kartari karaṇe ca vartate | tatra bhāve tāvat pra­me­yā­rthaṃ prati ni­vṛ­tta­vyā­pā­ra­sya ta­ttva­ka­tha­nā­t TARVV-MK 49,15pramā pra­mā­ṇa­mi­ti | kartari pra­me­yā­rthaṃ prati pra­mā­tṛ­tva­śa­kti­pa­ri­ṇa­ta­syā­śri­ta­tvā­t pra­mi­ṇo­ti TARVV-MK 49,16pra­me­ya­mi­ti pra­mā­ṇa­m | karaṇe pra­mā­tṛ­pra­mā­ṇa­yoḥ pra­mā­ṇa­pra­me­ya­yo­śca syā­da­nya­tvā­t pra­mi­ṇo­tya­ne­ne­ti TARVV-MK 49,17pra­mā­ṇa­m | TARV-MK 1.10.2a­na­va­sthe­ti cet; na; dṛ­ṣṭa­tvā­t pra­dī­pa­va­t | TARVV-MK 49,18 syā­nma­ta­m — i­da­mi­ha saṃ­pra­dhā­ryaṃ pra­mā­ṇa­si­ddhiḥ TARVV-MK 49,19parato vā syāt, svata eva veti ? yadi yathā pra­me­ya­si­ddhiḥ pra­mā­ṇā­dhī­nā evaṃ pra­mā­ṇa­si­ddhi­ra­pi TARVV-MK 49,20pra­mā­ṇā­nta­rā­dhī­ne­ti­, ta­syā­pya­nya­t ta­syā­pya­nya­di­tya­na­va­sthā | atha svata eva siddhiḥ; e­va­ma­pi TARVV-MK 49,21yathā pra­mā­ṇa­sya svata eva si­ddhi­sta­thā pra­me­ya­syā­pi pra­me­yā­tma­na eva si­ddhi­ri­ti pra­mā­ṇa­vya­va- TARVV-MK 49,22sthā­ka­lpa­nā na ghaṭate | i­cchā­mā­tra­tvaṃvi­śe­ṣa­he­tu­va­ca­naṃ ceti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 49,23dṛ­ṣṭa­tvā­t pra­dī­pa­va­t | dṛṣṭo hi pradīpo gha­ṭā­dī­nāṃ pra­kā­śa­kaḥ svasya ca, tathā pra­mā­ṇa­ma­pi iti | TARVV-MK 49,24a­tha­vā­, a­ya­ma­pa­ro­'­rthaḥ — yadi bhā­va­ka­rtṛ­ka­ra­ṇā­nā­ma­nya­ta­ma­sā­dha­naḥ pra­mā­ṇa­śa­bdaḥ­; a­na­va­sthā TARVV-MK 49,25prāpnoti | na­hye­ka­smi­nna­rthā­tma­ni vi­ru­ddha­śa­ktya­va­sthā­na­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? dṛ­ṣṭa­tvā­t TARVV-MK 49,26pra­dī­pa­va­t | ya­thai­ka­sya pra­dī­pa­sya ‘­pra­dī­pa­naṃ pra­dī­pa­ya­ti pra­dī­pya­te­'­ne­na­’ iti vā bhā­vā­di­śa­ktya- TARVV-MK 49,27virodhaḥ tathā pra­mā­ṇa­syā­pi iti | TARV-MK 1.10.3i­ta­ra­thā hi pra­mā­ṇa­vya­pa­de­śā­bhā­vaḥ | TARVV-MK 49,28 yadi pramāṇaṃ sva­syā­pra­kā­śa­kaṃ syāt pa­ra­saṃ­ve­dya­tvā­t TARVV-MK 49,29asya pra­mā­ṇa­vya­pa­de­śo na syāt | TARV-MK 1.10.4vi­ṣa­ya­jñā­na­ta­dvi­jñā­na­yo­ra­vi­śe­ṣaḥ | TARVV-MK 49,30 vi­ṣa­yā­kā­ra­pa­ri­cche­dā­tma­ni jñāne yadi svākāra- TARVV-MK 49,31pa­ri­cche­do na syāt ta­dvi­ṣa­ye vijñāne vi­ṣa­yā­kā­ra­rū­pa­tai­ve­ti ta­yo­ra­vi­śe­ṣaḥ syāt | TARV-MK 1.10.5smṛ­tya­bhā­va­pra­sa­ṅga­śca | TARVV-MK 50,01 na hya­nu­pa­la­bdha­pū­rve­'­rthe ‘sa e­vā­ya­m­’ iti smṛ­ti­rbha­va­ti yadi TARVV-MK 50,02ca vijñānaṃ svātmānaṃ na vi­jā­nī­yā­t | u­tta­ra­kā­la­m a­na­dhi­ga­ta­svā­tma­vi­jñā­naḥ kathaṃ brūyāt TARVV-MK 50,03‘­jño­'­ha­m­’ iti ? tataḥ smṛ­te­ra­bhā­vaḥ syāt | TARV-MK 1.10.6pha­lā­bhā­va iti cet; na; a­rthā­va­bo­dhe prī­ti­da­rśa­nā­t | TARVV-MK 50,04 syā­de­ta­t — bhā­va­sā­dha­ne pramāṇe pramaiva TARVV-MK 50,05pra­mā­ṇa­mi­ti na pha­la­ma­nya­du­pa­la­bhya­ta iti pha­lā­bhā­va iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­rthā­va­bo­dhe TARVV-MK 50,06prī­ti­da­rśa­nā­t | jña­sva­bhā­va­syā­tma­naḥ ka­rma­ma­lī­ma­sa­sya ka­ra­ṇā­la­mba­nā­da­rtha­ni­śca­ye prī­ti­ru­pa­jā­ya­te­, TARVV-MK 50,07sā pha­la­mi­tyu­cya­te | TARV-MK 1.10.7u­pe­kṣā­'­jñā­na­nā­śo vā | TARVV-MK 50,08 rā­ga­dve­ṣa­yo­ra­pra­ṇi­dhā­na­mu­pe­kṣā­, a­jñā­na­nā­śo vā pha­la­mi­tyu­cya­te | TARV-MK 1.10.8jñā­tṛ­pra­mā­ṇa­yo­ra­nya­tva­mi­ti cet; na; a­jña­tva­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 50,09 syā­nma­ta­m — ‘­pra­mi­ṇo­tyā­tmā­naṃ TARVV-MK 50,10paraṃ vā pra­mā­ṇa­m­’ iti ka­rtṛ­sā­dha­na­tva­ma­yu­kta­m­; ya­smā­da­nya­tpra­mā­ṇaṃ jñā­na­m­, sa ca guṇaḥ, anyaśca TARVV-MK 50,11pramātā ātmā sa ca guṇī, gu­ṇi­gu­ṇa­yo­ścā­'­nya­tvaṃ dra­vya­rū­pa­va­t | tathā ca ­“­ā­tme­ndri­ya­ma­no­'­rtha- TARVV-MK 50,12sa­nni­ka­rṣā­dya­nni­ṣpa­dya­te ta­da­nya­t­” iti va­ca­nā­t a­nya­tpra­mā­ṇa­m anyaḥ pra­mā­tā­, TARVV-MK 50,13tataḥ ka­ra­ṇa­sā­dha­na­tva­me­va yu­kta­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­jña­tva­pra­sa­ṅgā­t | yadi jñā­nā­da­nya TARVV-MK 50,14ātmā, ta­syā­'­jña­tvaṃ prāpnoti gha­ṭa­va­t | TARV-MK 1.10.9jñā­na­yo­gā­di­ti cet; na; a­ta­tsva­bhā­va­tve jñā­tṛ­tvā­bhā­vaḥ a­ndha­pra­dī­pa­saṃ­yo­ga­va­t | TARVV-MK 50,15 syā­de­ta­t- TARVV-MK 50,16jñā­na­yo­gā­jjñā­tṛ­tvaṃ bha­va­tī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­ta­tsva­bhā­va­tve jñā­tṛ­tvā­bhā­vaḥ | katham ? TARVV-MK 50,17a­ndha­pra­dī­pa­saṃ­yo­ga­va­t | yathā jā­tya­ndha­sya pra­dī­pa­saṃ­yo­ge­'­pi na draṣṭṛtvaṃ tathā jñā­na­yo­ge­'­pi ajña- TARVV-MK 50,18sva­bhā­va­syā­tma­no na jñā­tṛ­tva­m | TARV-MK 1.10.10pra­mā­ṇa­pra­me­ya­yo­ra­nya­tva­mi­ti cet; na; a­na­va­sthā­nā­t | TARVV-MK 50,19 syā­nma­ta­m — anyat pra­mā­ṇa­ma­nya­t TARVV-MK 50,20pra­me­ya­m | kutaḥ ? la­kṣa­ṇa­bhe­dā­t dī­pa­gha­ṭa­va­t iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­na­va­sthā­nā­t | yadi TARVV-MK 50,21yathā bā­hya­pra­me­yā­kā­rā­t pra­mā­ṇa­ma­nya­t ta­thā­bhya­nta­rapra­me­yā­kā­rā­da­pya­nya­t syāt, a­na­va­sthā­'­sya TARVV-MK 50,22syāt | TARV-MK 1.10.11pra­kā­śa­va­di­ti cet; na; pra­ti­jñā­hā­neḥ | TARVV-MK 50,23 ta­trai­ta­tsyā­t — nā­na­va­sthā­do­ṣaḥ | katham ? TARVV-MK 50,24pra­kā­śa­va­t | yathā pra­kā­śa­sya gha­ṭā­dī­nā­mā­tma­na­śca pra­kā­śa­ka­sya nā­na­va­sthā­do­ṣaḥ e­va­mi­hā­pī­ti­; TARVV-MK 50,25tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pra­ti­jñā­hā­neḥ | prakāśo hi svā­tma­no­'­na­nyaḥ sva­pa­ra­pra­kā­śa­ne samarthaḥ prada- TARVV-MK 50,26rśyamānaḥ pra­mā­ṇa­pra­me­ya­yo­ra­nya­tva­pra­ti­jñāṃ hā­pa­ya­ti | TARV-MK 1.10.12a­na­nya­tva­me­ve­ti cet; na; u­bha­yā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 50,27 ya­dya­nya­tve do­ṣo­'­na­nya­tvaṃ tarhi TARVV-MK 50,28jñā­tṛ­pra­mā­ṇa­yoḥ pra­mā­ṇa­pra­me­ya­yo­śce­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? u­bha­yā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | yadi jñātu- TARVV-MK 50,29ra­na­nya­tpra­mā­ṇaṃ pra­mā­ṇā­cca pra­me­ya­m­; a­nya­ta­rā­bhā­ve ta­da­vi­nā­bhā­vi­no­'­va­śi­ṣṭa­syā­pya­bhā­va ityu- TARVV-MK 50,30bha­yā­bhā­va­pra­sa­ṅgaḥ | kathaṃ tarhi siddhiḥ ? TARV-MK 1.10.13a­ne­kā­ntā­tsi­ddhiḥ | TARVV-MK 50,31 syā­da­nya­tvaṃ syā­da­na­nya­tva­mi­tyā­di | saṃ­jñā­la­kṣa­ṇā­di­bhe­dā­t syāda- TARVV-MK 50,32nya­tva­m­, vya­ti­re­ke­ṇā­nu­pa­la­bdheḥ syā­da­na­nya­tva­mi­tyā­di | tataḥ si­ddha­me­ta­t — ‘­pra­me­yaṃ ni­ya­mā­t pra­me­ya­m­, TARVV-MK 50,33pramāṇaṃ tu syā­tpra­mā­ṇaṃ syā­tpra­me­ya­m­’ iti | TARV-MK 1.10.14va­kṣya­mā­ṇa­bhe­dā­pe­kṣa­yā dvi­tva­ni­rde­śaḥ | TARVV-MK 51,01­“­ā­dye pa­ro­kṣa­m | pra­tya­kṣa­ma­nya­t­” | TARVV-MK 51,02 iti vakṣyate | ta­da­pe­kṣa­yā ‘­pra­mā­ṇe­’ iti dvi­tva­ni­rde­śaḥ kriyate | TARV-MK 1.10.15ta­dva­ca­naṃ sa­nni­ka­rṣā­di­ni­vṛ­ttya­rtha­m | TARVV-MK 51,03 tat ma­tyā­di­jñā­naṃ varṇitaṃ pra­mā­ṇa­vya­pa­de­śaṃ labhate na TARVV-MK 51,04sa­nni­ka­rṣā­dī­ni | atha sa­ni­ka­rṣā­deḥ pra­mā­ṇa­tve ko doṣaḥ ? TARV-MK 1.10.16sa­nni­ka­rṣe pramāṇe sa­ka­la­pa­dā­rtha­pa­ri­cche­dā­bhā­vaḥ ta­da­bhā­vā­t | TARVV-MK 51,05 yasya matam — sa­nni­ka­rṣaḥ TARVV-MK 51,06pra­mā­ṇa­m­, a­rthā­dhi­ga­maḥ pha­la­mi­ti­; tasya sa­ka­la­pa­dā­rtha­pa­ri­cche­do nāsti | kutaḥ ? ta­da­bhā­vā­t | tasya TARVV-MK 51,07sa­nni­ka­rṣa­syā­bhā­vā­t | ka­tha­mi­ti cet ? ucyate — yena ke­na­ci­tsa­rva­jñe­na bha­vi­ta­vya­m | ta­syā­rtha­pa­ri- TARVV-MK 51,08cche­da­he­tu­rya­di sa­nni­ka­rṣaḥ­; sa ca­tu­ṣṭa­ya­tra­ya­dva­ya­vi­ṣa­yaḥ syāt | tatra ca­tu­ṣṭa­ya­vi­ṣa­ya­stra­ya­vi­ṣa­ya­śca TARVV-MK 51,09na saṃ­bha­va­ti­; manasa i­ndri­yā­ṇāṃ cā­'­yu­ga­pa­tpra­vṛ­tti­tvā­t­, pra­ti­ni­ya­ta­vi­ṣa­ya­tvā­cca | ananto hi TARVV-MK 51,10jñe­ya­stri­kā­la­vi­ṣa­yaḥ sū­kṣmā­nta­ri­ta­vi­pra­kṛ­ṣṭa­rū­paḥ­, sa ka­tha­mi­ha taiḥ sa­nni­kṛ­ṣya­te ? a­sa­nni­kṛ­ṣṭe TARVV-MK 51,11nai­ta­tpha­la­ma­va­bo­dhaḥ pra­va­rta­te | ataḥ sa­rva­jñā­bhā­vaḥ syāt | tata eva dva­ya­sa­nni­ka­rṣo­'­pi na bhavati | TARVV-MK 51,12sa­rva­ga­ta­tvā­dā­tma­naḥ sa­ka­le­nā­rthe­na sa­nni­ka­rṣa iti cet; na; tasya pa­rī­kṣā­yā­ma­nu­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 51,13yadi hi sa­rva­ga­ta ātmā syāt; tasya kri­yā­bhā­vā­t pu­ṇya­pā­pa­yoḥ ka­rtṛ­tvā­bhā­ve ta­tpū­rva­ka­saṃ­sā­raḥ TARVV-MK 51,14ta­du­pa­ra­tirūpaśca mokṣo na yokṣyate iti | ka­ra­ṇa­grā­ma­sya saṃsāra iti cet; na; ta­syā­ce­ta­na­tvā­t­, TARVV-MK 51,15tasyaiva mo­kṣa­pra­sa­kte­śca | TARV-MK 1.10.17sa­rve­ndri­ya­sa­nni­ka­rṣā­bhā­va­śca | TARVV-MK 51,16 ca­kṣu­rma­na­soḥ prā­pya­kā­ri­tvā­bhā­vā­t sa­rve­ndri­ya­vi­ṣa­yaḥ TARVV-MK 51,17sa­nni­ka­rṣo na saṃ­bha­va­ti ? prā­pya­kā­ri­tvā­bhā­va­śco­pa­ri­ṣṭā­dva­kṣya­te | TARV-MK 1.10.18sarvathā gra­ha­ṇa­pra­sa­ṅga­śca­; sa­rvā­tma­nā sa­nni­kṛ­ṣṭa­tvā­t | TARVV-MK 51,18 yā­nī­ndri­yā­ṇi prā­pya­kā­rī­ṇi TARVV-MK 51,19tairapi sarvathā arthasya grahaṇaṃ prāpnoti | kutaḥ ? sa­rvā­tma­nā sa­nni­kṛ­ṣṭa­tvā­t | TARV-MK 1.10.19ta­tpha­la­sya sā­dhā­ra­ṇa­tva­pra­sa­ṅgaḥ strī­pu­ru­ṣa­saṃ­yo­ga­va­t | TARVV-MK 51,20 tasya sa­nni­ka­rṣa­sya pra­mā­ṇa­sya TARVV-MK 51,21ya­tpha­la­ma­rthā­va­bo­dha­na­m­, tena ca sā­dhā­ra­ṇe­na bha­vi­ta­vya­m | katham ? strī­pu­ru­ṣa­saṃ­yo­ga­va­t | yathā TARVV-MK 51,22strī­pu­ru­ṣasaṃ­yo­ga­jaṃ su­kha­mu­bha­yo­ra­pi sā­dhā­ra­ṇaṃ ta­the­ndri­yā­ṇāṃ ma­na­so­'­rtha­sya cā­va­bo­dha­naṃ prāpnoti | TARV-MK 1.10.20śa­yyā­di­va­di­ti cet; na; a­ce­ta­na­tvā­t | TARVV-MK 51,23 syā­nma­ta­m — yathā śa­yyā­dī­nāṃ pu­ru­ṣa­sya ca saṃyoge TARVV-MK 51,24sā­dhā­ra­ṇe­'­pi tatphalaṃ sukhaṃ na śa­yyā­dī­nāṃ bha­va­ti­, kiṃ tarhi ? pu­ru­ṣa­syai­ve­ti­, ta­the­hā­pī­ti­; tanna; TARVV-MK 51,25kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­ce­ta­na­tvā­t | a­ce­ta­nā­nāṃ śa­yyā­dī­nāṃ satyapi saṃyoge sukhaṃ na bhavati | TARV-MK 1.10.21ihāpi tata eveti cet; na; a­vi­śe­ṣā­t | TARVV-MK 51,26 syā­de­ta­t — ma­naḥ­pra­bhṛ­tī­nāṃ satyapi sa­nni­ka­rṣe TARVV-MK 51,27na ta­tpha­la­ma­va­bo­dha­naṃ bhavati | kutaḥ ? a­ce­ta­na­tvā­de­ve­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­vi­śe­ṣā­t | TARVV-MK 51,28a­jña­sva­bhā­va­tvaṃ tāvat sa­rve­ṣā­mā­tmā­dī­nā­ma­vi­śi­ṣṭaṃ tatra kiṃ­kṛ­to­'­yaṃ viśeṣaḥ — ‘sa­nni­ka­rṣa­jaṃ phala- TARVV-MK 51,29ma­va­bo­dha­na­ma­rthā­nta­ra­bhū­ta­ma­pi sat ā­tma­nai­va sa­mba­dhya­te na ma­naḥ­pra­bhṛ­ti­bhiḥ­’ iti | jñā­sva­bhā­va­tve TARVV-MK 51,30cātmanaḥ pra­ti­jñā­hā­niḥ | TARV-MK 1.10.22sa­ma­vā­yā­di­ti cet; na; a­vi­śe­ṣā­t | TARVV-MK 51,31 syā­de­ta­t — sa­ma­vā­yo nā­mā­yu­ta­si­ddhi­la­kṣa­ṇaḥ TARVV-MK 51,32sa­mba­ndho­'­sti­, ta­tkṛ­to­'­yaṃ viśeṣa iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­vi­śe­ṣā­t | ‘­sa­ma­vā­yo hi TARVV-MK 52,01sa­rva­ga­taḥ jña­sva­bhā­va­śū­nya­tve sa­mā­ne­'­pi ā­tma­nai­va jñānaṃ yo­ja­ya­ti­, na ma­naḥ­pra­bhṛ­ti­bhiḥ­’ iti TARVV-MK 52,02vacanaṃ na vi­pa­ści­nma­naḥ­prī­ti­ka­ra­m | e­va­mi­ndri­ye­'­pi yojyam | TARVV-MK 52,03a­nu­mā­nau­pa­mya­yoḥ a­nu­mā­nā­ga­ma­yoḥ a­nu­mā­na­pra­tya­kṣa­yoḥ au­pa­mya­pra­tya­kṣa­yoḥ au­pa­myā­ga­ma­yoḥ TARVV-MK 52,04ā­ga­ma­pra­tya­kṣa­yoḥ pra­tya­kṣa­pa­ro­kṣa­yo­śca vi­pa­rya­ya­pra­sa­ṅge ma­tyā­dī­nā­ñcā­vi­śe­ṣe­ṇa pra­mā­ṇa­dva­yā­sa­kte- TARVV-MK 52,05ra­va­dhā­ra­ṇā­rtha­mā­ha — TA-MK 1.11 ādye pa­ro­kṣa­m || TARV-MK 1.11.1ā­di­śa­bda­syā­ne­kā­rtha­vṛ­tti­tve vi­va­kṣā­taḥ prā­tha­myā­rtha­sa­ṅgra­haḥ | TARVV-MK 52,07 a­ya­mā­di­śa­bdo­'­ne­kā­rtha- TARVV-MK 52,08vṛttiḥ | kva­ci­tprā­tha­mye va­rta­te­, ‘­a­kā­rā­da­yo varṇāḥ, ṛ­ṣa­bhā­da­ya­stī­rtha­ka­rāḥ­’ iti | kva­ci­tpra­kā­re­, TARVV-MK 52,09‘­bhu­ja­ṅgā­da­yaḥ pa­ri­ha­rta­vyāḥ­’ iti | kva­ci­dvya­va­sthā­yā­m ­“­sa­rvā­di sa­rva­nā­m­”TARVV-MK 52,10iti | kva­ci­tsā­mī­pye ‘­na­dyā­dī­ni kṣe­trā­ṇi­’ iti | kva­ci­da­va­ya­ve­, ­“­ṭi­dā­diḥ­”TARVV-MK 52,11iti | tatreha ā­di­śa­bda­sya vi­va­kṣā­taḥ prā­tha­myā­rtho ve­di­ta­vyaḥ | ādau bha­va­mā­dya­m | kiṃ puna- TARVV-MK 52,12stat ? matiḥ śrutaṃ ca | TARV-MK 1.11.2śru­tā­gra­ha­ṇa­ma­pra­tha­ma­tvā­t | TARVV-MK 52,13 śrutasya grahaṇaṃ na prāpnoti | kutaḥ ? a­pra­tha­ma­tvā­t | nahi TARVV-MK 52,14sūtre śrutaṃ pra­tha­ma­m | TARV-MK 1.11.3u­tta­rā­pe­kṣa­yā ā­di­tva­mi­ti cet; na; a­ti­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 52,15 syā­nma­ta­m — a­va­dhyā­dyu­tta­ra­ma­pe­kṣya TARVV-MK 52,16śru­ta­syā­di­tva­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­ti­pra­sa­ṅgā­t | u­tta­ra­ma­pe­kṣya ya­dyā­di­tvaṃ ka­lpya­te­; TARVV-MK 52,17kevalaṃ vyudasya sa­rva­syā­di­tvaṃ prāpnoti | TARV-MK 1.11.4dvi­tva­ni­rde­śā­di­ti cet; na; ta­da­va­stha­tvā­t | TARVV-MK 52,18 syā­de­ta­t — dvi­tva­ni­rde­śe­na sarvasya grahaṇaṃ TARVV-MK 52,19na bha­va­ti­, ato nā­ti­pra­sa­ṅga iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ta­da­va­stha­tvā­t | e­va­ma­pya­ti­pra­sa­ṅga eva TARVV-MK 52,20bhavati — ‘­ka­yo­rdva­yo­rgra­ha­ṇa­m­’ iti | TARV-MK 1.11.5na vā; pra­tyā­sa­tteḥ śru­ta­gra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 52,21 na vaiṣa doṣaḥ | kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pra­tyā­sa­tteḥ śru­ta­gra­ha­ṇaṃ TARVV-MK 52,22bhavati | dvi­tva­ni­rde­śā­d gṛ­hya­mā­ṇaṃ ya­dā­dya­sya pra­tyā­sa­nnaṃ tadeva gṛhyate | tasya hi sā­mī­pyā­dau- TARVV-MK 52,23pa­cā­ri­kaṃ prā­tha­mya­ma­stī­ti­, tathāsāmīpyaṃ śruterarthācca | TARV-MK 1.11.6u­pā­ttā­nu­pā­tta­pa­ra­prā­dhā­nyā­da­va­ga­maḥ pa­ro­kṣa­m | TARVV-MK 52,24 u­pā­ttā­nī­ndri­yā­ṇi ma­na­śca­, a­nu­pā­ttaṃ TARVV-MK 52,25pra­kā­śo­pa­de­śā­di paraḥ ta­tprā­dhā­nyā­da­va­ga­maḥ pa­ro­kṣa­m | yathā ga­ti­śa­ktyu­pe­ta­syā­pi sva­ya­me­va TARVV-MK 52,26ga­ntu­ma­sa­ma­rtha­sya ya­ṣṭyā­dya­va­la­mba­na­prā­dhā­nyaṃ ga­ma­na­m­, tathā ma­ti­śru­tā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­me sati TARVV-MK 52,27jña­sva­bhā­va­syā­tma­naḥ sva­ya­me­vā­rthā­nu­pa­la­bdhu­ma­sa­ma­rtha­sya pū­rvo­kta­pra­tya­ya­pra­dhā­naṃ jñānaṃ pa­rā­ya­tta­tvā­tta­du­bha­yaṃ TARVV-MK 52,28pa­ro­kṣa­mi­tyu­cya­te | TARV-MK 1.11.7ata eva pra­mā­ṇa­tvā­bhā­vaḥ i­tya­nu­pā­la­mbhaḥ | TARVV-MK 52,29 a­trā­'­nye u­pā­la­bha­nte — ‘­pa­ro­kṣaṃ pramāṇaṃ na TARVV-MK 52,30bha­va­ti­, pra­mī­ya­te­'­ne­ne­ti hi pra­mā­ṇa­m­, na ca pa­ro­kṣe­ṇa kiṃ­ñci­tpra­mī­ya­te pa­ro­kṣa­tvā­de­va­’ iti; TARVV-MK 52,31so­'­nu­pā­la­mbhaḥ | kutaḥ ? ata eva | yasmāt ‘­pa­rā­ya­ttaṃ pa­ro­kṣa­m­’ i­tyu­cya­te na ‘­a­na­va­bo­dhaḥ­’ iti | TARVV-MK 53,01a­bhi­hi­ta­la­kṣa­ṇā­t pa­ro­kṣā­di­ta­ra­sya sarvasya pra­tya­kṣa­tva­pra­ti­pā­da­nā­rtha­mā­ha — TA-MK 1.12 pra­tya­kṣa­ma­nya­t || TARVV-MK 53,03a­nya­ttri­vi­dhaṃ pra­tya­kṣa­mi­tyu­cya­te | kimidaṃ pratyakṣaṃ nāma ? TARV-MK 1.12.1i­ndri­yā­ni­ndri­yā­na­pe­kṣa­ma­tī­ta­vya­bhi­cā­raṃ sā­kā­ra­gra­ha­ṇaṃ pra­tya­kṣa­m | TARVV-MK 53,04 i­ndri­yā­ṇi ca­kṣu­rā­dī­ni TARVV-MK 53,05pañca, a­ni­ndri­yaṃ manaḥ, te­ṣva­pe­kṣā yasya na vidyate | ‘­a­ta­smiṃ­sta­di­ti jñānaṃ vya­bhi­cā­raḥ­’ so'tī- TARVV-MK 53,06to'sya | ākāro vi­ka­lpaḥ­, yatsaha ā­kā­re­ṇa vartate ta­tpra­tya­kṣa­mi­tyu­cya­te | ‘­i­ndri­yā­ni­ndri­yā­na­pe- TARVV-MK 53,07kṣam’ iti vi­śe­ṣa­ṇaṃ ma­ti­śru­ta­ni­vṛ­ttya­rtha­m | ‘­a­tī­ta­vya­bhi­cā­ra­m­’ i­tye­ta­dvi­bha­ṅga­jñā­na­ni­vṛ­ttya­rtha­m­, TARVV-MK 53,08taddhi mi­thyā­da­rśa­no­da­yā­d vya­bhi­ca­ra­tī­ti | ‘­sā­kā­ra­gra­ha­ṇa­m­’ i­tye­ta­da­va­dhi­ke­va­la­da­rśa­na­vyu­dā­sā- TARVV-MK 53,09rtham | a­nā­kā­raṃ hi taditi | kiṃ ga­ta­me­ta­di­ya­tā sū­tre­ṇa­, ā­ho­svi­de­vaṃ va­kta­vya­mi­ti ? gataṃ prati- TARVV-MK 53,10pannam | ka­tha­mi­ti cet ? ucyate — TARV-MK 1.12.2akṣaṃ prati ni­ya­ta­mi­ti pa­rā­pe­kṣā­ni­vṛ­ttiḥ | TARVV-MK 53,11 ‘­a­kṣṇo­ti vyāpnoti jā­nā­ti­’ iti akṣa TARVV-MK 53,12ātmā, prā­pta­kṣa­yo­pa­śa­maḥ pra­kṣī­ṇā­va­ra­ṇo vā, tameva prati niyataṃ pra­tya­kṣa­mi­ti vi­gra­hā­t parāpe- TARVV-MK 53,13kṣā­ni­vṛ­ttiḥ kṛtā bhavati | TARV-MK 1.12.3a­dhi­kā­rā­t a­nā­kā­ra­vya­bhi­cā­ra­vyu­dā­saḥ | TARVV-MK 53,14 a­dhi­kṛ­ta­me­ta­t — ‘jñānaṃ sa­mya­k­’ iti ca, TARVV-MK 53,15ta­to­'­nā­kā­ra­sya da­rśa­na­sya vya­bhi­cā­ri­ṇo jñānasya ca vyudāsaḥ kṛto bhavati | TARV-MK 1.12.4ka­ra­ṇā­tya­ye gra­ha­ṇā­bhā­va iti cet; na; dṛ­ṣṭa­tvā­t ī­śa­va­t | TARVV-MK 53,16 syā­de­ta­t — ka­ra­ṇā­tya­ye arthasya TARVV-MK 53,17grahaṇaṃ na prā­pno­ti­, na hya­ka­ra­ṇa­sya ka­sya­ci­t jñānaṃ dṛ­ṣṭa­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? dṛṣṭa- TARVV-MK 53,18tvāt | katham ? ī­śa­va­t | yathā rathasya kartā anīśaḥ u­pa­ka­ra­ṇā­pe­kṣo rathaṃ ka­ro­ti­, sa tada- TARVV-MK 53,19bhāve na śaktaḥ, yaḥ pu­na­rī­śaḥ ta­po­vi­śe­ṣā­t pa­ri­prā­pta­rddhi­vi­śe­ṣaḥ sa bā­hyo­pa­ka­ra­ṇa­gu­ṇā­na­pe­kṣaḥ TARVV-MK 53,20sva­śa­ktyai­va rathaṃ ni­rva­rta­ya­n pra­tī­taḥ­, tathā ka­rma­ma­lī­ma­sa ātmā kṣā­yo­pa­śa­mi­ke­ndri­yā­ni­ndri­ya­pra­kā- TARVV-MK 53,21śā­dyu­pa­ka­ra­ṇā­pe­kṣo­'­rthā­n saṃ­ve­tti­, sa eva punaḥ kṣa­yo­pa­śa­ma­vi­śe­ṣe kṣaye ca sati ka­ra­ṇā­na­pe­kṣaḥ TARVV-MK 53,22sva­śa­ktyai­vā­rthā­n vetti iti ko virodhaḥ ? TARV-MK 1.12.5jñā­na­da­rśa­na­sva­bhā­va­tvā­cca bhā­ska­rā­di­va­t | TARVV-MK 53,23 yathā bhā­ska­rā­da­yaḥ pra­kā­śa­sva­bhā­va­tvā­t TARVV-MK 53,24pra­kā­śā­nta­rā­na­pe­kṣāḥ pra­kā­śyā­na­rthā­n pra­kā­śa­ya­nti­, tathā jñā­na­da­rśa­na­sva­bhā­va ātmā ta­dā­va­ra­ṇa­kṣa­ya- TARVV-MK 53,25kṣa­yo­pa­śa­ma­vi­śe­ṣe sati sva­śa­ktyai­vā­rthā­nā­vi­ṣka­ro­tī­ti siddham | TARV-MK 1.12.6‘­i­ndri­ya­ni­mi­ttaṃ jñānaṃ pra­tya­kṣa­m­, ta­dvi­pa­rī­taṃ pa­ro­kṣa­m­’ i­tya­vi­saṃ­vā­di­la­kṣa­ṇa­mi­ti cet; na; āptasya pra­tya­kṣā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 53,27 syā­nma­ta­m — ‘­i­ndri­ya­vyā­pā­ra­ja­ni­taṃ jñānaṃ pra­tya­kṣa­m­, TARVV-MK 53,28vya­tī­te­ndri­ya­vi­ṣa­ya­vyā­pā­raṃ pa­ro­kṣa­m­’ i­tye­ta­da­vi­saṃ­vā­di la­kṣa­ṇa­m | tathā coktam — TARVV-MK 53,29“­pra­tya­kṣaṃ ka­lpa­nā­po­ḍhaṃ nā­ma­jā­tyā­di­yo­ja­nā | TARVV-MK 53,30a­sā­dhā­ra­ṇa­he­tu­tvā­da­kṣai­sta­d vya­pa­di­śya­te || ”TARVV-MK 53,31­“­i­ndri­yā­rtha­sa­nni­ka­rṣo­tpa­nnaṃ jñānamavya­pa­de­śya­ma­vya­bhi­cā­ri vya­va­sā­yā­tma­kaṃ pra­tya­kṣa­m­”TARVV-MK 53,32­“­ā­tme­ndri­ya­ma­no­'­rtha­sa­nni­ka­rṣā­dya­nni­ṣpa­dya­te ta­da­nya­t­”TARVV-MK 54,01­“­śro­trā­di­vṛ­ttiḥ pra­tya­kṣa­m | ”“sa­tsaṃ­pra­yo­ge pu­ru­ṣa­sye­ndri­yā­ṇāṃ bu­ddhi­ja­nma TARVV-MK 54,02ta­tpra­tya­kṣa­m­” iti ca sa­rvai­ra­bhyu­pa­ga­mya­te | ata eva ta­lla­kṣa­ṇa­ma­vi­saṃ­vā­di niśce- TARVV-MK 54,03ta­vya­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? āptasya pra­tya­kṣā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | ya­dī­ndri­ya­ni­mi­tta­me­va jñānaṃ TARVV-MK 54,04pra­tya­kṣa­mi­ṣya­te­; evaṃ sa­tyā­pta­sya pra­tya­kṣa­jñā­naṃ na syāt | nahi ta­sye­ndri­ya­pū­rvo­'­rthā­dhi­ga­maḥ | atha TARVV-MK 54,05tasyāpi ka­ra­ṇa­pū­rva­ka­me­va jñānaṃ ka­lpya­te­; ta­syā­sa­rva­jña­tvaṃ pu­ra­stā­du­kta­m | TARV-MK 1.12.7ā­ga­mā­di­ti cet; na; tasya pra­tya­kṣa­jñā­na­pū­rva­ka­tvā­t | TARVV-MK 54,06 syā­de­ta­t — ā­ga­mā­da­tī­ndri­yā­rthā­dhi- TARVV-MK 54,07dhi­ga­me­'­vyā­ha­ta­śa­kteḥ sa­rvā­rthā­va­bo­dha iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? tasya pra­tya­kṣa­jñā­na­pū­rva­ka­tvā­t | TARVV-MK 54,08āptena hi kṣī­ṇa­do­ṣe­ṇa pra­tya­kṣa­jñā­ne­na praṇīta āgamo bhavati na sarvaḥ | yadi sarvaḥ syāt; TARVV-MK 54,09a­vi­śe­ṣaḥ syāt | sa ca nāsti, i­tyā­ga­ma­sya prā­mā­ṇyā­bhā­vaḥ | TARV-MK 1.12.8a­pau­ru­ṣe­yā­di­ti cet; na; ta­da­si­ddheḥ | TARVV-MK 54,10 syā­de­ta­t — a­pau­ru­ṣe­ya ā­ga­mo­'­sti a­nā­di­ni­dha­no- TARVV-MK 54,11'­tya­nta­pa­ro­kṣe­ṣva­pya­rthe­ṣva­pra­ti­ha­ta­ga­tiḥ­, tataḥ sa­rvā­rthā­dhi­ga­ma iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ta­da­si­ddheḥ | TARVV-MK 54,12na ca ka­ści­dā­ga­mo­'­pau­ru­ṣe­yaḥ si­ddho­'­sti­, hiṃ­sā­di­vi­dhā­yi­naḥ prā­mā­ṇyā­si­ddheḥ | TARV-MK 1.12.9a­tī­ndri­yaṃ yo­gi­pra­tya­kṣa­mi­ti cet; na; a­rthā­bhā­vā­t | TARVV-MK 54,13 syā­nma­ta­m — yo­gi­no­'­tī­ndri­ya­pra­tya­kṣaṃ TARVV-MK 54,14jñā­na­ma­sti ā­ga­ma­vi­ka­lpā­tī­ta­m­, tenāsau sa­rvā­rthā­n pratyakṣaṃ vetti | uktañca — ­“­yo­gi­nāṃ­gu­ru- TARVV-MK 54,15ni­rde­śā­d vya­ti­bhi­nnā­rtha­mā­tra­dṛ­k­” iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­rthā­bhā­vā­t | TARVV-MK 54,16‘­a­kṣa­ma­kṣaṃ prati va­rta­te­’ iti pra­tya­kṣa­m | na cā­ya­ma­rthoṃ yogini vidyate a­kṣā­bhā­vā­t | TARVV-MK 54,17a­tha­vā­, na santi sarve bhāvāḥ sva­pa­ro­bha­ya­he­tva­he­tu­bhya u­tpa­ttyā­dya­bhā­vā­t­, sā­mā­nya­vi­śe­ṣa- TARVV-MK 54,18yo­ścai­kā­ne­ka­yo­rvṛ­ttya­saṃ­bha­vā­di­do­ṣo­pa­pa­tteḥ­, a­to­'­rthā­bhā­vā­nni­rā­la­mba­naṃ yogino jñānaṃ kathaṃ TARVV-MK 54,19syāt ? ‘pa­ri­ka­lpi­tā­tma­nā na santi bhāvā ni­rvi­ka­lpā­tma­nā santi’ iti cā­yu­kta­m­; tadadhi- TARVV-MK 54,20ga­mo­pā­yā­bhā­vā­t | na hi ni­rvi­ka­lpo­'­rtho­'­sti­, ta­dvi­ṣa­yaṃ jñānaṃ ceti pra­ti­pā­da­yi­tuṃ śa­kya­m­, TARVV-MK 54,21la­kṣa­ṇā­bhā­vā­t | TARV-MK 1.12.10ta­da­bhā­vā­cca | TARVV-MK 54,22 tasya yo­gi­no­'­bhā­vā­cca | na hi kaścittatpa­ri­ka­lpi­to yogī vi­dya­te­, viśe- TARVV-MK 54,23ṣa­la­kṣa­ṇa­vi­ra­hā­t­, sa­rva­vi­ra­hā­cca ni­rvā­ṇa­prā­ptau | ta­nnai­ta­tsyā­t — “nirvāṇaṃ dvi­vi­dha­m — sopa- TARVV-MK 55,01dhi­vi­śe­ṣaṃ­, ni­ru­pa­dhi­vi­śe­ṣaṃ ceti | tatra so­pa­dhi­vi­śe­ṣe nirvāṇe bo­ddhā­'­sti­” iti; TARVV-MK 55,02tatrāpi yathā bā­hya­syā­bhā­vaḥ kalpyate tā­thā­ga­taiḥ ta­thā­bhya­nta­ra­syā­pī­ti bo­ddhu­ra­bhā­va eva | TARVV-MK 55,03yo­ga­ja­dha­rmā­nu­gra­hā­dā­tmā ka­ra­ṇa­vi­ra­hi­to­'­pya­vai­tī­ti cet; na; tasya ni­ṣkri­ya­sya nityasya TARVV-MK 55,04sa­ta­sta­tkri­yā­va­da­nu­gra­ha­vi­kā­rā­bhā­vā­t | TARV-MK 1.12.11ta­lla­kṣa­ṇā­nu­pa­pa­tti­śca sva­va­ca­na­vyā­ghā­tā­t | TARVV-MK 55,05 tasya pra­tya­kṣa­syo­ktaṃ la­kṣa­ṇa­ma­pi nopa- TARVV-MK 55,06padyate | kutaḥ ? sva­va­ca­na­vyā­ghā­tā­t | ā­nyā­po­hi­ka­pra­ti­vi­hi­tā­nye­va śe­ṣa­pra­mā­ṇa­la­kṣa­ṇā­ni | TARVV-MK 55,07ta­ta­sta­tra no nā­ti­ta­rāṃ pra­ti­vi­dhā­nā­da­raḥ­, kintu ta­tpra­mā­ṇa­la­kṣa­ṇa­gu­ṇa­saṃ­bhā­va­nā­ti­ra­skā­rā­rthaṃ kiñci- TARVV-MK 55,08dvyā­pri­yā­ma­he | ya­du­kta­m — ­“­ka­lpa­nā­po­ḍhaṃ pra­tya­kṣa­m­” iti | kalpanā hi jāti- TARVV-MK 55,09dra­vya­gu­ṇa­kri­yā­pa­ri­bhā­ṣā­kṛ­to vā­gbu­ddhi­vi­ka­lpaḥ­, ta­to­'­nā­po­ḍhaṃ ka­lpo­ḍha­m | kiṃ tat sarvathā kalpanā- TARVV-MK 55,10po­ḍha­m­, utāho ka­tha­ñci­di­ti ? yadi sa­rva­thā­; ‘asti pramāṇaṃ jñānaṃ ka­lpa­nā­po­ḍha­m­’ i­tye­va­mā­di TARVV-MK 55,11ka­lpa­nā­bhyo­'­pya­po­ḍha­mi­ti a­styā­di­va­ca­na­vyā­ghā­taḥ | atha a­styā­di­ka­lpa­nā­bhyo­'­na­po­ḍha­mi­ṣya­te­; TARVV-MK 55,12‘­sa­rva­thā ka­lpa­nā­po­ḍha­m­’ iti va­ca­na­vyā­ghā­taḥ | atha ka­tha­ñci­tka­lpa­nā­po­ḍha­m­; e­kā­nta­vā­da­tyā­gā­t TARVV-MK 55,13pu­na­ra­pi sva­va­ca­na­vyā­ghā­ta eva | TARVV-MK 55,14atha matam — nā­smā­ka­me­kā­ntaḥ ‘­ka­lpa­nā­po­ḍha­me­va­’ iti | ki­ma­rthaṃ­ta­rhi vi­śe­ṣa­ṇa­m ? pa­ra­ma­tā­pe­kṣaṃ TARVV-MK 55,15vi­śe­ṣa­ṇa­m | pa­ra­ma­te hi nā­ma­jā­tyā­di­bhe­do­pa­cā­ra­ka­lpa­nā proktā, ta­to­'­po­ḍhaṃ na sva­vi­ka­lpā­di­ti | TARVV-MK 55,16uktañca — ­“­sa­vi­ta­rka­vi­cā­rā hi pañca vi­jñā­na­dhā­ta­vaḥ | TARVV-MK 55,17ni­rū­pa­ṇā­nu­sma­ra­ṇa­vi­ka­lpe­nā­vi­ka­lpa­kāḥ || ” iti | TARVV-MK 55,18a­tro­cya­te — ‘­ā­la­mba­ne arpaṇā vi­ta­rkaḥ­, ta­trai­vā­nu­ma­rśa­naṃ vicāraḥ, tasya nā­mā­di­bhiḥ TARVV-MK 55,19pra­ka­lpa­nā ni­rū­pa­ṇa­m­, pū­rvā­nu­bhū­tā­nu­sā­re­ṇa vi­ka­lpa­na­ma­nu­sma­ra­ṇa­m­, iti | ete dharmāḥ kṣa­ṇa­mā­trā­va­sthā- TARVV-MK 55,20ne­ṣva­kṣa­vi­ṣa­ya­vi­jñā­ne­ṣuni­ra­nva­ye­ṣuno­pa­pa­dya­nte yu­ga­pa­du­tpa­tte­ra­na­va­sthā­nā­cca | ato grā­hya­gra­ha­ṇa­bhā­vā- TARVV-MK 55,21bhāvaśca syāt sa­vye­ta­ra­go­vi­ṣā­ṇa­va­t | kra­ma­vṛ­tti­tve ca teṣāṃ svā­rthā­bhā­va­pra­sa­ṅga­śce­ti | sa­ntā­nā­dya- TARVV-MK 55,22pekṣayā ta­du­pa­pa­tti­ri­ti cet; na tat, pa­rī­kṣā­'­kṣa­ma­tvā­t | ataḥ sa­rva­smi­nna­sa­ti vikalpe ‘ayaṃ TARVV-MK 55,23vi­ka­lpo­'­sti ayaṃ nāsti’ iti vi­jñā­na­sya viveko no­pa­pa­dya­te | sa­rva­vi­ka­lpa­vi­ra­hā­cca nāstitva- TARVV-MK 55,24mevāsya syāt | a­nu­sma­ra­ṇā­dya­bhyu­pa­ga­me ca e­ka­syā­ne­ka­kṣa­ṇa­va­rti­no va­stu­no­'­sti­tvaṃ siddham | TARVV-MK 55,25a­nu­sma­ra­ṇā­di hi sva­ya­ma­nu­bhū­ta­syā­rtha­sya dṛ­ṣṭa­m­, nā­na­nu­bhū­ta­sya nā­nyā­nu­bhū­ta­sye­ti | TARVV-MK 55,26tathā mā­na­sa­ma­pi pratyakṣaṃ no­pa­pa­dya­te | api ca, ­“­ṣa­ṇṇā­ma­na­nta­rā­tī­taṃ vijñānaṃ yaddhi ta­nma­naḥ­”TARVV-MK 55,27 iti — a­tī­ta­ma­sa­t kathaṃ vi­jñā­na­sya kāraṇaṃ syāt ? atha pū­rvo­tta­ra­nā­śo­tpa­ttyo- TARVV-MK 55,28ryu­ga­pa­dvṛ­tteḥ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vaḥ ka­lpya­te­; bhi­nna­sa­ntā­na­yo­ra­pi vi­na­śya­du­tpa­dya­mā­na­yoḥ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vaḥ TARVV-MK 55,29syāt | e­ka­sa­ntā­ne śa­ktya­nu­ga­mā­bhyu­pa­ga­me pra­ti­jñā­hā­ni­śca syāt | TARV-MK 1.12.12a­pū­rvā­dhi­ga­ma­la­kṣa­ṇā­nu­pa­pa­tti­śca sarvasya jñānasya pra­mā­ṇa­tvo­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 56,01 ‘­a­pū­rvā­dhi­ga­ma­la­kṣa­ṇaṃ TARVV-MK 56,02pra­mā­ṇa­m­’ i­tye­ta­cca no­pa­pa­dya­te | kutaḥ ? sarvasya jñānasya pra­mā­ṇa­tvo­pa­pa­tteḥ | pra­mī­ya­te­'­ne­ne­ti pra­mā­ṇa­m­, TARVV-MK 56,03sarveṇa ca jñānena pra­mī­ya­te | yathā a­ndha­kā­re­'­va­sthi­tā­nāṃ gha­ṭā­dī­nā­mu­tpa­ttya­na­nta­raṃ pra­kā­śa­kaḥ pradīpa TARVV-MK 56,04u­tta­ra­kā­la­ma­pi na taṃ vya­pa­de­śaṃ jahāti ta­da­va­sthā­na­kā­ra­ṇa­tvā­t­, evaṃ jñā­na­ma­pyu­tpa­ttya­na­nta­raṃ ghaṭādī- TARVV-MK 56,05nā­ma­va­bhā­sa­kaṃ bhūtvā pra­mā­ṇa­tva­ma­nu­bhū­yo­tta­ra­kā­la­ma­pi na taṃ vya­pa­de­śaṃ tyajati ta­da­rtha­tvā­t | atha matam- TARVV-MK 56,06kṣaṇe kṣa­ṇe­'­nya eva pra­dī­po­'­pū­rva­me­va pra­kā­śa­ka­tva­ma­va­la­mba­ta iti; evaṃ sati jñā­na­ma­pi tā­dṛ­ge­ve­ti kṣaṇe TARVV-MK 56,07kṣa­ṇe­'­nya­tvo­pa­pa­tte­ra­pū­rvā­dhi­ga­ma­la­kṣa­ṇa­ma­vi­śi­ṣṭa­mi­ti; tatra ya­du­kta­m — ­“­smṛ­tī­cchā­dve­ṣā­di­va­t TARVV-MK 56,08pū­rvā­dhi­ga­ta­vi­ṣa­ya­tvā­t punaḥ pu­na­ra­bhi­dhā­naṃ jñānaṃ na pra­mā­ṇa­m­” iti, tad vyā­ha­nya­te | TARV-MK 1.12.13sva­saṃ­vi­tti­pha­lā­nu­pa­pa­tti­śca a­rthā­nta­ra­tvā­bhā­vā­t | TARVV-MK 56,09 pramāṇaṃ loke pha­la­va­du­pa­la­bdha­m | TARVV-MK 56,10asya ca pra­mā­ṇa­sya ke­na­ci­t phalena bha­vi­ta­vya­mi­ti | ka­ści­dā­ha — dvyābhāsaṃ hi jñā­na­mu­tpa­dya­te- TARVV-MK 56,11svābhāsaṃ vi­ṣa­yā­bhā­saṃ ca | ta­syo­bha­yā­bhā­sa­sya ya­tsaṃ­ve­da­naṃ ta­tpha­la­mi­ti­; ta­nno­pa­pa­dya­te­; kutaḥ ? TARVV-MK 56,12a­rthā­nta­ra­tvā­bhā­vā­t | loke pra­mā­ṇā­t pha­la­ma­rthā­nta­ra­bhū­ta­mu­pa­la­bhya­te | tadyathā — che­tṛ­che­tta­vya­che­da­na­sa­nni- TARVV-MK 56,13dhāne dvai­dhī­bhā­vaḥ pha­la­m­, na ca tathā sva­saṃ­ve­da­na­ma­rthā­nta­ra­bhū­ta­ma­sti | ta­smā­da­sya phalatvaṃ no­pa­pa­dya­te | TARVV-MK 56,14sa­tya­m­, e­va­me­ta­t­, a­ta­e­va ta­smiṃ­nna­dhi­ga­ma­rū­pe phale sa­vyā­pā­ra­pra­tī­ta­tā­mupādāya pra­mā­ṇo­pa­cā­ra iti; TARV-MK 1.12.14pra­mā­ṇo­pa­cā­rā­nu­pa­pa­ttiḥ mu­khyā­bhā­vā­t | TARVV-MK 56,15 sati mukhye loke u­pa­cā­ro dṛ­śya­te­, yathā sati TARVV-MK 56,16siṃhe vi­śe­ṣṭa­ti­rya­gga­ti­pa­ñce­ndri­ya­jā­ti­na­kha­daṃ­ṣṭrā­sa­ṭā­ṭo­pa­bhā­su­ra­ka­pi­la­na­ya­na­tā­ra­kā­dya­va­ya­va­vi­śi­ṣṭe TARVV-MK 56,17anyatra krau­rya­śau­ryā­di­gu­ṇa­sā­va­rmyā­t siṃ­ho­pa­cā­raḥ kriyate | na ca tatheha mukhyaṃ pra­mā­ṇa­ma­sti­, tadabhā- TARVV-MK 56,18vāt phale pra­mā­ṇo­pa­cā­ro na yujyate | TARV-MK 1.12.15ā­kā­ra­bhe­dā­dbhe­da iti cet; na; e­kā­nta­vā­da­tyā­gā­t | TARVV-MK 56,19 syā­de­ta­t — grā­ha­ka­vi­ṣa­yā­bhā­sa­saṃ­vi­tti- TARVV-MK 56,20śa­kti­tra­yā­kā­ra­bhe­dā­t pra­mā­ṇa­pra­me­ya­pha­la­ka­lpa­nā­bhe­da iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? e­kā­nta­vā­da­tyā­gā­t | TARVV-MK 56,21‘­e­ka­ma­ne­kā­kā­ra­m­’ i­tye­ta­jjai­ne­ndraṃ da­rśa­na­m­, ta­tka­tha­me­kā­nta­vā­de yujyate ? yadi hye­va­ma­bhyu­pa­ga­mye­ta­; TARVV-MK 56,22dravye ko­'­pa­ri­to­ṣaḥ | ‘­rū­pā­dya­ne­kā­tma­ka­me­kaṃ pa­ra­mā­ṇu­dra­vya­m­, jñā­nā­dya­ne­kā­tma­ka­mā­tma­dra­vya­m­’ iti | TARVV-MK 56,23atha dra­vya­si­ddhi­rmā­bhū­di­ti ‘­ā­kā­rā eva na jñā­na­m­’ iti ka­lpya­te­; evaṃ sati kasya te ākārā TARVV-MK 56,24iti te­ṣā­ma­pya­bhā­vaḥ syāt | kiñca, te­ṣā­mā­kā­rā­ṇāṃ yau­ga­pa­dye­na vā utpattiḥ syāt, krameṇa vā ? TARVV-MK 56,25yadi yo­ga­pa­dye­na­; he­tu­he­tu­ma­dbhā­vo vi­ru­dhya­te | atha kra­me­ṇa­; kṣa­ṇi­ka­sya vi­jñā­na­syā­kā­rā­ṇāṃ kathaṃ TARVV-MK 56,26kramaḥ ? yadi syāt; ­“­a­dhi­ga­ma­ścā­tra na bhā­vā­nta­ra­m­” iti vyā­ha­nya­te | api TARVV-MK 56,27ca bāhyasya vi­jñe­ya­syā­bhā­ve a­nta­ra­ṅgā­kā­ra­tra­ya­ka­lpa­nā­yāṃ pra­mā­ṇa­pra­mā­ṇā­bhāsa­vi­śe­ṣo nopa- TARVV-MK 56,28padyate a­nta­ra­ṅgā­kā­rā­bhe­dā­t | ‘­a­sa­dva­stu ya­tsa­di­ti ka­lpa­ya­ti tat pra­mā­ṇā­bhā­sa­m­, a­sa­de­ve­ti yatprati- TARVV-MK 56,29padyate ta­tpra­mā­ṇa­m­’ ityasti viśeṣa iti cet; pra­me­ya­dva­ya­vya­va­sthā­pi­ta­pra­mā­ṇa­dva­ya­ka­lpa­nā­vyā­ghā­taḥ | TARVV-MK 56,30sva­la­kṣa­ṇa­vi­ṣa­yaṃ hi pra­tya­kṣa­m sā­mā­nya­la­kṣa­ṇa­vi­ṣa­ya­ma­nu­mā­na­m | sva­la­kṣa­ṇa­ma­sā­dhā­ra­ṇo dharmaḥ TARVV-MK 56,31vi­ka­lpā­tī­ta­tvā­t ‘idaṃ tat’ i­tya­vya­pa­de­śyaḥ | ta­dvi­pa­rī­taṃ sā­mā­nya­la­kṣa­ṇa­mi­ti | sa­rva­syā­sa­ttve kiṃ TARVV-MK 56,32kṛ­to­'­yaṃ viśeṣaḥ ? asattvaṃ hi na svato bhidyate | saṃ­ba­ndhi­bhe­dā­t syādbhedaḥ — ‘­gha­ṭa­syā­sa­ttvaṃ paṭa- TARVV-MK 56,33syā­sa­ttva­m­’ iti; teṣāṃ gha­ṭā­dī­nāṃ saṃ­ba­ndhi­nā­ma­bhā­ve ta­dvi­śe­ṣā­bhā­va iti | TARVV-MK 57,01syā­nma­ta­m — khā­tpa­ti­tā no ra­tna­vṛ­ṣṭiḥ­, i­ṣṭa­me­vā­pra­ta­rki­ta­mu­pa­sthi­ta­m­, ata eva sarvaṃ vijñā- TARVV-MK 57,02nā­bhi­dhā­na­ma­ya­thā­rthaṃ pa­ri­ka­lpi­tā­rtha­tvā­t­, ni­rvi­ka­lpā­rtha­go­ca­ra­mā­tmī­ya­me­va vijñānaṃ pra­mā­ṇa­mi­ti | TARVV-MK 57,03uktañca — TARVV-MK 57,04­“­śā­stre­ṣu pra­kri­yā­bhe­dai­ra­vi­dyai­vo­pa­va­rṇya­te | TARVV-MK 57,05a­nā­ga­ma­vi­ka­lpā hi svayaṃ vidyā pra­rva­ta­te || ” iti | TARVV-MK 57,06e­ta­ccā­nu­pa­pa­nna­m­; ta­da­dhi­ga­mo­pā­yā­bhā­vā­t | uktañca — TARVV-MK 57,07­“­pra­tya­kṣa­bu­ddhiḥ kramate na yatra ta­lli­ṅga­ga­myaṃ na ta­da­rtha­li­ṅga­m | TARVV-MK 57,08vāco na vā ta­dvi­ṣa­ye­ṇa yogaḥ kā tadgatiḥ ka­ṣṭa­ma­śṛ­ṇva­tāṃ te || ” iti | TARVV-MK 57,09ā­hi­to­bha­ya­pra­kā­ra­sya pra­mā­ṇa­sya ā­di­pra­kā­ra­vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­ttya­rtha­mā­ha — TA-MK 1.13 matiḥ smṛtiḥ saṃjñā ci­ntā­'­bhi­ni­bo­dha i­tya­na­rthā­nta­ra­m || TARV-MK 1.13.1i­ti­śa­bda­syā­ne­kā­rtha­saṃ­bha­ve vi­va­kṣā­va­śā­dā­dya­rtha­saṃ­pra­tya­yaḥ | TARVV-MK 57,11 i­ti­śa­bdo­'­ne­kā­rthaḥ saṃ­bha­va­ti | TARVV-MK 57,12kva­ci­ddhe­tau vartate — ‘­ha­ntī­ti pa­lā­ya­te­, va­rṣa­tī­ti dhā­va­ti­’ | kva­ci­de­va­mi­tya­syā­rthe vartate — TARVV-MK 57,13iti sma u­pā­ghyā­yaḥ ka­tha­ya­ti ‘evaṃ sma’ iti gamyate | kva­ci­tpra­kā­re vartate — yathā ‘­gau­ra­śvaḥ TARVV-MK 57,14śuklo nīlaḥ, carati pla­va­te­, ji­na­da­tto de­va­da­ttaḥ­’ iti, ‘evaṃ pra­kā­rāḥ­’ ityarthaḥ | kva­ci­dvya­va- TARVV-MK 57,15sthāyāṃ vartate — yathā ­“­jva­li­ti­ka­saṃ­tā­ṇṇaḥ­” iti | kva­ci­da­rtha­vi­pa­ryā­se TARVV-MK 57,16vartate — yathā ‘­gau­ri­tya­ya­mā­ha-gauriti jā­nī­te­’ iti | kva­ci­tsa­mā­ptau vartate — ‘iti pra­tha­ma­mā­hni- TARVV-MK 57,17kam’ iti ‘­dvi­tī­ya­mā­hni­ka­m­’ iti | kva­ci­ccha­bda­prā­du­rbhā­ve vartate — iti śrī­da­tta­m­, iti TARVV-MK 57,18si­ddha­se­na­mi­ti | tatreha vi­va­kṣā­va­śā­dā­di­śa­bdā­rtho ve­di­ta­vyaḥ | ma­ti­smṛ­ti­saṃ­jñā­ci­ntā­bhi- TARVV-MK 57,19ni­bo­dhā­da­yaḥ ityarthaḥ | ke punaste ? pra­ti­bhā­bu­ddhyu­pa­la­bdhyā­da­yaḥ | prakāre vā, evaṃ prakāraḥ TARVV-MK 57,20iti | ka­tha­me­ṣāṃ śa­bdā­nā­ma­na­rthā­nta­ra­tva­m ? TARV-MK 1.13.2ma­ti­jñā­nā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­ma­ni­mi­ttā­rtho­pa­la­bdhi­vi­ṣa­ya­tvā­da­na­rthā­nta­ra­tvaṃ rū­ḍhi­va­śā­t | TARVV-MK 57,21 eteṣāṃ TARVV-MK 57,22ma­tyā­dī­nāṃ śabdānāṃ ma­ti­jñā­nā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­ma­ni­mi­ttā­yā­ma­rtho­pa­la­bdhau vṛ­tte­ra­na­rthā­nta­ra­tvaṃ vedita- TARVV-MK 58,01vyam | kathaṃ punaḥ ‘­ma­na­naṃ manyata iti vā matiḥ’ i­tye­va­mā­dya­rtha­vi­ṣa­yā­ṇā­me­ṣā­ma­na­rthā­nta­ra­tva­m iti ? TARVV-MK 58,02ata āha — rū­ḍhi­va­śā­di­ti | yathā ga­ccha­tī­ti gau­ri­tya­ṅgī­kṛ­ta­ma­pi gamanaṃ na śa­bda­vṛ­tti­ni­ya­ma- TARVV-MK 58,03kāraṇaṃ rū­ḍhi­va­śā­t kva­ci­de­va va­rta­te­, tathā ma­tyā­da­yaḥ śabdā vyu­tpa­tti­ka­rma­ṇi sa­tya­pya­rthā­śra­ye­ṇa TARVV-MK 58,04bhede kva­ci­de­va vartanta i­tya­na­rthā­nta­ra­tva­ma­va­sī­ya­te | TARV-MK 1.13.3śa­bda­bhe­dā­da­rtha­bhe­do ga­vā­śvā­di­va­di­ti cet; na; ataḥ saṃ­śa­yā­t | TARVV-MK 58,05 syā­de­ta­t — ma­tyā­dī­nāṃ TARVV-MK 58,06śabdānāṃ pa­ra­spa­ra­to­'­rthā­nta­ra­tva­ma­sti | kutaḥ ? śa­bda­bhe­dā­t­, ga­vā­śvā­di­va­di­ti­; tanna; kiṃ TARVV-MK 58,07kā­ra­ṇa­m­; ataḥ saṃ­śa­yā­t | yata eva ma­tyā­dī­nāṃ śa­bda­bhe­dā­da­nya­tva­mā­ha bha­vā­n­, ata eva TARVV-MK 58,08saṃśayaḥ | katham ? i­ndrā­di­va­t | yathā i­ndra­śa­kra­pu­ra­nda­rā­di­śa­bda­bhe­de­'­pi nā­rtha­bhe­daḥ tathā matyādi- TARVV-MK 58,09śa­bda­bhe­de­'­pya­rthā­bhe­da iti | na hi yata eva saṃ­śa­ya­sta­ta eva nirṇayaḥ | kiñca, TARV-MK 1.13.4śa­bdā­bhe­de­'­pya­rthai­ka­tva­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 58,10 yasya śa­bda­bhe­do­'­rtha­bhe­de he­tu­ri­ti ma­ta­m­, tasya vāgādi- TARVV-MK 58,11na­vā­rthe­ṣu go­śa­bdā­bhe­da­da­rśa­nā­d vā­gā­dya­rthā­nā­me­ka­tva­ma­stu | atha nai­ta­di­ṣṭa­m­; na tarhi śa­bda­bhe­do­'­nya- TARVV-MK 58,12tvasya hetuḥ | kiñca, TARV-MK 1.13.5ā­de­śa­va­ca­nā­t | TARVV-MK 58,13 yathā i­ndrā­dī­nā­me­ka­dra­vya­pa­ryā­yā­de­śā­t syā­de­ka­tvaṃ pra­ti­ni­ya­ta­pa­ryā­yā­rthā- TARVV-MK 58,14deśācca syā­da­nya­tva­m — i­nda­nā­di­ndraḥ­, śa­ka­nā­ccha­kraḥ­, pū­rdā­ra­ṇā­tpu­ra­nda­ra iti | tathā ma­tyā­dī­nā­me­ka- TARVV-MK 58,15dra­vya­pa­ryā­yā­de­śā­t syā­de­ka­tva­m­, pra­ti­ni­ya­tā­rtha­pa­ryā­yā­de­śā­cca syā­nnā­nā­tva­m — ‘­ma­na­naṃ matiḥ smaraṇaṃ TARVV-MK 58,16smṛtiḥ sajñānaṃ saṃjñā cintanaṃ cintā ā­bhi­mu­khye­na niyataṃ bo­dha­na­ma­bhi­ni­bo­dhaḥ­’ iti | TARV-MK 1.13.6pa­ryā­ya­śa­bdo lakṣaṇaṃ neti cet; na; ta­to­'­na­nya­tvā­t | TARVV-MK 58,17 syā­nma­ta­m — ma­tyā­da­ya a­bhi­ni­bo­dha- TARVV-MK 58,18pa­ryā­ya­śa­bdā nā­bhi­ni­bo­dha­sya la­kṣa­ṇa­m | katham ? ma­nu­ṣyā­di­va­t | yathā ma­nu­ṣya­ma­rtya­ma­nu­ja- TARVV-MK 58,19mā­na­vā­da­yaḥ pa­ryā­ya­śa­bdāḥ ma­nu­ṣya­sya lakṣaṇaṃ na bha­va­ntī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ta­to­'­na­nya­tvā­t | TARVV-MK 58,20iha pa­ryā­yi­ṇo­'­na­nyaḥ pa­ryā­ya­śa­bdaḥ­, sa la­kṣa­ṇa­m | katham ? au­ṣṇyā­gni­va­t | yathā pa­ryā­ya­śa­bdaḥ TARVV-MK 58,21au­ṣṇya­ma­gneḥ pa­ryā­yi­ṇo­'­na­nya­tvā­da­gne­rla­kṣa­ṇaṃ bhavati tathā pa­ryā­ya­śa­bdā ma­tyā­da­ya āṃ­bhi­ni­bo­dhi­ka- TARVV-MK 58,22jñā­na­pa­ryā­yi­ṇo­'­na­nya­tve­na a­bhi­ni­bo­dha­sya la­kṣa­ṇa­m | a­tha­vā­, ta­to­'­na­nya­tvā­t | yathā manuṣya- TARVV-MK 58,23ma­rtya­ma­nu­ja­mā­na­vā­da­ya a­sā­dhā­ra­ṇa­tvā­da­nya­gha­ṭā­di­dra­vyā­saṃ­bha­vi­no ma­nu­ṣyā­da­na­nya­tvā­tta­sya la­kṣa­ṇa­m­, TARVV-MK 58,24anyathā hi ma­nu­ṣyā­di­pa­ryā­yā­la­kṣa­ṇa­tvā­t ma­nu­ṣyā­bhā­vo bha­ve­t­, yato na ma­nu­ṣyā­di­la­kṣa­ṇa­vya­ti- TARVV-MK 58,25re­ke­ṇā­syā­nya­lla­kṣa­ṇa­ma­stī­ti | na cābhāva iṣṭaḥ, ataḥ pa­ryā­ya­śa­bdo la­kṣa­ṇa­m | tathā mati- TARVV-MK 58,26smṛ­tyā­da­yo­'­sā­dhā­ra­ṇa­tvā­d a­nya­jñā­nā­saṃ­bha­vi­no­'­bhi­ni­bo­dhā­da­na­nya­tvā­tta­sya la­kṣa­ṇa­m | TARVV-MK 58,27itaśca pa­ryā­ya­śa­bdo la­kṣa­ṇa­m | kasmāt ? TARV-MK 1.13.7gatvā pra­tyā­ga­ta­la­kṣa­ṇa­gra­ha­ṇā­t | TARVV-MK 58,28 katham ? a­gnyu­ṣṇa­va­t | yathā a­gni­ri­ti gatvā TARVV-MK 58,29jñātvā bu­ddhi­ru­ṣṇa­pa­ryā­ya­śa­bdaṃ gacchati | kathaṃ gacchati ? ko­'­ya­ma­gniḥ ? ya uṣṇa iti | uṣṇa TARVV-MK 58,30iti ca gatvā buddhiḥ pra­tyā­ga­ccha­ti | ko­'­ya­mu­ṣṇaḥ ? yo­'­gni­ri­ti | tathā ma­ti­ri­ti gatvā TARVV-MK 58,31buddhiḥ smṛtiṃ gacchati | kā matiḥ ? yā smṛ­ti­ri­ti | tataḥ smṛ­ti­ri­ti gatvā buddhiḥ TARVV-MK 58,32pra­tyā­ga­ccha­ti | kā smṛtiḥ ? yā ma­ti­ri­ti | e­va­mu­tta­re­ṣva­pi | tasmād gatvā pra­tyā­ga­ta- TARVV-MK 58,33la­kṣa­ṇa­gra­ha­ṇā­t paśyāmaḥ ‘­pa­ryā­ya­śa­bdo la­kṣa­ṇa­m­’ iti | kiñca, TARV-MK 1.13.8pa­ryā­ya­dvai­vi­dhyā­da­gni­va­t | TARVV-MK 59,01 yathā a­gne­rā­tma­bhū­ta u­ṣṇa­pa­ryā­yo lakṣaṇaṃ na dhūmaḥ, tasya TARVV-MK 59,02bā­hye­ndha­na­ni­mi­tta­tve kā­dā­ci­tka­tvā­t­, tathā ā­bhya­nta­ro ma­tyā­di­pa­ryā­ya ā­tma­bhū­ta­tvā­lla- TARVV-MK 59,03kṣaṇaṃ nā­'­nā­tma­bhū­to bāhyo ma­tyā­di­śa­bdaḥ pudgalaḥ ta­tpra­tyā­ya­na­sa­ma­rthaḥ­, tasya bā­hya­ka­ra­ṇa­pra­yo­ga- TARVV-MK 59,04ni­mi­tta­tvā­t | TARV-MK 1.13.9iti ka­ra­ṇa­sya vā­'­bhi­dhe­yā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 59,05 athavā i­ti­ka­ra­ṇo­'­ya­m a­bhi­dhe­yā­rthaḥ pra­yu­jya­te | TARVV-MK 59,06matiḥ smṛtiḥ saṃjñā cintā a­bhi­ni­bo­dha iti yo­'­rtho­'­bhi­dhī­ya­te ta­nma­ti­jñā­na­mi­ti | tato lakṣaṇa- TARVV-MK 59,07tva­mu­pa­pa­dya­te | TARV-MK 1.13.10śru­tā­dī­nā­me­tai­ra­na­bhi­dhā­nā­t | TARVV-MK 59,08 na hye­tai­rma­tyā­di­bhiḥ śru­tā­dī­nya­bhi­dhī­ya­nte | TARV-MK 1.13.11va­kṣya­mā­ṇa­la­kṣa­ṇa­sa­dbhā­vā­cca | TARVV-MK 59,09 śru­tā­dī­nāṃ hi lakṣaṇaṃ vakṣyate | tataḥ teṣāṃ matya- TARVV-MK 59,10prasaṅgaḥ | TARVV-MK 59,11ya­dye­vaṃ­la­kṣa­ṇaṃ ma­ti­jñā­na­ma­va­dhri­ya­te a­thā­syā­tma­lā­bhe ki­nni­mi­tta­mi­ti ? ata āha — TA-MK 1.14 ta­di­ndri­yā­ni­ndri­ya­ni­mi­tta­m || TARVV-MK 59,13a­tha­vā­, ā­tma­pra­sā­dā­vi­śe­ṣā­t sa­rva­jñā­nā­nā­me­ka­tva­pra­sa­ṅge ni­mi­tta­bhe­dā­nnā­nā­tvaṃ pratipā- TARVV-MK 59,14da­yi­ṣa­n bravīti — satyapi a­mu­ṣmi­nna­vi­śe­ṣe pṛ­tha­ktva­me­ṣā­ma­ve­maḥ | kutaḥ ? ya­smā­tta­di­ndri­yā- TARVV-MK 59,15ni­ndri­ya­ni­mi­tta­mi­ti | ki­mi­da­mi­ndri­yaṃ nāma ? TARV-MK 1.14.1i­ndra­syā­tma­no­'­rtho­pa­la­bdhi­li­ṅga­mi­ndri­ya­m | TARVV-MK 59,16 indra ātmā, tasya ka­rma­ma­lī­ma­sa­sya TARVV-MK 59,17sva­ya­ma­rthā­n gra­hī­tu­ma­sa­ma­rtha­syā­'­rtho­pa­la­mbha­ne yalliṅgaṃ ta­di­ndri­ya­mi­tyu­cya­te | TARVV-MK 59,18atha ki­mi­da­ma­ni­ndri­ya­m ? TARV-MK 1.14.2a­ni­ndri­yaṃ ma­no­'­nu­da­rā­va­t | TARVV-MK 59,19 ma­no­'­ntaḥ­ka­ra­ṇa­ma­ni­ndri­ya­mi­tyu­cya­te | ka­tha­mi­ndri­ya- TARVV-MK 59,20pra­ti­ṣe­dhe­na mana ucyate ? yathā ‘­a­ya­ma­brā­hma­ṇaḥ­’ ityukte brā­hma­ṇa­tva­ra­hi­te ka­smiṃ­ści­t saṃ­pra­tya­yo TARVV-MK 59,21bha­va­ti­, tathā i­ndra­li­ṅga­vi­ra­hi­te a­nya­smi­n a­ni­ndri­ya­mi­ti saṃ­pra­tya­yaḥ syāt, na tu i­ndra­li­ṅga TARVV-MK 59,22eva ma­na­si­; naiṣa doṣaḥ; ī­ṣa­tpra­ti­ṣe­dhā­t | katham ? a­nu­da­rā­va­t | yathā ‘­a­nu­da­rā kanyā’ iti TARVV-MK 59,23nāsyā udaraṃ na vi­dya­te­, kintu ga­rbha­bhā­ro­dva­ha­na­sa­ma­rtho­da­rā­bhā­vā­da­nu­da­rā­, tathā a­ni­ndri­ya­mi­ti TARVV-MK 59,24nā­sye­ndri­ya­tvā­bhā­vaḥ­, kintu ca­kṣu­rā­di­va­t pra­ti­ni­ya­ta­de­śa­vi­ṣa­yā­va­sthā­nā­bhā­vā­t a­ni­ndri­yaṃ mana TARVV-MK 59,25i­tyu­cya­te | TARV-MK 1.14.3a­nta­ra­ṅgaṃ ta­tka­ra­ṇa­m­, i­ndri­yā­na­pe­kṣa­tvā­t | TARVV-MK 59,26 nā­sye­ndri­ye­ṣva­pe­kṣā­stī­ti i­ndri­yā­na- TARVV-MK 59,27pekṣam | na hyasya gu­ṇa­do­ṣa­vi­cā­ra­sva­vi­ṣa­ya­pra­vṛ­ttau i­ndri­yā­pe­kṣā­sti ta­to­'­nta­ra­ṅgaṃ ta­tka­ra­ṇa- TARVV-MK 59,28miti ve­di­ta­vya­m | ta­du­bha­ya­ma­va­ṣṭa­bhya ya­du­tpa­dya­te ta­nma­ti­jñā­na­mi­ti | TARV-MK 1.14.4ta­di­tya­gra­ha­ṇa­m­, a­na­nta­ra­tvā­di­ti cet; na; u­tta­rā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 59,29 syā­de­ta­t — ma­ti­jñā­na­syā- TARVV-MK 59,30na­nta­ra­tvā­da­ne­nā­bhi­saṃ­ba­ndho bha­va­tī­ti ta­di­tye­ta­dgra­ha­ṇa­ma­na­rtha­ka­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? u­tta­rā­rtha- TARVV-MK 59,31tvāt | u­tta­rā­rthaṃ hi tat | i­ta­ra­thā hi a­va­gra­he­hā­vā­ya­dhā­ra­ṇā ma­ti­jñā­na­bhe­dā iti vijñātu- TARVV-MK 59,32maśakyāḥ | ta­dgra­ha­ṇe punaḥ kri­ya­mā­ṇe ta­nma­ti­jñā­na­ma­va­gra­hā­da­ya iti saṃbandhaḥ sugamo bhavati | TARVV-MK 59,33ya­de­ta­smi­nni­mi­tta­dva­ya­sa­nni­dhā­ne sa­tyā­tma­lā­bhaṃ pra­tyā­gū­rṇa­ma­ni­rva­rṇi­ta­bhe­da­mi­ti tadbheda- TARVV-MK 59,34pra­ti­pa­ttya­rtha­mā­ha — TARVV-MK 60,01TA-MK 1.15 a­va­gra­he­hā­vā­ya­dhā­ra­ṇāḥ || TARV-MK 1.15.1vi­ṣa­ya­vi­ṣa­yi­sa­nni­pā­ta­sa­ma­na­nta­ra­mā­dyaṃ gra­ha­ṇa­ma­va­gra­haḥ | TARVV-MK 60,03 vi­ṣa­ya­vi­ṣa­yi­sa­nni­pā­te darśanaṃ TARVV-MK 60,04bha­va­ti­, ta­da­na­nta­ra­maṃ­rtha­sya gra­ha­ṇa­ma­va­gra­haḥ | TARV-MK 1.15.2a­va­gṛ­hī­te­'­rthe ta­dvi­śe­ṣā­kā­ṅkṣa­ṇa­mī­hā | TARVV-MK 60,05 yathā ‘­pu­ru­ṣaḥ­’ i­tya­va­gṛ­hī­te tasya bhā­ṣā­va­yo- TARVV-MK 60,06rū­pā­di­vi­śe­ṣai­rā­kā­ṅkṣa­ṇa­mī­hā | TARV-MK 1.15.3vi­śe­ṣa­ni­rjñā­nā­dyā­thā­tmyā­va­ga­ma­na­ma­vā­yaḥ | TARVV-MK 60,07 bhā­ṣā­di­vi­śe­ṣa­ni­rjñā­nā­tta­sya yā­thā­tmye­nā- TARVV-MK 60,08va­ga­ma­na­ma­vā­yaḥ | ‘­dā­kṣi­ṇā­tyo­'­ya­m­, yuvā, gauraḥ’ iti vā | TARV-MK 1.15.4ni­rṇī­tā­rthā­'­vi­smṛ­ti­rdhā­ra­ṇā | TARVV-MK 60,09 bhā­ṣā­va­yo­rū­pā­di­vi­śe­ṣai­ryā­thā­tmye­na ni­rṇī­ta­sya pu­ru­ṣa­syo- TARVV-MK 60,10tta­ra­kā­la­m ‘sa e­vā­ya­m­’ i­tya­vi­sma­ra­ṇaṃ yato bhavati sā dhāraṇā | ta ete ma­ti­jñā­na­bhe­dāḥ | TARVV-MK 60,11atrāha — i­da­mā­nu­pū­rvyaṃ kiṃ kṛ­ta­me­ṣā­m ? ucyate — TARV-MK 1.15.5a­va­gra­hā­dī­nā­mā­nu­pū­rvya­mu­tpa­ttikra­mā­pe­kṣa­m | TARVV-MK 60,12 a­va­gra­ha­pū­rva­ka­tvā­t i­ta­re­ṣā­m ā­dā­va­va­gra­haḥ TARVV-MK 60,13kriyate | ta­the­ta­re­ṣva­pi yojyam | atrāha — TARV-MK 1.15.6a­va­gra­he­ha­yo­ra­prā­mā­ṇyaṃ ta­tsa­dbhā­ve­'­pi saṃ­śa­ya­da­rśa­nā­cca­kṣu­rva­t | TARVV-MK 60,14 yathā cakṣuṣi na ni­rṇa­yaḥ­, TARVV-MK 60,15satyeva tasmin ‘­ki­ma­yaṃ sthā­ṇu­rā­ho­svi­t pu­ru­ṣaḥ­’ iti saṃ­śa­ya­da­rśa­nā­t­, tathā a­va­gra­he­'­pi sati na TARVV-MK 60,16nirṇaya ī­hā­da­rśa­nā­t­, īhāyāṃ ca na ni­rṇa­yaḥ­, yato ni­rṇa­yā­rtha­mī­hā na­tvī­hai­va nirṇayaḥ | yaśca TARVV-MK 60,17nirṇayo na bhavati sa saṃ­śa­ya­jā­tī­ya i­tya­prā­mā­ṇya­ma­na­yo­ri­ti | TARV-MK 1.15.7a­va­gra­ha­va­ca­nā­di­ti cet; na; saṃ­śa­yā­na­ti­vṛ­tte­rā­lo­ca­na­va­t | TARVV-MK 60,18 syā­de­ta­t — nā­va­gra­haḥ saṃśayaḥ | TARVV-MK 60,19kutaḥ ? a­va­gra­ha­va­ca­nā­t | yata uktaḥ ‘­pu­ru­ṣo­'­ya­m­’ iti a­va­gra­haḥ­, ‘tasya bhā­ṣā­va­yo­rū­pā­di­vi­śe­ṣā- TARVV-MK 60,20kā­ṅkṣa­ṇa­mī­hā­’ iti | saṃ­śa­ya­stu a­pra­ti­pa­tti­re­ve­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? saṃ­śa­yā­na­ti­vṛ­tteḥ | TARVV-MK 60,21katham ? ā­lo­ca­na­va­t | yathā ū­rdhvā­rthā­lo­ca­ne ‘­ki­ma­ya­mū­rdhvo­'­rthaḥ sthāṇuḥ, uta pu­ru­ṣaḥ­’ iti saṃśa- TARVV-MK 60,22yā­na­ti­vṛ­ttiḥ tathā ‘­ū­rdhvo­'­ya­ma­rthaḥ­’ i­tya­va­gra­he ī­hā­dya­pe­kṣa­tvā­t saṃ­śa­yā­na­ti­vṛ­ttiḥ | ucyate — TARV-MK 1.15.8la­kṣa­ṇa­bhe­dā­da­nya­tva­ma­gni­ja­la­va­t | TARVV-MK 60,23 yathā a­gni­ja­la­yoḥ da­ha­na­pra­kā­śa­nā­di — dra­va­tā­sne­ha­nā­di- TARVV-MK 60,24pra­ti­ni­ya­ta­la­kṣa­ṇa­bhe­dā­t anyatvaṃ tathā a­va­gra­ha­saṃ­śa­ya­yo­rla­kṣa­ṇa­bhe­dā­da­nya­tva­m | ko'sau la­kṣa­ṇa­bhe­daḥ ? TARVV-MK 60,25ucyate — TARV-MK 1.15.9a­ne­kā­rthā­'­ni­ści­tā­'­pa­ryu­dā­sā­tma­kaḥ saṃśayaḥ ta­dvi­pa­rī­to­'­va­gra­haḥ | TARVV-MK 60,26 sthā­ṇu­pu­ru­ṣā­dya­ne­kā­rthā- TARVV-MK 60,27la­mba­na­sa­nni­dhā­nā­da­ne­kā­rthā­tma­kaḥ saṃ­śa­yaḥ­, e­ka­pu­ru­ṣā­dya­nya­ta­mā­tma­ko­'­va­gra­haḥ | sthā­ṇu­pu­ru­ṣā­ne­ka­dha­rmā- TARVV-MK 60,28ni­ści­tā­tma­kaḥ saṃ­śa­yaḥ­, yato na sthā­ṇu­dha­rmā­n pu­ru­ṣa­dha­rmāṃ­śca ni­ści­no­ti­, a­va­gra­ha­stu pu­ru­ṣā­dya­nya­ta- TARVV-MK 60,29mai­ka­dha­rma­ni­śca­yā­tma­kaḥ | sthā­ṇu­pu­ru­ṣā­ne­ka­dha­rmā­'­pa­ryu­dā­sā­tma­kaḥ saṃ­śa­yaḥ­, yato na pra­ti­ni­ya­tā­n TARVV-MK 60,30sthā­ṇu­pu­ru­ṣa­dha­rmā­n pa­ryu­da­sya­ti saṃ­śa­yaḥ­, a­va­gra­haḥ punaḥ pa­ryu­dā­sā­tma­kaḥ­, sa hyanyān dhru­vā­dī­n TARVV-MK 60,31pa­ryā­yā­n pa­ryu­da­sya ‘­pu­ru­ṣaḥ­’ i­tye­ka­pa­ryā­yā­la­mba­naḥ | TARV-MK 1.15.10saṃ­śa­ya­tu­lya­tva­ma­pa­ryu­dā­sā­di­ti cet; na; nirṇayavi­ro­dhā­t saṃ­śa­ya­sya | TARVV-MK 60,32 syā­de­ta­t — saṃśaya- TARVV-MK 60,33tu­lyo­'­va­gra­haḥ | kutaḥ ? a­pa­ryu­dā­sā­t | yathā saṃśayaḥ sthā­ṇu­pu­ru­ṣa­vi­śe­ṣā­pa­ryu­dā­sā­tma­kaḥ tathā TARVV-MK 60,34a­va­gra­ho­'­pi ‘­pu­ru­ṣaḥ­’ iti bhā­ṣā­va­yo­rū­pā­dya­pa­ryu­dā­sā­tma­kaḥ | a­ta­ścai­ta­de­vaṃ ya­du­tta­ra­kā­laṃ TARVV-MK 60,35ta­dvi­śe­ṣā­rtha­mī­hā­mā­ra­bha­ta iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ni­rṇa­ya­vi­ro­dhā­t saṃ­śa­ya­sya | saṃśayo hi TARVV-MK 60,36ni­rṇa­ya­vi­ro­dhī na­tva­va­gra­haḥ ni­rṇa­ya­da­rśa­nā­t | TARV-MK 1.15.11īhāyāṃ ta­tpra­sa­ṅga iti cet; na; a­rthā­dā­nā­t | TARVV-MK 61,01 syā­de­ta­t — yadi ni­rṇa­yā­vi­ro­dhya­va­gra­ha TARVV-MK 61,02iti na saṃ­śa­yaḥ­, nanu īhāyā ni­rṇa­ya­vi­ro­dhi­nī­tvā­t saṃ­śa­ya­tva­pra­sa­ṅga iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 61,03a­rthā­dā­nā­t | a­va­gṛ­hyā­rthaṃ ta­dvi­śe­ṣo­pa­la­bdhya­rtha­ma­rthā­dā­na­mī­hā | saṃśayaḥ pu­na­rnā­rtha­vi­śe­ṣā­la­mba­naḥ | TARV-MK 1.15.12saṃ­śa­ya­pū­rva­ka­tvā­cca | TARVV-MK 61,04 saṃśayo hi pū­rva­mu­pa­jā­ya­te īhāyāḥ | katham ? iha pu­ru­ṣa­ma­va­gṛ­hya TARVV-MK 61,05‘­ki­ma­yaṃ dā­kṣi­ṇā­tya uta au­dī­cyaḥ­’ i­tye­va­mā­dya­pra­ti­pa­ttau saṃ­śa­yaḥ­, e­vaṃ­saṃ­śa­yi­ta­syo­tta­ra­kā­laṃ TARVV-MK 61,06vi­śe­ṣo­pa­li­psāṃ prati ya­ta­na­mī­he­ti saṃ­śa­yā­da­rthā­nta­ra­tva­m | TARV-MK 1.15.13ata eva saṃ­śa­yā­va­ca­na­m a­rtha­gṛ­hī­teḥ | TARVV-MK 61,07 ata eva sūtre saṃśayo noktaḥ | kutaḥ ? artha- TARVV-MK 61,08gṛhīteḥ | sati hi saṃśaye īhāyāḥ pra­vṛ­tti­rnā­'­sa­tī­ti | TARVV-MK 61,09āha — ki­ma­ya­m apāya uta avāya iti ? u­bha­ya­thā na doṣaḥ | a­nya­ta­ra­va­ca­ne­'­nya­ta­ra- TARVV-MK 61,10syā­rtha­gṛ­hī­ta­tvā­t | yadā ‘na dā­kṣi­ṇā­tyo­'­ya­m­’ i­tya­pā­yaṃ tyāgaṃ karoti tadā ‘­au­dī­cyaḥ­’ itya- TARVV-MK 61,11vā­yo­'­dhi­ga­mo­'­rtha­gṛ­hī­taḥ | yadā ca ‘­au­dī­cyaḥ­’ i­tya­vā­yaṃ karoti tadā ‘na dā­kṣi­ṇā­tyo­'­ya­m­’ itya- TARVV-MK 61,12pā­yo­'­rtha­gṛ­hī­taḥ | TARVV-MK 61,13ka­ści­dā­ha — yaduktaṃ bhavatā vi­ṣa­ya­vi­ṣa­yi­sa­nni­pā­te darśanaṃ bha­va­ti­, ta­da­na­nta­ra­ma­va­gra­ha iti; TARVV-MK 61,14ta­da­yu­kta­m­; a­vai­la­kṣa­ṇyā­t | na hya­va­gra­hā­dvi­la­kṣa­ṇaṃ da­rśa­na­ma­stī­ti | a­tro­cya­te — na; vai­la­kṣa­ṇyā­t | TARVV-MK 61,15katham ? iha cakṣuṣā ca­kṣu­rda­rśa­nāva­ra­ṇa­vī­ryā­nta­rā­ya­kṣa­yo­pa­śa­mā­ṅgo­pā­ṅga­nā­mā­va­ṣṭa­mbhā­d a­vi­bhā­vi- TARVV-MK 61,16ta­vi­śe­ṣa­sā­ma­rthye­na ‘­ki­ñci­de­ta­dva­stu­’ i­tyā­lo­ka­na­ma­nā­kā­raṃ da­rśa­na­mi­tyu­cya­te bā­la­va­t | yathā jāta- TARVV-MK 61,17mātrasya bālasya prā­tha­mi­ka u­nme­ṣo­'­sau a­vi­bhā­vi­ta­rū­pa­dra­vya­vi­śe­ṣā­lo­ca­nā­dda­rśa­naṃ vi­va­kṣi­taṃ tathā TARVV-MK 61,18sa­rve­ṣā­m | tato dvi­trā­di­sa­ma­ya­bhā­vi­ṣū­nme­ṣe­ṣu ca­kṣu­ra­va­gra­ha­ma­ti­jñā­nā­va­ra­ṇa­vī­ryā nta­rā­ya­kṣa­yā­pe­śa­mā­ṅgo- TARVV-MK 61,19pā­ṅga­nā­mā­va­ṣṭa­mbhā­d ‘­rū­pa­mi­da­m­’ iti vi­bhā­vi­ta­vi­śe­ṣo­'­va­gra­haḥ | yat pra­tha­ma­sa­ma­yo­nme­ṣi­ta­sya TARVV-MK 61,20bālasya darśanaṃ tad yadi a­va­gra­ha­jā­tī­ya­tvā­t jñā­na­mi­ṣṭa­m­; ta­nmi­thyā­jñā­naṃ vā syāt, sa­mya­gjñā­naṃ TARVV-MK 61,21vā ? mi­thyā­jñā­na­tve­'­pi saṃ­śa­ya­vipa­rya­yā­na­dhya­va­sā­yā­tma­kaṃ syāt ? tatra na tāvat saṃ­śa­ya­vi- TARVV-MK 61,22pa­rya­yā­tma­kaṃ vā­'­ce­ṣṭi­; tasyasa­mya­gjñā­na­pū­rva­ka­tvā­t | prā­tha­mi­ka­tvā­cca ta­nnā­stī­ti | na TARVV-MK 61,23vā­'­na­dhya­va­sā­ya­rū­pa­m­; jā­tya­ndha­va­dhi­ra­rū­pa­śa­bda­va­t va­stu­mā­tra­pra­ti­pa­tteḥ | na sa­mya­gjñā­na­m­; TARVV-MK 61,24a­rthā­kā­rā­va­la­mba­nā­bhā­vā­t | kiñca, TARVV-MK 61,25kā­ra­ṇa­nā­nā­tvā­t kā­rya­nā­nā­tva­si­ddheḥ | yathā mṛ­tta­ntu­kā­ra­ṇa­bhe­dā­t gha­ṭa­pa­ṭa­kā­rya­bhe­daḥ tathā darśa- TARVV-MK 61,26na­jñā­nā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­ma­kā­ra­ṇa­bhe­dā­t ta­tkā­rya­da­rśa­na­jñā­na­bhe­da iti | asti prāk a­va­gra­hā­dda­rśa­na­m | TARVV-MK 61,27tataḥ śu­kla­kṛ­ṣṇā­di­rū­pa­vi­jñā­na­sā­ma­rthyo­pe­ta­syā­tma­naḥ ‘kiṃ śu­kla­mu­ta kṛ­ṣṇa­m­’ i­tyā­di­vi­śe­ṣā­pra­ti­pa­tteḥ TARVV-MK 61,28saṃśayaḥ | tataḥ śu­kla­vi­śe­ṣā­kā­ṅkṣa­ṇaṃ pra­tī­ha­na­mī­hā | tataḥ ‘­śu­kla­me­ve­daṃ na kṛ­ṣṇa­m­’ i­tya­vā­ya­na­ma­vā­yaḥ | TARVV-MK 61,29a­ve­ta­syā­rtha­syā­vi­sma­ra­ṇaṃ dhāraṇā | evaṃ śro­trā­di­ṣu ma­na­sya­pi yojyam | ta­dā­va­ra­ṇa­ka­rma­kṣa­yo­pa- TARVV-MK 61,30śa­ma­vi­ka­lpā­t pra­tye­ka­ma­va­gra­hā­di­jñā­nā­va­ra­ṇa­bhe­da iṣyate | katham ? jñā­nā­va­ra­ṇa­mū­la­pra­kṛ­teḥ pañco- TARVV-MK 61,31tta­ra­pra­kṛ­ta­yaḥ­, tā­sā­ma­pyu­tta­ro­tta­rāḥ pra­kṛ­ti­vi­śe­ṣāḥ santi | ­“­jñā­nā­va­ra­ṇa­syo­tta­ro­tta­ra­pra­kṛ­ta­yaḥ TARVV-MK 61,32a­saṃ­khye­yā lokāḥ” iti va­ca­nā­t | TARVV-MK 62,01āha — ī­hā­dī­nā­ma­ma­ti­jñā­na­pra­sa­ṅgaḥ | kutaḥ ? pa­ra­spa­ra­kā­rya­tvā­t | a­va­gra­haḥ kā­ra­ṇa­m TARVV-MK 62,02īhā kā­rya­m­, īhā kā­ra­ṇa­m avāyaḥ kā­rya­m­, avāyaḥ kāraṇaṃ dhāraṇā kāryam | na ce­hā­dī­nā­m indri- TARVV-MK 62,03yā­ni­ndri­ya­ni­mi­tta­tva­ma­stī­ti­; naiṣa doṣaḥ; ī­hā­dī­nā­m a­ni­ndri­ya­ni­mi­tta­tvā­t ma­ti­jñā­na­vya­pa­de­śaḥ | TARVV-MK 62,04yadyevaṃ śru­ta­syā­pi prā­pno­ti­; i­ndri­ya­gṛ­hī­ta­vi­ṣa­ya­tvā­dī­hā­dī­nā­m a­ni­ndri­ya­ni­mi­tta­tva­ma­pyu­pa­ca­rya­te­, TARVV-MK 62,05na tu śru­ta­syā­yaṃ vi­dhi­ra­sti ta­syā­ni­ndri­ya­vi­ṣa­ya­tvā­di­ti śru­ta­syā­pra­sa­ṅgaḥ | yadyevaṃ ca­kṣu­ri­ndri­ye- TARVV-MK 62,06hā­di­vya­pa­de­śā­bhā­va iti cet; na; i­ndri­ya­śa­kti­pa­ri­ṇa­ta­sya jīvasya bhā­ve­ndri­ya­tve ta­dvyā­pā­ra­kā- TARVV-MK 62,07ryatvāt | i­ndri­ya­bhā­va­pa­ri­ṇa­to hi jīvo bhā­ve­ndri­ya­mi­ṣya­te­, tasya vi­ṣa­yā­kā­ra­pa­ri­ṇā­mā īhā- TARVV-MK 62,08daya iti ca­kṣu­ri­ndri­ye­hā­di­vya­pa­de­śa iti | TARVV-MK 62,09ya ime a­va­gra­hā­da­yo ma­ti­jñā­na­pra­bhe­dā uktāste jñā­nā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­ma­ni­mi­ttāḥ keṣāṃ TARVV-MK 62,10bha­va­ntī­ti ? ucyate — TA-MK 1.16 ba­hu­ba­hu­vi­dha­kṣi­prā­niḥ­sṛ­tā­nu­kta­dhru­vā­ṇāṃ se­ta­rā­ṇā­m || TARV-MK 1.16.1saṃ­khyā­vai­pu­lya­vā­ci­no ba­hu­śa­bda­sya gra­ha­ṇa­ma­vi­śe­ṣā­t | TARVV-MK 62,12 ba­hu­śa­bdo hi saṃ­khyā­vā­cī vaipu- TARVV-MK 62,13lyavācī ca, ta­syo­bha­ya­syā­pi gra­ha­ṇa­m | kasmāt ? a­vi­śe­ṣā­t | saṃ­khyā­yā­m ‘eko dvau ba­ha­vaḥ­’ TARVV-MK 62,14iti, vaipulye ‘­ba­hu­ro­da­no bahuḥ sūpaḥ’ iti | TARV-MK 1.16.2ba­hva­va­gra­hā­dya­bhā­vaḥ pra­tya­rtha­va­śa­va­rti­tvā­di­ti cet; na; sa­rva­dai­ka­pra­tya­ya­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 62,15 syā­de­ta­t — TARVV-MK 62,16pra­tya­rtha­va­śa­va­rti vijñānaṃ nā­ne­ka­ma­rthaṃ gra­hī­tu­ma­la­m­, ato ba­hva­va­gra­hā­dī­nā­ma­bhā­va iti; tanna; kiṃ TARVV-MK 62,17kā­ra­ṇa­m ? sa­rva­dai­ka­pra­tya­ya­pra­sa­ṅgā­t | yathā i­ri­ṇā­ṭa­vyāṃ ka­ści­de­ka­me­va pu­ru­ṣa­ma­va­lo­ka­ya­n nāneka TARVV-MK 62,18i­tya­vai­ti­, mi­thyā­jñā­na­ma­nya­thā syāt ekatra a­ne­ka­bu­ddhi­rya­di bha­ve­t­, tathā na­ga­ra­va­na­ska­ndhā­vā­rā­va- TARVV-MK 62,19gā­hi­no­'­pi ta­syai­ka­pra­tya­yaḥ syāt sā­rva­kā­li­kaḥ | a­ta­ścā­ne­kā­rtha­grā­hi­vi­jñā­na­syā­tya­ntā­saṃ­bha­vā­t TARVV-MK 62,20na­ga­ra­va­na­ska­ndhā­vā­ra­pra­tya­ya­ni­vṛ­ttiḥ | naitāḥ saṃjñā hye­kā­rtha­ni­ve­śi­nyaḥ­, ta­smā­llo­ka­saṃ­vya­va­hā­ra- TARVV-MK 62,21nivṛttiḥ | kiñca, TARV-MK 1.16.3nā­nā­rtha­pra­tya­yā­bhā­vā­t | TARVV-MK 62,22 ya­syai­kā­rtha­me­va ni­ya­mā­jjñā­naṃ tasya pū­rva­jñā­na­ni­vṛ­ttā­vu­tta­ra­jñā­no- TARVV-MK 62,23tpattiḥ syāt, a­ni­vṛ­ttau vā ? u­bha­ya­thā ca doṣaḥ | yadi pū­rva­mu­tta­ra­jñā­no­tpa­tti­kā­le­'­sti­; yadu- TARVV-MK 62,24ktam ­“­e­kā­rtha­me­ka­ma­na­stvā­t­” ityado vi­ru­dhya­te | yathaikaṃ ma­no­'­ne­ka­pra­tya­yā­ra­mbha­kaṃ tathaika- TARVV-MK 62,25pra­tya­yo­'­ne­kā­rthoṃ bha­vi­ṣya­ti­, a­ne­ka­sya pra­tya­ya­syai­ka­kā­la­saṃ­bha­vā­t | na­nva­ne­kā­rtho­pa­la­bdhi­ru­pa­pa­tsya­te­; TARVV-MK 62,26tatra ya­da­bhi­ma­ta­m­’ — ­“­e­ka­me­va ekasya jñā­na­me­kaṃ cā­rtha­mu­pa­la­bha­te­” i­tya­mu­ṣya vyāghātaḥ | TARVV-MK 62,27atha pu­na­rvi­ni­vṛ­tte pū­rva­smi­nnu­tta­ra­jñā­no­tpa­ttiḥ pra­ti­jñā­ya­te­; nanu sa­rva­thai­kā­rtha­me­ka­me­va jñā­na­mi­ti­, ataḥ TARVV-MK 62,28‘­i­da­ma­smā­da­nya­t­’ ityeṣa vya­va­hā­ro na syāt | asti ca saḥ, tasmānna ki­ñci­de­ta­t | kiñca, TARV-MK 1.16.4ā­pe­kṣi­ka­saṃ­vya­va­hā­ravi­ni­vṛ­tteḥ | TARVV-MK 62,29 ya­syai­ka­jñā­na­ma­ne­kā­rtha­vi­ṣa­yaṃ na vi­dya­te­; tasya madhyamā- TARVV-MK 62,30pra­de­śi­nyo­ryu­ga­pa­da­nu­pa­la­mbhā­t ta­dvi­ṣa­ya­dī­rgha­hra­sva­vya­va­hā­ro vi­ni­va­rte­ta | ā­pe­kṣi­ko hyasau, na TARVV-MK 62,31cā­pe­kṣā­sti | kiñca, TARV-MK 1.16.5saṃ­śa­yā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 62,32 e­kā­rtha­vi­ṣa­ya­va­rti­ni vi­jñā­ne­, sthāṇau puruṣe vā prā­kpra­tya­ya- TARVV-MK 62,33janma syāt, nobhayoḥ pra­ti­jñā­ta­vi­ro­dhā­t | yadi sthāṇau; pu­ru­ṣā­bhā­vā­t sthā­ṇu­va­ndhyā­pu­tra­va­t TARVV-MK 63,01saṃ­śa­yā­bhā­vaḥ syāt | atha puruṣeḥ tathā sthā­ṇu­dra­vyā­na­pe­kṣa­tvā­t saṃśayo na syāt, ta­tpū­rva­va­t | TARVV-MK 63,02na­tva­bhā­va iṣṭaḥ, ato nai­kā­rtha­grā­hi­vi­jñā­na­ka­lpa­nā śre­ya­sī­ti | kiñca, TARV-MK 1.16.6ī­psi­ta­ni­ṣpa­ttya­ni­ya­mā­t | TARVV-MK 63,03 vi­jñā­na­syai­kā­rthā­va­la­mbi­tve ci­tra­ka­rma­ṇi ni­ṣṇā­ta­sya caitrasya TARVV-MK 63,04pū­rṇa­ka­la­śa­mā­li­kha­taḥ ta­tkri­yā­ka­la­śa­ta­tpra­kā­ra­gra­ha­ṇa­vi­jñā­na­bhe­dā­t i­ta­re­ta­ra­vi­ṣa­ya­saṃ­kra­mā­bhā­vā­t TARVV-MK 63,05a­ne­ka­vi­jñā­no­tpā­da­ni­ro­dhakrame sati a­ni­ya­me­na niṣpattiḥ syāt | dṛṣṭā tu sā ni­ya­me­na | sā TARVV-MK 63,06cai­kā­rtha­grā­hi­ṇi vijñāne vi­ru­dhya­te | ta­smā­nnā­nā­rthoṃ­'­pi pra­tya­yo­'­bhyu­pe­yaḥ | TARV-MK 1.16.7dvi­trā­di­pra­tya­yā­bhā­vā­cca | TARVV-MK 63,07 e­kā­rtha­vi­ṣa­yavartini vijñāne ‘­dvā­vi­mau ime trayaḥ’ ityādi TARVV-MK 63,08pra­tya­ya­syā­bhā­vaḥ­, yato naikaṃ vijñānaṃ dvi­trā­dya­rthā­nāṃ grā­ha­ka­ma­sti | TARV-MK 1.16.8sa­ntā­na­saṃ­skā­ra­ka­lpa­nā­yāṃ ca vi­ka­lpā­nu­pa­pa­ttiḥ | TARVV-MK 63,09 santāne saṃskāre ca ka­lpya­mā­ne TARVV-MK 63,10vi­ka­lpa­yo­ra­nu­pa­pa­ttiḥ | sa santānaḥ saṃ­skā­ra­śca jñā­na­jā­tī­yo vā syāt, a­jñā­na­jā­tī­yo vā ? TARVV-MK 63,11ya­dya­jñā­na­jā­tī­yaḥ­; na tataḥ kiñcit pra­yo­ja­na­ma­sti | jñā­na­jā­tī­ya­tve­'­pi e­kā­rtha­grā­hi­tvaṃ vā syāt, TARVV-MK 63,12a­ne­kā­rtha­grā­hi­tvaṃ vā ? ya­dye­kā­rtha­grā­hi­tva­m­; do­ṣa­vi­dhi­sta­da­va­sthaḥ | a­thā­ne­kā­rtha­grā­hi­tva­m­; pratijñā- TARVV-MK 63,13hāniḥ pra­sa­jya­te | TARV-MK 1.16.9vi­dha­gra­ha­ṇaṃ pra­kā­rā­rtha­m | TARVV-MK 63,14 ‘­vi­dha­yu­kta­ga­ta­pra­kā­rāḥ sa­mā­nā­rthāḥ­’ iti pra­kā­rā­rtho vi­dha­śa­bdaḥ | TARVV-MK 63,15ba­hu­vi­dhaṃ ba­hu­pra­kā­ra­mi­tya­rthaḥ | TARV-MK 1.16.10kṣi­pra­gra­ha­ṇa­ma­ci­ra­pra­ti­pa­ttya­rtha­m | TARVV-MK 63,16 ‘­a­ci­ra­pra­ti­pa­ttiḥ kathaṃ syāt’ iti kṣi­pra­gra­ha­ṇaṃ TARVV-MK 63,17kriyate | TARV-MK 1.16.11a­niḥ­sṛ­ta­gra­ha­ṇa­ma­sa­ka­la­pu­dga­lo­dga­mā­rtha­m | TARVV-MK 63,18 a­niḥ­sṛ­ta­gra­ha­ṇaṃ kriyate a­sa­ka­la­pu­dga­lo- TARVV-MK 63,19dga­mā­rtha­m | TARV-MK 1.16.12a­nu­kta­ma­bhi­prā­ye­ṇa pra­ti­pa­tteḥ | TARVV-MK 63,20 ‘­a­bhi­prā­ye­ṇa pra­ti­pa­tti­ra­sti­’ i­tya­nu­kta­gra­ha­ṇaṃ kriyate | TARV-MK 1.16.13dhruvaṃ ya­thā­rtha­gra­ha­ṇā­t | TARVV-MK 63,21 dhru­va­gra­ha­ṇaṃ kriyate ‘­ya­thā­rtha­gra­ha­ṇa­ma­sti­’ iti | TARV-MK 1.16.14se­ta­ra­gra­ha­ṇā­dvi­pa­rya­yā­va­ro­dhaḥ | TARVV-MK 63,22 ‘­a­lpa­ma­lpa­vi­dhaṃ ciraṃ niḥ­sṛ­ta­mu­kta­ma­dhru­va­m­’ i­tye­te­ṣā- TARVV-MK 63,23ma­va­ro­dho bhavati se­ta­ra­gra­ha­ṇā­t | TARV-MK 1.16.15a­va­gra­hā­di­saṃ­ba­ndhā­t ka­rma­ni­rde­śaḥ | TARVV-MK 63,24 ‘­ba­hvā­dī­nā­m­’ iti ka­rma­ni­rde­śo­'­va­gra­hā­dya­pe­kṣo TARVV-MK 63,25ve­di­ta­vyaḥ | TARV-MK 1.16.16ba­hvā­dī­nā­mā­dau vacanaṃ vi­śu­ddhi­pra­ka­rṣa­yo­gā­t | TARVV-MK 63,26 jñā­nā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­ma­vi­śu­ddhi­pra­ka­rṣa­yo­ge TARVV-MK 63,27sati ba­hvā­dī­nā­ma­va­gra­hā­da­yo bhavanti iti teṣāṃ gra­ha­ṇa­mā­dau kriyate | TARVV-MK 63,28te ca pra­tye­ka­mi­ndri­yā­ni­ndri­ye­ṣu dvā­da­śa­vi­ka­lpā neyāḥ | tadyathā — pra­kṛ­ṣṭa­śro­tre­ndri­yā­va­ra­ṇa- TARVV-MK 63,29vī­ryā­nta­rā­ya­kṣa­yo­pa­śa­mā­ṅgo­pā­ṅga­nā­mo­pa­ṣṭa­mbhā­t saṃ­bhi­nna­śro­tā­'­nyo vā yu­ga­pa­tta­tavitataghana- TARVV-MK 63,30su­ṣi­rā­di­śa­bda­śra­va­ṇā­d ba­hu­śa­bda­ma­va­gṛ­hṇā­ti | a­lpa­śro­tre­ndri­yā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­ma­pa­ri­ṇā­ma ātmā TARVV-MK 63,31ta­ta­śa­bdā­dī­nā­ma­nya­ta­ma­ma­lpaṃ śa­bda­ma­va­gṛ­hṇā­ti | pra­kṛ­ṣṭa­śro­tre­ndri­yā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­mā­di­sa­nni­dhā­ne TARVV-MK 63,32sati ta­tā­di­śa­bda­vi­ka­lpa­sya pra­tye­ka­me­ka­dvi­tri­ca­tuḥ­saṃ­khye­yā­saṃ­khye­yā­na­nta­gu­ṇa­syā­va­grā­ha­ka­tvā­t bahu- TARVV-MK 64,01vi­dha­ma­va­gṛ­hṇā­ti | a­lpa­vi­śu­ddhi­śro­tre­ndri­yā­di­pa­ri­ṇā­ma­kā­ra­ṇa ātmā ta­tā­di­śa­bdā­nā­me­ka­vi­dhā- TARVV-MK 64,02va­gra­ha­ṇā­t e­ka­vi­dha­ma­va­gṛ­hṇā­ti | pra­kṛ­ṣṭa­śro­tre­ndri­yā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­mā­di­pa­ri­ṇā­mi­tvā­t kṣipraṃ TARVV-MK 64,03śa­bda­ma­va­gṛ­hṇā­ti | a­lpa­śro­tre­ndri­yā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­mā­di­pā­ri­ṇā­mi­ka­tvā­t cireṇa śa­bda­ma­va­gṛ­hṇā­ti | TARVV-MK 64,04su­vi­śu­ddha­śro­trā­di­pa­ri­ṇā­mā­t sā­ka­lye­nā­nu­ccā­ri­ta­sya gra­ha­ṇā­t a­niḥ­sṛ­ta­ma­va­gṛ­hṇā­ti | niḥsṛtaṃ TARVV-MK 64,05pra­tī­ta­m | pra­kṛ­ṣṭa­vi­śu­ddhi­śro­tre­ndri­yā­di­pa­ri­ṇā­ma­kā­ra­ṇa­tvā­t e­ka­va­rṇā­ni­rga­me­'­pi a­bhi­prā­ye­ṇai­va TARVV-MK 64,06a­nu­ccā­ri­taṃ śa­bda­ma­va­gṛ­hṇā­ti ‘imaṃ bhavāt śabdaṃ va­kṣya­ti­’ iti | a­tha­vā­, sva­ra­saṃ­cā­ra­ṇā­t prāk TARVV-MK 64,07ta­ntrī­dra­vyā­to­dyā­dyā­ma­rśa­ne­nai­va a­vā­di­ta­m a­nu­kta­me­va śa­bda­ma­bhi­prā­ye­ṇā­va­gṛ­hya ācaṣṭe- TARVV-MK 64,08‘­bha­vā­ni­maṃ śabdaṃ vā­da­yi­ṣya­ti­’ iti | uktaṃ pra­tī­ta­m | saṃ­kle­śa­pa­ri­ṇā­ma­ni­ru­tsu­ka­sya yathā- TARVV-MK 64,09nu­rū­pa­śro­tre­ndri­yā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­mā­di­pa­ri­ṇā­ma­kā­ra­ṇā­va­sthi­ta­tvā­t yathā prā­tha­mi­kaṃ śa­bda­gra­ha­ṇaṃ TARVV-MK 64,10ta­thā­va­sthi­ta­me­va śa­bda­ma­va­gṛ­hṇā­ti nonaṃ nā­bhya­dhi­ka­m | pau­naḥ­pu­nye­na saṃ­kle­śa­vi­śu­ddhi­pa­ri­ṇā­ma- TARVV-MK 64,11kā­ra­ṇā­pe­kṣa­syā­tma­no ya­thā­nu­rū­pa­pa­ri­ṇā­mo­pā­tta­śro­tre­ndri­ya­sā­nni­dhye­'­pi ta­dā­va­ra­ṇa­sye­ṣa­dī­ṣa­dā- TARVV-MK 64,12vi­rbhā­vā­t pau­naḥ­pu­ni­kaṃ pra­kṛ­ṣṭā­va­kṛ­ṣṭa­śro­tre­ndri­yā­va­ra­ṇā­di­kṣa­yo­pa­śa­ma­pa­ri­ṇā­ma­tvā­cca a­dhru­va­ma­va- TARVV-MK 64,13gṛhṇāti śabdam — kvacid bahu kva­ci­da­lpaṃ kvacid ba­hu­vi­dhaṃ kva­ci­de­ka­vi­dhaṃ kvacit kṣipraṃ kva­cci­re­ṇa TARVV-MK 64,14kva­ci­da­niḥ­sṛ­taṃ kva­ci­nni­sṛ­taṃ kva­ci­du­ktaṃ kva­ci­da­nu­kta­m | TARVV-MK 64,15atrāha — ba­hu­ba­hu­vi­dha­yoḥ kaḥ pra­ti­vi­śe­ṣo yā­va­to­bha­ya­trā­pi ta­tā­di­śa­bda­gra­ha­ṇa­ma­vi­śi­ṣṭa- TARVV-MK 64,16masti ? ucyate — na, vi­śe­ṣa­da­rśa­nā­t | yathā kaścit bahūni śāstrāṇi maulena sā­mā­nyā­rthe- TARVV-MK 64,17nā­vi­śe­ṣi­te­na vyācaṣṭe na tu ba­hu­bhi­rvi­śe­ṣi­tā­rthaiḥ­, kaścicca te­ṣā­me­va bahūnāṃ śāstrāṇāṃ bahu- TARVV-MK 64,18bhirarthaiḥ pa­ra­spa­rā­ti­śa­ya­yu­ktai­rba­hu­vi­ka­lpai­rvyā­khyā­naṃ ka­ro­ti­, tathā ta­tā­di­śa­bda­gra­ha­ṇā­vi­śe­ṣe­'­pi yatpra- TARVV-MK 64,19tyekaṃ ta­tā­di­śa­bdā­nā­m e­ka­dvi­tri­ca­tuḥ­saṃ­khye­yā­'­saṃ­khye­yā­'­na­nta­gu­ṇa­pa­ri­ṇa­tā­nāṃ grahaṇaṃ tad ba­hu­vi­dha- TARVV-MK 64,20gra­ha­ṇa­m­, ya­tta­tā­dī­nāṃ sā­mā­nya­gra­ha­ṇaṃ tad ba­hu­gra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 64,21āha — u­kta­niḥ­sṛ­ta­yoḥ kaḥ pra­ti­vi­śe­ṣaḥ­, yataḥ sa­ka­la­śa­bda­niḥ­sa­ra­ṇā­nniḥ­sṛ­ta­m ukta- TARVV-MK 64,22ma­pye­vaṃ­vi­dha­me­va ? ucyate — a­nyo­pa­de­śa­pū­rva­kaṃ śa­bda­gra­ha­ṇa­m uktam ‘­go­śa­bdo­'­ya­m­’ iti | svata eva TARVV-MK 64,23grahaṇaṃ niḥ­sṛ­ta­m | TARVV-MK 64,24cakṣuṣā tu vi­śu­ddha­ca­kṣu­ri­ndri­yā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­ma­pa­ri­ṇā­ma­kā­ra­ṇa­tvā­t śu­kla­kṛ­ṣṇa­ra­kta­nī­la­pī­ta- TARVV-MK 64,25rū­pa­pa­ryā­yaṃ ba­hu­ma­va­gṛ­hṇā­ti | alpaṃ pū­rva­va­t | pra­kṛ­ṣṭa­vi­śu­ddhi­ca­kṣu­ri­ndri­yā­di­kṣa­yo­pa­śa­ma­pa­ri­ṇā­ma- TARVV-MK 64,26kā­ra­ṇa­tvā­t śu­klā­di­pa­ñca­ta­ya­rū­pa­gu­ṇa­sya pra­tye­ka­me­ka­dvi­tri­ca­tuḥ­saṃ­khye­yā­saṃ­khye­yā­na­nta­gu­ṇa­pa­ri­ṇā- TARVV-MK 64,27mi­no­'­va­grā­ha­ka­tva­sā­ma­rthyā­d ba­hu­vi­dhaṃ rū­pa­ma­va­gṛ­hṇā­ti | e­ka­vi­dhaṃ pū­rva­va­t | kṣi­pra­ci­ra­yo­ra­pyu­kta eva TARVV-MK 64,28kramaḥ | pa­ñca­va­rṇa­va­stra­ka­mba­la­ci­tra­pa­ṭā­dī­nāṃ sa­kṛ­de­ka­de­śa­vi­ṣa­ya­pa­ñca­va­rṇa­gra­ha­ṇā­t kṛ­tsna­pa­ñca­va­rṇe- TARVV-MK 64,29ṣva­dṛ­ṣṭe­ṣva­niḥ­sṛ­te­ṣva­pi ta­dva­rṇā­vi­ṣka­ra­ṇa­sā­ma­rthyā­d a­niḥ­sṛ­ta­ma­va­gṛ­hṇā­ti | a­tha­vā­, de­śā­nta­ra­stha- TARVV-MK 64,30pa­ñca­va­rṇa­pa­ri­ṇa­tai­ka­va­strā­di­ka­tha­nā­t sā­ka­lye­nā­'­ka­thi­ta­syā­pi e­ka­de­śa­ka­tha­ne­nai­va ta­tkṛ­tsna­pa­ñca- TARVV-MK 64,31va­rṇa­gra­ha­ṇā­d a­niḥ­sṛ­ta­m | niḥsṛtaṃ pra­tī­ta­m | su­vi­śu­ddha­ca­kṣu­ri­ndri­yā­di­kṣa­yo­pa­śa­ma ātmā śukla- TARVV-MK 64,32kṛ­ṣṇā­di­va­rṇa­mi­śrī­ka­ra­ṇa­da­rśa­nā­t pa­re­ṇā­ka­thi­ta­ma­pi va­rṇa­ma­bhi­prā­ye­ṇai­va pra­ti­pa­dya­te — ‘­bha­vā­ni­maṃ varṇame- TARVV-MK 64,33ta­dva­rṇa­dva­ya­mi­śra­ṇā­t ka­ri­ṣya­ti­’ ityevaṃ gra­ha­ṇā­da­nu­ktaṃ rū­pa­ma­va­gṛ­hṇā­ti | a­tha­vā­, de­śā­nta­ra­stha­pa­ñca- TARVV-MK 65,01va­rṇai­ka­dra­vya­ka­tha­ne tā­lvā­di­ka­ra­ṇa­saṃ­śle­ṣā­t prāk sa­kṛ­da­pya­ka­thi­ta­me­va dra­vya­mā­ca­ṣṭe ‘­bha­vā­ne­vaṃ­vi­dha- TARVV-MK 65,02masmākaṃ pa­ñca­va­rṇa­dra­vyaṃ vyā­ka­ri­ṣya­ti­’ i­tya­nu­ktaṃ rū­pa­ma­va­gṛ­hṇā­ti | pa­ra­kī­yā­bhi­prā­yā­na­pe­kṣa­m TARVV-MK 65,03ā­tmī­ya­ca­kṣu­ri­ndri­ya­pa­ri­ṇā­ma­sā­ma­rthyā­de­vo­ktaṃ rū­pa­ma­va­gṛ­hṇā­ti | saṃ­kle­śa­pa­ri­ṇā­ma­ni­ru­tsu­ka­sya TARVV-MK 65,04ya­thā­nu­rū­pa­ca­kṣu­ri­ndri­yā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­ma­pa­ri­ṇā­ma­kā­ra­ṇā­va­sthi­ta­tvā­t yathā prā­tha­mi­kaṃ rū­pa­gra­ha­ṇaṃ TARVV-MK 65,05ta­thā­va­sthi­ta­me­va rū­pa­ma­va­gṛ­hṇā­ti nonaṃ nā­bhya­ghi­ka­m | pau­naḥ­pu­nye­na saṃ­kle­śa­vi­śu­ddhi­pa­ri­ṇā­makāraṇā- TARVV-MK 65,06pekṣasya ātmano ya­thā­nu­rū­pa­pa­ri­ṇā­mo­pā­tta­ca­kṣu­ri­ndri­ya­sā­nni­dhye­'­pi ta­dā­va­ra­ṇa­sye­ṣa­dī­ṣa­dā­vi­rbhā­vā­t TARVV-MK 65,07pau­naḥ­pu­ni­kaṃ pra­kṛ­ṣṭā­va­kṛ­ṣṭa­ca­kṣu­ri­ndri­yā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­ma­pa­ri­ṇā­ma­kā­ra­ṇa­tvā­cca a­dhru­va­ma­va­gṛ­hṇā­ti TARVV-MK 65,08rūpaṃ kvacid bahu kva­ci­da­lyaṃ kvacid ba­hu­vi­dhaṃ kva­ci­de­ka­vi­dhaṃ kvacit kṣipraṃ kva­cci­re­ṇa kvaci- TARVV-MK 65,09da­niḥ­sṛ­taṃ kva­ci­nniḥ­sṛ­taṃ kva­ci­da­nu­ktaṃ kva­ci­du­kta­m | evaṃ ghrā­ṇā­dya­va­gra­he­ṣva­pi yojyam | tathe- TARVV-MK 65,10hā­vā­ya­dhā­ra­ṇā api ba­hvā­di­bhiḥ se­ta­rai­ra­va­se­yāḥ | TARVV-MK 65,11ka­ści­dā­ha — śro­tra­ghrā­ṇa­spa­rśa­na­ra­sa­na­ca­tu­ṣṭa­ya­sya prā­pya­kā­ri­tvā­t a­niḥ­sṛ­tā­nu­kta­śa­bdā­dya­va­gra- TARVV-MK 65,12he­hā­vā­ya­dhā­ra­ṇā na yuktā iti; ucyate — TARV-MK 1.16.17a­prā­pta­tvā­t | TARVV-MK 65,13 katham ? TARV-MK 1.16.18pi­pī­li­kā­di­va­t | TARVV-MK 65,14 yathā pi­pī­li­kā­dī­nāṃ ghrā­ṇa­ra­sa­na­de­śā­prā­pte­'­pi gu­ḍā­di­dra­vye gandha- TARVV-MK 65,15ra­sa­jñā­na­m­, tacca yaiśca yā­va­dbhi­ścā­sma­dā­dya­pra­tya­kṣa­sū­kṣma­gu­ḍā­va­ya­vaiḥ pi­pī­li­kā­di­ghrā­ṇa­ra­sa­ne­ndri- TARVV-MK 65,16yayoḥ pa­ra­spa­rā­na­pe­kṣā pra­vṛ­tti­sta­to na doṣaḥ | TARV-MK 1.16.19a­sma­dā­dī­nāṃ ta­da­bhā­va iti cet; na; śru­tā­pe­kṣa­tvā­t | TARVV-MK 65,17 yathā bhū­gṛ­ha­saṃ­va­rddhi­to­tthi- TARVV-MK 65,18tasya puṃsaḥ ca­kṣu­rā­di­bhi­ra­va­bhā­si­te­ṣva­pi gha­ṭā­di­ṣu ‘­gha­ṭo­'­yaṃ rū­pa­mi­da­m­’ ityādi ya­dvi­śe­ṣa­pa­ri- TARVV-MK 65,19jñānaṃ tat śru­tā­pe­kṣaṃ pa­ro­pa­de­śā­pe­kṣa­tvā­t­, tathā a­sma­dā­dī­nā­ma­pya­niḥ­sṛ­tā­nu­kta­ma­pi jñā­na­vi­ka­lpa- TARVV-MK 65,20śabdāt ya­da­va­gra­hā­di­jñā­naṃ tat śru­tā­pe­kṣa­m | kiñca, TARV-MK 1.16.20la­bdhya­kṣa­ra­tvā­t | TARVV-MK 65,21 śru­ta­jñā­na­pra­bhe­da­rū­pa­ṇā­yāṃ la­bdhya­kṣa­ra­śru­ta­ka­tha­naṃ ṣoḍhā pra­vi­bha­kta­m | TARVV-MK 65,22tadyathā — ­“­ca­kṣuḥ­śro­tra­ghrā­ṇa­ra­sa­na­spa­rśa­na­ma­no­la­bdhya­kṣa­ra­m­” ityārṣa u­pa­de­śaḥ | ataḥ cakṣuḥ- TARVV-MK 65,23śro­tra­ghrā­ṇa­ra­sa­na­spa­rśa­ne­ndri­ya­ma­no­la­bdhya­kṣa­ra­sā­nni­dhyā­t e­ta­tsi­dhya­ti a­ni­sṛ­tā­nu­ktā­nā­ma­pi TARVV-MK 65,24śa­bdā­dī­nāṃ a­va­gra­hā­di­jñā­na­m | TARVV-MK 65,25ya­dya­va­gra­hā­da­yo ba­hvā­dī­nāṃ ka­rma­ṇā­mā­kṣe­ptā­ro ba­hvā­dī­ni pu­na­rvi­śe­ṣa­ṇā­ni kasyeti ? TARVV-MK 65,26ata āha — TA-MK 1.17 arthasya || TARVV-MK 65,28ca­kṣu­rā­di­vi­ṣa­yo­'­rthaḥ­, tasya ba­hvā­di­vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śi­ṣṭa­sya a­va­gra­hā­da­yo bhavanti | TARV-MK 1.17.1iyarti pa­ryā­ya­na­rya­te vā tai­ri­tya­rtho dravyam | TARVV-MK 65,29 pratyātmasaṃ­ba­ndhi­naḥ pa­ryā­yā­n u­bha­ya­ni­mi­tta- TARVV-MK 65,30va­śā­du­tpa­ttiṃ pra­tyā­gū­rṇā­n iyarti ga­ccha­ti­, aryate gamyate vā tai­ri­tya­rthaḥ | kaḥ pu­na­ra­sau ? dravyam | TARVV-MK 65,31ki­ma­rtha­mi­da­mu­cya­te — TARV-MK 1.17.2a­rtha­va­ca­naṃ gu­ṇa­gra­ha­ṇa­ni­vṛ­ttya­rtha­m | TARVV-MK 66,01kecit — ‘­rū­pā­da­yo guṇā e­ve­ndri­yaiḥ sa­nni­kṛ­ṣya­nte tata- TARVV-MK 66,02sta­dgra­ha­ṇa­m­’ iti ma­nya­nte­; ta­nma­ta­ni­vṛ­ttya­rtha­m ‘­a­rtha­sya­’ i­tyu­cya­te | na hi te rū­pā­da­yo guṇā TARVV-MK 66,03amūrtā i­ndri­ya­sa­nni­ka­rṣa­mā­pa­dya­nte iti | ta­tpra­ca­ya­vi­śe­ṣe sati sa­nni­ka­rṣa­saṃ­bha­va iti cet; na; TARVV-MK 66,04guṇānāṃ pra­ca­yā­nu­pa­pa­tteḥ | satyapi vā pracaye a­rthā­nta­ra­prā­du­rbhā­vā­bhā­vā­t sū­kṣmā­va­sthā­na­ti­kra­mā­t TARVV-MK 66,05a­gra­ha­ṇa­me­vai­ṣāṃ syāt | na ta­rhī­dā­nī­mi­daṃ bhavati — ‘rūpaṃ mayā dṛṣṭaṃ gandho vā ghrātaḥ’ iti, TARVV-MK 66,06bhavati ca; a­rtha­gra­ha­ṇā­t ta­da­vya­ti­re­kā­t te­ṣā­ma­pi gra­ha­ṇo­pa­pa­tteḥ | TARV-MK 1.17.3teṣu satsu ma­ti­jñā­nā­tma­lā­bhā­t sa­pta­mī­pra­sa­ṅgaḥ | TARVV-MK 66,07 yato vi­ṣa­ye­ṣu satsu ma­ti­jñā­na­mā­vi- TARVV-MK 66,08rbhavati ataḥ ‘­a­rthe­’ iti vācyam | TARV-MK 1.17.4na; a­ne­kā­ntā­t | TARVV-MK 66,09 nā­ya­me­kā­nto­'­sti — ‘­sa­tya­rthe ma­ti­jñā­naṃ bha­va­ti­’ iti, yataḥ sa­tya­pya­rthe TARVV-MK 66,10a­va­ni­ta­la­bha­va­na­saṃ­bhū­ta­sya ku­mā­ra­syo­ttī­rṇa­mā­tra­sya gha­ṭa­rū­pā­di­ma­ti­jñā­nā­bhā­vaḥ | a­tha­vā­, nā­ya­me­kā- TARVV-MK 66,11nto­'­sti­, a­dhi­ka­ra­ṇa­sya sattvāt sa­pta­mī­pra­sa­ṅga iti | kasmāt ? ta­syā­vi­va­kṣi­ta­tvā­t | vivakṣā- TARVV-MK 66,12vaśāddhi kā­ra­kā­ṇi bhavanti | TARV-MK 1.17.5kri­yā­kā­ra­ka­saṃ­ba­ndha­sya vi­va­kṣi­ta­tvā­t | TARVV-MK 66,13 a­va­gra­hā­da­yaḥ kri­yā­vi­śe­ṣā uktāḥ, te­ṣā­ma­va­śyaṃ TARVV-MK 66,14ke­na­ci­t karmaṇā bha­vi­ta­vya­mi­ti ‘­ba­hvā­di­vi­ka­lpa­syā­rtha­sya­’ i­tyu­cya­te | TARV-MK 1.17.6ba­hvā­di­sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇyā­d ba­hu­tva­pra­sa­ṅgaḥ | TARVV-MK 66,15 yato ba­hvā­di­re­vā­rthaḥ nā­to­'­nyaḥ­, tato TARVV-MK 66,16ba­hvā­di­sā­mā­nyā­dhi­ka­ra­ṇyā­t ‘­a­rthā­nā­m­’ iti bahutvaṃ prāpnoti ? TARV-MK 1.17.7na vā, a­na­bhi­sa­mba­ndhā­t | TARVV-MK 66,17 na vaiṣa doṣaḥ | kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­na­bhi­saṃ­ba­ndhā­t | na hyasya TARVV-MK 66,18ba­hvā­di­bhi­ra­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ kriyate | kena tarhi ? a­va­gra­hā­di­bhiḥ | ‘­ka­sya­’ ityukte ‘­a­rtha­sya­’ ityabhi- TARVV-MK 66,19sa­mba­dhya­te­, ta­dvi­śe­ṣa­ṇaṃ ba­hvā­di­gra­ha­ṇa­m | TARV-MK 1.17.8sarvasya vā­'­rya­mā­ṇa­tvā­t | TARVV-MK 66,20 a­tha­vā­, sa­rva­syā­rya­mā­ṇa­syā­rtha­tva­m­, ato jā­ti­pra­dhā­na­tvā­nni- TARVV-MK 66,21rdeśasya ‘­a­rtha­sya­’ i­tye­ka­tva­ni­rde­śo yuktaḥ | TARV-MK 1.17.9pra­tye­ka­ma­bhi­saṃ­ba­ndhā­dvā | TARVV-MK 66,22 athavā pra­tye­ka­ma­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ kriyate — ba­ho­ra­rtha­sya ba­hu­vi­dha­syā- TARVV-MK 66,23rthasya iti | TARVV-MK 66,24kimamī a­va­gra­hā­da­yaḥ sa­rva­sye­ndri­yā­ni­ndri­yā­rtha­sya bhavanti uta ka­ści­dvi­ṣa­ya­vi­śe­ṣo­'- TARVV-MK 66,25stīti ? ata āha — TA-MK 1.18 vya­ñja­na­syā­va­gra­haḥ || TARVV-MK 66,27vya­ñja­na­ma­vya­ktaṃ śa­bdā­di­jā­taṃ ta­syā­va­gra­ho bhavati | ki­ma­rtha­mi­da­m ? ni­ya­mā­rtha­m — ‘­a­va­gra­ha TARVV-MK 66,28eva ne­hā­da­yaḥ­’ iti | sa ta­rhye­va­kā­raḥ kartavyaḥ ? TARV-MK 1.18.1na vā; sā­ma­rthyā­da­va­dhā­ra­ṇa­pra­tī­teḥ a­bbha­kṣa­va­t | TARVV-MK 66,29 na vā kartavyaḥ | kiṃ kā­ra­ṇa­m ? sāma- TARVV-MK 66,30rthyā­da­va­dhā­ra­ṇa­pra­tī­teḥ | katham ? a­bbha­kṣa­va­t | yathā na ka­ści­da­po na bha­kṣa­ya­tī­ti sā­ma­rthyā­da­va- TARVV-MK 67,01dhāraṇaṃ pra­tī­ya­te — ‘apa eva bha­kṣa­ya­ti­’ iti, tathā sa­rve­ṣā­ma­va­gra­hā­dī­nāṃ prasiddhau a­va­gra­ha­va­ca­na- TARVV-MK 67,02ma­va­dhā­ra­ṇā­rthaṃ vi­jñā­ya­te | TARV-MK 1.18.2ta­yo­ra­bhe­do gra­ha­ṇā­vi­śe­ṣā­di­ti cet; na; vya­ktā­'­vya­kta­bhe­dā­d a­bhi­na­va­śa­rā­va­va­t | TARVV-MK 67,04syā­de­ta­t — ta­yo­ra­rthā­va­gra­ha­vya­ñja­nā­va­gra­ha­yo­rnā­sti bhedaḥ — gra­ha­ṇā­vi­śe­ṣā­t­, na hi śa­bdā­di­gra­ha­ṇaṃ prati TARVV-MK 67,05vi­śe­ṣo­'­stī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? vya­ktā­vya­kta­bhe­dā­t | vya­kta­gra­ha­ṇa­ma­rthā­va­gra­haḥ | avyakta- TARVV-MK 67,06grahaṇaṃ vya­ñja­nā­va­gra­haḥ | katham ? a­bhi­na­va­śa­rā­va­va­t | yathā sū­kṣma­ja­la­ka­ṇa­dvi­tri­si­ktaḥ śarāvo- TARVV-MK 67,07'­bhi­na­vo nā­rdrī­bha­va­ti­, sa eva punaḥ punaḥ si­cya­mā­naḥ śa­nai­sti­mya­ti­, tathā ātmanaḥ śa­bdā­dī­nā­ma- TARVV-MK 67,08vya­kta­gra­ha­ṇā­t prāk vya­ñja­nā­va­gra­haḥ­, vya­kta­gra­ha­ṇa­ma­rthā­va­gra­haḥ | TARVV-MK 67,09sa­rve­ndri­yā­ṇā­ma­vi­śe­ṣe­ṇa vya­ñja­nā­va­gra­ha­pra­sa­ṅge ya­trā­saṃ­bha­va­sta­da­rthaṃ pra­ti­ṣe­dha­mā­ha — TA-MK 1.19 na ca­kṣu­ra­ni­ndri­yā­bhyā­m || TARVV-MK 67,11cakṣuṣā a­ni­ndri­ye­ṇa ca vya­ñja­nā­va­gra­ho na bhavati | kutaḥ ? TARV-MK 1.19.1vya­ñja­nā­va­gra­hā­bhā­vaḥ ca­kṣu­rma­na­so­ra­prā­pya­kā­ri­tva­t | TARVV-MK 67,12 ya­to­'­prā­pta­ma­rtha­ma­vi­di­kkaṃ yukta- TARVV-MK 67,13sa­nni­ka­rṣa­vi­ṣa­ye­'­va­sthi­taṃ bā­hya­pra­kā­śā­bhi­vya­kta­mu­pa­la­bha­te cakṣuḥ, ma­na­ścā­prā­pta­m­, tato nā­na­yo­rvya- TARVV-MK 67,14ñja­nā­va­gra­ho­'­sti | TARV-MK 1.19.2i­cchā­mā­tra­mi­ti cet; na; sā­ma­rthyā­t | TARVV-MK 67,15 syā­de­ta­t — i­cchā­mā­tra­mi­da­m — ‘­a­prā­ptā­rthā­va­grā­hi TARVV-MK 67,16cakṣuḥ’ iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? sā­ma­rthyā­t | kathaṃ sā­ma­rthya­m ? ā­ga­ma­to yu­kti­ta­śca | TARVV-MK 67,17ā­ga­ma­ta­stā­va­t — TARVV-MK 67,18­“­pu­ṭṭhaṃ suṇedi saddaṃ apuṭṭhaṃ puṇa passade rūvaṃ | TARVV-MK 67,19gaṃdhaṃ rasaṃ ca phāsaṃ baddhaṃ puṭṭhaṃ vi­jā­ṇā­di || ” iti | TARVV-MK 67,20yu­kti­to­'­pi — TARVV-MK 67,21a­prā­pya­kā­ri cakṣuḥ spṛ­ṣṭā­na­va­gra­hā­t | yadi prā­pya­kā­ri syāt, tva­gi­ndri­ya­va­t spṛṣṭa- TARVV-MK 67,22mañjanaṃ gṛ­hṇī­yā­t | na ca gṛhṇāti | ato ma­no­va­da­prā­pya­kā­rī­tya­va­se­ya­m | TARVV-MK 67,23atra ke­ci­dā­huḥ — prā­pya­kā­ri cakṣuḥ ā­vṛ­tā­na­va­gra­hā­t tva­gi­ndri­ya­va­di­ti; a­tro­cya­te — TARVV-MK 67,24kā­cā­bhra­pa­ṭa­la­spha­ṭi­kā­vṛ­tā­rthā­va­gra­he sati a­vyā­pa­ka­tvā­da­si­ddho hetuḥ, va­na­spa­ti­cai­ta­nye svā­pa­va­t | TARVV-MK 67,25tathā saṃ­śa­ya­he­tuḥ­, a­prā­pya­kā­ri­ṇya­ya­skā­nto­pa­le sā­dhya­vi­pa­kṣe­'­pi da­rśa­nā­di­ti | bhau­ti­ka­tvā­t prāpya- TARVV-MK 67,26kāri ca­kṣu­ra­gni­va­di­ti cet; na; a­ya­skā­nte­nai­va pra­tyu­kta­tvā­t | ba­hye­ndri­ya­tvā­t prā­pya­kā­ri TARVV-MK 68,01ca­kṣu­ri­ti cet; na; dra­vye­ndri­yo­pa­ka­ra­ṇa­sya bhā­ve­ndri­ya­sya prā­dhā­nyā­t | a­prā­pya­kā­ri­tve vya­va­hi­tā- TARVV-MK 68,02ti­vi­pra­kṛ­ṣṭa­gra­ha­ṇa­pra­sa­ṅga iti cet; na; a­ya­skā­nte­nai­va pra­tyu­kta­tvā­t | a­ya­skā­nto­pa­la­m aprāpya TARVV-MK 68,03lo­ha­mā­ka­rṣa­da­pi na vya­va­hi­ta­mā­ka­rṣa­ti nā­ti­vi­pra­kṛ­ṣṭa­mi­ti saṃ­śa­yā­va­stha­me­ta­di­ti | a­prā­pya­kā­ri­tve TARVV-MK 68,04saṃ­śa­ya­vi­pa­rya­yā­bhā­va iti cet; na; prā­pya­kā­ri­tve­'­pi ta­da­vi­śe­ṣā­t | TARVV-MK 68,05ka­ści­dā­ha — ra­śmi­va­cca­kṣuḥ­, tai­ja­sa­tvā­t­, ta­smā­tprā­pya­kā­rī­ti­, a­gni­va­di­ti­; e­ta­ccā­yu- TARVV-MK 68,06yu­kta­m­; a­na­bhyu­pa­ga­mā­t | na va­ya­ma­bhyu­pa­ga­cchā­maḥ ‘­tai­ja­saṃ cakṣuḥ’ iti | te­jo­la­kṣa­ṇa­mau­ṣṇya­mi­ti TARVV-MK 68,07kṛtvā ca­kṣu­ri­ndri­ya­sthā­na­mu­ṣṇaṃ syāt | na ca taddeśaṃ spa­rśa­ne­ndri­ya­m u­ṣṇa­spa­rśo­pa­la­mbhi dṛ­ṣṭa­mi­ti | TARVV-MK 68,08i­ta­śca­, a­tai­ja­saṃ cakṣuḥ bhā­su­ra­tvā­nu­pa­la­bdheḥ | a­dṛ­ṣṭa­va­śā­da­nu­ṣṇā­bhā­su­ra­tva­mi­ti cet, na; TARVV-MK 68,09a­dṛ­ṣṭa­sya gu­ṇa­tvā­t­, a­kri­ya­sya bhā­va­sva­bhā­va­ni­gra­hā­sā­ma­rthyā­t | na­kta­ñca­ra­ra­śmi­da­rśa­nā­d TARVV-MK 68,10ra­śmi­va­cca­kṣu­ri­ti cet; na; a­tai­ja­so­'­pi pu­dga­la­dra­vya­sya bhā­su­ra­tva­pa­ri­ṇā­mo­pa­pa­tte­ri­ti | TARVV-MK 68,11kiñca, ga­ti­ma­dvai­dha­rmyā­t | iha yad ga­ti­ma­dbha­va­ti na tat sa­nni­kṛ­ṣṭa­vi­pra­kṛ­ṣṭāva­rthā­va­bhi­nna TARVV-MK 68,12kālaṃ prā­pno­ti­, na ca tathā cakṣuḥ | cakṣurhi śā­khā­ca­ndra­ma­sā­va­bhi­nna­kā­la­mu­pa­la­bha­te­, yāvatā kālena TARVV-MK 68,13śākhāṃ prāpnoti tāvatā ca­ndra­ma­sa­mi­ti spaṣṭaṃ ga­ti­ma­dvai­dha­rmya­m­, tasmānna ga­ti­ma­cca­kṣu­ri­ti | TARVV-MK 68,14yadi ca prā­pya­kā­ri cakṣuḥ syāt; ta­mi­srā­yāṃ rātrau dū­re­'­gnau pra­jva­la­ti tatsamī- TARVV-MK 68,15pa­ga­ta­dra­vyo­pa­la­mbha­naṃ bhavati kuto nā­nta­rā­la­ga­ta­dra­vyā­lo­ca­na­m ? pra­kā­śā­bhā­vā­di­ti cet; na; TARVV-MK 68,16tai­ja­sa­tvā­da­gnyā­di­va­t sa­hā­yā­nta­rā­na­pe­kṣa­tva­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 68,17kiñca, yadi prā­pya­kā­ri cakṣuḥ syāt sā­nta­rā­dhi­ka­gra­ha­ṇaṃ na prāpnoti | na­hī­ndri­yā- TARVV-MK 68,18nta­ra­vi­ṣa­ye gandhādau sā­nta­ra­gra­ha­ṇaṃ dṛṣṭaṃ nā­pya­dhi­ka­gra­ha­ṇa­m | atha matam — ba­hi­ra­dhi­ṣṭhā- TARVV-MK 68,19nā­dvṛ­tti­ri­ndri­ya­sya ata u­pa­pa­nnaṃ ta­dvi­ṣa­ya­sya sā­nta­rā­dhi­ka­gra­ha­ṇa­mi­ti­; ta­da­yu­kta­m­; yasmānna TARVV-MK 68,20ba­hi­ra­dhi­ṣṭhā­nā­di­ndri­ya­m­, tatra ci­ki­tsā­di­da­rśa­nā­t­, anyathā a­dhi­ṣṭhā­na­pi­dhā­ne­'­pi gra­ha­ṇa­pra­sa­ṅgaḥ | TARVV-MK 68,21ma­na­sa­ścā­ba­hi­rbhā­vā­t | ma­na­sā­'­dhi­ṣṭhi­taṃ hi indriyaṃ sva­vi­ṣa­ye vyā­pri­ya­te­, na ca mano ba­hi­ra­dhi- TARVV-MK 68,22ṣṭhā­nā­da­sti­, ta­da­bhā­vā­da­gra­ha­ṇa­pra­sa­ṅgaḥ | a­nu­vṛ­ttau ca saṃ­bha­vā­bhā­vā­t vi­pra­kī­rṇaṃ ca­kṣū­ra­śmi- TARVV-MK 68,23samūhaṃ ka­tha­ma­ṇu­ma­no­'­dhi­ṣṭhā­sya­ti ? TARVV-MK 68,24ka­ści­dā­ha — śro­tra­ma­prā­pya­kā­ri vi­pra­kṛ­ṣṭa­vi­ṣa­ya­gra­ha­ṇā­di­ti­; e­ta­ccā­yu­kta­m­; a­si­ddha­tvā­t | TARVV-MK 68,25sādhyaṃ tā­va­de­ta­t — vi­pra­kṛ­ṣṭaṃ śabdaṃ gṛhṇāti śrotram uta ghrā­ṇe­ndri­ya­va­da­va­gā­ḍhaṃ sva­vi­ṣa­ya­bhā­va­pa­ri­ṇa­taṃ TARVV-MK 69,01pu­dga­la­dra­vyaṃ gṛhṇāti iti | vi­pra­kṛ­ṣṭa­śa­bda­gra­ha­ṇe ca svaka­rṇā­nta­rvi­la­ga­ta­ma­śa­ka­śa­bdo no­pa­la­bhye­ta | TARVV-MK 69,02na­hī­ndri­yaṃ ki­ñci­de­kaṃ dū­ra­spṛ­ṣṭa­vi­ṣa­ya­grā­hi dṛ­ṣṭa­mi­ti | ā­kā­śa­gu­ṇa­tvā­ccha­bda­sya spa­rśa­va­dgu- TARVV-MK 69,03ṇa­tvā­bhā­va iti cet; na; a­mū­rta­gu­ṇa­sya ā­tma­gu­ṇa­va­t i­ndri­ya­vi­ṣa­ya­tvā­da­rśa­nā­di­ti | prā­ptā­va­gra­he TARVV-MK 69,04śrotrasya di­gde­śa­bhe­da­vi­śi­ṣṭa­vi­ṣa­ya­gra­ha­ṇā­bhā­va iti cet; na; śa­bda­pa­ri­ṇa­ta­vi­sa­rpa­tpu­dga­la­ve­ga­śa­kti- TARVV-MK 69,05vi­śe­ṣa­sya ta­thā­bhā­vo­pa­pa­tteḥ, sū­kṣma­tvā­t a­pra­ti­ghā­tā­t sa­ma­nta­taḥ pra­ve­śā­cca­, si­ddha­me­ta­t — TARVV-MK 69,06‘­ca­kṣu­rma­na­sī va­rja­yi­tvā śe­ṣā­ṇā­mi­ndri­yā­ṇāṃ vya­ñja­nā­va­gra­haḥ­, sa­rve­ṣā­mi­ndri­yā­ṇā­ma­rthā­va­gra­haḥ­’ iti | TARV-MK 1.19.3ma­na­so­'­ni­ndri­ya­vya­pa­de­śā­bhā­vaḥ sva­vi­ṣa­ya­gra­ha­ṇe ka­ra­ṇā­nta­rā­na­pe­kṣa­tvā­cca­kṣu­rva­t | TARVV-MK 69,07 yathā TARVV-MK 69,08cakṣū rū­pa­ha­ṇe ka­ra­ṇā­nta­raṃ nā­pe­kṣa­ta iti i­ndri­ya­vya­pa­de­śaṃ labhate tathā ma­no­'­pi gu­ṇa­do­ṣa­vi­cā­rā­di- TARVV-MK 69,09sva­vyā­pā­re ka­ra­ṇā­nta­raṃ nā­pe­kṣa­ta i­tī­ndri­yaṃ prāpnoti nā­ni­ndri­ya­mi­ti | TARV-MK 1.19.4na vā, a­pra­tya­kṣa­tvā­t | TARVV-MK 69,10 navaiṣa doṣaḥ | kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­pra­tya­kṣa­tvā­t | yathā ca­kṣu­rā­di TARVV-MK 69,11pa­ra­spa­ra­syai­ndri­ya­ka­tvā­t pratyakṣaṃ na tathā mana ai­ndri­ya­ka­m | kutaḥ ? sū­kṣma­dra­vya­pa­ri­ṇā­mā­t­, tasmā- TARVV-MK 69,12da­ni­ndri­ya­mi­tyu­cya­te | atrāha — ka­tha­ma­va­ga­mya­te a­pra­tya­kṣaṃ tad ‘­a­sti­’ iti ? TARV-MK 1.19.5a­nu­mā­nā­tta­syā­dhi­ga­maḥ | TARVV-MK 69,13 a­pra­tya­kṣā­ṇā­ma­pya­rthā­nāṃ lo­ke­'­nu­mā­nā­da­dhi­ga­ti­rdṛ­ṣṭā­, yathā TARVV-MK 69,14ā­di­tya­sya gatiḥ, va­na­spa­tī­nāṃ ca vṛ­ddhi­hrā­sau | tathā ma­na­so­'­pya­sti­tva­ma­nu­mā­nā­da­dhi­ga­mya­te | TARVV-MK 69,15ko­'­sā­va­nu­mā­naḥ ? TARV-MK 1.19.6yu­ga­pa­jjñā­na­kri­yā­nu­tpa­tti­rma­na­so hetuḥ | TARVV-MK 69,16 satsu ca­kṣu­rā­di­ka­ra­ṇe­ṣu śa­kti­ma­tsu, satsu ca TARVV-MK 69,17bāhyeṣu rū­pā­di­ṣu­, sati cā­ne­ka­smi­n pra­yo­ja­ne yato jñānānāṃ kriyāṇāṃ ca yu­ga­pa­da­nu­tpa­ttiḥ­, tadasti TARVV-MK 69,18mana i­tya­nu­mī­ya­te | TARV-MK 1.19.7a­nu­sma­ra­ṇa­da­rśa­nā­cca | TARVV-MK 69,19 yataḥ sakṛd dṛṣṭaṃ śrutaṃ vā­'­nu­sma­rya­te­, a­ta­sta­dda­rśa­nā­tta­da­sti­tva­ma­va- TARVV-MK 69,20seyam | atrāha — e­ka­syā­tma­naḥ kutaḥ ka­ra­ṇa­bhe­daḥ ? TARV-MK 1.19.8jña­sva­bhā­va­syā­pi ka­ra­ṇa­bhe­daḥ a­ne­ka­ka­lā­ku­śa­la­de­va­da­tta­va­t | TARVV-MK 69,21 yathā a­ne­ka­jñā­na­kri­yā­śa­kti- TARVV-MK 69,22yu­kta­syā­pi de­va­da­tta­sya ka­ra­ṇa­bhe­do dṛśyate — ci­tra­ka­rma­ṇi va­rta­mā­na­sya va­rti­kā­le­kha­nī­kū­rci­kā­dyu­pa- TARVV-MK 69,23ka­ra­ṇā­pe­kṣā­, kā­ṣṭha­ka­rma­ṇi va­rta­mā­na­sya vā­sī­gha­ṭa­mu­kha­vṛ­kṣā­da­nā­dika­ra­ṇā­pe­kṣā­, tathā ā­tma­no­'­pi TARVV-MK 69,24kṣa­yo­pa­śa­ma­bhe­dā­t jñā­na­kri­yā­pa­ri­ṇā­ma­śa­kti­yu­kta­sya ca­kṣu­rā­dya­ne­ka­ka­ra­ṇā­pe­kṣā na vi­ru­dhya­te | TARV-MK 1.19.9sa nā­ma­ka­rma­sā­ma­rthyā­t | TARVV-MK 69,25 sa eṣa ka­ra­ṇa­bhe­daḥ nā­ma­ka­rma­sā­ma­rthyā­dve­di­ta­vyaḥ | sa katham ? TARVV-MK 69,26iha ya­de­ta­t śa­rī­ra­nā­ma­ka­rmo­da­yā­dyā­pā­di­taṃ ya­va­nā­li­kā­saṃ­sthā­naṃ śro­tre­ndri­ya­m­, e­ta­de­va śa­bdo­pa­la­bdhi- TARVV-MK 69,27sahiṣṇu ne­ta­rā­ṇi | tathā ya­de­ta­d ghrā­ṇe­ndri­ya­m a­ti­mu­kta­ka­ca­ndra­ka­saṃ­sthā­na­m­, e­ta­de­va ga­ndhā­va­ga­ma- TARVV-MK 69,28samarthaṃ ne­ta­rā­ṇi | tathā ya­de­ta­jji­hve­ndri­yaṃ kṣu­ra­prā­kṛ­ti­, e­ta­de­va ra­sā­va­ga­me­'­laṃ nānyāni | TARVV-MK 69,29tathā ya­de­ta­t spa­rśa­ne­ndri­ya­ma­ne­kā­kṛ­ti tadeva spa­rśo­pa­la­mbha­ne­'­laṃ ne­ta­rā­ṇi | tathā ya­de­ta­cca­kṣu- TARVV-MK 70,01rindriyaṃ ma­sū­ri­kā­kā­raṃ kṛ­ṣṇa­tā­rā­dhi­ṣṭhā­naṃ tadeva rū­pā­vi­ṣka­ra­ṇe­'­laṃ ne­ta­rā­ṇi iti | TARVV-MK 70,02e­va­mā­bhi­ni­bo­dhi­kaṃ dra­vya­kṣe­tra­kā­la­bhā­vai­ra­va­se­ya­m | dravyato ma­ti­jñā­nī sa­rva­dra­vyā­ṇya­sa­rva- TARVV-MK 70,03pa­ryā­yā­ṇyu­pa­de­śe­na jānāti | kṣetrata u­pa­de­śe­na sa­rva­kṣe­trā­ṇi jānāti | athavā kṣetraṃ viṣayaḥ | TARVV-MK 70,04cakṣuṣaḥ kṣetraṃ sa­pta­ca­tvā­riṃ­śa­dyo­ja­na­sa­ha­srā­ṇi tri­ṣa­ṣṭya­dhi­ke ca dve yo­ja­na­śa­te yo­ja­na­sya caikaviṃ- TARVV-MK 70,05śatiḥ ṣa­ṣṭi­bhā­gāḥ | śrotrasya kṣetraṃ dvādaśa yo­ja­nā­ni | ghrā­ṇa­ra­sa­na­spa­rśa­nā­nāṃ na­va­yo­ja­nā­ni | TARVV-MK 70,06kālata u­pa­de­śe­na sa­rva­kā­laṃ jānāti | bhāvata u­pa­de­śe­na jī­vā­dī­nā­mau­da­yi­kā­dī­n bhāvān jānāti | TARVV-MK 70,07tat sā­mā­nyā­de­ka­m | i­ndri­yā­ni­ndri­ya­bhe­dā­d dvidhā | a­va­gra­hā­di­bhe­dā­cca­tu­rdhā | tai­ri­ndri­ya­gu­ṇi- TARVV-MK 70,08tai­śca­tu­rviṃ­śa­ti­vi­dha­m | taireva vya­ñja­nā­va­gra­hā­dhi­kai­ra­ṣṭā­viṃ­śa­ti­vi­dha­m | taireva mū­la­bha­ṅgā­dhi­kai­rdra­vyā- TARVV-MK 70,09di­sa­hi­tai­rvā dvā­triṃ­śa­dvi­dha­m | ta ete trayo vikalpā ba­hvā­di­bhiḥ ṣa­ḍbhi­ri­ta­rā­na­pe­kṣai­rgu­ṇi­tāḥ TARVV-MK 70,10ca­tu­śca­tvā­ri­śaṃ śatam a­ṣṭa­ṣa­ṣṭyu­tta­raṃ śatam dvā­na­va­tya­dhi­kaṃ śa­ta­mi­ti ca bhavanti | ta eva TARVV-MK 70,11ba­hvā­di­bhi­rdvā­da­śa­bhi­rgu­ṇi­tā dve śate a­ṣṭā­śī­tyu­tta­re­, trīṇi śatāni ṣa­ṭtriṃ­śā­ni­, ca­tu­ra­śī­tya- TARVV-MK 70,12dhikāni trīṇi śatāni ca bhavanti | TARVV-MK 70,13āha — vya­ñja­nā­va­gra­he ba­hvā­dya­bhā­vaḥ | kasmāt ? a­vya­kta­tvā­t | ucyate — a­va­gra­ha­va­t TARVV-MK 70,14tatsiddhiḥ | yathā a­vya­kta­gra­ha­ṇa­ma­va­gra­haḥ tathā ba­hvā­di­vi­ka­lpo­pya­vya­kta­rū­pe­ṇai­va ve­di­ta­vyaḥ | athā'- TARVV-MK 70,15niḥsṛte katham ? tatrāpi ye ca yā­va­nta­śca pudgalāḥ sūkṣmā niḥsṛtāḥ santi, sūkṣmāstu sā­dhā­ra­ṇai­rna TARVV-MK 70,16gṛ­hya­nte­, te­ṣā­mi­ndri­ya­sthā­nā­va­gā­ha­na­m a­niḥ­sṛ­ta­vya­ñja­nā­va­gra­haḥ | TARVV-MK 70,17parokṣe dvaividhye sa­tyu­pa­klṛ­pta­la­kṣa­ṇa­vi­ka­lpama­ti­jñā­na­vi­dha­rmi yad dvi­tī­ya­ma­pa­di­ṣṭaṃ tatkiṃnni- TARVV-MK 70,18mittaṃ ka­ti­vi­dhaṃ ceti ? ucyate — TA-MK 1.20 śrutaṃ ma­ti­pū­rvaṃ dvi-a­ne­ka­dvā­da­śa­bhe­da­m || TARV-MK 1.20.1śru­ta­śa­bdo ja­ha­tsvā­rtha­vṛ­ttī rū­ḍhi­va­śā­t ku­śa­la­śa­bda­va­t | TARVV-MK 70,20 yathā ku­śa­la­śa­bdaḥ ku­śa­la­va­na TARVV-MK 70,21kriyāṃ pratītya vyu­tpā­di­taḥ taddhitvā sarvatra pa­rya­va­dā­te va­rta­te­, tathā śru­ta­śa­bdo­'­pi śra­va­ṇa­mu- TARVV-MK 70,22pādāya vyu­tpā­di­to rū­ḍhi­va­śā­t ka­smiṃ­ści­jjñā­na­vi­śe­ṣe vartate | TARV-MK 1.20.2kā­rya­pra­ti­pā­la­nā­t pū­ra­ṇā­dvā pūrvaṃ kā­ra­ṇa­m | TARVV-MK 70,23kāryaṃ pā­la­ya­ti pū­ra­ya­tī­ti vā pūrvaṃ TARVV-MK 70,24kāraṇaṃ liṅgaṃ ni­mi­tta­mi­tya­na­rthā­nta­ra­m | ma­ti­jñā­naṃ vyākhyātaṃ ta­tpū­rva­ma­sye­tima­ti­pū­rvaṃ ‘mati- TARVV-MK 70,25kā­ra­ṇa­m­’ ityarthaḥ | TARV-MK 1.20.3ma­ti­pū­rva­ka­tve śrutasya ta­dā­tma­ka­tva­pra­sa­ṅgo gha­ṭa­va­t­, a­ta­dā­tma­ka­tve vā ta­tpū­rva­ka­tvā- bhāvaḥ | TARVV-MK 70,27 ka­ści­dā­ha — ma­ti­pū­rvaṃ śrutaṃ tadapi ma­tyā­tma­kaṃ prā­pno­ti­, kā­ra­ṇa­gu­ṇā­nu­vi­dhā­naṃ hi TARVV-MK 70,28kāryaṃ dṛṣṭaṃ yathā mṛ­nni­mi­tto ghaṭo mṛ­dā­tma­kaḥ | a­thā­'­ta­dā­tma­ka­mi­ṣya­te­, ta­tpū­rva­ka­tvaṃ tarhi TARVV-MK 70,29tasya hīyate iti | TARV-MK 1.20.4na vā, ni­mi­tta­mā­tra­tvā­dda­ṇḍā­di­va­t | TARVV-MK 71,01 na vaiṣa doṣaḥ | kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ni­mi­tta­mā­tra- TARVV-MK 71,02tvād da­ṇḍā­di­va­t | yathā mṛdaḥ sva­ya­ma­nta­rgha­ṭa­bha­va­na­pa­ri­ṇā­mā­bhi­mu­khye­, da­ṇḍa­ca­kra­pau­ru­ṣe­ya­pra­ya­tnā­di TARVV-MK 71,03ni­mi­tta­mā­traṃ bha­va­ti­, yataḥ satsvapi da­ṇḍā­di­ni­mi­tte­ṣu śa­rka­rā­di­pra­ci­to mṛtpiṇḍaḥ sva­ya­ma­nta­rgha­ṭa- TARVV-MK 71,04bha­va­na­pa­ri­ṇā­ma­ni­ru­tsu­ka­tvā­nna gha­ṭī­bha­va­ti­, ato mṛtpiṇḍa eva bā­hya­da­ṇḍā­di­ni­mi­ttā­pe­kṣa ābhya- TARVV-MK 71,05nta­ra­pa­ri­ṇā­ma­sā­nni­dhyā­d ghaṭo bhavati na da­ṇḍā­da­yaḥ­, iti da­ṇḍā­dī­nāṃ ni­mi­tta­mā­tra­tva­m | tathā TARVV-MK 71,06pa­ryā­yi­pa­ryā­ya­yoḥ syā­da­nya­tvā­d ātmanaḥ sva­ya­ma­ntaḥ­śru­ta­bha­va­na­pa­ri­ṇā­mā­bhi­mu­khye ma­ti­jñā­naṃ nimitta- TARVV-MK 71,07mātraṃ bha­va­ti­, yataḥ satyapi sa­mya­gdṛ­ṣṭeḥ śro­tre­ndri­ya­ba­lā­dhā­ne bā­hyā­cā­rya­pa­dā­rtho­pa­de­śa­sa­nni­dhā­ne TARVV-MK 71,08ca śru­ta­jñā­nā­va­ra­ṇo­da­ya­va­śī­kṛ­ta­sya sva­ya­ma­ntaḥ­śru­ta­bha­va­na­ni­ru­tsu­ka­tvā­dā­tma­no na śrutaṃ bha­va­ti­, TARVV-MK 71,09ato bā­hya­ma­ti­jñā­nā­di­ni­mi­ttā­pe­kṣa ātmaiva ā­bhya­nta­ra­śru­ta­jñā­nā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­mā­pā­di­ta­śru­ta- TARVV-MK 71,10bha­va­na­pa­ri­ṇā­mā­bhi­mu­khyā­t śru­tī­bha­va­ti­, na ma­ti­jñā­na­sya śru­tī­bha­va­na­ma­sti­, tasya ni­mi­tta­mā­tra­tvā­t | TARV-MK 1.20.5a­ne­kā­ntā­cca | TARVV-MK 71,11 nā­ya­me­kā­nto­'­sti — ‘­kā­ra­ṇa­sa­dṛ­śa­me­va kā­rya­m­’ iti | kutaḥ ? tatrāpi TARVV-MK 71,12sa­pta­bha­ṅgī­saṃ­bha­vā­t | katham ? gha­ṭa­va­t | yathā ghaṭaḥ kā­ra­ṇe­na mṛ­tpi­ṇḍe­na syā­tsa­dṛ­śaḥ­, syānna sadṛśa TARVV-MK 71,13ityādi | mṛ­ddra­vyā­jī­vā­nu­pa­yo­gā­dyā­de­śā­t syā­tsa­dṛ­śaḥ­, pi­ṇḍa­gha­ṭa­saṃ­sthā­nā­di­pa­ryā­yā­de­śā­t TARVV-MK 71,14syānna sadṛśaḥ | pū­rva­va­du­tta­re ca bhaṅgā netavyāḥ | ya­syai­kā­nte­na kā­ra­ṇā­nu­rū­paṃ kā­rya­m­, tasya ghaṭa- TARVV-MK 71,15pi­ṇḍa­śi­vi­kā­di­pa­ryā­yā u­pā­la­bhya­nte | kiñca, ghaṭena ja­la­dhā­ra­ṇā­di­vyā­pā­ro na kriyeta mṛtpiṇḍe TARVV-MK 71,16ta­da­da­rśa­nā­t | api ca, mṛ­tpi­ṇḍa­sya gha­ṭa­tve­na pa­ri­ṇā­ma­va­d gha­ṭa­syā­pi gha­ṭa­tve­na pa­ri­ṇā­maḥ syāt, TARVV-MK 71,17e­kā­nta­sa­dṛ­śa­tvā­t | na caivaṃ bhavati | ato nai­kā­nte­na kā­ra­ṇa­sa­dṛ­śa­tva­m | tathā śrutaṃ sāmānyā- TARVV-MK 71,18deśāt syā­tkā­ra­ṇa­sa­dṛ­śaṃ yato ma­ti­ra­pi jñānaṃ śru­ta­ma­pi | a­vya­va­hi­tā­bhi­mu­kha­gra­ha­ṇa-nā­nā­pra­kā­rā­rtha- TARVV-MK 71,19pra­rū­pa­ṇa­sā­ma­rthyā­di­pa­ryā­yā­de­śā­t syānna kā­ra­ṇa­sa­dṛ­śa­m | pū­rva­va­du­tta­re ca bhaṅgā netavyāḥ | TARV-MK 1.20.6śro­tra­ma­ti­pū­rva­syai­va śru­ta­tva­pra­sa­ṅga­sta­da­rtha­tvā­di­ti cet; na; u­kta­tvā­t | TARVV-MK 71,20 syā­de­ta­t — TARVV-MK 71,21śro­tra­ma­ti­pū­rva­syai­va śrutatvaṃ prāpnoti | kutaḥ ? ta­da­rtha­tvā­t | śrutvā a­va­dhā­ra­ṇā­ddhi śru­ta­mi­tyu­cya­te­, TARVV-MK 71,22tena ca­kṣu­rā­di­ma­ti­pū­rva­sya śrutatvaṃ na prā­pno­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? u­kta­me­ta­t — ‘­śru­ta­śa­bdo­'­yaṃ TARVV-MK 71,23rū­ḍhi­śa­bdaḥ­’ iti | rū­ḍhi­śa­bdā­śca svotpattini­mi­tta­kri­yā­na­pe­kṣāḥ pra­va­rta­nta iti sa­rva­ma­ti­pū­rva­sya TARVV-MK 71,24śru­ta­tva­si­ddhi­rbha­va­ti | TARV-MK 1.20.7ā­di­ma­to­'­nta­va­tvā­t śru­ta­syā­'­nā­di­ni­dha­na­tvā­nu­pa­pa­tti­ri­ti cet; na; dra­vyā­di­sā­mā­nyā­pe­kṣa­yā tatsiddheḥ | TARVV-MK 71,26 syā­de­ta­t — śrutasya ā­di­ma­ttva­ma­bhyu­pa­ga­ta­m — ‘­ma­ti­pū­rva­m­’ iti va­ca­nā­t­, ā­di­ma­ta­śca TARVV-MK 71,27loke a­nta­va­ttvaṃ dṛ­ṣṭa­m­, tata ā­dya­nta­saṃ­bha­vā­d ‘­a­nā­di­ni­dha­naṃ śru­ta­m­’ iti vyā­ha­nya­te­, tataśca TARVV-MK 71,28pu­ru­ṣa­kṛ­ti­tvā­da­prā­mā­ṇyaṃ syā­di­ti­; naiṣa doṣaḥ; dra­vyā­di­sā­mā­nyā­pe­kṣa­yā tatsiddheḥ | dra­vya­kṣe­tra- TARVV-MK 71,29kā­la­bhā­vā­nāṃ vi­śe­ṣa­syā­vi­va­kṣā­yāṃ śrutam ‘­a­nā­di­ni­dha­na­m­’ i­tyu­cya­te­, na hi ke­na­ci­tpu­ru­ṣe­ṇa kvacit TARVV-MK 71,30ka­dā­ci­t ka­tha­ñci­du­tpre­kṣi­ta­mi­ti | te­ṣā­me­va vi­śe­ṣā­pe­kṣa­yā ā­di­ra­nta­śca saṃ­bha­va­tī­ti ma­ti­pū­rva- TARVV-MK 72,01mi­tyu­cya­te | yathā aṅkuro bī­ja­pū­rvaḥ­, sa ca sa­ntā­nā­pe­kṣa­yā a­nā­di­ni­dha­na iti | na cā­'­pu­ru­ṣa- TARVV-MK 72,02kṛtitvaṃ prā­mā­ṇya­kā­ra­ṇa­m­; cau­ryā­dyu­pa­de­śa­syā­sma­rya­mā­ṇa­ka­rtṛ­ka­sya prā­mā­ṇya­pra­sa­ṅgā­t | a­ni­tya­sya TARVV-MK 72,03ca pra­tya­kṣā­deḥ prāmāṇye ko virodhaḥ ? TARV-MK 1.20.8sa­mya­ktvo­tpa­ttau yu­ga­pa­nma­ti­śru­to­tpa­tte­rma­ti­pū­rva­ka­tvā­bhā­va iti cet; na; sa­mya­ktva­sya ta­da­pe­kṣa­tvā­t | TARVV-MK 72,05 syā­nma­ta­m — ma­tya­jñā­na­śru­tā­jñā­na­yoḥ pra­tha­ma­sa­mya­ktvo­tpa­ttau yu­ga­pa­jjñā­na­pa­ri­ṇā­mā­t TARVV-MK 72,06ma­ti­pū­rva­ka­tvaṃ śrutasya no­pa­pa­dya­ta iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? sa­mya­ktva­sya ta­da­pe­kṣa­tvā­t | tayorhi TARVV-MK 72,07samyaktvaṃ sa­mya­gda­rśa­no­tpa­ttau yu­ga­pa­dbha­va­ti ā­tma­lā­bha­stu kra­ma­vā­n­, iti ma­ti­pū­rva­ka­tvaṃ TARVV-MK 72,08yuktaṃ pi­tā­pu­tra­va­t | TARV-MK 1.20.9ma­ti­pū­rva­ka­tvā­vi­śe­ṣā­t śru­tā­vi­śe­ṣa iti cet; na; kā­ra­ṇa­bhe­dā­tta­dbhe­da­si­ddheḥ | TARVV-MK 72,09 syā­de­ta­t — TARVV-MK 72,10sarveṣāṃ prāṇināṃ śru­ta­ma­vi­śi­ṣṭaṃ prāpnoti | kutaḥ ? kā­ra­ṇā­vi­śe­ṣā­t | ma­ti­pū­rva­tvaṃ hi TARVV-MK 72,11kā­ra­ṇa­mi­ṣṭa­m­, tacca sa­rve­ṣā­ma­vi­śi­ṣṭa­mi­ti | tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? kā­ra­ṇa­bhe­dā­tta­dbhe­da­si­ddheḥ | TARVV-MK 72,12pra­ti­pu­ru­ṣaṃ hi ma­ti­śru­tā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­mo bahudhā bhinnaḥ ta­dbhe­dā­d bā­hya­ni­mi­tta­bhe­dā­cca śrutasya TARVV-MK 72,13pra­ka­rṣā­pra­ka­rṣa­yo­go bhavati ma­ti­pū­rva­ka­tvā­vi­śe­ṣe­'­pi | TARV-MK 1.20.10śrutāt śru­ta­pra­ti­pa­tte­rla­kṣa­ṇā­vyā­pti­ri­ti cet; na; ta­syo­pa­cā­ra­to ma­ti­tva­si­ddheḥ | TARVV-MK 72,15syā­nma­ta­m — yadā śa­bda­pa­ri­ṇa­ta­pu­dga­la­ska­ndhā­dā­hi­ta­va­rṇa­pa­da­vā­kyā­di­bhā­vā­t ca­kṣu­rā­di­vi­ṣa­yā­cca TARVV-MK 72,16ā­dya­śru­ta­vi­ṣa­ya­bhā­va­mā­pa­nnā­d a­vi­nā­bhā­vi­naḥ kṛ­ta­sa­ṅgī­ti­rja­no gha­ṭā­jja­la­dhā­ra­ṇā­di­kā­rya- TARVV-MK 72,17saṃ­ba­ndhya­nta­raṃ pra­ti­pa­dya­te dhū­mā­de­rvā­'­gnyā­di­dra­vya­m­, tadā śrutāt śru­ta­pra­ti­pa­tti­ri­ti kṛtvā mati- TARVV-MK 72,18pū­rva­la­kṣa­ṇa­ma­vyā­pī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ta­syo­pa­cā­ra­to ma­ti­tva­si­ddheḥ | ma­ti­pū­rvaṃ hi śrutaṃ TARVV-MK 72,19kvacit ‘­ma­tiḥ­’ i­tyu­pa­ca­rya­te | a­tha­vā­, vya­va­hi­te pū­rva­śa­bdo va­rta­te­, tadyathā ‘pūrvaṃ ma­thu­rā­yāḥ pāṭali- TARVV-MK 72,20pu­tra­m­’ iti | tataḥ sā­kṣā­nma­ti­pū­rvaṃ pa­ra­mpa­ra­yā vā ma­ti­pū­rva­ma­pi ma­ti­pū­rva­gra­ha­ṇe­na gṛhyate | TARV-MK 1.20.11bhe­da­śa­bda­sya pratyekaṃ pa­ri­sa­mā­pti­rbhu­ji­va­t | TARVV-MK 72,21 yathā ‘­de­va­da­tta­ji­na­da­tta­gu­ru­da­ttā bhojya- TARVV-MK 72,22ntām’ iti bhujiḥ pratyekaṃ pa­ri­sa­mā­pya­te ta­the­hā­pi bhe­da­śa­bdaḥ pra­tye­ka­ma­bhi­saṃ­ba­dhya­te — dvi­bhe­da­ma­ne­ka­bhe­daṃ TARVV-MK 72,23dvā­da­śa­bhe­daṃ ca iti | ta­trā­ṅga­pra­vi­ṣṭa­ma­ṅga­bā­hyaṃ ceti dvi­vi­dha­m | TARV-MK 1.20.12a­ṅga­pra­vi­ṣṭa­mā­cā­rā­di­dvā­da­śa­bhe­daṃ bu­ddhya­ti­śa­ya­rddhi­yu­kta­ga­ṇa­dha­rā­nu­smṛ­ta­gra­ntha­ra­ca­na­m | TARVV-MK 72,25bha­ga­va­da­rha­tsa­rva­jñā­hi­ma­va­nni­rga­ta­vā­gga­ṅgā­'­rtha­vi­ma­la­sa­li­la­pra­kṣā­li­tā­ntaḥ­ka­ra­ṇaiḥ bu­ddhya­ti­śa­ya­rddhi­yu- TARVV-MK 72,26ktai­rga­ṇa­dha­rai­ra­nu­smṛ­ta­gra­ntha­ra­ca­na­m ā­cā­rā­di­dvā­da­śa­vi­dha­ma­ṅga­pra­vi­ṣṭa­mi­tyu­cya­te | tadyathā — ā­cā­raḥ­, TARVV-MK 72,27sū­tra­kṛ­ta­m­, sthā­na­m­, sa­ma­vā­yaḥ­, vyā­khyā­pra­jña­ptiḥ­, jñā­tṛ­dha­rma­ka­thā­, u­pā­sa­kā­dhya­ya­na­m­, anta- TARVV-MK 72,28kṛ­dda­śā­, a­nu­tta­rau­pa­pā­di­ka­da­śā­, pra­śna­vyā­ka­ra­ṇa­m­, vi­pā­ka­sū­tra­m­, dṛ­ṣṭi­vā­da iti | ācāre caryā- TARVV-MK 73,01vidhānaṃ śu­ddhya­ṣṭa­ka­pa­ñca­sa­mi­ti­tri­gu­pti­vi­ka­lpaṃ kathyate | sū­tra­kṛ­te jñā­na­vi­na­ya­pra­jñā­pa­nā kalpyāka- TARVV-MK 73,02lpya­cche­do­pa­sthā­pa­nā vya­va­hā­ra­dha­rma­kri­yāḥ pra­rū­pya­nte | sthāne a­ne­kā­śra­yā­ṇā­ma­rthā­nāṃ nirṇayaḥ kriyate | TARVV-MK 73,03sa­ma­vā­ye sa­rva­pa­dā­rthā­nāṃ sa­ma­vā­ya­ści­ntya­te | sa ca­tu­rvi­dhaḥ — dra­vya­kṣe­tra­kā­la­bhā­va- TARVV-MK 73,04vikalpaiḥ | tatra dha­rmā­'­dha­rmā­sti­kā­ya­lo­kā­kā­śai­ka­jī­vā­nāṃ tu­lyā­'­saṃ­khye­ya­pra­de­śa­tvā­t ekena pra­mā­ṇe­na TARVV-MK 73,05dravyāṇāṃ sa­ma­vā­ya­nā­d dra­vya­sa­ma­vā­yaḥ | ja­mbū­dvī­pa­sa­rvā­rtha­si­ddhyapra­ti­ṣṭhā­na­na­ra­ka­na­ndī­śva­rai­ka­vā­pī­nāṃ TARVV-MK 73,06tu­lya­yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­sra­vi­ṣka­mbha­pra­mā­ṇe­na kṣe­tra­sa­ma­vā­ya­nā­t kṣe­tra­sa­ma­vā­yaḥ | u­tsa­rpi­ṇya­va­sa­rpi­ṇyo- TARVV-MK 73,07stu­lya­da­śa­sā­ga­ro­pa­ma­ko­ṭi­ko­ṭi­pra­mā­ṇā­t kā­la­sa­ma­vā­ya­nā­t kā­la­sa­ma­vā­yaḥ | kṣā­yi­ka­sa­mya- TARVV-MK 73,08ktva­ke­va­la­jñā­na­ke­va­la­da­rśa­na­ya­thā­khyā­ta­cā­ri­trā­ṇāṃ yo bhāvaḥ ta­da­nu­bha­va­sya tu­lyā­na­nta­pra­mā­ṇa­tvā­t TARVV-MK 73,09bhā­va­sa­ma­vā­ya­nā­d bhā­va­sa­ma­vā­yaḥ | TARVV-MK 73,10vyā­khyā­pra­jña­ptau ṣa­ṣṭi­vyā­ka­ra­ṇa­sa­ha­srā­ṇi ‘­ki­ma­sti jīvaḥ, nāsti’ i­tye­va­mā­dī­ni TARVV-MK 73,11ni­rū­pya­nte | jñā­tṛ­dha­rma­ka­thā­yā­m ā­khyā­no­pā­khyā­nā­nāṃ ba­hu­pra­kā­rā­ṇāṃ ka­tha­na­m | u­pā­sa­kā­dhya­ya­ne TARVV-MK 73,12śrā­va­ka­dha­rma­la­kṣa­ṇa­m | saṃ­sā­ra­syā­ntaḥ kṛto yaiste a­nta­kṛ­taḥ | na­mi­ma­ta­ṅga­ga­so­mi­la­rā­ma­pu­tra­su­da­rśa- TARVV-MK 73,13nayamalī­ka­va­lī­ka­ki­ṣka­mba­la­pā­lā­mba­ṣṭha­pu­trā ityete daśa va­rdha­mā­na­tī­rtha­ṅka­ra­tī­rthe | e­va­mṛ­ṣa- TARVV-MK 73,14bhādīnāṃ tra­yo­viṃ­śa­te­stī­rthe­ṣva­nye­'­nye ca daśa da­śā­na­gā­rā daśa daśa dā­ru­ṇā­nu­pa­sa­rgā­nni­rji­tya TARVV-MK 73,15kṛ­tsna­ka­rma­kṣa­yā­da­nta­kṛ­taḥ daśa asyāṃ varṇyante iti a­nta­kṛ­dda­śā | a­tha­vā­, a­nta­kṛ­tāṃ daśā TARVV-MK 73,16a­nta­kṛ­dda­śā­, tasyām a­rha­dā­cā­rya­vi­dhiḥ sidhyatāṃ ca | u­pa­pā­do janma pra­yo­ja­naṃ yeṣāṃ ta ime TARVV-MK 73,17au­pa­pā­di­kāḥ­, vi­ja­ya­vai­ja­ya­nta­ja­ya­ntā­pa­rā­ji­ta­sa­rvā­rtha­si­ddhā­khyā­ni pa­ñcā­nu­tta­rā­ṇi­, a­nu­tta­re­ṣvau- TARVV-MK 73,18pa­pā­di­kā a­nu­tta­rau­pa­pā­di­kāḥ — ṛ­ṣi­dā­sa-vānya-su­na­kṣa­tra-kārtika-nanda-nandana-śā­li­bha­dra-abhaya- TARVV-MK 73,19vā­ri­ṣe­ṇa-ci­lā­ta­pu­trā ityete daśa va­rdha­mā­na­tī­rtha­ka­ra­tī­rthe | e­va­mṛ­ṣa­bhā­dī­nāṃ tra­yo­viṃ­śa­te­stī­rthe­ṣva- TARVV-MK 73,20nye'nye ca daśa da­śā­na­gā­rā daśa daśa dā­ru­ṇā­nu­pa­sa­rgā­nni­rji­tya vi­ja­yā­dya­nu­tta­re­ṣū­tpa­nnā i­tye­va­ma­nu­tta­rau- TARVV-MK 73,21pa­pā­di­kāḥ daśāsyāṃ varṇyanta i­tya­nu­tta­rau­pa­pā­di­ka­da­śā | a­tha­vā­, a­nu­tta­rau­pa­pā­di­kā­nāṃ daśā TARVV-MK 73,22a­nu­tta­rau­pa­pā­di­ka­da­śā ta­syā­mā­yu­rvai­kri­yi­kā­nu­ba­ndha­vi­śe­ṣaḥ | ā­kṣe­pa­vi­kṣe­pai­rhe­tu­na­yā­śri­tā­nāṃ TARVV-MK 74,01praśnānāṃ vyā­ka­ra­ṇaṃ pra­śna­vyā­ka­ra­ṇa­m­, ta­smiṃ­llau­ki­ka­vai­di­kā­nā­ma­rthā­nāṃ nirṇayaḥ | vi­pā­ka­sū­tre TARVV-MK 74,02su­kṛ­ta­duḥ­kṛ­tā­nāṃ vi­pā­ka­ści­ntya­te | TARVV-MK 74,03dvā­da­śa­ma­ṅgaṃ dṛ­ṣṭi­vā­da iti | kau­tka­la­kā­ṇeviddhi — kauśika-ha­ri­sma­śru-māṃ­cha­pi­ka TARVV-MK 74,04romaśa-hārīta-mu­ṇḍā­śva­lā­ya­nā­dī­nāṃ kri­yā­vā­da­dṛ­ṣṭī­nā­ma­śī­ti­śa­ta­m­, ma­rī­ci­ku­mā­ra-ka­pi­lo­lū­ka- TARVV-MK 74,05gārgya-vyā­dhra­bhū­ti-vādvali-māṭhara-mau­dga­lyā­ya­nā­dī­nā­ma­kri­yā­vā­da­dṛ­ṣṭī­nāṃ ca­tu­ra­śī­tiḥ­, sākalya- TARVV-MK 74,06valkala-kuthumi-sā­tya­mu­gri-nā­rā­ya­ṇa-kaṭha-mā­dhya­ndi­na-mauda-pai­ppa­lā­da-bā­da­rā­yaṇāmbaṣṭhi-kṛdauvi- TARVV-MK 74,07kāyana-vasu-jai­mi­nyā­dī­nā­ma­jñā­ni­ku­dṛ­ṣṭī­nāṃ sa­pta­ṣa­ṣṭiḥ­, vaśiṣṭha-pā­rā­śa­ra-ja­nu­ka­rṇi-vālmīki TARVV-MK 74,08rau­ma­ha­rṣi­ṇi­sa­tya­da­tta-vyā­sai­lā­pu­trau­pa­ma­nya­vai­ndra­da­ttā­ya­sthū­ṇā­dī­nāṃ vai­na­yi­ka­dṛ­ṣṭī­nāṃ dvā­triṃ­śa­t | TARVV-MK 74,09eṣāṃ dṛ­ṣṭi­śa­tā­nāṃ trayāṇāṃ tri­ṣa­ṣṭyu­tta­rā­ṇāṃ pra­rū­pa­ṇaṃ ni­gra­ha­śca dṛ­ṣṭi­vā­de kriyate | TARVV-MK 74,10sa pa­ñca­vi­dhaḥ-pa­ri­ka­rma sūtraṃ pra­tha­mā­nu­yo­gaḥ pū­rva­ga­taṃ cūlikā ceti | TARVV-MK 74,11tatra pū­rva­ga­taṃ ca­tu­rda­śa­pra­kā­ra­m-u­tpā­da­pū­rva­m a­grā­ya­ṇaṃ vī­rya­pra­vā­da­m a­sti­nā­sti­pra­vā­da TARVV-MK 74,12jñā­na­pra­vā­daṃ sa­tya­pra­vā­da­m ā­tma­pra­vā­daṃ ka­rma­pra­vā­daṃ pra­tyā­khyā­na­nā­ma­dhe­yaṃ vi­dyā­nu­vā­daṃ ka­lyā­ṇa­nā­ma- TARVV-MK 74,13dheyaṃ prā­ṇā­vā­yaṃ kri­yā­vi­śā­laṃ lo­ka­bi­ndu­sā­ra­mi­ti | kā­la­pu­dga­la­jī­vā­dī­nāṃ yadā yatra yathā ca TARVV-MK 74,14pa­ryā­ye­ṇo­tpā­do varṇyate ta­du­tpā­da­pū­rva­m | kri­yā­vā­dā­dī­nāṃ prakriyā a­grā­ṇī­va a­ṅgā­dī­nāṃ sva­sa­ma­ya- TARVV-MK 75,01vi­ṣa­ya­śca yatra khyā­pi­ta­sta­da­grā­ya­ṇa­m | cha­dma­stha­ke­va­li­nāṃ vīryaṃ su­re­ndra­dai­tyā­dhi­pā­nāṃ ṛddhayo narendra- TARVV-MK 75,02ca­kra­dha­ra­ba­la­de­vā­nāṃ ca vī­rya­lā­bho dravyāṇāṃ sa­mya­ktva­la­kṣa­ṇaṃ ca ya­trā­bhi­hi­taṃ ta­dvī­rya­pra­vā­da­m | TARVV-MK 75,03pa­ñcā­nā­ma­sti­kā­yā­nā­ma­rtho nayānāṃ cā­ne­ka­pa­ryā­yaiḥ ‘­i­da­ma­stī­daṃ nāsti’ iti ca kārtsnyena yatrāva- TARVV-MK 75,04bhāsitaṃ ta­da­sti­nā­sti­pra­vā­da­m | a­tha­vā­, ṣa­ṇṇā­ma­pi dravyāṇāṃ bhā­vā­bhā­va­pa­ryā­ya­vi­dhi­nā svapara- TARVV-MK 75,05pa­ryā­yā­bhyā­m u­bha­ya­na­ya­va­śī­kṛ­tā­bhyā­m a­rpi­tā­na­rpi­ta­si­ddhā­bhyāṃ yatra ni­rū­pa­ṇaṃ ta­da­sti­nā­sti- TARVV-MK 75,06pra­vā­da­m | pa­ñcā­nā­ma­pi jñānānāṃ prā­du­rbhā­va­vi­ṣa­yā­ya­ta­nā­nāṃ jñā­ni­nā­m a­jñā­ni­nā­mi­ndri­yā­ṇāṃ TARVV-MK 75,07ca prā­dhā­nye­na yatra vibhāgo vi­bhā­vi­taḥ ta­jjñā­na­pra­vā­da­m | TARVV-MK 75,08vā­ggu­pti­saṃ­skā­ra­kā­ra­ṇa­pra­yo­go dvā­da­śa­dhā bhāṣā va­ktā­ra­ścā­ne­ka­pra­kā­ra­mṛ­ṣā­bhi­dhā­naṃ daśa- TARVV-MK 75,09pra­kā­ra­śca sa­tya­sa­dbhā­vo yatra pra­rū­pi­taḥ tat sa­tya­pra­vā­da­m | vā­ggu­pti­rva­kṣya­mā­ṇā | vā­ksaṃ­skā­ra- TARVV-MK 75,10kā­ra­ṇā­ni śi­raḥ­ka­ṇṭhā­dī­ni aṣṭau sthānāni | vā­kpra­yo­gaḥ śu­bhe­ta­ra­la­kṣa­ṇo vakṣyate | TARVV-MK 75,11a­bhyā­khyā­na­ka­la­ha­pai­śunyā­saṃ­ba­ddha­pra­lā­pa­ra­tya­ra­tyu­pa­dhi­ni­kṛ­tya­pra­ṇa­ti­mo­ṣa­sa­mya­ṅmi­thyā­da­rśa­nā- TARVV-MK 75,12tmikā bhāṣā dvā­da­śa­dhā | hiṃsādeḥ karmaṇaḥ ka­rtu­rvi­ra­ta­sya vi­ra­tā­vi­ra­ta­sya vā­'­ya­ma­sya ka­rte­tya­bhi- TARVV-MK 75,13dhānam a­bhyā­khyā­na­m | kalahaḥ pratītaḥ | pṛṣṭhato do­ṣā­vi­ṣka­ra­ṇaṃ pai­śu­nya­m | dha­rmā­rtha­kā­ma­mo­kṣā­'­saṃ­ba­ddhā TARVV-MK 75,14vāg a­saṃ­ba­ddha­pra­lā­paḥ | śa­bdā­di­vi­ṣa­ya­de­śā­di­ṣu ra­tyu­tpā­di­kā ra­ti­vā­k | te­ṣve­vā­ra­tyu­tpā­di­kā TARVV-MK 75,15a­ra­ti­vā­k | yāṃ vācaṃ śrutvā pa­ri­gra­hā­rja­na­ra­kṣa­ṇā­di­ṣvā­sa­jya­te so­pa­dhi­vā­k | va­ṇi­gvya­va­hā­re TARVV-MK 75,16yā­ma­va­dhā­rya ni­kṛ­ti­pra­va­ṇa ātmā bhavati sā ni­kṛ­ti­vā­k | yāṃ śrutvā ta­po­vi­jñā­nā­dhi­ke­ṣva­pi na TARVV-MK 75,17pra­ṇa­ma­ti sā a­pra­ṇa­ti­vā­k | yāṃ śrutvā steye vartate sā mo­ṣa­vā­k | sa­mya­ṅmā­rga­syo­pa­de­ṣṭrī TARVV-MK 75,18sā sa­mya­gda­rśa­na­vā­k | ta­dvi­pa­rī­tā mi­thyā­da­rśa­na­vā­k | va­ktā­ra­śca ā­vi­ṣkṛ­ta­va­ktṛ­tva­pa­ryā­yā TARVV-MK 75,19dvī­ndri­yā­da­yaḥ | dra­vya­kṣe­tra­kā­la­bhā­vā­śra­ya­ma­ne­ka­pra­kā­ra­ma­nṛ­ta­m | TARVV-MK 75,20da­śa­vi­dhaḥ sa­tya­sa­dbhā­vaḥ — nāma-rūpa-sthāpanā-pratītya-saṃvṛti-saṃ­yo­ja­nā-ja­na­pa­da-deśa-bhāva- TARVV-MK 75,21sa­ma­ya­sa­tya­bhe­de­na | tatra sa­ce­ta­ne­ta­ra­dra­vya­syā­sa­tya­pya­rthe ya­dvya­va­hā­rā­rthaṃ saṃ­jñā­ka­ra­ṇaṃ ta­nnā­ma­sa­tya­m­, TARVV-MK 75,22indra ityādi | ya­da­rthā­sa­nni­dhā­ne­'­pi rū­pa­mā­tre­ṇo­cya­te ta­drū­pa­sa­tya­m­, yathā ci­tra­pu­ru­ṣā­di­ṣu a­sa­tya­pi TARVV-MK 75,23cai­ta­nyo­pa­yā­gā­dā­va­rthe puruṣa ityādi | a­sa­tya­pya­rthe ya­tkā­ryā­rthaṃ sthāpitaṃ dyū­tā­kṣa­ni­kṣe­pā­di­ṣu tat TARVV-MK 75,24sthā­pa­nā­sa­tya­m | ā­di­ma­da­nā­di­ma­dau­pa­śa­mi­kā­dī­n bhāvān pratītya ya­dva­ca­naṃ tat pra­tī­tya­sa­tya­m | TARVV-MK 75,25yalloke saṃvṛtyā nītaṃ va­ca­sta­t saṃ­vṛ­ti­sa­tyaṃ yathā pṛ­thi­vyā­dya­ne­ka­kā­ra­ṇa­tve­'­pi sati ‘paṅke jātaṃ TARVV-MK 75,26pa­ṅka­ja­m­’ ityādi | dhū­pa­cū­rṇa­vā­sā­nu­le­pa­na­pra­gha­rṣā­di­ṣu padma-makara-haṃsa-sa­rva­to­bha­dra-krauñca-vyū­hā­di­ṣu TARVV-MK 75,27vā sa­ce­ta­ne­ta­ra­dra­vyā­ṇāṃ yathā bhā­ga­vi­dhi­sa­nni­ve­śā­vi­rbhā­va­kaṃ ya­dva­ca­sta­t saṃ­yo­ja­nā­sa­tya­m | TARVV-MK 75,28dvā­triṃ­śa­jja­na­pa­de­ṣvā­ryā­nā­rya­bhe­de­ṣu dha­rmā­rtha­kā­ma­mo­kṣā­ṇāṃ prāpakaṃ yadvacaḥ tat ja­na­pa­da­sa­tya­m | TARVV-MK 75,29grā­ma­na­ga­ra­rā­ja­ga­ṇa­pā­kha­ṇḍa­jā­ti­ku­lā­di­dha­rmā­ṇā­mu­pa­de­ṣṭṛ yadvacaḥ tad de­śa­sa­tya­m | cha­dma­stha­jñā­na­sya TARVV-MK 75,30dra­vya­yā­thā­tmyā­da­rśa­ne­'­pi saṃ­ya­ta­sya saṃ­ya­tā­saṃ­ya­ta­sya vā sva­gu­ṇa­pa­ri­pā­la­nā­rthaṃ prā­su­ka­mi­da­ma­prā­su­ka­mi- TARVV-MK 75,31tyādi yadvacaḥ tat bhā­va­sa­tya­m | pra­ti­ni­ya­ta­ṣa­ṭta­ya­dra­vya­pa­ryā­yā­ṇā­mā­ga­ma­ga­myā­nāṃ yā­thā­tmyā­vi­ṣka­ra­ṇaṃ TARVV-MK 75,32yadvacaḥ tat sa­ma­ya­sa­tya­m | TARVV-MK 76,01ya­trā­tma­no­'­sti­tva­nā­sti­tva­ni­tya­tvā­ni­tya­tva­ka­rtṛ­tva­bho­ktṛ­tvā­da­yo dharmāḥ ṣaḍjīva- TARVV-MK 76,02ni­kā­ya­bhe­dā­śca yuktito nirdiṣṭāḥ ta­dā­tma­pra­vā­da­m | ba­ndho­da­yo­pa­śa­ma­ni­rja­rā­pa­ryā­yā a­nu­bha­va- TARVV-MK 76,03pra­de­śā­dhi­ka­ra­ṇā­ni sthitiśca ja­gha­nya­ma­dhya­mo­tkṛ­ṣṭā yatra ni­rdi­śya­te ta­tka­rma­pra­vā­da­m | TARVV-MK 76,04vrata-niyama-pra­ti­kra­ma­ṇa-pra­ti­le­kha­na-tapaḥ-ka­lpo­pa­sa­rgā­cā­ra-pratimā-virā nā­rā­dha­nā­vi­śu­ddhyu­pa­kra­māḥ TARVV-MK 76,05śrā­ma­ṇya­kā­ra­ṇaṃ ca pa­ri­mi­tā­pa­ri­mi­ta­dra­vya­bhā­va­pra­tyā­khyā­naṃ ca ya­trā­khyā­taṃ ta­tpra­tyā­khyā­na­nā­ma­dhe­ya­m | TARVV-MK 76,06samastā vidyā aṣṭau ma­hā­ni­mi­ttā­ni ta­dvi­ṣa­yo ra­jju­rā­śi­vi­dhiḥ kṣetraṃ śreṇī loka- TARVV-MK 76,07pratiṣṭhāsaṃsthānaṃ sa­mu­dghā­ta­śca yatra kathyate ta­dvi­dyā­nu­vā­da­m | ta­trā­ṅgu­ṣṭha­pra­se­nā­dī­nā­ma­lpa­vi­dyā­nāṃ TARVV-MK 76,08sa­pta­śa­tā­ni ma­hā­ro­hi­ṇyā­dī­nāṃ ma­hā­vi­dyā­nāṃ pa­ñca­śa­tā­ni | a­nta­ri­kṣa-bhaumāṅga-svara- TARVV-MK 76,09svapna-lakṣaṇa-vyañjana-chinnāni aṣṭau ma­hā­ni­mi­ttā­ni | teṣāṃ viṣayo lokaḥ | kṣe­tra­mā­kā­śaṃ TARVV-MK 76,10pa­ṭa­sū­tra­va­cca­rmā­va­ya­va­va­dvā ā­nu­pū­rvye­ṇa ū­rdhvā­dha­sti­rya­gvya­va­sthi­tā a­saṃ­khyā­tā ā­kā­śa­pra­de­śa- TARVV-MK 76,11paṅktayaḥ śreṇaya uktāḥ | TARVV-MK 76,12a­lo­kā­kā­śa­syā­na­nta­sya ba­hu­ma­dhye su­pra­ti­ṣṭha­ka­saṃ­sthā­no lokaḥ, ū­rdhva­ma­dha­sti­rya­ṅmṛ­da­ṅga­ve­trā- TARVV-MK 76,13sa­na­jña­lla­ryā­kṛ­tiḥ­, ta­nu­vā­ta­va­la­ya­pa­ri­kṣi­pta ū­rdhvā­dha­sti­rya­kṣu pra­ta­ra­vṛ­tta­śca­tu­rda­śa­ra­jjvā­yā­maḥ | meru- TARVV-MK 76,14pra­ti­ṣṭha­va­jra­vai­ḍū­rya­pa­ṭa­lā­nta­rarucakasaṃsthitā a­ṣṭā­vā­kā­śa­pra­de­śā lo­ka­ma­dhya­m | lo­ka­ma­dhyā­d yāva- TARVV-MK 76,15dai­śā­nā­ntaḥ tāvat ekā ra­jju­ra­rdhaṃ ca | mā­he­ndrā­nte tisraḥ | bra­hma­lo­kā­nte­'­rdha­ca­tu­rthāḥ | kā­pi­ṣṭhā­nte TARVV-MK 76,16catasraḥ | ma­hā­śu­krā­nte­'­rdha­pa­ñca­māḥ | sa­ha­srā­rā­nte pañca | prā­ṇa­tā­nte­'­rdha­ṣa­ṣṭhāḥ | a­cyu­tā­nte TARVV-MK 76,17ṣaṭ | ā­lo­kā­ntā­t sapta | tathā lo­ka­ma­dhyā­da­dho yā­va­ccha­rka­rā­pṛ­thi­vya­nta­stā­va­de­kā rajjuḥ | ta­to­'­dhaḥ TARVV-MK 76,18pṛ­thi­vī­nāṃ pañcānāṃ pra­tye­ka­ma­nte­'­nte ra­jju­re­kai­kā vṛddhā | ta­to­'­dha­sta­ma­sta­maḥ­pra­bhā­yā ā­lo­kā­ntā- TARVV-MK 76,19dekā rajjuḥ | evaṃ saptādho rajjavaḥ | TARVV-MK 76,20gha­no­da­dhi-gha­nā­ni­la-ta­nu­vā­ta­va­la­yā­ni trīṇi, yairayaṃ pa­ri­kṣi­ptaḥ sarvaḥ sa­ma­ntā­llo­kaḥ | TARVV-MK 76,21tra­yā­ṇā­ma­pya­dho­lo­ka­di­gvi­di­kpā­rśva­bhā­vi­nāṃ pratyekaṃ vistāro viṃ­śa­ti­yo­ja­na­sa­ha­srā­ṇi | tata upari TARVV-MK 76,22kramato hā­ni­va­śā­tti­rya­glo­ka­bhā­vi­di­gvi­di­kpā­rśve­ṣva­ṣṭā­su pratyekaṃ trīṇyapi va­la­yā­ni pañca TARVV-MK 76,23catvāri trīṇi yo­ja­na­vi­stī­rṇā­ni | pu­na­ru­pa­ri vṛ­ddhi­va­śā­d bra­hma­lo­ke di­gvi­di­kpā­rśve­ṣva­ṣṭā­su TARVV-MK 76,24pratyekaṃ trīṇyapi va­la­yā­ni sa­pta­pa­ñca­ca­tu­ryo­ja­na­vi­stī­rṇā­ni | pu­na­rhā­ni­va­śā­llo­kā­gre a­ṣṭā­sva­pi TARVV-MK 76,25di­gvi­di­kpā­rśve­ṣu pratyekaṃ trīṇyapi va­la­yā­ni pa­ñca­ca­tu­stri­yo­ja­na­vi­stī­rṇā­ni | da­ṇḍa­va­la­yā­ni TARVV-MK 76,26pu­na­ru­pa­ri adhaśca trīṇyapi | upari lokāgre gha­no­da­dhe­rdvi­ga­vyū­tī gha­nā­ni­la­sya krośaḥ ta­nu­vā­ta­sya TARVV-MK 76,27de­śo­naḥ­kro­śo vistāraḥ | adhaḥ ka­la­ṅka­la­pṛ­thi­vī­pa­rya­nte gha­no­da­dheḥ sapta gha­nā­ni­la­sya pañca TARVV-MK 76,28ta­nu­vā­ta­sya catvāri yo­ja­nā­ni vistāraḥ | TARVV-MK 76,29adhaḥ lo­ka­mū­le di­gvi­di­kṣu viṣkambhaḥ sapta rajjavaḥ | ti­rya­glo­ke ra­jju­re­kā | bra­hma­lo­ke TARVV-MK 76,30pañca | pu­na­rlo­kā­gre ra­jju­re­kā | lo­ka­ma­dhyā­da­dho ra­jju­ma­va­gā­hya śa­rka­rā­nte a­ṣṭā­sva­pi di­gvi­di­kṣu TARVV-MK 77,01viṣkambhaḥ ra­jju­re­kā rajjvāśca ṣa­ṭsa­pta­bhā­gāḥ | tato ra­jju­ma­va­gā­hya bā­lu­kā­nte dve rajjū TARVV-MK 77,02rajjvāśca pa­ñca­sa­pta­bhā­gāḥ | tato ra­jju­ma­va­gā­hya paṅkānte tisro rajjavaḥ rajjvāśca TARVV-MK 77,03catvāraḥ sa­pta­bhā­gāḥ | tato ra­jju­ma­va­gā­hya dhūmānte catasro rajjavaḥ rajjvāśca trayaḥ sa­pta­bhā­gāḥ | TARVV-MK 77,04tato ra­jju­ma­va­gā­hya ta­maḥ­pra­bhā­nte pañca rajjavaḥ rajjvāśca dvau sa­pta­bhā­gau | tato rajjuma- TARVV-MK 77,05vagāhya ta­ma­sta­maḥ­pra­bhā­nte ṣaḍ rajjavaḥ rajjvāḥ sa­pta­bhā­ga­ścai­kaḥ | tato ra­jju­ma­va­gā­hya TARVV-MK 77,06ka­la­ṅka­lā­nte viṣkambhaḥ sapta rajjavaḥ | va­jra­ta­lā­du­pa­ri ra­jju­mu­tkra­mya viṣkambho dve rajjū TARVV-MK 77,07ra­jjvā­ścai­kaḥ sa­pta­bhā­gaḥ | tato ra­jju­mu­tkra­mya tisro rajjavaḥ rajjvāśca dvau sa­pta­bhā­gau | TARVV-MK 77,08tato ra­jju­mu­tkra­mya catasro rajjavaḥ rajjvāśca trayaḥ sa­pta­bhā­gāḥ | ta­to­'­rdha­ra­jju­mu­tkra­mya rajjavaḥ TARVV-MK 77,09pañca | ta­to­'­rdha­ra­jju­mu­tkra­mya catasro rajjavaḥ rajjvāśca trayaḥ sa­pta­bhā­gāḥ | tato ra­jju­mu­tkra­mya TARVV-MK 77,10tisro ra­jja­vaḥ­, rajjvāśca dvau sa­pta­bhā­gau | tato ra­jju­mu­tkra­mya dve rajjū ra­jjvā­ścai­kaḥ sa­pta­bhā­gaḥ | TARVV-MK 77,11tato ra­jju­mu­tkra­mya lokānte ra­jju­re­kā viṣkambhaḥ | eṣa ra­jju­vi­dhiḥ | TARVV-MK 77,12ha­nte­rga­mi­kri­yā­tvā­t saṃ­bhū­yā­tma­pra­de­śā­nāṃ ca ba­hi­ru­dha­na­naṃ sa­mu­dghā­taḥ | sa sa­pta­vi­dhaḥ — TARVV-MK 77,13ve­da­nā­ka­ṣā­ya­mā­ra­ṇā­nti­ka­te­jo­vi­kri­yā­'­'­hā­ra­ka­ke­va­li­vi­ṣa­ya­bhe­dā­t | tatra vā­ti­kā­di­ro­ga- TARVV-MK 77,14vi­ṣā­di­dra­vya­saṃ­ba­ndha­sa­ntā­pā­pā­di­ta­ve­da­nā­kṛ­to ve­da­nā­sa­mu­dghā­taḥ | dvitayapra­tya­ya­pra­ka­rṣo­tpā­di­ta- TARVV-MK 77,15kro­dhā­di­kṛ­taḥ ka­ṣā­ya­sa­mu­dghā­taḥ | au­pa­kra­mi­kā­nu­pa­kra­mā­yuḥ­kṣa­yā­vi­rbhū­ta­ma­ra­ṇā­nta­pra­yo­ja­no māra- TARVV-MK 77,16ṇā­nti­ka­sa­mu­dghā­taḥ | jī­vā­nu­gra­ho­pa­ghā­ta­pra­va­ṇa­te­jaḥ­śa­rī­ra­ni­rva­rta­nā­rtha­ste­ja­ssa­mu­dghā­taḥ | ekatva- TARVV-MK 77,17pṛ­tha­ktva­nā­nā­vi­dha­vi­kri­ya­śa­rī­ra­vā­kpra­cā­ra­pra­ha­ra­ṇā­di­vi­kri­yā­pra­yo­ja­no vai­kri­yi­ka­sa­mu­dghā­taḥ | TARVV-MK 77,18a­tho­kta­vi­dhi­nā a­lpa­sā­va­dya­sū­kṣmā­rtha­gra­ha­ṇa­pra­yo­ja­nā­hā­ra­ka­śa­rī­ra­ni­rvṛ­ttya­rtha ā­hā­ra­ka­sa­mu­dghā­taḥ | TARVV-MK 77,19ve­da­nī­ya­sya ba­hu­tvā­d a­lpa­tvā­ccā­yu­ṣo­'­nā­bho­gapū­rva­ka­mā­yuḥ­sa­ma­ka­ra­ṇā­rthaṃ dra­vya­sva­bhā­va­tvā­t surā- TARVV-MK 77,20dravyasya phe­na­ve­ga­bu­dbu­dā­vi­rbhā­vo­pa­śa­ma­na­va­d de­ha­sthā­tma­pra­de­śā­nāṃ ba­hiḥ­sa­mu­dghā­ta­naṃ ke­va­li­sa­mu­dghā­taḥ | TARVV-MK 77,21ā­hā­ra­ka­mā­ra­ṇā­nti­ka­sa­mu­dghā­tā­ve­ka­di­kkau | yata ā­hā­ra­ka­śa­rī­ra­mā­tmā ni­rva­rta­ya­n śreṇi- TARVV-MK 77,22ga­ti­tvā­t e­ka­di­kkā­nā­tma­de­śā­na­saṃ­khyā­tā­nni­rga­ma­yya ā­hā­ra­ka­śa­rī­ra­ma­ra­tni­mā­traṃ ni­rva­rta­ya­ti | TARVV-MK 77,23a­nya­kṣe­tra­sa­mu­dghā­ta­kā­ra­ṇā­bhā­vā­t ya­trā­ne­na na­ra­kā­dā­vu­tpa­tta­vyaṃ tatraiva mā­ra­ṇā­nti­ka­sa­mu­dghā­te­na TARVV-MK 77,24ā­tma­pra­de­śā e­ka­di­kkāḥ sa­mu­ddha­nya­nte nā­nya­kṣe­tre­, a­ta­stā­ve­ka­di­kkau | śeṣāḥ pañca sa­mu­dghā­tāḥ TARVV-MK 77,25ṣaḍdikkāḥ | yato ve­da­nā­di­sa­mu­dghā­ta­va­śā­d ba­hi­rniḥ­sṛ­tā­nā­mā­tma­pra­de­śā­nāṃ pū­rvā­pa­ra­da­kṣi­ṇo­tta- TARVV-MK 77,26ro­rdhvā­dho­di­kṣu ga­ma­na­mi­ṣṭaṃ śre­ṇi­ga­ti­tvā­dā­tma­pra­de­śā­nā­m | vedanā-kaṣāya-mā­ra­ṇā­nti­ka-tejo- TARVV-MK 77,27vai­kri­yi­kā­'­'­hā­ra­ka­sa­mu­dghā­tāḥ ṣa­ḍa­saṃ­khye­ya­sa­ma­yi­kāḥ | ke­va­li­sa­mu­dghā­taḥ a­ṣṭa­sa­ma­yi­kaḥ — daṇḍa- TARVV-MK 77,28ka­vā­ṭa­pra­ta­ra­lo­ka­pū­ra­ṇā­ni caturṣu sa­ma­ye­ṣu punaḥ pra­ta­ra­ka­pā­ṭa­da­ṇḍasva­śa­rī­rā­nu­pra­ve­śā­śca­tu­rṣu iti | TARVV-MK 77,29ra­vi­śa­śi­gra­ha­na­kṣa­tra­tā­rā­ga­ṇā­nāṃ cā­ro­pa­pā­da­ga­ti­vi­pa­rya­ya­pha­lā­ni śa­ku­na­vyā­hṛ­ta­m arhad- TARVV-MK 77,30ba­la­de­va-vā­su­de­va-ca­kra­dha­rā­dī­nāṃ ga­rbhā­va­ta­ra­ṇā­di­ma­hā­ka­lyā­ṇā­ni ca ya­tro­ktā­ni tat kalyāṇa- TARVV-MK 77,31nā­ma­dhe­ya­m | kā­ya­ci­ki­tsā­dya­ṣṭā­ṅga ā­yu­rve­daḥ bhū­ti­ka­rma jā­ṅgu­li­ka­pra­kra­maḥ prā­ṇā­pā­na­vi­bhā­go­'­pi TARVV-MK 77,32yatra vi­stā­re­ṇa va­rṇi­ta­sta­t prā­ṇā­vā­ya­m | le­khā­di­kāḥ kalā dvā­sa­pta­tiḥ­, gu­ṇā­śca­tuḥ­ṣa­ṣṭi straiṇāḥ, TARVV-MK 77,33śilpāni kā­vya­gu­ṇa­do­ṣa­kri­yā­cha­ndo­vi­ci­ti­kri­yā-kri­yā­pha­lo­pa­bho­ktā­ra­śca yatra vyākhyātāḥ TARVV-MK 78,01ta­tkri­yā­vi­śā­la­m | yatrāṣṭau vya­va­hā­rā­śca­tvā­ri bījāni pa­ri­ka­rma rā­śi­kri­yā­vi­bhā­ga­śca TARVV-MK 78,02sa­rva­śru­ta­saṃ­pa­du­pa­di­ṣṭā tatkhalu lo­ka­bi­ndu­sā­ra­m | TARV-MK 1.20.13ā­rā­tī­yā­cā­rya­kṛ­tā­ṅgā­rtha­pra­tyā­sa­nna­rū­pa­ma­ṅga­bā­hya­m | TARVV-MK 78,03 yad ga­ṇa­dha­ra­śi­ṣya­pra­śi­ṣyai- TARVV-MK 78,04rā­rā­tī­yai­ra­dhi­ga­ta­śru­tā­rtha­ta­ttvaiḥ kā­la­do­ṣā­da­lpa­me­dhā­yu­rba­lā­nāṃ prā­ṇi­nā­ma­nu­gra­hā­rtha­mu­pa­ni­ba­ddhaṃ saṃkṣi- TARVV-MK 78,05ptā­ṅgā­rtha­va­ca­na­vi­nyā­saṃ ta­da­ṅga­bā­hya­m | TARV-MK 1.20.14ta­da­ne­ka­vi­dhaṃ kā­li­ko­tkā­li­kā­di­vi­ka­lpā­t | TARVV-MK 78,06 ta­da­ṅga­bā­hya­ma­ne­ka­vi­dha­m — kālika- TARVV-MK 78,07mu­tkā­li­ka­mi­tye­va­mā­di­vi­ka­lpā­t | svā­dhyā­ya­kā­le ni­ya­ta­kā­laṃ kā­li­ka­m | a­ni­ya­ta­kā­la- TARVV-MK 78,08mu­tkā­li­ka­m | tadbhedā u­tta­rā­dhya­ya­nā­da­yo­'­ne­ka­vi­dhāḥ | TARVV-MK 78,09atrāha — a­nu­mā­nā­dī­nāṃ pṛ­tha­ga­nu­pa­de­śaḥ kimarthaḥ ? TARV-MK 1.20.15a­nu­mā­nā­dī­nāṃ pṛ­tha­ga­nu­pa­de­śaḥ śru­tā­va­ro­dhā­t | TARVV-MK 78,10 ya­smā­de­tā­nya­nu­mā­nā­dī­ni śrute anta- TARVV-MK 78,11rbhavanti ta­smā­tte­ṣāṃ pṛ­tha­gu­pa­de­śo na kriyate | tadyathā — ­“­pra­tya­kṣa­pū­rva­kaṃ tri­vi­dha­ma­nu­mā­naṃ pū­rva­va­t TARVV-MK 78,12śe­ṣa­va­t sā­mā­nya­to­dṛ­ṣṭaṃ ca” iti | tatra ye­nā­gne­rniḥ­sa­ra­n pūrvaṃ dhūmo dṛṣṭaḥ sa TARVV-MK 78,13pra­si­ddhā­gni­dhū­ma­saṃ­ba­ndhā­hi­ta­saṃ­skā­raḥ pa­ścā­ddhū­ma­da­rśa­nā­d ‘­a­stya­trā­gniḥ­’ iti pū­rva­va­da­gniṃ gṛ­hṇā­tī­ti TARVV-MK 78,14pū­rva­va­da­nu­mā­na­m | tathā yena pūrvaṃ vi­ṣā­ṇa­vi­ṣā­ṇi­noḥ saṃbandha u­pa­la­bdhaḥ tasya vi­ṣā­ṇa­rū­pa­da­rśa­nā­dvi­ṣā- TARVV-MK 78,15ṇi­nya­nu­mā­naṃ śe­ṣa­va­t | tathā de­va­da­tta­sya de­śā­nta­ra­prā­ptiṃ ga­ti­pū­rvi­kāṃ dṛṣṭvā saṃ­ba­ndhya­ta­re sa­vi­ta­ri TARVV-MK 78,16de­śā­nta­ra­prā­pti­da­rśa­nā­d ga­te­ra­tya­nta­pa­ro­kṣā­yā a­nu­mā­naṃ sā­mā­nya­to­dṛ­ṣṭa­m | ta­de­ta­ttri­ta­ya­ma­pi TARVV-MK 78,17sva­pra­ti­pa­tti­kā­le a­na­kṣa­ra­śru­taṃ pa­ra­pra­ti­pā­da­na­kā­le a­kṣa­ra­śru­ta­m | ‘yathā gaustathā gavayaḥ kevalaṃ TARVV-MK 78,18sā­snā­ra­hi­taḥ­’ i­tyu­pa­mā­na­ma­pi sva­pa­ra­pra­ti­pa­tti­vi­ṣa­ya­tvā­da­kṣa­rā­na­kṣa­ra­śru­te a­nta­rbha­va­ti | tathā śābda- TARVV-MK 78,19mapi pramāṇaṃ śru­ta­me­va | ai­ti­hya­sya ca ‘­i­tyā­ha sa bha­ga­vā­n ṛ­ṣa­bhaḥ­’ iti pa­raṃ­pa­rī­ṇa­pu­ru­ṣā­ga­mā­d TARVV-MK 78,20gṛhyate iti śru­te­'­nta­rbhā­vaḥ | pra­kṛ­ti­pu­ṣṭo divā na bhuṅkte atha ca jī­va­tī­tya­rthā­dā­pa­nnaṃ rātrau TARVV-MK 78,21bhuṅkte i­tya­rthā­pa­ttiḥ | ‘­ca­tvā­raḥ prasthā ā­ḍha­ka­m­’ iti sati jñāne āḍhakaṃ dṛṣṭvā saṃ­bha­va­tya­rdhā­ḍha­kaṃ TARVV-MK 78,22kuḍavo veti pra­ti­pa­ttiḥ saṃbhavaḥ | tṛ­ṇa­gu­lmā­dī­nāṃ sne­ha­pa­rṇa­pha­lā­dya­bhā­vaṃ dṛṣṭvā a­nu­mī­ya­te nū­na­ma­tra TARVV-MK 78,23na vṛṣṭaḥ parjanya i­tya­bhā­vaḥ | e­te­ṣā­ma­pya­rthā­pa­ttyā­dī­nā­m a­nu­ktā­nā­ma­nu­mā­na­sa­mā­na­mi­ti pū­rva­va­t TARVV-MK 78,24śru­tā­nta­rbhā­vaḥ | TARVV-MK 78,25vyākhyātaṃ pa­ro­kṣa­m­, pra­tya­kṣa­mi­dā­nīṃ va­kta­vya­m | tad dvedhā — de­śa­pra­tya­kṣaṃ sa­rva­pra­tya­kṣaṃ ca | deśa- TARVV-MK 78,26pra­tya­kṣa­m — a­va­dhi­ma­naḥ­pa­rya­ya­jñā­ne | sa­rva­pra­tya­kṣaṃ ke­va­la­m | ya­dye­va­mi­da­me­va tā­va­da­va­dhi­jñā­naṃ tri­pra­kā­ra- TARVV-MK 78,27pra­tya­kṣa­syā­'­'­dyaṃ vyā­kri­ya­tā­mi­ti | a­tro­cya­te — vyā­khyā­ta­ma­sya la­kṣa­ṇa­m — ā­tma­pra­sā­da­vi­śe­ṣe TARVV-MK 78,28sa­tya­nva­rtha­saṃ­jñā­ka­ra­ṇā­da­va­dhī­ya­te ta­di­tya­va­dhi­jñā­na­mi­ti | yadyevaṃ ta­sye­dā­nīṃ bhedo vaktavyaḥ ? TARVV-MK 78,29ucyate — dvi­vi­dho­'­va­dhiḥ­, bhava-gu­ṇa­pra­tya­ya­bhe­dā­t­, de­śa­sa­rvā­va­dhi­bhe­dā­dvā | yadyevaṃ traividhyaṃ no­pa­pa­dya­te — TARVV-MK 79,01de­śā­va­dhiḥ pa­ra­mā­va­dhiḥ sa­rvā­va­dhi­śce­ti­; naiṣa doṣaḥ; sa­rva­śa­bda­sya ni­ra­va­śe­ṣa­vā­ci­tvā­t­, sa­rvā­va­dhi­ma- TARVV-MK 79,02pekṣya pa­ra­mā­va­dhe­rde­śā­va­dhi­tva­me­ve­ti vakṣyāmaḥ | TARVV-MK 79,03tatra yo'sau bha­va­pra­tya­ya­sta­tpra­ti­pā­da­nā­rtha­mā­ha — TA-MK 1.21 bha­va­pra­tya­yo­'­va­dhi­rde­va­nā­ra­kā­ṇā­m || TARVV-MK 79,05bhava i­tyu­cya­te | ko bhavo nāma ? TARV-MK 1.21.1ā­yu­rnā­ma­ka­rmo­da­ya­vi­śe­ṣā­pā­di­ta­pa­ryā­yo bhavaḥ | TARVV-MK 79,06 ātmano yaḥ paryāya āyuṣo nāmna- TARVV-MK 79,07śco­da­ya­vi­śe­ṣā­cche­ṣa­kā­ra­ṇā­pe­kṣā­dā­vi­rbha­va­ti sā­dhā­ra­ṇa­la­kṣa­ṇo bhava i­tyu­cya­te | TARV-MK 1.21.2pra­tya­ya­śa­bda­syā­ne­kā­rtha­saṃ­bha­ve vi­va­kṣā­to ni­mi­ttā­rtha­ga­tiḥ | TARVV-MK 79,08 ayaṃ pra­tya­ya­śa­bdo­'­ne­kā­rthaḥ | TARVV-MK 79,09kva­ci­jjñā­ne va­rta­te­, yathā ‘­a­rthā­bhi­dhā­na­pra­tya­yāḥ­’ iti | kva­ci­ccha­pa­the va­rta­te­, yathā pa­ra­dra­vya­ha­ra­ṇā­di­ṣu TARVV-MK 79,10sa­tyu­pā­la­mbhe ‘­pra­tya­yo­'­ne­na kṛtaḥ’ iti | kva­ci­ddhe­tau va­rta­te­, yathā a­vi­dyā­pra­tya­yāḥ saṃskārāḥ iti | TARVV-MK 79,11tatreha vi­va­kṣā­to ni­mi­ttā­rtho ve­di­ta­vyaḥ | bha­va­pra­tya­yo bha­va­ni­mi­tta iti | TARV-MK 1.21.3kṣa­yo­pa­śa­mā­bhā­va iti cet; na; tasmin sati sa­dbhā­vā­t khe pa­ta­ttri­ga­ti­va­t | TARVV-MK 79,12 syā­de­ta­t — TARVV-MK 79,13yadi tatra bha­va­ni­mi­tto­'­va­dhiḥ karmaṇaḥ kṣa­yo­pa­śa­mo­'­na­rtha­kaḥ iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? tasmin TARVV-MK 79,14sati sa­dbhā­vā­t khe pa­ta­ttri­ga­ti­va­t | yathā ākāśe sati pakṣiṇo ga­ti­rbha­va­ti tathā a­va­dhi­jñā­nā- TARVV-MK 79,15va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­me a­nta­ra­ṅge hetau sa­tya­va­dhe­rbhā­vaḥ, bhavastu bāhyo hetuḥ | TARV-MK 1.21.4i­ta­ra­thā hya­vi­śe­ṣa­pra­sa­ṅgaḥ | TARVV-MK 79,16yadi hi bhava eva hetuḥ syāt sarveṣāṃ de­va­nā­ra­kā­ṇāṃ tulya TARVV-MK 79,17i­tya­va­dhe­ra­vi­śe­ṣa­pra­sa­ṅgaḥ syāt ? iṣyate ca pra­ka­rṣā­pra­ka­rṣa­bhā­ve­na vṛttiḥ | kathaṃ pu­na­rbha­vo hetuḥ TARVV-MK 79,18iti cet ? TARV-MK 1.21.5vra­ta­ni­ya­mā­dya­bhā­vā­t | TARVV-MK 79,19 yathā tiraścāṃ ma­nu­ṣyā­ṇāṃ cā­'­hiṃ­sā­di­vra­ta­ni­ya­ma­he­tu­ko­'­va­dhiḥ na TARVV-MK 79,20tathā devānāṃ nā­ra­kā­ṇāṃ cā­'­hiṃ­sā­di­vra­ta­ni­ya­mā­bhi­sa­ndhi­ra­sti | kutaḥ ? bhavaṃ pratītya ka­rmo­da­ya­sya TARVV-MK 79,21ta­thā­bhā­vā­t­, ta­smā­tta­tra bhava eva bā­hya­sā­dha­na pra­dhā­na­mi­tyu­cya­te | TARV-MK 1.21.6a­vi­śe­ṣā­t sa­rva­pra­sa­ṅga iti cet; na; sa­mya­ga­dhi­kā­rā­t | TARVV-MK 79,22 syā­de­ta­t — de­va­nā­ra­kā­ṇā­mi­tya- TARVV-MK 79,23vi­śe­ṣa­va­ca­nā­t mi­thyā­dṛ­ṣṭī­nā­ma­pya­va­dhi­pra­sa­ṅga iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? sa­mya­ga­dhi­kā­rā­t | TARVV-MK 79,24‘­sa­mya­gda­rśa­naṃ sa­mya­gjñā­na­m­’ i­tya­nu­va­rta­te­, ta­tsaṃ­ba­ndhā­tsa­mya­gdṛ­ṣṭī­nā­ma­va­dhiḥ mi­thyā­dṛ­ṣṭī­nāṃ vibhaṅgo TARVV-MK 79,25ve­di­ta­vyaḥ | a­tha­vā­, va­kṣya­mā­ṇā­bhi­saṃ­ba­ndhā­nna sa­rva­pra­sa­ṅgaḥ | vakṣyate hi etat — ­“­ma­ti­śru­tā­va­dha­yo TARVV-MK 79,26vi­pa­rya­ya­śca | ” iti | a­tha­vā­, vyā­khyā­nā­dvi­śe­ṣa­pra­ti­pa­ttiḥ | TARV-MK 1.21.7āgame pra­si­ddhe­rnā­ra­ka­śa­bda­sya pū­rva­ni­pā­ta iti cet; na; u­bha­ya­la­kṣa­ṇa­prā­pta­tvā­t de­va­śa­bda­sya | TARVV-MK 79,28syā­de­ta­t — nā­ra­ka­śa­bda­sya pū­rva­ni­pā­te­na bha­vi­ta­vya­m | kutaḥ ? āgame prasiddheḥ | āgame hi jīva- TARVV-MK 79,29sthānādau sa­dā­di­ṣva­nu­yo­ga­dvā­re­ṇa ā­de­śa­va­ca­ne nā­ra­kā­ṇā­me­vā­dau sa­dā­di­pra­rū­pa­ṇā kṛtā, tato nāraka- TARVV-MK 80,01śabdasya pū­rva­ni­pā­te­na bha­vi­ta­vya­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? u­bha­ya­la­kṣa­ṇa­prā­pta­tvā­d de­va­śa­bda­sya | TARVV-MK 80,02de­va­śa­bdo hi a­lpā­ja­bhya­rhi­ta­śce­ti vṛttau pū­rva­pra­yo­gā­rhaḥ | āgame vā­kya­vi­ṣa­yo nirdeśa iti TARVV-MK 80,03nāsti niyamaḥ | TARVV-MK 80,04āha — uktaṃ bhavatā ‘­i­ṣya­te pra­ka­rṣā­pra­ka­rṣa­bhā­ve­na vṛttiḥ’ iti; ta­tka­tha­mi­ti cet ? ucyate — TARVV-MK 80,05deveṣu tāvad bha­va­na­vā­si­nāṃ da­śa­pra­kā­rā­ṇā­ma­pi ja­gha­nyo­'­va­dhiḥ pa­ñca­viṃ­śa­ti­yo­ja­nā­ni | utkṛṣṭaḥ- TARVV-MK 80,06a­su­rā­ṇāṃ ti­rya­ga­saṃ­khyā­tā yo­ja­na­ko­ṭi­ko­ṭyo­'­dhaḥ­, ū­rdhva­mṛ­tu­vi­mā­na­syo­pa­ri­pa­rya­ntaḥ | nā­gā­di­ku­mā- TARVV-MK 80,07rāṇāṃ na­va­vi­dhā­nā­ma­pyu­tkṛ­ṣṭo­'­va­dhiḥ a­dho­'­saṃ­khyā­tā­ni yo­ja­na­sa­ha­srā­ṇi­, ūrdhvaṃ mandiracū­li­kā­yā TARVV-MK 80,08u­pa­ri­pa­rya­ntaḥ­, ti­rya­ga­saṃ­khyā­tā­ni yo­ja­na­sa­ha­srā­ṇi | vya­nta­rā­ṇā­ma­ṣṭa­vi­dhā­nāṃ ja­gha­nyo­'­va­dhiḥ pañca- TARVV-MK 80,09viṃ­śa­ti­yo­ja­nā­ni | u­tkṛ­ṣṭo­'­pya­saṃ­khyā­tā­ni yo­ja­na­sa­ha­srā­ṇi adhaḥ, ū­rdhvaṃ­sva­vi­mā­na­syo­pa­ri­pa­rya­ntaḥ­, TARVV-MK 80,10ti­rya­ga­saṃ­khyā­tā yo­ja­na­ko­ṭi­ko­ṭyaḥ | jyotiṣāṃ ja­gha­nyo­'­va­dhi­ra­dhaḥ saṃ­khye­yā­ni yo­ja­nā­ni­, utkṛ- TARVV-MK 80,11ṣṭa­ścā­'­saṃ­khye­yā­ni yo­ja­na­sa­ha­srā­ṇi­, ū­rdhva­mā­tmī­ya­vi­mā­na­syo­pa­ri­pa­rya­ntaḥ­, ti­rya­ga­saṃ­khyā­tā yojana- TARVV-MK 80,12ko­ṭi­ko­ṭyaḥ | TARVV-MK 80,13vai­mā­ni­ke­ṣu sau­dha­rme­śā­nī­yā­nāṃ ja­gha­nyo­'­va­dhi­rjyo­ti­ṣā­mu­tkṛ­ṣṭaḥ­, ra­tna­pra­bhā­yā a­dha­śca­ra­ma TARVV-MK 80,14utkṛṣṭaḥ | sā­na­tku­mā­ra­mā­he­ndrā­ṇāṃ ja­gha­nyo­'­va­dhiḥ ra­tna­pra­bhā­yā a­dha­śca­ra­maḥ­, utkṛṣṭaḥ śarkarā- TARVV-MK 80,15prabhāyā a­dha­śca­ra­maḥ | bra­hma­bra­hmo­tta­ra­lā­nta­va­kā­pi­ṣṭhā­nāṃ ja­gha­nyo­'­va­dhiḥ śa­rka­rā­pra­bhā­yā TARVV-MK 80,16a­dha­śca­ra­maḥ­, utkṛṣṭo vā­lu­kā­pra­bhā­yā a­dha­śca­ra­maḥ | śu­kra­ma­hā­śu­kra­sa­tā­ra­sa­ha­srā­rā­ṇāṃ ja­gha­nyo­'­va­dhiḥ TARVV-MK 80,17vā­lu­kā­pra­bhā­yā a­dha­śca­ra­maḥ­, utkṛṣṭaḥ pa­ṅka­pra­bhā­yā a­dha­śca­ra­maḥ | ā­na­ta­prā­ṇa­tā­'­'­ra­ṇā­'­cyu­tā­nāṃ TARVV-MK 80,18ja­gha­nyo­'­va­dhiḥ pa­ṅka­pra­bhā­yā a­dha­śca­ra­maḥ­, utkṛṣṭo dhū­ma­pra­bhā­yā a­dha­śca­ra­maḥ | navānāṃ grai­ve­yi­kā­nāṃ TARVV-MK 80,19ja­gha­nyo­'­va­dhiḥ dhū­ma­pra­bhā­yā a­dha­śca­ra­maḥ­, utkṛṣṭaḥ ta­maḥ­pra­bhā­yā a­dha­śca­ra­maḥ | na­vā­nā­ma­nu­di­śā­nāṃ TARVV-MK 80,20pa­ñcā­nu­tta­ra­vi­mā­na­vā­si­nā­ñca lo­ka­nā­li­pa­rya­nto­'­va­dhiḥ | sau­dha­rmā­dī­nā­ma­nu­tta­rā­ntā­nā­mū­rdhvaṃ TARVV-MK 80,21sva­vi­mā­na­syo­pa­ri­pa­rya­ntaḥ­, ti­rya­ga­saṃ­khyā­tā yo­ja­na­ko­ṭi­ko­ṭyaḥ | TARVV-MK 80,22athaiṣāṃ kā­la­dra­vya­bhā­ve­ṣu ko­'­va­dhi­ri­ti ? a­tro­cya­te — yasya yā­va­tkṣe­trā­va­dhi­sta­sya TARVV-MK 80,23tā­va­dā­kā­śa­pra­de­śa­pa­ri­cchi­nne kā­la­dra­vye bhavataḥ | tāvatsu sa­ma­ye­ṣva­tī­te­ṣva­nā­ga­te­ṣu ca jñānaṃ va­rta­te­, TARVV-MK 80,24tā­va­da­saṃ­khyā­ta­bhe­de­ṣu a­na­nta­pra­de­śe­ṣu pu­dga­la­ska­ndhe­ṣu jīveṣu ca sa­ka­rma­ke­ṣu | bhāvataḥ sva­vi­ṣa­ya­pu­dga­la- TARVV-MK 80,25skandhānāṃ rū­pā­di­vi­ka­lpe­ṣu jī­va­pa­ri­ṇā­me­ṣu cau­da­yi­kau­pa­śa­mi­ka­kṣā­yo­pa­śa­mi­ke­ṣu vartate | kutaḥ ? TARVV-MK 80,26pau­dga­li­ka­tvā­de­ṣā­m | TARVV-MK 80,27nā­ra­ke­ṣu ca yo­ja­na­ma­rdha­ga­vyū­ta­hī­na­mā­ga­vyū­tā­t | tadyathā — ra­tna­pra­bhā­yāṃ yo­ja­na­ma­va­dhiḥ adhaḥ | TARVV-MK 80,28dvi­tī­yā­yā­ma­dhaḥ a­rdha­ca­tu­rthā­ni ga­vyū­tā­ni | tṛ­tī­yā­yā­ma­dhaḥ trīṇi ga­vyū­tā­ni | ca­tu­rthyā­ma­dho­'­rdha- TARVV-MK 80,29tṛ­tī­yā­ni ga­vyū­tā­ni | pañcamyāṃ dve gavyūte | ṣa­ṣṭhyā­ma­dho­'­rdhā­dhi­kaṃ ga­vyū­ta­m | sa­pta­myā­ma­dho TARVV-MK 80,30ga­vyū­ta­m | sarvāsu pṛ­thi­vī­ṣu nā­ra­kā­ṇā­ma­va­dhi­ru­pa­ri ā­tmī­ya­na­ra­kā­vā­sā­ntaḥ­, ti­rya­ga­saṃ­khyā­tā yojana- TARVV-MK 80,31ko­ṭī­ko­ṭyaḥ | kā­la­dra­vya­bhā­va­pa­ri­mā­ṇaṃ pū­rva­va­dve­di­ta­vya­m | TARVV-MK 80,32yadi bha­va­pra­tya­yo­'­va­dhi­rde­va­nā­ra­kā­ṇā­m­, atha kṣa­yo­pa­śa­ma­he­tu­kaḥ ke­ṣā­mi­ti ? ata āha — TARVV-MK 81,01TA-MK 1.22 kṣa­yo­pa­śa­ma­ni­mi­ttaḥ ṣa­ḍvi­ka­lpaḥ śe­ṣā­ṇā­m || TARVV-MK 81,03a­va­dhi­jñā­nā­va­ra­ṇa­sya de­śa­ghā­ti­spa­rdha­kā­nā­mu­da­ye sati sa­rva­ghā­ti­spa­rdha­kā­nā­mu­da­yā­bhā­vaḥ kṣayaḥ, TARVV-MK 81,04te­ṣā­me­vā­'­nu­da­ya­prā­ptā­nāṃ sa­da­va­stho­pa­śa­maḥ­, tau ni­mi­tta­ma­sye­ti kṣa­yo­pa­śa­ma­ni­mi­ttaḥ | sa śeṣāṇāṃ TARVV-MK 81,05ve­di­ta­vyaḥ | ke punaḥ śeṣāḥ ? ma­nu­ṣyā­sti­rya­ñca­śca | TARV-MK 1.22.1śe­ṣa­gra­ha­ṇā­da­vi­śe­ṣa­pra­sa­ṅga iti cet; na; ta­tsā­ma­rthya­vi­ra­hā­t | TARVV-MK 81,06 syā­de­ta­t-de­va­nā­ra­ke­bhyo­'­nye TARVV-MK 81,07śeṣāḥ, ta­ta­ste­ṣā­ma­vi­śe­ṣā­t sarveṣāṃ tiraścāṃ ma­nu­ṣyā­ṇāṃ vā­'­va­dhi­pra­sa­ṅga iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 81,08ta­tsā­ma­rthya­vi­ra­hā­t | na hya­saṃ­jñi­nā­ma­pa­ryā­pta­kā­nāṃ ca ta­tsā­ma­rthya­ma­sti­, saṃjñināṃ pa­ryā­pta­kā­nāṃ TARVV-MK 81,09ca na sa­rve­ṣā­m | keṣāṃ tarhi ? TARV-MK 1.22.2ya­tho­kta­ni­mi­tta­sa­nni­dhā­ne sati śā­nta­kṣī­ṇa­ka­rma­ṇāṃ ta­du­pa­la­bdheḥ | TARVV-MK 81,10 ya­tho­kta­sa­mya­gda­rśa­nā­di- TARVV-MK 81,11ni­mi­tta­sa­nni­dhā­ne sati śā­nta­kṣī­ṇa­ka­rma­ṇāṃ ta­syo­pa­la­bdhi­rbha­va­ti | nanu sarvaḥ kṣa­yo­pa­śa­ma­ni­mi­ttaḥ TARVV-MK 81,12tatra ki­mu­cya­te — ‘­kṣa­yo­pa­śa­ma­ni­mi­ttaḥ śe­ṣā­ṇā­m­’ iti ? TARV-MK 1.22.3sarvasya kṣa­yo­pa­śa­ma­ni­mi­tta­tve ta­dva­ca­naṃ ni­ya­mā­rtha­m a­bbha­kṣa­va­t | TARVV-MK 81,13 yathā na ka­ści­da­po na TARVV-MK 81,14bha­kṣa­ya­ti i­tya­bgra­ha­ṇaṃ ni­ya­mā­rthaṃ kriyate apa eva bha­kṣa­ya­ti iti, tathā sarvasya kṣa­yo­pa­śa­ma­ni­mi­tta­tve TARVV-MK 81,15kṣa­yo­pa­śa­ma­gra­ha­ṇaṃ ni­ya­mā­rtha­m ‘­kṣa­yo­pa­śa­ma­ni­mi­tta eva na bha­va­ni­mi­ttaḥ­’ iti | TARVV-MK 81,16sa e­ṣo­'­va­dhiḥ ṣa­ḍvi­ka­lpaḥ | kutaḥ ? TARV-MK 1.22.4a­nu­gā­mya­na­nu­gā­mi­va­rdha­mā­na­hī­ya­mā­nā­'­va­sthi­tā­'­na­va­sthi­ta­bhe­dā­t ṣaḍvidhaḥ | TARVV-MK 81,17 ka­ści­da­va­dhiḥ TARVV-MK 81,18bhā­ska­ra­pra­kā­śa­va­d ga­ccha­nta­ma­nu­ga­ccha­ti | ka­ści­nnā­nu­ga­ccha­ti ta­trai­vā­ti­pa­ta­ti u­nmu­kha­pra­śnā- TARVV-MK 81,19de­śi­ka­pu­ru­ṣa­va­ca­na­va­t | a­pa­ro­'­va­dhiḥ a­ra­ṇi­ni­rma­tha­no­tpa­nna­śu­ṣka­pa­tro­pa­cī­ya­mā­ne­ndha­na­ni­ca­ya­sa­mi­ddha- TARVV-MK 81,20pā­va­ka­va­t sa­mya­gda­rśa­nā­di­gu­ṇa­vi­śu­ddhi­pa­ri­ṇā­ma­sa­nni­dhā­nā­d ya­tpa­ri­mā­ṇa u­tpa­nna­sta­to vardhate ā- TARVV-MK 81,21a­saṃ­khye­ya­lo­ke­bhyaḥ | a­pa­ro­'­va­dhiḥ pa­ri­cchi­nno­pā­dāna­sa­nta­tya­gni­śi­khā­va­t sa­mya­gda­rśa­nā­di­gu­ṇa- TARVV-MK 81,22hā­ni­saṃ­kle­śa­pa­ri­ṇā­ma­vi­vṛ­ddhi­yo­gā­t ya­tpra­mā­ṇa u­tpa­nna­sta­to hīyate ā a­ṅgu­la­syā­'­saṃ­khye­ya- TARVV-MK 81,23bhāgāt iti | a­pa­ro­'­va­dhiḥ sa­mya­gda­rśa­nā­di­gu­ṇā­va­sthā­nā­t ya­tpa­ri­mā­ṇa u­tpa­nna­sta­tpa­ri­mā­ṇa evāva- TARVV-MK 81,24tiṣṭhate na hīyate nāpi vardhate li­ṅga­va­t, ā­bha­va­kṣa­yā­dā­ke­va­la­jñā­no­tpa­tte­rvā | a­nyo­'­va­dhiḥ TARVV-MK 81,25sa­mya­gda­rśa­nā­di-gu­ṇa­vṛ­ddhi­hā­ni­yo­gā­t ya­tpa­ri­mā­ṇa u­tpa­nna­sta­to vardhate yā­va­da­ne­na va­rdhi­ta­vyaṃ hīyate TARVV-MK 81,26ca yā­va­da­ne­na hātavyaṃ vā­yu­ve­ga­pre­ri­ta­ja­lo­rmi­va­t | evaṃ ṣa­ḍvi­ka­lpo­'­va­dhiḥ bhavati | TARVV-MK 81,27pu­na­ra­pa­re­'­va­dhe­stra­yo bhedāḥ — de­śā­va­dhiḥ pa­ra­mā­va­dhiḥ sa­rvā­va­dhi­śce­ti | tatra de­śā­va­dhi­stre­dhā- TARVV-MK 81,28jaghanya utkṛṣṭaḥ a­ja­gha­nyo­tkṛ­ṣṭa­śce­ti | tathā pa­ra­mā­va­dhi­ra­pi tridhā | sa­rvā­va­dhi­ra­vi­ka­lpa­tvā­de­ka TARVV-MK 81,29eva | u­tse­dhā­ṅgu­lā­saṃ­khye­ya­bhā­ga­kṣe­tro de­śā­va­dhi­rja­gha­nyaḥ | utkṛṣṭaḥ kṛ­tsna­lo­kaḥ | ta­yo­ra­nta­rā­le TARVV-MK 81,30a­saṃ­khye­ya­vi­ka­lpaḥ a­ja­dha­nyo­tkṛ­ṣṭaḥ | pa­ra­mā­va­dhi­rja­gha­nyaḥ e­ka­pra­de­śā­dhi­ka­lo­ka­kṣe­traḥ | u­tkṛ­ṣṭo­'- TARVV-MK 81,31saṃ­khye­ya­lo­ka­kṣe­traḥ | a­ja­dha­nyo­tkṛ­ṣṭo ma­dhya­ma­kṣe­traḥ | u­tkṛ­ṣṭa­pa­ra­mā­va­dhi­kṣe­trā­d ba­hi­ra­saṃ­khyā­ta­kṣe­traḥ TARVV-MK 81,32sa­rvā­va­dhiḥ | TARVV-MK 82,01‘­va­rdha­mā­no hī­ya­mā­naḥ a­va­sthi­taḥ a­na­va­sthi­taḥ a­nu­gā­mī a­na­nu­gā­mī a­pra­ti­pā­tī pra­ti­pā­tī­’ TARVV-MK 82,02i­tye­te­'­ṣṭau bhedā de­śā­va­dhe­rbha­va­nti | hī­ya­mā­na­pra­ti­pā­ti­bhe­da­va­rjā itare ṣaḍ bhedā bhavanti pa­ra­mā­va­dheḥ | TARVV-MK 82,03‘­a­va­sthi­to­'­nu­gāmya­na­nu­gā­mya­pra­ti­pā­tī­’ ityete catvāro bhedāḥ sa­rvā­va­dheḥ | tatra ṣaḍādyā uktala- TARVV-MK 82,04kṣaṇāḥ | pra­ti­pā­tī­ti vināśī vi­dyu­tpra­kā­śa­va­t | ta­dvi­pa­rī­to­'­pra­ti­pā­tī | TARVV-MK 82,05tatra de­śā­va­dheḥ sa­rva­ja­gha­nya­sya kṣetram u­tse­dhā­ṅgu­la­syā­'­saṃ­khye­ya­bhā­gaḥ­, ā­va­li­kā­yā a­saṃ­khye­ya- TARVV-MK 82,06bhāgaḥ kālaḥ, a­ṅgu­la­syā­'­saṃ­khye­ya­bhā­ga­kṣe­tra­pra­de­śa­pra­mā­ṇaṃ dra­vya­m­, ta­tpra­mā­ṇa­pa­ri­cchi­nne­ṣva­saṃ­khye­ye­ṣu TARVV-MK 82,07ska­ndhe­ṣva­na­nta­pra­de­śe­ṣu jñānaṃ va­rta­te­, sva­vi­ṣa­ya­ska­ndha­ga­tā­na­nta­va­rṇā­di­vi­ka­lpo bhāvaḥ | TARVV-MK 82,08tasya vṛ­ddhi­ru­cya­te — pra­de­śo­tta­rā kṣe­tra­vṛ­ddhi­rnā­stye­ka­jī­va­sya­, nā­nā­jī­vā­nāṃ tu pra­de­śo­tta­ra­kṣe­tra- TARVV-MK 82,09vṛ­ddhi­rbha­va­ti ā­sa­rva­lo­kā­t | e­ka­jī­va­sya tva­ṅgu­lā­saṃ­khye­ya­bhā­gā­dū­rdhvaṃ vi­śu­ddhi­va­śā­t ma­ṇḍū­ka­plu­tyā TARVV-MK 82,10a­gu­ṅlā­saṃ­khye­ya­bhā­ga­kṣe­tra­vṛ­ddhi­rbha­va­ti ā­sa­rva­lo­kā­t | nā­nā­jī­vā api pra­de­śo­tta­ra­vṛ­ddhyā TARVV-MK 82,11tā­va­dva­rdha­ya­nte yā­va­da­ṅgu­la­syā­saṃ­khye­ya­bhā­gaḥ | kā­la­vṛ­ddhi­re­ka­jī­va­sya nā­nā­jī­vā­nāṃ vā maulādā- TARVV-MK 82,12valikāsaṃ­khye­ya­bhā­gā­t kva­ci­de­ka­sa­ma­yo­tta­rā kvacid dvi­sa­ma­yo­tta­rā kvacit saṃ­khye­ya­sa­ma­yo­tta­rā kva- TARVV-MK 82,13ci­da­saṃ­khye­ya­sa­ma­yo­tta­rā yā­va­dā­va­li­kā­yā a­saṃ­khye­ya­bhā­gaḥ | seyaṃ kṣe­tra­kā­la­vṛ­ddhiḥ | kayā vṛddhyā ? TARVV-MK 82,14ca­tu­rvi­dha­yā saṃ­khye­ya­bhā­ga­vṛ­ddhyā a­saṃ­khye­ya­bhā­ga­vṛ­ddhyā saṃ­khye­ya­gu­ṇa­vṛ­ddhyā a­saṃ­khye­ya­gu­ṇa­vṛ­ddhyā vā | TARVV-MK 82,15evaṃ dra­vya­ma­pi va­rdha­mā­naṃ ca­tu­rvi­dha­yā vṛddhyā vardhate | bhā­va­vṛ­ddhiḥ ṣoḍhā — a­na­nta­bhā­ga­vṛ­ddhiḥ a­saṃ­khye­ya- TARVV-MK 82,16bhā­ga­vṛ­ddhiḥ saṃ­khye­ya­bhā­ga­vṛ­ddhiḥ saṃ­khye­ya­gu­ṇa­vṛ­ddhi­ra­saṃ­khye­ya­gu­ṇa­vṛ­ddhi­ra­na­nta­gu­ṇa­vṛ­ddhi­ri­ti | anayā kṣetra- TARVV-MK 82,17kā­la­dra­vya­bhā­va­vṛ­ddhyo­kta­yā ā­sa­rva­lo­kā­t vṛ­ddhi­ra­va­se­yā | hā­ni­ra­pi tathaiva | yo­'­ṅgu­lā­sa­khye­ya- TARVV-MK 82,18bhā­ga­kṣe­tro­'­va­dhiḥ ta­syā­va­li­kā­yāḥ saṃ­khye­ya­bhā­gaḥ kālaḥ, a­ṅgu­lā­saṃ­khye­ya­bhā­ga­kṣe­trā­kā­śa­pra­de­śa­pra­mā­ṇaṃ TARVV-MK 82,19dra­vya­m­, bhāvaḥ pū­rva­va­da­na­nto vā syā­da­saṃ­khye­yo vā syā­tsaṃ­khye­yo vā syāt | yo­'­ṅgu­la­mā­tra­kṣe­tro­'- TARVV-MK 82,20vadhiḥ ta­sye­ṣa­dū­nā ā­va­li­kā kālaḥ, dra­vya­bhā­vau pū­rva­va­t | yo­'­ṅgu­lapṛ­tha­ktva­kṣe­tro­'­va­dhiḥ tasya TARVV-MK 82,21ā­va­li­kā kālaḥ dra­vya­bhā­vau pū­rva­va­t | yo ha­sta­pra­mā­ṇa­kṣe­tro­'­va­dhiḥ tasya ā­va­li­kā­pṛ­tha­ktvaṃ kālaḥ, TARVV-MK 82,22dra­vya­bhā­vau pū­rva­va­t | yo ga­vyū­ti­mā­tra­kṣe­tro­'­va­dhiḥ tasya sā­dhi­ko­cchvā­saḥ kālaḥ, dra­vya­bhā­vau pū­rva­va­t | TARVV-MK 82,23yo yo­ja­na­mā­tra­kṣe­tro­'­va­dhiḥ tasya bhi­nna­mu­hū­rtaḥ kālaḥ, dra­vya­bhā­vau pū­rva­va­t | yaḥ pa­ñca­viṃ­śa­ti­yo­ja­na- TARVV-MK 82,24pra­mā­ṇa­kṣe­tro­'­va­dhiḥ ta­sye­ṣa­dū­no divasaḥ kālaḥ, dra­vya­bhā­vau pū­rva­va­t | yo bha­ra­ta­kṣe­tra­mā­tro­'­va­dhiḥ tasya TARVV-MK 82,25a­rdha­mā­saḥ kālaḥ, dra­vya­bhā­vau pū­rva­va­t | yo ja­mbū­dvī­pa­mā­tra­kṣe­tro­'­va­dhiḥ tasya sādhiko māsaḥ TARVV-MK 82,26kālaḥ, dra­vya­bhā­vau pū­rva­va­t | yo ma­nu­ṣya­lo­ka­mā­tra­kṣe­tro­'­va­dhiḥ tasya saṃ­va­tsa­raḥ kālaḥ, dra­vya­bhā­vau TARVV-MK 82,27pū­rva­va­t | yo ru­ca­kā­nta­pra­mā­ṇa­kṣe­tro­'­va­dhiḥ tasya saṃ­va­tsa­ra­pṛ­tha­ktvaṃ kālaḥ, dra­vya­bhā­vau pū­rva­va­t | TARVV-MK 82,28yaḥ saṃ­khye­ya­dvī­pa­sa­mu­dra­kṣe­tro­'­va­dhiḥ tasya saṃkhyeyāḥ saṃ­va­tsa­rāḥ kālaḥ, dra­vya­bhā­vau pū­rva­va­t | yo­'­saṃ­khye- TARVV-MK 82,29ya­dvī­pa­sa­mu­dra­kṣe­tro­'­va­dhiḥ ta­syā­'­saṃ­khye­yāḥ saṃ­va­tsa­rāḥ kālaḥ, dra­vya­bhā­vau pū­rva­va­t | evaṃ ja - TARVV-MK 82,30gha­nyo­tkṛ­ṣṭa­sti­rya­ṅna­rā­ṇāṃ de­śā­va­dhi­ru­ktaḥ | TARVV-MK 82,31atha ti­ra­ścā­mu­tkṛ­ṣṭa­de­śā­va­dhi­ru­cya­te — kṣe­tra­ma­saṃ­khye­yā dvī­pa­sa­mu­drāḥ | kā­lo­'­pya­saṃ­khye­yāḥ TARVV-MK 82,32saṃ­va­tsa­rāḥ | te­ja­śśa­rī­ra­pra­mā­ṇaṃ dravyam | kiyacca tat ? a­saṃ­khye­ya­dvī­pa­sa­mu­drā­kā­śa­pra­de­śa­pa­ri­cchi­nnā- TARVV-MK 82,33bhiḥ a­saṃ­khye­yā­bhi­ste­jaḥ­śa­rī­ra­dra­vya­va­rga­ṇā­bhi­rni­rva­rti­taṃ tā­va­da­saṃ­khye­yaska­ndhā­na­na­nta­pra­de­śā­n jānā- TARVV-MK 82,34tītyarthaḥ | bhāvaḥ pū­rva­va­t | tiraścāṃ ma­nu­ṣyā­ṇāṃ ca jaghanyo de­śā­va­dhi­rbha­va­ti | tiraścāṃ tu deśāva- TARVV-MK 82,35va­dhi­re­va na pa­ra­mā­va­dhi­rnā­pi sa­rvā­va­dhiḥ | TARVV-MK 83,01atha ma­nu­ṣyā­ṇā­mu­tkṛ­ṣṭo de­śā­va­dhi­ru­cya­te — kṣe­tra­ma­saṃ­khye­yā dvī­pa­sa­mu­drāḥ | kā­lo­'­pya­saṃ­khye­yāḥ TARVV-MK 83,02saṃ­va­tsa­rāḥ | dravyaṃ kā­rma­ṇa­dra­vya­m | kiyacca tat ? a­saṃ­khye­ya­dvī­pa­sa­mu­drā­kā­śa­pra­de­śa­pa­ri­cchi­nnā a­saṃ­khye­yā TARVV-MK 83,03jñā­nā­va­ra­ṇā­di­kā­rma­ṇa­dra­vya­va­rga­ṇāḥ | bhāvaḥ pū­rva­va­t | eṣa de­śā­va­dhi­ru­tkṛ­ṣṭo ma­nu­ṣyā­ṇāṃ saṃ­ya­tā­nāṃ TARVV-MK 83,04bhavati | TARVV-MK 83,05pa­ra­mā­va­dhi­ru­cya­te — ja­gha­nya­sya pa­ra­mā­va­dheḥ kṣetraṃ pra­de­śā­dhi­ko lokaḥ | kālaḥ pra­de­śā­dhi­ka- TARVV-MK 83,06lo­kā­kā­śa­pra­de­śā­va­dhṛ­ta­pra­mā­ṇā a­vi­bhā­gi­naḥ sa­ma­yāḥ­, te cā­'­saṃ­khyā­tāḥ saṃ­va­tsa­rāḥ | dravyaṃ pradeśā- TARVV-MK 83,07dhi­ka­lo­kā­kā­śa­pra­de­śā­va­dhṛ­ta­pra­mā­ṇa­m | bhāvaḥ pū­rva­va­t | ataḥ paraṃ kṣe­tra­vṛ­ddhiḥ — nā­nā­jī­vai­ka­jī­vā- TARVV-MK 83,08nā­ma­vi­śe­ṣe­ṇa vi­śu­ddhi­va­śā­da­saṃ­khye­yā lokāḥ, evaṃ tā­va­da­saṃ­khye­yā lokā vṛ­ddhi­ryā­va­du­tkṛ­ṣṭa­pa­ra­mā­va- TARVV-MK 83,09dhi­kṣe­tra­m | ki­ya­nta­śca te a­saṃ­khye­yāḥ ? ā­va­li­kā­yā a­saṃ­khye­ya­bhā­ga­pra­mā­ṇāḥ | kā­la­dra­vya- TARVV-MK 83,10bhāvāḥ pū­rva­va­t | u­tkṛ­ṣṭa­pa­ra­mā­va­dheḥ kṣetraṃ sa­lo­kā­lo­ka­pra­mā­ṇā a­saṃ­khye­yā lokāḥ | ki­ya­nta­ste ? TARVV-MK 83,11a­gni­jī­va­tu­lyāḥ | kā­la­dra­vya­bhā­vāḥ pū­rva­va­t | sa eṣaḥ tri­vi­dho­'­pi pa­ra­mā­va­dhiḥ u­tkṛ­ṣṭa­cā­ri­tra- TARVV-MK 83,12yu­kta­syai­va bhavati nānyasya | va­rdha­mā­no bhavati na hī­ya­mā­naḥ | a­pra­ti­pā­tī na pra­ti­pā­tī | yasya TARVV-MK 83,13yāvati ca loke lo­ka­pra­mā­ṇā­saṃ­khye­ya­lo­ka­kṣe­tre jā­ta­sta­sya tā­va­tya­va­sthā­nā­da­va­sthi­to bha­va­ti­, TARVV-MK 83,14a­na­va­sthi­ta­śca vṛddhiṃ prati na hānim | ai­ha­lau­ki­ka­de­śā­nta­ra­ga­ma­nā­da­nu­gā­mī pā­ra­lau­ki­ka­de­śā­nta- TARVV-MK 83,15rā­nu­ga­ma­nā­bhā­vā­da­na­nu­gā­mī | TARVV-MK 83,16sa­rvā­va­dhi­ru­cya­te — a­saṃ­khye­yā­nā­ma­saṃ­khye­ya­bhe­da­tvā­d u­tkṛ­ṣṭa­pa­ra­mā­va­dhi­kṣe­tra­ma­saṃ­khye­ya­lo­ka­gu­ṇi- TARVV-MK 83,17tamasya kṣe­tra­m­, kā­la­dra­vya­bhā­vāḥ pū­rva­va­t | sa eṣa na va­rdha­mā­no na hī­ya­mā­no nā­na­va­sthi­to na prati- TARVV-MK 83,18pātī, prā­ksaṃ­ya­ta­bha­va­kṣa­yā­t a­va­sthi­to­'­pra­ti­pā­tī­, bha­vā­nta­raṃ pra­tya­na­nu­gā­mī de­śā­nta­raṃ pra­tya­nu­gā­mī | TARVV-MK 83,19sa­rva­śa­bda­sya sā­ka­lya­vā­ci­tvā­t dra­vya­kṣe­tra­kā­la­bhā­vaiḥ sa­rvā­va­dhe­ra­ntaḥ­pā­tī pa­ra­mā­va­dhiḥ­, ataḥ paramā- TARVV-MK 83,20va­dhi­ra­pi de­śā­va­dhi­re­ve­ti dvividha e­vā­va­dhiḥ — sa­rvā­va­dhi­rde­śā­va­dhi­śca | TARVV-MK 83,21uktāyāṃ vṛddhau yadā kā­la­vṛ­ddhi­sta­dā ca­tu­rṇā­ma­pi vṛ­ddhi­rni­ya­tā | kṣe­tra­vṛ­ddhau kā­la­vṛ­ddhi­rbhā­jyā- TARVV-MK 83,22syā­tkā­la­vṛ­ddhiḥ syā­nne­ti­, dra­vya­bhā­va­yo­stu vṛ­ddhi­rni­ya­tā | dra­vya­vṛ­ddhau bhā­va­vṛ­ddhi­rni­ya­tā­, kṣe­tra­kā­la- TARVV-MK 83,23vṛddhiḥ pu­na­rbhā­jyā — syādvā na veti | bhā­va­vṛ­ddhā­va­pi dra­vya­vṛ­ddhi­rni­ya­tā­, kṣe­tra­kā­la­vṛ­ddhi­rbhā­jyā — syādvā TARVV-MK 83,24na veti | TARVV-MK 83,25sa e­ṣo­'­va­dhi­jñā­no­pa­yo­go dvidhā bhavati e­ka­kṣe­tro­'­ne­ka­kṣe­tra­śca | śrī­vṛ­kṣa­sva­sti­ka­na­ndyā- TARVV-MK 83,26va­rtā­dya­nya­ta­mo­pa­yo­go­pa­ka­ra­ṇa e­ka­kṣe­traḥ | ta­da­ne­ko­pa­ka­ra­ṇo­pa­yo­go­'­ne­ka­kṣe­traḥ | yadyevaṃ pa­rā­ya­tta- TARVV-MK 83,27tvāt pa­ro­kṣa­tva­pra­sa­ṅgaḥ ? na; i­ndri­ye­ṣu pa­ra­tva­rū­ḍheḥ | TARVV-MK 83,28­“­i­ndri­yā­ṇi pa­rā­ṇyā­hu­ri­ndri­ye­bhyaḥ paraṃ manaḥ | TARVV-MK 83,29ma­na­sa­stu parā bu­ddhi­rbu­ddheḥ pa­ra­ta­ro hi saḥ || ” iti | TARVV-MK 83,30evaṃ bahudhā vyā­khyā­ta­ma­va­dhi­jñā­na­m­, ma­naḥ­pa­rya­ya­sye­dā­nī­ma­va­sa­raḥ prāptaḥ, tasya bhe­da­pu­ra­ssa­raṃ TARVV-MK 83,31lakṣaṇaṃ vyā­ci­khyā­su­ri­da­mā­ha — TA-MK 1.23 ṛ­ju­vi­pu­la­ma­tī ma­naḥ­pa­rya­yaḥ || TARVV-MK 83,33ṛjvī ni­rva­rti­tā praguṇā ca | kasmāt ? ni­rva­rti­ta­vā­kkā­ya­ma­na­skṛ­tā­rtha­sya pa­ra­kī­ya­ma­no- TARVV-MK 83,34gatasya vi­jñā­nā­t | ṛjvī ma­ti­rya­sya so­'­ya­mṛ­ju­ma­tiḥ | a­ni­rva­rti­tā kuṭilā ca vipulā | kasmāt ? TARVV-MK 84,01a­ni­rva­rti­ta­vā­kkā­ya­ma­na­skṛ­tā­rtha­sya pa­ra­kī­ya­ma­no­ga­ta­sya vi­jñā­nā­t | vipulā ma­ti­ra­sya sa vipula- TARVV-MK 84,02matiḥ | ṛ­ja­ma­ti­śca vi­pu­la­ma­ti­śca ṛ­ju­vi­pu­la­ma­tī | ekasya ma­ti­śa­bda­sya ga­tā­rtha­tvā­da­pra­yo­gaḥ | TARVV-MK 84,03a­tha­vā­, ṛjuśca vipulā ca ṛ­ju­vi­pu­le­, ṛ­ju­vi­pu­le matī yayostau ṛ­ju­vi­pu­la­ma­tī iti | sa TARVV-MK 84,04eṣa ma­naḥ­pa­rya­yo dvidhā ṛ­ju­ma­ti­rvi­pu­la­ma­ti­ri­ti | atrokto bhedaḥ | TARVV-MK 84,05la­kṣa­ṇa­ma­sye­dā­nīṃ va­kta­vya­mi­ti ? a­tro­cya­te — TARV-MK 1.23.1ma­naḥ­saṃ­ba­ndhe­na la­bdha­vṛ­tti­rma­naḥ­pa­rya­yaḥ | TARVV-MK 84,06 vī­ryā­nta­rā­ya­ma­naḥ­pa­rya­ya­jñā­nā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­mā­ṅgo- TARVV-MK 84,07pā­ṅga­nā­ma­lā­bho­pa­ṣṭa­mbhā­d ā­tmī­ya­pa­ra­kī­ya­ma­naḥ­saṃ­ba­ndhe­na la­bdha­vṛ­tti­ru­pa­yo­go ma­naḥ­pa­rya­yaḥ | TARV-MK 1.23.2ma­ti­jñā­na­pra­sa­ṅga iti cet; na; a­nya­dī­ya­ma­no­'­pe­kṣā­mā­tra­tvā­d abhre ca­ndra­vya­pa­de­śa­va­t | TARVV-MK 84,09syā­nma­ta­m — yathā ma­na­śca­kṣu­rā­di­saṃ­ba­ndhā­cca­kṣu­rā­di­jñā­na­mā­vi­rbha­va­ti ta­nma­ti­jñā­na­m tathā ma­naḥ­pa­rya- TARVV-MK 84,10yo'pi ma­naḥ­saṃ­ba­ndhā­lla­bdha­vṛ­tti­ri­ti ma­ti­jñā­naṃ prā­pno­tī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­nya­dī­ya- TARVV-MK 84,11ma­no­'­pe­kṣā­mā­tra­tvā­t | katham ? abhre ca­ndra­vya­pa­de­śa­va­t | yathā ‘abhre ca­ndra­ma­saṃ pa­śya­’­i­ti abhrama- TARVV-MK 84,12pe­kṣā­kā­ra­ṇa­mā­traṃ bha­va­ti­, na ca ca­kṣu­rā­di­va­nni­rva­rta­kaṃ ca­ndra­jñā­na­sya­, tathā a­nya­dī­ya­ma­no­'­pi apekṣā- TARVV-MK 84,13kā­ra­ṇa­mā­traṃ bhavati ‘­pa­ra­kī­ya­ma­na­si vya­va­sthi­ta­ma­rthaṃ jānāti ma­naḥ­pa­rya­yaḥ­’ iti | tato nāsya tadā- TARVV-MK 84,14yattaḥ prabhava iti na ma­ti­jñā­na­pra­sa­ṅgaḥ | TARV-MK 1.23.3sva­ma­no­de­śe vā ta­dā­va­ra­ṇa­ka­rma­kṣa­yo­paśa­ma­vya­pa­de­śā­t ca­kṣu­ṣya­va­dhi­jñā­na­ni­rde­śa­va­t | TARVV-MK 84,15 a­tha­vā­, TARVV-MK 84,16ca­kṣu­rde­śa­sthā­nā­mā­tma­pra­de­śā­nā­m a­va­dhyā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­mā­t yathā ca­kṣu­ṣya­va­dhi­jñā­na­vya­pa­de­śa iṣṭaḥ, TARVV-MK 84,17na­cā­'­va­dhiḥ ma­ti­rbha­va­ti­, tathā ma­naḥ­pa­rya­ya­jñā­nā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­mā­t sva­ma­no­de­śa­sthā­nā­mā­tma­pra­de­śā­nāṃ TARVV-MK 84,18ma­naḥ­pa­rya­ya­vya­pa­de­śaḥ­, na cāsya ma­ti­tva­m | TARV-MK 1.23.4ma­naḥ­pra­ti­ba­ndha­jñā­nā­da­nu­mā­na­pra­sa­ṅga iti cet; na; pra­tya­kṣa­la­kṣa­ṇā­'­vi­ro­dhā­t | TARVV-MK 84,19 syānma- TARVV-MK 84,20tam — yathā dhū­ma­pra­ti­ba­ndhā­ddhū­ma­saṃ­pṛ­kte­'­gnā­va­nu­mā­naṃ tathā a­nya­dī­ya­ma­naḥ­pra­ti­ba­ndhā­t ta­nma­naḥ­saṃ­pṛ­ktā- TARVV-MK 84,21narthān jānan ma­naḥ­pa­rya­yo­'­nu­mā­na­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pra­tya­kṣa­la­kṣa­ṇā­'­vi­ro­dhā­t | yatpra- TARVV-MK 84,22tya­kṣa­la­kṣa­ṇa­mu­kta­m ‘­i­ndri­yā­ni­ndri­ya­ni­ra­pe­kṣa­ma­tī­ta­vya­bhi­cā­raṃ sā­kā­ra­gra­ha­ṇaṃ pra­tya­kṣa­m­’ iti, tenā- TARVV-MK 84,23'­vi­ro­dhaḥ, na ma­naḥ­pa­rya­yo­'­nu­mā­na­m | a­nu­mā­naṃ hi tena vi­ru­dhya­te | TARV-MK 1.23.5u­pa­de­śa­pū­rva­ka­tvā­cca­kṣu­rā­di­ka­ra­ṇa­ni­mi­tta­tvā­dvā­'­nu­mā­na­sya | TARVV-MK 84,24 u­pa­de­śā­ddhi ‘­a­ya­ma­gni­ra­yaṃ TARVV-MK 84,25dhūmaḥ’ i­tyu­pa­la­bhya pa­ścā­ddhū­ma­da­rśa­nā­da­gnā­va­nu­mā­naṃ ka­ro­ti­, ca­kṣu­rā­di­ka­ra­ṇa­saṃ­ba­ndhā­cca­, ta­to­'­syo­ktaṃ TARVV-MK 84,26pra­tya­kṣa­la­kṣa­ṇaṃ vi­ru­dhya­te | na ca tathā ma­naḥ­pa­rya­ya u­pa­de­śaṃ ca­kṣu­rā­di­ka­ra­ṇa­saṃ­ba­ndhaṃ cā­'­pe­kṣa­te | TARV-MK 1.23.6sa dvedhā sū­tro­kta­vi­ka­lpā­t | TARVV-MK 84,27 sa ma­naḥ­pa­rya­yo dvedhā | kutaḥ ? sū­tro­kta­vi­ka­lpā­t | ṛju- TARVV-MK 84,28ma­ti­rvi­pu­la­ma­ti­ri­ti | TARV-MK 1.23.7ā­dya­stre­dhā ṛ­ju­ma­no­vā­kkā­ya­vi­ṣa­ya­bhe­dā­t | TARVV-MK 84,29 ādya ṛ­ju­ma­ti­ma­naḥ­pa­rya­ya­stre­dhā | kutaḥ ? TARVV-MK 84,30ṛ­ju­ma­no­vā­kkā­ya­vi­ṣa­ya­bhe­dā­t — ṛ­ju­ma­na­skṛ­tā­rtha­jñaḥ ṛ­ju­vā­kkṛ­tā­rtha­jñaḥ ṛ­ju­kā­ya­kṛ­tā­rtha­jña­śce­ti | TARVV-MK 84,31ta­dya­thā­, ma­na­sā­'­rthaṃ vyaktaṃ sañcitya vācaṃ vā dha­rmā­di­yu­ktā­ma­saṃ­kī­rṇā­mu­ccā­rya kā­ya­pra­yo­gaṃ TARVV-MK 84,32co­bha­ya­lo­ka­pha­la­ni­ṣpā­da­nā­rtha­ma­ṅgo­pā­ṅga­pra­tya­ṅga­ni­pā­ta­nā­ku­ñca­na­pra­sā­ra­ṇā­di­la­kṣa­ṇaṃ kṛtvā punara- TARVV-MK 84,33nantare samaye kā­lā­nta­re vā ta­me­vā­rthaṃ ci­nti­ta­mu­ktaṃ kṛtaṃ vā vi­smṛ­ta­tvā­nna śaknoti ci­nta­yi­tu­m­, TARVV-MK 85,01ta­me­vaṃ­vi­dha­ma­rthaṃ ṛ­ju­ma­ti­ma­naḥ­pa­rya­yaḥ pṛ­ṣṭo­'­pṛ­ṣṭo vā jānāti ‘­a­ya­ma­sā­va­rtho­'­ne­na vidhinā TARVV-MK 85,02tvayā cintita uktaḥ kṛto vā’ iti | ka­tha­ma­ya­ma­rthoṃ labhyate ? ā­ga­mā­vi­ro­dhā­t | āgame TARVV-MK 85,03hyuktam — ­“­ma­na­sā manaḥ pa­ri­cchi­dya pareṣāṃ saṃ­jñā­dī­n jā­nā­ti­” iti | TARVV-MK 85,04manasā ā­tma­ne­tya­rthaḥ | pa­ra­ma­naḥ sa­ma­ntā­dvi­di­tvā pa­ri­cchi­dya manasā ci­nti­ta­sya sa­ce­ta­ne­ta­ra­syā­'­rtha­sya TARVV-MK 85,05ma­na­sya­va­sthā­t ma­no­vya­pa­de­śaḥ ma­ñca­sthā­nāṃ pu­ru­ṣā­ṇāṃ ma­ñca­vya­pa­de­śa­va­t | ta­mā­tma­nā ā­tmā­'­va­bu- TARVV-MK 85,06dhya ātmanaḥ pareṣāṃ ca ci­ntā­jī­vi­ta­ma­ra­ṇa­su­kha­duḥ­kha­lā­bhā­lā­bhā­dī­n vi­jā­nā­ti | “vyaktama- TARVV-MK 85,07nasāṃ jī­vā­nā­ma­rthaṃ jānāti nā­'­vya­kta­ma­na­sā­m | ”vyaktaḥ sphu­ṭī­kṛ­to­'­rtha­ści­nta­yā TARVV-MK 85,08su­ni­rva­rti­to yaiste jīvā vya­kta­ma­na­sa­stai­ra­rthaṃ cintitaṃ ṛ­ju­ma­ti­rjā­nā­ti netaraiḥ | kālato TARVV-MK 85,09ja­gha­nye­na jī­vā­nā­mā­tma­na­śca dvi­trā­ṇi­, u­tka­rṣe­ṇa sa­ptā­ṣṭā­ni bha­va­gra­ha­ṇā­ni ga­tyā­ga­tyā­di­bhiḥ TARVV-MK 85,10pra­rū­pa­ya­ti | kṣetrato ja­gha­nye­na ga­vyū­ti­pṛ­tha­ktva­syā­bhya­nta­raṃ na bahiḥ | TARV-MK 1.23.8dvitīyaḥ ṣoḍhā ṛ­ju­va­kra­ma­no­vā­kkā­ya­vi­ṣa­ya­bhe­dā­t | TARVV-MK 85,11 dvitīyo vi­pu­la­ma­tiḥ ṣoḍhā TARVV-MK 85,12bhidyate | kutaḥ ? ṛ­ju­va­kra­ma­no­vā­kkā­ya­vi­ṣa­ya­bhe­dā­t | ṛ­ju­vi­ka­lpāḥ pū­rvo­ktāḥ­, va­kra­vi­ka­lpā­śca TARVV-MK 85,13ta­dvi­pa­rī­tā yojyāḥ | tathā ātmanaḥ pareṣāṃ ca ci­ntā­jī­vi­ta­ma­ra­ṇa­su­kha­duḥ­kha­lā­bhā­lā­bhā­dī­n TARVV-MK 85,14a­vya­kta­ma­no­bhi­rvya­kta­ma­no­bhi­śca ci­nti­tā­n a­ci­nti­tā­n jānāti vi­pu­la­ma­tiḥ­, kālato jagha- TARVV-MK 85,15nyena sa­ptā­ṣṭā­ni bha­va­gra­ha­ṇā­ni­, u­tka­rṣe­ṇā­'­saṃ­khye­yā­ni ga­tyā­ga­ti­bhiḥ pra­rū­pa­ya­ti | kṣetrato TARVV-MK 85,16ja­gha­nye­na yo­ja­na­pṛ­tha­ktva­m­, u­tka­rṣe­ṇa mā­nu­ṣo­tta­ra­śai­lā­bhya­nta­raṃ na bahiḥ | TARVV-MK 85,17evaṃ dvibhedo ma­naḥ­pa­rya­yo varṇitaḥ | tasya kiṃ pa­ra­spa­ra­to vi­śe­ṣo­'­styu­ta nāsti ? ata āha- TA-MK 1.24 vi­śu­ddhya­pra­ti­pā­tā­bhyāṃ ta­dvi­śe­ṣaḥ || TARVV-MK 85,19ta­dā­va­ra­ṇa­ka­rma­kṣa­yo­pa­śa­me sati ātmanaḥ prasādo viśuddhiḥ | pra­ti­pa­ta­naṃ pra­ti­pā­taḥ | upa- TARVV-MK 85,20śā­nta­ka­ṣā­ya­sya cā­ri­tra­mo­ho­dre­kā­t pra­cyu­ta­saṃ­ya­ma­śi­kha­ra­sya pra­ti­pā­to bhavati | kṣī­ṇa­ka­ṣā­ya­sya TARVV-MK 85,21pra­ti­pā­ta­kā­ra­ṇā­bhā­vā­da­pra­ti­pā­taḥ | vi­śu­ddhi­ścā­'­pra­ti­pā­ta­śca vi­śu­ddhya­pra­ti­pā­tau tābhyāṃ viśu- TARVV-MK 85,22ddhya­pra­ti­pā­tā­bhyāṃ ta­yo­rvi­śe­ṣa­sta­dvi­śe­ṣaḥ | TARVV-MK 85,23pū­rva­sū­tra eva ta­yo­rvi­śe­ṣo nirjñātaḥ kimarthaṃ pu­na­ri­da­mu­cya­te ? TARV-MK 1.24.1vi­śe­ṣā­nta­ra­pra­ti­pa­ttya­rthaṃ pu­na­rva­ca­na­m | TARVV-MK 86,01 yaḥ pū­rva­sū­tre viśeṣa uktaḥ tā­va­tā­sya na pari- TARVV-MK 86,02to­ṣa­sta­to vi­śe­ṣā­nta­ra­pra­ti­pa­ttya­rthaṃ pu­na­ri­da­mu­cya­te | TARV-MK 1.24.2ca­śa­bda­pra­sa­ṅga iti cet; na; prā­tha­ma­ka­lpi­ka­bhe­dā­bhā­vā­t | TARVV-MK 86,03 yathā ma­naḥ­pa­rya­ya­sya ṛju- TARVV-MK 86,04vi­pu­la­ma­tī bhedau tathā vi­śu­ddhya­pra­ti­pā­tā­va­pi tasyaiva yadi bhedau syātāṃ yu­kta­śca­śa­bdaḥ syāt | TARVV-MK 86,05yatastu vi­śu­ddhya­pra­ti­pā­tau ṛ­ju­vi­pu­la­ma­tyo­rvi­śe­ṣau na bhedau, a­ta­śca­śa­bdā­'­pra­sa­ṅgaḥ | tatra viśuddhyā TARVV-MK 86,06tā­va­dṛ­ju­ma­te­rvi­pu­la­ma­ti­rdra­vya­kṣe­tra­kā­la­bhā­vai­rvi­śu­ddha­ta­raḥ | katham ? iha yaḥ kā­rma­ṇa­dra­vyā­na­nta­bhā­go- TARVV-MK 86,07'ntyaḥ sa­rvā­va­dhi­nā jñā­ta­sta­sya pu­na­ra­na­nta­bhā­gī­kṛ­ta­sya ma­naḥ­pa­rya­ya­jñe­yo­'na­nta­bhā­gaḥ­, a­na­nta­syā­'­na- TARVV-MK 86,08nta­bhe­da­tvā­t | ṛ­ju­ma­ti­kā­rma­ṇa­dra­vyā­'­na­nta­bhā­gā­d dū­ra­vi­pra­kṛ­ṣṭo­'­lpī­yā­na­na­nta­bhā­gaḥ vi­pu­la­ma­te- TARVV-MK 86,09rdravyam | kṣe­tra­kā­la­vi­śu­ddhi­ru­ktā | bhāvato viśuddhiḥ sū­kṣma­ta­ra­dra­vya­vi­ṣa­ya­tvā­de­va ve­di­ta­vyā | TARVV-MK 86,10pra­kṛ­ṣṭa­kṣa­yo­pa­śa­ma­vi­śu­ddhi­bhā­va­yo­gā­da­pra­ti­pā­te­nā­pi vi­pu­la­ma­ti­rvi­śi­ṣṭā­, svāmināṃ pra­va­rdha­mā­na- TARVV-MK 86,11cā­ri­tro­da­ya­tvā­t | ṛ­ju­ma­tiḥ punaḥ pra­ti­pā­tī svāmināṃ ka­ṣā­yo­dre­kā­ddhī­ya­mā­na­cā­ri­tro­da­ya­tvā­t | TARVV-MK 86,12yadyasya ma­naḥ­pa­rya­ya­sya pra­tyā­tma­ma­yaṃ viśeṣaḥ a­thā­'­na­yo­ra­va­dhi­ma­naḥ­pa­rya­ya­yoḥ kuto TARVV-MK 86,13viśeṣa iti ? ata āha — TA-MK 1.25 vi­śu­ddhi­kṣe­tra­svā­mi­vi­ṣa­ye­bhyo­'­va­dhi­ma­naḥ­pa­rya­ya­yoḥ || TARVV-MK 86,15viśuddhiḥ prasādaḥ | kṣetraṃ ya­tra­sthā­n bhāvān pra­ti­pa­dya­te | svāmī prayoktā | viṣayo jñeyaḥ | TARV-MK 1.25.1a­va­dhi­jñā­nā­nma­naḥ­pa­rya­ya­sya vi­śu­ddhya­bhā­vo­'­lpa­dra­vya­vi­ṣa­ya­tvā­di­ti cet; na; bhū­yaḥ­pa­ryā­ya- jñānāt | TARVV-MK 86,17 syā­nma­ta­m — a­va­dhi­jñā­nā­nma­naḥ­pa­rya­yo­'­vi­śu­ddha­ta­raḥ | kutaḥ ? a­lpa­dra­vya­vi­ṣa­ya­tvā­t | TARVV-MK 86,18yataḥ sa­rvā­va­dhi­rū­pi­dra­vyā­na­nta­bhā­go ma­naḥ­pa­rya­ya­dra­vya­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? bhū­yaḥ­pa­ryā­ya- TARVV-MK 86,19jñānāt | yathā kaścid bahūni śāstrāṇi vyācaṣṭe e­ka­de­śe­na­, na sā­ka­lye­na ta­dga­ta­ma­rthaṃ śaknoti TARVV-MK 86,20va­ktu­m­, a­pa­ra­stve­kaṃ śāstraṃ sā­ka­lye­na vyācaṣṭe yā­va­nta­sta­syā­rthā­stā­n sarvān śaknoti TARVV-MK 86,21va­ktu­m­, ayaṃ pū­rva­smā­dvi­śu­ddha­ta­ra­vi­jñā­no bhavati | tathā a­va­dhi­jñā­na­vi­ṣa­yā­na­nta­bhā­ga­jño­'­pi manaḥ- TARVV-MK 86,22paryayo vi­śu­ddha­ta­raḥ­, ya­ta­sta­ma­na­nta­bhā­gaṃ rū­pā­di­bhi­rba­hu­bhiḥ paryāyaiḥ pra­rū­pa­ya­ti | kṣe­tra­mu­kta­m | TARVV-MK 86,23viṣayo vakṣyate | svāmitvaṃ pra­tyu­cya­te — TARV-MK 1.25.2vi­śi­ṣṭa­saṃ­ya­ma­gu­ṇai­kā­rthasa­ma­vā­yī ma­naḥ­pa­rya­yaḥ | TARVV-MK 86,24 viśiṣṭaḥ saṃ­ya­ma­gu­ṇo yatra vidyate tatraiva TARVV-MK 86,25vartate ma­naḥ­pa­rya­yaḥ | tathā coktam — TARVV-MK 86,26­“­ma­nu­ṣye­ṣu ma­naḥ­pa­rya­ya ā­vi­rbha­va­ti­; na de­va­nā­ra­ka­tai­rya­gyo­ne­ṣu | ma­nu­ṣye­ṣu co­tpa­dya­mā­naḥ TARVV-MK 86,27pa­ryā­pta­ke­ṣū­tpa­dya­te na sa­mmū­rccha­na­je­ṣu | ga­rbha­je­ṣu co­tpa­dya­mā­naḥ ka­rma­bhū­mi­je­ṣū­tpa­dya­te nā­ka­rma­bhū­mi­je­ṣu | TARVV-MK 86,28ka­rma­bhū­mi­je­ṣū­tpa­dya­mā­naḥ pa­ryā­pta­ke­ṣū­tpa­dya­te nā­pa­ryā­pta­ke­ṣu | pa­ryā­pta­ke­ṣū­pa­jā­ya­mā­naḥ sa­mya­gdṛ­ṣṭi­ṣū- TARVV-MK 86,29pa­jā­ya­te na mi­thyā­dṛ­ṣṭi­sā­sā­da­na­sa­mya­gdṛ­ṣṭi­sa­mya­ṅmi­thyā­dṛ­ṣṭi­ṣu | sa­mya­gdṛ­ṣṭi­ṣū­pa­jā­ya­mā­naḥ saṃyate- TARVV-MK 86,30ṣū­pa­jā­ya­te nā­'­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭi­saṃ­ya­tā­saṃ­ya­te­ṣu | saṃ­ya­te­ṣū­pa­jā­ya­mā­naḥ pra­ma­ttā­di­ṣu kṣī­ṇa­ka­ṣā­yā­nte- TARVV-MK 86,31ṣū­pa­jā­ya­te no­tta­re­ṣu | tatra co­pa­jā­ya­mā­naḥ pra­va­rdha­mā­na­cā­ri­tre­ṣu­jā­ya­te na hī­ya­mā­na­cā­ri­tre­ṣu | TARVV-MK 86,32pra­va­rdha­mā­na­cā­ri­tre­ṣū­pa­jā­ya­mā­naḥ sa­pta­vi­dhā­nya­ta­ma­rddhi­prā­pte­ṣū­pa­jā­ya­te ne­ta­re­ṣu | ṛ­ddhi­prā­pte­ṣu ca TARVV-MK 86,33ke­ṣu­ci­nna sa­rve­ṣu­” iti | TARVV-MK 87,01vi­śi­ṣṭa­saṃ­ya­ma­gra­ha­ṇaṃ vākye kṛtam | avadhiḥ punaḥ cā­tu­rga­ti­ke­ṣvi­ti svā­mi­bhe­dā- TARVV-MK 87,02da­ṣya­na­yo­rvi­śe­ṣaḥ | TARVV-MK 87,03idānīṃ ke­va­la­jñā­na­la­kṣa­ṇā­bhi­dhā­naṃ prā­pta­kā­laṃ ta­du­lla­ṅghya jñānānāṃ vi­ṣa­ya­ni­ba­ndhaḥ TARVV-MK 87,04pa­rī­kṣya­te | kutaḥ ? tasya ­“­mo­ha­kṣa­yā­jjñā­na­da­rśa­nā­va­ra­ṇā­nta­rā­ya­kṣa­yā­cca ke­va­la­m­”TARVV-MK 87,05 ityatra va­kṣya­mā­ṇa­tvā­t | ya­dye­va­mā­dya­yo­re­va tā­va­nma­ti­śru­ta­yo­rvi­ṣa­ya­ni­ba­ndha ucyatā- TARVV-MK 87,06miti ? āha — TA-MK 1.26 ma­ti­śru­ta­ye­rni­ba­ndho dra­vye­ṣva­sa­rva­pa­ryā­ye­ṣu || TARVV-MK 87,08ni­ba­ndha­naṃ nibandhaḥ | kasya ? ma­ti­śru­ta­vi­ṣa­ya­sya | tattarhi vi­ṣa­ya­gra­ha­ṇaṃ ka­rta­vya­m ? na TARVV-MK 87,09ka­rta­vya­m | TARV-MK 1.26.1pra­tyā­sa­tteḥ pra­kṛ­ta­vi­ṣa­ya­gra­ha­ṇā­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ | TARVV-MK 87,10 prakṛtaṃ vi­ṣa­ya­gra­ha­ṇa­ma­sti | kva pra­kṛ­ta­m ? TARVV-MK 87,11‘­vi­śu­ddhi­kṣe­tra­svā­mi­vi­ṣa­ye­bhyaḥ­’ iti | tatra pra­tyā­sa­tte­rvi­ṣa­ya­gra­ha­ṇa­mi­hā­bhi­saṃ­ba­dhya­te | nanu ca sa TARVV-MK 87,12vi­bha­ktya­nta­ra­ni­rdi­ṣṭo na śakyate iha saṃ­ba­ddhu­m ? TARV-MK 1.26.2a­rtha­va­śā­dvi­bha­kti­pa­ri­ṇā­maḥ | TARVV-MK 87,13 yathā ‘­u­ccā­ni de­va­da­tta­sya gṛhāṇi ā­ma­ntra­ya­svai­na­m­’ TARVV-MK 87,14‘­de­va­da­tta­m­’ iti ga­mya­te­, ‘­de­va­da­tta­sya gā­vo­'­śvā hi­ra­ṇya­m­, āḍhyo vai­dha­ve­yaḥ­’ ‘­de­va­da­ttaḥ­’ iti ga­mya­te­, TARVV-MK 87,15e­va­mi­hā­pi | nibandhaḥ kasya ? ‘­vi­ṣa­ya­sya­’­i­tya­bhi­saṃ­ba­dhya­te | atha dra­vye­ṣviṃ­ti ba­hu­tva­ni­rde­śaḥ kimarthaḥ ? TARV-MK 1.26.3dra­vye­ṣvi­ti ba­hu­tva­ni­rde­śaḥ sa­rva­dra­vya­saṃ­gra­hā­rthaḥ | TARVV-MK 87,16 jī­va­dha­rmā­'­dha­rmā­kā­śa­kā­la­pu­dga­lā­bhi- TARVV-MK 87,17dhānāni ṣaḍatra dra­vyā­ṇi­, teṣāṃ sarveṣāṃ saṃ­gra­hā­rthaḥ dra­vye­ṣvi­ti ba­hu­tva­ni­rde­śaḥ kriyate | TARV-MK 1.26.4ta­dvi­śe­ṣa­ṇā­rtha­ma­sa­rva­pa­ryā­ya­gra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 87,18 teṣāṃ dra­vyā­ṇā­ma­vi­śe­ṣe­ṇa ma­ti­śru­ta­yo­rvi­ṣa­ya­bhā­va- TARVV-MK 87,19prasaṅge ta­dvi­śe­ṣa­ṇā­rtha­m a­sa­rva­pa­ryā­ya­gra­ha­ṇaṃ kriyate | tāni dravyāṇi ma­ti­śru­ta­yo­rvi­ṣa­ya­bhā­va­mā­pa­dya- TARVV-MK 87,20mānāni ka­ti­pa­yai­re­va pa­ryā­yai­rvi­ṣa­ya­bhā­va­mā­ska­nda­nti na sa­rva­pa­ryā­yai­ra­na­ntai­ra­pī­ti | ta­tka­tha­m ? TARVV-MK 87,21iha matiḥ ca­kṣu­rā­di­ka­ra­ṇa­ni­mi­ttā rū­pā­dyā­la­mba­nā­, sā yasmin dravye rū­pā­da­yo vartante na tatra TARVV-MK 87,22sarvān pa­ryā­yā­ne­va gṛ­hṇā­ti­, ca­kṣu­rā­di­vi­ṣa­yā­ne­vā­'­'­la­mba­te | śru­ta­ma­pi TARVV-MK 87,23śa­bda­li­ṅga­m­, śabdāśca sarve saṃkhyeyā eva, dra­vya­pa­ryā­yāḥ punaḥ saṃ­khye­yā­'­saṃ­khye­yā­na­nta­bhe­dāḥ­, na TARVV-MK 87,24te sarve vi­śe­ṣā­kā­re­ṇa tai­rvi­ṣa­yī­kri­ya­nte | uktañca — TARVV-MK 87,25­“­pa­ṇṇa­va­ṇi­jjā bhāvā a­ṇaṃ­ta­bhā­go du a­ṇa­bhi­la­ppā­ṇaṃ | TARVV-MK 87,26pa­ṇṇa­va­ṇi­jjā­ṇaṃ puṇa a­ṇaṃ­ta­bhā­go su­da­ṇi­ba­ddho || ” iti | TARV-MK 1.26.5a­tī­ndri­ye­ṣu ma­te­ra­bhā­vā­t sa­rva­dra­vyā­saṃ­pra­tya­ya iti cet; na; no­i­ndri­ya­vi­ṣa­ya­tvā­t | TARVV-MK 87,27 syā- TARVV-MK 87,28nmatam — dha­rmā­sti­kā­yā­di­ṣu ma­te­ra­bhā­vo­'­tī­ndri­ya­tvā­t­, tato ‘matiḥ sa­rva­dra­vya­vi­ṣa­ya­ni­ba­ndhā­’ iti TARVV-MK 87,29la­kṣa­ṇa­ma­yu­kta­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? no­i­ndri­ya­vi­ṣa­ya­tvā­t | no­i­ndri­yā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­ma­la­bdhya- TARVV-MK 88,01pekṣaṃ no­i­ndri­yaṃ teṣu vyā­pri­ya­te | atha hi tatra na varteta a­va­dhi­nā saha ni­rdi­śye­ta rū­pi­ṣve­va vṛtteḥ | TARVV-MK 88,02atha ma­ti­śru­ta­yo­ra­na­nta­ra­ni­rde­śā­rha­syā­va­dheḥ ko vi­ṣa­ya­ni­ba­ndha iti ? ata āha — TA-MK 1.27 rū­pi­ṣva­va­dheḥ || TARV-MK 1.27.1rū­pa­śa­bda­syā­'­ne­kā­rtha­tve sā­ma­rthyā­cchu­klā­di­gra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 88,04 ayaṃ rū­pa­śa­bdo­'­ne­kā­rthaḥ kvaci- TARVV-MK 88,05ccākṣuṣe vartate yathā — ‘­rū­pa­ra­sa­ga­ndha­spa­rśāḥ­’ iti | kva­ci­tsva­bhā­ve vartate yathā ‘­a­na­nta­rū­pa­ma­na­nta- TARVV-MK 88,06sva­bhā­va­m­’ iti | tatreha sā­ma­rthyā­cca­kṣu­rvi­ṣa­ye śuklādau va­rta­mā­no gṛhyate | yadi svabhāva- TARVV-MK 88,07vācino grahaṇaṃ syāt a­na­rtha­kaṃ syāt | na hi ka­sya­ci­t svabhāvo nāstīti | TARV-MK 1.27.2bhū­mā­dya­ne­kā­rtha­saṃ­bha­ve ni­tya­yo­go­'­bhi­dhā­na­va­śā­t | TARVV-MK 88,08 yadyapi ma­tva­rthī­ya­sya bhū­mā­da­yo­'­rthāḥ TARVV-MK 88,09bahavaḥ saṃ­bha­va­nti­, i­hā­bhi­dhā­na­va­śā­t ni­tya­yo­go ve­di­ta­vyaḥ | nityaṃ hi pudgalā yuktā rū­pe­ṇe­ti­, TARVV-MK 88,10yathā kṣīriṇo vṛkṣā iti | TARVV-MK 88,11ya­dye­va­ma­va­dhi­jñā­na­sya pudgalā rū­pa­mu­khe­nai­va vi­ṣa­ya­bhā­vaṃ pra­ti­pa­dye­ra­n na ra­sā­di­mu­khe­na ? TARVV-MK 88,12naiṣa doṣaḥ;TARV-MK 1.27.3ta­du­pa­la­kṣa­ṇā­rtha­tvā­t ta­da­vi­nā­bhā­vi­ra­sā­di­gra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 88,13 tadrūpaṃ dra­vya­syo­pa­la­kṣa­ṇa­tve­no­pā­dī­ya­te TARVV-MK 88,14a­ta­sta­da­vi­nā­bhā­vi­no ra­sā­da­yo­'­pi gṛhyante | TARVV-MK 88,15yadyevaṃ ta­dga­te­ṣu sa­rve­ṣva­na­nte­ṣu pa­ryā­ye­ṣu a­va­dhe­rvi­ṣa­ya­ni­ba­ndhaḥ prā­pno­tī­ti ? ata āha — TARV-MK 1.27.4a­sa­rva­pa­ryā­ya­gra­ha­ṇā­nu­vṛ­tte­rna sa­rva­ga­tiḥ | TARVV-MK 88,16 ‘­a­sa­rva­pa­ryā­ye­ṣu­’ i­tye­ta­dgra­ha­ṇa­ma­nu­va­rta­te | yathā TARVV-MK 88,17‘­de­va­da­ttā­ya gau­rdī­ya­tāṃ ji­na­da­ttā­ya ka­mba­laḥ­’ iti ‘­dī­ya­tā­m­’ i­tya­bhi­saṃ­ba­dhya­te­, e­va­mi­hā­pi ‘asa- TARVV-MK 88,18rva­pa­ryā­ye­ṣu­’ i­tya­bhi­saṃ­ba­ndhā­nna sa­rva­ga­ti­rbha­va­ti | tato rūpiṣu pu­dga­le­ṣu prā­gu­kta­dra­vyā­dipa­ri­mā­ṇe­ṣu TARVV-MK 88,19jī­va­pa­ryā­ye­ṣu au­da­yi­kau­pa­śa­mi­ka­kṣā­yo­pa­śa­mi­ke­ṣū­tpa­dya­te­'­va­dhi­jñā­na­m rū­pi­dra­vya­saṃ­ba­ndhā­t­, na kṣāyika- TARVV-MK 88,20pā­ri­ṇā­mi­ke­ṣu nāpi dha­rmā­sti­kā­yā­di­ṣu ta­tsaṃ­ba­ndhā­bhā­vā­t | TARVV-MK 88,21atha ma­naḥ­pa­rya­ya­sya ko vi­ṣa­ya­ni­ba­ndha iti ? ata āha — TA-MK 1.28 ta­da­na­nta­bhā­ge ma­naḥ­pa­rya­ya­sya || TARVV-MK 88,23ya­drū­pi­dra­vyaṃ sa­rvā­va­dhi­jñā­na­sya vi­ṣa­ya­tve­na sa­ma­rthi­taṃ ta­syā­na­nta­bhā­gī­kṛ­ta­syai­ka­smi­n bhāge TARVV-MK 88,24ma­naḥ­pa­rya­yaḥ pra­va­rta­te | TARVV-MK 88,25‘­a­thā­nte ya­nni­rdi­ṣṭaṃ ke­va­la­jñā­naṃ tasya ko vi­ṣa­ya­ni­ba­ndha­’ iti ? ata āha — TA-MK 1.29 sa­rva­dra­vya­pa­ryā­ye­ṣu ke­va­la­sya || TARVV-MK 88,27atrāha — kiṃ dravyam ? TARV-MK 1.29.1sva­pa­ryā­yā­n dravati drūyate vā tairiti dravyam | TARVV-MK 88,28 ātmanaḥ pa­ryā­yā­n dravati ga­ccha­tī­ti TARVV-MK 88,29dravyam | ba­hu­lā­pe­kṣa­yā kartari sā­dhu­tva­m | drūyate vā tairiti dravyam | TARV-MK 1.29.2ka­tha­ñci­dbhe­da­si­ddhau ta­tka­rtṛ­ka­rma­vya­pa­de­śa­si­ddhiḥ | TARVV-MK 88,30 dravyasya pa­ryā­yā­ṇāṃ ca kathañci- TARVV-MK 88,31dbhede sati uktaḥ ka­rtṛ­ka­rma­vya­pa­de­śaḥ siddhyati | TARV-MK 1.29.3i­ta­ra­thā hi ta­da­pra­siddhi­ra­tya­ntā­vya­ti­re­kā­t | TARVV-MK 89,01 ya­dye­kā­nte­na e­ka­tva­ma­va­dhā­rye­ta tasya kartṛ- TARVV-MK 89,02ka­rma­vya­pa­de­śā­pra­si­ddhiḥ syāt | kutaḥ ? a­tya­ntā­vya­ti­re­kā­t | na hi tadeva ni­rvi­śe­ṣa­me­kaṃ TARVV-MK 89,03śa­ktya­nta­rā­pe­kṣa­yā vinā kartṛ karma ca bha­vi­tu­ma­rha­ti | atha kaḥ paryāyaḥ ? TARV-MK 1.29.4tasya mi­tho­bha­va­naṃ prati vi­ro­dhya­vi­ro­dhi­nāṃ dha­rmā­ṇā­mu­pā­ttā­nu­pā­tta­he­tu­kā­nāṃ śa­bdā­nta­rā- tma­lā­bha­ni­mi­tta­tvā­d a­rpi­ta­vya­va­hā­ra­vi­ṣa­yo­'­va­sthā­vi­śe­ṣaḥ paryāyaḥ | TARVV-MK 89,05 mi­tho­bha­va­naṃ prati keciddha- TARVV-MK 89,06rmā vi­ro­dhi­naḥ­, ke­ci­da­vi­ro­dhi­naḥ | tatra jīvasya tā­va­da­nā­di­pā­ri­ṇā­mi­ka­cai­ta­nya­jī­va­dra­vya­bha­vyā- TARVV-MK 89,07bha­vyo­rdhva­ga­ti­sva­bhā­vā­sti­tvā­di­bhi­rau­da­yi­kā­da­yo bhāvā ya­thā­saṃ­bha­vaṃ yu­ga­pa­dbhā­vā­d a­vi­ro­dhi­naḥ | TARVV-MK 89,08vi­ro­dhi­na­śca nā­ra­ka­tai­rya­gyo­na­de­va­ma­nu­ṣya-strī­puṃ­na­puṃ­sa­kai­ka­dvi­tri­ca­tuḥ­pa­ñce­ndri­ya-bā­lya­kau­mā­ra-kopa- TARVV-MK 89,09pra­sā­dā­da­yaḥ sa­hā­na­va­sthā­nā­t | tathā pau­dga­li­kā a­nā­di­pā­ri­ṇā­mi­kāḥ rū­pa­ra­sa­ga­ndha­spa­rśa- TARVV-MK 89,10śa­bda­sā­mā­nyā­sti­tvā­da­yaḥ śu­klā­di­pa­ñca­ka­ti­ktā­di­pa­ñca­ka­ga­ndha­dva­ya­spa­rśā­ṣṭa­ka­śa­bda­ṣa­ṭka­pa­ryā­yaiḥ TARVV-MK 89,11pra­tye­ka­me­ka­dvi­tri­ca­tuḥ­pa­ñcā­di­saṃ­khye­yā­saṃ­khye­yā­na­nta­gu­ṇa­pa­ri­ṇā­mi­bhi­rya­thā­saṃ­bha­vaṃ yu­ga­pa­dbhā­vā­d aviro- TARVV-MK 89,12dhinaḥ | vi­ro­dhi­na­śca śu­kla­kṛ­ṣṇa­nī­la­ti­kta­ka­ṭu­ka­su­ra­bhī­ta­ra­ga­ndhā­da­yaḥ prā­yo­gi­kā vai­śra­si­kā­śca TARVV-MK 89,13pa­ra­mā­ṇu­ṣu skandheṣu ca, sa­hā­na­va­sthā­nā­t | evaṃ dha­rmā­sti­kā­yā­di­ṣva­pi a­mū­rta­tvā­'­ce­ta­na­tvā­'­saṃ­khye- TARVV-MK 89,14ya­pra­de­śa­tva­ga­ti­kā­ra­ṇa­sva­bhā­vā­'­sti­tvā­da­yo­'­na­nta­bhe­dā­gu­ru­la­ghu­gu­ṇa­hā­ni­vṛ­ddhi­vi­kā­raiḥ sva­pra­tya­yaiḥ para- TARVV-MK 89,15pra­tya­yai­śca ga­ti­kā­ra­ṇa­tva­vi­śe­ṣā­di­bhiḥ a­vi­ro­dhi­naḥ pa­ra­spa­ra­vi­ro­dhi­na­śca vijñeyāḥ | teṣu keci- TARVV-MK 89,16du­pā­tta­he­tu­kā dra­vya­kṣe­tra­kā­la­bhā­va­ni­mi­ttā au­da­yi­kā­da­yaḥ | a­nu­pā­tta­he­tu­kā­śca triṣu kā­le­ṣva­vi- TARVV-MK 89,17kāriṇaḥ pā­ri­ṇā­mi­kā­ścai­ta­nyā­da­yaḥ | teṣāṃ vi­ro­dhya­vi­ro­dhi­nāṃ dha­rmā­ṇā­mu­pā­ttā­nu­pā­tta­he­tu­kā­nāṃ TARVV-MK 89,18śa­bdā­nta­rā­tma­lā­bha­sya ni­mi­tta­tvā­t ‘­ce­ta­no nārako bālaḥ’ iti a­rpi­ta­vya­va­hā­ra­vi­ṣa­yaḥ iti TARVV-MK 89,19vya­va­hā­ra-ṛ­ju­sū­tratri­vi­dha­śa­bda­na­yā­tma­kaḥ­, dra­vyā­rthi­kā­na­rpa­ṇā­t pa­ryā­yā­rthi­ke­nā­rpi­taḥ tasya TARVV-MK 89,20vi­ṣa­yaḥ­, tasya dravyasya a­va­sthā­vi­śe­ṣaḥ paryāya i­tyu­cya­te | TARV-MK 1.29.5ta­yo­ri­ta­re­ta­ra­yo­ga­la­kṣa­ṇo dvandvaḥ | TARVV-MK 89,21 ta­yo­ri­ta­re­ta­ra­yo­ga­la­kṣa­ṇo dvandvo ve­di­ta­vyaḥ | dravyāṇi TARVV-MK 89,22ca pa­ryā­yā­śca dra­vya­pa­ryā­yā iti | TARV-MK 1.29.6dva­ndve­'­nya­tvaṃ pla­kṣa­nya­gro­dha­va­di­ti cet; na; tasya ka­tha­ñci­dbhe­de­'­pi da­rśa­nā­d go­tva­go­pi­ṇḍa­va­t | TARVV-MK 89,24syā­nma­ta­m — yadi dvandvaḥ pla­kṣa­nya­gro­dha­va­da­nya­tvaṃ dra­vya­pa­ryā­yā­ṇāṃ prā­pno­tī­ti­; tanna; kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 89,25tasya ka­tha­ñci­dbhe­de­'­pi da­rśa­nā­t go­tva­go­pi­ṇḍa­va­t | yathā ‘gotvaṃ ca go­pi­ṇḍa­śca go­tva­go­pi­ṇḍau­’ TARVV-MK 89,26i­tya­na­nya­tve­'­pi dvandvo bhavati tathā dra­vya­pa­ryā­ye­ṣvi­ti | nanu sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­yo­ra­nya­tvā­t sādhya- TARVV-MK 89,27sa­ma­me­ta­di­ti­; naiṣaḥ; doṣaḥ; u­kta­me­ta­t — a­na­nya­tvaṃ sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­yoḥ | TARV-MK 1.29.7dra­vya­gra­ha­ṇaṃ pa­ryā­ya­vi­śe­ṣa­ṇaṃ cet; na; ā­na­rtha­kyā­t | TARVV-MK 89,28 syā­de­ta­t — ‘­dra­vyā­ṇāṃ paryāyā dravya- TARVV-MK 89,29pa­ryā­yāḥ­’ iti dra­vya­gra­ha­ṇaṃ pa­ryā­ya­vi­śe­ṣa­ṇa­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ā­na­rtha­kyā­t | evaṃ TARVV-MK 89,30sati dra­vya­gra­ha­ṇa­ma­na­rtha­kaṃ syāt | na hya­dra­vya­sya paryāyāḥ santīti | TARV-MK 1.29.8dra­vyā­jñā­na­pra­sa­ṅgā­cca | TARVV-MK 89,31 ke­va­le­na paryāyā eva jñāyante na dra­vyā­ṇī­ti dra­vyā­jñā­naṃ prā­pno­ti­, TARVV-MK 89,32u­tta­ra­pa­dā­rtha­pra­dhā­na­tvā­t | atha ma­ta­me­ta­t — sarveṣu pa­ryā­ye­ṣu jñāteṣu na ki­ñca­da­jñā­ta­ma­sti tato TARVV-MK 89,33vya­ti­ri­kta­sya dra­vya­syā­bhā­vā­t­; yadyevaṃ ‘­dra­vya­gra­ha­ṇa­ma­na­rtha­ka­m­’ ityuktaṃ pu­ra­stā­t | tasmāt TARVV-MK 90,01sā­dhū­kta­m — ‘­dva­ndvo­'­ya­m­’ iti | nanu ca dva­ndve­'­pi dra­vya­gra­ha­ṇa­ma­na­rtha­kaṃ pa­ryā­ya­vya­ti­re­ke­ṇā­'­nu­pa­la­bdhe­ri­ti­; TARVV-MK 90,02naiṣa doṣaḥ; saṃ­jñā­svā­la­kṣa­ṇyā­di­bhe­dā­dbhe­do­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 90,03atha sa­rva­gra­ha­ṇaṃ kimarthaṃ nanu ba­hu­va­ca­na­ni­rde­śā­de­va ba­hu­tva­saṃ­pra­tya­ya­si­ddheḥ ? TARV-MK 1.29.9sa­rva­gra­ha­ṇaṃ ni­ra­va­śe­ṣa­pra­ti­pa­ttya­rtha­m | TARVV-MK 90,04 ye lo­kā­lo­ka­bhe­da­bhi­nnā­stri­kā­la­vi­ṣa­yā dra­vya­pa­ryā­yā TARVV-MK 90,05a­na­ntāḥ­, teṣu ni­ra­va­śe­ṣe­ṣu ke­va­la­jñā­na­sya vi­ṣa­ya­ni­ba­ndha iti pra­ti­pa­ttya­rthaṃ sa­rva­gra­ha­ṇa­m | yāvāṃ- TARVV-MK 90,06llo­kā­lo­ka­sva­bhā­vo­'­na­ntaḥ tā­va­nto­'­na­ntā­na­ntā yadyapi syuḥ, tānapi jñā­tu­ma­sya sā­ma­rthya­ma­stī­tya- TARVV-MK 90,07pa­ri­mi­ta­mā­hā­tmyaṃ tat ke­va­la­jñā­naṃ ve­di­ta­vya­m | TARVV-MK 90,08āha — vi­ṣa­ya­ni­ba­ndho­'­va­dhṛ­to ma­tyā­dī­nā­m­, idaṃ tu na ni­rjñā­ta­me­ka­smi­nnā­tma­ni sva­ni­mi­tta- TARVV-MK 90,09sa­nni­dhā­no­pa­ja­ni­ta­vṛ­ttī­ni jñānāni yau­ga­pa­dye­na kati bha­va­ntī­ti ? ata ucyate — TA-MK 1.30 e­kā­dī­ni bhājyāni yu­ga­pa­de­ka­smi­nnā­ca­tu­rbhyaḥ || TARVV-MK 90,11eka iti ko'yaṃ śabdaḥ ? TARV-MK 1.30.1a­ne­kā­rtha­saṃ­bha­ve vi­va­kṣā­taḥ prā­tha­mya­va­ca­na e­ka­śa­bdaḥ | TARVV-MK 90,12 a­ya­me­ka­śa­bdo­'­ne­ka­smi­nna­rthe dṛṣṭa- TARVV-MK 90,13prayogaḥ | kva­ci­tsaṃ­khyā­yāṃ va­rta­te­, ‘eko dvau ba­ha­vaḥ­’ iti | kva­ci­da­nya­tve­, ‘eke ācāryāḥ — anye TARVV-MK 90,14ā­cā­ryāḥ­’ iti | kva­ci­da­sa­hā­ye­, ‘­e­kā­ki­na­ste vi­ca­ra­nti vīrāḥ’ iti | kva­ci­tprā­tha­mye­, TARVV-MK 90,15‘­e­ka­mā­ga­ma­na­m — pra­tha­ma­mā­ga­ma­na­m­’ iti | kva­ci­tprā­dhā­nye­, ‘­e­ka­ha­tāṃ senāṃ karomi — pra­dhā­na­ha­tāṃ senāṃ TARVV-MK 90,16ka­ro­mi­’ ityarthaḥ | tatreha vi­va­kṣā­taḥ prā­tha­mya­va­ca­na e­ka­śa­bdo ve­di­ta­vyaḥ | TARV-MK 1.30.2ā­di­śa­bda­ścā­va­ya­va­va­ca­naḥ | TARVV-MK 90,17 ā­di­śa­bda­śca | kim ? a­ne­kā­rtha­saṃ­bha­ve vi­va­kṣā­ta ihā- TARVV-MK 90,18va­ya­va­va­ca­no ve­di­ta­vyaḥ | kva­ci­dvya­va­sthā­yāṃ va­rta­te­, ‘­brā­hma­ṇā­da­ya­śca­tvā­ro varṇāḥ’ — brā­hma­ṇa­vya­va­sthāḥ TARVV-MK 90,19brā­hma­ṇa­kṣa­tri­ya­vi­ṭśū­drāḥ­’ ityarthaḥ | kva­ci­tpra­kā­re­, ‘­bhu­ja­ṅgā­da­yaḥ pa­ri­ha­rta­vyāḥ — bhu­ja­ṅga­pra­kā­rāḥ TARVV-MK 90,20vi­ṣa­va­ntaḥ­’ ityarthaḥ | kva­ci­tsā­mī­pye­, ‘­na­dyā­dī­ni kṣetrāṇi — na­dī­sa­mī­pā­ni­’ ityarthaḥ | kva­ci­da­va­ya­ve­, TARVV-MK 90,21‘ṛ­gā­di­ma­dhī­te — ṛ­ga­va­ya­va­ma­dhī­te­’ ityarthaḥ | te­nai­ta­du­ktaṃ bhavati — e­ka­syā­di­re­kā­diḥ pra­tha­mā­va­ya­va TARVV-MK 90,22iti | kasya ? pra­tha­ma­sya pa­ro­kṣa­sya | kaḥ pu­na­ra­va­ya­vaḥ ? ma­ti­jñā­na­m | TARV-MK 1.30.3sā­mī­pya­va­ca­no vā | TARVV-MK 90,23 a­tha­vā­, a­ya­mā­di­śa­bdaḥ sā­mī­pya­va­ca­no draṣṭavyaḥ | tena pra­tha­ma­sya TARVV-MK 90,24ma­ti­jñā­na­sya śrutaṃ sa­mī­pa­mi­tyu­ktaṃ bhavati | TARV-MK 1.30.4ma­te­rba­hi­rbhā­va­pra­sa­ṅga iti cet; na; anayoḥ sa­dā­'­vya­bhi­cā­rā­t | TARVV-MK 90,25 syā­de­ta­t — evaṃ sati TARVV-MK 90,26ma­te­rba­hi­rbhā­vaḥ prā­pno­tī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? anayoḥ sa­dā­'­vya­bhi­cā­rā­t | ete hi ma­ti­śru­te TARVV-MK 90,27sa­rva­kā­la­ma­vya­bhi­cā­ri­ṇī nā­ra­da­pa­rva­ta­va­t | ta­smā­da­na­yo­ra­nya­ta­ra­gra­ha­ṇe i­ta­ra­sya grahaṇaṃ sa­nni­hi­taṃ TARVV-MK 90,28bhavati | TARV-MK 1.30.5ta­to­'­nya­pa­dā­rthe vṛ­ttā­ve­ka­syā­di­śa­bda­sya ni­vṛ­tti­ru­ṣṭra­mu­kha­va­t | TARVV-MK 90,29 yathā, ‘­u­ṣṭra­sya mu­kha­mu­ṣṭra- TARVV-MK 90,30mu­kha­m­, u­ṣṭra­mu­kha­va­nmu­kha­ma­sya­’ iti vṛttau ekasya mu­kha­śa­bda­sya ni­vṛ­ttiḥ­, e­va­mi­hā­pi ‘­e­kā­di- TARVV-MK 90,31rā­di­rye­ṣāṃ tā­nī­mā­nye­kā­dī­ni­’ i­tye­ka­syā­di­śa­bda­sya nivṛttiḥ | TARV-MK 1.30.6a­va­ya­ve­na vigrahaḥ sa­mu­dā­yo vṛttyarthaḥ | TARVV-MK 91,01 a­va­ya­ve­na vigrahaḥ kri­ya­te­, vṛttyarthaḥ sa­mu­dā­yo TARVV-MK 91,02bhavati | tenaikādī­nya­bhya­nta­rī­kṛ­tya bhājyāni a­rpa­yi­ta­vyā­nī­tya­rthaḥ | kiṃ sarvāṇi ? na, ityāha TARVV-MK 91,03‘ā ca­tu­rbhyaḥ­’ | kuta etat ? TARV-MK 1.30.7ke­va­la­syā­'­sa­hā­ya­tvā­di­ta­re­ṣāṃ ca kṣa­yo­pa­śa­ma­ni­mi­tta­tvā­dyau­ga­pa­dyā­bhā­vaḥ | TARVV-MK 91,04 yataḥ kevala- TARVV-MK 91,05jñānaṃ kṣāyikaṃ ta­da­sa­hā­ya­m­, i­ta­rā­ṇi ca jñānāni kṣa­yo­pa­śa­ma­ni­mi­ttā­ni­, ato virodhā- TARVV-MK 91,06dyu­ga­pa­da­saṃ­bha­vaḥ­, ta­smā­du­cya­te ‘ā ca­tu­rbhyaḥ­’ iti | TARV-MK 1.30.8nā­bhā­vo­'­bhi­bhū­ta­tvā­da­ha­ni na­kṣa­tra­va­di­ti cet; na; kṣā­yi­ka­tvā­t | TARVV-MK 91,07 syā­de­ta­t — nābhāvaḥ TARVV-MK 91,08kṣā­yo­pa­śa­mi­kā­nāṃ jñānānāṃ ke­va­li­ni­, kintu ke­va­la­jñā­ne­na ma­ha­tā­'­bhi­bhū­tā­ni sva­pra­yo­ja­ne na TARVV-MK 91,09vyā­pri­ya­nte bhāskarapra­bhā­bhi­bhū­ta­na­kṣa­tra­va­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? kṣā­yi­ka­tvā­t | saṃkṣīṇa- TARVV-MK 91,10sa­ka­la­jñā­nā­va­ra­ṇe bha­ga­va­tya­rha­ti kathaṃ kṣā­yo­pa­śa­mi­kā­nāṃ jñānānāṃ saṃbhavaḥ | na hi pa­ri­prā­pta­sa­rva- TARVV-MK 91,11śuddhau pade pra­de­śā­'­śu­ddhi­ra­sti | TARV-MK 1.30.9i­ndri­ya­va­ttvā­di­ti cet; na; ā­rṣā­rthā­na­va­bo­dhā­t | TARVV-MK 91,12 syā­de­ta­t — e­va­mā­ga­maḥ pravṛttaḥ TARVV-MK 91,13­“­pa­ñce­ndri­yā a­saṃ­jñi­pa­ñce­ndri­yā­dā­ra­bhya ā a­yo­gi­ke­va­li­naḥ­” iti | ata indriya- TARVV-MK 91,14va­ttvā­tta­tkā­rye­ṇā­pi jñānena bha­vi­ta­vya­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ā­rṣā­rthā­na­va­bo­dhā­t | ārṣe TARVV-MK 91,15hi sa­yo­gya­yo­gi­ke­va­li­noḥ pa­ñce­ndri­ya­tvaṃ dra­vye­ndri­yaṃ prati uktaṃ na bhā­ve­ndri­yaṃ prati | yadi hi TARVV-MK 91,16bhā­ve­ndri­ya­ma­bha­vi­ṣya­t­, api tu tarhi a­saṃ­kṣī­ṇa­sa­ka­lā­va­ra­ṇa­tvā­t sa­rva­jña­tai­vā­sya nya­va­rti­ṣya­ta | TARVV-MK 91,17ta­smā­de­ta­du­ktaṃ bhavati — e­ka­smi­nnā­tma­ni dve ma­ti­śru­te­, kvacit trīṇi ma­ti­śru­tā­va­dhi­jñā­nā­ni­, mati — TARVV-MK 91,18śru­ta­ma­naḥ­pa­rya­ya­jñā­nā­ni vā, kva­ci­cca­tvā­ri ma­ti­śru­tā­va­dhi­ma­naḥ­pa­rya­ya­jñā­nā­ni­, na pa­ñcai­ka­smi­n TARVV-MK 91,19yu­ga­pa­t saṃ­bha­va­nti | TARV-MK 1.30.10saṃ­khyā­va­ca­no vai­ka­śa­bdaḥ | TARVV-MK 91,20 a­tha­vā­, saṃ­khyā­va­ca­no­'­ya­me­ka­śa­bdaḥ | e­ka­mā­di­rye­ṣāṃ tānī- TARVV-MK 91,21mā­nye­kā­dī­ni | katham ? ma­ti­jñā­na­me­ka­smi­nnā­tma­ni e­ka­m­, ya­da­kṣa­ra­śru­taṃ dvya­ne­ka­dvā­da­śa­bhe­da­mu­pa­de­śa- TARVV-MK 91,22pūrvakaṃ ta­dbha­ja­nī­ya­m — syādvā na veti | i­ta­ra­t pū­rva­va­t | TARVV-MK 91,23apara āha — saṃ­khyā­'­sa­hā­ya­prā­dhā­nya­va­ca­ne e­ka­śa­bde sati e­kā­dī­ni ke­va­lā­dī­nī­tya­rthaḥ | TARVV-MK 91,24e­ka­smi­nnā­tma­nye­kaṃ ke­va­la­jñā­naṃ kṣā­yi­ka­tvā­t | dve ma­ti­śru­te ityādi pū­rva­va­t | TARVV-MK 91,25a­tho­ktā­ni ma­tyā­dī­ni jñā­na­vya­pa­de­śa­me­va labhanta u­tā­'­nya­thā­pī­ti ? ata āha — TA-MK 1.31 ma­ti­śru­tā­va­dha­yo vi­pa­rya­ya­śca || TARVV-MK 91,27vi­pa­rya­yo mi­thye­tya­rthaḥ | kutaḥ ? sa­mya­ga­dhi­kā­rā­t | caśabdaḥ sa­mu­cca­yā­rthaḥ | vi­pa­rya­ya­śca TARVV-MK 91,28samyak ceti | kutaḥ pu­na­re­ṣāṃ vi­pa­rya­yaḥ ? TARV-MK 1.31.1mi­thyā­da­rśa­na­pa­ri­gra­hā­nma­tyā­di­vi­pa­rya­yaḥ | TARVV-MK 91,29 yo'sau da­rśa­na­mo­ha­nī­yo­da­ye sati mi­thyā­da­rśa­na- TARVV-MK 91,30pa­ri­ṇā­maḥ tena sa­hai­kā­rtha­sa­ma­vā­yā­t ma­tyā­dī­nāṃ vi­pa­rya­yo bhavati | nanu ca ma­ṇi­ka­na­kā­dī­nāṃ TARVV-MK 91,31va­rco­gṛ­ha­ga­tā­nā­ma­pi sva­bhā­va­vi­nā­śo na bhavati ta­dva­nma­tyā­dī­nā­ma­pi syāt; naiṣa doṣaḥ; TARV-MK 1.31.2sa­ra­ja­sa­ka­ṭu­kā­lā­bū­ga­ta­du­gdha­va­t sva­gu­ṇa­vi­nā­śaḥ | TARVV-MK 92,01 yathā sa­ra­ja­sa­ka­ṭu­kā­lā­bū­bhā­ja­ne nihitaṃ TARVV-MK 92,02dugdhaṃ svaguṇaṃ pa­ri­tya­ja­ti tathā ma­tyā­dī­nya­pi mi­thyā­dṛ­ṣṭi­bhā­ja­na­ga­tā­ni du­ṣya­ntī­ti | ā­dhā­ra­sya TARVV-MK 92,03doṣāddhi ā­dhe­ya­sya doṣo jāyate | TARVV-MK 92,04nanu ca nā­ya­me­kā­ntaḥ­, u­kta­me­ta­t — ‘­ma­ṇi­ka­na­kā­da­yo va­rco­gṛ­ha­ga­tā api svabhāvaṃ na tya­ja­nti­’ TARVV-MK 92,05iti; tatra ka­tha­me­ta­da­dhya­va­sī­ya­te — a­lā­bū­du­gdha­va­d duṣyanti ma­tyā­dī­ni na pu­na­rma­ṇyā­di­va­nna TARVV-MK 92,06du­ṣya­ntī­ti ? TARV-MK 1.31.3pa­ri­ṇā­ma­ka­śa­kti­vi­śe­ṣā­t | TARVV-MK 92,07pa­ri­ṇā­ma­ka­sya hi vastunaḥ śa­kti­vi­śe­ṣā­da­nya­thā­bhā­vo TARVV-MK 92,08bhavati | yathā a­lā­bū­dra­vyaṃ dugdhaṃ vi­pa­ri­ṇā­ma­yi­tuṃ śaknoti tathā mi­thyā­da­rśa­na­ma­pi ma­tyā­dī­nā­ma­nya- TARVV-MK 92,09thātvaṃ ka­rtu­ma­laṃ ta­du­da­ye a­nya­thā­ni­rū­pa­ṇa­da­rśa­nā­t | va­rco­gṛ­haṃ tu ma­ṇyā­dī­nāṃ vikāraṃ no­tpā­da­yi­tu- TARVV-MK 92,10ma­la­m­, vi­pa­ri­ṇā­ma­ka­dra­vya­sa­nni­dhā­ne te­ṣā­ma­pi bha­va­tye­vā­nya­thā­tva­m­, yadā tu sa­mya­gda­rśa­naṃ prā­du­rbhū­taṃ TARVV-MK 92,11tadā mi­thyā­pa­ri­ṇā­ma­da­rśa­nā­bhā­vā­t teṣāṃ ma­tyā­dī­nāṃ sa­mya­ktva­m­, TARVV-MK 92,12ataḥ sa­mya­gda­rśa­na­mi­thyā­da­rśa­no­da­ya­vi­śe­ṣā­tte­ṣāṃ trayāṇāṃ dvidhā klṛ­pti­rbha­va­ti — ma­ti­jñā­naṃ ma­tya­jñā­naṃ TARVV-MK 92,13śru­ta­jñā­naṃ śru­tā­'­jñā­na­m a­va­dhi­jñā­naṃ vi­bha­ṅga­jñā­na­mi­ti | TARVV-MK 92,14atrāha — rū­pā­di­vi­ṣa­yo­pa­la­bdhi­vya­bhi­cā­rā­bhā­vā­dvi­pa­rya­yā­bhā­vaḥ | yathaiva ma­ti­jñā­ne­na samya- TARVV-MK 92,15gdṛṣṭayo rū­pā­dī­nu­pa­la­bha­nte tathā mi­thyā­dṛ­ṣṭa­yo­'­pi ma­tya­jñā­ne­na | yathaiva gha­ṭā­di­ṣu rū­pā­dī­n śrutena TARVV-MK 92,16ni­śca­nva­ntyu­pa­di­śa­nti ca parebhyaḥ tathā śru­tā­jñā­ne­nā­pi | ya­thai­vā­va­dhi­nā rū­pi­ṇo­'­rthā­na­va­ya­nti tathā TARVV-MK 92,17vi­bha­ṅge­nā­pī­ti | ta­smā­nnā­sti vi­pa­rya­ya iti | ata āha — TA-MK 1.32 sa­da­sa­to­ra­vi­śe­ṣā­dya­dṛ­ccho­pa­la­bdhe­ru­nma­tta­va­t || TARV-MK 1.32.1sa­ccha­bda­syā­ne­kā­rtha­saṃ­bha­ve vi­va­kṣā­taḥ pra­śaṃ­sā­rtha­gra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 92,19 ‘ayaṃ sa­ccha­do­'­ne­kā­rthaḥ­’ iti TARVV-MK 92,20vyākhyātaḥ | tasyeha vi­va­kṣā­taḥ pra­śaṃ­sā­rtha­sya grahaṇaṃ ve­di­ta­vya­m — praśastaṃ ta­ttva­jñā­na­mi­tya­rthaḥ | TARVV-MK 92,21a­sa­da­jñā­na­m | tayoḥ sa­da­sa­toḥ | a­vi­śe­ṣe­ṇa ya­dṛ­ccha­yo­pa­la­bdhe­rvi­pa­rya­yo bhavati | katham ? u­nma­tta­va­t | TARVV-MK 92,22yathā unmatto do­ṣo­da­yā­du­pa­ha­te­ndri­ya­ma­tiḥ vi­pa­rī­ta­grā­hī bha­va­ti­, saḥ aśvaṃ ‘gauḥ’ i­tya­dhya­va­sya­ti­, TARVV-MK 92,23gāṃ vā ‘­a­śvaḥ­’ iti, loṣṭaṃ ‘su­va­rṇa­m­’ iti, suvarṇaṃ ca lo­ṣṭa­mi­ti­, loṣṭaṃ lo­ṣṭa­mi­ti­, suvarṇaṃ TARVV-MK 92,24su­va­rṇa­mi­ti­, ta­syai­va­ma­vi­śe­ṣe­ṇā­dhya­va­sya­to­'­jñā­na­me­va bha­va­ti­, tadvat mi­thyā­da­rśa­no­pa­ha­te­ndri­ya­ma­te- TARVV-MK 92,25rma­ti­śru­tā­va­dha­yo­'­pya­jñā­na­me­va bha­va­ntī­ti | TARV-MK 1.32.2bha­va­tya­rtha­gra­ha­ṇaṃ vā | TARVV-MK 92,26 a­tha­vā­, sa­ccha­bdo­'­yaṃ bha­va­tya­rthe ve­di­ta­vyaḥ | sa­dvi­dya­mā­na­mi­tya­rthaḥ­, TARVV-MK 92,27a­sa­da­vi­dya­mā­na­m­, ta­yo­ra­vi­śe­ṣe­ṇa ya­dṛ­ccho­pa­la­bdheḥ vi­pa­rya­yo bhavati — ka­dā­ci­drū­pā­di sa­da­pya­sa­di­ti TARVV-MK 92,28pra­ti­pa­dya­te a­sa­da­pi saditi | ka­dā­ci­ttu sa­tsa­de­va a­sa­da­pya­sa­de­ve­ti | kutaḥ ? TARV-MK 1.32.3pra­vā­di­pa­ri­ka­lpa­nā­bhe­dā­dvi­pa­rya­ya­gra­haḥ | TARVV-MK 92,29 pra­vā­di­nāṃ ka­lpa­nā­bhe­dā­t vi­pa­rya­ya­gra­ho bhavati | TARVV-MK 92,30tadyathā ke­ci­ttā­va­dā­huḥ — ‘­dra­vya­me­va na rū­pā­da­yaḥ­’ iti | apara āhuḥ — ‘­rū­pā­da­ya eva na dra­vya­m­’ TARVV-MK 92,31iti | a­pa­re­ṣāṃ da­rśa­na­m — ‘­a­nya­d dra­vya­ma­nye ca rū­pā­da­yaḥ­’ iti | ka­tha­me­ṣāṃ vi­pa­rya­ya­gra­haḥ ? ucyate — TARVV-MK 92,32yadi dra­vya­me­va na rū­pā­da­yaḥ­; la­kṣa­ṇā­bhā­vā­lla­kṣyā­na­va­dhā­ra­ṇa­pra­sa­ṅgaḥ | kiñca, i­ndri­ye­ṇa sanni- TARVV-MK 92,33kṛ­ṣya­mā­ṇaṃ dravyaṃ rū­pā­dya­bhā­ve sa­rvā­tma­nā sa­nni­kṛ­ṣye­ta­, tataḥ sa­rvā­tma­nā gra­ha­ṇa­pra­sa­ṅgaḥ­, karaṇa- TARVV-MK 93,01bhe­dā­bhā­va­pra­sa­ṅga­śca | na cāsau dṛṣṭa iṣṭo vā | atha rū­pā­da­ya eva na dra­vya­m­; e­va­ma­pi nirādhā- TARVV-MK 93,02ra­tvā­da­bhā­va­pra­sa­ṅgaḥ | TARVV-MK 93,03kiñca, pa­ra­spa­ra­vi­la­kṣa­ṇā­nāṃ rū­pā­dī­nāṃ sa­mu­da­ye­'­pi sati e­kā­na­rthā­nta­ra­bhā­vā­t sa­mu­da­ya­sya TARVV-MK 93,04sa­rvā­bhā­vaḥ pa­ra­spa­ra­to­'­rthānta­ra­bhū­ta­tvā­t | atha hyanyad dravyaṃ anye rū­pā­da­yaḥ­; e­va­ma­pi TARVV-MK 93,05teṣāṃ la­kṣya­la­kṣa­ṇa­bhā­vā­bhā­vaḥ pa­ra­spa­ra­to­'­rthā­nta­ra­bhū­ta­tvā­t | da­ṇḍi­da­ṇḍa­va­t la­kṣya­la­kṣa­ṇa­bhā­va TARVV-MK 93,06iti cet; na; vai­ṣa­myā­t | pṛ­tha­ksa­to­rla­kṣya­la­kṣa­ṇa­bhā­vo yukto nā­sa­to­ri­ti | TARVV-MK 93,07kiñca, rū­pā­di­ṣu gu­ṇe­ṣva­mū­rte­ṣu dra­vyā­da­rthā­nta­ra­bhū­te­ṣu ne­ndri­ya­sa­nni­ka­rṣo yuktaḥ, tataśca TARVV-MK 93,08jñā­nā­bhā­vaḥ | na cā­rthā­nta­ra­bhū­taṃ dravyaṃ kāraṇaṃ bha­vi­tu­ma­rha­ti | kiñca, TARV-MK 1.32.4mū­la­kā­ra­ṇa­vi­pra­ti­pa­tteḥ | TARVV-MK 93,09 eṣāṃ gha­ṭa­rū­pā­dī­nāṃ mū­la­kā­ra­ṇe pra­vā­di­nāṃ vi­pra­ti­pa­ttiḥ | TARVV-MK 93,10ta­dya­thā­, ke­ci­dā­huḥ — ‘a­vya­ktā­nma­ha­da­ha­ṅkā­rata­nmā­tre­ndri­ya­ma­hā­bhū­ta­mṛ­tpi­ṇḍā­divi­vṛ­tti­kra­me­ṇa ghaṭāde- TARVV-MK 93,11rvi­śva­rū­pa­sya jagata u­tpā­daḥ­’ iti; ta­da­yu­kta­m­; na hi pra­dhā­na­sya a­mū­rta­tva­ni­ra­va­ya­va­tva­ni­ṣkri­ya­tvā- TARVV-MK 93,12'­tī­ndri­ya­tvā­na­ntya­ni­tya­tvā­pa­ra­pra­yo­jya­tvā­di­vi­śe­ṣo­pe­ta­sya ta­dvi­la­kṣa­ṇo ghaṭādiḥ kāryo bha­vi­tu­ma­rha­ti­, TARVV-MK 93,13a­dṛ­ṣṭa­tvā­t | na vā a­pa­ra­pra­yo­jya­sya pra­dhā­na­sya sva­ya­ma­bhi­prā­yara­hi­ta­sya a­bhi­prā­ya­pū­rva­ka­pra­sa­va­kra­mo TARVV-MK 93,14yuktaḥ | pu­ru­ṣa­stā­va­nni­ṣkri­ya­tvā­nna ma­ha­dā­di­sa­rgā­rthaṃ pradhānaṃ pra­yu­ṅkte­; svayaṃ ni­ṣkri­ya­tvā­t pradhānaṃ TARVV-MK 93,15nātmānaṃ ma­ha­dā­di­sa­rgā­rthaṃ pra­yo­ktu­ma­rha­ti | na hi svayaṃ ga­ti­vi­ka­laḥ pa­ṅgu­rā­tmā­na­me­vā­va­ṣṭa­bhyo- TARVV-MK 93,16tthāya gacchan dṛṣṭaḥ | kiñca, a­pra­yo­ja­na­sya pra­dhā­na­sya ma­ha­dā­di­sa­rgo na yu­kti­mā­n | pu­ru­ṣa­bho­gaḥ TARVV-MK 93,17pra­yo­ja­na­mi­ti cet; na; svā­rthā­bhā­vā­t, nityasya vi­bho­rā­tma­naḥ bho­ga­pa­ri­ṇā­mā­bhā­vā­cca | kiñca, TARVV-MK 93,18a­ce­ta­na­tvā­t | iha loke ce­ta­na­ścai­tra o­da­nā­rthī kri­yā­pha­la­sā­dha­na­jñaḥ ta­da­rthe­ṣva­gni­sa­ndhu­kṣa­ṇā­di­ṣu TARVV-MK 93,19pra­va­rta­mā­no dṛṣṭaḥ, na ca tathā pradhānaṃ ce­ta­na­m­, a­to­'­sya ma­ha­dā­di­kri­yā­pra­sa­va­kra­mā­bhā­vaḥ | na ca TARVV-MK 93,20pu­ru­ṣa­sta­sya kramasya pra­yo­ja­kaḥ­; ni­ṣkri­ya­tvā­t | TARVV-MK 93,21apara āhuḥ — ‘­pa­ra­mā­ṇu­bhyaḥ pra­ti­ni­ya­ta­pā­rthi­vā­di­jā­ti­vi­śi­ṣṭe­bhyo­'­dṛ­ṣṭā­dihe­tu­sa­nni­dhā­ne TARVV-MK 93,22sati saṃ­ha­te­bhyo­'­rthā­nta­ra­bhū­ta­gha­ṭā­di­kā­ryā­tma­lā­bhaḥ­’ iti; ta­da­pya­yu­kta­m­; ni­tya­tvā­da­ṇū­nāṃ kā­ryā­ra­mbha- TARVV-MK 93,23śa­ktya­bhā­vā­t | sati cārambhe ni­tya­tva­hā­neḥ | na­cā­rthā­nta­ra­bhū­ta­sya kā­rya­syā­ra­mbho yuktaḥ; TARVV-MK 93,24vya­ti­re­kā­nu­pa­la­bdheḥ­, u­pa­la­bdhau cā­ṇu­ma­ha­ttvā­bhā­vaḥ | na ca jā­ti­pra­ti­ni­ya­mo­'­sti­; bhinna-TARVV-MK 93,25jā­tī­yā­nā­ma­pyā­ra­mbha­da­rśa­nā­t | bhi­nna­jā­tī­ye­ṣu sa­mu­dā­ya­mā­tra­mi­ti cet; tu­lya­jā­tī­ye­ṣva­pi TARVV-MK 93,26ta­tpra­sa­ṅgaḥ | na cātmano gha­ṭā­dyā­ra­mbhe ka­rtṛ­tva­mu­pa­pa­nna­m­; ni­ṣkri­ya­tvā­nni­tya­tvā­cca | nāpyātma- TARVV-MK 93,27gu­ṇa­syā­dṛ­ṣṭā­deḥ­; ni­ṣkri­ya­tvā­de­va | na ca ni­ṣkri­yo­'­rthā­nta­re kri­yā­he­tu­rdṛ­ṣṭaḥ | TARVV-MK 93,28anye manyante — ‘­va­rṇā­di­pa­ra­mā­ṇu­sa­mu­da­yā­tma­kā rū­pa­pa­ra­mā­ṇa­vo­'­tī­ndri­yāḥ sa­mu­di­tāḥ santaḥ TARVV-MK 93,29i­ndri­ya­grā­hya­tva­ma­nu­bhū­ya gha­ṭā­di­kā­ryā­tma­lā­bha­he­tu­tvaṃ pra­ti­pa­dya­nte­’ iti; ta­da­pya­yu­kta­m­; pratyekaṃ TARVV-MK 93,30rū­pa­pa­ra­mā­ṇū­nā­ma­tī­ndri­ya­tvā­tta­to­'­na­nya­sya kā­rya­syā­pya­tī­ndri­ya­tva­pra­sa­ṅgā­t­, tataśca dṛ­śya­vi­ṣa­ya- TARVV-MK 94,01pra­mā­ṇa­pra­mā­ṇā­bhā­sa­vi­ka­lpā­bhā­vaḥ | kā­ryā­bhā­vā­cca ta­lli­ṅga­sya kā­ra­ṇa­syā­pya­bhā­vaḥ | kiñca, TARVV-MK 94,02kṣa­ṇi­ka­tvā­nni­ṣkri­ya­tvā­cca kā­ryā­ra­mbhā­bhā­vaḥ­, vi­vi­kta­śa­ktī­nāṃ pa­ra­spa­rā­bhi­saṃ­ba­ndhā­bhā­va­śca | TARVV-MK 94,03na cā­nyo­'­rtha­śce­ta­na­ste­ṣāṃ saṃ­ba­ndha­sya ka­rtā­sti­, ta­da­bhā­vā­tsaṃ­ba­ndhā­bhā­vaḥ | e­va­ma­nye­ṣva­pi pra­vā­di­ṣu TARVV-MK 94,04sa­tya­sa­di­ti a­sa­tya­pi saditi vi­pa­rya­yo mi­thyā­da­rśa­no­da­ya­va­śā­dve­di­ta­vyaḥ pi­tto­da­yā­ku­li­ta­ra­sa­ne- TARVV-MK 94,05ndri­ya­vi­pa­rya­ya­va­t | tato ya­du­kta­m — ‘­rū­pā­di­vi­ṣa­yo­pa­la­bdhi­vya­bhi­cā­rā­bhā­vā­nna mi­thyā­dṛ­ṣṭe­rjñā­na- TARVV-MK 94,06tra­ya­ma­jñā­na­m­’ iti; ta­da­sa­mya­k | TARVV-MK 94,07vyākhyātaṃ jñānaṃ la­kṣa­ṇā­di­bhiḥ | idānīṃ cāritraṃ ni­rde­ṣṭa­vyaṃ ta­du­lla­ṅghya nayā ucyante | TARVV-MK 94,08kasmāt ? mo­kṣa­vi­dhā­ne tasya va­kṣya­mā­ṇa­tvā­t | kutaḥ pu­na­sta­nmo­kṣa­vi­dhau vakṣyate iti cet ? TARVV-MK 94,09mokṣaṃ prati pra­dhā­na­kā­ra­ṇa­tvā­t | kiṃkṛtaṃ prā­dhā­nya­m ? kṛ­tsna­ka­rme­ndha­na­ni­rda­ha­na­kṛ­ta­m | yata ātmā TARVV-MK 94,10vyu­pa­ra­ta­kri­yā­dhyā­nā­vi­rbhū­tā­tma­ba­laḥ kṛ­tsna­ka­rme­ndha­na­ni­rda­ha­na­sa­ma­rtho bha­va­ti­, natu kṣāyika- TARVV-MK 94,11sa­mya­ktva­ke­va­la­jñā­no­pe­to­'­pi | yadi syāt; kṣā­yi­ka­sa­mya­ktva­ke­va­la­jñā­no­tpa­ttya­na­nta­ra­me­va kṛtsna- TARVV-MK 94,12ka­rma­kṣa­yaḥ syāt, vyu­pa­ra­ta­kri­yā­dhyā­no­tpa­ttya­na­nta­ra­me­va bhavati | ta­cco­tta­maṃ cā­ri­tra­m­, TARVV-MK 94,13­“­ka­rmā­dā­na­he­tu­kri­yā­vyu­pa­ra­ti­ścā­ri­tra­m­” iti va­ca­nā­t | yadīha ta­du­cye­ta mokṣa- TARVV-MK 94,14vi­dhā­ne­'­pi ta­dva­kta­vya­mi­ti gauravaṃ syāt | e­va­ma­pi jī­vā­da­yo ni­rde­ṣṭa­vyā ucyante | pramāṇaṃ TARVV-MK 94,15vyā­khyā­ta­m | pra­mā­ṇai­ka­de­śā nayāḥ ­“­pra­mā­ṇa­na­yai­ra­dhi­ga­maḥ­” iti va­ca­nā­t­, TARVV-MK 94,16ta­da­na­nta­ra­va­ca­nā­rhā nayāḥ | yadyevaṃ ke te nayā iti ? ata āha — TA-MK 1.33 nai­ga­ma­saṃ­gra­ha­vya­va­hā­ra­rju­sū­tra­śa­bda­sa­ma­bhi­rū­ḍhai­va­mbhū­tā nayāḥ || TARVV-MK 94,18śa­bdā­pe­kṣa­yai­kā­di­saṃ­khye­ya­vi­ka­lpā nayāḥ | ta­trā­ti­saṃ­kṣe­pā­da­pra­ti­pa­ttiḥ­, a­ti­vi­sta­re cālpa- TARVV-MK 94,19pra­jñā­nā­ma­na­nu­gra­ha iti ma­dhya­ya­yā pra­ti­pa­ttyā sapta nayā a­tro­cya­nte | teṣāṃ sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­la­kṣa­ṇaṃ TARVV-MK 94,20va­kta­vya­m | tatra sā­mā­nya­la­kṣa­ṇa­mu­cya­te — TARV-MK 1.33.1pra­mā­ṇa­pra­kā­śi­tā­'­rtha­vi­śe­ṣa­pra­rū­pa­ko nayaḥ | TARVV-MK 94,21 pra­ka­rṣe­ṇa mānaṃ pramāṇaṃ sa­ka­lā­de­śi i­tya­rthaḥ­, tena TARVV-MK 94,22pra­kā­śi­tā­nāṃ na pra­mā­ṇā­bhā­sa­pa­ri­gṛ­hī­tā­nā­mi­tya­rthaḥ­, te­ṣā­ma­rthā­nā­m a­sti­tva­nā­sti­tvanityatvā- TARVV-MK 94,23ni­tya­tvā­dya­na­ntā­tma­nāṃ jī­vā­dī­nāṃ ye viśeṣāḥ pa­ryā­yā­ste­ṣāṃ pra­ka­rṣe­ṇa rūpakaḥ pra­rū­pa­kaḥ ni­ru­ddha­do­ṣā- TARVV-MK 94,24nu­ṣa­ṅga­dvā­re­ṇe­tya­rthaḥ | e­vaṃ­la­kṣa­ṇo nayaḥ | TARVV-MK 94,25tasya dvau mū­la­bhe­dau dra­vyā­sti­kaḥ pa­ryā­yā­sti­ka iti | dra­vya­ma­stī­ti ma­ti­ra­sya dravya- TARVV-MK 94,26bha­va­na­me­va nā­to­'­nye bhā­va­vi­kā­rāḥ­, nā­pya­bhā­vaḥ ta­dvya­ti­re­ke­ṇā­nu­pa­la­bdhe­ri­ti dra­vyā­sti­kaḥ | TARVV-MK 95,01paryāya evāsti iti ma­ti­ra­sya ja­nmā­di­bhā­va­vi­kā­ra­mā­tra­me­va bhavanaṃ na ta­to­'­nya­d dravya- TARVV-MK 95,02masti ta­dvya­ti­re­ke­ṇā­nu­pa­la­bdhe­ri­ti pa­ryā­yā­sti­kaḥ | a­tha­vā­, dra­vya­me­vā­rtho­'­sya na gu­ṇa­ka­rma­ṇī TARVV-MK 95,03ta­da­va­sthā­rū­pa­tvā­di­ti dra­vyā­rthi­kaḥ | paryāya e­vā­rtho­'­sya rū­pā­dyu­tkṣe­pa­ṇā­di­la­kṣa­ṇo na ta­to­'­nya­d TARVV-MK 95,04dra­vya­mi­ti pa­ryā­yā­rthi­kaḥ | athavā aryate gamyate ni­ṣpā­dya­ta ityarthaḥ kāryam | dravati ga­ccha­tī­ti TARVV-MK 95,05dravyaṃ kā­ra­ṇa­m | dra­vya­me­vā­rtho­'­sya kā­ra­ṇa­me­va kāryaṃ nā­rthā­nta­ra­m­, na ca kā­rya­kā­ra­ṇa­yoḥ ka­ści­drū­pa­bhe­daḥ TARVV-MK 95,06ta­du­bha­ya­me­kā­kā­ra­me­va pa­rvā­ṅgu­li­dra­vya­va­di­ti dra­vyā­rthi­kaḥ | pari sa­ma­ntā­dā­yaḥ­pa­ryā­yaḥ | paryāya evārthaḥ TARVV-MK 95,07kā­rya­ma­sya na dravyam a­tī­tā­nā­ga­ta­yo­rvi­na­ṣṭā­nu­tpa­nna­tve­na vya­va­hā­rā­bhā­vā­t­, sa evaikaḥ kā­rya­kā­ra­ṇa- TARVV-MK 95,08vya­pa­de­śa­bhā­gi­ti pa­ryā­yā­rthi­kaḥ | a­tha­vā­, a­rtha­na­ma­rthaḥ pra­yo­ja­na­m­, dra­vya­me­vā­rtho­'­sya pra­tya­yā­bhi­dhā­nā- TARVV-MK 95,09nu­pra­vṛ­tti­li­ṅga­da­rśa­na­sya ni­hno­tu­ma­śa­kya­tvā­di­ti dra­vyā­rthi­kaḥ | pa­ryā­yo­'­rthaḥ pra­yo­ja­na­ma­sya vāg- TARVV-MK 95,10vi­jñā­na­vyā­vṛ­tti­ni­ba­ndha­na­vya­va­hā­ra­pra­si­ddhe­ri­ti pa­ryā­yā­rthi­kaḥ | tadbhedā nai­ga­mā­da­yaḥ | TARVV-MK 95,11eṣāṃ vi­śe­ṣa­la­kṣa­ṇa­mu­cya­te — TARV-MK 1.33.2a­rtha­saṃ­ka­lpa­mā­tra­grā­hī naigamaḥ | TARVV-MK 95,12ni­ga­ccha­nti ta­smi­nni­ti ni­ga­ma­na­mā­traṃ vā ni­ga­maḥ­, TARVV-MK 95,13nigame kuśalo bhavo vā naigamaḥ | tasya loke vyāpāraḥ a­rtha­saṃ­ka­lpa­mā­tra­gra­ha­ṇaṃ pra­sthe­ndra­gṛ­ha­ga­myā­di­ṣu | TARVV-MK 95,14tadyathā — kaścit pragṛhya paraśuṃ puruṣaṃ ga­ccha­nta­ma­bhi­sa­mī­kṣyā­ha ‘­ki­ma­rthaṃ gacchati bha­vā­n­’ iti ? sa TARVV-MK 95,15tasmai ācaṣṭe pra­sthā­rtha­mi­ti | e­va­mi­ndra­gṛ­hā­dā­va­pi | tathā ‘­ka­ta­ro­'­tra gamī’ ityukte ācaṣṭe — TARVV-MK 95,16‘ahaṃ gamī’ iti, saṃ­pra­tya­ga­ccha­tya­pi gamīti vya­va­hā­raḥ | evaṃ pra­kā­ro­'­nyo­'­pi nai­ga­ma­na­ya­sya viṣayaḥ | TARV-MK 1.33.3bhā­vi­saṃ­jñā­vya­va­hā­ra iti cet; na; bhū­ta­dra­vyā­sa­nni­dhā­nā­t | TARVV-MK 95,17 syā­de­ta­t — nāyaṃ nai­ga­ma­na­ya- TARVV-MK 95,18viṣayaḥ bhā­vi­saṃ­jñā­vya­va­hā­ra iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? bhū­ta­dra­vyā­sa­nni­dhā­nā­t | bhūtaṃ hi kumāra- TARVV-MK 95,19ta­ṇḍu­lā­di­dra­vya­mā­śri­tya rā­jau­da­nā­di­kā bhāvinī saṃjñā pra­va­rta­te­, na ca tathā nai­ga­ma­na­ya­vi­ṣa­ye TARVV-MK 95,20kiñcid bhūtaṃ dra­vya­ma­sti ya­dā­śra­yā bhāvinī saṃjñā vi­jñā­ye­ta | TARV-MK 1.33.4u­pa­kā­rā­nu­pa­la­mbhā­t saṃ­vya­va­hā­rā­nu­pa­pa­tti­ri­ti cet; na; a­pra­ti­jñā­nā­t | TARVV-MK 95,21 syā­de­ta­t — TARVV-MK 95,22na­ga­ma­na­ya­va­kta­vye u­pa­kā­ro no­pa­la­bhya­te­, bhā­vi­saṃ­jñā­vi­ṣa­ye tu rā­jā­dā­vu­pa­la­bhya­te­, tato nāyaṃ yukta TARVV-MK 95,23iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­pra­ti­jñā­nā­t | nai­ta­da­smā­bhiḥ pra­ti­jñā­ta­m — ‘­u­pa­kā­re sati bhavita- TARVV-MK 95,24vyam’ iti | kiṃ tarhi ? asya nayasya viṣayaḥ pra­da­rśya­te | api ca, u­pa­kā­raṃ pra­tya­bhi­mu­kha­tvā- TARVV-MK 95,25du­pa­kā­ra­vā­ne­va | TARV-MK 1.33.5sva­jā­tya­vi­ro­dhe­nai­ka­tvo­pa­na­yā­t sa­ma­sta­gra­ha­ṇaṃ saṃgrahaḥ | TARVV-MK 95,26 bu­ddhya­bhi­dhā­nā­nu­pra­vṛ­tti­li­ṅgaṃ sā- TARVV-MK 95,27dṛśyaṃ sva­rū­pā­nu­ga­mo vā jātiḥ, sā ce­ta­nā­ce­ta­nā­dyā­tmi­kā śa­bda­pra­vṛ­tti­ni­mi­tta­tve­na pra­ti­ni­ya­mā­t TARVV-MK 95,28svā­rtha­vya­pa­de­śa­bhā­k | svā jātiḥ sva­jā­tiḥ­, a­pra­cya­va­na­ma­vi­ro­dhaḥ­, sva­jā­te­ra­vi­ro­dhaḥ svajātya- TARVV-MK 95,29vi­ro­dha­ste­na sva­jā­tya­vi­ro­dhe­na e­ka­tvo­pa­na­yā­t | keṣām ? bhe­dā­nā­m | sa­ma­sta­gra­ha­ṇaṃ saṃgraho yathā TARVV-MK 95,30sad dravyaṃ ghaṭa ityādi | ‘­sa­t­’ ityukte sa­ttā­saṃ­ba­ndhā­rhā­ṇāṃ dra­vya­pa­ryā­ya­ta­dbhe­da­pra­bhe­dā­nāṃ ta­da­vya­ti­re- TARVV-MK 95,31kāt te­nai­ka­tve­na saṃgrahaḥ | ‘­dra­vya­m­’ iti cokte jī­vā­jī­va­ta­dbhe­da­pra­bhe­dā­nāṃ dra­vya­tvā­vi­ro­dhā­tte­nai­ka- TARVV-MK 95,32tvena saṃgrahaḥ | ‘­gha­ṭaḥ­’ iti cokte nā­mā­di­bhe­dā­t mṛ­tsu­va­rṇā­di­kā­ra­ṇa­vi­śe­ṣā­d va­rṇa­saṃ­sthā­nā­di­vi- TARVV-MK 96,01kārācca bhinnānāṃ gha­ṭa­śa­bda­vā­cyā­nāṃ ta­da­vya­ti­re­kā­de­ka­tve­na saṃgrahaḥ | e­va­mi­ta­re­ṣva­pī­ti | TARVV-MK 96,02ta­trā­bhi­dhā­na­pra­tya­yau sāmānyaṃ ni­rā­kṛ­ta­vi­śe­ṣa­bhā­vā­t | TARVV-MK 96,03āha — sa­ttā­dya­rthā­nta­ra­bhū­ta­ma­sti­, ta­da­bhi­saṃ­ba­ndhā­t sa­dā­di­vya­pa­de­śa iti; tanna; u­bha­ya­thā­'­nu­pa- TARVV-MK 96,04patteḥ | i­da­mi­ha saṃ­pra­dhā­rya­m — sa­ttā­saṃ­ba­ndhā­tprā­g dra­vyā­di­ṣu sa­di­tya­bhi­dhā­naṃ pra­tya­ya­śca syādvā, TARVV-MK 96,05na veti ? yadi syāt; sa­ttā­saṃ­ba­ndha­vai­ya­rthyaṃ pra­kā­śi­ta­pra­kā­śa­na­vai­ya­rthya­va­t, sa­ttā­dva­ya­pra­sa­ṅga­śca — ekā TARVV-MK 96,06ā­bhya­nta­rī aparā bāhyeti | ataśca sa­ma­ya­vi­ro­dhaḥ — ­“­sa­lli­ṅgā­vi­śe­ṣā­dvi­śe­ṣa­li­ṅgā- TARVV-MK 96,07bhā­vā­ccai­ko bhāvaḥ” iti | atha nāsti; kha­ra­vi­ṣā­ṇā­di­ṣva­ti­pra­sa­ṅgaḥ | TARVV-MK 96,08sa­ma­vā­ya­kṛ­to­'­yaṃ viśeṣa iti cet; na; tasya pra­ti­ṣi­ddha­tvā­t | TARVV-MK 96,09kiñca, sattāyāḥ saditi vya­pa­de­śa­sya sa­ttā­nta­ra­he­tu­ka­tvā­he­tu­ka­tva­yoḥ a­na­va­sthā­pra­ti­jñā­hā­ni- TARVV-MK 96,10do­ṣa­pra­sa­ṅgaḥ | atha pa­dā­rtha­śa­kti­pra­ti­ni­ya­mā­d dra­vyā­di­ṣu saditi vya­pa­de­śo ni­mi­ttā­nta­ra­he­tu­kaḥ­, TARVV-MK 96,11sattāyāṃ svata eveti cet; saṃ­sa­rga­vā­da­tyā­gaḥ­, i­cchā­mā­tra­ka­lpa­nā­pra­sa­ṅga­śca | TARVV-MK 96,12kiñca, sattādeḥ pa­dā­rthā­nta­ra­sya dra­vyā­di­ṣu vṛttiḥ so­'­sye­ti vā syāt, so­'­ya­mi­ti vā ? TARVV-MK 96,13yadi so­'­sye­ti vṛttiḥ; ma­ttva­rthī­ye­na bha­vi­ta­vya­m ‘­sa­ttā­va­ddra­vya­m­’ iti, yathā gomān ya­va­mā­ni­ti­, TARVV-MK 96,14ato ma­ttva­rtha­sya bhā­vā­rtha­sya ca ni­vṛ­tti­rva­kta­vyā | a­tha­so­'­ya­mi­tya­bhi­saṃ­ba­ndhe­na TARVV-MK 96,15vṛttiḥ; ‘sattā dra­vya­m­’ iti prāpnoti yathā ‘yaṣṭiḥ pu­ru­ṣaḥ­’ iti, na ‘­sa­ddra­vya­m­’ iti, tatra TARVV-MK 96,16bhā­vā­rtha­sya ni­vṛ­tti­rva­kta­vyā | TARVV-MK 96,17kiñca, dṛ­ṣṭā­ntā­bhā­vā­t | na hyekaṃ ki­ñci­da­ne­ka­saṃ­ba­ndhi dṛṣṭaṃ ya­da­bhi­sa­mī­kṣya sattaikā TARVV-MK 96,18a­ne­ka­saṃ­ba­ndhi­nī gamyeta | nī­lī­dra­vya­va­di­ti cet; na; na ta­syā­ne­ka­tvā­t | nī­lī­tva­va­di­ti TARVV-MK 96,19cet; na; ta­syā­si­ddha­tvā­t | TARV-MK 1.33.6ato vi­dhi­pū­rva­ka­ma­va­ha­ra­ṇaṃ vya­va­hā­raḥ | TARVV-MK 96,20 e­ta­smā­d ataḥ | kutaḥ | saṃ­gra­hā­t saṃ­gra­ha­na­yā­kṣi- TARVV-MK 96,21ptā­nā­ma­rthā­nāṃ vi­dhi­pū­rva­ka­ma­va­ha­ra­ṇaṃ vya­va­hā­raḥ | ko vidhiḥ ? saṃ­gra­ha­gṛ­hī­to­'­rtha­sta­dā­nu­pū­rvye­ṇai­va TARVV-MK 96,22vya­va­hā­raḥ pra­va­rta­te ityayaṃ vidhiḥ | tadyathā — sa­rva­saṃ­gra­he­ṇa sat saṃ­gṛ­hī­ta­m­, ta­ccā­na­pe­kṣi­ta­vi­śe­ṣaṃ TARVV-MK 96,23nālaṃ saṃ­vya­va­hā­rā­ye­ti vya­va­hā­ra­na­ya ā­śrī­ya­te — ya­tsa­tta­d ‘dravyaṃ guṇo vā’ iti | dra­vye­ṇā­pi ca saṃgrahā- TARVV-MK 96,24kṣiptena jī­vā­jī­vā­vi­śe­ṣā­na­pe­kṣe­ṇa na śakyaḥ saṃ­vya­va­hā­ra iti ‘­jī­va­dra­vya­ma­jī­va­dra­vya­m­’ iti vā TARVV-MK 96,25vya­va­hā­ra ā­śrī­ya­te | jī­vā­jī­vā­va­pi ca saṃ­gra­hā­kṣi­ptau nālaṃ saṃ­vya­va­hā­rā­ye­ti pratyekaṃ de­va­nā­ra- TARVV-MK 96,26kā­di­rgha­ṭā­di­śca vya­va­hā­re­ṇā­śrī­ya­te | ‘­ka­ṣā­yo bhai­ṣa­jya­m­’ ityukte ca sā­mā­nya­sya vi­śe­ṣā­tma­ka­tvā­t TARVV-MK 96,27nai­ya­gro­dhā­di­vi­śe­ṣa­sā­ma­rthya­m | nahi śakyaḥ pra­bhu­ṇā­pi ca­kra­bhṛ­tā TARVV-MK 96,28sarvaḥ ka­ṣā­ya­sa­mā­hā­raḥ kartum | nā­ma­sthā­pa­nā­dra­vyā­ṇi ca saṃ­gra­ho­pā­ttā­ni nālaṃ vya­va­hā­rā­ye­ti bhāva TARVV-MK 96,29eva gṛhyate | e­va­ma­yaṃ na­ya­stā­va­dva­rta­te yā­va­tpu­na­rnā­sti vibhāgaḥ | TARV-MK 1.33.7sū­tra­pā­ta­va­dṛ­ju­tvā­t ṛ­ju­sū­traḥ | TARVV-MK 96,30 yathā ṛ­juḥ­sū­tra­pā­ta­sta­thā ṛju praguṇaṃ sū­tra­ya­ti ta­ntra­ya­ti TARVV-MK 96,31ṛ­ju­sū­traḥ | pū­rvāṃ­stri­kā­lavi­ṣa­yā­na­ti­śa­yya va­rta­mā­na­kā­la­vi­ṣa­ya­mā­da­tte | a­tī­tā­nā­ga­ta­yo­rvi­na- TARVV-MK 96,32ṣṭā­nu­tpa­nna­tve­na vya­va­hā­rā­bhā­vā­t | sa­ma­ya­mā­tra­ma­sya ni­rdi­dhi­kṣi­ta­m | TARVV-MK 97,01‘­ka­ṣā­yo bhai­ṣa­jya­m­’ ityatra ca saṃ­jā­ta­ra­saḥ kaṣāyo bhaiṣajyaṃ na prā­tha­mi­ka­ka­ṣā­yo­'­lpo­'­na- TARVV-MK 97,02bhi­vya­kta­ra­sa­tvā­da­sya viṣayaḥ | TARVV-MK 97,03pa­cya­mā­naḥ pakvaḥ | pakvastu syā­tpa­cya­mā­naḥ syā­du­pa­ra­ta­pā­ka iti | a­sa­de­ta­t­; vi­ro­dhā­t | TARVV-MK 97,04‘­pa­cya­mā­naḥ­’ iti va­rta­mā­naḥ ‘­pa­kvaḥ­’ i­tya­tī­taḥ ta­yo­re­ka­smi­nna­va­ro­dho vi­ro­dhī­ti­; naiṣa doṣaḥ; TARVV-MK 97,05pa­ca­na­syā­dā­va­vi­bhā­ga­sa­ma­ye ka­ści­daṃ­śo nirvṛtto vā, na vā ? yadi na ni­rvṛ­ttaḥ­; ta­ddvi­tī­yā­di- TARVV-MK 97,06ṣva­pya­ni­rvṛ­tteḥ pā­kā­bhā­vaḥ syāt | ta­to­'­bhi­ni­rvṛ­ttaḥ ta­da­pe­kṣa­yā ‘­pa­cya­mā­naḥ pakvaḥ, ’ i­ta­ra­thā hi TARVV-MK 97,07sa­ma­ya­sya trai­vi­dhya­pra­sa­ṅgaḥ | sa e­vau­da­naḥ pa­cya­mā­naḥ pakvaḥ, syā­tpa­cya­mā­na i­tyu­cya­te pa­ktu­ra­bhi­prā- TARVV-MK 97,08ya­syā­ni­rvṛ­tteḥ­, pakturhi su­vi­śa­da­su­svi­nnau­da­ne pa­kvā­bhi­prā­yaḥ­, syā­du­pa­ra­ta­pā­ka iti cocyate TARVV-MK 97,09ka­sya­ci­t pa­ktu­stā­va­tai­va kṛ­tā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 97,10evaṃ kri­ya­mā­ṇa­kṛ­ta-bhu­jya­mā­na­bhu­kta-ba­dhya­mā­na­ba­ddha-si­dhya­tsi­ddhā­da­yo yojyāḥ | TARVV-MK 97,11tathā pra­ti­ṣṭha­nte­'­smi­nni­ti prasthaḥ, yadaiva mi­mī­te­, a­tī­tā­nā­ga­ta­dhā­nya­mā­nā­saṃ­bha­vā­t | TARVV-MK 97,12ku­mbha­kā­rā­bhā­vaḥ śi­vi­kā­di­pa­ryā­ya­ka­ra­ṇe ta­da­bhi­dhā­nā­bhā­vā­t | ku­mbha­pa­ryā­ya­sa­ma­ye ca TARVV-MK 97,13svā­va­ya­ve­bhya eva nirvṛtteḥ | TARVV-MK 97,14sthi­ta­pra­śne ca ‘­ku­to­'­dyā­ga­ccha­si­’ iti ? na ‘­ku­ta­ści­t­’ ityayaṃ ma­nya­te­, ta­tkā­la­kri­yā- TARVV-MK 97,15pa­ri­ṇā­mā­bhā­vā­t | TARVV-MK 97,16ya­me­vā­kā­śa­de­śa­ma­va­gā­ḍhuṃ samartha ā­tma­pa­ri­ṇā­maṃ vā ta­trai­vā­sya vasatiḥ | TARVV-MK 97,17na kṛṣṇaḥ kākaḥ, u­bha­yo­ra­pi svā­tma­ka­tvā­t — kṛṣṇaḥ kṛ­ṣṇā­tma­ko na kā­kā­tma­kaḥ | yadi TARVV-MK 97,18kā­kā­tma­kaḥ syāt; bhra­ma­rā­dī­nā­ma­pi kā­ka­tva­pra­sa­ṅgaḥ | kākaśca kā­kā­tma­ko na kṛ­ṣṇā­tma­kaḥ | TARVV-MK 97,19yadi kṛ­ṣṇā­tma­kaḥ­; śu­kla­kā­kā­bhā­vaḥ syāt | pa­ñca­va­rṇa­tvā­cca­, pi­ttā­sthi­ru­dhi­rā­dī­nāṃ pī­ta­śu­kla- TARVV-MK 97,20ra­ktā­di­va­rṇa­tvā­t­, ta­dvya­ti­re­ke­ṇa kā­kā­bhā­vā­cca | na sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇya­m — ekasya pa­ryā­ye­bhyo- TARVV-MK 97,21'­na­nya­tvā­tpa­ryā­yā eva vi­vi­kta­śa­kta­yo dravyaṃ nāma na ki­ñci­da­stī­ti | kṛ­ṣṇa­gu­ṇa­prā­dhā­nyā­di­ti TARVV-MK 97,22cet; na; ā­sta­ra­kā­di­ṣva­ti­pra­sa­ṅgā­t­, ka­ṣā­ya­ma­dhu­re ca madhuni vi­ro­dhā­t | a­pra­tya­kṣe cākhyāya- TARVV-MK 97,23māne saṃ­śa­ya­da­rśa­nā­t | kṛ­ṣṇa­kā­ka­vi­śe­ṣa­jñe­na ke­na­ci­d dvī­pā­nta­ra­ni­vā­si­nya­nu­pa­la­bdha­kṛ­ṣṇa­kā­ka­vi­śe­ṣe TARVV-MK 97,24puruṣe pra­ti­pā­dya­mā­ne saṃśayo jāyate ‘­ki­ma­yaṃ kākasya kārṣṇyaṃ gu­ṇa­prā­dhā­nyā­dā­ca­ṣṭe­, dra­vya­syai­va vā TARVV-MK 97,25tathā pa­ri­ṇā­mā­t­’ iti ? TARVV-MK 97,26ataḥ pa­lā­lā­di­dā­hā­bhā­vaḥ pra­ti­vi­śi­ṣṭa­kā­la­pa­ri­gra­hā­t | asya hi na­ya­syā­vi­bhā­go va­rta­mā­na- TARVV-MK 97,27samayo viṣayaḥ | a­gni­saṃ­ba­ndha­na­dī­pa­na­jva­la­nada­ha­nā­nia­saṃ­khye­ya­sa­ma­yā­nta­rā­lā­ni ya­to­'­sya daha- TARVV-MK 97,28nābhāvaḥ | kiñca, yasmin samaye dāhaḥ na tasmin pa­lā­la­m­, bha­sma­tā­bhi­ni­rvṛ­tteḥ­, yasmiṃśca TARVV-MK 97,29palālaṃ na tasmin dāha iti | ya­tpa­lā­laṃ ta­dda­ha­tī­ti cet; na; sā­va­śe­ṣā­t | sa­mu­dā­yā­bhi­dhā­yi­nāṃ TARVV-MK 97,30śa­bdā­nā­ma­va­ya­ve­ṣu vṛ­tti­da­rśa­nā­da­do­ṣa iti cet; na; ta­da­va­stha­tvā­t­, e­ka­de­śa­dā­hā­bhā­va­syo­kta­tvā­t | TARVV-MK 98,01ni­ra­va­śe­ṣa­dā­hā­saṃ­bha­vā­di­ti cet; na; va­ca­na­vi­ro­dhā­t ta­da­va­stha­tvā­cca | va­ca­na­vi­ro­dha­stā­va­t — TARVV-MK 98,02yadi ni­ra­va­śe­ṣa­sya pa­lā­la­sya dā­ha­syā­saṃ­bha­va i­tye­ka­de­śa­dā­hā­t pa­lā­la­dā­ho nā­dā­haḥ­; nanu bhava- TARVV-MK 98,03dva­ca­na­sya ni­ra­va­śe­ṣa­pa­ra­pa­kṣa­dū­ṣa­ka­tvā­bhā­vā­t pa­ra­pa­kṣai­ka­de­śa­sya dū­ṣa­ka­tva­m­, ataḥ e­ka­de­śa­dū­ṣa­ka­tvā­t TARVV-MK 98,04kṛ­tsna­ma­pī­daṃ dū­ṣa­ka­me­ve­tya­sya sā­dha­ka­tva­sā­ma­rthyā­bhā­va iti | ta­da­va­stha­tva­ma­pi ‘­e­ka­sa­ma­ye dā­hā­bhā­vaḥ­’ TARVV-MK 98,05i­tyu­kta­tvā­t | a­va­ya­vā­ne­ka­tve ya­dya­va­ya­va­dā­hā­t sarvatra dā­ho­'­va­ya­vā­nta­rā­'­dā­hā­t nanu sa­rva­dā­hā- TARVV-MK 98,06bhāvaḥ | atha dāhaḥ sa­rva­tra­; ka­smā­nnā­'­dā­haḥ ? ato na dāhaḥ | evaṃ pā­na­bho­ja­nā­di­vya­va­hā­rā­bhā­vaḥ | TARVV-MK 98,07na śuklaḥ kṛ­ṣṇī­bha­va­ti­; u­bha­yo­rbhi­nna­kā­lā­va­stha­tvā­t­, pra­tyu­tpa­nna­vi­ṣa­ye ni­vṛ­tta­pa­ryā­yā­na- TARVV-MK 98,08bhi­saṃ­ba­ndhā­t | sa­rva­saṃ­vya­va­hā­ra­lo­pa iti cet; na; vi­ṣa­ya­mā­tra­pra­da­rśa­nā­t­, pū­rva­na­ya­va­kta­vyā­t saṃvyava- TARVV-MK 98,09hā­ra­si­ddhi­rbha­va­ti | TARV-MK 1.33.8śa­pa­tya­rtha­mā­hva­ya­ti pra­tyā­ya­ya­tī­ti śabdaḥ | TARVV-MK 98,10 u­cca­ri­taḥ śabdaḥ kṛ­ta­saṃ­gī­teḥ pu­ru­ṣa­sya TARVV-MK 98,11svā­bhi­dhe­ye pra­tya­ya­mā­da­dhā­ti iti śabda i­tyu­cya­te | TARV-MK 1.33.9sa ca li­ṅga­saṃ­khyā­sā­dha­nā­di­vya­bhi­cā­ra­ni­vṛ­tti­pa­raḥ | TARVV-MK 98,12 liṅgaṃ strī­tva­puṃ­stva­na­puṃ­sa­ka­tvā­ni | TARVV-MK 98,13saṃkhyā e­ka­tva­dvi­tva­ba­hu­tvā­ni | sā­dha­na­ma­sma­dā­di | e­va­mā­dī­nāṃ vya­bhi­cā­ro na nyāyya iti tanni- TARVV-MK 98,14vṛ­tti­pa­ro­'­yaṃ nayaḥ | ta­dya­thā­, li­ṅga­vya­bhi­cā­ra­stā­va­t — strīliṅge pu­lli­ṅgā­bhi­dhā­naṃ tārakā svāti- TARVV-MK 98,15riti | pulliṅge strya­bhi­dhā­na­m a­va­ga­mo vidyeti | strītve na­puṃ­sa­kā­bhi­dhā­na­m vīṇā ātodya- TARVV-MK 98,16miti | na­puṃ­sa­ke strya­bhi­dhā­na­m āyudhaṃ śa­kti­ri­ti | pulliṅge na­puṃ­sa­kā­bhi­dhā­naṃ paṭo va­stra­mi­ti | TARVV-MK 98,17na­puṃ­sa­ke pu­lli­ṅgā­bhi­dhā­naṃ dravyaṃ pa­ra­śu­ri­ti | saṃ­khyā­vya­bhi­cā­raḥ — ekatve dvi­tva­m­, nakṣatraṃ pu­na­rva­sū TARVV-MK 98,18iti | ekatve ba­hu­tva­m — nakṣatraṃ śa­ta­bhi­ṣa­ja iti | dvitve e­ka­tva­m — godau grāma iti | dvitve TARVV-MK 98,19ba­hu­tva­m — pu­na­rva­sū pa­ñca­tā­ra­kā iti | bahutve e­ka­tva­m — āmrāḥ va­na­mi­ti | bahutve dvitvam — deva- TARVV-MK 98,20manuṣyā ubhau rāśī iti | sā­dha­na­vya­bhi­cā­raḥ — ehi, manye rathena yā­sya­si­, nahi yāsyasi yātaste TARVV-MK 98,21piteti | ā­di­śa­bde­na kā­lā­di­vya­bhi­cā­ro gṛhyate | vi­śva­dṛ­śvā­'­sya putro ja­ni­tā­, bhāvi kṛtya- TARVV-MK 98,22mā­sī­di­ti kā­la­vya­bhi­cā­raḥ | saṃ­ti­ṣṭha­te pra­ti­ṣṭha­te vi­ra­ma­tyu­pa­ra­ma­tī­tiu­pa­gra­ha­vya­bhi­cā­raḥ | TARVV-MK 98,23e­va­mā­da­yo vya­bhi­cā­rā ayuktāḥ | kutaḥ ? a­nyā­rtha­syā­'­nyā­rthe­na saṃ­ba­ndhā­bhā­vā­t | yadi syāt; TARVV-MK 98,24ghaṭaḥ paṭo bhavatu paṭo vā prāsāda iti | ta­smā­dya­thā­li­ṅgaṃ ya­thā­saṃ­khyaṃ ya­thā­sā­dha­nā­di ca nyāyya- TARVV-MK 98,25ma­bhi­dhā­na­m | lo­ka­sa­ma­ya­vi­ro­dha iti cet; vi­ru­dhya­tā­m­, tattvaṃ mī­māṃ­sya­te­, su­hṛ­tsū­pa­cā­raḥ | TARV-MK 1.33.10nā­nā­rtha­sa­ma­bhi­ro­ha­ṇā­t sa­ma­bhi­rū­ḍhaḥ | TARVV-MK 98,26 yato nā­nā­rthā­n sa­ma­tī­tyai­ka­ma­rtha­mā­bhi­mu­khye­na TARVV-MK 98,27rū­ḍha­sta­taḥ sa­ma­bhi­rū­ḍhaḥ | kutaḥ ? va­stva­nta­rā­saṃ­kra­me­ṇa ta­nni­ṣṭha­tvā­t | katham ? a­vi­ta­rka­dhyā­na­va­t | TARVV-MK 98,28yathā tṛtīyaṃ śuklaṃ sū­kṣma­kri­ya­ma­vi­ta­rka­ma­vī­cā­raṃ dhyānam a­rtha­vya­ñja­na­yo­ga­sa­ṅkrā­ntya­bhā­vā­t TARVV-MK 98,29sū­kṣma­kā­ya­yo­ga­ni­ṣṭha­tvā­t­, tathā gau­ri­tya­yaṃ śabdo vā­gā­di­ṣu va­rta­mā­no ga­vya­dhi­rū­ḍhaḥ | evaṃ śeṣe- TARVV-MK 98,30ṣvapi rū­ḍhi­śa­bdo­'­sya viṣayaḥ | a­tha­vā­, ‘­a­rtha­ga­tya­rthaḥ śa­bda­pra­yo­gaḥ­’ iti ta­trai­ka­syā­rtha­syai­ke­na gata- TARVV-MK 98,31tvāt pa­ryā­ya­śa­bda­pra­yo­go­'­na­rtha­kaḥ | śa­bda­bhe­da­śce­da­sti a­rtha­bhe­de­nā­pya­va­śyaṃ bha­vi­ta­vya­mi­ti nānārtha- TARVV-MK 99,01sa­ma­bhi­ro­ha­ṇā­t sa­ma­bhi­rū­ḍhaḥ — i­nda­nā­di­ndraḥ śa­ka­nā­ccha­kraḥ pū­rdā­ra­ṇā­tpu­ra­nda­ra iti | evaṃ sarvatra | TARVV-MK 99,02a­tha­vā­, yo ya­trā­dhi­rū­ḍhaḥ sa tatra sa­me­tyā­bhi­mu­khye­nā­ro­ha­ṇā­t sa­ma­bhi­rū­ḍhaḥ | yathā kva bha­vā­nā­ste ? TARVV-MK 99,03svā­tma­nī­ti | kutaḥ ? va­stva­nta­re vṛ­ttya­bhā­vā­t | ya­dya­nya­syā­nya­tra vṛttiḥ syāt; jñā­nā­dī­nāṃ TARVV-MK 99,04rū­pā­dī­nāṃ cākāśe vṛttiḥ syāt | TARV-MK 1.33.11ye­nā­tma­nā bhū­ta­ste­nai­vā­'­dhya­va­sā­ya­ya­tī­tye­vaṃ­bhū­taḥ | TARVV-MK 99,05 ye­nā­tma­nā ye­nā­bhi­dhe­ye­na bhūtaḥ śabda- TARVV-MK 99,06ste­nai­vā­'­dhya­va­sā­ya­ya­ti | yathā i­ndra­śa­bdaḥ pa­ra­me­śva­ra­tvā­bhi­dhe­yaḥ­, sa pa­ri­ṇā­mo yatra yadā vartate tatra TARVV-MK 99,07tadaiva yukto na nā­ma­sthā­pa­nā­dra­vye­ṣu ta­tpa­ri­ṇā­mā­bhā­vā­t iti | e­va­mi­ta­re­ṣva­pi śabdeṣu svābhi- TARVV-MK 99,08dhe­ya­kri­yā­pa­ri­ṇa­ti­kṣa­ṇa eva yu­kti­rnā­nya­de­ti | a­tha­vā­, ye­nā­tma­nā yena sva­rū­pe­ṇa bhū­to­'­rtha­ste­nai­vā- TARVV-MK 99,09dhya­va­sā­ya­ya­ti­, yathā ga­ccha­tī­ti gauriti — yadaiva gacchati tadaiva gauriti na sthito na śayita iti, TARVV-MK 99,10pū­rvo­tta­ra­kā­la­yo­sta­da­rthā­bhā­vā­dda­ṇḍi­va­t | e­va­mi­ta­re­ṣva­pi | a­tha­vā­, ye­nā­tma­nā yena jñānena bhūtaḥ TARVV-MK 99,11pa­ri­ṇa­ta­ste­nai­vā­dhya­va­sā­ya­ya­ti yathā i­ndrā­gni­jñā­na­pa­ri­ṇa­ta ā­tmai­ve­ndro­'­gni­śce­ti e­vaṃ­bhū­tā­rtha­pra­tyā- TARVV-MK 99,12ya­nā­ccha­bda e­vaṃ­bhū­taḥ ta­tkā­ryā­ttā­ccha­bdya­si­ddheḥ | TARV-MK 1.33.12dā­ha­ka­tvā­dya­ti­pra­sa­ṅga iti cet; ta­da­vya­ti­re­kā­da­pra­sa­ṅga iti | TARVV-MK 99,13 syā­de­ta­t — a­gnyā­di­vya­pa- TARVV-MK 99,14deśo ya­dyā­tma­ni kriyate dā­ha­ka­tvā­dya­ti­pra­sa­jya­te iti; ucyate — ta­da­vya­ti­re­kā­da­pra­sa­ṅgaḥ | tāni TARVV-MK 99,15nā­mā­dī­ni yena rūpeṇa vya­pa­di­śya­nte ta­ta­ste­ṣā­ma­vya­ti­re­kaḥ pra­ti­ni­ya­tā­rtha­vṛ­tti­tvā­ddha­rmā­ṇā­m | tato TARVV-MK 99,16no ā­ga­ma­bhā­vā­gnau va­rta­mā­naṃ dā­ha­ka­tvaṃ ka­tha­mā­ga­ma­bhā­vā­gnau varteta ? uktā nai­ga­mā­da­yo nayāḥ | TARVV-MK 99,17u­tta­ro­tta­ra­sū­kṣma­vi­ṣa­ya­tvā­de­ṣāṃ kramaḥ pū­rva­pū­rva­he­tu­ka­tvā­cca | e­va­me­te nayāḥ pū­rva­pū­rva­vi­ru­ddha­ma­hā- TARVV-MK 99,18viṣayā u­tta­ro­tta­rā­nu­kū­lā­lpa­vi­ṣa­yā dra­vya­syā­na­nta­śa­kteḥ pra­ti­śa­kti bhi­dya­mā­nā ba­hu­vi­ka­lpā TARVV-MK 99,19jāyante | ta ete gu­ṇa­pra­dhā­na­ta­yā pa­ra­spa­ra­ta­ntrāḥ sa­mya­gda­rśa­na­he­ta­vaḥ pu­ru­ṣā­rtha­kri­yā­sā­dha­na­sā­ma­rthyā­t­, TARVV-MK 99,20ta­ntvā­da­ya iva ya­tho­pā­yaṃ vi­ni­ve­śya­mā­nāḥ pa­ṭā­di­saṃ­jñāḥ sva­ta­ntrā­ścā­'­sa­ma­rthāḥ | ta­ntvā­di­va­de­va viṣama TARVV-MK 99,21u­pa­nyā­saḥ­, ta­ntvā­da­yo ni­ra­pe­kṣā api kā­ñci­da­rtha­mā­trāṃ ja­na­ya­nti | bhavati hi kaścit pratyekaṃ TARVV-MK 99,22ta­ntu­stva­ka­trā­ṇe samartha ekaśca valkalo bandhane samarthaḥ | ime pu­na­rna­yā ni­ra­pe­kṣāḥ santaḥ na TARVV-MK 99,23kā­ñci­da­pi sa­mya­gda­rśa­na­mā­trāṃ prā­du­rbhā­va­ya­ntī­ti | naiṣa doṣaḥ; a­bhi­hi­tā­na­va­bo­dhā­t | a­bhi­hi­ta­ma­rtha- TARVV-MK 99,24ma­na­va­bu­dhya pa­re­ṇe­da­mu­pā­la­bhya­te | e­ta­du­ktaṃ ni­ra­pe­kṣe­ṣu ta­ntvā­di­ṣu pa­ṭā­di­kā­ryaṃ nāstīti | yattu TARVV-MK 99,25te­no­pa­da­rśi­taṃ na tat pa­ṭā­di­kā­rya­m | kiṃ tarhi ? ta­ntvā­di­kā­rya­m | ta­ntvā­di­kā­rya­ma­pi ta­ntvā­dya­va­ya­ve­ṣu TARVV-MK 99,26ni­ra­pe­kṣe­ṣu nā­stye­ve­tya­sma­tpa­kṣa­si­ddhi­re­va | atha ta­ntvā­di­ṣu pa­ṭā­di­kā­ryaṃ śa­ktya­pe­kṣa­yā a­stī­tyu­cya­te TARVV-MK 99,27na­ye­ṣva­pi ni­ra­pe­kṣe­ṣu bu­ddhya­bhi­dhā­na­rū­pe­ṣu kā­ra­ṇa­va­śā­t sa­mya­gda­rśa­na­he­tu­tva­vi­pa­ri­ṇa­ti­sa­dbhā­vā­t TARVV-MK 99,28śa­ktyā­tma­nā­'­sti­tva­mi­ti sā­mya­me­vo­pa­nyā­sa­sya | TARVV-MK 99,29jñā­na­da­rśa­na­yo­sta­ttvaṃ nayānāṃ caiva la­kṣa­ṇa­m | TARVV-MK 99,30jñānasya ca pra­mā­ṇa­tva­ma­dhyā­ye­'­smi­nni­rū­pi­ta­m || iti | TARVV-MK 99,31iti ta­ttvā­rtha­vā­rti­ka­vyā­khyā­nā­la­ṅkā­re pra­tha­mo­'­dhyā­yaḥ || TARVV-MK 99,32jī­yā­cci­ra­ma­ka­la­ṅka­bra­hmā la­ghu­ha­vvanṛ­pa­ti­va­ra­ta­na­yaḥ | TARVV-MK 99,33a­na­va­ra­ta­ni­khi­la­vi­dva­jja­na­nu­ta­vi­dyaḥ pra­śa­sta­ja­na­hṛ­dyaḥ || TARVV-MK 99,34TARVV-MK 99,35TARVV-MK 100,00dvi­tī­yo­'­dhyā­yaḥTARVV-MK 100,01atrāha — mo­kṣa­mā­rga­vyā­khyā­pra­sa­ṅge­na sa­mya­gda­rśa­nā­dī­nyu­pa­di­śya­nte | teṣāṃ ca la­kṣa­ṇo­tpa­tti- TARVV-MK 100,02vi­ṣa­ya­ni­ba­ndhā­dī­ni vyā­khyā­tā­ni | tatra ta­ttvā­rtha­śra­ddhā­naṃ sa­mya­gda­rśa­namu­pa­di­ṣṭa­m | ta­ttvā­rthā­śca TARVV-MK 100,03jī­vā­da­yaḥ | ta­trā­dā­vupa­di­ṣṭa­sya jīvasya kiṃ śra­ddhā­ta­vyaṃ ya­da­va­dhā­ra­ṇa­pra­ti­pa­ttyu­pā­sa­nā­di­bhya­sta­nni- TARVV-MK 100,04ṣpadyata iti ? ucyate — ta­ttva­mā­tma­naḥ svabhāvaḥ śraddheyaḥ | TARVV-MK 100,05ya­dye­va­mu­cya­tāṃ tadīyaṃ kiṃ ta­ttva­mi­ti ? ata uttaraṃ paṭhati — TA-MK 2.1 au­pa­śa­mi­ka­kṣā­yi­kau bhāvau miśraśca jīvasya sva­ta­ttva­mau­da­yi­ka­pā­ri­ṇā­mi­kau ca || TARVV-MK 100,07a­tha­vā­, pra­mā­ṇa­na­yā a­na­nta­raṃ vi­ni­rdi­ṣṭāḥ | te ca pra­me­yā­dhi­ga­ma­rū­pāḥ | pra­me­yā­śca TARVV-MK 100,08jī­vā­da­yaḥ padārthā idānīṃ ni­rde­ṣṭa­vyāḥ | ya­dye­va­ma­syai­va tā­va­dā­dā­vu­pa­di­ṣṭa­jī­va­sya kiṃ ta­ttva­mi­ti ? TARVV-MK 100,09ata āha — au­pa­śa­mi­kā­dī­ti | TARV-MK 2.1.1ka­rma­ṇo­'­nu­dbhū­ta­sva­vī­rya­vṛ­tti­to­pa­śa­mo­'­dhaḥ­prā­pi­ta­pa­ṅka­va­t | TARVV-MK 100,10 yathā sa­ka­lu­ṣa­syā­mbha­saḥ kata- TARVV-MK 100,11kā­di­dra­vya­saṃ­pa­rkā­d a­dhaḥ­prā­pi­ta­ma­la­dra­vya­sya ta­tkṛ­ta­kā­lu­ṣyā­bhā­vā­t prasāda u­pa­la­bhya­te­, tathā TARVV-MK 100,12karmaṇaḥ kā­ra­ṇa­va­śā­da­nu­dbhū­ta­sva­vī­rya­vṛ­tti­tā ātmano vi­śu­ddhi­ru­pa­śa­maḥ | TARV-MK 2.1.2kṣayo ni­vṛ­tti­rā­tya­nti­kī | TARVV-MK 100,13 yathā ta­syai­vā­mbha­so­'­dhaḥprā­pi­ta­pa­ṅka­sya śu­ci­bhā­ja­nā­nta­ra- TARVV-MK 100,14saṃ­krā­nta­sya prasāda ā­tya­nti­kaḥ­, tathā ā­tma­no­'­pi ka­rma­ṇo­'­tya­nta­vi­ni­vṛ­ttau vi­śu­ddhi­rā­tya­nti­kī TARVV-MK 100,15kṣaya i­tyu­cya­te | TARV-MK 2.1.3u­bha­yā­tma­ko miśraḥ kṣī­ṇā­kṣī­ṇa­ma­da­śa­kti­ko­dra­va­va­t | TARVV-MK 100,16 yathā pra­kṣā­la­na­vi­śe­ṣā­t TARVV-MK 100,17kṣī­ṇā­kṣī­ṇa­ma­da­śa­kti­ka­sya ko­dra­va­sya dvidhā vṛttiḥ, tathā ya­tho­kta­kṣa­ya­he­tu­sa­nni­dhā­ne sati karmaṇa TARVV-MK 100,18e­ka­de­śa­sya kṣa­yā­de­ka­de­śa­sya ca vī­ryo­pa­śa­mā­dā­tma­no bhāva u­bha­yā­tma­ko miśra iti vya­pa­di­śya­te | TARV-MK 2.1.4dra­vyā­di­ni­mi­tta­va­śā­t karmaṇaḥ pha­la­prā­pti­ru­da­yaḥ | TARVV-MK 100,19 dra­vyā­di­ni­mi­ttaṃ pratītya karmaṇo TARVV-MK 100,20vi­pa­cya­mā­na­sya pha­lo­pa­ni­pā­ta udaya i­tī­mā­mā­khyāṃ labhate | TARV-MK 2.1.5dra­vyā­tma­lā­bha­mā­tra­he­tu­kaḥ pa­ri­ṇā­maḥ | TARVV-MK 100,21 yasya bhāvasya dra­vyā­tma­lā­bha­mā­tra­me­va he­tu­rbha­va­ti TARVV-MK 100,22nā­nya­nni­mi­tta­ma­sti sa pa­ri­ṇā­ma iti pa­ri­bhā­ṣya­te | TARV-MK 2.1.6ta­tpra­yo­ja­na­tvā­dvṛ­tti­va­ca­na­m | TARVV-MK 100,23 te u­pa­śa­mā­da­yaḥ pra­yo­ja­na­ma­sye­ti vṛttiḥ kriyate | sa upa- TARVV-MK 100,24śamaḥ pra­yo­ja­na­ma­sye­tyau­pa­śa­mi­kaḥ­, kṣa­yaḥ­pra­yo­ja­na­ma­sye­ti kṣā­yi­kaḥ­, udayaḥ pra­yo­ja­na­ma­sye­tyau­da­yi­kaḥ­, TARVV-MK 100,25pa­ri­ṇā­maḥ pra­yo­ja­na­ma­sye­ti pā­ri­ṇā­mi­kaḥ | te bhāvā jīvasya sva­ta­ttva­m — svaṃ tattvaṃ sva­ta­ttva­m­, TARVV-MK 100,26svo bhā­vo­'­sā­dhā­ra­ṇo dharmaḥ | TARV-MK 2.1.7vyā­pte­rau­da­yi­ka­pā­ri­ṇā­mi­ka­gra­ha­ṇa­mā­dā­vi­ti cet; na; bha­vya­jī­va­dha­rma­vi­śe­ṣa­khyā­pa­nā­rtha­tvā­t ā­dā­vau­pa­śa­mi­kā­di­bhā­va­va­ca­na­m | TARVV-MK 100,28 syā­de­ta­t — sa­rva­jī­va­sā­dhā­ra­ṇa­tvā­d vyāpteḥ au­da­yi­ka­pā­ri­ṇā- TARVV-MK 100,29mi­ka­gra­ha­ṇa­mā­dau nyā­yya­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? bha­vya­jī­va­dha­rma­vi­śe­ṣa­khyā­pa­nā­rtha­tvā­t | bhavyasya TARVV-MK 100,30mo­kṣa­pra­ti­pā­da­nā­rtho hyayaṃ prayāsaḥ | a­to­'­sya dha­rma­vi­śe­ṣa au­pa­śa­mi­kā­di­bhā­va ā­dā­vu­cya­te | TARV-MK 2.1.8atra cā­dā­vau­pa­śa­mi­ka­va­ca­naṃ ta­dā­di­tvā­t sa­mya­gda­rśa­na­sya | TARVV-MK 100,31 sa­mya­gda­rśa­na­sya hi ā­di­rau­pa- TARVV-MK 101,01śamiko bhā­va­sta­taḥ kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­sta­taḥ kṣāyika iti, ata au­pa­śa­mi­ka­syā­dau grahaṇaṃ kriyate | TARV-MK 2.1.9a­lpa­tvā­cca | TARVV-MK 101,02 a­lpa­ścau­pa­śa­mi­ko bhāvaḥ kṣā­yi­kā­t kṣā­yo­pa­śa­mi­kā­cca | ku­to­'­lpa- TARVV-MK 101,03tvam ? saṃ­ca­ya­kā­la­syā­lpa­tvā­t | tadyathā-u­pa­śa­ma­sa­mya­gda­rśa­na­sya kā­lo­'­nta­rmu­hū­rtaḥ­, so­'­nta­rmu­hū­rto- TARVV-MK 101,04'­saṃ­khye­yāḥ samayāḥ | tatra samaye samaye nai­ra­nta­rye­ṇa saṃ­cī­ya­mā­nāṃ u­pa­śa­ma­sa­mya­gdṛ­ṣṭa­ya ā a­nta­rmu­hū­rta- TARVV-MK 101,05samāpteḥ pa­lyo­pa­mā­'­saṃ­khye­ya­bhā­ga­pra­mā­ṇā iti sa­rve­bhyo­'­lpe | TARV-MK 2.1.10tato vi­śu­ddhi­pra­ka­rṣa­yu­kta­tvā­t kṣāyikaḥ | TARVV-MK 101,06 au­pa­śa­mi­kā­ddhi kṣāyikaḥ pra­kṛ­ṣṭa­śu­ddhyu- TARVV-MK 101,07peto mi­thyā­tva­sa­mya­ṅmi­thyā­tva­sa­mya­ktvā­nāṃ sā­ka­lye­na saṃ­kṣa­yā­t­, tata au­pa­śa­mi­kā­t paraṃ kṣāyika- TARVV-MK 101,08va­ca­na­m | TARV-MK 2.1.11ba­hu­tvā­cca | TARVV-MK 101,09 bahavo hi kṣā­yi­ka­sa­mya­gdṛ­ṣṭa­ya au­pa­śa­mi­ka­sa­mya­ktve­bhyaḥ | kutaḥ ? TARVV-MK 101,10gu­ṇa­kā­ra­vi­śe­ṣā­t | ko gu­ṇa­kā­raḥ ? ā­va­li­kā­yā a­saṃ­khye­ya­bhā­gaḥ­, so­'­saṃ­khye­yāḥ samayāḥ | TARVV-MK 101,11kutaḥ ? a­saṃ­khye­ya­sya rā­śe­ra­saṃ­khye­yā eva bhedā iti | tata ā­va­li­kā­yā a­saṃ­khye­ya­bhā­ge­na guṇitā TARVV-MK 101,12u­pa­śa­ma­sa­mya­gdṛ­ṣṭa­yaḥ kṣā­yi­ka­sa­mya­gdṛ­ṣṭī­n prā­pnu­va­nti | kutaḥ ? saṃ­ca­ya­kā­la­sya ma­ha­ttvā­t | iha TARVV-MK 101,13kṣā­yi­ka­sa­mya­gdṛ­ṣṭe­stra­ya­striṃ­śa­tsā­ga­ro­pa­mā­ṇi sā­ti­re­kā­ṇi kālaḥ, tasya prā­tha­mi­ka­sa­ma­yā­dā­ra­bhya TARVV-MK 101,14samaye samaye saṃ­cī­ya­mā­nā ā ta­tkā­la­pa­ri­sa­mā­pte­rba­ha­vo bhavanti | TARV-MK 2.1.12ta­da­saṃ­khye­ya­gu­ṇa­tvā­tta­da­na­nta­raṃ mi­śra­va­ca­na­m | TARVV-MK 101,15 kṣā­yi­kā­da­saṃ­khye­ya­gu­ṇaḥ kṣā­yo­pa­śa­mi­kaḥ­, TARVV-MK 101,16dravyato na bhāvataḥ | kṣā­yo­pa­śa­mi­kā­ddhi kṣāyiko bhā­va­to­'­na­nta­gu­ṇaḥ­, vi­śu­ddhi­pra­ka­rṣa­yo­gā­t­, TARVV-MK 101,17tasmād dra­vya­to­'­saṃ­khye­ya­gu­ṇaḥ kṣā­yi­kā­t kṣā­yo­pa­śa­mi­kaḥ | kutaḥ ? gu­ṇa­kā­ra­vi­śe­ṣā­t | ko guṇa- TARVV-MK 101,18kāraḥ ? ā­va­li­kā­yā a­saṃ­khye­ya­bhā­gaḥ | kutaḥ ? saṃ­ca­ya­kā­la­sya ma­ha­ttvā­t | iha kṣā­yo­pa­śa­mi­ka- TARVV-MK 101,19sa­mya­gdṛ­ṣṭeḥ ṣa­ṭṣa­ṣṭi­sā­ga­ro­pa­mā­ṇi pūrṇāni kālaḥ, tasya pra­tha­ma­sa­ma­yā­dā­ra­bhya samaye samaye TARVV-MK 101,20saṃ­cī­ya­mā­nāḥ kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­sa­mya­gdṛ­ṣṭa­ya ā ta­tkā­la­pa­ri­sa­mā­pte­rbhū yāṃso bhavanti | TARV-MK 2.1.13ta­da­na­nta­gu­ṇa­tvā­da­nte dva­ya­va­ca­na­m | TARVV-MK 101,21 teṣāṃ sa­rve­ṣā­me­vā­na­nta­gu­ṇā au­da­yi­kāḥ pā­ri­ṇā­mi- TARVV-MK 101,22kāśca, ta­to­'­nte teṣāṃ vacanaṃ kriyate | TARV-MK 2.1.14taireva cātmanaḥ sa­ma­dhi­ga­mā­t | TARVV-MK 101,23 a­tī­ndri­ya­tvā­dā­tma­no ma­nu­ṣya­tai­rya­gyo­nā­di­bhi­rau­da­yi­kaiḥ TARVV-MK 101,24pā­ri­ṇā­mi­kai­śca cai­ta­nya­jī­va­tvā­di­bhiḥ sa­ma­dhi­ga­mo bhavati | TARV-MK 2.1.15sa­rva­jī­va­tu­lya­tvā­cca | TARVV-MK 101,25 sarveṣāṃ hi jīvānāṃ tulyā au­da­yi­kāḥ pā­ri­ṇā­mi­kā­śca TARVV-MK 101,26ta­ta­ste­ṣā­ma­nte vacanaṃ nyāyyam | TARV-MK 2.1.16ta­ttva­mi­ti ba­hu­va­ca­na­pra­sa­ṅga iti cet; na; bhā­va­syai­ka­tvā­t | TARVV-MK 101,27 syā­de­ta­t — au­pa­śa­mi­kā- TARVV-MK 101,28di­pa­ñca­ta­ya­bhā­va­sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇyā­tta­ttva­sya ba­hu­va­ca­naṃ prā­pno­tī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? bhāva- TARVV-MK 101,29syai­ka­tvā­t­, ‘­ta­ttva­m­’ ityeṣa eko bhāvaḥ | TARV-MK 2.1.17pha­la­bhe­dā­nnā­nā­tva­mi­ti cet; na; svā­tma­bhā­va­bhe­da­syā­'­vi­va­kṣi­ta­tvā­t ‘gāvo dha­na­m­’ iti yathā | TARVV-MK 102,02 syā­de­ta­t — au­pa­śa­mi­kā­di­pa­ñcata­ya­ta­ttva­pha­la­bhe­dā­dbhā­va­nā­nā­tva­mi­ti­; tanna; kiṃ kāra- TARVV-MK 102,03ṇam ? svā­tma­bhā­va­bhe­da­syā­'­vi­va­kṣi­ta­tvā­t­, yathā gāvo dha­na­mi­ti | dhi­no­te­rdha­na­m­, ta­ccai­ka­tve­na TARVV-MK 102,04vi­va­kṣi­taṃ tathā ta­ttva­mi­ti | TARV-MK 2.1.18pra­tye­ka­ma­bhi­saṃ­ba­ndhā­cca | TARVV-MK 102,05 e­ka­tva­mu­pa­pa­dya­te | au­pa­śa­mi­ko bhāvaḥ sva­ta­ttva­mi­tyā­di | TARV-MK 2.1.19dva­ndva­ni­rde­śo yukta iti cet; na; u­bha­ya­dha­rma­vya­ti­re­ke­ṇā­'­nya­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 102,06 syā­nma­ta­m- TARVV-MK 102,07dva­ndva­ni­rde­śo­'­tra yuktaḥ — ‘­au­pa­śa­mi­ka­kṣā­yi­ka­mi­śrau­da­yi­ka­pā­ri­ṇā­mi­kāḥ­’ iti | ta­trā­ya­ma­pya­rtho TARVV-MK 102,08dvi­śca­śa­bdo na kartavyo bha­va­tī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? u­bha­ya­dha­rma­vya­ti­re­ke­ṇā­nya­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 102,09ubhābhyāṃ vya­ti­re­ke­ṇā­nyo bhāvaḥ prā­pno­ti­, caśabde punaḥ sati pū­rvo­ktā­nu­ka­rṣa­ṇā­rtho yukto TARVV-MK 102,10bhavati | TARV-MK 2.1.20kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­gra­ha­ṇa­mi­ti cet; na; gau­ra­vā­t | TARVV-MK 102,11 yadyevaṃ kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­gra­ha­ṇa­me­va karta- TARVV-MK 102,12vya­ma­nya­bhā­va­ni­vṛ­ttya­rtha­m­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? gau­ra­vā­t | tathā sati sūtrasya gauravaṃ syāditi | TARV-MK 2.1.21madhye mi­śra­va­ca­naṃ pū­rvo­tta­rā­pe­kṣā­rtha­m | TARVV-MK 102,13 madhye mi­śra­va­ca­naṃ kriyate pū­rvo­tta­rā­pe­kṣā­rtha­m | TARVV-MK 102,14ki­ma­pe­kṣā­yāṃ pra­yo­ja­na­m ? bha­vyā­nā­mau­pa­śa­mi­ka­kṣā­yi­kau bhāvau sa­mya­ktva­cā­ri­trā­khyau kṣā­yo­pa­śa- TARVV-MK 102,15mikāśca jñā­na­da­rśa­na­cā­ri­tra­bhā­vāḥ | au­da­yi­ka­pā­ri­ṇā­mi­kā a­bha­vyā­nā­ma­pi kṣā­yo­pa­śa­mi­kā- TARVV-MK 102,16śceti | tatra cā­bha­vyā­nāṃ bhavyānāṃ ca mi­thyā­dṛ­ṣṭī­nāṃ cā­ri­trā­dṛ­te kṣā­yo­pa­śa­mi­kā jñā­na­da­rśa­na- TARVV-MK 102,17vikalpāḥ | TARV-MK 2.1.22‘­jī­va­sya­’ iti va­ca­na­m a­nya­dra­vya­ni­vṛ­ttya­rtha­m | TARVV-MK 102,18 jī­va­sye­daṃ svatattvaṃ nā­nya­sye­ti | TARV-MK 2.1.23sva­bhā­va­pa­ri­tyā­gā­pa­ri­tyā­ga­yoḥ śū­nya­tā­'­ni­rmo­kṣa­pra­sa­ṅga iti cet; na; ā­de­śa­va­ca­nā­t | TARVV-MK 102,20i­da­mi­ha saṃ­pra­dhā­rya­m — ātmā au­pa­śa­mi­kā­di­bhā­va­pa­ri­tyā­gī vā syāt, a­pa­ri­tyā­gī vā ? TARVV-MK 102,21kiñca, ato yadi tāvat pa­ri­tya­ja­ti­; śūnyatā prāpnoti ā­tma­naḥ­, sva­bhā­vā­bhā­vā­d a­gne­rau­ṣṇya- TARVV-MK 102,22sva­bhā­va­pa­ri­tyā­ge­'­bhā­va­va­t | a­thā­'­pa­ri­tyā­gī­; kro­dhā­di­sva­bhā­vā­pa­ri­tyā­gā­dā­tma­no­'­ni­rmo­kṣaḥ TARVV-MK 102,23prā­pno­tī­ti | tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ā­de­śa­va­ca­nā­t | a­nā­di­pā­ri­ṇā­mi­ka­cai­ta­nya­dra­vyā­rthā­de­śā­t TARVV-MK 102,24syāt sva­bhā­vā­'­pa­ri­tyā­gī­, ā­di­ma­dau­da­yi­kā­di­pa­ryā­yā­rthā­de­śā­t syāt sva­bhā­va­pa­ri­tyā­gī TARVV-MK 102,25ityādi sa­pta­bha­ṅgī pū­rva­va­t | ya­syai­kā­nte­na sva­bhā­va­pa­ri­tyā­gaḥ syā­da­pa­ri­tyā­go vā; tasya yatho- TARVV-MK 102,26ktadoṣaḥ syāt, nā­ne­kā­nta­vā­di­naḥ | TARV-MK 2.1.24a­pra­ti­jñā­nā­t | TARVV-MK 102,27 nai­ta­tpra­ti­jā­nī­ma­he — ‘­sva­bhā­va­pa­ri­tyā­gā­da­pa­ri­tyā­gā­dvā mokṣaḥ’ iti | TARVV-MK 102,28kiṃ tarhi ? a­ṣṭa­ta­ya­ka­rma­pa­ri­ṇā­ma­va­śī­kṛ­ta­syā­tma­naḥ dra­vyā­di­bā­hya­ni­mi­tta­sa­nni­dhā­ne sa­tyā­bhya­nta­ra- TARVV-MK 102,29sa­mya­gda­rśa­nā­di­mo­kṣa­mā­rga­pra­ka­rṣā­vā­ptau kṛ­tsna­ka­rma­saṃ­kṣa­yā­t mokṣo vi­va­kṣi­ta­sta­to na doṣaḥ | na TARVV-MK 102,30cā­gne­ru­ṣṇa­sva­bhā­va­pa­ri­tyā­ge­'­pya­bhā­vaḥ | kasmāt ? dra­vyā­rthā­va­sthā­nā­t | pu­dga­la­dra­vya­sya hi paryāya- TARVV-MK 102,31u­ṣṇa­bhā­vaḥ­, ta­syā­bhā­ve­'­pi sa­da­ce­ta­na­tvā­di­bhi­ra­va­sthā­na­m | kiñca, TARV-MK 2.1.25ka­rma­sa­nni­dhā­ne ta­da­bhā­ve co­bha­ya­bhā­va­vi­śe­ṣo­pa­la­bdhe­rne­tra­va­t | TARVV-MK 102,32 yathā netraṃ rū­po­pa­la­bdhi- TARVV-MK 102,33sva­bhā­va­kaṃ yadā rūpaṃ no­pa­la­bha­te tadā rū­po­pa­la­bdhi­sva­bhā­va­pa­ri­tyā­gā­t na nāsti, yathā vā kṣāyopa- TARVV-MK 103,01śa­mi­ka­tve rū­po­pa­la­bdhi­sva­bhā­va­sya netrasya saṃ­kṣī­ṇa­sa­ka­lā­va­ra­ṇe ke­va­li­ni ma­ti­jñā­nā­bhā­vā­nne­trā­tma- TARVV-MK 103,02kasya rū­po­pa­la­bdhi­sva­bhā­va­sya pa­ri­tyā­ge­'­pi dra­vya­ne­trā­va­sthā­nā­nna ne­trā­bhā­vaḥ tathā ka­rma­ni­mi­ttā- TARVV-MK 103,03nā­mau­da­yi­kā­dī­nā­ma­bhā­ve­'­pi kṣā­yi­ka­bhā­va­sa­nni­dhā­nā­dā­tma­no nā­'­bhā­vo vi­śe­ṣo­pa­la­bdhe­ri­ti | TARVV-MK 103,04atrāha — ta­syā­tma­no ye bhāvā au­pa­śa­mi­kā­da­ya­ste kiṃ bhe­da­va­nta u­tā­'­bhe­dā iti ? atro- TARVV-MK 103,05cyate — bhe­da­va­ntaḥ | yadyevaṃ te ucyatāṃ kati bhedā iti ? ata uttaraṃ paṭhati- TA-MK 2.2 dvi­na­vā­ṣṭā­da­śai­ka­viṃ­śa­ti­tri­bhe­dā ya­thā­kra­ma­m || TARVV-MK 103,07ko'yaṃ nirdeśaḥ ? TARV-MK 2.2.1dvyādīnāṃ kṛ­ta­dva­ndvā­nāṃ bhe­da­śa­bde­na vṛttiḥ | TARVV-MK 103,08 dvau ca nava cā­ṣṭā­da­śa cai­ka­viṃ­śa­ti­śca trayaśca TARVV-MK 103,09dvi­na­vā­ṣṭā­da­śai­ka­viṃ­śa­ti­tra­ya iti dvandve kṛte pa­ścā­dbhe­da­śa­bde­na vṛ­tti­ri­yaṃ ve­di­ta­vyā | nanu cetare- TARVV-MK 103,10ta­ra­yo­ge dvandvaḥ | sa ca tu­lya­yo­ge bhavati | na cātra tu­lya­yo­go­'­sti | katham ? dvyādayaḥ śabdāḥ TARVV-MK 103,11saṃ­khye­ya­pra­dhā­nā e­ka­viṃ­śa­ti­śa­bdaḥ sa­khyā­na­pra­dhā­na iti | naiṣa doṣaḥ; saṃ­khyā­śa­bdā­nā­ma­mī­ṣāṃ saṃkhyeya- TARVV-MK 103,12pra­dhā­na­tve­'­pi ni­mi­ttā­nu­vi­dhā­nā­t saṃ­khyā­ne­'­pi vṛ­tti­rbha­va­ti | pradhānaṃ hi ki­ñci­nni­mi­tta­ma­pe­kṣya TARVV-MK 103,13gu­ṇa­ma­nu­vi­dha­tte | yathā pra­dhā­na­bhū­to­'­pi rājā mantriṇaṃ gu­ṇa­mā­śra­ya­te­, ta­tpra­yu­kta­kri­yā­pha­lā­rthi­tvā­t TARVV-MK 103,14tasya prā­dhā­nya­ma­pya­nu­jā­nā­tī­ti | astyayaṃ ta­ka­śri­yaḥ samādhiḥ la­kṣa­ṇa­śā­stre­ṇa tu vi­ru­dhya­te­, evaṃ TARVV-MK 103,15ta­tro­kta­m — ­“­e­kā­da­yaḥ prā­gviṃ­śa­teḥ saṃ­khye­ya­pra­dhā­nāḥ­, viṃ­śa­tyā­da­ya­stu ka­dā­ci­t saṃ­khyā­na­pra­dhā­nāḥ TARVV-MK 103,16ka­dā­ci­tsaṃ­khye­ya­pra­dhā­nāḥ­” iti | yadi ca dvyādayaḥ saṃ­khyā­ne­'­pi va­rte­ra­n viṃ­śa­tyā­di­bhi- TARVV-MK 103,17stulyāḥ syuḥ | tatra ko doṣaḥ ? saṃ­ba­ndhi­ni vya­ti­re­ka­ni­mi­tta­vi­bha­kti­śra­va­ṇaṃ syātsvataśca saṃkhyāna- TARVV-MK 103,18syai­ka­tvā­de­ka­va­ca­naṃ śrūyeta ‘­viṃ­śa­ti­rga­vā­m­’ iti yathā | nanu ca tatraiva saṃkhyāne vṛ­tti­ru­pa­la­bhya­te TARVV-MK 103,19­“­dvye­ka­yoḥ­” iti; nāsau saṃkhyāne pra­yo­gaḥ­, kiṃ tarhi u­pa­sa­rja­nā­va­ya­ve TARVV-MK 103,20sa­mu­dā­ye prayogaḥ yathā ‘­ba­hu­śa­kti­ki­ṭa­ka­m­’ iti | saṃ­khyā­pra­dhā­na­tve­'­pi ta­dvi­ṣa­ya­tva­me­va ­“­a­nta­re- TARVV-MK 103,21ṇāpi bhā­va­pra­tya­yaṃ gu­ṇa­pra­dhā­no bhavati nirdeśaḥ | ” iti | evaṃ tarhi TARVV-MK 103,22dvyādayaḥ śabdāḥ saṃ­khye­ya­pra­dhā­nā eva, e­ka­viṃ­śa­ti­śa­bdo­'­pi saṃ­khye­ya­vṛ­ttiḥ pa­ri­gṛ­hya­ta iti TARVV-MK 103,23tu­lya­yo­go­pa­pa­tte­ryu­kto dvandvaḥ | TARVV-MK 103,24bhe­da­śa­bde­na kiṃ sva­pa­dā­rthā vṛttiḥ, ā­ho­svi­da­nya­pa­dā­rthā ? sva­pa­dā­rtha­pra­dhā­nā | katham ? ­“­vi­śe- TARVV-MK 103,25ṣaṇaṃ vi­śe­ṣye­ṇa­” iti | dvi­na­vā­ṣṭā­da­śai­ka­viṃ­śa­ti­tra­ya eva bhedā dvi­na­vā­ṣṭā­da- TARVV-MK 103,26śai­ka­viṃ­śa­ti­tri­bhe­dā iti | nanu ca ‘­dvi­ya­mu­na­m­’ i­tye­va­mā­di­ṣu pū­rva­pa­dā­rtha­pra­dhā­nā vṛ­tti­ri­ti dvyādīnāṃ TARVV-MK 103,27vi­śe­ṣya­tva­mu­ktaṃ tena bhe­da­śa­bda­sya vi­śe­ṣa­ṇa­tve sati pū­rva­ni­pā­taḥ prāpnoti ? naiṣa doṣaḥ; sāmā- TARVV-MK 103,28nyo­pa­kra­me vi­śe­ṣā­bhi­dhā­ne ta­du­kta­m | ke ? ‘dve ya­mu­ne­’ iti | ‘­ya­mu­ne­’ iti hyukte dvi­śa­bda­pra­yo­ga TARVV-MK 103,29e­vā­na­rtha­ka iti | iha tu ba­hu­tvā­t sandehaḥ — ‘­bhe­dāḥ­’ ityukte ‘­ka­ti­’ iti | ‘­dvi­na­vā­ṣṭā­da­śai­ka­viṃ- TARVV-MK 103,30śa­ti­tra­yaḥ­’ iti cokte ‘ke te’ iti | ata u­bha­ya­vya­bhi­cā­rā­dvi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­yo­rya­the­ṣṭa­tvā­t TARVV-MK 103,31dvyādīnāṃ gu­ṇa­śa­bda­tvā­cca vi­śe­ṣa­ṇa­tvaṃ vi­va­kṣi­ta­m | a­tha­vā­, pu­na­ra­stva­nya­pa­dā­rthā vṛttiḥ — dvina- TARVV-MK 104,01vā­ṣṭā­da­śai­ka­viṃ­śa­ti­tra­yo bhedā yeṣāṃ ta ime dvi­na­vā­ṣṭā­da­śai­ka­viṃ­śa­ti­tri­bhe­dāḥ iti | atra hi TARVV-MK 104,02saṃ­khyā­śa­bda­sya vi­śe­ṣya­tve­'­pi ­“­sa­rva­nā­ma­saṃ­khya­yo­ru­pa­saṃ­khyā­na­m­” iti TARVV-MK 104,03saṃkhyāyāḥ pū­rva­ni­pā­taḥ | pū­rva­smi­n a­rtha­va­śā­dvi­bha­kti­pa­ri­ṇā­ma i­tyau­pa­śa­mi­kā­dī­nā­mi­tya­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ­, TARVV-MK 104,04u­tta­ra­tra pa­ṭhi­ta­kra­me­ṇai­va | TARV-MK 2.2.2bhe­da­śa­bda­sya pratyekaṃ pa­ri­sa­mā­pti­rbhu­ji­va­t | TARVV-MK 104,05 yathā de­va­da­tta­ji­na­da­tta­gu­ru­da­ttā bhojyantā- TARVV-MK 104,06miti pratyekaṃ bhujiḥ pa­ri­sa­mā­pya­te­, evaṃ bhe­da­śa­bda­syā­pi pratyekaṃ pa­ri­sa­mā­pti­rve­di­ta­vyā dvibheda TARVV-MK 104,07na­va­bhe­da ityādi | TARV-MK 2.2.3ya­thā­ni­rdi­ṣṭau­pa­śa­mi­kā­di­bhā­vā­bhi­saṃ­ba­ndhā­rthaṃ dvyā­di­kra­ma­vra­ca­na­m | TARVV-MK 104,08 kramaḥ ā­nu­pū­rvya­m­, TARVV-MK 104,09yo yaḥ kramo ya­thā­kra­ma­m | yathā au­pa­śa­mi­kā­da­yo bhāvā ni­rdi­ṣṭā­sta­thai­va dvyā­di­bhi­ra­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ TARVV-MK 104,10kathaṃ syāditi ‘­ya­thā­kra­ma­m­’ i­tyu­cya­te | TARVV-MK 104,11ta­trā­ni­rdhā­ri­ta­saṃ­khye­yā­nāṃ dvyādīnāṃ saṃ­khyā­śa­bdā­nāṃ pra­ti­vi­śi­ṣṭā­bhi­dhe­ya­ni­rde­śe prāpta- TARVV-MK 104,12kāle sati yau­ga­pa­dyā­saṃ­bha­vā­t yo­'­sā­vā­dā­vu­pa­di­ṣṭa au­pa­śa­mi­ko bhā­va­sta­dbhe­da­pra­da­rśa­nā­rtha­mā­ha- TA-MK 2.3 sa­mya­ktva­cā­ri­tre || TARVV-MK 104,14vyā­khyā­ta­la­kṣa­ṇe sa­mya­ktva­cā­ri­tre | au­pa­śa­mi­ka­tvaṃ ka­tha­mi­ti cet ? ucyate — TARV-MK 2.3.1sa­pta­pra­kṛ­tyu­pa­śa­mā­dau­pa­śa­mi­kaṃ sa­mya­ktva­m | TARVV-MK 104,15 a­na­ntā­nu­ba­ndhi­naḥ kaṣāyāḥ kro­dha­mā­na­mā­yā- TARVV-MK 104,16lo­bhā­śca­tvā­raḥ cā­ri­tra­mo­ha­sya­, mi­thyā­tva­sa­mya­ṅmi­thyā­tva­sa­mya­ktvā­ni trīṇi da­rśa­na­mo­ha­nī­ya­sya | TARVV-MK 104,17āsāṃ saptānāṃ pra­kṛ­tī­nā­mu­pa­śa­mā­dau­pa­śa­mi­kaṃ sa­mya­ktva­mi­ti | TARVV-MK 104,18a­nā­di­mi­thyā­dṛ­ṣṭe­rbha­vya­sya ka­rmo­da­yā­pā­di­te kāluṣye sati ku­ta­sta­du­pa­śa­maḥ ? TARV-MK 2.3.2kā­la­la­bdhyā­dya­pe­kṣa­yā ta­du­pa­śa­maḥ | TARVV-MK 104,19 kā­la­la­bdhyā­dī­n pra­tya­yā­na­pe­kṣya tāsāṃ pra­kṛ­tī­nā­mu­pa- TARVV-MK 104,20śamo bhavati | tatra kā­la­la­bdhi­stā­va­t — ka­rmā­vi­ṣṭa ātmā bhavyaḥ kā­le­'­rdha­pu­dga­la­pa­ri­va­rta­nā- TARVV-MK 104,21khye­'­va­śi­ṣṭe pra­tha­ma­sa­mya­ktva­gra­ha­ṇa­sya yogyo bhavati nādhika itīyaṃ kā­la­la­bdhi­re­kā | aparā TARVV-MK 104,22ka­rma­sthi­ti­kā kā­la­la­bdhiḥ — u­tkṛ­ṣṭa­sthi­ti­ke­ṣu karmasu ja­gha­nya­sthi­ti­ke­ṣu ca pra­tha­ma­sa­mya­ktva­lā­bho na TARVV-MK 104,23bhavati | kva tarhi bhavati ? a­ntaḥ­ko­ṭi­ko­ṭi­sā­ga­ro­pa­ma­sthi­ti­ke­ṣu karmasu ba­ndha­mā­pa­dya­mā­ne­ṣu­, TARVV-MK 104,24vi­śu­ddhi­pa­ri­ṇā­ma­va­śā­t sa­tka­rma­su ca tataḥ saṃ­khye­ya­sā­ga­ro­pa­ma­sa­ha­sro­nā­yā­ma­ntaḥ­ko­ṭi­ko­ṭi­sā­ga- TARVV-MK 104,25ro­pa­ma­sthi­tau sthā­pi­te­ṣu pra­tha­ma­sa­mya­ktva­yo­gyo bhavati | ta­thā­'­pa­rā kā­la­la­bdhirbha­vā­pe­kṣā­, sā TARVV-MK 104,26vakṣyate | ā­di­śa­bde­na jā­ti­sma­ra­ṇā­da­yaḥ pa­ri­gṛ­hya­nte | sa pu­na­rbha­vyaḥ pa­ñce­ndri­yaḥ saṃjñī mithyā- TARVV-MK 104,27dṛṣṭiḥ pa­ryā­pta­kaḥ sa­rva­vi­śu­ddhaḥ pra­tha­ma­sa­mya­ktva­mu­tpā­da­ya­ti | u­tpā­da­ya­nna­sau a­nta­rmu­hū­rta­ma­pa- TARVV-MK 104,28va­rta­ya­ti­, a­pa­va­rtya ca mi­thyā­tva­ka­rma tridhā vi­bha­ja­te — samyaktvaṃ mithyātvaṃ sa­mya­ṅmi­thyā­tvaṃ ceti | TARVV-MK 105,01da­rśa­na­mo­ha­nī­yaṃ ka­rmo­pa­śa­ma­ya­n kvo­pa­śa­ma­ya­ti ? ca­ta­sṛ­ṣu gatiṣu | tatra nārakāḥ pra­tha­ma­sa­mya­ktva- TARVV-MK 105,02mu­tpā­da­ya­ntaḥ pa­ryā­pta­kā u­tpā­da­ya­nti nā­pa­ryā­pta­kāḥ | pa­ryā­pta­kā­ścā­nta­rmu­hū­rta­syo­pa­ri u­tpā­da­ya­nti TARVV-MK 105,03nā­dha­stā­t | evaṃ saptasu pṛ­thi­vī­ṣu | ta­tro­pa­ri tisṛṣu pṛ­thi­vī­ṣu nā­ra­kā­stri­bhiḥ kāraṇaiḥ TARVV-MK 105,04sa­mya­ktva­mu­pa­ja­na­ya­nti — ke­ci­jjā­tiṃ smṛtvā ke­ci­ddha­rmaṃ śrutvā ke­ci­dve­da­nā­bhi­bhū­tāḥ | a­dha­stā­t TARVV-MK 105,05ca­ta­sṛ­ṣu pṛ­thi­vī­ṣu dvābhyāṃ kā­ra­ṇā­bhyā­m — ke­ci­jjā­tiṃ smṛtvā apare ve­da­nā­bhi­bhū­tāḥ | ti­rya­ñca­śco- TARVV-MK 105,06tpā­da­ya­ntaḥ pa­ryā­pta­kā u­tpā­da­ya­nti nā­pa­ryā­pta­kāḥ | pa­ryā­pta­kā­śca di­va­sa­pṛ­tha­ktva­syo­pa­ri nādha- TARVV-MK 105,07stāt | evaṃ sarveṣu dvī­pa­sa­mu­dre­ṣu | tiraścāṃ tribhiḥ kāraṇaiḥ sa­mya­ktva­syo­tpa­ttiḥ — ke­ci­jjā­tiṃ TARVV-MK 105,08smṛtvā apare dharmaṃ śrutvā anye ji­na­bi­mbaṃ dṛṣṭvā | manuṣyā u­tpā­da­ya­ntaḥ pa­ryā­pta­kā utpāda- TARVV-MK 105,09yanti nā­pa­ryā­pta­kāḥ | pa­ryā­pta­kā­ścā­'­ṣṭa­va­rṣa­sthi­te­ru­pa­ryu­tpā­da­ya­nti nā­dha­stā­t | e­va­ma­rdha­tṛ­tī­ya­dvī­pa- TARVV-MK 105,10sa­mu­dre­ṣu | teṣāṃ tribhiḥ kāraṇaiḥ sa­mya­ktva­syo­tpa­ttiḥ — ke­ṣā­ñci­jjā­ti­sma­ra­ṇā­d a­pa­re­ṣāṃ dharma- TARVV-MK 105,11śra­va­ṇā­d anyeṣāṃ ji­na­bi­mba­da­rśa­nā­t | devāḥ sa­mya­ktva­mu­tpā­da­ya­ntaḥ pa­ryā­pta­kā u­tpā­da­ya­nti TARVV-MK 105,12nā­pa­ryā­pta­kāḥ | pa­ryā­pta­kā­ścā­nta­rmu­hū­rta­syo­pa­ri nā­dha­stā­t | evamā u­pa­ri­ma­grai­ve­ya­ke­bhyaḥ | devā TARVV-MK 105,13bha­va­na­vā­syā­da­ya ā­sa­ha­srā­ra­ka­lpā­cca­tu­rbhiḥ kāraṇaiḥ pra­tha­ma­sa­mya­ktvaṃ labhante — ke­ci­jjā­ti­sma­ra­ṇe­na TARVV-MK 105,14itare dha­rma­śra­va­ṇe­na apare ji­na­ma­hi­mā­ve­kṣa­ṇe­na anye de­va­rdhi­ni­rī­kṣa­ṇe­na | ā­na­ta­prā­ṇa­tā­ra­ṇā­cyu- TARVV-MK 105,15teṣu taireva de­va­rdhi­vi­ra­hi­taiḥ | na­va­su­grai­ve­ya­ke­ṣu dvābhyāṃ kā­ra­ṇā­bhyā­m — jā­ti­sma­ra­ṇā­ddha­rma­śra­va­ṇā­cca | TARVV-MK 105,16upari devā ni­ya­me­na sa­mya­gdṛ­ṣṭa­yaḥ | TARV-MK 2.3.3a­ṣṭā­viṃ­śa­ti­mo­ha­vi­ka­lpo­pa­śa­mā­dau­pa­śa­mi­kaṃ cā­ri­tra­m | TARVV-MK 105,17 a­na­ntā­nu­ba­ndhya­pra­tyā­khyā­na­pra­tyā- TARVV-MK 105,18khyā­na­saṃ­jva­la­na­vi­ka­lpāḥ ṣoḍaśa ka­ṣā­yāḥ­, hā­sya­ra­tya­ra­ti­śo­ka­bha­ya­ju­gu­psā­strī­puṃ­na­puṃ­sa­ka­ve­da­bhe­dā TARVV-MK 105,19nava no­ka­ṣā­yā iti, evaṃ cā­ri­tra­mo­haḥ pa­ñca­viṃ­śa­ti­vi­ka­lpaḥ | mi­thyā­tva­sa­mya­ṅmi­thyā­tva­sa­mya­ktva- TARVV-MK 105,20bhedāt tritayo da­rśa­na­mo­haḥ | e­ṣā­ma­ṣṭā­viṃ­śa­ti­mo­ha­vi­ka­lpā­nā­mu­pa­śa­mā­dau­pa­śa­mi­kaṃ cā­ri­tra­m | TARV-MK 2.3.4sa­mya­ktva­syā­dau vacanaṃ ta­tpū­rva­ka­tvā­ccā­ri­tra­sya | TARVV-MK 105,21 pūrvaṃ hi sa­mya­ktva­pa­ryā­ye­ṇā­vi­rbhā­va TARVV-MK 105,22ā­tma­na­sta­taḥ kra­mā­ccā­ri­tra­pa­ryā­ya ā­vi­rbha­va­tī­ti sa­mya­ktva­syā­dau grahaṇaṃ kriyate | TARVV-MK 105,23yaḥ kṣāyiko bhāvo na­va­vi­dha uddiṣṭaḥ tasya bhe­da­sva­rū­pa­pra­ti­pā­da­nā­rtha­mā­ha — TA-MK 2.4 jñā­na­da­rśa­na­dā­na­lā­bha­bho­go­pa­bho­ga­vī­ryā­ṇi ca || TARVV-MK 105,25ca­śa­bde­na sa­mya­ktva­cā­ri­tre sa­mu­ccī­ye­te | TARV-MK 2.4.1jñā­na­da­rśa­nā­va­ra­ṇa­kṣa­yā­t kevale kṣāyike | TARVV-MK 105,26 jñā­nā­va­ra­ṇa­sya karmaṇaḥ da­rśa­nā­va­ra­ṇa­sya ca TARVV-MK 105,27kṛtsnasya kṣayāt kevale jñā­na­da­rśa­ne kṣāyike bhavataḥ | TARV-MK 2.4.2a­na­nta­prā­ṇi­ga­ṇā­nu­gra­ha­ka­raṃ sa­ka­la­dā­nā­nta­rā­yasaṃ­kṣa­yā­da­bha­ya­dā­na­m | TARVV-MK 105,28 dā­nā­nta­rā­ya­sya karmaṇo- TARVV-MK 105,29'­tya­nta­saṃ­kṣa­yā­dā­vi­rbhū­taṃ tri­kā­la­go­ca­rā­na­nta­prā­ṇi­ga­ṇā­nu­gra­ha­ka­raṃ kṣā­yi­ka­ma­bha­ya­dā­na­m | TARV-MK 2.4.3a­śe­ṣa­lā­bhā­nta­rā­ya­ni­rā­sā­t pa­ra­ma­śu­bha­pu­dga­lā­nā­mā­dā­naṃ lābhaḥ | TARVV-MK 105,30 lā­bhā­nta­rā­ya­syā­śe­ṣa- TARVV-MK 105,31ni­rā­sā­t pa­ri­tya­kta­ka­va­lā­hā­ra­kri­yā­ṇāṃ ke­va­li­nāṃ yataḥ śa­rī­ra­ba­lā­dhā­na­he­ta­vo­'­nya­ma­nu­jā­sā- TARVV-MK 105,32dhāraṇāḥ pa­ra­ma­śu­bhāḥ sūkṣmā anantāḥ pra­ti­sa­ma­yaṃ pudgalāḥ saṃ­ba­ndha­mu­pa­yā­nti sa kṣāyiko lābhaḥ | TARVV-MK 106,01tasmāt ­“­au­dā­ri­ka­śa­rī­ra­sya ki­ñci­nnyū­na­pū­rva­ko­ṭi­va­rṣa­sthi­tiḥ ka­va­lā­hā­ra­ma­nta­re­ṇa kathaṃ saṃ­bha­va­ti­”TARVV-MK 106,02iti ya­dva­ca­naṃ ta­da­śi­kṣi­ta­kṛ­taṃ vi­jñā­ya­te | TARV-MK 2.4.4kṛ­tsna­bho­gā­nta­rā­ya­ti­ro­bhā­vā­t pa­ra­ma­pra­kṛ­ṣṭo bhogaḥ | TARVV-MK 106,03 kṛtsnasya bho­gā­nta­rā­ya­sya tiro- TARVV-MK 106,04bhā­vā­dā­vi­rbhū­to­'­ti­śa­ya­vā­na­na­nto bhogaḥ kṣāyikaḥ | yatkṛtāḥ pa­ñca­va­rṇa­su­ra­bhi­ku­su­ma­vṛ­ṣṭi-vividha- TARVV-MK 106,05di­vya­ga­ndha-ca­ra­ṇa­ni­kṣe­pa­sthāṃ­na­sa­pta­pa­dma­pa­ṅkti-su­ga­ndhi­dhū­pa-su­kha­śī­ta­mā­ru­tā­da­yo bhāvāḥ | TARV-MK 2.4.5ni­ra­va­śe­ṣo­pa­bho­gā­nta­rā­ya­pra­la­yā­da­na­nto­pa­bho­gaḥ kṣāyikaḥ | TARVV-MK 106,06 ni­ra­va­śe­ṣa­syo­pa­bho­gā­nta­rā­ya- TARVV-MK 106,07karmaṇaḥ pra­la­yā­t prā­du­rbhū­to­'­na­nta u­pa­bho­gaḥ kṣāyikaḥ | yatkṛtāḥ siṃ­hā­sa­na-vā­la­vya­ja­nā­śo­ka­pā­da­pa- TARVV-MK 106,08cha­tra­tra­ya-pra­bhā­ma­ṇḍa­la-ga­mbhī­ra­sni­gdha­sva­ra­pa­ri­ṇā­ma-de­va­du­ndu­bhi­pra­bhṛ­ta­yo bhāvāḥ | TARV-MK 2.4.6vī­ryā­nta­rā­yā­tya­nta­sa­kṣa­yā­da­na­nta­vī­rya­m | TARVV-MK 106,09 ātmanaḥ sā­ma­rthya­sya pra­ti­ba­ndhi­no vī­yā­nta­rā­ya- TARVV-MK 106,10ka­rma­ṇo­'­tya­nta­saṃ­kṣa­yā­du­dbhū­ta­vṛ­tti kṣā­yi­ka­ma­na­nta­vī­rya­m | TARV-MK 2.4.7pū­rvo­kta­mo­ha­pra­kṛ­ti­ni­ra­va­śe­ṣa­kṣa­yā­t sa­mya­ktva­cā­ri­tre | TARVV-MK 106,11 pū­rvo­kta­sya da­rśa­na­mo­ha­tri­ka­sya TARVV-MK 106,12cā­ri­tra­mo­ha­sya ca pa­ñca­viṃ­śa­ti­vi­ka­lpa­sya ni­ra­va­śe­ṣa­kṣa­yā­t kṣāyike sa­mya­ktva­cā­ri­tre bhavataḥ | TARVV-MK 106,13ya­dya­na­nta­dā­na­la­bdhyā­da­ya uktā a­bha­ya­dā­nā­di­he­ta­vo dā­nā­nta­rā­yā­di­saṃ­kṣa­yā­dbha­va­nti si­ddhe­ṣva­pi TARVV-MK 106,14ta­tpra­sa­ṅgaḥ­; naiṣa doṣaḥ; śarīranā­ma­tī­rthaṃ­ka­ra­nā­ma­ka­rmo­da­yā­dya­pe­kṣa­tvā­tte­ṣāṃ ta­da­bhā­ve ta­da­pra­sa­ṅgaḥ­, TARVV-MK 106,15pa­ra­mā­na­ndā­vyā­bā­dha­rū­pe­ṇai­va teṣāṃ tatra vṛttiḥ, ke­va­la­jñā­na­rū­pe­ṇa a­na­nta­vī­rya­vṛ­tti­va­t | TARVV-MK 106,16si­ddha­tva­ma­pi kṣā­yi­ka­mā­ga­mo­pa­di­ṣṭa­ma­sti ta­syo­pa­saṃ­khyā­na­mi­ha ka­rta­vya­m ? na ka­rta­vya­m­; TARVV-MK 106,17vi­śe­ṣe­ṣu ni­rdi­ṣṭe­ṣu ta­dvi­ṣa­yaṃ sā­mā­nya­ma­nu­kta­si­ddha­me­va pa­rvā­di­ni­rde­śe a­ṅgu­li­si­ddhi­va­t | siddhatvaṃ hi TARVV-MK 106,18sarveṣāṃ kṣā­yi­kā­ṇāṃ bhāvānāṃ sā­dhā­ra­ṇa­mi­ti | TARVV-MK 106,19ya uktaḥ kṣā­yo­pa­śa­mi­ko bhā­vo­'­ṣṭā­da­śa­vi­ka­lpa­sta­dbhe­da­ni­rū­pa­ṇā­rtha­mā­ha — TA-MK 2.5 jñā­nā­jñā­na­da­rśa­na­la­bdha­ya­śca­tu­stri­tri­pa­ñca­bhe­dāḥ sa­mya­ktva­cā­ri­tra­saṃ­ya­mā­saṃ­ya­mā­śca | TARV-MK 2.5.1ca­tu­rā­dī­nāṃ kṛ­ta­dva­ndvā­nāṃ bhe­da­śa­bde­na vṛttiḥ | TARVV-MK 106,21 ca­tvā­ra­śca trayaśca trayaśca pañca ca TARVV-MK 106,22ca­tu­stri­tri­pa­ñca­, te bhedāḥ yāsāṃ tā­śca­tu­stri­tri­pa­ñca­bhe­dā iti dva­ndva­ga­rbhā vṛttiḥ | tri­śa­bda­sya TARVV-MK 106,23dva­ndvā­pa­vā­da e­ka­śe­ṣaḥ kasmānna bhavati ? saṃkhyayā a­rthā­saṃ­pra­tya­yā­d a­nya­pa­dā­rtha­tvā­ccā­ne­ka­śe­ṣaḥ­, TARVV-MK 106,24pṛ­tha­ga­bhi­dhā­ne pra­yo­ja­na­sa­dbhā­vā­cca | TARV-MK 2.5.2ya­thā­kra­ma­va­ca­naṃ jñā­nā­di­bhi­rā­nu­pū­rvya­saṃ­ba­ndhā­rtha­m | TARVV-MK 106,25 iha ya­thā­kra­ma­mi­ti va­kta­vya­m | kiṃ TARVV-MK 106,26pra­yo­ja­na­m ? ca­tu­rbhe­daṃ jñā­na­mi­tye­va­mā­dya­bhi­saṃ­ba­ndhā­rthaṃ tattarhi va­kta­vya­m­; na va­kta­vya­m­; ya­thā­kra­ma- TARVV-MK 106,27mi­tya­nu­va­rta­te | kva pra­kṛ­ta­m ? ­“­dvi­na­vā­ṣṭā­da­śai­ka­viṃ­śa­ti­tri­bhe­dā ya­thā­kra­ma­m­” iti | TARVV-MK 106,28kasya kṣayāt kasya co­pa­śa­mā­t kṣā­yo­pa­śa­mi­ko bhāvo bha­va­tī­ti ? ucyate — TARV-MK 2.5.3sa­rva­ghā­ti­spa­rdha­kā­nā­mu­da­ya­kṣa­yā­tte­ṣā­me­va sa­du­pa­śa­mā­dde­śa­ghā­tispa­rdha­kā­nā­mu­da­ye kṣā­yo­pa­śa­mi­ko bhāvaḥ | TARVV-MK 106,30 dvividhaṃ spa­rdha­ka­m — de­śa­ghā­ti­spa­rdha­kaṃ sa­rva­dhā­ti­spa­rdha­kaṃ ceti | tatra yadā sa­rva­ghā­ti­spa- TARVV-MK 106,31rdha­ka­syo­da­yo bhavati ta­de­ṣa­da­pyā­tma­gu­ṇa­syā­bhi­vya­kti­rnā­sti ta­smā­tta­du­da­ya­syā­bhā­vaḥ kṣaya TARVV-MK 107,01i­cyu­tya­te | tasyaiva sa­rva­ghā­ti­spa­rdha­ka­syā­nu­da­ya­prā­pta­sya sa­da­va­sthā u­pa­śa­ma i­tyu­cya­te a­nu­dbhū­ta- TARVV-MK 107,02sva­vī­rya­vṛ­tti­tvā­t­, ā­tma­sā­dbhā­vi­ta­sa­rva­ghā­ti­spa­rdha­ka­syo­da­ya­kṣa­ye de­śa­ghā­ti­spa­rdha­ka­sya codaye sati TARVV-MK 107,03sa­rva­ghā­tā­bhā­vā­du­pa­la­bhya­mā­no bhāvaḥ kṣā­yo­pa­śa­mi­ka i­tyu­cya­te | TARVV-MK 107,04kimidaṃ spardhakaṃ nāma ? ucyate — TARV-MK 2.5.4a­vi­bhā­ga­pa­ri­cchi­nna­ka­rma­pra­de­śa­ra­sabhā­ga­pra­ca­yapaṅkteḥ kra­ma­vṛ­ddhiḥ kra­ma­hā­niḥ spa­rdha­ka­m | TARVV-MK 107,06u­da­ya­prā­pta­sya karmaṇaḥ pradeśā a­bha­vyā­nā­ma­na­nta­gu­ṇāḥ si­ddhā­nā­ma­na­nta­bhā­ga­pra­mā­ṇāḥ | tatra sarva- TARVV-MK 107,07ja­gha­nya­gu­ṇaḥ pradeśaḥ pa­ri­gṛ­hī­taḥ­, ta­syā­nu­bhā­gaḥ pra­jñā­che­de­na tāvaddhā pa­ri­cchi­nnaḥ yā­va­tpu­na­rvi­bhā­go na TARVV-MK 107,08bhavati | te a­vi­bhā­ga­pa­ri­cche­dāḥ sa­rva­jī­vā­nā­ma­na­nta­gu­ṇāḥ­, eko rāśiḥ kṛtaḥ | evaṃ ta­tpra­mā­ṇāḥ sarve TARVV-MK 107,09tathaiva pa­ri­cchi­nnāḥ pa­ṅktī­kṛ­tā vargāḥ vargaṇā | apara e­kā­vi­bhā­ga­pa­ri­cche­dā­dhi­kaḥ pradeśaḥ pari- TARVV-MK 107,10gṛ­hī­taḥ­, tathaiva ta­syā­vi­bhā­ga­pa­ri­cche­dāḥ kṛtāḥ | sa eko rā­śi­rva­rgaḥ | tathaiva sa­ma­gu­ṇāḥ pa­ṅktī­kṛ­tāḥ TARVV-MK 107,11vargā vargaṇā | evaṃ paṅktayaḥ kṛtā yā­va­de­kā­vi­bhā­ga­pa­ri­cche­dā­dhi­ka­lā­bha­m | ta­da­lā­bhe antaraṃ bhavati | TARVV-MK 107,12e­va­me­tā­sāṃ paṅktīnāṃ vi­śe­ṣa­hī­nā­nāṃ kra­ma­vṛ­ddhi­kra­ma­hā­ni­yu­ktā­nāṃ sa­mu­da­yaḥ spa­rdha­ka­mi­tyu­cya­te | TARVV-MK 107,13tata upari dvi­tri­ca­tuḥ­saṃ­khye­yā­saṃ­khye­ya­gu­ṇa­ra­sā na labhyante a­na­nta­gu­ṇa­ra­sā eva | ta­trai­ka­pra­de­śo TARVV-MK 107,14ja­gha­nya­gu­ṇaḥ pa­ri­gṛ­hī­taḥ­, tasya cā­nu­bhā­gā­vi­bhā­ga­pa­ri­cche­dāḥ pū­rva­va­tkṛ­tāḥ | evaṃ sa­ma­gu­ṇā vargāḥ TARVV-MK 107,15sa­mu­di­tā vargaṇā bhavati | e­kā­vi­bhā­ga­pa­ri­cche­dā­dhi­kāḥ pū­rva­va­dvi­ra­lī­kṛ­tā vargā va­rga­ṇā­śca TARVV-MK 107,16bhavanti yā­va­da­nta­raṃ bhavati tā­va­de­kaṃ spardhakaṃ bhavati | e­va­ma­ne­na krameṇa vibhāge kri­ya­mā­ṇe­'­bha­vyā- TARVV-MK 107,17nā­ma­na­nta­gu­ṇā­ni si­ddhā­nā­ma­na­nta­bhā­ga­pra­mā­ṇā­ni spa­rdha­kā­ni bhavanti | ta­de­ta­tsa­mu­di­ta­me­ka- TARVV-MK 107,18mu­da­ya­sthā­naṃ bhavati | TARV-MK 2.5.5tatra jñānaṃ ca­tu­rvi­dhaṃ kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­mā­bhi­ni­bo­dhi­ka­jñā­naṃ śru­ta­jñā­na­ma­va­dhi­jñā­naṃ ma­naḥ­pa­rya­ya­jñā­naṃ ceti | TARVV-MK 107,20 vī­ryā­nta­rā­ya­ma­ti­śru­ta­jñā­nā­va­ra­ṇā­nāṃ sa­rva­ghā­ti­spa­rdha­kā­nā­mu­da­ya­kṣa­yā­t sa­du­pa­śa­mā­cca TARVV-MK 107,21de­śa­ghā­ti­spa­rdha­kā­nā­mu­da­ye ma­ti­jñā­naṃ śru­ta­jñā­naṃ ca bhavati | de­śa­ghā­ti­spa­rdha­kā­nāṃ rasasya prakarṣā- TARVV-MK 107,22pra­ka­rṣa­yo­gā­d gu­ṇa­ghā­ta­syā­ti­śa­yā­na­ti­śa­ya­va­ttvā­t ta­jjñā­na­bhe­do bhavati | e­va­ma­va­dhi­ma­naḥ­pa­rya­ya­jñā­na- TARVV-MK 107,23yorapi svā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­ma­bhe­dā­t kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­tvaṃ ve­di­ta­vya­m | TARV-MK 2.5.6ajñānaṃ trividhaṃ ma­tya­jñā­naṃ śru­tā­jñā­naṃ vibhaṅgaṃ ceti | TARVV-MK 107,24 teṣāṃ kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­tvaṃ pū­rva­va­t | TARVV-MK 107,25jñā­nā­jñā­na­vi­bhā­ga­stu mi­thyā­tva­ka­rmo­da­yā­nu­da­yā­pe­kṣaḥ | TARV-MK 2.5.7darśanaṃ trividhaṃ kṣā­yo­pa­śa­mi­kaṃ ca­kṣu­rda­rśa­na­ma­ca­kṣu­rda­rśa­na­ma­va­dhi­da­rśa­naṃ ceti | TARVV-MK 107,26 e­ta­ttri­ta­ya- TARVV-MK 107,27mapi pū­rva­va­t svā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­mā­pe­kṣaṃ dra­ṣṭa­vya­m | TARV-MK 2.5.8labdhayaḥ pañca kṣā­yo­pa­śa­mi­kyaḥ dā­na­la­bdhi­la­bhi­la­bdhi­rbho­ga­la­bdhi­ru­pa­bho­ga­la­bdhi­rvī­rya­la- bdhiśceti | TARVV-MK 107,29 dā­nā­nta­rā­yā­di­sa­rva­ghā­ti­spa­rdha­ka­kṣa­yo­pa­śa­me de­śa­ghā­ti­spa­rdha­ko­da­ya­sa­dbhā­ve tāḥ TARVV-MK 108,01pañca labdhayo bhavanti | sa­mya­ktva­gra­ha­ṇe­na ve­da­ka­sa­mya­ktva­mi­ha pa­ri­gṛ­hya­te | a­na­ntā­nu­ba­ndhi­ka­ṣā­ya- TARVV-MK 108,02ca­tu­ṣṭa­ya­sya mi­thyā­tva­sa­mya­ṅmi­thyā­tva­yo­śco­da­ya­kṣa­yā­t sa­du­pa­śa­mā­cca sa­mya­ktva­sya de­śa­ghā­ti­spa­rdha- TARVV-MK 108,03ka­syo­da­ye sati taṃ­ttvā­rtha­śra­ddhā­naṃ kṣā­yo­pa­śa­mi­kaṃ sa­mya­ktva­m | a­na­ntā­nu­ba­ndhya­pra­tyā­khyā­na­pra­tyā- TARVV-MK 108,04khyā­na­dvā­da­śa­ka­ṣā­yo­da­ya­kṣa­yā­t sa­du­pa­śa­mā­cca saṃ­jva­la­na­ka­ṣā­ya­ca­tu­ṣṭa­yā­nya­ta­ma­de­śa­ghā­ti­spa­rdha­ko­da­ye TARVV-MK 108,05sati no­ka­ṣā­ya­na­va­ka­sya ya­thā­saṃ­bha­vo­da­ye ca ni­vṛ­tti­pa­ri­ṇā­ma ātmanaḥ kṣā­yo­pa­śa­mi­kaṃ cā­ri­tra­m | TARVV-MK 108,06a­na­ntā­nu­ba­ndhya­pra­tyā­khyā­na­ka­ṣā­yā­ṣṭa­ko­da­ya­kṣa­yā­t sa­du­pa­śa­mā­cca pra­tyā­khyā­na­ka­ṣā­yo­da­ye saṃ­jva­la­na- TARVV-MK 108,07ka­ṣā­ya­sya de­śa­ghā­ti­spa­rdha­ko­da­ye no­ka­ṣā­ya­na­va­ka­sya ya­thā­saṃ­bha­vo­da­ye ca vi­ra­tā­vi­ra­ta­pa­ri­ṇā­maḥ TARVV-MK 108,08kṣā­yo­pa­śa­mi­kaḥ saṃ­ya­mā­saṃ­ya­maḥ | TARV-MK 2.5.9saṃ­jñi­tva­sa­mya­ṅmi­thyā­tva­yo­go­pa­saṃ­khyā­na­mi­ti cet; na; jñā­na­sa­mya­ktva­la­bdhi­gra­ha­ṇe­na gṛhī- tatvāt | TARVV-MK 108,10 syā­de­ta­t — saṃ­jñi­tva­sa­mya­ṅmi­thyā­tva­yo­go­pa­saṃ­khyā­naṃ ka­rta­vya­m­, te'pi hi kṣā­yo­pa­śa­mi­kā TARVV-MK 108,11iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? jñā­na­sa­mya­ktva­la­bdhi­gra­ha­ṇe­na gṛ­hī­ta­tvā­t | saṃjñitvaṃ hi ma­ti­jñā­ne­na TARVV-MK 108,12gṛhītaṃ sa­mya­ṅmi­thyā­tvaṃ sa­mya­ktva­gra­ha­ṇe­na­, no­i­ndri­yā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­mā­pe­kṣa­tvā­t­, u­bha­yā­tma­ka­sya TARVV-MK 108,13e­kā­tma­pa­ri­gra­hā­cca u­da­ka­vya­timi­śra­kṣī­ra­vya­pa­de­śa­va­t | yogaśca vī­rya­la­bdhi­gra­ha­ṇe­na gṛhīta iti | TARVV-MK 108,14a­tha­vā­, ca­śa­bde­na sa­mu­cca­yo ve­di­ta­vyaḥ | atha pa­ñce­ndri­ya­tve samāne no­i­ndri­yā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­maḥ TARVV-MK 108,15ka­sya­ci­dbha­va­ti ka­sya­ci­nne­ti ku­to­'­yaṃ vikalpaḥ ? ucyate — saṃ­jñi­jā­ti­nā­ma­ka­rma­vi­śe­ṣo­da­ya­ba­la­lā­bhe TARVV-MK 108,16sati no­i­ndri­yā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­mo bha­va­ti­, ta­da­bhā­ve na bha­va­tī­tya­yaṃ vi­śe­ṣaḥ­, e­ke­ndri­ya­jā­ti­nā­mā- TARVV-MK 108,17dyu­da­ya­vi­śe­ṣā­pe­kṣa­yā e­ke­ndri­yā­di­kṣa­yo­pa­śa­ma­bhe­da­va­t | TARVV-MK 108,18ya e­ka­viṃ­śa­ti­vi­ka­lpa au­da­yi­ko bhāva uddiṣṭaḥ tasya bhe­da­saṃ­jñā­kī­rta­nā­rtha­mi­da­mā­ra­bhya­te — TA-MK 2.6 ga­ti­ka­ṣā­ya­li­ṅga­mi­thyā­da­rśa­nā­jñā­nā­saṃ­ya­tā­si­ddha­le­śyā­śca­tu­śca­tu- strye­kai­kai­kai­ka­ṣa­ḍbhe­dāḥ || TARVV-MK 108,21ga­tyā­dī­nā­mi­ta­re­ta­ra­yo­ge dvandvaḥ, ca­tu­rā­dī­nāṃ ca dva­ndva­ga­rbhā a­nya­pa­dā­rtha­pra­dhā­nā vṛttiḥ | TARVV-MK 108,22pū­rva­va­de­ka­śe­ṣā­bhā­vaḥ | TARV-MK 2.6.1ga­ti­nā­ma­ka­rmo­da­yā­dā­tma­na­sta­dbhā­va­pa­ri­ṇā­mā­d ga­ti­rau­da­yi­kī | TARVV-MK 108,23 yena karmaṇā ātmano nāra- TARVV-MK 108,24kā­di­bhā­vā­vā­pti­rbha­va­ti tad ga­ti­nā­ma ca­tu­rvi­dha­m — na­ra­ka­ga­ti­nā­ma ti­rya­gga­ti­nā­ma ma­nu­ṣya­ga­ti­nā­ma TARVV-MK 108,25de­va­ga­ti­nā­ma ceti | tatra na­ra­ka­ga­ti­nā­ma­ka­rmo­da­yā­nnā­ra­ko bhāvo bha­va­tī­ti au­da­yi­kaḥ | evaṃ TARVV-MK 108,26ti­rya­gga­ti­nā­ma­ka­rmo­da­yā­tti­rya­gbhā­va au­da­yi­kaḥ | ma­nu­ṣya­ga­ti­nā­ma­ka­rmo­da­yā­t ma­nu­ṣya­bhā­va au­da­yi­kaḥ | TARVV-MK 108,27de­va­ga­ti­nā­ma­ka­rmo­da­yā­d de­va­bhā­va au­da­yi­kaḥ | TARV-MK 2.6.2cā­ri­tra­mo­ha­vi­śe­ṣo­da­yā­t ka­lu­ṣa­bhā­vaḥ kaṣāya au­da­yi­kaḥ | TARVV-MK 108,28 cā­ri­tra­mo­ha­sya ka­ṣā­ya­ve­da- TARVV-MK 108,29nī­ya­syo­da­yā­dā­tma­naḥ kāluṣyaṃ kro­dhā­di­rū­pa­mu­tpa­dya­mā­naṃ ‘­ka­ṣa­tyā­tmā­naṃ hi­na­sti­’ iti kaṣāya ityu- TARVV-MK 108,30cyate | sa au­da­yi­ka­śca­tu­rvi­dhaḥ — krodho māno māyā lo­bha­śce­ti | tadbhedā a­na­ntā­nu­ba­ndhya­pra­tyā- TARVV-MK 108,31khyā­na­pra­tyā­khyā­na­saṃ­jva­la­na­vi­ka­lpāḥ | TARV-MK 2.6.3ve­do­da­yā­pā­di­to­'­bhi­lā­ṣa­vi­śe­ṣo liṅgam | TARVV-MK 109,01 liṅgaṃ dvi­vi­dha­m — dra­vya­li­ṅgaṃ bhā­va­li­ṅgaṃ ca | TARVV-MK 109,02tatra yad dra­vya­li­ṅgaṃ nā­ma­ka­rmo­da­yā­pā­di­taṃ tadiha nā­dhi­kṛ­ta­m ā­tma­pa­ri­ṇā­ma­pra­ka­ra­ṇā­t | bhāva- TARVV-MK 109,03li­ṅga­mā­tma­pa­ri­ṇā­maḥ strī­puṃ­na­puṃ­sa­kā­nyo­nyā­bhi­lā­ṣa­la­kṣa­ṇaḥ | sa pu­na­ścā­ri­tra­mo­ha­vi­ka­lpa­sya TARVV-MK 109,04no­ka­ṣā­ya­sya strī­ve­da­puṃ­ve­da­na­puṃ­sa­ka­ve­da­syo­da­yā­dbha­va­tī­tyau­da­yi­kaḥ | TARV-MK 2.6.4da­rśa­na­mo­ho­da­yā­tta­ttvā­rthā­śra­ddhā­na­pa­ri­ṇā­mo mi­thyā­da­rśa­na­m | TARVV-MK 109,05 ta­ttvā­rtha­ru­ci­sva­bhā­va­syā­tma­naḥ TARVV-MK 109,06ta­tpra­ti­ba­ndha­kā­ra­ṇa­sya da­rśa­na­mo­ha­syo­da­yā­t ta­ttvā­rthe­ṣu ni­rū­pya­mā­ṇe­ṣva­pi na śra­ddhā­na­mu­tpa­dya­te tanmi- TARVV-MK 109,07thyā­da­rśa­na­mau­da­yi­ka­mi­tyā­khyā­ya­te | TARV-MK 2.6.5jñā­nā­va­ra­ṇo­da­yā­da­jñā­na­m | TARVV-MK 109,08 jña­sva­bhā­va­syā­tma­naḥ ta­dā­va­ra­ṇa­ka­rmo­da­ye sati nā­va­bo­dho TARVV-MK 109,09bhavati ta­da­jñā­na­mau­da­yi­ka­m­, gha­na­sa­mū­ha­stha­gi­ta­di­na­ka­ra­te­jo­'­na­bhi­vya­kti­va­t | tadyathā — e­ke­ndri­ya­sya TARVV-MK 109,10ra­sa­na­ghrā­ṇa­śro­tra­ca­kṣu­ṣā­mi­ndri­yā­ṇāṃ pra­ti­ni­ya­tā­bhi­ni­bo­dhi­ka­jñā­nā­va­ra­ṇa­sya sa­rva­ghā­ti­spa­rdha­ka­syo- TARVV-MK 109,11dayāt ra­sa­ga­ndha­śa­bda­rū­pā­jñā­naṃ ya­tta­dau­da­yi­ka­m | evaṃ dvi­tri­ca­tu­ri­ndri­ye­ṣu śe­ṣe­ndri­ya­vi­ṣa­yā­jñā­naṃ TARVV-MK 109,12vācyam | pa­ñce­ndri­ya­ti­rya­kṣu śu­ka­sā­ri­kā­di­va­rji­te­ṣu ma­nu­ṣye­ṣu ca ke­ṣu­ci­d a­kṣa­ra­śru­tā­va­ra­ṇa­sya TARVV-MK 109,13sa­rva­ghā­ti­spa­rdha­ka­syo­da­yā­d a­kṣa­ra­śru­ta­ni­rvṛ­ttya­bhā­vā­da­kṣa­ra­śru­tā­jñā­na­mau­da­yi­ka­m | no­i­ndri­yā­va­ra­ṇa­sya TARVV-MK 109,14sa­rva­ghā­ti­spa­rdha­ka­syo­da­yā­ddhi­tā­hi­ta­pa­rī­kṣāṃ pra­tya­sā­ma­rthya­m a­saṃ­jñi­tva­mau­da­yi­ka­m­, ta­da­pya­trai­vānta- TARVV-MK 109,15rbhavati | e­va­ma­va­dhi­ma­naḥ­pa­rya­ya­ke­va­la­jñā­nā­va­ra­ṇo­da­yā­t pra­tye­ka­ma­jñā­na­mau­da­yi­kaṃ vā­cya­mi­ti | TARV-MK 2.6.6cā­ri­tra­mo­ho­da­yā­da­ni­vṛ­tti­pa­ri­ṇā­mo­'­saṃ­ya­taḥ | TARVV-MK 109,16 cā­ri­tra­mo­ha­sya sa­rva­ghā­ti­spa­rdha­ka­syo­da­yā­t TARVV-MK 109,17prā­ṇyu­pa­ghā­te­ndri­ya­vi­ṣa­ye dve­ṣā­bhi­lā­ṣa­ni­vṛ­tti­pa­ri­ṇā­ma­ra­hi­to­'­saṃ­ya­ta au­da­yi­kaḥ | TARV-MK 2.6.7ka­rmo­da­ya­sā­mā­nyā­pe­kṣo­'­si­ddhaḥ | TARVV-MK 109,18 anādika­rma­ba­ndha­sa­ntā­na­pa­ra­ta­ntra­syā­tma­naḥ ka­rmo­da­ya- TARVV-MK 109,19sāmānye sati a­si­ddha­tva­pa­ryā­yo bha­va­tī­tyau­da­yi­kaḥ | sa pu­na­rmi­thyā­dṛ­ṣṭyā­di­ṣu sū­kṣma­sā­mpa­rā­yi- TARVV-MK 109,20kānteṣu ka­rmā­ṣṭa­ko­da­yā­pe­kṣaḥ­, śā­nta­kṣī­ṇa­ka­ṣā­ya­yoḥ sa­pta­ka­rmo­da­yā­pe­kṣaḥ­, sa­yo­gi­ke­va­lya­yo­gi­ke­va- TARVV-MK 109,21li­no­ra­ghā­ti­ka­rmo­da­yā­pe­kṣaḥ | TARV-MK 2.6.8ka­ṣā­yo­da­ya­ra­ñji­tā yo­ga­pra­vṛ­tti­rle­śyā | TARVV-MK 109,22 dvividhā leśyā — dra­vya­le­śyā bhā­va­le­śyā ceti | TARVV-MK 109,23tatra dra­vya­le­śyā pu­dga­la­vi­pā­ki­ka­rmo­da­yā­pā­di­te­ti sā neha pa­ri­gṛ­hya­ta ātmano bhā­va­pra­ka­ra­ṇā­t | TARVV-MK 109,24bhā­va­le­śyā ka­ṣā­yo­da­ya­ra­ñji­tā yo­ga­pra­vṛ­tti­ri­ti kṛtvā au­da­yi­kī­tyu­cya­te | nanu ca yo­ga­pra­vṛ­tti- TARVV-MK 109,25rā­tma­pra­de­śa­pa­ri­spa­nda­kri­yā­, sā vī­rya­la­bdhi­ri­ti kṣā­yo­pa­śa­mi­kī vyā­khyā­tā­, ka­ṣā­ya­ścau­da­yi­ko TARVV-MK 109,26vyā­khyā­taḥ­, tato le­śyā­'­na­rthā­nta­ra­bhū­te­ti­; naiṣa doṣaḥ; ka­ṣā­yo­da­ya­tī­vra­ma­ndā­va­sthā­pe­kṣā­bhe­dā­d arthā- TARVV-MK 109,27nta­ra­tva­m | sā ṣaḍvidhā — kṛ­ṣṇa­le­śyā nī­la­le­śyā ka­po­ta­le­śyā te­jo­le­śyā pa­dma­le­śyā śu­kla­le­śyā TARVV-MK 109,28ceti | ta­syā­tma­pa­ri­ṇā­ma­syā­'­śu­ddhi­pra­ka­rṣā­pra­ka­rṣā­pe­kṣa­yā kṛ­ṣṇā­di­śa­bdo­pa­cā­raḥ kriyate | TARVV-MK 109,29nanu ca ‘­u­pa­śā­nta­ka­ṣā­ye kṣī­ṇa­ka­ṣā­ye sa­yo­ga­ke­va­li­ni ca śuklā le­śyā­sti­’ i­tyā­ga­maḥ, TARVV-MK 109,30tatra ka­ṣā­yā­nu­ra­ñja­nā­bhā­vā­dau­da­yi­kī­tvaṃ no­pa­pa­dya­te­; naiṣa doṣaḥ; pū­rva­bhā­va­pra­jñā­pa­na­na­yā­pe­kṣa­yā TARVV-MK 109,31yāsau yo­ga­pra­vṛ­ttiḥ ka­ṣā­yā­nu­ra­ñji­tā ‘­sai­ve­ya­m­’ i­tyu­pa­cā­rā­dau­da­yi­kī­tyu­cya­te | ta­da­bhā­vā­da­yo­gi- TARVV-MK 109,32ke­va­lya­le­śya iti ca ni­ścī­ya­te | TARVV-MK 109,33atra codyate — yathā a­jñā­na­mau­da­yi­ka­m e­va­ma­da­rśa­na­ma­pi da­rśa­nā­va­ra­ṇo­da­yā­dbha­va­tī­tyau­da­yi­ka­m­, TARVV-MK 109,34ni­drā­ni­drā­da­ya­ścau­da­yi­kāḥ­, ve­da­nī­yo­da­yā­t su­kha­duḥ­kha­mau­da­yi­ka­m­, no­ka­ṣā­yā­śca hā­sya­ra­tyā­da­yaḥ TARVV-MK 110,01ṣa­ḍau­da­yi­kāḥ­, ā­yu­ru­da­yā­dbha­va­dhā­ra­ṇaṃ bha­va­tyau­da­yi­ka­m­, u­ccai­rnī­cai­rgo­tra­ka­rmo­da­yā­du­cca­nī­ca­go­tra- TARVV-MK 110,02pa­ri­ṇā­mo bha­va­tī­tyau­da­yi­kaḥ­, nā­ma­ka­rma­ṇi ca jā­tyā­da­ya au­da­yi­kāḥ­, e­te­ṣā­ma­pa­ri­gra­hā­nnyū­naṃ lakṣaṇa- TARVV-MK 110,03miti | atha matam — ā­tma­pa­ri­ṇā­ma­syā­dhi­kṛ­ta­tvā­ccha­rī­rā­dī­nā­mau­da­yi­ka­tve­'­pi pu­dga­la­vi­pā­ki­tvā­t TARVV-MK 110,04te­ṣā­ma­saṃ­gra­ha iti; e­va­ma­pi ye jī­va­vi­pā­ki­na­ste­ṣāṃ grahaṇaṃ kartavyaṃ jā­tyā­dī­nā­m ? ata TARVV-MK 110,05uttaraṃ paṭhati — TARV-MK 2.6.9mi­thyā­da­rśa­ne­'­da­rśa­nā­va­ro­dhaḥ | TARVV-MK 110,06 mi­thyā­da­rśa­ne a­da­rśa­na­syā­va­ro­dho bhavati | ni­drā­ni­drā­dī­nā- TARVV-MK 110,07mapi da­rśa­na­sā­mā­nyā­va­ra­ṇa­tvā­tta­trai­vā­nta­rbhā­vaḥ | nanu ca ta­ttvā­rthā­śra­ddhā­naṃ mi­thyā­da­rśa­na­mi­tyu­kta­m­; TARVV-MK 110,08sa­tya­mu­kta­m­; sā­mā­nya­ni­rde­śe vi­śe­ṣā­nta­rbhā­vā­t­, so­'­pye­ko viśeṣaḥ | a­ya­ma­pa­ro viśeṣaḥ — a­da­rśa­na­ma- TARVV-MK 110,09pra­ti­pa­tti­rmi­thyā­da­rśa­na­mi­ti | TARV-MK 2.6.10li­ṅga­gra­ha­ṇe hā­sya­ra­tyā­dya­nta­rbhā­vaḥ sa­ha­cā­ri­tvā­t | TARVV-MK 110,10 li­ṅga­gra­ha­ṇe hā­sya­ra­tyā­dī­nā- TARVV-MK 110,11ma­nta­rbhā­vo bhavati | kutaḥ ? sa­ha­cā­ri­tvā­t­, pa­rva­ta­gra­ha­ṇe­na nā­ra­da­gra­ha­ṇa­va­t | TARV-MK 2.6.11ga­ti­gra­ha­ṇa­ma­ghā­tyu­pa­la­kṣa­ṇa­m | TARVV-MK 110,12 a­ghā­ti­ka­rmo­da­yā­pā­di­tā ye bhāvāḥ teṣāṃ ga­ti­gra­ha­ṇa­mu- TARVV-MK 110,13pa­la­kṣa­ṇaṃ yathā ‘­kā­ke­bhyo rakṣatāṃ sarpiḥ’ iti kā­ka­gra­hṛ­ṇa­mu­pa­ghā­ta­ko­pa­la­kṣa­ṇa­m | tena jā­tyā­da­yo TARVV-MK 110,14bhāvā nā­ma­ka­rma­vi­śe­ṣo­da­yā­pā­di­tā ve­da­nī­yā­yu­rgo­tro­da­ya­kṛ­tā­śca gṛhyante | TARVV-MK 110,15iha ya­thā­kra­ma­mi­ti vaktavyaṃ ga­ti­śca­tu­rvi­dhe­tye­va­mā­dyā­nu­pū­rvya­saṃ­pra­tya­yā­rtha­m­; na va­kta­vya­m­, TARVV-MK 110,16‘­ya­thā­kra­ma­m­’ i­tya­nu­va­rta­te | TARVV-MK 110,17yaḥ pā­ri­ṇā­mi­ko bhā­va­stri­bhe­da uktaḥ, ta­dvi­ka­lpa­sva­rū­pa­pra­ti­pā­nā­da­rtha­mā­ha — TA-MK 2.7 jī­va­bha­vyā­'­bha­vya­tvā­ni ca || TARV-MK 2.7.1a­nya­dra­vyā­sā­dhā­ra­ṇā­stra­yaḥ pā­ri­ṇā­mi­kāḥ | TARVV-MK 110,19 jīvatvaṃ bha­vya­tva­ma­bha­vya­tva­mi­tye­te pāriṇā- TARVV-MK 110,20mikā ā­tma­na­stra­yo bhāvā a­nya­dra­vyā­sā­dhā­ra­ṇā ve­di­ta­vyāḥ | kutaḥ pu­na­re­ṣāṃ pā­ri­ṇā­mi­ka­tva­m ? TARV-MK 2.7.2ka­rmo­da­yakṣa­yo­pa­śa­ma­kṣa­yo­pa­śa­mā­na­pe­kṣa­tvā­t | TARVV-MK 110,21 na hye­vaṃ­vi­dhaṃ karmāsti ya­syo­da­yā­t kṣayāt TARVV-MK 110,22u­pa­śa­mā­t kṣa­yo­pa­śa­mā­dvā jīvo bha­vyo­'­bha­vya iti cocyeta | ta­da­bhā­vā­da­nā­di­dra­vya­bha­va­na­saṃ­ba­ndha- TARVV-MK 110,23pa­ri­ṇā­ma­ni­mi­tta­tvā­t pā­ri­ṇā­mi­kā iti vya­pa­di­śya­nte | TARV-MK 2.7.3ā­yu­rdra­vyā­pe­kṣaṃ jīvatvaṃ na pā­ri­ṇā­mi­ka­mi­ti cet; na; pu­dga­la­dra­vya­saṃ­ba­ndhe sa­tya­nya­dra­vya- sā­ma­rthyā­bhā­vā­t | TARVV-MK 110,25 syā­de­ta­t — ā­yu­rdra­vyo­da­yā­jjī­va­tī­ti jīvo nā­nā­di­pā­ri­ṇā­mi­ka­tvā­di­ti­; TARVV-MK 110,26tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pu­dga­la­dra­vya­saṃ­ba­ndhe sa­tya­nya­dra­vya­sā­ma­rthyā­bhā­vā­t | āyurhi pau­dga­li­kaṃ dravyam | TARVV-MK 110,27yadi ca ta­tsaṃ­ba­ndhā­jjī­va­sya jīvatvaṃ syāt; na­nve­va­ma­nya­dra­vya­syā­pi dha­rmā­de­rā­yuḥ­saṃ­ba­ndhā­jjī­va­tvaṃ TARVV-MK 110,28syāt | kiñca, TARV-MK 2.7.4si­ddha­syā­jī­va­tva­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 110,29 ya­dyā­yuḥ­saṃ­ba­ndhā­pe­kṣaṃ jīvatvaṃ nanu si­ddha­syā­yu­ra­bhā­vā­da- TARVV-MK 110,30jīvatvaṃ pra­sa­jye­ta | ta­ta­sta­da­na­pe­kṣa­tvā­jjī­va­tvaṃ pā­ri­ṇā­mi­ka­me­va | TARV-MK 2.7.5jīve tri­kā­la­vi­ṣa­ya­vi­gra­ha­da­rśa­nā­di­ti cet; na; rū­ḍhi­śa­bda­sya ni­ṣpa­ttya­rtha­tvā­t | TARVV-MK 110,31 syānma- TARVV-MK 110,32tam — ‘­jī­va­ti a­jī­vī­t jī­vi­ṣya­ti­’ iti tri­kā­la­vi­ṣa­yo vigraho dṛśyate tataḥ prā­ṇa­dhā­ra­ṇā­rtha- TARVV-MK 111,01tvāt ka­rmā­pe­kṣa­tve na pā­ri­ṇā­mi­ka­tva­mi­ti­; tacca na; kasmāt ? rū­ḍhi­śa­bda­sya ni­ṣpa­ttya­rtha­tvā­t | TARVV-MK 111,02rū­ḍhi­śa­bde­ṣu hi kri­yo­pā­tta­kā­lā vyu­tpa­ttya­ryai­va na ta­ntra­m­, yathā ga­ccha­tī­ti gauriti | TARV-MK 2.7.6cai­ta­nya­me­va vā jī­va­śa­bdā­rthaḥ | TARVV-MK 111,03 a­tha­vā­, caitanyaṃ jī­va­śa­bde­nā­bhi­dhī­ya­te­, ta­ccā­nā­di­dra­vya- TARVV-MK 111,04bha­va­na­ni­mi­tta­tvā­t pā­ri­ṇā­mi­ka­m | TARV-MK 2.7.7sa­mya­gda­rśa­na­jñā­na­cā­ri­tra­pa­ri­ṇā­me­na bha­vi­ṣya­tī­ti bhavyaḥ | TARVV-MK 111,05 bha­vyā­dī­nāṃ prāyeṇa bha­vi­ṣya­tkā­la- TARVV-MK 111,06vi­ṣa­ya­tvā­t ‘­sa­mya­gda­rśa­nā­di­pa­ryā­ye­ṇa ya ātmā bha­vi­ṣya­ti sa bhavyaḥ’ itīmaṃ vya­pa­de­śa­mā­ska­nda­ti | TARV-MK 2.7.8ta­dvi­pa­rī­to­'­bha­vyaḥ | TARVV-MK 111,07 yo na tathā bha­vi­ṣya­tya­sā­va­bha­vya i­tyu­cya­te | kiṃ kṛ­to­'­yaṃ TARVV-MK 111,08viśeṣaḥ ? dra­vya­sva­bhā­va­kṛ­taḥ­, ataḥ pā­ri­ṇā­mi­ka­tva­ma­na­yoḥ | TARV-MK 2.7.9yo­'­na­nte­nā­pi kālena na se­tsya­tya­sā­va­bha­vya eveti cet; na; bha­vya­rā­śya­nta­rbhā­vā­t | TARVV-MK 111,10syā­de­ta­t — a­na­nta­kā­le­nā­pi yo na se­tsya­tya­sau a­bha­vya­tu­lya­tvā­da­bha­vya eva | atha setsyati sarvo TARVV-MK 111,11bhavyaḥ; tata u­tta­ra­kā­laṃ bha­vya­śū­nyaṃ jagat syāditi ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? bha­vya­rā­śya­nta­rbhā­vā­t | TARVV-MK 111,12yathā yo­'­na­nta­kā­le­nā­pi ka­na­ka­pā­ṣā­ṇo na ka­na­kī­bha­vi­ṣya­ti na ta­syā­ndha­pā­ṣā­ṇa­tvaṃ kanaka- TARVV-MK 111,13pā­ṣā­ṇa­śa­kti­yo­gā­t­, yathā vā ā­gā­mi­kā­lo yo­'­na­nte­nā­pi kālena nā­ga­mi­ṣya­ti na tasyā- TARVV-MK 111,14gāmitvaṃ hī­ya­te­, tathā bha­vya­syā­pi sva­śa­kti­yo­gā­d a­sa­tyā­ma­pi vyaktau na bha­vya­tva­hā­niḥ | TARV-MK 2.7.10bhā­va­syai­ka­tva­ni­rde­śo yukta iti cet; na; dra­vya­bhe­dā­dbhā­va­bhe­da­si­ddheḥ | TARVV-MK 111,15 syā­de­ta­t — ‘­jī­va­śca TARVV-MK 111,16bha­vya­ścā­'­bha­vya­śca jī­va­bha­vyā­bha­vyāḥ­’ iti dvandve kṛte teṣāṃ bhāve vi­va­kṣi­te e­ka­tva­ni­rde­śo yukto TARVV-MK 111,17jī­va­bha­vyā­bha­vyā­nāṃ bhāvo jī­va­bha­vyā­bha­vya­tva­mi­ti ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? dra­vya­bhe­dā­dbhā­va­bhe­da­si­ddheḥ | TARVV-MK 111,18nahi ‘bhāva e­ka­tve­na va­kta­vyaḥ­’ iti ni­ya­mo­'­sti­, tato dra­vya­bhe­dā­dbhe­de sati ba­hu­tva­ni­rde­śo yukto TARVV-MK 111,19jī­va­bha­vyā­bha­vyā­nāṃ bhāvā jī­va­bha­vyā­bha­vya­tvā­nī­ti | punaḥ pra­tye­ka­ma­bhi­saṃ­ba­ndho bhavati — jīvatvaṃ TARVV-MK 111,20bha­vya­tva­ma­bha­vya­tva­mi­ti | TARV-MK 2.7.11dvi­tī­ya­gu­ṇa­gra­ha­ṇa­mā­rṣo­kta­tvā­di­ti cet; na; tasya na­yā­pe­kṣa­tvā­t | TARVV-MK 111,21 atha matam — dvitīya- TARVV-MK 111,22gu­ṇa­gra­ha­ṇa­mi­ha ka­rta­vya­m | ko'sau dvitīyo guṇaḥ ? sā­sā­da­na­sa­mya­gdṛ­ṣṭiḥ | so'pi jīvasyā- TARVV-MK 111,23sā­dhā­ra­ṇaḥ pā­ri­ṇā­mi­kaḥ | evaṃ hyārṣe u­va­ta­m — ­“­sā­sā­da­na­sa­mya­gdṛ­ṣṭi­ri­ti ko bhāvaḥ ? pāriṇā- TARVV-MK 111,24miko bhāvaḥ” iti | na ka­rta­vya­m­; kutaḥ ? tasya na­yā­pe­kṣa­tvā­t­, | mi­thyā­tva­ka­rma­ṇa udayaṃ TARVV-MK 111,25kṣa­ya­mu­pa­śa­maṃ kṣa­yo­pa­śa­maṃ vā nā­pe­kṣa­ta ityārṣe pā­ri­ṇā­mi­kaḥ­, iha pu­na­ra­sā­vau­da­yi­ka ityevaṃ TARVV-MK 111,26gṛhyate a­na­ntā­nu­ba­ndhi­ka­ṣā­yo­da­yā­tta­sya nirvṛtteḥ | TARVV-MK 111,27caśabdaḥ kimarthaḥ ? TARV-MK 2.7.12a­sti­tvā­nya­tva-kartṛtva-bhoktṛtva-pa­ryā­ya­va­ttvā­'­sa­rva­ga­ta­tvā­'­nā­di­sa­nta­ti­ba­ndha­na­ba­ddha­tva-pradeśa va­ttvā­rū­pa­tva-ni­tya­tvā­di­sa­mu­cca­yā­rtha­śca­śa­bdaḥ | TARVV-MK 111,29 a­sti­tvā­da­yo­'­pi pā­ri­ṇā­mi­kā bhāvāḥ santi TARVV-MK 111,30teṣāṃ sa­mu­cca­yā­rtha­śca­śa­bdaḥ | yadi te'pi pā­ri­ṇā­mi­kāḥ sūtre teṣāṃ grahaṇaṃ kasmānna kṛtam ? TARV-MK 2.7.13a­nya­dra­vya­sā­dhā­ra­ṇa­tvā­da­sū­tri­tāḥ | TARVV-MK 111,31 a­sti­tvā­da­yo hi dharmā a­nye­ṣā­ma­pi dravyāṇāṃ TARVV-MK 111,32sā­dhā­ra­ṇā­sta­ta­ste na sūtritāḥ | tadyathā — astitvaṃ tā­va­tsā­dhā­ra­ṇaṃ ṣa­ḍdra­vya­vi­ṣa­ya­tvā­t | tat TARVV-MK 111,33ka­rmo­da­ya­kṣa­ya­kṣa­yo­pa­śa­mā­na­pe­kṣa­tvā­t pā­ri­ṇā­mi­ka­m | TARVV-MK 112,01a­nya­tva­ma­pi sā­dhā­ra­ṇaṃ sa­rva­dra­vyā­ṇāṃ pa­ra­spa­ra­to­'­nya­tvā­t | ka­rmo­da­yā­dya­pe­kṣā­bhā­vā­t tadapi TARVV-MK 112,02pā­ri­ṇā­mi­ka­m | TARVV-MK 112,03ka­rtṛ­tva­ma­pi sā­dhā­ra­ṇaṃ kri­yā­ni­ṣpa­ttau sarveṣāṃ svā­ta­ntryā­t | nanu ca jī­va­pu­dga­lā­nāṃ kriyā- TARVV-MK 112,04pa­ri­ṇā­ma­yu­ktā­nāṃ kartṛtvaṃ yu­kta­m­, dha­rmā­dī­nāṃ katham ? te­ṣā­ma­pi a­styā­di­kri­yāvi­ṣa­ya­ma­sti TARVV-MK 112,05ka­rtṛ­tva­m | ka­rmo­da­yā­dya­pe­kṣā­bhā­vā­t tadapi pā­ri­ṇā­mi­ka­m | nanu cā­tma­pra­de­śa­pa­ri­spa­nda­sya yogasaṃ- TARVV-MK 112,06jñakasya ya­tka­rtṛ­tvaṃ na ta­tsā­dhā­ra­ṇa­mi­ti a­sā­dhā­ra­ṇe­ṣū­pa­saṃ­khye­ya­m­; na; tasya kṣa­yo­pa­śa­ma­ni­mi­tta- TARVV-MK 112,07tvāt | yadasya pu­ṇya­pā­pa­yoḥ kartṛtvaṃ ta­da­nya­dra­vyā­ṇā­ma­sā­dhā­ra­ṇa­ma­pi sanna pā­ri­ṇā­mi­ka­m | TARVV-MK 112,08kasmāt ? u­da­ya­kṣa­yo­pa­śa­ma­ni­mi­tta­tvā­t | mi­thyā­da­rśa­naṃ hi da­rśa­na­mo­ho­da­ya­ni­mi­tta­m­, a­vi­ra­ti­pra­mā­da- TARVV-MK 112,09kaṣāyāḥ cā­ri­tra­mo­ho­da­ya­ni­mi­ttāḥ­, yogāśca kṣā­yo­pa­śa­mi­kā iti | a­nya­dra­vyā­sā­dhā­ra­ṇā­nā­di- TARVV-MK 112,10pā­ri­ṇā­mi­ka­cai­ta­nya­sa­nni­dhā­ne pu­ṇya­pā­pa­yoḥ ka­rtṛ­tva­mi­ti pā­ri­ṇā­mi­ka­mi­ti cet; na; sārva- TARVV-MK 112,11kā­li­ka­ka­rtṛ­tva­pra­sa­ṅgā­t | mu­ktā­nā­ma­pi cai­ta­nya­ma­stī­ti pu­ṇya­pā­pa­yoḥ kartṛtvaṃ syāt, saṃ­sā­ri­ṇāṃ TARVV-MK 112,12cā­vi­śi­ṣṭaṃ syāt cai­ta­nya­kā­ra­ṇa­syā­bhe­dā­t | TARVV-MK 112,13bho­ktṛ­tva­ma­pi sā­dhā­ra­ṇa­m | kutaḥ ? ta­lla­kṣa­ṇo­pa­pa­tteḥ | vī­rya­pra­ka­rṣā­t pa­ra­dra­vya­vī­ryā­dā­na- TARVV-MK 112,14sāmarthyaṃ bho­ktṛ­tva­la­kṣa­ṇa­m | yathā ātmā ā­hā­rā­deḥ pa­ra­dra­vya­syā­pi vī­ryā­tma­sā­tka­ra­ṇā­dbho­ktā­, TARVV-MK 112,15tathā vi­ṣa­syā­ce­ta­na­sya vī­rya­pra­ka­rṣā­t ko­dra­va­dra­vyā­di­sā­ra­saṃ­gra­hā­dbho­ktṛ­tva­m | la­va­ṇā­dī­nāṃ ca TARVV-MK 112,16vī­rya­pra­ka­rṣā­t kā­ṣṭhā­di­dra­vya­la­va­ṇa­ka­ra­ṇā­dbho­ktṛ­tva­m | ka­rmo­da­yā­pe­kṣā­bhā­vā­tta­da­pi pā­ri­ṇā­mi­ka­m | TARVV-MK 112,17yattu ātmanaḥ śu­bhā­śu­bha­ka­rma­pha­la­syo­pa­bho­ktṛ­tvaṃ na ta­tsā­dhā­ra­ṇaṃ na ca pā­ri­ṇā­mi­ka­m­; tasya TARVV-MK 112,18kṣa­yo­pa­śa­ma­ni­mi­tta­tvā­t­, vī­ryā­nta­rā­ya­kṣa­yo­pa­śa­mā­ṅgo­pā­ṅga­nā­ma­lā­bhā­va­ṣṭa­mbhā­d ātmanaḥ śubhā- TARVV-MK 112,19śu­bha­ka­rma­pha­lo­pa­bho­ge sā­ma­rthya­mā­vi­rbha­va­ti | ā­hā­rā­di­vī­ryā­tma­sā­tka­ra­ṇa­la­kṣa­ṇo­pa­bho­ga­śca TARVV-MK 112,20bho­gā­nta­rā­ya­kṣa­yo­pa­śa­mā­t­, u­pā­tta­sya ca jaraṇaṃ vī­ryā­nta­rā­ya­kṣa­yo­pa­śa­mā­t | karma a­nta­re­ṇa TARVV-MK 112,21vi­ṣā­dī­nāṃ kathaṃ bho­ktṛ­tva­mi­ti cet ? pra­ti­ni­ya­ta­śa­kti­tvā­d dravyāṇāṃ bhā­ska­ra­pra­tā­pa­va­t | TARVV-MK 112,22pa­ryā­ya­va­ttva­ma­pi sā­dhā­ra­ṇaṃ sa­rva­dra­vyā­ṇāṃ pra­ti­ni­ya­ta­pa­ryā­yo­pa­pa­tteḥ | ka­rmo­da­yā­dya­pe­kṣā­bhā­vā- TARVV-MK 112,23ttadapi pā­ri­ṇā­mi­ka­m | TARVV-MK 112,24a­sa­rva­ga­ta­tva­ma­pi sā­dhā­ra­ṇaṃ pa­ra­mā­ṇvā­dī­nā­ma­vi­bhu­tvā­t­, dha­rmā­dī­nāṃ ca pa­ri­mi­tā­saṃ­khyā­ta- TARVV-MK 112,25pra­de­śa­tvā­t | ka­rmo­da­yā­dya­pe­kṣā­bhā­vā­tta­da­pi pā­ri­ṇā­mi­ka­m | yadasya ka­rmo­pā­tta­śa­rī­ra­pra­mā­ṇā­nu­vi­dhā- TARVV-MK 112,26yitvaṃ ta­da­sā­dhā­ra­ṇa­ma­pi sanna pā­ri­ṇā­mi­ka­m­; ka­rma­ni­mi­tta­tvā­t | TARVV-MK 112,27a­nā­di­sa­nta­ti­ba­ndha­na­ba­ddha­tva­ma­pi sā­dhā­ra­ṇa­m | kasmāt ? sa­rva­dra­vyā­ṇāṃ svā­tmī­ya­sa­ntā­na- TARVV-MK 112,28ba­ndha­na­ba­ddha­tvaṃ pra­tya­nā­di­tvā­t | sarvāṇi hi dravyāṇi jī­va­dha­rmā­dha­rmā­kā­śa­kā­la­pu­dga­lā­khyā­ni TARVV-MK 112,29pra­ti­ni­ya­tā­ni pā­ri­ṇā­mi­ka­cai­ta­nyo­pa­yo­ga-gati-sthi­tya­va­kā­śa­dā­na-va­rta­nā­pa­ri­ṇā­ma-va­rṇa­ga­ndha­ra­sa- TARVV-MK 112,30spa­rśā­di­pa­ryā­ya­sa­ntā­na­ba­ndha­na­ba­ddhā­ni | ka­rmo­da­yā­dya­pe­kṣā­bhā­vā­tta­da­pi pā­ri­ṇā­mi­ka­m | ya­da­syā­nā­di- TARVV-MK 112,31ka­rma­sa­nta­ti­ba­ndha­na­ba­ddha­tvaṃ ta­da­sā­dhā­ra­ṇa­ma­pi sanna pā­ri­ṇā­mi­ka­m­; ka­rmo­da­ya­ni­mi­tta­tvā­t | vakṣyate TARVV-MK 112,32hi ­“­a­nā­di­saṃ­ba­ndhe ca | sa­rva­sya­” iti | TARVV-MK 113,01pra­de­śa­va­ttva­ma­pi sā­dhā­ra­ṇaṃ saṃ­khye­yā­'­saṃ­khye­yā­na­nta­pra­de­śo­pe­ta­tvā­t sa­rva­dra­vyā­ṇā­m | tadapi TARVV-MK 113,02ka­rmo­da­yā­dya­pe­kṣā­bhā­vā­t pā­ri­ṇā­mi­ka­m | TARVV-MK 113,03a­rū­pa­tva­ma­pi sā­dhā­ra­ṇaṃ jī­va­dha­rmā­dha­rma­kā­lā­kā­śā­nāṃ rū­pa­yo­gā­bhā­vā­t | tadapi ka­rmo­da­yā- TARVV-MK 113,04dya­pe­kṣā­bhā­vā­t pā­ri­ṇā­mi­ka­m | TARVV-MK 113,05ni­tya­tva­ma­pi sā­dhā­ra­ṇaṃ dra­vyā­rthā­de­śā­t sa­rva­dra­vyā­ṇāṃ vya­yo­da­ya­yo­gā­bhā­vā­t | tacca karmo- TARVV-MK 113,06da­yā­dya­pe­kṣā­bhā­vā­t pā­ri­ṇā­mi­ka­m | TARVV-MK 113,07ū­rdhva­ga­ti­tva­ma­pi sā­dhā­ra­ṇa­m a­gnyā­dī­nā­mū­rdhva­ga­ti­pā­ri­ṇā­mi­ka­tvā­t | tacca ka­rmo­da­yā­dya- TARVV-MK 113,08pe­kṣā­bhā­vā­t pā­ri­ṇā­mi­ka­m | e­va­ma­nye cātmanaḥ sā­dhā­ra­ṇāḥ pā­ri­ṇā­mi­kā yojyāḥ | TARV-MK 2.7.14a­na­nta­ra­sū­tra­ni­rdi­ṣṭo­pa­saṃ­gra­hā­rtha­śca­śa­bda iti cet; na; a­ni­ṣṭa­tvā­t | TARVV-MK 113,09 syā­nma­ta­m — TARVV-MK 113,10a­na­nta­ra­sū­tre ni­rdi­ṣṭā­nāṃ ga­tyā­dī­nā­mu­pa­saṃ­gra­hā­rtha­śca­śa­bdo na a­sti­tvā­di­sa­mu­cca­yā­rtha iti; tanna; TARVV-MK 113,11kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­ni­ṣṭa­tvā­t | nahi ga­tyā­dī­nāṃ pā­ri­ṇā­mi­ka­tva­mi­ṣya­te ta­lla­kṣa­ṇā­bhā­vā­t | TARV-MK 2.7.15tri­bhe­da­pā­ri­ṇā­mi­ka­bhā­va­pra­ti­jñā­nā­cca | TARVV-MK 113,12 ya­ta­ścau­pa­śa­mi­kā­di­bhā­va­saṃ­khyā­vi­dhā­yi­ni sūtre TARVV-MK 113,13tribhedaḥ pā­ri­ṇā­mi­ka iti pra­ti­jñā­ta­m­, ato na ga­tyā­di­sa­mu­cca­yā­rtha­śca­śa­bdaḥ | TARV-MK 2.7.16ga­tyā­dī­nā­mu­bha­ya­va­ttvaṃ kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­bhā­va­va­di­ti cet; na; a­nva­rtha­saṃ­jñā­ka­ra­ṇā­t | TARVV-MK 113,14 atha TARVV-MK 113,15ma­ta­me­ta­t — yathā kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­bhā­va­sya kṣa­yo­pa­śa­mā­tma­ka­tvādu­bha­ya­va­ttvaṃ tathā ga­tyā­dī­nā­mu­bha­ya­va­ttvā- TARVV-MK 113,16dau­da­yi­ka­pā­ri­ṇā­mi­ka­tva­mi­ti ‘­au­da­yi­ka e­ka­viṃ­śa­ti­bhe­daḥ­, pā­ri­ṇā­mi­ka­śca tri­bhe­daḥ­’ iti siddha- TARVV-MK 113,17miti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­nva­rtha­saṃ­jñā­ka­ra­ṇā­t | ‘­pa­ri­ṇā­maḥ svabhāvaḥ pra­yo­ja­na­ma­sye­ti pāri- TARVV-MK 113,18ṇā­mi­kaḥ­’ i­tya­nva­rtha­saṃ­jñā | na cāsau svabhāvo ga­tyā­di­ṣu vidyate ka­rmo­da­ya­ni­mi­tta­tvā­t | kiñca, TARV-MK 2.7.17ta­thā­na­bhi­dhā­nā­t | TARVV-MK 113,19 yathā u­bha­ya­va­ttvā­jjñā­nā­da­yaḥ ‘­kṣā­yo­pa­śa­mi­kāḥ­’ i­tya­bhi­dhī­ya­nte TARVV-MK 113,20tathā ga­tyā­da­yaḥ ‘­au­da­yi­ka­pā­ri­ṇā­mi­kāḥ i­tya­bhi­dhī­ye­ra­n­, na cā­bhi­dhī­ya­nte | ta­thā­na­bhi­dhā­nā­t TARVV-MK 113,21kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­va­d ga­tyā­da­yo no­bha­ya­va­ntaḥ | kiñca, TARV-MK 2.7.18a­ni­rmo­kṣa­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 113,22 ga­tyā­dī­nā­mu­bha­ya­va­ttvā­t pā­ri­ṇā­mi­ka­tve sa­tya­ni­rmo­kṣa­pra­sa­ṅgaḥ TARVV-MK 113,23sā­ta­tyā­va­sthā­nā­t | ta­smā­tsthi­ta­me­ta­t — ‘­a­sti­tvā­di­sa­mu­cca­yā­rtha eva ca­śa­bdaḥ­’ iti | TARV-MK 2.7.19ā­di­gra­ha­ṇa­ma­tra nyā­yya­mi­ti cet; na; tri­vi­dha­pā­ri­ṇā­mi­ka­bhā­va­pra­ti­jñā­hā­neḥ | TARVV-MK 113,24 syāde- TARVV-MK 113,25tat — ‘­jī­va­bha­vyā­bha­vya­tvā­ni­’ ityatra ā­di­gra­ha­ṇaṃ nyā­yya­m­, a­sti­tvā­dī­nā­ma­pī­ṣṭa­tvā­di­ti­; tanna; TARVV-MK 113,26kiṃ kā­ra­ṇa­m ? tri­vi­dha­pā­ri­ṇā­mi­ka­bhā­va­pra­ti­jñā­hā­neḥ | ā­di­gra­ha­ṇe hi kri­ya­mā­ṇe jī­va­bha­vyā­bha­vya- TARVV-MK 113,27tvā­sti­tvā­dī­nāṃ pā­ri­ṇā­mi­ka­bhā­va­tvā­t ‘­tri­vi­dhaḥ­’ iti ya­tpu­ra­stā­t pra­ti­jñā­taṃ tasya hāniḥ syāt | TARV-MK 2.7.20sa­mu­cca­yā­rthe­'­pi caśabde tu­lya­mi­ti cet; na; pra­dhā­nā­pe­kṣa­tvā­t | TARVV-MK 113,28 syā­nma­ta­m — samucca- TARVV-MK 113,29yā­rthe­'­pi caśabde a­sti­tvā­dī­nāṃ pā­ri­ṇā­mi­ka­tve­na sa­mu­cca­yā­ttri­bhe­da­pra­ti­jñā­hā­ni­stu­lye­ti­; TARVV-MK 113,30tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pra­dhā­nā­pe­kṣa­tvā­t | ka­ṇṭho­ktā­ni trīṇi pra­dhā­nā­ni­, ta­da­pe­kṣā tri­bhe­da­pra­ti­jñe­ti TARVV-MK 113,31nāsti virodhaḥ | a­sti­tvā­dī­ni tu sā­dhā­ra­ṇa­tvā­t ca­śa­bde­na dyo­ti­tā­nī­ti teṣāṃ gu­ṇa­bhā­vaḥ | TARVV-MK 113,32ā­di­śa­bde hi kri­ya­mā­ṇe a­sti­tvā­dī­nāṃ prādhānyaṃ syāt, jī­va­tvā­dī­nā­m u­pa­la­kṣa­ṇā­rtha­tvā­d TARVV-MK 113,33a­prā­dhā­nya­m | ta­dgu­ṇa­saṃ­vi­jñā­ne co­bha­ye­ṣāṃ prādhānyaṃ pra­sa­jye­ta | TARV-MK 2.7.21sā­nni­pā­ti­ka­bhā­vo­pa­saṃ­khyā­na­mi­ti cet; na; a­bhā­vā­t | TARVV-MK 114,01 syā­de­ta­t — ārṣe sānnipā- TARVV-MK 114,02ti­ka­bhā­va uktaḥ, sa i­ho­pa­saṃ­khyā­ta­vya iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­bhā­vā­t | nahi ṣaṣṭho TARVV-MK 114,03bhā­vo­'­sti | TARV-MK 2.7.22mi­śra­śa­bde­nā­kṣi­pta­tvā­cca | TARVV-MK 114,04 ya­dya­pya­sau vidyate mi­śra­śa­bde­nā­sā­vā­kṣi­ptaḥ | nanu ca TARVV-MK 114,05mi­śra­śa­bdaḥ kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­saṃ­gra­hā­rtho na sā­nni­pā­ti­ka­gra­ha­ṇā­rtha iti ? ucyate — ca­śa­bda­va­ca­nā­t | TARVV-MK 114,06‘­au­pa­śa­mi­ka­kṣā­yi­kau bhāvau miśro jīvasya sva­ta­ttva­mau­da­yi­ka­pā­ri­ṇā­mi­kau ca’ iti siddhe yanmi- TARVV-MK 114,07śra­śa­bda­sa­mī­pe ca­śa­bda­ka­ra­ṇaṃ tena jñāyate mi­śra­śa­bde­no­bha­ya­mu­cya­te iti | miśraśca kaḥ ? kṣā­yo­pa­śa- TARVV-MK 114,08miko bhāvaḥ sā­nni­pā­ti­ka­śce­ti | i­da­ma­yu­ktaṃ vartate | ki­ma­trā­yu­kta­m ? yadyasti sā­nni­pā­ti­ko TARVV-MK 114,09bhāvaḥ ‘­a­bhā­vā­t­’ iti vi­ru­dhya­te | atha nāsti; ka­tha­mā­rṣe sā­nni­pā­ti­ko bhāva uvataḥ ? kasya TARVV-MK 114,10vā mi­śra­śa­bde­nā­kṣe­paḥ ? naiṣa doṣaḥ; sā­nni­pā­ti­ka eko bhāvo nāstīti ‘­a­bhā­vā­t­’ i­tyu­cya­te­, TARVV-MK 114,11saṃ­yo­ga­bha­ṅgā­pe­kṣa­yā a­stī­tyā­rṣaṃ va­ca­na­m | ta­trā­bhā­va­pa­kṣe ā­di­sū­tre pū­rvo­ktā­nu­ka­rṣa­ṇā­rtha­śca­śa­bda TARVV-MK 114,12uktaḥ, bhā­va­pa­kṣe sā­nni­pā­ti­ka­pra­ti­pā­da­nā­rtha­śca­śa­bdaḥ | pū­rvo­ktā­nu­ka­rṣa­stu a­pe­kṣa­yā ve­di­ta­vyaḥ | TARVV-MK 114,13athārṣo ktaḥ sā­nni­pā­ti­ka­bhā­vaḥ ka­ti­vi­dha iti ? a­tro­cya­te — ṣa­ḍviṃ­śa­ti­vi­dhaḥ ṣaḍtriṃśa- TARVV-MK 114,14dvidha e­ka­ca­tvā­riṃ­śa­dvi­dha i­tye­va­mā­di­rā­ga­me uktaḥ | tatra — TARVV-MK 114,15­“­du­ga tiga cadu paṃceva ya saṃyogā hoṃti sa­nni­vā­de­su | TARVV-MK 114,16dasa dasa paṃca ya ekka ya bhāvā chavvīsa piṃḍeṇa || ”TARVV-MK 114,17dvi­bhā­va­saṃ­yo­ge­na daśa — au­da­yi­kaṃ pa­ri­gṛ­hyau­pa­śa­mi­kā­di­ca­tu­ṣṭa­ya­sya cai­kai­ka­tyā­ge­na prathame TARVV-MK 114,18dvi­bhe­da­bhā­va­saṃ­yo­ge catvāro bhaṅgāḥ | tatraika au­da­yi­kau­pa­śa­mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma TARVV-MK 114,19manuṣya u­pa­śā­nta­kro­dhaḥ | dvitīya au­da­yi­ka­kṣā­yi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma manuṣyaḥ kṣīṇa- TARVV-MK 114,20kaṣāyaḥ | tṛtīya au­da­yi­ka­kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma manuṣyaḥ pa­ñce­ndri­yaḥ | caturtha TARVV-MK 114,21au­da­yi­ka­pā­ri­ṇā­mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma lobhī jīvaḥ | dvi­tī­ya­dvi­bhā­va­saṃ­yo­ge auda- TARVV-MK 114,22yikaṃ pa­ri­tya­jyau­pa­śa­mi­ka­pa­ri­gra­hā­t kṣā­yi­kā­di­bhā­va­tra­ya­syai­kai­ka­tyā­ge­na trayo bhaṅgāḥ | tatraika TARVV-MK 114,23au­pa­śa­mi­ka­kṣā­yi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma u­pa­śā­nta­lo­bhaḥ kṣī­ṇa­da­rśa­na­mo­ha­tvā­t kṣāyika- TARVV-MK 114,24sa­mya­gdṛ­ṣṭiḥ | dvitīya au­pa­śa­mi­ka­kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma u­pa­śā­nta­mā­na TARVV-MK 114,25ā­bhi­ni­bo­dhi­ka­jñā­nī | tṛtīya au­pa­śa­mi­ka­pā­ri­ṇā­mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma u­pa­śā­nta- TARVV-MK 114,26māyo bhavyaḥ | tṛ­tī­ya­dvi­bhā­va­saṃ­yo­ge au­pa­śa­mi­kaṃ pa­ri­tya­jya kṣā­yi­ka­pa­ri­gra­hā­t kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­pā- TARVV-MK 114,27ri­ṇā­mi­ka­yo­re­kai­ka­tyā­gā­d dvau bhaṅgau | tatraikaḥ kṣā­yi­ka­kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo TARVV-MK 114,28nāma kṣā­yi­ka­sa­mya­gdṛ­ṣṭiḥ śru­ta­jñā­nī | dvitīyaḥ kṣā­yi­ka­pā­ri­ṇā­mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo TARVV-MK 114,29nāma kṣī­ṇa­ka­ṣā­yo bhavyaḥ | ca­tu­rtha­dvi­bhā­va­saṃ­yo­ge kṣā­yi­ka­pa­ri­tyā­gā­de­kaḥ kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­pā­ri- TARVV-MK 114,30ṇā­mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma a­va­dhi­jñā­nī jīvaḥ | ta ete dvi­bhā­va­saṃ­yo­ga­bha­ṅgā samu- TARVV-MK 114,31ditāḥ daśa | TARVV-MK 114,32pra­tha­ma­tri­bhā­va­saṃ­yo­ge au­da­yi­kau­pa­śa­mi­kau pa­ri­gṛ­hya kṣā­yi­kā­di­bhā­va­tra­ya­syai­kai­ka­bhā­va­pa­ri- TARVV-MK 114,33grahāt trayo bhaṅgāḥ | tatraika au­da­yi­kau­pa­śa­mi­ka­kṣā­yi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma manuṣya upa- TARVV-MK 115,01śā­nta­mo­haḥ kṣā­yi­ka­sa­mya­gdṛ­ṣṭiḥ | dvitīya au­da­yi­kau­pa­śa­mi­ka­kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va- TARVV-MK 115,02bhāvo nāma manuṣya u­pa­śā­nta­kro­dho vāgyogī | tṛtīya au­da­yi­kau­pa­śa­mi­ka­pā­ri­ṇā­mi­ka­sā­nni­pā- TARVV-MK 115,03ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma manuṣya u­pa­śā­nta­mā­no jīvaḥ | dvi­tī­ya­tri­bhā­va­saṃ­yo­ge au­pa­śa­mi­kaṃ paritya- TARVV-MK 115,04jyau­da­yi­ka­kṣā­yi­kau pa­ri­gṛ­hya kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­pā­ri­ṇā­mi­ka­yo­re­kai­ka­sya pa­ri­gra­hā­d dvau bhaṅgau | TARVV-MK 115,05tatraikaḥ au­da­yi­ka­kṣā­yi­ka­kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma manuṣyaḥ kṣī­ṇa­ka­ṣā­yaḥ śruta- TARVV-MK 115,06jñānī | dvitīya au­da­yi­ka­kṣā­yi­ka­pā­ri­ṇā­mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma manuṣyaḥ kṣī­ṇa­da­rśa­na- TARVV-MK 115,07moho jīvaḥ | tṛ­tī­ya­tri­bhā­va­saṃ­yo­ge au­da­yi­ka­pa­ri­gra­hā­dau­pa­śa­mi­ka­kṣā­yi­ka­tyā­gā­de­kaḥ au­da­yi­ka- TARVV-MK 115,08kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­pā­ri­ṇā­mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma manuṣyaḥ ma­no­yo­gī jīvaḥ | caturtha- TARVV-MK 115,09tri­bhā­va­saṃ­yo­ge au­da­yi­kaṃ pa­ri­tya­jyau­pa­śa­mi­kā­di­bhā­va­ca­tu­ṣṭa­ya­syai­kai­katyā­gā­cca­tvā­ro bhaṅgāḥ | TARVV-MK 115,10tatraika au­pa­śa­mi­ka­kṣā­yi­ka­kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma u­pa­śā­nta­mā­naḥ kṣī­ṇa­da­rśa­na- TARVV-MK 115,11mohaḥ kā­ya­yo­gī | dvitīya au­pa­śa­mi­ka­kṣā­yi­ka­pā­ri­ṇā­mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma upa- TARVV-MK 115,12śā­nta­ve­daḥ kṣā­yi­ka­sa­mya­gdṛ­ṣṭi­rbha­vyaḥ | tṛtīya au­pa­śa­mi­ka­kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­pā­ri­ṇā­mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka- TARVV-MK 115,13jī­va­bhā­vo nāma u­pa­śā­nta­mā­no ma­ti­jñā­nī jīvaḥ | caturthaḥ kṣā­yi­ka­kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­pā­ri­ṇā­mi­ka- TARVV-MK 115,14sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma kṣī­ṇa­mo­haḥ pa­ñce­ndri­yaḥ bhavyaḥ | ta ete tri­bhā­va­saṃ­yo­ga­bha­ṅgāḥ TARVV-MK 115,15sa­mu­di­tā daśa | TARVV-MK 115,16ca­tu­rbhā­va­saṃ­yo­ge­na pañca bhaṅgā au­da­yi­kā­dī­nā­me­kai­ka­tyā­gā­t | tatraika au­pa­śa­mi­kṣā­yi­ka- TARVV-MK 115,17kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­pā­ri­ṇā­mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma u­pa­śā­nta­lo­bhaḥ kṣī­ṇa­da­rśa­na­mo­haḥ TARVV-MK 115,18pa­ñce­ndri­yo jīvaḥ | dvitīya au­da­yi­ka­kṣā­yi­ka­kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­pā­ri­ṇā­mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo TARVV-MK 115,19nāma manuṣyaḥ kṣī­ṇa­ka­ṣā­yo ma­ti­jñā­nī bhavyaḥ | tṛtīya au­da­yi­kau­pa­śa­mi­ka­kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­pā­ri­ṇā- TARVV-MK 115,20mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma manuṣya u­pa­śā­nta­ve­daḥ śru­ta­jñā­nī jīvaḥ | caturtha au­da­yi­kau- TARVV-MK 115,21pa­śa­mi­ka­kṣā­yi­ka­pā­ri­ṇā­mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma manuṣya u­pa­śā­nta­rā­gaḥ kṣī­ṇa­da­rśa­na­mo­ho TARVV-MK 115,22jīvaḥ | pañcama au­da­yi­kau­pa­śa­mi­ka­kṣā­yi­ka­kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma manuṣya TARVV-MK 115,23u­pa­śā­nta­mo­haḥ kṣā­yi­ka­sa­mya­gdṛ­ṣṭi­ra­va­dhi­jñā­nī | TARVV-MK 115,24pa­ñca­bhā­va­saṃ­yo­ge­nai­kaḥ au­da­yi­kau­pa­śa­mi­ka­kṣā­yi­ka­kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­pā­ri­ṇā­mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka- TARVV-MK 115,25jī­va­bhā­vo nāma manuṣya u­pa­śā­nta­mo­haḥ kṣā­yi­ka­sa­mya­gdṛ­ṣṭiḥ pa­ñce­ndri­yo jīvaḥ | TARVV-MK 115,26evaṃ ṣa­ḍviṃ­śa­ti­vi­dhaḥ sā­nni­pā­ti­ka­bhā­vaḥ | TARVV-MK 115,27ṣa­ḍtriṃ­śa­dvi­dha ucyate — dva­yo­rau­da­yi­ka­yoḥ sa­nni­pā­tā­dau­da­yi­ka­syaupa­śa­mi­kā­di­bhiḥ ca­tu­rbhi­re- TARVV-MK 115,28kaśaḥ sa­nni­pā­tā­t pañca bhaṅgāḥ | tatra prathama au­da­yi­kau­da­yi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma TARVV-MK 115,29manuṣyaḥ krodhī | dvitīya au­da­yi­kau­pa­śa­mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma manuṣyaḥ u­pa­śā­nta­kro­dhaḥ | TARVV-MK 115,30tṛtīya au­da­yi­ka­kṣā­yi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma manuṣyaḥ kṣī­ṇa­ka­ṣā­yaḥ | caturtha au­da­yi­ka- TARVV-MK 115,31kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma krodhī ma­ti­jñā­nī | pañcama au­da­yi­ka­pā­ri­ṇā­mi­ka- TARVV-MK 115,32sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma manuṣyo bhavyaḥ | dva­yo­rau­pa­śa­mi­ka­yoḥ sa­nni­pā­tā­dau­pa­śa­mi­ka­syau­da­yi- TARVV-MK 115,33kā­di­bhi­śca­tu­rbhi­re­ka­śaḥ sa­nni­pā­tā­t pañca bhaṅgāḥ | tatraika au­pa­śa­mi­kau­pa­śa­mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka- TARVV-MK 115,34jī­va­bhā­vo nāma u­pa­śa­ma­sa­mya­gdṛ­ṣṭi­ru­pa­śā­nta­ka­ṣā­yaḥ | dvitīya au­pa­śa­mi­kau­da­yi­ka­sā­nni­pā­ti- TARVV-MK 116,01ka­jī­va­bhā­vo nāma u­pa­śā­nta­ka­ṣā­yo manuṣyaḥ | tṛtīya au­pa­śā­mi­ka­kṣā­yi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo TARVV-MK 116,02nāma u­pa­śā­nta­kro­dhaḥ kṣā­yi­ka­sa­mya­gdṛ­ṣṭiḥ | caturtha au­pa­śa­mi­ka­kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va- TARVV-MK 116,03bhāvo nāma u­pa­śā­nta­ka­ṣā­yaḥ a­va­dhi­jñā­nī | pañcama au­pa­śa­mi­ka­pā­ri­ṇā­mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va- TARVV-MK 116,04bhāvo nāma u­pa­śā­nta­da­rśa­na­mo­ho jīvaḥ | dvayoḥ kṣā­yi­ka­yoḥ sa­nni­pā­tā­t kṣā­yi­ka­sya cau­da­yi­kā- TARVV-MK 116,05dibhiḥ ca­tu­rbhi­re­ka­śaḥ sa­nni­pā­tā­t pañca bhaṅgāḥ | tatraikaḥ kṣā­yi­ka­kṣā­yi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo TARVV-MK 116,06nāma kṣā­yi­ka­sa­mya­gdṛ­ṣṭiḥ kṣī­ṇa­ka­ṣā­yaḥ | dvitīyaḥ kṣā­yi­kau­da­yi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo TARVV-MK 116,07nāma kṣī­ṇa­ka­ṣā­yo manuṣyaḥ | tṛtīyaḥ kṣā­yi­kau­pa­śa­mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma kṣāyika- TARVV-MK 116,08sa­mya­gdṛ­ṣṭi­ru­pa­śā­nta­ve­daḥ | caturthaḥ kṣā­yi­ka­kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma kṣīṇa- TARVV-MK 116,09kaṣāyo ma­ti­jñā­nī | pañcamaḥ kṣā­yi­ka­pā­ri­ṇā­mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma kṣī­ṇa­mo­ho TARVV-MK 116,10bhavyaḥ | dvayoḥ kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­yoḥ sa­nni­pā­tā­t kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­sya cau­da­yi­kā­di­bhi­śca­tu­rbhi- TARVV-MK 116,11rekaśaḥ sa­nni­pā­tā­t pañca bhaṅgāḥ | tatraikaḥ kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo TARVV-MK 116,12nāma saṃyataḥ a­va­dhi­jñā­nī | dvitīyaḥ kṣā­yo­pa­śa­mi­kau­da­yi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma TARVV-MK 116,13saṃyato manuṣyaḥ | tṛtīyaḥ kṣā­yo­pa­śa­mi­kau­pa­śa­mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma saṃyata u­pa­śā­nta- TARVV-MK 116,14kaṣāyaḥ | caturthaḥ kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­kṣā­yi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma saṃ­ya­tā­saṃ­ya­taḥ kṣāyika- TARVV-MK 116,15sa­mya­gdṛ­ṣṭiḥ | pañcamaḥ kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­pā­ri­ṇā­mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma aprama- TARVV-MK 116,16tta­saṃ­ya­to jīvaḥ | dvayoḥ pā­ri­ṇā­mi­ka­yoḥ sa­nni­pā­tā­t pā­ri­ṇā­mi­ka­sya cau­da­yi­kā­di­bhiḥ TARVV-MK 116,17ca­tu­rbhi­re­ka­śaḥ sa­nni­pā­tā­t pañca bhaṅgāḥ | tatraikaḥ pā­ri­ṇā­mi­ka­pā­ri­ṇā­mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka TARVV-MK 116,18jī­va­bhā­vo nāma jīvo bhavyaḥ | dvitīyaḥ pā­ri­ṇā­mi­kau­da­yi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma jīvaḥ TARVV-MK 116,19krodhī | tṛtīyaḥ pā­ri­ṇā­mi­kau­pa­śa­mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma bhavya u­pa­śā­nta­ka­ṣā­yaḥ | TARVV-MK 116,20caturthaḥ pā­ri­ṇā­mi­ka­kṣā­yi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma bhavyaḥ kṣī­ṇa­ka­ṣā­yaḥ | pañcamaḥ TARVV-MK 116,21pā­ri­ṇā­mi­ka­kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­sā­nni­pā­ti­ka­jī­va­bhā­vo nāma saṃyato bhavyaḥ | ete TARVV-MK 116,22dvi­bhā­va­saṃ­yo­gāḥ pa­ñca­viṃ­śa­ti­stri­bhā­va­saṃ­yo­ga­bha­ṅgā daśa pūrvoktāḥ pa­ñca­bhā­va­saṃ­yo­ge­na caikraḥ | TARVV-MK 116,23ete sa­pi­ṇḍi­tāḥ ṣa­ṭtriṃ­śa­t | TARVV-MK 116,24pūrvo kta­ca­tu­rbhā­va­saṃ­yo­go­tpa­nnapa­ñca­bha­ṅga­kṣe­pā­d eta eva ṣa­ḍtriṃ­śa­de­ka­ca­tvā­riṃ­śa­dbha­ṅgā TARVV-MK 116,25bhavanti | e­va­mā­da­yo­'­nye ca vikalpā netavyā ā­ga­mā­vi­ro­dhe­na | TARV-MK 2.7.23au­pa­śa­mi­kā­dyā­tma­ta­ttvā­nu­pa­pa­ttiḥ­, a­ta­dbhā­vā­di­ti cet; na; ta­tpa­ri­ṇā­mā­t | TARVV-MK 116,26 syānma- TARVV-MK 116,27tam — ya eta au­pa­śa­mi­kā­da­yo bhāvā e­te­ṣā­mā­tma­ta­ttva­vya­pa­de­śo no­pa­pa­dya­te | kutaḥ ? a­ta­dbhā­vā­t | TARVV-MK 116,28sarve hi te pau­dga­li­kāḥ ka­rma­ba­ndho­da­ya­ni­rja­rā­pe­kṣa­tvā­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ta­tpa­ri­ṇā­mā­t | TARVV-MK 116,29pu­dga­la­dra­vya­śa­kti­vi­śe­ṣa­va­śī­kṛ­ta ātmā ta­dra­ñja­naḥ saṃ­sta­nni­mi­ttaṃ yaṃ yaṃ pa­ri­ṇā­ma­mā­ska­nda­ti yadā TARVV-MK 116,30tadā ta­nma­ya­tvā­tta­lla­kṣa­ṇa eva bhavati | uktaṃ ca — TARVV-MK 116,31­“­pa­ri­ṇa­ma­di jeṇa davvaṃ takkālaṃ ta­mma­yaṃ­ti paṇṇattaṃ | TARVV-MK 116,32tamhā dha­mma­pa­ri­ṇa­do ādā dhammo mu­ṇe­ya­vvo || ” iti | TARVV-MK 116,33sa pa­ri­ṇā­mo­'­nya­dra­vyā­sā­dhā­ra­ṇa­tvā­d ā­tma­ta­ttva­mi­tyā­khyā­ya­te | TARV-MK 2.7.24a­mū­rti­tvā­da­bhi­bha­vā­nu­pa­pa­tti­ri­ti cet; na; ta­dva­dvi­śe­ṣa­sā­ma­rthyo­pa­la­bdhe­ścai­ta­nya­va­t | TARVV-MK 117,01 atha TARVV-MK 117,02ma­ta­me­ta­t — a­mū­rti­rā­tmā ka­rma­pu­dga­lai­rnā­bhi­bhū­ya­te ta­ta­sta­tpa­ri­ṇā­mā­bhā­va iti ? tanna; kiṃ kāra- TARVV-MK 117,03ṇam ? ta­dva­dvi­śe­ṣa­sā­ma­rthyo­pa­la­bdheḥ | so'sya a­nā­di­ka­rma­ba­ndha­sa­ntā­no­'­stī­ti ta­dvā­n­, tadvato viśeṣa- TARVV-MK 117,04sāmarthyaṃ ta­dva­dvi­śe­ṣa­sā­ma­rthya­m | katham ? cai­ta­nya­va­t | yathā a­nā­di­pā­ri­ṇā­mi­ka­cai­ta­nya­va­śī­kṛ­ta TARVV-MK 117,05ātmā ta­dvā­n­, tasya ta­dva­ta­ścai­ta­nya­va­taḥ nā­ra­kā­di­ma­tyā­di­pa­ryā­ya­vi­śe­ṣa­vṛ­tti­ra­pi ce­ta­nā­, tathā anā- TARVV-MK 117,06di­kā­rma­ṇa­śa­rī­rā­kta­tvā­t ka­rma­va­t ātmano mū­rti­ma­ttvā­t gatyādima­tyā­di­pa­ryā­ya­vi­śe­ṣa­sā­ma­rthyo- TARVV-MK 117,07pa­la­bdhi­ra­pi mū­rti­ma­tī­ti | evaṃ sati nā­mū­rti­rā­tmā | kiñca, TARV-MK 2.7.25a­ne­kā­ntā­t | TARVV-MK 117,08 a­nā­di­ka­rma­ba­ndha­sa­ntā­na­pa­ra­ta­ntra­syā­tma­naḥ a­mū­rta­tvaṃ pra­tya­ne­kā­ntaḥ — bandha- TARVV-MK 117,09paryāyaṃ pra­tye­ka­tvā­t syā­nmū­rttiḥ­, tathāpi jñā­nā­di­sva­la­kṣa­ṇā­pa­ri­tyā­gā­t syā­da­mū­rttiḥ­, ityādi TARVV-MK 117,10pū­rva­va­t | ya­syai­kā­nte­nā­'­mū­rtti­re­vā­tmā bha­ve­t­; tasyāyaṃ doṣo nā­rha­ta­sya | kiñca, TARV-MK 2.7.26su­rā­bhi­bha­va­da­rśa­nā­t | TARVV-MK 117,11 ma­da­mo­ha­vi­bhra­ma­ka­rīṃ surāṃ pītvā na­ṣṭa­smṛ­ti­rja­naḥ kā­ṣṭha­va­da­pa­ri­spa­nda TARVV-MK 117,12u­pa­la­bhya­te­, tathā ka­rmo­da­yā­bhi­bha­vā­dā­tmā a­nā­vi­rbhū­ta­sva­la­kṣa­ṇo mūrta iti ni­ścī­ya­te | TARV-MK 2.7.27ka­ra­ṇa­mo­ha­ka­raṃ ma­dya­mi­ti cet; na; ta­ddvi­vi­dha­ka­lpa­nā­yāṃ do­ṣo­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 117,13 syā­dā­kū­ta­m — TARVV-MK 117,14ca­kṣu­rā­dī­nāṃ ka­ra­ṇā­nāṃ vyā­mo­ha­kā­ra­ṇaṃ madyaṃ pṛ­thi­vyā­di­bhū­ta­pra­sā­dā­tma­ka­tvā­t i­ndri­yā­ṇāṃ nātma- TARVV-MK 117,15guṇasya a­ma­rti­tvā­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? tad dvi­vi­dha­ka­lpa­nā­yāṃ do­ṣo­pa­pa­tteḥ | i­da­mi­ha TARVV-MK 117,16saṃ­pra­dhā­rya­m — tāni ka­ra­ṇā­ni ce­ta­nā­ni vā syuḥ, a­ce­ta­nā­ni vā ? ya­dya­ce­ta­nā­ni­; a­ce­ta­na­tvā- TARVV-MK 117,17tteṣāṃ na ma­da­ka­raṃ madyam | yadi syāt; prāgeva sva­bhā­ja­nā­nāṃ ma­da­ka­raṃ syāt | atha ce­ta­nā­ni­; TARVV-MK 117,18pṛ­tha­ga­nu­pa­la­bdha­cai­ta­nya­sva­bhā­vā­nāṃ pṛ­thi­vyā­dī­nāṃ ce­ta­nā­dra­vya­saṃ­ba­ndha­tvā­de­va cai­ta­nya­vya­pa­de­śa ityātma- TARVV-MK 117,19gu­ṇa­syai­va mo­ha­ka­ra­tvaṃ siddham | TARVV-MK 117,20atha ma­ta­me­ta­t — pṛ­thi­vyā­dī­nā­me­va saṃ­yo­ga­vi­śe­ṣe sati pi­ṣṭa­ki­ṇvo­da­kā­disa­mā­hā­re mada- TARVV-MK 117,21śa­kti­vya­kti­va­t su­kha­duḥ­khā­dya­bhi­vya­kti­ri­ti­; nai­ta­dyu­kta­m­; rū­pā­di­vai­dha­rmyā­t | rū­pā­da­yo hi pṛthi- TARVV-MK 117,22vyā­di­gu­ṇāḥ santo vi­bha­kte­ṣva­vi­bha­kte­ṣu ca kra­me­ṇai­va hā­ni­mā­ska­nda­nti | na ca tathā śa­rī­rā­va­ya- TARVV-MK 117,23veṣu vi­bha­kte­ṣva­vi­bha­kte­ṣu ca su­khā­dī­nāṃ kra­me­ṇai­va hāniḥ, yu­ga­pa­cco­pa­la­bhya­te­, tasmānna TARVV-MK 117,24pṛ­thi­vyā­di­gu­ṇāḥ | TARVV-MK 117,25kiñca, yadi pṛ­thi­vyā­di­gu­ṇāḥ su­khā­da­yo nanu śa­va­śa­rī­rā­va­sthā­yā­ma­pyu­pa­la­bhya­re­n rūpādi- TARVV-MK 117,26vat | sū­kṣma­bhū­tā­pa­ga­mā­nno­pa­la­bdhi­ri­ti cet; bhūyasāṃ sthūlānāṃ saṃ­bha­vā­t ta­du­pa­la­bdhiḥ syāt | TARVV-MK 117,27kiñca, ta­da­pā­ye ta­da­nu­pa­la­bdhe­ste­ṣā­me­va te guṇā iti; sa­mu­dā­ya­dha­rma­tvā­bhā­vā­t madya- TARVV-MK 117,28dṛ­ṣṭā­ntā­yu­ktiḥ | TARVV-MK 117,29kiñca, bhū­ta­sū­kṣmā­sti­tva si­ddhi­va­d ā­tma­si­ddhi­ra­pi syāt | TARVV-MK 117,30a­tha­vā­, tā­nya­ntaḥ­ka­ra­ṇā­ni vā syuḥ, ba­hiḥ­ka­ra­ṇā­ni vā ? yadi ba­hiḥ­ka­ra­ṇā­ni­; teṣā- TARVV-MK 117,31ma­ce­ta­na­tvā­t vyā­mo­hā­bhā­vaḥ | a­thā­ntaḥ­ka­ra­ṇā­ni­; te­ṣā­ma­pi ce­ta­na­tva­m­, a­ce­ta­na­tvaṃ vā syāt ? TARVV-MK 118,01a­ce­ta­na­tve pū­rva­va­nmo­hā­bhā­vaḥ | ce­ta­na­tve vi­jñā­na­rū­pa­tvā­d vyāmoho yuktaḥ, na yuktam — ‘­a­mū­rta­tvā­da- TARVV-MK 118,02bhi­bha­vā­bhā­vaḥ­’ iti | TARVV-MK 118,03yadyevaṃ ka­rmo­da­ya­ma­dyā­ve­śa­va­śī­kṛ­ta­sya ta­syā­sti­tvaṃ du­ru­pa­la­kṣya­m ? naiṣa doṣaḥ; ta­dā­ve­śe­'­pi TARVV-MK 118,04sva­la­kṣa­ṇa­tve­no­pa­la­bdhi­rbha­va­ti | uktañca — TARVV-MK 118,05­“­baṃ­dhaṃ paḍi eyattaṃ la­kkha­ṇa­do hodi tassa ṇāṇattaṃ | TARVV-MK 118,06tamhā a­mu­tti­bhā­vo ṇeyaṃto hodi jīvassa || ”TARVV-MK 118,07yadyevaṃ tadeva tā­va­du­cya­tāṃ lakṣaṇaṃ ya­tsa­nni­dhā­nā­d ba­ndha­pa­ri­ṇā­maṃ pra­tya­vi­ve­ke­'­pi sati vibhā- TARVV-MK 118,08go­'­va­gṛ­hya­te jī­va­sye­ti ? ata āha — TA-MK 2.8 u­pa­yo­go la­kṣa­ṇa­m || TARVV-MK 118,10u­pa­yo­ga i­tyu­cya­te | ka u­pa­yo­go nāma ? TARV-MK 2.8.1bā­hyā­bhya­nta­ra­he­tu­dva­ya­sa­nni­dhā­ne ya­thā­saṃ­bha­va­mu­pa­la­bdhu­ścai­ta­nyā­nu­vi­dhā­yī pa­ri­ṇā­ma upa- yogaḥ | TARVV-MK 118,12 dvividho he­tu­rbā­hya ā­bhya­nta­ra­śca | dvā­va­va­ya­vau yasya sa dvayaḥ | nanu ca sva­rū­pa­ni- TARVV-MK 118,13rde­śā­de­va dvi­tva­pra­tī­te­rdva­ya­va­ca­na­ma­na­rtha­ka­m­; nā­na­rtha­ka­m­; pratyekaṃ dvai­vi­dhya­saṃ­pra­tya­yā­rtha­m — bāhyo he­tu­rdva­ya TARVV-MK 118,14ā­bhya­nta­ra­śce­ti | tatra bāhyo he­tu­rdvi­vi­dhaḥ — ā­tma­bhū­to­'­nā­tma­bhū­ta­śce­ti | ta­trā­tma­nā saṃbandha- TARVV-MK 118,15mā­pa­nna­vi­śi­ṣṭa­nā­ma­ka­rmo­pā­tta­pa­ri­cchi­nna­sthā­na­pa­ri­mā­ṇa­ni­rmā­ṇa­śca­kṣu­rā­di­ka­ra­ṇa­grā­ma ā­tma­bhū­taḥ | TARVV-MK 118,16pra­dī­pā­di­ra­nā­tma­bhū­taḥ | ā­bhya­nta­ra­śca dvividhaḥ — a­nā­tma­bhū­ta ā­tma­bhū­ta­śce­ti | tatra ma­no­vā­kkā­ya- TARVV-MK 118,17va­rga­ṇā­la­kṣa­ṇo dra­vya­yo­gaḥ ci­ntā­dyā­la­mba­na­bhū­taḥ a­nta­ra­bhi­ni­vi­ṣṭa­tvā­dā­bhya­nta­ra iti vyapadi- TARVV-MK 118,18śyamāna ā­tma­no­'­nya­tvā­da­nā­tma­bhū­ta i­tya­bhi­dhī­ya­te | ta­nni­mi­tto bhā­va­yo­go vī­ryā­nta­rā­ya­jñā­na- TARVV-MK 118,19da­rśa­nā­va­ra­ṇa­kṣa­ya­kṣa­yo­pa­śa­ma­ni­mi­tta ātmanaḥ pra­sā­da­ścā­tma­bhū­ta i­tyā­khyā­ma­rha­ti | ta­syai­ta­sya hetu- TARVV-MK 118,20vi­ka­lpa­sya ya­thā­saṃ­bha­va­mu­pa­la­bdhuḥ sa­nni­dhā­naṃ bhavati | tadyathā — pra­dī­pā­de­stā­va­t ke­ṣā­ñci­t sanni- TARVV-MK 118,21dhānaṃ tena vinā ca­kṣu­rā­di­vi­jñā­nā­pra­vṛ­tteḥ­, ke­ṣā­ñci­ttu dvī­pi­mā­rjā­rā­dī­nāṃ ta­ma­nta­re­ṇā­pyu­pa­la­bdhe- TARVV-MK 118,22ra­ni­ya­maḥ | ca­kṣu­rā­dī­nā­ma­pi pa­ñce­ndri­ya­vi­ka­le­ndri­yai­ke­ndri­ya­vi­ṣa­ya­tve­na sa­nni­dhā­nā­'­sa­nni­dhā­naṃ TARVV-MK 118,23pra­tya­ni­ya­maḥ | antaḥ ka­ra­ṇa­ma­pi a­saṃ­jñi­nāṃ ma­no­va­ji­ta­m­, saṃjñināṃ tri­ta­ya­m­, e­ke­ndri­yā­ṇāṃ vigraha- TARVV-MK 118,24ga­ti­mu­pa­ga­tā­nāṃ sa­mu­dghā­ta­ga­tā­nāṃ ca sa­yo­ga­ke­va­li­nā­me­ka eva kā­ya­yo­gaḥ­, bhā­va­yo­ga­śca ta­tkṛ­taḥ­, TARVV-MK 118,25tatra tatra niyataḥ kṣa­yo­pa­śa­ma­śca ā­kṣī­ṇa­ka­ṣā­yā­t | ata ūrdhvaṃ kṣaya iti | evaṃ ya­thā­saṃ­bha­vaṃ TARVV-MK 118,26sa­nni­dhā­ne sati | cai­ta­nya­mā­tma­naḥ sva­bhā­vo­'­nā­diḥ ta­ma­nu­vi­da­dhā­tī­tye­vaṃ­śī­la­ścai­ta­nyā­nu­vi­dhā­yī TARVV-MK 118,27su­va­rṇa­sva­bhā­vā­nu­vi­dhā­yī ka­ṭa­kā­ṅga­da­ku­ṇḍa­lā­di­vi­kā­ra­va­t | sa evaṃ prakāra ātmanaḥ TARVV-MK 118,28pa­ri­ṇā­ma u­pa­yo­ga i­tyu­pa­di­śya­te | TARVV-MK 118,29atra ka­ści­dā­ha — caitanyaṃ su­kha­duḥ­kha­mo­ha­rū­paṃ ta­da­nu­vi­dhā­yi­nā pa­ri­ṇā­me­na su­kha­duḥ­kha­kro­dhā­di­nā TARVV-MK 118,30bha­vi­ta­vya­m­, u­tta­ra­tra ca u­pa­yo­ga­pra­kā­rā jñā­na­da­rśa­na­vi­kā­rā va­kṣya­nte­, tadidaṃ pū­rvā­pa­ra­vi­ru­ddha­mā­la- TARVV-MK 119,01kṣyata iti; naiṣa doṣaḥ; caitanyaṃ nā­mā­tma­dha­rmaḥ sā­mā­nya­bhū­taḥ­, ya­syā­'­sa­nni­dhā­nā­di­ta­re­ṣu dravyeṣu TARVV-MK 119,02jī­va­vya­pa­de­śo nāsti, ya­dbhe­dā­ścai­te jñā­na­da­rśa­nā­da­yaḥ­, teṣāṃ sa­mu­dā­ye va­rta­mā­na­ścai­ta­nya­śa­bdaḥ TARVV-MK 119,03kva­ci­da­va­ya­ve­'­pi sukhādau vartate — ­“­sa­mu­dā­ye­ṣu hi pravṛttāḥ śabdā a­va­ya­ve­ṣva­pi va­rta­nte­”TARVV-MK 119,04 iti | iha punaḥ sa­mu­dā­ya eva va­rta­mā­naḥ pa­ri­gṛ­hī­taḥ­, u­tta­ra­tra ca tadbhedā TARVV-MK 119,05jñā­na­da­rśa­na­vi­kā­rā vakṣyante iti nāsti virodhaḥ | atha kiṃ la­kṣa­ṇa­m ? TARV-MK 2.8.2pa­ra­spa­ra­vya­ti­ka­re sati ye­nā­nya­tvaṃ lakṣyate ta­lla­kṣa­ṇa­m | TARVV-MK 119,06 ba­ndha­pa­ri­ṇā­mā­nu­vi­dhā­nā­t TARVV-MK 119,07pa­ra­spa­ra­pra­de­śā­nu­pra­ve­śā­d vya­ti­kī­rṇa­sva­bhā­va­tve­'­pi sa­tya­nya­tva­pra­ti­pa­tti­kā­ra­ṇaṃ la­kṣa­ṇa­mi­ti samā- TARVV-MK 119,08khyāyate | yathā su­va­rṇa­ra­ja­ta­yoḥ satyapi bandhaṃ pra­tye­ka­tve va­rṇa­pra­mā­ṇā­di­ra­sā­dhā­ra­ṇo dharmaḥ a­ja­ha­du- TARVV-MK 119,09pa­la­bhya­te u­tta­ra­kā­laṃ sati viveke ta­dda­rśa­nā­t­, tathā pu­dga­la­dra­vye­ṇa bandhaṃ pra­tya­vi­bhā­ge­'­pi vibhā- TARVV-MK 119,10gahetuḥ jñā­nā­di­ru­pa­yo­go lakṣaṇaṃ bhavati | TARV-MK 2.8.3ta­lla­kṣa­ṇaṃ dvi­vi­dha­m — ā­tma­bhū­tā­'­nā­tma­bhū­ta­bhe­dā­t u­ṣṇa­da­ṇḍa­va­t | TARVV-MK 119,11 ta­de­ta­lla­kṣa­ṇaṃ dvi­vi­dha­m — TARVV-MK 119,12ā­tma­bhū­ta­ma­nā­tma­bhū­ta­ñce­ti | tatra ā­tma­bhū­ta­ma­gne­rau­ṣṇya­m­, a­nā­tma­bhū­taṃ de­va­da­tta­sya daṇḍaḥ | iha TARVV-MK 119,13ā­tma­bhū­taṃ la­kṣa­ṇa­mu­pa­yo­gaḥ | TARV-MK 2.8.4gu­ṇa­gu­ṇi­no­ra­nya­tva­mi­ti cet; na; u­kta­tvā­t | TARVV-MK 119,14 syā­de­ta­t — auṣṇyaṃ gu­ṇo­'­gni­rgu­ṇī tathā TARVV-MK 119,15ca ātmā guṇī jñā­nā­di­rgu­ṇa iti | tayośca la­kṣa­ṇa­bhe­dā­da­nya­tva­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 119,16u­kta­tvā­t | u­kta­me­ta­t — ‘­a­ta­tsvā­bhā­vye­'­na­va­dhā­ra­ṇa­pra­sa­ṅgo­'­gni­va­t­’ ityādi | TARV-MK 2.8.5la­kṣya­la­kṣa­ṇa­bhe­dā­di­ti cet; na; a­na­va­sthā­nā­t | TARVV-MK 119,17 atha ma­ta­me­ta­t — lakṣyo guṇī guṇo TARVV-MK 119,18la­kṣa­ṇa­m­, lakṣyācca la­kṣa­ṇe­nā­rthā­nta­ra­bhū­te­na bha­vi­ta­vya­mi­tya­to­'­na­yo­ra­nya­tva­mi­ti­; tanna; kiṃ TARVV-MK 119,19kā­ra­ṇa­m ? a­na­va­sthā­nā­t | yena la­kṣa­ṇe­na lakṣyaṃ lakṣyate tat sa­la­kṣa­ṇa­m­, a­la­kṣa­ṇaṃ vā ? yadi TARVV-MK 119,20ta­da­la­kṣa­ṇa­m­; ma­ṇḍū­ka­śi­kha­ṇḍa­va­da­bhā­va­mā­pa­dye­ta | asati ca tasmin la­kṣyā­na­va­dhā­ra­ṇa­m | atha sala- TARVV-MK 119,21kṣa­ṇa­m­; tadapi ta­to­'­nya­t­, tadapi ta­to­'­nya­di­tya­na­va­sthā syāt | kiñca, TARV-MK 2.8.6ā­de­śa­va­ca­nā­t | TARVV-MK 119,22 ‘la­kṣya­la­kṣa­ṇa­yo­ra­vya­ti­re­kā­t syā­de­ka­tva­m­, saṃ­jñā­di­bhe­da­tvā­cca syā- TARVV-MK 119,23nnā­nā­tva­m­’ i­tyā­de­śa­va­ca­nā­t e­kā­nta­do­ṣā­nu­ṣa­ṅgā­bhā­vaḥ | ka­ści­dā­ha — TARV-MK 2.8.7na u­pa­yo­ga­la­kṣa­ṇo jī­va­sta­dā­tma­ka­tvā­t | TARVV-MK 119,24 iha loke ya­dya­dā­tma­kaṃ na ta­tte­no­pa­yu­jya­te yathā TARVV-MK 119,25kṣīraṃ kṣī­rā­tma­kaṃ na ta­tte­nai­vā­tma­no­pa­yu­jya­te | e­va­mā­tma­no­'­pi jñā­nā­dyā­tma­ka­tvā­nna te­nai­vo­pa­yo­ga TARVV-MK 119,26iti jī­va­syo­pa­yo­gā­bhā­vaḥ | kutaśca, TARV-MK 2.8.8vi­pa­rya­ya­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 119,27 sati cā­na­nya­tve u­pa­yo­ga­mi­cchato­'­ni­ccha­ta­śca ka­sya­ci­dvi­pa­rya­yaḥ TARVV-MK 119,28prāpnoti | katham ? a­vi­pa­rya­ya­va­t | tadyathā — ‘jīva eva jñā­nā­da­na­nya­tve sati jñā­nā­tma­no­pa­yu­jya­te­’ TARVV-MK 119,29iti manyase na kṣī­rā­da­yaḥ kṣī­rā­dyā­tma­bhiḥ­; evaṃ kṣī­rā­da­ya eva kṣī­rā­dyā­tma­bhiḥ pa­ri­ṇa­me­yuḥ­, na tu TARVV-MK 119,30jīvo jñā­nā­tma­no­pa­yu­jya­te | aniṣṭaṃ caitat | TARV-MK 2.8.9na; a­ta­sta­tsi­ddheḥ | TARVV-MK 119,31 nai­ta­dyu­kta­m | kutaḥ ? a­ta­sta­tsi­ddheḥ | yata e­vā­na­nya­tva­ma­ta e­vo­pa­yo­gaḥ TARVV-MK 119,32siddhaḥ | na­hya­tya­nta­ma­nya­tve u­pa­yo­gaḥ siddhyati ā­kā­śa­sya rū­pā­dyu­pa­yo­gā­bhā­va­va­t | nanu coktam — TARVV-MK 120,01‘yathā kṣīraṃ kṣī­rā­tma­kaṃ na ta­tte­nā­tma­no­pa­yu­jya­te­’ iti; na; a­ta­sta­tsi­ddhe­ri­tye­va | yathā tṛṇa- TARVV-MK 120,02ja­lā­di­kā­ra­ṇa­va­śā­t kṣī­ra­bhā­vā­vā­ptiṃ pra­tya­bhi­mu­khaṃ kṣīraṃ kṣī­ra­vya­pa­de­śa­bhā­k ta­ccha­ktya­vya­ti- TARVV-MK 120,03rekāt ‘­kṣī­rā­tma­nā pa­ri­ṇa­ma­ti­’ i­tyu­cya­te­, tathā ātmāpi jñā­nā­di­sva­bhā­va­śa­kti­pra­tya­ya­va­śā­t TARVV-MK 120,04gha­ṭa­pa­ṭā­dyā­kā­rā­va­gra­ha­rū­pe­ṇa pa­ri­ṇa­ma­tī­tyu­pa­yo­gaḥ siddhaḥ | i­ta­ra­thā hya­ta­dbhā­ve ta­dbhā­vā­'­bhā­vā­du­pa- TARVV-MK 120,05yo­gā­bhā­vaḥ syāt | kiñca, TARV-MK 2.8.10u­bha­ya­thā­pi tva­dva­ca­nā­si­ddheḥ | TARVV-MK 120,06 a­ne­kā­nta­vā­da­pra­va­ṇa­mā­rha­ntya­nyā­ya­ma­vi­jñā­ya ya­du­pā­di­kṣa­t TARVV-MK 120,07bhavān — ‘­ya­dya­dā­tma­kaṃ na tasya tenaiva pa­ri­ṇā­maḥ­’ iti; na­nve­va­mu­bha­ya­thā­pi tva­dī­ya­sya va­ca­so­'­si­ddhiḥ | TARVV-MK 120,08tadyathā — ta­dā­tma­kā­nu­pa­yo­ga­vā­di­naḥ sva­va­ca­saḥ sva­pa­ra­pa­kṣa­sā­dha­na­dū­ṣa­ṇā­tma­ka­sya sva­pa­kṣa­pa­ra­pa­kṣa­yoḥ TARVV-MK 120,09sā­dha­ka­tva­dū­ṣa­ka­tvā­pa­ri­ṇā­mā­t ya­tro­pa­di­ṣṭaḥ ta­trā­sā­dha­ka­ste'yaṃ hetuḥ | yathā kṣīrasya da­dhi­tve­na TARVV-MK 120,10pa­ri­ṇā­ma iṣyate na kṣī­ra­tve­nai­va­, tathaiva tva­dva­ca­saḥ sva­pa­kṣa­sā­dha­nā­tma­ka­sya te­nai­vā­pa­ri­ṇā­mā­d dūṣa- TARVV-MK 120,11katvena pa­ri­ṇā­ma e­ṣi­ta­vyo na sā­dha­ka­tve­na | asyaiva ca pa­ra­pa­kṣa­dū­ṣa­kā­tma­ka­sya te­nai­vā­pa­ri­ṇā­mā­t TARVV-MK 120,12sā­dha­ka­tve­na pa­ri­ṇā­ma e­ṣi­ta­vyo na dū­ṣa­ka­tve­na | ataḥ ‘­ta­dā­tma­ka­tve­'­na­pa­yo­gā­t­’ iti tva­dva­ca­nā- TARVV-MK 120,13siddhiḥ | atha tva­dva­ca­naṃ sva­pa­ra­pa­kṣa­sā­dha­ka­dū­ṣa­kā­tma­ka­ma­pi sat sva­pa­ra­pa­kṣa­yoḥ sā­dha­ka­dū­ṣa­ka­pa­ryā­yā­bhyāṃ TARVV-MK 120,14pa­ri­ṇa­ma­ti­; na­nve­va­ma­pi ya­da­vo­ca­dbha­vā­n — ‘­ta­dā­tma­ka­tve­'­nu­pa­yo­gā­nna tasya tenaiva pa­ri­ṇā­maḥ­’ iti; TARVV-MK 120,15ta­da­sa­t | kiñca, TARV-MK 2.8.11sva­sa­ma­ya­vi­ro­dhā­t | TARVV-MK 120,16 yadi ‘­ya­dya­dā­tma­kaṃ na ta­tte­nai­va pa­ri­ṇa­ma­ti­’ itīṣṭaṃ vaḥ; nanu TARVV-MK 120,17pṛ­thi­vya­pte­jo­vā­yu­ma­hā­bhū­tā­nāṃ rū­pā­dyā­tma­ka­tvā­t rū­pā­dyā­tma­nā a­vi­pa­ri­ṇā­maḥ syāt | iṣyate ca TARVV-MK 120,18śu­klā­di­rū­pā­di­vi­śe­ṣa­pa­ri­ṇā­maḥ | ataḥ sva­sa­ma­ya­vi­ro­dhaḥ | kiñca, TARV-MK 2.8.12ke­na­ci­dvi­jñā­nā­tma­ka­tvā­t | TARVV-MK 120,19 ya­syai­kā­nte­na jñā­nā­tma­ka ātmā syāt, tasya jñā­nā­tma­nā TARVV-MK 120,20pa­ri­ṇā­mā­bhā­vaḥ pa­ri­ṇa­ta­tvā­t | ā­rha­ta­sya tu ke­na­ci­dvi­jñā­nā­tma­kaḥ ta­tpa­ryā­yā­de­śā­t­, ke­na­ci­da­nyā- TARVV-MK 120,21tmaka i­ta­ra­pa­ryā­yā­de­śā­di­ti ka­tha­ñci­tta­dā­tma­ka­tvā­t ke­na­ci­da­ta­dā­tma­ka­tvā­t pa­ri­ṇā­ma­si­ddhiḥ | TARVV-MK 120,22yadi cai­kā­nte­na jñā­nā­tma­ka eva syā­di­ta­rā­tma­ka eva vā; ta­dbhā­vā­vi­rā­maḥ syāt | virāme cātma — TARVV-MK 120,23no'pi virāmaḥ prasaktaḥ | kiñca, TARV-MK 2.8.13ta­dā­tma­ka­sya tenaiva pa­ri­ṇā­ma­da­rśa­nā­t kṣī­ra­va­t | TARVV-MK 120,24 yathā kṣīraṃ dra­va­ma­dhu­rā­di­kṣī­ra­sva­bhā- TARVV-MK 120,25va­ma­ja­ha­d gu­ḍā­di­dra­vya­saṃ­ba­ndhā­d gu­ḍa­kṣī­rā­di­pa­ri­ṇā­mā­nta­ra­mā­ska­nda­ti­, gavādeḥ sta­nā­nta­ra­ni­rga­ta — TARVV-MK 120,26mātraṃ coṣṇaṃ punaḥ śītaṃ bha­va­ti­, pu­na­ścā­gni­dra­vya­saṃ­ba­ndhā­du­ṣṇaṃ ghanaṃ ca bha­va­ti­, ta­da­bhā­ve ca śīta — TARVV-MK 120,27miti kṣī­ra­jā­ti­ma­ja­ha­du­ṣṇa­kṣī­rā­di­vya­pa­de­śa­bhā­gi­ti kṣīraṃ kṣī­rā­tma­nai­va pa­ri­ṇa­ta­m | yadi kṣīraṃ TARVV-MK 120,28kṣī­rā­tma­nā na pa­ri­ṇa­me­t­; tatra tatra kṣī­ra­vya­pa­de­śā­bhā­vaḥ syāt | ta­tho­pa­yo­gā­tma­ka ātmā u­pa­yo­ga — TARVV-MK 120,29sva­bhā­va­ma­ja­ha­jjñā­nā­dyā­tma­nā pa­ri­ṇā­ma­mi­ya­rtī­ti nāsti virodhaḥ | a­ta­ścai­ta­de­vaṃ yadi hi TARVV-MK 120,30na syāt; TARV-MK 2.8.14niḥ­pa­ri­ṇā­ma­tva­pra­sa­ṅgo­'­rtha­sva­bhā­va­saṃ­ka­ro vā | TARVV-MK 120,31 yadi ya­dya­dā­tma­kaṃ tasya te­nā­pa­ri­ṇā­maḥ TARVV-MK 120,32syāt; bhāvānāṃ ni­ṣpa­ri­ṇā­ma­tva­pra­sa­ṅgaḥ | tataśca sarvathā nityatve kri­yā­kā­ra­ka­vya­va­hā­ra­lo­paḥ syāt | TARVV-MK 120,33pa­ri­ṇā­ma­va­ttve ca pa­rā­tma­nā pa­ri­ṇā­mā­t sa­rva­pa­dā­rtha­sva­bhā­va­saṃ­ka­ra­pra­sa­ṅgaḥ syāt | a­thai­ta­du­bha­yaṃ TARVV-MK 120,34ne­ṣya­te­; siddhaḥ sve­nā­tma­nā pa­ri­ṇā­maḥ | ka­ści­dā­ha — TARV-MK 2.8.15u­pa­yo­ga­sya la­kṣa­ṇa­tvā­nu­pa­pa­tti­rla­kṣyā­bhā­vā­t | TARVV-MK 121,01 iha loke sato lakṣyasya lakṣaṇaṃ bhavati TARVV-MK 121,02yathā sato de­va­da­tta­sya daṇḍādiḥ | na cāsataḥ śa­śa­vi­ṣā­ṇā­deḥ ki­ñci­lla­kṣa­ṇa­ma­sti | tathā sa evātmā TARVV-MK 121,03lakṣyo du­ru­pa­pā­daḥ | ta­da­bhā­vā­t kuta u­pa­yo­ga­sya la­kṣa­ṇa­tva­mi­ti ? ta­tka­tha­mi­ti cet ? ucyate — TARV-MK 2.8.16ta­da­bhā­va­ścā­kā­ra­ṇa­tvā­di­bhiḥ | TARVV-MK 121,04 tasya la­kṣya­syā­tma­no­'­bhā­vaḥ | kutaḥ ? a­kā­ra­ṇa­tvā­deḥ TARVV-MK 121,05ma­ṇḍū­ka­śi­kha­ṇḍa­va­t | TARV-MK 2.8.17satyapi la­kṣa­ṇa­tvā­nu­pa­pa­tti­ra­na­va­sthā­nā­t | TARVV-MK 121,06 sa­tya­pyā­tma­ni lakṣye u­pa­yo­ga­sya la­kṣa­ṇa­tvaṃ TARVV-MK 121,07no­pa­pa­dya­te | kutaḥ ? a­na­va­sthā­nā­t | u­pa­yo­go hi jñā­na­da­rśa­na­sva­bhā­vaḥ­, sa cā­na­va­sthi­taḥ kṣa­ṇi­ka­tvā­t | TARVV-MK 121,08na cā­na­va­sthi­taṃ lakṣaṇaṃ bhavati | ta­da­pā­ye ta­da­nu­pa­la­bdheḥ­, yathā ‘­ka­ta­ra­dde­va­da­tta­sya gṛham ? adho TARVV-MK 121,09yatrāsau kākaḥ’ i­tyu­tpa­ti­te kāke naṣṭaṃ tadgṛhaṃ bhavati tathā jñā­nā­di­la­kṣa­ṇa­syā­tma­na­sta­da­bhā­ve TARVV-MK 121,10abhāvaḥ prāpnoti iti | TARVV-MK 121,11a­tro­cya­te — TARV-MK 2.8.18ā­tma­ni­hna­vo na yuktaḥ sā­dha­na­do­ṣa­da­rśa­nā­t | TARVV-MK 121,12 i­hā­tma­no nihnavo na yuktaḥ | kutaḥ ? TARVV-MK 121,13sā­dha­na­do­ṣa­da­rśa­nā­t | TARVV-MK 121,14ya­ttā­va­du­kta­m — ‘­nā­styā­tmā a­kā­ra­ṇa­tvā­t ma­ṇḍū­ka­śi­kha­ṇḍa­va­t­’ iti; he­tu­ra­ya­ma­si­ddho TARVV-MK 121,15vi­ru­ddho­'­nai­kā­nti­ka­śca | kā­ra­ṇa­vā­ne­vā­tmā iti niścayo naḥ, na­ra­kā­di­bha­va­vya­ti­ri­kta­dra­vyā­rthā- TARVV-MK 121,16bhā­vā­t­, tasya ca mi­thyā­da­rśa­nā­di­kā­ra­ṇa­tvā­da­si­ddha­tā | ata eva dra­vyā­rthā­bhā­vā­t TARVV-MK 121,17pa­ryā­ya­sya ca pa­ryā­yā­nta­rā­nā­śra­ya­tvā­d ā­śra­yā­bhā­vā­da­pya­si­ddha­tā | a­kā­ra­ṇa­me­va hyasti sarvaṃ TARVV-MK 121,18gha­ṭā­di­, tenāyaṃ dra­vyā­rthi­ka­sya viruddha eva | sa­to­'­kā­ra­ṇa­tvā­t, yadasti ta­nni­ya­me­nai­vā­kā­ra­ṇa­m­, TARVV-MK 121,19na hi ki­ñci­da­sti ca kā­ra­ṇa­va­cca | yadi ta­da­stye­va kimasya kā­ra­ṇe­na ni­tya­ni­rvṛ­tta­tvā­t ? TARVV-MK 121,20kā­ra­ṇa­va­ttvaṃ cāsata eva kā­ryā­rtha­tvā­t kā­ra­ṇa­sye­ti vi­ru­ddhā­rtha­tā | ma­ṇḍū­ka­śi­kha­ṇḍa­kā­dī­nā­m TARVV-MK 121,21a­sa­tpra­tya­ya­he­tu­tve­na pa­ri­cchi­nna­sa­ttvā­nā­ma­bhyu­pa­ga­mā­tte­ṣāṃ ca kā­ra­ṇā­bhā­vā­t u­bha­ya­pa­kṣa­vṛ­tte­ra- TARVV-MK 121,22nai­kā­nti­ka­tva­m | TARVV-MK 121,23dṛ­ṣṭā­nto­'­pi sā­dhya­sā­dha­no­bha­ya­dha­rma­vi­ka­laḥ | ka­rmā­ve­śa­va­śā­t nā­nā­jā­ti­saṃ­ba­ndha­mā­pa­nna­va­to TARVV-MK 121,24jīvato jīvasya ma­ṇḍū­ka­bha­vā­vā­ptau ta­dvya­pa­de­śa­bhā­jaḥ pu­na­ryu­va­ti­ja­nma­nya­vā­pte ‘yaḥ śi­kha­ṇḍa­kaḥ TARVV-MK 121,25sa e­vā­ya­m­’ i­tye­ka­jī­va­saṃ­ba­ndhi­tvā­t ma­ṇḍū­ka­śi­kha­ṇḍa ityasti | pu­dga­la­dra­vya­syā­pya­nā­dya­na­nta­pa­ri- TARVV-MK 121,26ṇāmasya yu­va­ti­bhu­ktā­hā­rā­di­ke­śa­bhā­va­pa­ri­ṇā­mā­cchi­kha­ṇḍa­ni­ṣpa­tteḥ kā­ra­ṇa­tva­mi­ti nā­sti­tvā­kā­ra­ṇa — TARVV-MK 121,27tva­dha­rmā­bhā­vā­t | evaṃ va­ndhyā­pu­tra-śa­śa­vi­ṣā­ṇā­di­ṣva­pi yojyam | TARVV-MK 121,28ā­kā­śa­ku­su­me katham ? tatrāpi yathā va­na­spa­ti­nā­ma­ka­rmo­da­yā­pā­di­ta­vi­śe­ṣa­sya vṛkṣasya TARVV-MK 121,29jī­va­pu­dga­la­sa­mu­dā­ya­sya pu­ṣpa­mi­ti vya­pa­di­śya­te­, a­nya­da­pi pu­dga­la­dra­vyaṃ pu­ṣpa­bhā­ve­na pa­ri­ṇa­taṃ TARVV-MK 121,30tena vyā­pta­tvā­t­, e­va­mā­kā­śe­nā­pi vyāptatvaṃ sa­mā­na­mi­ti ta­tta­syā­pī­ti vya­pa­de­śo yuktaḥ | atha TARVV-MK 121,31ta­tkṛ­to­pa­kā­rā­pe­kṣa­yā ta­sye­tyu­cya­te­; ā­kā­śa­kṛ­tā­va­gā­ha­no­pa­kā­rā­pe­kṣa­yā kathaṃ tasya na syāt ? TARVV-MK 121,32vṛkṣāt pra­cyu­ta­ma­pyā­kā­śā­nna pra­cya­va­te iti nityaṃ ta­tsaṃ­ba­ndhi | atha a­rthā­nta­ra­bhā­vā­tta­sya na TARVV-MK 122,01syāditi ma­ta­m­; vṛ­kṣa­syā­pi na syāt | sa­rva­trai­vā­tra nā­mā­dya­pe­kṣa­yā saṃbandho yo­ja­yi­ta­vyaḥ | TARVV-MK 122,02ba­hi­ra­ṅgā­rthā­kā­ra­pa­ri­ṇa­ta­vi­jñā­na­vi­ṣa­ya­tvā­pe­kṣa­yā vā do­ṣo­dbhā­va­na­mū­hi­ta­vya­m | TARVV-MK 122,03ya­da­pyu­cya­te — nāstyātmā a­pra­tya­kṣa­tvā­ccha­śa­śṛ­ṅga­va­di­ti­; a­ya­ma­pi na hetuḥ a­si­ddha­vi­ru­ddhā­nai- TARVV-MK 122,04kāntikatvā­'­pra­cyu­teḥ | sa­ka­la­vi­ṣa­ya­ke­va­la­jñā­na­pra­tya­kṣa­tvā­cchu­ddhā­tmā pra­tya­kṣaḥ­, ka­rma­no­ka­rma­ba­ndha­pa­ra- TARVV-MK 122,05ta­ntra­pi­ṇḍā­tmā ca a­va­dhi­ma­naḥ­pa­rya­ya­jñā­na­yo­ra­pi pratyakṣa iti ‘­a­pra­tya­kṣa­tvā­t­’ i­tya­si­ddho hetuḥ | TARVV-MK 122,06i­ndri­ya­pra­tya­kṣa­tvā­bhā­vā­da­pra­tya­kṣa iti cet; na; tasya pa­ro­kṣa­tvā­bhyu­pa­ga­mā­t | a­pra­tya­kṣā gha­ṭā­da­yo­'­grā — TARVV-MK 122,07ha­ka­ni­mi­tta­grā­hya­tvā­d dhū­mā­dya­nu­mi­tā­gni­va­t | a­grā­ha­ka­mi­ndri­yaṃ ta­dvi­ga­me­'­pi gṛ­hī­ta­sma­ra­ṇā­t TARVV-MK 122,08ga­vā­kṣa­va­t | kiñca, pra­tya­kṣā­da­nyo­'­pra­tya­kṣa iti pa­ryu­dā­so vā syāt, pratyakṣo na bha­va­tī­tya­pra­tya­kṣa TARVV-MK 122,09iti pra­sa­jya­pra­ti­ṣe­dho vā ? yadi pa­ryu­dā­saḥ­; a­nya­tva­sya dvi­ṣṭha­tvā­dva­stu­tva­si­ddheḥ nā­sti­tva­vi­ro — TARVV-MK 122,10dhya­sti­tva­sā­dha­nā­dvi­ru­ddhaḥ | atha pra­sa­jya­pra­ti­ṣe­dhaḥ­; sati pra­ti­ṣe­dhye pra­ti­ṣe­dha­si­ddheḥ vi­dhi­vi­ṣa­ya — TARVV-MK 122,11si­ddhi­ri­ti ka­tha­ñci­t pra­tya­kṣa­tvo­pa­pa­tteḥ pu­na­ra­pya­si­ddha­tā | asati ca śa­śa­śṛ­ṅgā­dau sati ca vijñā — TARVV-MK 122,12nādau a­pra­tya­kṣa­tva­sya vṛ­tte­ra­nai­kā­nti­ka­tā | atha vi­jñā­nā­deḥ sva­saṃ­ve­dya­tvā­t yo­gi­pra­tya­kṣa­tvā­cca heto- TARVV-MK 122,13rabhāva iti cet; ātmani ko­'­pa­ri­to­ṣaḥ ? dṛ­ṣṭā­nto­'­pi sā­dhya­sā­dha­no­bha­ya­dha­rma­vi­ka­laḥ pū­rvo­kte­na TARVV-MK 122,14vidhinā a­pra­tya­kṣa­tva­sya nā­sti­tva­sya cāsiddheḥ | TARVV-MK 122,15kiñca, sarvasya vā­ga­rtha­sya vi­dhi­pra­ti­ṣe­dhā­tma­ka­tvā­t­, na hi ki­ñci­dva­stu sa­rva­ni­ṣe­dha­ga­mya — TARVV-MK 122,16masti | asti tvetat u­bha­yā­tma­ka­m­, yathā ku­ra­va­kā ra­kta­śve­ta­vyu­dā­se­'­pi nā­'­va­rṇā bhavanti TARVV-MK 122,17nāpi raktā eva śvetā eva vā pra­ti­ṣi­ddha­tvā­t | evaṃ vastvapi pa­rā­tma­nā nāstīti pra­ti­ṣe­dhe­'­pi TARVV-MK 122,18svātmanā astīti siddham | tathā coktam — TARVV-MK 122,19“­a­sti­tva­mu­pa­la­bdhi­śca ka­tha­ñci­da­sa­taḥ smṛteḥ | TARVV-MK 122,20nā­sti­tā­nu­pa­la­bdhi­śca ka­tha­ñci­tsa­ta eva te || TARVV-MK 122,21sa­rva­thai­va sato nemau dharmau sa­rvā­tma­do­ṣa­taḥ | TARVV-MK 122,22sa­rva­thai­vā­'­sa­to nemau vācāṃ go­ca­ra­tā­'­tya­yā­t || ” iti | TARVV-MK 122,23nā­sti­tvā­pra­tya­kṣa­tvā­bhyā­ma­pi rahitaṃ ta­da­va­stvi­ti dha­rmya­si­ddhi­śca | e­va­ma­nye­'­pi hetava TARVV-MK 122,24e­kā­nta­vā­di­bhi­ru­pa­nī­tā do­ṣa­va­tta­yo­tpre­kṣyāḥ | ta­da­sti­tvaṃ ca sādhyate — TARV-MK 2.8.19gra­ha­ṇa­vi­jñā­nā­saṃ­bha­vi­pha­la­da­rśa­nā­d gṛ­hī­tṛ­si­ddhiḥ | TARVV-MK 122,25 yā­nya­mū­ni gra­ha­ṇā­ni pū­rva­kṛ­ta­ka­rma­ni — TARVV-MK 122,26rva­rti­tā­nihi­ru­kkṛ­ta­sva­bhā­va­sā­ma­rthya­ja­ni­ta­bhe­dā­ni rū­pa­ra­sa­ga­ndha­spa­rśa­śa­bda­grā­ha­kā­ṇi ca­kṣū­ra­sa­na — TARVV-MK 122,27ghrā­ṇa­tva­kśro­trā­ṇi | yāni ca jñānāni ta­tsa­nni­ka­rṣa­jā­ni tāni, te­ṣva­saṃ­bha­vi­pha­la­mu­pa­la­bhya­te | TARVV-MK 122,28kiṃ pu­na­sta­t ? ā­tma­sva­bhā­va­sthā­na­jñā­na­vi­ṣa­ya­sa­mpra­ti­pa­ttiḥ | ta­de­ta­d gra­ha­ṇā­nāṃ tāvanna saṃ­bha­va­ti­; TARVV-MK 122,29a­ce­ta­na­tvā­t­, kṣa­ṇi­ka­tvā­cca | vi­jñā­nā­nāṃ ca na saṃ­bha­va­ti­, e­kā­rtha­grā­hi­tvā­du­tpa­ttya­na­nta­ra­ni­ro — TARVV-MK 122,30dhācca | dṛśyate cedam | a­ka­smā­cca na bha­va­tī­ti ta­tpra­tti­pa­tti­pa­ti­nā tato vya­ti­ri­kte­na kena- TARVV-MK 122,31ci­dbha­vi­ta­vya­mi­ti gṛ­hī­tṛ­si­ddhiḥ | kiñca, TARV-MK 2.8.20a­sma­dā­tmā­sti­tva­pra­tya­ya­sya sa­rva­vi­ka­lpe­ṣvi­ṣṭa­si­ddheḥ | TARVV-MK 123,01 yo­'­ya­ma­smā­ka­m ‘­ā­tmā­'­sti­’ TARVV-MK 123,02iti pratyayaḥ sa saṃ­śa­yā­na­dhya­va­sā­ya­vi­pa­rya­ya­sa­mya­kpra­tya­ye­ṣu yaḥ kaścit syāt, sarveṣu ca vikalpe — TARVV-MK 123,03ṣviṣṭaṃ sidhyati | na tā­va­tsaṃ­śa­yaḥ­; ni­rṇa­yā­tma­ka­tvā­t | satyapi saṃśaye ta­dā­la­mba­nā­tma­si­ddhiḥ | TARVV-MK 123,04na hi a­va­stu­vi­ṣa­yaḥ saṃśayo bhavati | nā­pya­na­dhya­va­sā­yo jā­tya­ndha­ba­dhi­ra­rū­pa­śa­bda­va­t­; anādi — TARVV-MK 123,05saṃ­pra­ti­pa­tteḥ | syā­dvi­pa­rya­yaḥ­; e­va­ma­pyā­tmā­sti­tva­si­ddhiḥ puruṣe sthā­ṇu­pra­ti­pa­ttau sthā­ṇu­si­ddhi­va­t | TARVV-MK 123,06syā­tsa­mya­kpra­tya­yaḥ­; a­vi­vā­da­me­ta­t — ā­tmā­sti­tva­mi­ti siddho na pakṣaḥ | TARV-MK 2.8.21sa­ntā­nā­di­ti cet; na; tasya saṃ­vṛ­ti­sa­ttvā­t­, dra­vya­sa­ttve vā saṃ­jñā­bhe­da­mā­tra­m | TARVV-MK 123,07 syā­nma­ta­m- TARVV-MK 123,08santāno nāma ka­ści­da­rtho­'­sti e­ko­'­ne­ka­kṣa­ṇa­vṛ­ttiḥ­, ta­dā­śra­yaṃ gra­ha­ṇa­vi­jñā­nā­tma­sva­bhā­va­sthā­nā­di — TARVV-MK 123,09saṃ­pra­ti­pā­da­na­mi­ti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? tasya saṃ­vṛ­ti­sa­ttvā­t | sa hi santānaḥ saṃ­vṛ­ti­sa­n­, TARVV-MK 123,10ta­smi­nna­sa­ti ka­lpi­tā­tma­ni kathaṃ syā­tta­dvi­śe­ṣa­pra­tya­yaḥ ? atha dra­vya­sa­ttva­ma­syā­va­sī­ya­te­; saṃjñā- TARVV-MK 123,11bhe­da­mā­tra­m — ātmā santāna iti nā­rtha­vi­pra­ti­pa­ttiḥ | TARVV-MK 123,12ya­da­pyu­kta­m — ‘­sa­tya­pi la­kṣa­ṇa­tvā­nu­pa­pa­tti­ra­na­va­sthā­nā­t­’ iti, ka­tha­ñci­da­va­sthā­nā­du­pa­yo­ga­sya TARVV-MK 123,13la­kṣa­ṇa­tvo­pa­pa­ttiḥ | na hi sarvathā vi­nā­śo­'­va­sthā­naṃ vo­pa­yo­ga­syā­bhyu­pa­ga­mya­te | kiṃ tarhi ? katha — TARVV-MK 123,14ñci­dvi­nā­śaḥ ka­tha­ñci­da­va­sthā­naṃ ca | pa­ryā­yā­rthā­de­śā­t sa­to­'­rtha­syā­nu­pa­la­bdhe­rvi­nā­śo dra­vyā­rthā­de­śā — TARVV-MK 123,15da­va­sthā­na­mi­ti a­sa­kṛ­tpa­rī­kṣi­ta­me­ta­t | ta­smā­du­pa­yo­ga­sya la­kṣa­ṇa­tva­mu­pa­pa­dya­te | TARV-MK 2.8.22ta­du­pa­ra­mā­bhā­vā­cca | TARVV-MK 123,16 ka­sya­ci­du­pa­yo­ga­syo­tpā­daḥ ka­sya­ci­dvi­nā­śa i­tyu­pa­yo­ga­pa­ra­mpa­rā TARVV-MK 123,17no­pa­ra­ma­tī­ti tasya la­kṣa­ṇa­tva­ma­va­se­ya­m | TARV-MK 2.8.23sarvathā vināśe pu­na­ra­nu­sma­ra­ṇā­bhā­vaḥ | TARVV-MK 123,18 yadi sa­rva­tho­pa­yo­ga­sya vināśaḥ syāt; a­nu­sma­ra­ṇaṃ TARVV-MK 123,19na syāt | a­nu­sma­ra­ṇaṃ hīdaṃ sva­ya­ma­nu­bhū­ta­syā­rtha­sya dṛṣṭaṃ nā­na­nu­bhū­ta­sya nā­nye­nā­nu­bhū­ta­sya | tadabhā- TARVV-MK 123,20vā­tta­nmū­laḥ sa­rva­lo­ka­saṃ­vya­va­hā­ro vi­nā­śa­mu­pa­ga­cche­t | TARV-MK 2.8.24u­pa­yo­ga­saṃ­ba­ndho la­kṣa­ṇa­mi­ti cet; na; anyatve saṃ­ba­ndhā­bhā­vā­t | TARVV-MK 123,21 syā­nma­ta­m — u­pa­yo­go TARVV-MK 123,22la­kṣa­ṇa­mā­tma­no no­pa­pa­dya­te | kutaḥ ? a­nya­tvā­t | kiṃ tarhi ? ta­tsaṃ­ba­ndho la­kṣa­ṇa­m | yathā de­va­da­tta­sya na TARVV-MK 123,23daṇḍo la­kṣa­ṇa­m kiṃ tarhi ? saṃbandhaḥ | yadi hi daṇḍo la­kṣa­ṇa­m a­saṃ­sa­kto­'­pi lakṣaṇaṃ syāt, evaṃ ca TARVV-MK 123,24kṛ­tvo­kta­m — ­“­kri­yā­va­dgu­ṇa­va­tsa­ma­vā­yi­kā­ra­ṇaṃ dra­vya­la­kṣa­ṇa­m­” iti; tanna; kiṃ TARVV-MK 123,25kā­ra­ṇa­m ? anyatve saṃ­ba­ndhā­bhā­vā­t | dravyād gu­ṇo­'­rthā­nta­ra­bhū­to yadi syāt; tasya saṃ­ba­ndhā­bhā­va TARVV-MK 123,26ityuktaṃ pu­ra­stā­t | ta­smā­dā­tma­bhū­ta u­pa­yo­go la­kṣa­ṇa­mi­ti na ka­ści­ddo­ṣaḥ | TARVV-MK 123,27ya ukta u­pa­yo­ga­sta­dbhe­da­da­rśa­nā­rtha­mā­ha — TA-MK 2.9 sa dvi­vi­dho­'­ṣṭa­ca­tu­rbhe­daḥ || TARVV-MK 123,29kathaṃ dvividhaḥ ? TARV-MK 2.9.1sā­kā­rā­nā­kā­ra­bhe­dā­d dvividhaḥ | TARVV-MK 123,30 sākāra u­pa­yo­go­'­nā­kā­ra u­pa­yo­ga­śce­ti dvividhaḥ | TARVV-MK 123,31sākāraṃ jñā­na­m­, a­nā­kā­raṃ da­rśa­na­m | TARV-MK 2.9.2a­bhya­rhi­ta­tvā­jjñā­na­gra­ha­ṇa­mā­dau | TARVV-MK 124,01 jñānaṃ hya­bhya­rhi­ta­m arthānāṃ vi­bhā­va­ka­tvā­t­, darśana- TARVV-MK 124,02mā­lo­ca­na­mā­tra­m­, a­ta­sta­smā­t pū­rva­kā­la­bhā­vi­no­'­pi da­rśa­nā­jjñā­naṃ prā­ggṛ­hya­te | TARVV-MK 124,03kathaṃ pu­na­rjñā­ya­te jñā­na­gra­ha­ṇa­mā­dau kriyata iti ? TARV-MK 2.9.3saṃ­khyā­vi­śe­ṣa­ni­rde­śā­tta­nni­śca­yaḥ | TARVV-MK 124,04 yataḥ saṃ­khyā­vi­śe­ṣa­ni­rde­śaḥ kriyate — ‘­a­ṣṭa­bhe­da­śca­tu­rbhe­daḥ­’ TARVV-MK 124,05iti, ta­ta­sta­sya niścayo ve­di­ta­vyaḥ | nanu ca ca­tuḥ­śa­bda­sya pū­rva­ni­pā­te­na bha­vi­ta­vya­m ­“­saṃ­khyā­yā TARVV-MK 124,06a­lpī­ya­syāḥ” iti va­ca­nā­t­, yathā ca­tu­rda­śe­ti­; naiṣa doṣaḥ; u­kta­me­ta­t — TARVV-MK 124,07‘­a­bhya­rhi­ta­tvā­t pū­rva­ni­pā­taḥ­’ iti | TARVV-MK 124,08tatra jñā­no­pa­yo­go­'­ṣṭa­vi­dhaḥ — ma­ti­jñā­naṃ śru­ta­jñā­na­ma­va­dhi­jñā­naṃ ma­naḥ­pa­rya­ya­jñā­naṃ ke­va­la­jñā­naṃ TARVV-MK 124,09ma­tya­jñā­naṃ śru­tā­'­jñā­naṃ vi­bha­ṅga­jñā­naṃ ceti | da­rśa­no­pa­yo­ga­śca­tu­rvi­dhaḥ — ca­kṣu­rda­rśa­na­m a­ca­kṣu­rda­rśa­na­ma­va­dhi- TARVV-MK 124,10darśanaṃ ke­va­la­da­rśa­naṃceti | eṣāṃ ca la­kṣa­ṇā­dī­ni vyā­khyā­tā­ni | a­va­gra­hā­nnā­nya­t da­rśa­na­mi­ti cet; TARVV-MK 124,11vyā­khyā­ta­ma­nya­tva­m | cha­dma­sthe­ṣu tayoḥ krameṇa vṛttiḥ, ni­rā­va­ra­ṇe­ṣu yu­ga­pa­t | TARVV-MK 124,12ya­tho­kte­nā­ne­nā­hi­ta­pa­ri­ṇā­me­na sa­rvā­tma­sā­dhā­ra­ṇe­no­pa­yo­ge­na ye u­pa­la­kṣi­tā u­pa­yo­gi­naḥ TARVV-MK 124,13te dvividhāḥ — TA-MK 2.10 saṃ­sā­ri­ṇo muktāśca || TARV-MK 2.10.1ā­tmo­pa­ci­ta­ka­rma­va­śā­dā­tma­no bha­vā­nta­rā­vā­ptiḥ saṃsāraḥ | TARVV-MK 124,15ā­tma­no­pa­ci­taṃ ka­rmā­ṣṭa­vi­dhaṃ TARVV-MK 124,16pra­kṛ­ti­sthi­tya­nu­bhā­ga­pra­de­śa­ba­ndha­bhe­da­bhi­nna­m­, ta­dva­śā­dā­tma­no bha­vā­nta­rā­vā­ptiḥ saṃsāra iti | TARVV-MK 124,17ucyate — dvi­rā­tma­gra­ha­ṇaṃ ki­ma­rtha­m ? ‘­ā­tmai­va karmaṇaḥ kartā, ta­tpha­la­sya ca ātmaiva TARVV-MK 124,18bhoktā’ i­tye­ta­sya pra­da­rśa­nā­rtha­m | TARVV-MK 124,19anye tu ‘­trai­gu­ṇyaṃ kartṛ, param ātmā bhoktā’ iti ma­nya­nte­; ta­da­yu­kta­m­; a­ce­ta­na­sya puṇya- TARVV-MK 124,20pā­pa­vi­ṣa­ya­ka­rtṛ­tā­nu­pa­pa­tte­rgha­ṭā­di­va­t | pa­ra­kṛ­ta­pha­la­bho­ge cā­ni­rmo­kṣa­pra­sa­ṅgaḥ syāt kṛ­ta­pra­ṇā­śa- TARVV-MK 124,21śceti | tasmādyaḥ kartā sa eva bhokteti yuktam | TARVV-MK 124,22saṃsāraḥ pa­ñca­vi­dhaḥ dravyataḥ kṣetrataḥ kālato bhāvato bha­va­ta­śce­ti­, sa ye­ṣā­ma­sti te saṃ­sā­ri­ṇaḥ | TARV-MK 2.10.2ni­ra­sta­dra­vya­bhā­va­ba­ndhā muktāḥ | TARVV-MK 124,23 bandho dvividho dra­vya­ba­ndho bhā­va­ba­ndha­śce­ti | tatra TARVV-MK 124,24dra­vya­ba­ndhaḥ ka­rma­no­ka­rma­pa­ri­ṇa­taḥ pu­dga­la­dra­vya­vi­ṣa­yaḥ | tatkṛtaḥ kro­dhā­di­pa­ri­ṇā­ma­va­śī­kṛ­to bhāva- TARVV-MK 124,25bandhaḥ | sa u­bha­yo­'­pi nirasto yaiḥ te muktāḥ | TARV-MK 2.10.3dva­ndva­ni­rde­śo la­ghu­tvā­di­ti cet; na; a­rthā­nta­ra­pra­tī­teḥ | TARVV-MK 124,26 syā­nma­ta­m — dva­ndva­ni­rde­śo­'­tra yuktaḥ | TARVV-MK 124,27kutaḥ ? la­ghu­tvā­t­, dvandve hi sati u­ktā­rtha­tvā­cca­śa­bdā­pra­yo­ge lāghavaṃ bhavati iti; tanna; kiṃ TARVV-MK 124,28kā­ra­ṇa­m ? a­rthā­nta­ra­pra­tī­teḥ | saṃ­sā­ri­ṇa­śca mu­ktā­śce­ti dvandve sati a­lpā­cta­ra­tvā­da­bhya­rhi­ta­tvā­cca TARVV-MK 124,29mu­kta­śa­bda­sya pū­rva­ni­pā­te sati mu­kta­saṃ­sā­ri­ṇa iti prā­pno­ti­, tathā ca sa­tya­rthā­nta­raṃ pra­tī­ye­ta — TARVV-MK 124,30muktaḥ saṃsāro yena bhāvena sa mu­kta­saṃ­sā­ra­sta­dva­ntaḥ mu­kta­saṃ­sā­ri­ṇa iti | tathā sati muktā — TARVV-MK 124,31nā­me­vo­pa­yo­gi­tva­mu­ktaṃ syānna saṃ­sā­ri­ṇā­m­, ato vā­kya­me­va kriyate | TARV-MK 2.10.4sa­mu­cca­yā­bhi­vya­ktya­rthaṃ ca­śa­bdo­'­na­rtha­ka iti cet; na; u­pa­yo­ga­sya gu­ṇa­bhā­va­pra­da­rśa­nā­rtha- tvāt | | TARVV-MK 125,02 syā­nma­ta­m — ca­śa­bdo­'­na­rtha­kaḥ | kutaḥ ? a­rtha­bhe­dā­t sa­mu­cca­ya­si­ddheḥ | bhinnā hi saṃ­sā­ri­ṇo TARVV-MK 125,03muktāśca tato vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­tvā­nu­pa­pa­tteḥ sa­mu­cca­yaḥ siddhaḥ yathā ­“­pṛ­thi­vyā­pa­ste­jo­vā­yuḥ­”TARVV-MK 125,04iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? u­pa­yo­ga­sya gu­ṇa­bhā­va­pra­da­rśa­nā­rtha­tvā­t | nāyaṃ caśabdaḥ sa­mu­cca­ye­, TARVV-MK 125,05kva tarhi ? a­nvā­ca­ye | tatra hyekaḥ pra­dhā­na­bhū­taḥ itaro gu­ṇa­bhū­taḥ yathā ‘bhaikṣaṃ cara de­va­da­ttaṃ cā­na­ya­’ TARVV-MK 125,06iti pra­dhā­na­śi­ṣṭaṃ bhai­kṣa­ca­ra­ṇaṃ de­va­da­ttā­na­ya­na­ma­pra­dhā­na­śi­ṣṭa­m | tathā saṃ­sā­ri­ṇaḥ prā­dhā­nye­no­pa­yo­gi­no TARVV-MK 125,07muktā gu­ṇa­bhā­ve­ne­tye­ta­sya pra­da­rśa­nā­rthaḥ | kathaṃ saṃ­sā­ri­ṣu mukhya u­pa­yo­gaḥ kathaṃ vā mukteṣu gauṇaḥ ? TARV-MK 2.10.5pa­ri­ṇā­mā­nta­ra­saṃ­kra­mā­bhā­vā­d dhyā­na­va­t | TARVV-MK 125,08 yathā e­kā­gra­ci­ntā­ni­ro­dho dhyā­na­mi­ti chadmasthe TARVV-MK 125,09dhyā­na­śa­bdā­rthoṃ mu­khya­ści­ntā­vi­kṣe­pa­va­taḥ ta­nni­ro­dho­pa­pa­tteḥ­, ta­da­bhā­vā­t ke­va­li­nyu­pa­ca­ri­taḥ pha­la­da­rśa- TARVV-MK 125,10nāt, tathā u­pa­yo­ga­śa­bdā­rtho­'­pi saṃ­sā­ri­ṣu mukhyaḥ pa­ri­ṇā­mā­nta­ra­saṃ­kra­mā­t­, mukteṣu ta­da­bhā­vā­d gauṇaḥ TARVV-MK 125,11kalpyate u­pa­la­bdhi­sā­mā­nyā­t | TARV-MK 2.10.6saṃ­sā­ri­gra­ha­ṇa­mā­dau ba­hu­vi­ka­lpa­tvā­t ta­tpū­rva­ka­tvā­t sva­saṃ­ve­dya­tvā­cca | TARVV-MK 125,12 saṃ­sā­ri­gra­ha­ṇa­mā­dau TARVV-MK 125,13kriyate ba­hu­vi­ka­lpa­tvā­t­, bahavo hi saṃ­sā­ri­ṇāṃ vikalpā ga­tyā­da­yaḥ | kiñca, ta­tpū­rva­ka­tvā­t | TARVV-MK 125,14saṃ­sā­ri­pū­rva­kā hi muktāḥ, na mu­kta­pū­rvāḥ saṃ­sā­ri­ṇa iti | sva­saṃ­ve­dya­tvā­cca | sva­saṃ­ve­dyā hi saṃsā- TARVV-MK 125,15riṇo ga­tyā­di­pa­ri­ṇā­mā­nā­ma­nu­bhū­ta­tvā­t­, muktāḥ pu­na­ra­tya­nta­pa­ro­kṣāḥ­, ta­da­nu­bha­va­syā­prā­pta­tvā­t | TARVV-MK 125,16tatra ya ete śu­bhā­śu­bha­ka­rma­pha­lā­nu­bha­va­na­saṃ­ba­ndha­va­śī­kṛ­ta­sva­bhā­vā a­pra­cyu­ta­saṃ­sa­ra­ṇāḥ pū­rva­kṛ­ta- TARVV-MK 125,17nā­ma­ka­rma­ni­mi­tta­ja­ni­taka­ra­ṇa­vi­śe­ṣāḥ prāṇinaḥ te khalu — TA-MK 2.11 sa­ma­na­skā­'­ma­na­skāḥ || TARV-MK 2.11.1ma­naḥ­sa­nni­dhā­nā­sa­nni­dhā­nā­pe­kṣa­yā dvividhāḥ saṃ­sā­ri­ṇaḥ | TARVV-MK 125,19 mano dvi­vi­dha­m — dra­vya­ma­no bhāva — TARVV-MK 125,20ma­na­śce­ti | tatra pu­dga­la­vi­pā­ki­ka­rmo­da­yā­pe­kṣaṃ dra­vya­ma­naḥ | vī­ryā­nta­rā­ya­no­i­ndri­yā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­mā- TARVV-MK 125,21pekṣā ātmano vi­śu­ddhi­rbhā­va­ma­naḥ | tena manasā saha vartanta iti sa­ma­na­skāḥ | na vidyate mano TARVV-MK 125,22yeṣāṃ te a­ma­na­skā iti dvividhāḥ saṃ­sā­ri­ṇo bhavanti | atrāha — TARV-MK 2.11.2dvi­vi­dha­jī­va­pra­ka­ra­ṇā­dya­thā­saṃ­khya­pra­sa­ṅgaḥ | TARVV-MK 125,23 dvividhā hi jīvāḥ prakṛtāḥ saṃ­sā­ri­ṇo TARVV-MK 125,24muktāśca | tatra saṃ­sā­ri­ṇaḥ sa­ma­na­skāḥ mu­ktā­ścā­'­ma­na­skā iti ya­thā­saṃ­khyaṃ prāpnoti | TARV-MK 2.11.3i­ṣṭa­mi­ti cet; na; sa­rva­saṃ­sā­ri­ṇāṃ sa­ma­na­ska­tva­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 125,25 syā­de­ta­t — i­ṣṭa­me­ve­daṃ saṃsā- TARVV-MK 125,26riṇaḥ sa­ma­na­skā mu­ktā­ścā­ma­na­skā iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? sa­rva­saṃ­sā­ri­ṇāṃ sa­ma­na­ska­tva- TARVV-MK 125,27pra­sa­ṅgā­t | e­ka­dvi­tri­ca­tu­ri­ndri­yā­ṇāṃ pa­ñce­ndri­ye­ṣu ca ke­ṣā­ñci­t ma­no­vi­ṣa­ya­vi­śe­ṣa­vya­va­hā­rā — TARVV-MK 125,28bhāvāt a­ma­na­ska­te­ṣṭā ta­dvyā­ghā­to­'­taḥ syāt | a­tro­cya­te — TARV-MK 2.11.4pṛ­tha­gyo­ga­pra­klṛ­pteḥ saṃ­sā­ri­saṃ­pra­tya­yaḥ | TARVV-MK 125,29 yadidaṃ pṛ­tha­gyo­ga­ka­ra­ṇaṃ tena jñāyate saṃ­sā­ri­ṇo­'­tra TARVV-MK 125,30saṃ­ba­ndhya­nta iti | i­ta­ra­thā hi eka eva yogaḥ kriyate — ‘­saṃ­sā­ri­ṇo muktāśca sa­ma­na­skā­ma­na­skāḥ­’ TARVV-MK 125,31iti | TARV-MK 2.11.5au­pa­ri­ṣṭa­saṃ­sā­ri­va­ca­na­pra­tyā­sa­tte­śca | TARVV-MK 126,01 au­pa­ri­ṣṭa­ma­sti saṃ­sā­ri­va­ca­na­m­, tasya pratyāsa — TARVV-MK 126,02tte­ra­bhi­saṃ­ba­ndhā­cca saṃ­sā­ri­saṃ­pra­tya­yo bhavati | atrāha — TARV-MK 2.11.6ta­da­bhi­saṃ­ba­ndhe ya­thā­saṃ­khya­pra­sa­ṅgaḥ | TARVV-MK 126,03 yadi ta­da­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ kriyate tattatra tra­sa­sthā­va­ra­gra­ha­ṇa- TARVV-MK 126,04masti tena ya­thā­saṃ­khyaṃ prāpnoti ‘­sa­ma­na­skā­stra­sā a­ma­na­skāḥ sthā­va­rāḥ­’ iti | TARV-MK 2.11.7i­ṣṭa­me­ve­ti cet; na; sa­rva­tra­sā­nāṃ sa­ma­na­ska­tva­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 126,05 syā­de­ta­t — i­ṣṭa­me­ve­daṃ trasāḥ TARVV-MK 126,06sa­ma­na­skāḥ sthāvarā a­ma­na­skā iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? sa­rva­tra­sā­nāṃ sa­ma­na­ska­tva­pra­sa­ṅgā­t­, TARVV-MK 126,07dvi­tri­ca­tu­ri­ndri­yā­ṇā­ma­saṃ­jñi­pa­ñce­ndri­yā­ṇā­ma­pi sa­ma­na­ska­tvaṃ pra­sa­jye­ta | aniṣṭaṃ caitat | a­tro­cya­te — TARV-MK 2.11.8nā­na­bhi­saṃ­ba­ndhā­t | TARVV-MK 126,08 saṃ­sā­ri­gra­ha­ṇa­mā­tra­ma­trā­bhi­saṃ­ba­dhya­te na tra­sa­sthā­va­ra­gra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 126,09i­cchā­va­śe­na hi saṃbandho bhavati | TARV-MK 2.11.9e­ka­yo­gā­ka­ra­ṇā­t | TARVV-MK 126,10 yadi tra­sa­sthā­va­ra­gra­ha­ṇe­nā­pi saṃbandha iṣṭaḥ syāt eka eva yogaḥ TARVV-MK 126,11kriyeta — ‘­sa­ma­na­skā­ma­na­skāḥ saṃ­sā­ri­ṇa­stra­sa­sthā­va­rāḥ­’ iti | natvevaṃ kṛtaḥ | tena jñāyate tra­sa­sthā­va­ra — TARVV-MK 126,12grahaṇaṃ na saṃ­ba­dhya­ta iti | a­tha­vā­, e­ka­yo­gā­ka­ra­ṇā­t ma­nyā­ma­he — a­tī­ta­sya saṃ­sā­ri­mu­kta­gra­ha­ṇa­sya TARVV-MK 126,13va­kṣya­mā­ṇa­sya ca tra­sa­sthā­va­ra­gra­ha­ṇa­sya sa­ma­na­skā­ma­na­ska­gra­ha­ṇe­nā­bhi­saṃ­ba­ndho na bha­va­tī­ti | TARV-MK 2.11.10i­ta­ra­thā a­nya­ta­ra­tra saṃ­sā­ri­gra­ha­ṇe sa­tī­ṣṭā­rtha­tvā­du­pa­ri saṃ­sā­ri­gra­ha­ṇa­ma­na­rtha­ka­m | TARVV-MK 126,14 i­ta­re­ṇa TARVV-MK 126,15pra­kā­re­ṇe­ta­ra­thā | katham ? yadi saṃ­sā­ri­mu­kta­gra­ha­ṇe­na tra­sa­sthā­va­ra­gra­ha­ṇe­na cā­syā­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ­syā­t eka TARVV-MK 126,16eva yogaḥ kriyeta — ‘­saṃ­sā­ri­mu­ktāḥ sa­ma­na­skā­ma­na­skā­stra­sa­sthā­va­rā­śca­’ iti | tathā sa­tya­nya­ta­ra­tra TARVV-MK 126,17saṃ­sā­ri­gra­ha­ṇaṃ kartavyaṃ syāt | kvā­nya­ta­ra­tra ? sa­ma­na­skā­ma­na­ska­sū­tra­syā­dā­va­nte vā | evaṃ satīṣṭā — TARVV-MK 126,18rthasya si­ddha­tvā­t ‘­saṃ­sā­ri­ṇaḥ tra­sa­sthā­va­rāḥ­’ ityatra saṃ­sā­ri­gra­ha­ṇa­ma­na­rtha­kaṃ syāt | TARV-MK 2.11.11ādau sa­ma­na­ska­gra­ha­ṇa­ma­bhya­rhi­ta­tvā­t | TARVV-MK 126,19 ādau sa­ma­na­ska­gra­ha­ṇaṃ kriyate | kutaḥ ? abhyarhi- TARVV-MK 126,20tatvāt | ka­tha­ma­bhya­rhi­ta­tva­m ? tatra hi sa­ma­grā­ṇi ka­ra­ṇā­nī­ti | TARVV-MK 126,21ya ete sva­kṛ­ta­ka­rma­pha­lā­pe­kṣa­pa­ri­pū­rṇā­pa­ri­pū­rṇa­ka­ra­ṇa­grā­mā­hi­ta­dvai­vi­dhya­vi­śi­ṣṭāḥ kā­rma­ṇa­śa­rī- TARVV-MK 126,22ra­pra­ṇā­li­kā­pā­di­ta­ni­ya­tā­va­sthā­vi­śe­ṣāḥ­, te khalu — TA-MK 2.12 saṃ­sā­ri­ṇa­stra­sa­sthā­va­rāḥ || TARVV-MK 126,24atrāha — ke trasāḥ, ke sthāvarā iti ? ucyante — TARV-MK 2.12.1tra­sa­nā­ma­ka­rmo­da­yā­pā­di­ta­vṛ­tta­ya­stra­sāḥ | TARVV-MK 126,25 tra­sa­nā­ma­ka­rma­ṇo jī­va­vi­pā­ki­na u­da­yā­pā­di­ta- TARVV-MK 126,26vṛ­tti­vi­śe­ṣāḥ trasā iti vya­pa­di­śya­nte | TARV-MK 2.12.2tra­se­ru­dve­ja­na­kri­ya­sya trasā iti cet; na; ga­rbhā­di­ṣu ta­da­bhā­vā­d a­tra­sa­tva­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 126,28syā­nma­ta­m — tra­se­ru­dve­ja­na­kri­ya­sya tra­sya­ntī­ti trasā iti ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ga­rbhā­di­ṣu tada- TARVV-MK 126,29bhāvād a­tra­sa­tva­pra­sa­ṅgā­t | ga­rbhā­ṇḍa­ja­mū­rcchi­ta­su­ṣu­ptā­dī­nāṃ trasānāṃ bā­hya­bha­ya­ni­mi­tto­pa­ni­pā­te TARVV-MK 126,30sati ca­la­nā­bhā­vā­da­tra­sa­tvaṃ syāt | kathaṃ tarhyasya niṣpattiḥ ‘­tra­sya­ntī­ti trasāḥ’ iti ? vyutpatti — TARVV-MK 126,31mā­tra­me­va nārthaḥ prā­dhā­nye­nā­śri­ya­te gośabdapra­vṛ­tti­va­t | TARV-MK 2.12.3sthā­va­ra­nā­ma­ka­rmo­da­yo­pa­ja­ni­ta­vi­śe­ṣāḥ sthāvarāḥ | TARVV-MK 126,32 sthā­va­ra­nā­ma­ka­rma­ṇo jī­va­vi­pā­ki­na TARVV-MK 126,33u­da­ye­no­pa­ja­ni­ta­vi­śe­ṣāḥ sthāvarā i­tyā­khyā­ya­nte | TARV-MK 2.12.4sthā­na­śī­lāḥ sthāvarā iti cet; na; vā­yvā­dī­nā­ma­sthā­va­ra­tva­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 127,01 syā­de­ta­t — TARVV-MK 127,02ti­ṣṭha­ntī­tye­vaṃ śīlāḥ sthāvarā iti ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? vā­yvā­dī­nā­ma­sthā­va­ra­tva­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 127,03vā­yu­te­jo­'­mbha­sāṃ hi de­śā­nta­ra­prā­pti­da­rśa­nā­da­sthā­va­ra­tvaṃ syāt | kathaṃ tarhyasya niṣpattiḥ — ‘sthāna- TARVV-MK 127,04śīlāḥ sthā­va­rāḥ­’ iti ? evaṃ rū­ḍhi­vi­śe­ṣa­ba­la­lā­bhā­t kva­ci­de­va vartate | TARV-MK 2.12.5i­ṣṭa­me­ve­ti cet; na; sa­ma­yā­rthā­na­va­bo­dhā­t | TARVV-MK 127,05 atha ma­ta­me­ta­t — i­ṣṭa­me­va vā­yvā­dī­nā­ma­sthā­va- TARVV-MK 127,06ra­tva­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? sa­ma­yā­rthā­na­va­bo­dhā­t | evaṃ hi sa­ma­yo­'­va­sthi­taḥ sa­tpra­rū­pa­ṇā­yāṃ TARVV-MK 127,07kā­yā­nu­vā­de “trasā nāma dvī­ndri­yā­dā­ra­bhya ā a­yo­gi­ke­va­li­naḥ­” iti | tasmānna TARVV-MK 127,08ca­la­nā­ca­la­nā­pe­kṣaṃ tra­sa­sthā­va­ra­tvaṃ ka­rmo­da­yā­pe­kṣa­me­ve­ti sthitam | TARV-MK 2.12.6tra­sa­gra­ha­ṇa­mā­dau a­lpā­cta­ra­tvā­da­bhya­rhi­ta­tvā­cca | TARVV-MK 127,09 tra­sa­gra­ha­ṇa­mā­dau kriyate | kutaḥ ? alpā — TARVV-MK 127,10cta­ra­tvā­d a­bhya­rhi­ta­tvā­cca | sa­rvo­pa­yo­ga­saṃ­bha­vā­da­bhya­rhi­ta­tva­m | TARVV-MK 127,11sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­saṃ­jñā­hi­ta­bhe­da­mā­tra­vi­jñā­ne sati vi­śe­ṣe­ṇā­'­ni­rjñā­tā­nāṃ tra­sa­sthā­va­rā­ṇāṃ nirjñāne TARVV-MK 127,12kartavye e­ke­ndri­yā­ṇā­ma­ti­ba­hu­va­kta­vyā­bhā­vā­d vi­bha­jyā­nu­pū­rvīṃ­sthā­va­ra­bhe­da­pra­ti­pa­ttya­rtha­mā­ha — TA-MK 2.13 pṛ­thi­vya­pte­jo­vā­yu­va­na­spa­ta­yaḥ sthāvarāḥ || TARV-MK 2.13.1nā­ma­ka­rmo­da­yā­ni­mi­ttāḥ pṛ­thi­vyā­da­yaḥ saṃjñāḥ | TARVV-MK 127,14 sthā­va­ra­nā­ma­ka­rma­bhe­dāḥ pṛ­thi­vī­kā­yā­da­yaḥ TARVV-MK 127,15santi, ta­du­bha­ya­ni­mi­ttā jīveṣu pṛ­thi­vyā­da­yaḥ saṃjñā ve­di­ta­vyāḥ | pra­tha­nā­di­pra­kṛ­ti­ni­ṣpa­nnā TARVV-MK 127,16api rū­ḍhi­va­śā­t pra­tha­nā­dya­na­pe­kṣā vartante | TARVV-MK 127,17eṣāṃ pṛ­thi­vyā­dī­nā­mā­rṣe cā­tu­rvi­dhya­mu­ktaṃ pra­tye­ka­m | ta­tka­tha­mi­ti cet ? ucyate — pṛthivī TARVV-MK 127,18pṛ­thi­vī­kā­yaḥ pṛ­thi­vī­kā­yi­kaḥ pṛ­thi­vī­jī­va ityādi | tatra a­ce­ta­nāvai­śra­si­ka­pa­ri­ṇā­ma­ni­rvṛ­ttā TARVV-MK 127,19kā­ṭhi­nyā­di­gu­ṇā­tmi­kā pṛthivī | a­ce­ta­na­tvā­da­sa­tya­pi pṛ­thi­vī­kā­yi­ka­nā­ma­ka­rmo­da­ye pra­tha­na­kri­yo- TARVV-MK 127,20pa­la­kṣi­tai­ve­ya­m | a­tha­vā­, pṛthivī sā­mā­nya­m­; u­tta­ra­tra­ye saṃ­bha­vā­t | kāyaḥ śa­rī­ra­m­, pṛthivī- TARVV-MK 127,21kā­yi­ka­jī­va­pa­ri­tya­ktaḥ pṛ­thi­vī­kā­yaḥ­, mṛ­ta­ma­nu­ṣyā­di­kā­ya­va­t | pṛthivī kā­yo­'­syā­stī­ti TARVV-MK 127,22pṛ­thi­vī­kā­yi­kaḥ ta­tkā­ya­saṃ­ba­ndha­va­śī­kṛ­ta ātmā | sa­ma­vā­pta­pṛ­thi­vī­kā­yi­ka­nā­ma­ka­rmo­da­yaḥ kārmaṇa- TARVV-MK 127,23kā­ya­yo­ga­sthaḥ­, yo na tāvat pṛthivīṃ kā­ya­tve­na gṛhṇāti sa pṛ­thi­vī­jī­vaḥ | e­va­mā­paḥ­, a­pkā­yaḥ­, TARVV-MK 127,24a­pkā­yi­kaḥ­, apjīvaḥ | tejaḥ, te­ja­skā­yaḥ­, te­ja­skā­yi­kaḥ­, tejo jīvaḥ | vā­yu­rvā­yu­kā­yo TARVV-MK 127,25vā­yu­kā­yi­ko vā­yu­jī­vaḥ | va­na­spa­ti­rva­na­spa­ti­kā­yo va­na­spa­ti­kā­yi­ko va­na­spa­ti­jī­va iti yojyam | TARV-MK 2.13.2su­kha­gra­ha­ṇa­he­tu­tvā­t sthū­la­mū­rti­tvā­du­pa­kā­ra­bhū­ya­stvā­ccā­dau pṛ­thi­vī­gra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 127,26 pṛthivyāṃ hi TARVV-MK 127,27sa­tyā­ma­pāṃ ku­mbhā­di­bhiḥ agneśca śa­rā­vā­di­bhiḥ vāyośca ca­rma­gha­ṭā­di­bhiḥ sukhena grahaṇaṃ kriyate | TARVV-MK 128,01sthū­la­mū­rti­śca pṛthivī vi­mā­na­bha­va­na­pra­stā­rā­di­bhā­va­pa­ri­ṇā­mā­t | snā­na­pā­nā­dyu­pa­kā­rā­da­pāṃ pāka- TARVV-MK 128,02śo­ṣa­pra­kā­śa­nā­dyu­pa­kā­rā­ccā­gneḥ sve­da­khe­dā­pa­no­dā­dyu­pa­kā­rā­cca vā­yo­rbhū­yā­nu­pa­kā­raḥ pṛthivyā aśanā- TARVV-MK 128,03cchā­da­na­va­sa­nā­di­bhā­vo va­na­spa­teḥ | a­pā­dī­nāṃ yaścokta u­pa­kā­raḥ pra­ti­ni­ya­ta iti sa satyāṃ TARVV-MK 128,04pṛthivyāṃ saṃ­bha­va­ti­, i­ta­ra­thā hi kvā­va­sthi­tā­nāṃ sa u­pa­kā­raḥ syāt, ataḥ pṛthivyā gra­ha­ṇa­mā­dau TARVV-MK 128,05kriyate | TARV-MK 2.13.3ta­da­na­nta­ra­ma­pāṃ vacanaṃ bhū­mi­te­ja­so­rvi­ro­dhā­dā­dhe­ya­tvā­cca | TARVV-MK 128,06 ta­da­na­nta­ra­ma­pāṃ vacanaṃ kriyate | TARVV-MK 128,07kutaḥ ? bhū­mi­te­ja­so­rvi­ro­dhā­dā­dhe­ya­tvā­cca | bhūmerhi tejo virodhi vi­nā­śa­ka­tvā­t­, a­to­'­dbhi- TARVV-MK 128,08rvya­va­dhā­naṃ kriyate | bhū­ra­pā­mā­dhā­raḥ ādheyā āpa iti ca | TARV-MK 2.13.4ta­ta­ste­jo­gra­ha­ṇaṃ ta­tpa­ri­pā­ka­he­tu­tvā­t | TARVV-MK 128,09 pṛthivyā apāṃ ca pa­ri­pā­ka­he­tu­ste­jaḥ­, ta­da­na­nta­raṃ TARVV-MK 128,10tasya grahaṇaṃ kriyate | TARV-MK 2.13.5te­jo­'­na­nta­raṃ vā­yu­gra­ha­ṇaṃ ta­du­pa­kā­ra­ka­tvā­t | TARVV-MK 128,11 vāyurhi ti­rya­kpla­va­na­ka­rmā tejasaḥ pre­ra­ṇe­na TARVV-MK 128,12u­pa­ka­ro­tī­ti ta­da­na­nta­raṃ gṛhyate | TARV-MK 2.13.6ante va­na­spa­ti­gra­ha­ṇaṃ sarveṣāṃ ta­tprā­du­rbhā­ve ni­mi­tta­tvā­da­na­nta­gu­ṇa­tvā­cca | TARVV-MK 128,13 va­na­spa­ti- TARVV-MK 128,14prā­du­rbhā­ve hi pṛ­thi­vyā­da­yaḥ sarve ni­mi­tta­tā­mu­pa­vra­ja­nti | sarveṣāṃ teṣāṃ va­na­spa­ti­kā­yi­kā ananta- TARVV-MK 128,15gu­ṇā­sta­to­'­nte va­na­spa­ti­gra­ha­ṇaṃ kriyate | ete pa­ñca­vi­dhāḥ prāṇinaḥ sthāvarāḥ | TARVV-MK 128,16kati pu­na­re­ṣāṃ prāṇāḥ ? catvāraḥ — spa­rśa­ne­ndri­ya­prā­ṇaḥ kā­ya­ba­la­prā­ṇa u­cchvā­sa­ni­śvā­sa — TARVV-MK 128,17prāṇa ā­yuḥ­prā­ṇa­śce­ti | TARVV-MK 128,18atha ke trasā iti ? a­tro­cya­te — TA-MK 2.14 dvī­ndri­yā­da­ya­stra­sāḥ || TARV-MK 2.14.1ā­di­śa­bda­syā­ne­kā­rtha­tve vi­va­kṣā­to vyavasthāsaṃ­pra­tya­yaḥ | TARVV-MK 128,20 a­ya­mā­di­śa­bdo­'­ne­kā­rthaḥ — TARVV-MK 128,21vya­va­sthā­pra­kā­ra­sā­mī­pyā­di­va­ca­na­tvā­t­, tatra vi­va­kṣā­ta iha vya­va­sthā­yāṃ gṛhyate | āgame hi te TARVV-MK 128,22vya­va­sthi­tā­dvī­ndri­ya­strī­ndri­ya­śca­tu­ri­ndri­yaḥ pa­ñce­ndri­ya­śce­ti | ko'sya vigrahaḥ ? dve indriye yasya TARVV-MK 128,23so'yaṃ dvīndriyaḥ sa ā­di­rye­ṣāṃ te dvī­ndri­yā­da­ya iti | ya­dye­va­m — TARV-MK 2.14.2a­nya­pa­dā­rtha­ni­rde­śā­d dvī­ndri­yā­gra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 128,24 a­nya­pa­dā­rtho­'­tra prā­dhā­nye­nā­śri­taḥ | dvī­ndri­ya­gra­ha­ṇa- TARVV-MK 128,25mu­pa­la­kṣa­ṇa­m­, a­ta­stra­sa­gra­ha­ṇe dvī­ndri­ya­sya grahaṇaṃ na prāpnoti yathā ‘­pa­rva­tā­dī­ni kṣe­trā­ṇi­’ iti na TARVV-MK 128,26parvataḥ kṣe­tra­gra­ha­ṇe­na gṛhyate | TARV-MK 2.14.3na vā ta­dgu­ṇa­saṃ­vi­jñā­nā­t | TARVV-MK 128,27 na vaiṣa doṣaḥ; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ta­dgu­ṇa­saṃ­vi­jñā­nā­t | yathā TARVV-MK 128,28śu­kla­vā­sa­sa­mā­na­ye­ti tadguṇa ā­nī­ya­te ta­the­hā­pi dvī­ndri­ya­syā­pya­nta­rbhā­vo bhavati | TARV-MK 2.14.4a­va­ya­ve­na vigrahe sati sa­mu­dā­ya­sya vṛ­ttya­rtha­tvā­dvā | TARVV-MK 128,29 athavā “a­va­ya­ve­na vigrahaḥ sa­mu­dā­yo TARVV-MK 128,30vṛ­ttya­rthaḥ­” iti dvī­ndri­ya­syo­pa­la­kṣa­ṇa­syā­pi tra­sa­tve­'­nta­rbhā­vaḥ­, yathā TARVV-MK 128,31­“­sa­rvā­diḥ sa­rva­nā­ma­” iti | kathaṃ tarhi pa­rva­tā­dī­ni kṣe­trā­ṇī­ti pa­rva­ta­sya TARVV-MK 128,32ba­hi­rbhā­vaḥ ? pa­rva­ta­sya kṣe­tra­tva­saṃ­bha­vā­bhā­vā­d vyudāsaḥ | te ete ca­tu­rvi­dhāḥ prā­ṇi­na­stra­sāḥ | TARVV-MK 129,01kati pu­na­re­ṣāṃ prāṇāḥ ? dvī­ndri­ya­sya tāvat ṣaṭprāṇāḥ — spa­rśa­na­ra­sa­ne­ndri­ya­prā­ṇau vā­kkā­ya­ba­la- TARVV-MK 129,02prāṇau u­cchvā­sa­ni­śvā­sa­prā­ṇaḥ ā­yuḥ­prā­ṇa­śce­ti | trī­ndri­ya­sya sapta — ta eva prāṇāḥ ghrāṇā — TARVV-MK 129,03dhikāḥ | ca­tu­ri­ndri­ya­syā­ṣṭau — ta eva ca­kṣu­ra­dhi­kāḥ | pa­ñce­ndri­ya­sya ti­ra­śco­'­saṃ­jñi­no nava prāṇāḥ TARVV-MK 129,04ta eva śro­trā­dhi­kāḥ | saṃ­jñi­pa­ñce­ndri­ya­ti­rya­ṅma­nu­ṣya­de­va­nā­ra­kā­ṇāṃ daśa prāṇā ma­no­ba­lā­dhi­kā­sta eva | TARVV-MK 129,05ā­di­śa­bde­na ni­rdi­ṣṭā­nā­mi­ndri­yā­ṇā­ma­ni­rjñā­ta­saṃ­khyā­nā­mi­ya­ttā­va­dhā­ra­ṇā­rtha­mā­ha — TA-MK 2.15 pa­ñce­ndri­yā­ṇi || TARVV-MK 129,07athavā svāṃ pra­kri­yā­m ā­ci­khyā­sa­vaḥ kecit pañca ṣa­ḍe­kā­da­śa ce­ndri­yā­ṇi i­tya­dhya­va­sya­nti TARVV-MK 129,08ta­trā­ni­ṣṭa­ni­vṛ­ttya­rtha ni­ya­ma­ya­nnā­ha — pa­ñce­ndri­yā­ṇi nā­dhi­kā­nī­ti | TARV-MK 2.15.1i­ndra­syā­tma­no li­ṅga­mi­ndri­ya­m | TARVV-MK 129,09 u­pa­bho­ktu­rā­tma­no­'­ni­vṛ­tta­ka­rma­ba­ndha­syā­pi pa­ra­me­śva­ra­tva- TARVV-MK 129,10śa­kti­yo­gā­d indravya­pa­de­śa­ma­rha­taḥ sva­ya­ma­rthā­n gṛ­hī­tu­ma­sa­ma­rtha­syo­pa­yo­go­pa­ka­ra­ṇaṃ li­ṅga­mi­ndri­ya- TARVV-MK 129,11mi­tyu­cya­te | TARV-MK 2.15.2indreṇa karmaṇā sṛ­ṣṭa­mi­ti vā | TARVV-MK 129,12 athavā sva­kṛ­ta­ka­rma­vi­pā­ka­va­śā­dā­tmā de­ve­ndrā­di­ṣu TARVV-MK 129,13ti­rya­gā­di­ṣu ce­ṣṭā­ni­ṣṭa­ma­nu­bha­va­tī­ti karmaiva ta­tre­ndraḥ­, tena sṛ­ṣṭa­mi­ndri­ya­mi­tyā­khyā­ya­te | TARVV-MK 129,14tadbhedāḥ spa­rśa­nā­da­yaḥ pañca va­kṣya­mā­ṇāḥ | TARV-MK 2.15.3ma­no­'­pī­ndri­ya­mi­ti cet; na; a­na­va­sthā­nā­t | TARVV-MK 129,15 syā­nma­ta­m — ma­no­'­pī­ndri­ya­mi­tyu­pa­saṃ­khye­ya­m­, TARVV-MK 129,16ka­rma­ma­lī­ma­sa­syā­tma­no­'­sa­hā­ya­sya sva­ya­me­vā­rtha­ci­nta­naṃ pra­tya­sa­hi­ṣṇo­rba­lā­dhā­naṃ bhavati manaḥ ka­rma­kṛ­taṃ TARVV-MK 129,17ceti ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­na­va­sthā­nā­t | yathā ca­kṣu­rā­dī­ni pra­ti­ni­ya­ta­de­śā­va­sthā­nā­ni TARVV-MK 129,18na tathā mana i­tya­ni­ndri­yaṃ tat | TARV-MK 2.15.4i­ndri­ya­pa­ri­ṇā­mā­cca prāk ta­dvyā­pā­rā­t | TARVV-MK 129,19 ca­kṣu­rā­dī­nāṃ rū­pā­di­vi­ṣa­yo­pa­yo­ga­pa­ri­ṇā- TARVV-MK 129,20māt prāk manaso vyāpāraḥ | katham ? śu­klā­di­rū­paṃ didṛkṣuḥ prathamaṃ ma­na­so­pa­yo­gaṃ karoti ‘­e­vaṃ­vi­dhaṃ TARVV-MK 129,21rūpaṃ paśyāmi ra­sa­mā­svā­da­yā­mi­’ iti, ta­ta­sta­dba­lā­dhā­nī­kṛ­tya ca­kṣu­rā­dī­ni vi­ṣa­ye­ṣu vyā­pri­ya­nte | TARVV-MK 129,22ta­ta­ścā­syā­'­ni­ndri­ya­tva­m | TARV-MK 2.15.5ka­rme­ndri­yo­pa­saṃ­khyā­na­mi­ti cet; na; u­pa­yo­ga­pra­ka­ra­ṇā­t | TARVV-MK 129,23 syā­de­ta­t — ka­rme­ndri­yā­ṇi vāgā- TARVV-MK 129,24dīni va­ca­nā­di­kri­yā­ni­mi­ttā­ni santi te­ṣā­mi­ho­pa­saṃ­khyā­naṃ ka­rta­vya­mi­ti ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 129,25u­pa­yo­ga­pra­ka­ra­ṇā­t | u­pa­yo­go­'­tra pra­kṛ­taḥ­, ta­du­pa­ka­ra­ṇā­ni iha i­ndri­yā­ṇi gṛ­hya­nte­, tena ka­rme­ndri­yā- TARVV-MK 129,26ṇā­ma­pra­sa­ṅgaḥ | TARV-MK 2.15.6a­ni­ndri­ya­tvaṃ vā te­ṣā­ma­na­va­sthā­nā­t | TARVV-MK 129,27 na vā­gā­dī­nā­mi­ndri­ya­tva­ma­sti­, u­pa­yo­ga­sā­dha­ne­ṣu TARVV-MK 129,28hī­ndri­ya­vya­pa­de­śo yukto na kri­yā­sā­dha­ne­ṣu | yadi ca kri­yā­sā­dha­ni­ṣva­pi syād a­na­va­sthā pra­sa­jye­ta­, TARVV-MK 129,29sarvāṇi hya­ṅgo­pā­ṅgā­dī­ni mū­rdhā­dī­ni kri­yā­sā­dha­nā­nī­ti | TARVV-MK 129,30i­ṣṭā­ni­ṣṭa­vi­ṣa­yo­pa­la­bdhā­ryā­ni bho­ktu­rā­tma­no yā­nya­mū­nī­ndri­yā­ṇi te­ṣā­mu­kta­sā­ma­rthya — TARVV-MK 129,31vi­śe­ṣā­du­pani­pa­ti­ta­bhe­dā­nāṃ pratyekaṃ bhe­da­pra­ti­pa­ttya­rtha­mā­ha — TARVV-MK 130,01TA-MK 2.16 dvi­vi­dhā­ni || TARV-MK 2.16.1vi­dha­śa­bda­sya pra­kā­ra­vā­ci­no gra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 130,03 ayaṃ vi­dha­śa­bdaḥ pra­kā­ra­vā­cī gṛ­hya­te­, vi­dha­yu­kta- TARVV-MK 130,04ga­ta­pra­kā­rāḥ sa­mā­nā­rthā iti | dvau vidhau yeṣāṃ tāni dvi­vi­dhā­ni dvi­pra­kā­rā­ṇī­tya­rthaḥ | kau ca dvau TARVV-MK 130,05prakārau ? dra­vye­ndri­yaṃ bhā­ve­ndri­ya­mi­ti | TARVV-MK 130,06tatra dra­vye­ndri­ya­sva­rū­pa­ni­rjñā­nā­rtha­mā­ha — TA-MK 2.17 ni­rvṛ­ttyu­pa­ka­ra­ṇe dra­vye­ndri­ya­m || TARV-MK 2.17.1ni­rva­rttya­ta iti nirvṛttiḥ | TARVV-MK 130,08 karmaṇā yā ni­rva­rttya­ta ni­ṣpā­dya­te sā ni­rvṛ­tti­ri­tyu­pa­di­śya­te | TARV-MK 2.17.2sā dvedhā bā­hyā­bhya­nta­ra­bhe­dā­t | TARVV-MK 130,09 sā ni­rvṛ­tti­rdve­dhā | kutaḥ ? bā­hyā­bhya­nta­ra­bhe­dā­t | tatra- TARV-MK 2.17.3vi­śu­ddhā­tma­pra­de­śa­vṛ­tti­rā­bhya­nta­rā | TARVV-MK 130,10 u­tse­dhā­ṅgu­la­syā­'­saṃ­khye­ya­bhā­ga­pra­mi­tā­nāṃ vi­śu­ddhā­nā- TARVV-MK 130,11mā­tma­pra­de­śā­nāṃ pra­ti­ni­ya­ta­ca­kṣu­rā­dī­ndri­ya­saṃ­sthā­na­mā­nā­va­mā­nā­va­sthi­tā­nāṃ vṛ­tti­rā­bhya­nta­rā TARVV-MK 130,12nirvṛttiḥ | TARV-MK 2.17.4tatra nā­ma­ka­rmo­da­yā­pā­di­tā­va­sthā­vi­śe­ṣaḥ pu­dga­la­pra­ca­yo bāhyā | TARVV-MK 130,13 te­ṣvā­tma­pra­de­śe­ṣvi­ndri­ya- TARVV-MK 130,14vya­pa­de­śa­bhā­k yaḥ pra­ti­ni­ya­ta­saṃ­sthā­no nā­ma­ka­rmo­da­yā­pā­di­tā­va­sthā­vi­śe­ṣaḥ pu­dga­la­pra­ca­yaḥ sa bāhyā TARVV-MK 130,15nirvṛttiḥ | TARV-MK 2.17.5u­pa­kri­ya­te­'­ne­ne­tyu­pa­ka­ra­ṇa­m | TARVV-MK 130,16 yena ni­vṛ­tte­ru­pa­kā­raḥ kriyate ta­du­pa­ka­ra­ṇa­m | TARV-MK 2.17.6tad dvividhaṃ pū­rva­va­t | TARVV-MK 130,17 ta­du­pa­ka­ra­ṇaṃ dvividhaṃ pū­rva­va­t bā­hyā­bhya­nta­ra­bhe­dā­t | ta­trā­bhya­nta­raṃ TARVV-MK 130,18śu­kla­kṛ­ṣṇa­ma­ṇḍa­la­m­, bā­hya­ma­kṣi­pa­tra­pa­kṣma­dva­yā­di | evaṃ śe­ṣe­ṣva­pī­ndri­ye­ṣu jñeyam | TARVV-MK 130,19bhā­ve­ndri­ya­mu­cya­te — TA-MK 2.18 la­bdhyu­pa­yo­gau bhā­ve­ndri­ya­m || TARVV-MK 130,21la­bdhi­ri­ti ko'yaṃ śabdaḥ ? lābho labdhiḥ | yadyevaṃ ṣi­tvā­da­ṅ prā­pno­ti­; ­“­a­nu­ba­ndha­kṛ­ta- TARVV-MK 130,22ma­ni­tya­m­” iti na bhavati yathā ­“­va­rṇā­nu­pa­la­bdhau cā­ta­da­rtha­ga­teḥ­”TARVV-MK 130,23 i­tye­va­mā­di­ṣu | athavā ­“­stri­yāṃ ktiḥ, la­bhā­di­bhya­śca­”TARVV-MK 130,24iti kti­rbha­va­ti­, i­ṣṭā­ścā­bā­da­ya iti | atha ko­'­syā­rthaḥ ? TARV-MK 2.18.1i­ndri­ya­ni­rvṛ­tti­he­tuḥ kṣa­yo­pa­śa­ma­vi­śe­ṣo labdhiḥ | TARVV-MK 130,25 ya­tsa­nni­dhā­nā­dā­tmā dra­vye­ndri­ya­ni­rvṛ­ttiṃ TARVV-MK 130,26prati vyā­pri­ya­te sa jñā­nā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­ma­vi­śe­ṣo la­bdhi­ri­ti vi­jñā­ya­te | TARV-MK 2.18.2ta­nni­mi­ttaḥ pa­ri­ṇā­ma­vi­śe­ṣa u­pa­yo­gaḥ | TARVV-MK 130,27taduktaṃ nimittaṃ pratītya u­tpa­dya­mā­na ātmanaḥ TARVV-MK 130,28pa­ri­ṇā­ma u­pa­yo­ga i­tyu­pa­di­śya­te | ta­de­ta­du­bha­yaṃ bhā­ve­ndri­ya­mi­ti | TARV-MK 2.18.3u­pa­yo­ga­sya pha­la­tvā­di­ndri­ya­vya­pa­de­śā­nu­pa­pa­tti­ri­ti cet; na; kā­ra­ṇa­dha­rma­sya kā­rye­'­nu­vṛ­tteḥ | TARVV-MK 130,30syā­nma­ta­m — i­ndri­ya­pha­la­mu­pa­yo­gaḥ sa ka­tha­mi­va i­ndri­ya­vya­pa­de­śa­mā­pa­dya­ta iti ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 131,01kā­ra­ṇa­dha­rma­sya kā­rye­'­nu­vṛ­tteḥ | kāryaṃ hi loke kā­ra­ṇa­ma­nu­va­rta­mā­naṃ dṛṣṭaṃ yathā gha­ṭā­kā­ra­pa­ri­ṇa­taṃ TARVV-MK 131,02vijñānaṃ ghaṭa iti, ta­the­ndri­ya­ni­mi­tta u­pa­yo­go­'­pi i­ndri­ya­mi­ti vya­pa­di­śya­te | TARV-MK 2.18.4śa­bdā­rtha­saṃ­bha­vā­cca | TARVV-MK 131,03 yaḥ śabdārthaḥ ‘­i­ndra­sya li­ṅga­mi­ndre­ṇa sṛ­ṣṭa­m­’ iti vā sa u­pa­yo­ge TARVV-MK 131,04prā­dhā­nye­na vidyata i­tī­ndri­ya­vya­pa­de­śo yuktaḥ | TARVV-MK 131,05uktānāṃ pa­ñcā­nā­mi­ndri­yā­ṇāṃ saṃ­jñā­nu­pū­rvya­vi­śe­ṣa pra­ti­pā­da­nā­rtha­mā­ha — TA-MK 2.19 spa­rśa­na­ra­sa­na­ghrā­ṇa­ca­kṣuḥ­śro­trā­ṇi || TARV-MK 2.19.1spa­rśa­nā­dī­nāṃ ka­ra­ṇa­sā­dha­na­tvaṃ pā­ra­ta­ntryā­t ka­rtṛ­sā­dha­na­tvaṃ ca svā­ta­ntryā­d ba­hu­la­va­ca­nā­t | TARVV-MK 131,08imāni spa­rśa­nā­dī­ni ka­ra­ṇa­sā­dha­nā­ni | kutaḥ ? pā­ra­ta­ntryā­t | i­ndri­yā­ṇāṃ hi loke pārata- TARVV-MK 131,09ntryeṇa vivakṣā vi­dya­te­, ātmanaḥ svā­ta­ntrya­vi­va­kṣā­yāṃ yathā ‘­a­ne­nā­'­kṣṇā suṣṭhu pa­śyā­mi­, anena TARVV-MK 131,10karṇena suṣṭhu śṛ­ṇo­mi­’ iti | tato vī­ryā­nta­rā­ya­pra­ti­ni­ya­te­ndri­yā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­mā­ṅgo­pā­ṅga­nā — TARVV-MK 131,11ma­lā­bhā­va­ṣṭa­mbhā­t spa­rśa­tya­ne­nā­tme­ti spa­rśa­na­m­, ra­sa­ya­tya­ne­nā­tme­ti ra­sa­na­m­, ji­ghra­tya­ne­nā­tme­ti TARVV-MK 131,12ghrā­ṇa­m­, ca­ṣṭe­ra­ne­kā­rtha­tvādda­rśa­nā­rtha­vi­va­kṣā­yāṃ ca­ṣṭe­'­rthā­n pa­śya­tya­ne­nā­tme­ti cakṣuḥ, śṛṇotya — TARVV-MK 131,13ne­nā­tme­ti śrotram | ka­rtṛ­sā­dha­na­tvaṃ ca bhavati svā­ta­ntrya­vi­va­kṣā­yā­m | i­ndri­yā­ṇāṃ hi loke TARVV-MK 131,14svā­ta­ntrye­ṇa vi­va­kṣā­, yathā ‘idaṃ me'kṣi suṣṭhu pa­śya­ti­, ayaṃ me karṇaḥ suṣṭhu śṛ­ṇo­ti­’ iti | tataḥ TARVV-MK 131,15pū­rvo­kta­he­tu­sa­nni­dhā­ne sati spṛ­śa­tyā­tmai­ve­ti spa­rśa­na­m | katham ? kartari yuṭ ba­hu­la­va­ca­nā­t | TARVV-MK 131,16ra­sa­ya­tī­ti ra­sa­na­m­, ji­ghra­tī­ti ghrā­ṇa­m­, caṣṭe iti cakṣuḥ, śṛ­ṇo­tī­ti śro­tra­mi­ti | TARVV-MK 131,17atra ‘­i­ndri­yā­ṇi­’ iti ke­ṣā­ñci­t pāṭhaḥ | nāsau yuktaḥ | kutaḥ ? TARV-MK 2.19.2a­dhi­kṛ­ta­tvā­t ‘­i­ndri­yā­ṇi­’ i­tya­va­ca­na­m | TARVV-MK 131,18 ‘­pa­ñce­ndri­yā­ṇi­’ ityata i­ndri­ya­gra­ha­ṇa­ma­nu­va­rta­te TARVV-MK 131,19teneha ‘­i­ndri­yā­ṇi­’ iti va­ca­na­ma­na­rtha­ka­m | TARV-MK 2.19.3spa­rśa­na­gra­ha­ṇa­mā­dau śa­rī­ra­vyā­pi­tvā­t | TARVV-MK 131,20 yato vitatya śa­rī­ra­ma­va­ti­ṣṭha­te spa­rśa­na­ma­to­'­sya TARVV-MK 131,21gra­ha­ṇa­mā­dau kriyate | TARV-MK 2.19.4va­na­spa­tya­ntā­nā­me­ka­mi­ti ca spa­rśa­na­sya tatra vyā­pā­rā­t | TARVV-MK 131,22 vakṣyate ­“­va­na­spa­tya­ntā­nā- TARVV-MK 131,23me­ka­m­” iti tatra, spa­rśa­na­sya gra­ha­ṇā­rtha­ñcā­dau va­ca­na­m | TARV-MK 2.19.5sa­rva­saṃ­sā­ri­ṣū­pa­la­bdhe­śca | TARVV-MK 131,24 sarveṣu saṃ­sā­ri­ṣu spa­rśa­na­ma­stya­to nā­nā­jī­vā­pe­kṣa­yā vyāpitvā- TARVV-MK 131,25ccādau grahaṇaṃ kriyate | TARV-MK 2.19.6tato ra­sa­na­ghrā­ṇa­ca­kṣu­ṣāṃ kra­ma­va­ca­na­m u­tta­ro­tta­rā­lpa­tvā­t | TARVV-MK 131,26 tataḥ pa­ścā­dra­sa­nā­dī­nāṃ trayāṇāṃ TARVV-MK 131,27kra­ma­va­ca­naṃ kriyate | kutaḥ ? u­tta­ro­tta­rā­lpa­tvā­t | tadyathā — sarvataḥ sto­kā­śca­kṣuḥ­pra­de­śāḥ­, śrotrendri- TARVV-MK 131,28ya­pra­de­śāḥ saṃ­khye­ya­gu­ṇāḥ­, ghrā­ṇe­ndri­ye vi­śe­ṣā­dhi­kāḥ­, ji­hvā­yā­ma­saṃ­khye­ya­gu­ṇāḥ­, spa­rśa­ne­'­na­nta­gu­ṇā iti | TARVV-MK 131,29yadyevaṃ ca­kṣu­ṣo­'­nte grahaṇaṃ kartavyaṃ sa­rve­bhyo­'­lpī­ya­stvā­t ? sa­tya­m­, e­va­me­ta­t­; tathāpi — TARV-MK 2.19.7śro­tra­syā­nte vacanaṃ ba­hū­pa­kā­ri­tvā­t | TARVV-MK 131,30 yataḥ śro­tra­ba­lā­dhā­nā­du­pa­de­śaṃ śrutvā hi­tā­hi­ta­prā­pti- TARVV-MK 131,31pa­ri­hā­rā­rtha­mā­dri­ya­nte | ataḥ śrotraṃ ba­hū­pa­kā­rī­ti ante gṛhyate | TARV-MK 2.19.8ra­sa­na­ma­pi va­ktṛ­tva­ne­ti cet; na; a­bhyu­pa­ga­mā­t | TARVV-MK 131,32 syā­de­ta­t — ra­sa­na­ma­pi ba­hū­pa­kā­ri | katham ? TARVV-MK 131,33va­ktṛ­tve­na | yato ra­sa­na­ma­bhyu­da­ya­niḥ­śre­ya­sā­rtho­ccā­ra­ṇā­'­dhya­ya­nā­di­ṣu pra­va­ṇa­ma­to ra­sa­na­me­vā­nte TARVV-MK 132,01vā­cya­mi­ti ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­bhyu­pa­ga­mā­t | a­bhyu­pa­ga­mya śrotrasya ba­hū­pa­kā­ri­tvaṃ TARVV-MK 132,02ra­sa­na­syā­pi ba­hū­pa­kā­ri­tvaṃ va­rṇa­ya­tā bhavatā ta­da­bhyu­pa­ga­ta­mi­ti a­va­si­to­'­bhi­ma­ta­vā­daḥ | anabhyu- TARVV-MK 132,03pagame vā pra­sa­ṅga­ni­vṛ­ttiḥ ‘­ra­sa­na­ma­pi ba­hū­pa­kā­ri­’ iti | kiñca, TARV-MK 2.19.9śro­tra­pra­ṇā­li­kā­pā­di­to­pa­de­śā­t | TARVV-MK 132,04 śro­tra­pra­ṇā­li­ka­yo­pa­de­śa­mu­pa­śru­tya rasanaṃ vaktṛtvaṃ prati TARVV-MK 132,05vyā­pri­ya­te ataḥ śro­tra­me­va ba­hū­pa­kā­ri | TARV-MK 2.19.10sarvajñe ta­da­bhā­va iti cet; na; i­ndri­yā­dhi­kā­rā­t | TARVV-MK 132,06 syā­nma­ta­m — na hi sarvajñaḥ śro­tre­ndri­ya- TARVV-MK 132,07ba­lā­dhā­nā­t parata u­pa­śru­tya va­ktṛ­tva­mā­ska­nda­tī­ti kintu sa­ka­la­jñā­nā­va­ra­ṇa­saṃ­kṣa­yā­vi­rbhū­tā­tī­ndri­ya- TARVV-MK 132,08ke­va­la­jñā­naḥ ra­sa­no­pa­ṣṭa­mbha­mā­trā­de­va va­ktṛ­tve­na pa­ri­ṇa­taḥ sa­ka­lā­n śru­ta­vi­ṣa­yā­na­rthā­nu­pa­di­śa­ti­, ato TARVV-MK 132,09ra­sa­na­me­va ba­hū­pa­kā­rī­ti ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? i­ndri­yā­dhi­kā­rā­t | i­ndri­yā­dhi­kā­ro­'­ya­m­, ato TARVV-MK 132,10ye­ṣvi­ndri­ya­kṛ­to hi­tā­hi­to­pa­de­śaḥ sā­ka­lye­nā­sti tān pra­tye­ta­du­ktaṃ na sarvajñaṃ pratīti TARVV-MK 132,11nāsti doṣaḥ | TARV-MK 2.19.11e­kai­ka­vṛ­ddhi­kra­ma­jñā­pa­nā­rthaṃ ca spa­rśa­nā­di­va­ca­na­m | ­“­kṛ­mi­pi­pī­li­kā­bhra­ma­ra­ma­nu­ṣyā­dī­nā­me- kai­ka­vṛ­ddhā­ni­” TARVV-MK 132,13 iti va­kṣya­te­, tatra vṛ­ddhi­kra­ma­jñā­pa­nā­rthaṃ ca spa­rśa­nā­dī­nā­mā­nu­pū­rvyaṃ TARVV-MK 132,14ve­di­ta­vya­m | TARV-MK 2.19.12eṣāṃ ca sva­ta­sta­dva­ta­ścai­ka­tva­pṛ­tha­ka­tvaṃ pra­tya­ne­kā­ntaḥ | TARVV-MK 132,15 eṣāṃ ca spa­rśa­nā­dī­nā­mi­ndri­yā­ṇāṃ TARVV-MK 132,16sva­ta­sta­dva­ta­ścai­ka­tva­pṛ­tha­ktvaṃ pra­tya­ne­kā­nto ve­di­ta­vyaḥ — syā­de­ka­tvaṃ syāt pṛ­tha­ktva­mi­tyā­di | tadyathā TARVV-MK 132,17sva­ta­stā­va­t — jñā­nā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­ma­śa­kte­ra­bhe­da­vi­va­kṣā­yāṃ spa­rśa­nā­dī­nāṃ syā­de­ka­tva­m­, sa­mu­dā­ya­vya­ti- TARVV-MK 132,18re­kā­bhā­vā­t sa­mu­dā­yi­nāṃ sa­mu­dā­ya­syai­ka­tvā­da­va­ya­vā­nā­ma­pye­ka­tva­mi­ti vā syā­de­ka­tva­m | prati- TARVV-MK 132,19ni­ya­ta­kṣa­yo­pa­śa­ma­la­bdhi­vi­śe­ṣā­pe­kṣa­yā syā­nnā­nā­tva­m­, a­va­ya­va­bhe­da­vi­va­kṣā­yāṃ vā syā­nnā­nā­tva­m | TARVV-MK 132,20i­ndri­ya­bu­ddhya­bhi­dhā­nā­nu­vṛ­tti­vyā­va­rta­nā­rpa­ṇā­bhe­dā­dvā syā­de­ka­tvaṃ syāt pṛthaktvaṃ ca | ta­dva­to­'­pi TARVV-MK 132,21cai­ta­nyā­pa­ri­tyā­ge­no­bha­ya­pa­ri­ṇā­ma­kā­ra­ṇā­pe­kṣa­sya i­ndri­ya­pa­ryā­yā­tma­lā­bhe sati ni­ṣṭa­ptā­yaḥ­pi­ṇḍa­va­t TARVV-MK 132,22ta­thā­pa­ri­ṇā­mā­t ta­dvya­ti­re­ke­ṇe­ndri­ya­syā­nu­pa­li­bdha­ri­ti syā­di­ndri­ye­ndri­ya­va­to­re­ka­tva­m | i­ta­ra­thā TARVV-MK 132,23e­kā­ntā­nya­tve a­ni­ndri­ya ātmā syāt gha­ṭa­va­t | tathā a­nya­ta­me­ndri­ya­ni­vṛ­ttau ta­dva­to­'­va­sthā­nā­t TARVV-MK 132,24syā­nnā­nā­tva­m­, pa­ryā­yi­pa­ryā­ya­bhe­dā­cca syā­nnā­nā­tva­m | saṃ­jñā­di­bhe­dā­bhe­da­vi­va­kṣo­pa­pa­tte­śca syā­de­ka­tvaṃ TARVV-MK 132,25syā­nnā­nā­tvaṃ vā­'­va­se­ya­m | pū­rva­va­du­tta­re ca bhaṅgā netavyāḥ | TARVV-MK 132,26te­ṣā­mi­ndri­yā­ṇāṃ vi­ṣa­ya­pra­da­rśa­nā­rtha­mā­ha — TA-MK 2.20 spa­rśa­ra­sa­ga­ndha­va­rṇa­śa­bdā­sta­da­rthāḥ || TARV-MK 2.20.1spa­rśā­dī­nāṃ ka­rma­bhā­va­sā­dha­na­tvaṃ dra­vya­pa­ryā­ya­vi­va­kṣo­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 132,28 spa­rśā­dī­nāṃ ka­rma­sā­dha­na­tvaṃ bhāva- TARVV-MK 132,29sā­dha­na­tvaṃ ca bhavati | kutaḥ ? dra­vya­pa­ryā­ya­vi­va­kṣo­pa­pa­tteḥ | yadā dravyaṃ prā­dhā­nye­na vi­va­kṣi­taṃ tade- TARVV-MK 132,30ndriyeṇa dra­vya­me­va sa­nni­kṛ­ṣya­te tato na vya­ti­ri­ktāḥ spa­rśā­da­yaḥ kecana sa­ntī­ti­, etasyāṃ TARVV-MK 132,31vi­va­kṣā­yāṃ ka­rma­sā­dha­na­tvaṃ spa­rśā­dī­nā­ma­va­sī­ya­te — spṛśyata iti sparśaḥ, rasyata iti rasaḥ, gandhyata TARVV-MK 132,32iti gandhaḥ, varṇyata iti varṇaḥ, śabdyata iti śabdaḥ | yadā tu paryāyaḥ prā­dhā­nye­na vi­va­kṣi­ta­sta­dā TARVV-MK 132,33bhe­do­pa­pa­tteḥ au­dā­sī­nyā­va­sthi­ta­bhā­va­ka­tha­nā­d bhā­va­sā­dha­na­tvaṃ spa­rśā­dī­nāṃ yujyate | tataḥ sparśanaṃ TARVV-MK 133,01sparśaḥ, rasanaṃ rasaḥ, gandhanaṃ gandhaḥ, varṇanaṃ varṇaḥ, śabdanaṃ śabda iti | yadyevaṃ sūkṣmeṣu pa­ra­mā­ṇvā- TARVV-MK 133,02diṣu spa­rśā­di­vya­va­hā­ro na prāpnoti ? naiṣa doṣaḥ; sū­kṣme­ṣva­pi te spa­rśā­da­yaḥ santi ta­tkā­rye­ṣu TARVV-MK 133,03sthūleṣu da­rśa­nā­da­nu­mī­ya­mā­nāḥ­, na hya­tya­nta­ma­sa­tāṃ prā­du­rbhā­vo­'­stī­ti­, ki­ntva­ndri­ya­gra­ha­ṇa­yo­gyā na TARVV-MK 133,04bha­va­nti­, a­yo­gya­tve­'­pi teṣu spa­rśā­di­vya­va­hā­ro rū­ḍhi­va­śā­dbha­va­ti | TARVV-MK 133,05tadarthā iti ko'yaṃ śabdaḥ ? te­ṣā­ma­rthā­sta­da­rthā iti | teṣāṃ keṣām ? i­ndri­yā­ṇā­m | yadyevaṃTARV-MK 2.20.2tadarthā iti vṛ­ttya­nu­pa­pa­tti­ra­sa­ma­rtha­tvā­t | TARVV-MK 133,06 tadarthā iti vṛ­tti­rno­pa­pa­dya­te | kutaḥ ? asama — TARVV-MK 133,07rthatvāt | sa­ma­rthā­ya­va­ya­vā­nāṃ hi vṛttyā bha­vi­ta­vya­m | na cātra sā­ma­rthya­ma­sti | kutaḥ ? ­“­sā­pe­kṣa­ma- TARVV-MK 133,08samarthaṃ bha­va­ti­” iti | i­ndri­yā­ṇi hya­trā­pe­kṣya­nte | TARV-MK 2.20.3na vā; ga­ma­ka­tvā­nni­tya­sā­pe­kṣe­ṣu saṃ­ba­ndhi­śa­bda­va­t | TARVV-MK 133,09 na vaiṣa doṣaḥ; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? gama- TARVV-MK 133,10ka­tvā­da­tra vṛ­tti­rbha­va­ti | ga­ma­ka­tvaṃ ca ni­tya­sā­pe­kṣe­ṣu | katham ? saṃ­ba­ndhi­śa­bda­va­t | yathā saṃbandhi — TARVV-MK 133,11śabdeṣu ‘­de­va­da­tta­sya gu­ru­ku­laṃ de­va­da­tta­sya gu­ru­pu­traḥ­’ i­tye­va­mā­di­ṣu vṛ­tti­rbha­va­ti­, gu­ru­śa­bdo hi nityaṃ TARVV-MK 133,12śi­ṣya­ma­pe­kṣa­ta iti, e­va­mi­hā­pi tacchabdaḥ sā­mā­nya­va­cano­'­va­śyaṃ vi­śe­ṣā­kā­ṅkṣī san prakṛtā — TARVV-MK 133,13nī­ndri­yā­ṇya­pe­kṣa­mā­ṇo­'­pi vṛttiṃ labhate | TARV-MK 2.20.4spa­rśā­dī­nā­mā­nu­pū­rvye­ṇa nirdeśa i­ndri­ya­kra­mā­bhi­saṃ­ba­ndhā­rthaḥ | TARVV-MK 133,14 ‘­spa­rśa­śca rasaśca gandhaśca TARVV-MK 133,15varṇaśca śabdaśca spa­rśa­ra­sa­ga­ndha­va­rṇa­śa­bdāḥ­’ i­tyā­nu­pū­rvye­ṇa nirdeśaḥ spa­rśa­nā­di­bhi­ri­ndri­yaiḥ kra­me­ṇā­bhi- TARVV-MK 133,16saṃbandho yathā syāt iti | ete pu­dga­la­dra­vya­sya guṇā a­vi­śe­ṣe­ṇa ve­di­ta­vyāḥ | TARVV-MK 133,17atra kecidviśeṣeṇa etān ka­lpa­ya­nti — ­“­rū­pa­ra­sa­ga­ndha­spa­rśa­va­tī pṛthivī | rū­pa­ra­sa­spa­rśa­va­tya TARVV-MK 133,18āpo dravāḥ snigdhāśca | tejo rū­pa­spa­rśa­va­t | vāyuḥ spa­rśa­vā­n­”TARVV-MK 133,19iti; ta­da­yu­kta­m­; rū­pā­di­mā­n vāyuḥ spa­rśa­va­ttvā­d gha­ṭa­va­t | te­jo­'­pi ra­sa­ga­ndha­va­t­, rū­pa­va­ttvā­d TARVV-MK 133,20gu­ḍa­va­t | ā­po­'­pi ga­ndha­va­tyaḥ ra­sa­va­ttvā­t ā­mra­pha­la­va­t | TARVV-MK 133,21kiñca, a­bā­di­ṣu ga­ndhā­dī­nāṃ sā­kṣā­du­pa­la­bdhe­śca | pā­rthi­va­pa­ra­mā­ṇu­saṃ­yo­gā­tta­du­pa­la­bdhi­ri­ti TARVV-MK 133,22cet; na; vi­śe­ṣa­he­tva­bhā­vā­t | nātra vi­śe­ṣa­he­tu­ra­sti — pā­rthi­va­pa­ra­mā­ṇū­nā­me­te guṇāḥ saṃ­sa­rgā­ttva — TARVV-MK 133,23nyatropa­la­bhya­nte na­tva­bā­dī­nā­mi­ti | vayaṃ tu brūmahe — tadgu­ṇa­tvā­t ta­tro­pa­la­bdhi­ri­ti | yadi hi TARVV-MK 133,24saṃ­yo­gā­du­pa­la­bdhiḥ kalpyate ra­sā­dyu­pa­la­bdhi­ra­pi saṃ­yo­gā­de­va ka­lpya­tā­m | TARVV-MK 133,25naca pṛ­thi­vyā­dī­nāṃ jā­ti­bhe­do­'­sti­, pu­dga­la­jā­ti­ma­ja­ha­taḥ pa­ra­mā­ṇu­ska­ndha­vi­śe­ṣā nimitta- TARVV-MK 133,26va­śā­dvi­śva­rū­pa­tā­mā­pa­dya­nta iti da­rśa­nā­t | dṛśyate hi pṛthivyāḥ kā­ra­ṇa­va­śā­d dra­va­tā­, dravāṇāṃ TARVV-MK 133,27cāpāṃ ka­ra­kā­śma­bhā­ve­na gha­na­bhā­vo dṛṣṭaḥ, punaśca dra­va­bhā­vaḥ | te­ja­so­'­pi ma­ṣī­bhā­vaḥ | TARVV-MK 133,28vā­yo­ra­pi adṛṣṭā rū­pā­da­yaḥ kathaṃ gamyanta iti cet ? pa­ra­mā­ṇu­ṣu teṣāṃ rū­pā­dī­nāṃ kathaṃ TARVV-MK 133,29gatiḥ ? ta­tkā­rye­ṣu da­rśa­nā­da­nu­mā­na­mi­ti cet; ihāpi tata eva ve­di­ta­vya­m | TARV-MK 2.20.5teṣāṃ ca sva­ta­sta­dva­ta­ścai­ka­tvaṃ pṛthaktvaṃ pra­tya­ne­kā­ntaḥ | TARVV-MK 133,30 teṣāṃ ca spa­rśā­dī­nāṃ sva­ta­sta­dva­ta- TARVV-MK 133,31ścai­ka­tva­pṛ­tha­ktvaṃ pra­tya­ne­kā­nto ve­di­ta­vyaḥ — syā­de­ka­tvaṃ syāt pṛ­tha­ktva­mi­tyā­di | TARVV-MK 134,01atrānye ekatvaṃ pṛthaktvaṃ cai­kā­nte­nā­dhya­va­sya­nti­; ta­da­yu­kta­m­; katham ? ya­dye­kā­nte­nai­ka­tvaṃ TARVV-MK 134,02syāt; spa­rśa­ne­na spa­rśo­pa­la­bdhau ra­sā­dī­nā­ma­pyu­pa­la­bdhiḥ syāt | ta­dva­to­'­pi te­ṣā­ma­pṛ­tha­ktve tadeva TARVV-MK 134,03vā syāt, ta eva veti ? tadeva cet; la­kṣa­ṇā­bhā­vā­lla­kṣyā­bhā­vaḥ | atha ta eva; nirā- TARVV-MK 134,04dhā­ra­tvā­tte­ṣā­ma­pya­bhā­vaḥ | a­thai­kā­nte­na pṛ­tha­ktva­m­; gha­ṭa­rū­po­pa­la­bdhau pa­ṭā­di­rū­pā­nu­pa­la­bdhi­va­t TARVV-MK 134,05spa­rśo­pa­la­bdhau rū­pā­dī­nā­ma­nu­pa­la­bdheḥ ‘spṛṣṭo gha­ṭo­'­ya­m­’ iti na jñāyeta spa­rśā­dya­nā­tma­ka­tvā­t | TARVV-MK 134,06tasya ta­dva­to­'­pya­tya­nta­pṛ­tha­ktve u­bha­ye­ṣā­ma­bhā­vaḥ syāt | gra­ha­ṇa­bhe­dā­t spa­rśā­dī­nā­ma­nya­tva­mi­ti TARVV-MK 134,07cet; na; gra­ha­ṇā­bhe­de­pi nā­nā­tvo­pa­la­bdheḥ | śu­kla­kṛ­ṣṇā­di­ṣu saṃ­khyā­pa­ri­mā­ṇa­pṛ­tha­ktva­saṃ­yo­ga­vi­bhā­ga- TARVV-MK 134,08pa­ra­tvā­pa­ra­tva­ka­rma­sa­ttā­gu­ṇa­tvā­nāṃ rū­pi­sa­ma­vā­yā­ccā­kṣu­ṣā­ṇāṃ nā­nā­tvo­pa­la­bdhe­śca | saṃjñā svatattva- TARVV-MK 134,09miti la­kṣa­ṇa­bhe­dā­nnā­nā­tva­mi­ti cet; na; ta­da­bhe­de­'­pi dra­vya­gu­ṇa­ka­rma­ṇāṃ nā­nā­tvo­pa­la­bdheḥ | sparśā- TARVV-MK 134,10dīnāṃ vya­ti­re­ke­ṇā­nu­pa­la­bdhe­ra­nā­nā­tva­mi­ti cet; na; pra­ti­jñā­ta­vi­ro­dhā­t | yadi hyevaṃ syāt, TARVV-MK 134,11ma­ha­dā­di­pa­ri­ṇa­tā­nāṃ sa­ttva­ra­ja­sta­ma­sāṃ vya­ti­re­ke­ṇā­nu­pa­la­bhya­mā­nā­nā­ma­pi pra­ti­jñā­ta­ma­nya­tvaṃ hīyate | TARVV-MK 134,12yadi hi ta­trā­pya­na­nya­tva­me­va syāt; vya­ktā­vya­kta­la­kṣa­ṇa­bhe­da­ka­lpa­nā­'­na­rthi­kā syāt | tasmāt syā- TARVV-MK 134,13dekatvaṃ syā­tpṛ­tha­ktvaṃ cā­bhyu­pa­ga­nta­vya­m — dra­vyā­rpa­ṇā­de­ka­tvaṃ pa­ryā­yā­rpa­ṇā­nnā­nā­tva­mi­ti | TARVV-MK 134,14atrāha — ya­nma­no­'­na­va­sthā­nā­di­ndri­yaṃ na bha­va­tī­ti pra­tyā­khyā­taṃ ta­tki­mu­pa­yo­ga­syo­pa­kā­ra­ka­m­, TARVV-MK 134,15uta neti ? ta­da­pyu­pa­kā­rye­va­; tena vi­ne­ndri­yā­ṇāṃ vi­ṣa­ye­ṣu sva­pra­yo­ja­na­vṛ­ttya­bhā­vā­t | ki­ma­syai­ṣāṃ TARVV-MK 134,16sa­ha­kā­ri­tva­mā­tra­me­va pra­yo­ja­na­m­, u­tā­nya­da­pī­ti ? ata āha — TA-MK 2.21 śru­ta­ma­ni­ndri­ya­sya || TARVV-MK 134,18śru­ta­jñā­na­vi­ṣa­yo­'­rthaḥ śru­ta­m­, sa vi­ṣa­yo­'­ni­ndri­ya­sya | pa­ri­prā­pta­śru­ta­jñā­nā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa- TARVV-MK 134,19śa­ma­syā­tma­naḥ śru­tā­rthe­'­ni­ndri­yā­la­mba­na­jñā­na­pra­vṛ­tteḥ | athavā śru­ta­jñā­naṃ śrutaṃ ta­da­ni­ndri­ya­syā­rthaḥ prayo- TARVV-MK 134,20ja­na­mi­ti yā­va­t­, ta­tpū­rva­ka­tvā­tta­sya iti | a­ya­ma­ni­ndri­ya­sye­ndri­ya­vyā­pā­ra­ni­rmu­kto­'­rthaḥ | TARV-MK 2.21.1śrutaṃ śro­tre­ndri­ya­sya viṣaya iti cet; na; śro­tre­ndri­ya­gra­ha­ṇe śrutasya ma­ti­jñā­na­vya­pa­de­śā­t | TARVV-MK 134,22syā­nma­ta­m — na śru­ta­ma­ni­ndri­ya­sya viṣayaḥ | kasya tarhi ? śro­tre­ndri­ya­sye­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 134,23śro­tre­ndri­ya­gra­ha­ṇe śrutasya ma­ti­jñā­na­mi­ti vya­pa­de­śā­t | yadā hi śrotreṇa gṛhyate tadā ta­nma­ti­jñā­na- TARVV-MK 134,24ma­va­gra­hā­di vyā­khyā­ta­m­, tata u­tta­ra­kā­laṃ ya­tta­tpū­rva­kaṃ jī­vā­di­pa­dā­rtha­sva­rū­pa­vi­ṣa­yaṃ tat śruta- TARVV-MK 134,25ma­ni­ndri­ya­sye­tya­va­se­ya­m | TARVV-MK 134,26u­ktā­nā­mi­ndri­yā­ṇāṃ pra­ti­ni­ya­ta­vi­ṣa­yā­ṇāṃ svā­mi­tva­ni­rde­śe kartavye ya­tpra­tha­maṃ gṛhītaṃ TARVV-MK 134,27sparśanaṃ tasya tā­va­tsvā­mi­tvā­va­dhā­ra­ṇā­rtha­mā­ha — TA-MK 2.22 va­na­spa­tya­ntā­nā­me­ka­m || TARV-MK 2.22.1a­nta­śa­bda­syā­'­ne­kā­rtha­tve vi­va­kṣā­to­'­va­sā­na­ga­tiḥ | TARVV-MK 134,29 a­ya­ma­nta­śa­bdo­'­ne­kā­rthaḥ | kvacida — TARVV-MK 134,30va­ya­ve­, yathā vastrāntaḥ va­sa­nā­ntaḥ | kva­ci­tsā­mī­pye­, ya­tho­da­kā­ntaṃ gataḥ — u­da­ka­sa­mī­pe gata iti | TARVV-MK 135,01kva­ci­da­va­sā­ne va­rta­te­, yathā saṃ­sā­rā­ntaṃ gataḥ — saṃ­sā­rā­va­sā­naṃ gata iti | tatreha vi­va­kṣā­to­'­va­sā­na- TARVV-MK 135,02ga­ti­rve­di­ta­vyā | va­na­spa­tya­ntā­nāṃ va­na­spa­tya­va­sā­nā­nā­mi­ti | TARV-MK 2.22.2sā­mī­pya­va­ca­ne hi vā­yu­tra­sa­saṃ­pra­tya­ya­pra­sa­ṅgaḥ | TARVV-MK 135,03 va­na­spa­tya­ntā­nāṃ va­na­spa­ti­sa­mī­pā­nā­mi­tya­rthe TARVV-MK 135,04gṛ­hya­mā­ṇe vā­yu­kā­yi­kā­nāṃ trasānāṃ ca saṃ­pra­tya­yaḥ pra­sa­jye­ta | TARV-MK 2.22.3a­nta­śa­bda­sya saṃ­ba­ndhi­śa­bda­tvā­dā­di­saṃ­pra­tya­yaḥ | TARVV-MK 135,05 a­ya­ma­nta­śa­bdaḥ saṃ­ba­ndhi­śa­bda­tvā­t kāṃścit TARVV-MK 135,06pū­rvā­na­pe­kṣya va­rta­te­, ta­to­'­rthā­dā­di­saṃ­pra­tya­yo bhavati | ta­smā­da­ya­ma­rtho gamyate — pṛ­thi­vyā­dī­nāṃ TARVV-MK 135,07va­na­spa­tya­ntā­nā­me­ka­mi­ndri­ya­mi­ti | atrāha — TARV-MK 2.22.4a­vi­śi­ṣṭai­ke­ndri­ya­pra­sa­ṅgo­'­vi­śe­ṣā­t | TARVV-MK 135,08 pṛ­thi­vyā­dī­nāṃ va­na­spa­tya­ntā­nāṃ spa­rśa­nā­di­ṣu TARVV-MK 135,09a­vi­śi­ṣṭe­ma­ka­mi­ndri­yaṃ prāpnoti | kutaḥ ? a­vi­śe­ṣā­t | na hi ka­ści­dvi­śe­ṣo­'­sti ‘­a­ne­nai­vai­ke­na TARVV-MK 135,10bha­vi­ta­vya­m­’ iti | saṃ­khyā­vā­cī hya­ya­me­ka­śa­bdaḥ | TARV-MK 2.22.5na vā; prā­tha­mya­va­ca­ne spa­rśa­na­saṃ­pra­tya­yā­t | TARVV-MK 135,11 na vaiṣa doṣaḥ | kiṃ kā­ra­ṇa­m ? prāthamya- TARVV-MK 135,12vacane spa­rśa­na­saṃ­pra­tya­yā­t | a­ya­me­ka­śa­bdaḥ prā­tha­mya­va­ca­naḥ­, sū­tra­pā­ṭhe ca prā­tha­mya­mā­śri­ta­m­, tataḥ TARVV-MK 135,13spa­rśa­na­sya saṃ­pra­tya­yo bhavati | asti ca loke prā­tha­mya­va­ca­naḥ­, eko gotre — prathamo gotra iti | TARVV-MK 135,14ta­syo­tpa­tti­kā­ra­ṇa­mu­cya­te — vī­ryā­nta­rā­ya­spa­rśa­ne­ndri­yā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­me śe­ṣe­ndri­ya­sa­rva­ghā­ti- TARVV-MK 135,15spa­rdha­ko­da­ye ca śa­rī­rā­ṅgo­pā­ṅga­lā­bho­pa­ṣṭa­mbhe e­ke­ndri­ya­jā­ti­nā­mo­da­ya­va­śa­va­rti­tā­yāṃ ca satyāṃ TARVV-MK 135,16spa­rśa­na­me­ka­mi­ndri­ya­mā­vi­rbha­va­ti | TARVV-MK 135,17i­ta­re­ṣā­mi­ndri­yā­ṇāṃ svā­mi­tva­pra­da­rśa­nā­rtha­mā­ha — TA-MK 2.23 kṛ­mi­pi­pī­li­kā­bhra­ma­ra­ma­nu­ṣyā­dī­nā­me­kai­ka­vṛ­ddhā­ni || TARV-MK 2.23.1e­kai­ka­mi­ti vī­psā­ni­rde­śaḥ | TARVV-MK 135,19 e­kai­ka­mi­ti­śa­bdo vīpsāyāṃ draṣṭavyaḥ | TARV-MK 2.23.2ba­hu­tva­ni­rde­śaḥ sa­rve­ndri­yā­pe­kṣaḥ | TARVV-MK 135,20 sa­rvā­ṇī­ndri­yā­ṇya­pe­kṣya ba­hu­tva­ni­rde­śaḥ kṛtaḥ | ekaikaṃ TARVV-MK 135,21vṛ­ddha­me­ṣāṃ tā­nī­mā­nye­kai­ka­vṛ­ddhā­nī­ti | ‘tatra kiṃ pū­rva­mu­tta­ra­m­’ iti sandehaḥ ? TARV-MK 2.23.3a­sa­ndi­gdhaṃ spa­rśa­na­me­kai­ke­na vṛ­ddha­mi­tyā­di­vi­śe­ṣa­ṇā­t | TARVV-MK 135,22 ‘­spa­rśa­na­m­’ i­tya­nu­va­rta­te­, ta­dā­ra­bhyai- TARVV-MK 135,23kaikena vṛ­ddhi­mi­tyā­di vi­śe­ṣa­ṇā­t nāsti sandehaḥ | ta­tka­tha­m ? TARV-MK 2.23.4vā­kyā­nta­ro­pa­pla­vā­t | TARVV-MK 135,24 a­smā­nni­ba­ndha­na­sthā­nā­dvā­kyā­t vā­kyā­nta­rā­ṇyu­pa­pla­va­nte | TARVV-MK 135,25yathā — ‘­a­kṣaḥ­’ i­tye­ta­smā­t ‘akṣo bha­kṣya­tā­m­, akṣo bha­jya­tā­m­, akṣo dī­vya­tā­m­’ iti TARVV-MK 135,26vā­kyā­nta­ro­pa­pla­vaḥ kri­ya­te­, e­va­mi­hā­pi ‘­spa­rśa­naṃ ra­sa­na­vṛ­ddhaṃ kṛ­myā­dī­nā­m­, spa­rśa­na­ra­sa­ne ghrā­ṇa­vṛ­ddhe TARVV-MK 135,27pi­pī­li­kā­dī­nā­m­, spa­rśa­na­ra­sa­na­ghrā­ṇā­ni ca­kṣu­rvṛ­ddhā­ni bhra­ma­rā­dī­nā­m­, tāni śro­tra­vṛ­ddhā­ni manuṣyā- TARVV-MK 135,28dī­nā­m­’ iti vā­kyā­nta­rā­ṇyu­pa­pla­va­nte | TARV-MK 2.23.5ā­di­śa­bdaḥ prakāre vya­va­sthā­yāṃ vā | TARVV-MK 135,29 a­ya­mā­di­śa­bdaḥ prakāre vya­va­sthā­yāṃ vā ve­di­ta­vyaḥ | TARVV-MK 135,30ya­dā­ga­mo nā­pe­kṣi­ta­sta­dā prakāre kṛ­mi­pra­kā­rāḥ kṛ­myā­da­ya iti | yadā tvā­ga­mo­'­pe­kṣya­te tadā TARVV-MK 135,31vya­va­sthā­yā­m­, āgame hi te vya­va­sthi­tā iti | TARVV-MK 135,32teṣāṃ niṣpattiḥ spa­rśa­no­tpa­ttyā vyākhyātā u­tta­ro­tta­ra­sa­rva­ghā­ti­spa­rdha­ko­da­ye­na | TARVV-MK 136,01e­va­me­te­ṣu saṃ­sā­ri­ṣu dvi­bhe­de­ṣu i­ndri­ya­bhe­dā­t pa­ñca­vi­dhe­ṣu ye pa­ñce­ndri­yā­sta­dbhe­da­syā­nu­kta­sya TARVV-MK 136,02pra­ti­pa­ttya­rtha­mā­ha — TA-MK 2.24 saṃjñinaḥ sa­ma­na­skāḥ || TARVV-MK 136,04mano vyā­khyā­ta­m­, saha tena ye vartante te saṃjñina | atra codyate — TARV-MK 2.24.1sa­ma­na­ska­vi­śe­ṣa­ṇa­ma­na­rtha­kaṃ saṃ­jñi­śa­bde­na ga­ta­tvā­t | TARVV-MK 136,05 saṃjñina i­tya­ne­nai­va vi­śe­ṣa­ṇe­na ga­ta­tvā­t TARVV-MK 136,06‘­sa­ma­na­skāḥ­’ iti vi­śe­ṣa­ṇa­ma­na­rtha­ka­m | ka­tha­mi­ti cet ? ucyate — TARV-MK 2.24.2hi­tā­hi­ta­prā­pti­pa­ri­hā­ra­yo­rgu­ṇa­do­ṣa­vi­cā­ra­ṇā­tmi­kā saṃjñā | TARVV-MK 136,07 ‘idaṃ hi­ta­mi­da­ma­hi­ta­m­, TARVV-MK 136,08asya prāptau pa­ri­hā­re cāyaṃ gu­ṇo­'­yaṃ doṣaḥ’ iti ca vi­cā­ra­ṇā­tmi­kā saṃ­jñe­tyu­cya­te | TARV-MK 2.24.3brī­hyā­di­pā­ṭhā­di­ni siddheḥ | TARVV-MK 136,09 tasmāt saṃ­jñā­śa­bdā­d brī­hyā­di­pā­ṭhā­di­ni sati ‘­saṃ­jñi­naḥ­’ TARVV-MK 136,10iti sidhyati | TARV-MK 2.24.4na vā śa­bdā­rtha­vya­bhi­cā­rā­t | TARVV-MK 136,11 na vaiṣa doṣaḥ | kiṃ kā­ra­ṇa­m ? śa­bdā­rtha­vya­bhi­cā­rā­t | TARVV-MK 136,12saṃjñāśa­bdo­'­rthaṃ hi vya­bhi­ca­ra­ti | tatra ko doṣaḥ ? TARV-MK 2.24.5saṃjñā nāma iti cet; ni­va­rtyā­bhā­vaḥ | TARVV-MK 136,13 yadi saṃjñā rū­ḍhi­rnā­me­tyu­cya­te­; sā sarveṣāṃ prāṇināṃ TARVV-MK 136,14pra­ti­ni­ya­tā a­stī­tya­saṃ­jñi­nā­ma­bhā­vā­t ni­va­rtyā­bhā­vaḥ syāt | TARV-MK 2.24.6saṃjñānaṃ saṃjñā jñā­na­mi­ti cet; tulyaḥ | TARVV-MK 136,15 kaḥ ? ni­va­rtyā­bhā­vaḥ ? sarveṣāṃ prāṇināṃ jñānā- TARVV-MK 136,16tma­ka­tvā­t | TARV-MK 2.24.7ā­hā­rā­di­saṃ­jñe­ti cat; na; a­ni­ṣṭa­tvā­t | TARVV-MK 136,17 syā­de­ta­t — āhāra-bhaya-maithuna-pa­ri­gra­ha­vi­ṣa­yā TARVV-MK 136,18saṃjñeti ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­ni­ṣṭa­tvā­t | sarve hi saṃ­sā­ri­ṇa āhāra — bhaya-maithuna-pa­ri­gra­ha- TARVV-MK 136,19saṃ­jñā­sa­nni­dhā­nā­t saṃjñinaḥ syuḥ | aniṣṭaṃ caitat | tasmāt sa­ma­na­skā iti vi­śe­ṣa­ṇa­ma­rtha­va­t | evaṃ TARVV-MK 136,20ca kṛtvā garbhāṇḍa-mūrcchita-su­ṣu­ptā­dya­va­sthā­su hi­tā­hi­ta­pa­rī­kṣā­bhā­ve­'­pi ma­naḥ­sa­nni­dhā­nā­t saṃjñitva- TARVV-MK 136,21mu­pa­pa­nnaṃ bhavati | TARVV-MK 136,22yadyasya saṃ­sā­ri­ṇo hi­tā­hi­ta­prā­pti­ni­vṛ­tti­he­tuḥ pa­ri­spa­ndo ma­na­ska­ra­ṇa­sa­nni­dhā­ne sati TARVV-MK 136,23bha­va­ti­, a­thā­bhi­na­va­śa­rī­raṃ pra­tyā­gū­rṇa­sya vi­śī­rṇa­pū­rva­mū­rte­rā­tma­no ni­rma­na­ska­sya yatkarma tatkutaḥ TARVV-MK 136,24iti ? a­tro­cya­te — TA-MK 2.25 vi­gra­ha­tau ka­rma­yo­gaḥ || TARVV-MK 136,26a­tha­vā­, yadi saṃ­pra­dhā­rya sa­ma­na­skāḥ prāṇinaḥ kriyāḥ prā­ra­bha­nte bhi­nna­de­ha­syā­'­sa­ti manasi TARVV-MK 136,27u­pa­pā­da­kṣe­traṃ pra­tyā­bhi­mu­khye­na yā pra­vṛ­tti­rvi­gra­hā­rthā sā kuto bhavati ? ata āha ‘­vi­gra­ha­ga­tau TARVV-MK 136,28ka­rma­yo­gaḥ­’ iti | TARV-MK 2.25.1vigraho de­ha­sta­da­rthā ga­ti­rvi­gra­ha­ga­tiḥ | TARVV-MK 136,29 au­dā­ri­kā­di­śa­rī­ra­nā­mo­da­yā­t ta­nni­rvṛ­tti­sa­ma- TARVV-MK 136,30rthān vi­vi­dhā­n pu­dga­lā­n gṛ­hṇā­ti­, vi­gṛ­hya­te vāsau saṃ­sā­ri­ṇe­ti vigraho dehaḥ, vi­gra­hā­ya TARVV-MK 137,01ga­ti­rvi­gra­ha­ga­tiḥ | nanu vi­kṛ­ti­pra­kṛ­tya­bhi­saṃ­ba­ndhe sati tādarthye vṛttiḥ, iha vi­kṛ­ti­pra­kṛ­tya­bhi- TARVV-MK 137,02saṃ­ba­ndhā­bhā­vā­d vṛttirna prā­pno­ti­; nai­ṣa­do­ṣaḥ­, a­śva­ghā­sā­di­va­d vṛ­tti­rve­di­ta­vyā­, tādarthyaṃ tu caturthyā TARVV-MK 137,03vākye pra­da­rśya­te | TARV-MK 2.25.2viruddho graho vigraho vyāghāta iti vā | TARVV-MK 137,04 athavā viruddho graho vigraho vyāghātaḥ TARVV-MK 137,05no­ka­rma­pu­dga­lā­dā­na­ni­ro­dha ityarthaḥ | vi­gra­he­ṇa ga­ti­rvi­gra­ha­ga­tiḥ | ā­dā­na­ni­ro­dhe­na ga­ti­ri­tya­rthaḥ | TARV-MK 2.25.3karmeti sa­rva­śa­rī­ra­pra­ro­ha­ṇa­sa­ma­rthaṃ kā­rma­ṇa­m | TARVV-MK 137,06 sarvāṇi śa­rī­rā­ṇi yataḥ pra­ro­ha­nti tat TARVV-MK 137,07bī­ja­bhū­taṃ kārmaṇaṃ śarīraṃ ka­rme­tyu­cya­te | TARV-MK 2.25.4yoga ā­tma­pra­de­śa­pa­ri­spa­ndaḥ | TARVV-MK 137,08 kā­yā­di­va­rga­ṇānimitta ā­tma­pra­de­śa­pa­ri­spa­ndo yoga ityā- TARVV-MK 137,09khyāyate | TARVV-MK 137,10ka­rma­ni­mi­tto yogaḥ ka­rma­yo­gaḥ | tasyāṃ vi­gra­ha­ga­tau kā­rma­ṇa­śa­rī­ra­kṛ­to yogo bhavati yatkṛtaṃ TARVV-MK 137,11ka­rmā­dā­na­m­, ya­du­pa­pā­di­tā cā­'­ma­na­ska­syā­pi vi­gra­hā­rthā gatiḥ | TARVV-MK 137,12a­thā­kā­śa­pra­de­śe­ṣu pa­ra­mā­ṇu­pra­ti­ṣṭhā­saṃ­ba­ndhe­no­pa­ca­ri­te­ṣvā­dhe­yā jī­va­pu­dga­lā de­śā­nta­ra­prā­ptiṃ TARVV-MK 137,13pra­tya­bhi­mu­khā kiṃ ni­rā­kṛ­ta­pra­de­śa­kra­māṃ vra­jyā­ma­bhi­ni­rva­rta­ya­nti­, u­tā­krā­nta­pra­de­śa­kra­mā­mi­ti vicāre TARVV-MK 137,14sati ta­nni­rdhā­ra­ṇā­rtha­mā­ha — TA-MK 2.26 a­nu­śre­ṇi gatiḥ || TARV-MK 2.26.1ā­kā­śa­pra­de­śa­pa­ṅktiḥ śreṇiḥ | TARVV-MK 137,16 lo­ka­ma­dhyā­dā­ra­bhyo­rdhva­ma­dha­sti­rya­kkra­mā­kā­śa­pre­da­śā­nāṃ TARVV-MK 137,17kra­ma­sa­nni­vi­ṣṭā­nāṃ paṅktiḥ śre­ṇi­ri­tyu­cya­te | TARV-MK 2.26.2a­no­rā­nu­pū­rvye vṛttiḥ | TARVV-MK 137,18 a­nu­śa­bda­syā­nu­pū­rvye vṛ­tti­rbha­va­ti­, śre­ṇe­rā­nu­pū­rvye­ṇa a­nu­śre­ṇi iti | TARV-MK 2.26.3jī­vā­dhi­kā­rā­t pu­dga­lā­saṃ­pra­tya­ya iti cet; na; ga­ti­gra­ha­ṇā­t | TARVV-MK 137,19 syā­de­ta­t — jī­vā­dhi­kā­rā­t TARVV-MK 137,20pu­dga­lā­nā­ma­nu­śre­ṇi­ga­ti­saṃ­pra­tya­yo na bha­va­tī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ga­ti­gra­ha­ṇā­t | yadi hi TARVV-MK 137,21jī­va­syai­va ga­ti­ri­he­ṣṭā syād ga­tya­dhi­kā­re pu­na­rga­ti­gra­ha­ṇa­ma­na­rtha­kaṃ syāt, tato jñāyate sarveṣāṃ TARVV-MK 137,22ga­ti­ma­tāṃ ga­ti­rgṛ­hya­te iti | TARV-MK 2.26.4kri­yā­nta­ra­ni­vṛ­ttya­rthaṃ ga­ti­gra­ha­ṇa­mi­ti cet; na; a­va­sthā­nā­dya­saṃ­bha­vā­t | TARVV-MK 137,23 syā­nma­ta­m — gati- TARVV-MK 137,24grahaṇaṃ kri­yā­nta­ra­ni­vṛ­ttya­rthaṃ ga­ti­re­va nānyā kriyeti ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­va­sthā­nā­dya- TARVV-MK 137,25saṃ­bha­vā­t | na vi­gra­ha­ga­ti­mā­pa­nna­sya ja­nto­ra­va­sthā­na­śa­ya­nā­sa­nā­da­yaḥ kriyāḥ saṃ­bha­va­nti | TARV-MK 2.26.5u­tta­ra­sū­tre jī­va­gra­ha­ṇā­cca | ‘­a­vi­gra­hā jī­va­sya­’ TARVV-MK 137,26 i­tyu­tta­ra­tra jī­va­gra­ha­ṇā­cca ma­nyā­ma­he TARVV-MK 137,27i­ho­bha­ya­ga­ti­rā­śri­te­ti | TARV-MK 2.26.6vi­śre­ṇi­ga­ti­da­rśa­nā­nni­ya­mā­yu­kti­ri­ti cet; na; kā­la­de­śa­ni­ya­mā­t | TARVV-MK 137,28 syā­de­ta­t — viśreṇi- TARVV-MK 137,29ga­ti­ra­pi dṛśyate ca­krā­dī­nāṃ jyotiṣāṃ ca me­ru­pra­da­kṣi­ṇa­ga­tī­nāṃ mā­ṇḍa­li­ka­vā­yū­nāṃ vi­dyā­dha­rā­ṇāṃ ca TARVV-MK 137,30me­rvā­di­pra­da­kṣi­ṇa­kā­le­, ta­to­'­nu­śre­ṇi ga­ti­ri­ti niyamo no­pa­pa­dya­te­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? kā­la­de­śa- TARVV-MK 138,01ni­ya­mā­t | kā­la­ni­ya­ma­stā­va­jjī­vā­nāṃ ma­ra­ṇa­kā­le bha­vā­nta­ra­saṃ­kra­me­, muktānāṃ co­rdhva­ga­ma­na­kā­le TARVV-MK 138,02a­nu­śre­ṇye­va gatiḥ | de­śa­ni­ya­mo­'­pi yā ū­rdhva­lo­kā­da­dho­ga­ti­ra­dho­lo­kā­cco­rdhva­ga­ti­sti­rya­glo­kā- TARVV-MK 138,03dvā a­dho­ga­ti­rū­rdhvā vā a­trā­nu­śre­ṇye­va | pu­dga­lā­nā­ma­pi ca yā lo­kā­nta­prā­pa­ṇī sā niyamā- TARVV-MK 138,04da­nu­śre­ṇi­ga­tiḥ | yā tvanyā sā bha­ja­nī­yā | tato bhra­ma­ṇa­re­ca­nā­di­ga­tiḥ siddhā | TARVV-MK 138,05pū­rva­bhā­va­pra­jñā­pa­ka­na­yā­va­bhā­si­taṃ vya­va­hā­ra­ma­nta­rnī­ya rū­ḍhi­va­śā­dvā vi­ni­rmu­kta­ka­rma­ba­ndha­na­syā­pi TARVV-MK 138,06jī­va­tva­ma­va­dhṛ­tye­da­mu­pā­di­kṣa­t — TA-MK 2.27 a­vi­gra­hā jīvasya || TARVV-MK 138,08vigraho vyāghātaḥ kau­ṭi­lya­mi­tya­na­rthā­nta­ra­m­, sa yasyāṃ na vidyate a­sā­va­vi­gra­hā gatiḥ | TARVV-MK 138,09kasya ? jīvasya | kī­dṛ­śa­sya ? muktasya | kathaṃ gamyate mu­kta­sye­ti ? TARV-MK 2.27.1u­tta­ra­tra saṃ­sā­ri­gra­ha­ṇā­di­ha mu­kta­ga­tiḥ | TARVV-MK 138,10 u­tta­ra­sū­tre saṃ­sā­ri­gra­ha­ṇā­di­ha mu­kta­ga­ti­rvi­jñā- TARVV-MK 138,11yate | ki­ma­rtha­mi­da­mu­cya­te ? nanu śre­ṇya­nta­rasaṃkramo vigrahaḥ ta­syā­bhā­vaḥ a­nu­śre­ṇiḥ i­tya­ne­nai­va TARVV-MK 138,12siddhaḥ nā­rtho­'­ne­na ? idaṃ pra­yo­ja­na­m-pū­rva­sū­tre jī­va­pu­dga­lā­nāṃ kva­ci­dvi­śre­ṇi­ra­pi ga­ti­rbha­va­tī­tye- TARVV-MK 138,13tasya jñā­pa­nā­rtha­m | nanu ta­trai­vo­ktaṃ kā­la­de­śa­ni­ya­mā­da­nu­śre­ṇi­rbha­va­ti na sa­rva­tre­ti­; na; a­ta­sta­tsi­ddheḥ | TARVV-MK 138,14ya­dya­sa­ṅga­syā­tma­no­'­pra­ti­ba­ndhe­na ga­ti­rā­lo­kā­ntā­da­va­dhṛ­ta­kā­lā pra­ti­jñā­ya­te ‘­sa­de­ha­sya pu­na­rga­tiḥ TARVV-MK 138,15kiṃ pra­ti­ba­ndhi­nyu­ta mu­ktā­tma­va­t­’ iti pa­ri­pra­śne sa­tī­da­mu­cya­te — TA-MK 2.28 vi­gra­ha­va­tī ca saṃ­sā­ri­ṇaḥ prāk caturbhyaḥ || TARV-MK 2.28.1kā­la­pa­ri­cche­dā­rthaṃ prāk caturbhya iti va­ca­na­m | TARVV-MK 138,17 samayo vakṣyate | caturbhyaḥ sa­ma­ye­bhyaḥ prāk TARVV-MK 138,18vi­gra­ha­va­tī ga­ti­rbha­va­tī­ti kā­la­pa­ri­cche­dā­rthaṃ prāk caturbhya i­tyu­cya­te | ūrdhvaṃ ka­smā­nne­ti cet ? TARVV-MK 138,19vi­gra­ha­ni­mi­ttā­bhā­vā­t | sa­rvo­tkṛ­ṣṭa­vi­gra­ha­ni­mi­tta­ni­ṣku­ṭa­kṣe­tre utpitsuḥ prāṇī ni­ṣku­ṭa­kṣe­trā­nu- TARVV-MK 138,20pūrvyarju śre­ṇya­bhā­vā­t i­ṣu­ga­tya­bhā­ve ni­ṣku­ṭa­kṣe­tra­prā­pa­ṇa­ni­mi­ttāṃ tri­vi­gra­hāṃ ga­ti­mā­ra­bha­te nordhvaṃ TARVV-MK 138,21ta­thā­vi­dho­pa­pā­da­kṣe­trā­bhā­vā­t­, tenaiva ca kā­le­no­pa­pā­da­kṣe­tra­prā­pteḥ ṣa­ṣṭi­kā­dyā­tma­lā­bha­va­t | yathā TARVV-MK 138,22ṣa­ṣṭi­kā­dī­nāṃ vrīhīṇāṃ pa­ri­cchi­nna­kā­lā­va­dhiḥ pa­ri­pā­ko na nyūnena nā­bhya­dhi­ke­na­, iha ta­thā­'­nta­ra- TARVV-MK 138,23bha­ve­'­pi kā­la­ni­ya­mo ve­di­ta­vyaḥ | TARV-MK 2.28.2caśabdaḥ sa­mu­cca­yā­rthaḥ | TARVV-MK 138,24 vi­gra­ha­va­tī ca a­vi­gra­hā ceti sa­mu­cca­yā­rthaḥ caśabdaḥ | u­pa­pā­da- TARVV-MK 138,25kṣetraṃ prati ṛjvī ga­ti­ra­vi­gra­hā­, kuṭilā vi­gra­ha­va­tī | TARV-MK 2.28.3ā­ṅgra­ha­ṇaṃ la­dhva­rtha­mi­ti cet; na; a­bhi­vi­dhi­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 138,26 syā­de­ta­t — ā­ṅgra­ha­ṇaṃ kartavyaṃ TARVV-MK 138,27la­dhva­rtha­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­bhi­vi­dhi­pra­sa­ṅgā­t | tena ca­tu­rtha­sa­ma­ya­ma­bhi­vyā­pya vigrahaḥ TARVV-MK 138,28pra­va­rte­ta­, sa cāniṣṭaḥ | TARV-MK 2.28.4u­bha­ya­saṃ­bha­ve vyā­khyā­nā­t ma­ryā­dā­saṃ­pra­tya­ya iti cet; na; pra­ti­pa­tte­gau­ra­vā­t | TARVV-MK 139,01 syā­nma­ta­m — TARVV-MK 139,02ma­ryā­dā­bhi­vi­dhyo­rā­ṅ­, tatra vyā­khyā­na­to vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­tti­ri­ti ma­ryā­dā­saṃ­pra­tya­ya i­tyā­ṅya­pi sati TARVV-MK 139,03na doṣa iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pra­ti­pa­tte­rgau ravāt | evaṃ sati pra­ti­pa­tte­rgau ravaṃ syāt, tasmā — TARVV-MK 139,04dvi­spa­ṣṭā­rthaṃ prā­ggra­ha­ṇaṃ kriyate | TARVV-MK 139,05āsāṃ ca­ta­sṛ­ṇāṃ ga­tī­nā­mā­rṣo­ktāḥ saṃjñāḥ — i­ṣu­ga­tiḥ­, pā­ṇi­mu­ktā­, lā­ṅga­li­kā­, go­mū­tri­kā TARVV-MK 139,06ceti | ta­trā­vi­gra­hā prā­tha­mi­kī­, śeṣā vi­gra­ha­va­tyaḥ | i­ṣu­ga­ti­ri­ve­ṣu­ga­tiḥ | ka u­pa­mā­rthaḥ ? TARVV-MK 139,07ya­the­ṣo­rga­ti­rā­la­kṣya­de­śā­d ṛjvī tathā saṃ­sā­ri­ṇāṃ siddhyatāṃ ca jīvānāṃ ṛjvī ga­ti­rai­ka­sa­ma­yi­kī | TARVV-MK 139,08pā­ṇi­mu­kte­va pā­ṇi­mu­ktā | ka u­pa­mā­rthaḥ ? yathā pāṇinā tiryak pra­kṣi­pta­sya dravyasya ga­ti­re­ka- TARVV-MK 139,09vigrahā tathā saṃ­sā­ri­ṇā­me­ka­vi­gra­hā gatiḥ pā­ṇi­mu­ktā dvai­sa­ma­yi­kī | lā­ṅga­la­mi­va lā­ṅga­li­kā | TARVV-MK 139,10ka u­pa­mā­rthaḥ ? yathā lāṅgalaṃ dvi­va­kri­taṃ tathā dvi­vi­gra­hā ga­ti­rlā­ṅga­li­kā trai­sa­ma­yi­kī | TARVV-MK 139,11go­mū­tri­ke­va go­mū­tri­kā | ka u­pa­mā­rthaḥ ? yathā go­mū­tri­kā ba­hu­va­krā tathā tri­vi­gra­hā ga­ti­rgo­mū­tri­kā TARVV-MK 139,12cā­tuḥ­sa­ma­yi­kī | TARVV-MK 139,13ya­dya­mu­ṣyā vi­gra­ha­va­tyāḥ kri­yā­yā­ścā­tuḥ­sa­ma­yi­kya­va­sthā ni­ścī­ya­te pa­ri­tya­kta­vyā­bā­dhā TARVV-MK 139,14pu­na­rga­tiḥ ki­ya­tkā­lā bha­va­tī­ti ? ata āha — TA-MK 2.29 e­ka­sa­ma­yā­'­vi­gra­hā || TARV-MK 2.29.1a­dhi­kṛ­ta­ga­ti­sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇyā­t strī­li­ṅga­ni­rde­śaḥ | TARVV-MK 139,16 ga­ti­ra­dhi­kṛ­tā­, ta­tsā­mā­nā­dhi­ka­ra- TARVV-MK 139,17ṇyādatra strī­li­ṅga­ni­rde­śo draṣṭavyaḥ | ekaḥ sa­ma­yo­'­syā e­ka­sa­ma­yā­, na vidyate vi­gra­ho­'­syā avi- TARVV-MK 139,18graheti | ga­ti­ma­tāṃ hi jī­va­pu­dga­lā­nā­ma­vyā­ghā­te­nai­ka­sa­ma­yi­kī ga­ti­rā­lo­kā­ntā­da­pī­ti | TARV-MK 2.29.2ā­tma­no­'­kri­yā­va­ttva­si­ddhe­ra­yu­kta­mi­ti cet; na; kri­yā­pa­ri­ṇā­ma­he­tu­sa­dbhā­vā­llo­ṣṭa­va­t | TARVV-MK 139,20syā­de­ta­t — sa­rva­ga­ta­tvā­nni­ṣkri­ya­syā­tma­naḥ kri­yā­va­ttvaṃ nāsti, tato ga­ti­ka­lpa­na­ma­yu­kta­mi­ti ? tanna; TARVV-MK 139,21kiṃ kā­ra­ṇa­m ? kri­yā­pa­ri­ṇā­ma­he­tu­sa­dbhā­vā­t | katham ? lo­ṣṭa­va­t | yathā loṣṭaḥ svayaṃ kriyā- TARVV-MK 139,22pa­ri­ṇā­mi­tvā­d bā­hyā­bhya­nta­ra­kā­ra­ṇā­pe­kṣo de­śā­nta­ra­prā­pti­sa­ma­rthāṃ kri­yā­mā­ra­bha­mā­ṇo dṛṣṭaḥ, tathā TARVV-MK 139,23ātmā ka­rma­va­śā­ccha­rī­ra­pa­ri­ṇā­mā­nu­vi­dhā­yī ta­dvi­dhe­yāṃ kri­yā­mā­ska­nda­ti­, ta­da­bhā­ve ca pradīpa- TARVV-MK 139,24śi­khā­va­t svā­bhā­vi­kī­mi­ti nāsti doṣaḥ | TARV-MK 2.29.3sa­rva­ga­ta­tve tu saṃ­sā­rā­bhā­vaḥ | TARVV-MK 139,25 yadi ca sa­rva­ga­ta ātmā syāt kri­yā­bhā­vā­t saṃ­sā­rā­bhā­vaḥ TARVV-MK 139,26syāt | TARVV-MK 139,27ba­ndha­sa­nta­tiṃ pra­tya­nā­dau ka­rmo­pa­ca­ya­vṛ­tti­saṃ­ba­ndhe­na cā­di­ma­ti pa­ñca­vi­dhe­'­pi dra­vya­kṣe­tra­kā­la- TARVV-MK 139,28bha­va­bhā­ve saṃsāre mi­thyā­da­rśa­nā­di­pra­tya­ya­sa­nni­dhā­ne ca sa­tyu­pa­yo­gā­tma­ko­'­ya­mā­tmā sā­ta­tye­na karmā- TARVV-MK 139,29ṇyā­da­dhā­no vi­gra­ha­ga­tā­va­pyā­hā­ra­kaḥ pra­sa­kta­sta­to ni­ya­mā­rtha­mi­da­mu­cya­te — TA-MK 2.30 ekaṃ dvau trī­nvā­'­nā­hā­ra­kaḥ || TARV-MK 2.30.1sa­ma­ya­saṃ­pra­tya­yaḥ pra­tyā­sa­tteḥ | TARVV-MK 139,31 ‘­e­ka­sa­ma­yā­'­vi­gra­hā­’ ityatra sa­ma­ya­śa­bda u­kta­ste­ne­ha pra­tyā­sa­tte- TARVV-MK 139,32ra­bhi­saṃ­ba­ndho ve­di­ta­vyaḥ — ekaṃ samayaṃ dvau samayau trīn sa­ma­yā­n iti | nanu ca tatra sa­ma­ya­śa­bda upa — TARVV-MK 139,33sa­rja­nī­bhū­taḥ ka­tha­mi­hā­bhi­saṃ­ba­dhya­te ? a­nya­syā­saṃ­bha­vā­t sā­ma­rthyā­t saṃbandho draṣṭavyaḥ | TARV-MK 2.30.2vā śabdo vi­ka­lpā­rthaḥ | TARVV-MK 140,01 vā­śa­bdo­'­tra vi­ka­lpā­rtho jñeyaḥ | vi­ka­lpa­śca ya­the­cchā­ti­sa­rgaḥ­, TARVV-MK 140,02ekaṃ vā dvau vā trīnveti | TARV-MK 2.30.3sa­pta­mī­pra­sa­ṅga iti cet; na; a­tya­nta­saṃ­yo­ga­sya vi­va­kṣi­ta­tvā­t | TARVV-MK 140,03 syā­de­ta­t — ā­ha­ra­ṇa — TARVV-MK 140,04kriyāyā a­dhi­ka­ra­ṇaṃ kāla iti saptamī prā­pno­tī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­tya­nta­saṃ­yo­ga­sya TARVV-MK 140,05vi­va­kṣi­ta­tvā­t | a­tya­nta­saṃ­yo­ge hi ta­da­pa­vā­dā­t dvitīyā vi­dhī­ya­te | TARV-MK 2.30.4trayāṇāṃ śa­rī­rā­ṇāṃ ṣaṇṇāṃ pa­ryā­ptī­nāṃ yo­gya­pu­dga­la­gra­ha­ṇa­mā­hā­raḥ | TARVV-MK 140,06 tai­ja­sa­kā­rma­ṇa­śa­rī­re hi TARVV-MK 140,07ā­saṃ­sā­rā­ntā­nni­tya­mu­pa­cī­ya­mā­na­sva­yo­gya­pu­dga­le ataḥ śeṣāṇāṃ trayāṇāṃ śa­rī­rā­ṇā­mau­dā­ri­ka — TARVV-MK 140,08vai­kri­yi­kā­hā­ra­kā­ṇā­mā­hā­rā­dya­bhi­lā­ṣa­kā­ra­ṇā­nāṃ ṣaṇṇāṃ pa­ryā­ptī­nāṃ yo­gya­pu­dga­la­gra­ha­ṇa­mā­hā­ra TARVV-MK 140,09i­tyu­cya­te | TARV-MK 2.30.5vi­gra­ha­ga­tā­va­saṃ­bha­vā­dā­hā­ra­ka­śa­rī­ra­ni­vṛ­ttiḥ | TARVV-MK 140,10 ṛ­ddhi­prā­ptā­nā­mṛ­ṣī­ṇā­mā­hā­ra­ka­śa­rī­ra­mā­vi — TARVV-MK 140,11rbhavati iti vi­gra­ha­ga­tau ta­syā­saṃ­bha­vā­nni­vṛ­ttiḥ | TARV-MK 2.30.6śe­ṣā­hā­rā­bhā­vo vyā­ghā­tā­t | TARVV-MK 140,12 vi­gra­ha­ga­tau śe­ṣa­syā­hā­ra­syā­bhā­vaḥ | kutaḥ ? vyā­ghā­tā­t | TARVV-MK 140,13a­ṣṭa­vi­dha­ka­rma­pu­dga­la­sū­kṣma­pa­ri­ṇa­to­pa­ci­ta­mū­rtikā­rma­ṇa­śa­rī­ra­va­śā­t prā­vṛ­ṭkā­la­pa­ri­ṇa­ta­ja­la­dha­ra — TARVV-MK 140,14ni­rga­ta­sa­li­la­gra­ha­ṇa­sa­ma­rtha­ni­kṣi­pta­ta­ptā­ya­sa­sā­ya­ka­va­t pū­rva­de­ha­ni­vṛ­tti­sa­mu­dghā­taduḥ­kho­ṣṇa­tvā­d vrajanna- TARVV-MK 140,15pyā­hā­ra­kaḥ­, va­kra­ga­ti­va­śā­de­kaṃ dvau trīnvā sa­ma­yā­na­nā­hā­ra­ko bhavati | ta­trai­ka­sa­ma­yi­kyā­mi­ṣu­ga­tau TARVV-MK 140,16u­kta­mā­hā­ra­ma­nu­bha­va­nne­va gacchati | pā­ṇi­mu­ktā­yā­me­ka­vi­gra­hā­yāṃ dvi­sa­ma­yā­yāṃ prathame sa­ma­ye­'­nā- TARVV-MK 140,17hārakaḥ | lā­ṅga­li­kā­yāṃ dvi­vi­gra­hā­yāṃ tri­sa­ma­yā­yāṃ pra­tha­ma­dvi­tī­ya­yoḥ sa­ma­ya­yo­ra­nā­hā­ra­ka­stṛ­tī­ye TARVV-MK 140,18ā­hā­ra­kaḥ | go­mū­tri­kā­yāṃ tri­vi­gra­hā­yāṃ ca­tuḥ­sa­ma­yā­yāṃ ca­tu­rtha­sa­ma­ye ā­hā­ra­ka i­ta­re­ṣva­nā­hā­ra­kaḥ | TARVV-MK 140,19tasya khalu saṃ­sā­ri­ṇaḥ śu­bhā­śu­bha­pha­la­pra­da­kā­rma­ṇa­śa­rī­rā­nu­gṛ­hī­ta­kri­yā­vi­śe­ṣa­sya a­nu­śre­ṇyā — TARVV-MK 140,20skandataḥ pū­rvo­pā­ttā­nu­bha­va­naṃ prati ka­rma­bhi­rā­pū­rya­mā­ṇa­sya a­vi­gra­ha­vi­gra­ha­va­dga­ma­na­dva­yā­kṣi­pta- TARVV-MK 140,21de­śā­nta­ra­sya a­bhi­na­va­mū­rtya­nta­ra­ni­rvṛ­tti­pra­kā­ra­pra­ti­pā­da­nā­rtha­mi­da­mā­ha — TA-MK 2.31 sa­mmū­rccha­na­ga­rbho­pa­pā­dā janma || TARV-MK 2.31.1sa­ma­nta­to mūrcchanaṃ sa­mmū­rccha­na­m | TARVV-MK 140,23 triṣu lo­ke­ṣū­rdhva­ma­dha­sti­rya­k ca dehasya sa­ma­nta­to mūrcchanaṃ TARVV-MK 140,24sa­mmū­rccha­na­m-a­va­ya­va­pra­ka­lpa­na­m | TARV-MK 2.31.2śu­kra­śo­ṇi­ta­ga­ra­ṇā­d garbhaḥ | TARVV-MK 140,25 yatra śu­kra­śo­ṇi­ta­yoḥstriyā u­da­ra­mu­pa­ga­ta­yo­rga­ra­ṇaṃ miśraṇaṃ TARVV-MK 140,26bhavati sa garbhaḥ | TARV-MK 2.31.3mā­tro­pa­yu­ktā­hā­rā­tma­sā­tka­ra­ṇā­dvā | TARVV-MK 140,27 a­tha­vā­, mā­tro­pa­yu­kta­syā­hā­ra­syā­tma­sā­tka­ra — TARVV-MK 140,28ṇād ga­ra­ṇā­d garbhaḥ | TARV-MK 2.31.4upetya pa­dya­te­'­smi­nni­tyu­pa­pā­daḥ | ­“­ha­laḥ­” TARVV-MK 140,29 i­tya­dhi­ka­ra­ṇa­sā­dha­no TARVV-MK 140,30ghaṅ | de­va­nā­ra­ko­tpa­tti­sthā­na­vi­śe­ṣa­sya saṃjñeti | ete trayaḥ saṃ­sā­ri­ṇāṃ jīvānāṃ ja­nma­pra­kā­rāḥ | TARV-MK 2.31.5sa­mmū­rccha­na­gra­ha­ṇa­mā­dau a­ti­sthū­la­tvā­t | TARVV-MK 141,01 sa­mmū­rccha­na­jaṃ hi śa­rī­ra­ma­ti­sthū­la­m­, a­to­'­sya TARVV-MK 141,02gra­ha­ṇa­mā­dau kriyate | nanu ga­rbha­ja­śa­rī­ra­ma­pi vai­kri­yi­ka­śa­rī­rā­da­ti­sthū­laṃ tayoḥ kasyādau vacanaṃ TARVV-MK 141,03nyā­yya­mi­ti ? ucyate — TARV-MK 2.31.6a­lpa­kā­la­jī­vi­tvā­t sa­mmū­rccha­na­m | TARVV-MK 141,04ga­rbha­jau­pa­pā­di­ka­jī­ve­bhyaḥ sa­mū­rccha­na­jāḥ prā­ṇi­no­'- TARVV-MK 141,05lpa­kā­la­jī­vi­na­sta­taḥ sa­mmū­rccha­na­syā­dau nyāyyam | kiñca, TARV-MK 2.31.7ta­tkā­rya­kā­ra­ṇa­pra­tya­kṣa­tvā­t | TARVV-MK 141,06 ga­rbho­pa­pā­da­ja­nma­noḥ kā­rya­kā­ra­ṇe a­pra­tya­kṣe­, yatpunaḥ sa­mmū­rccha­na- TARVV-MK 141,07janmanaḥ kāraṇaṃ māṃsādi tatkāryaṃ ca śarīraṃ ta­du­bha­yaṃ loke pra­tya­kṣa­m­, ta­ta­ścā­syā­dau grahaṇaṃ kriyate | TARV-MK 2.31.8ta­da­na­nta­raṃ ga­rbha­gra­ha­ṇaṃ kā­la­pra­ka­rṣa­ni­ṣpa­tteḥ | TARVV-MK 141,08 ga­rbha­ja­nma hi sa­mmū­rccha­na­ja­nma­naḥ kā­la­pra­kaṃ­rṣe­ṇa TARVV-MK 141,09ni­ṣpa­dya­te­, ta­ta­sta­da­na­nta­raṃ tasya grahaṇaṃ nyāyyam | TARV-MK 2.31.9u­pa­pā­da­gra­ha­ṇa­ma­nte dī­rgha­jī­vi­tvā­t | TARVV-MK 141,10 sa­mmū­rccha­na­je­bhyo ga­rbha­je­bhya­ścau­pa­pā­di­kā dīrgha — TARVV-MK 141,11jīvina ityante grahaṇaṃ kriyate | āha — kiṃ kṛ­to­'­yaṃ ja­nma­vi­ka­lpa iti ? ucyate — TARV-MK 2.31.10a­dhya­va­sā­ya­vi­śe­ṣā­t ka­rma­bhe­de tatkṛto ja­nma­vi­ka­lpaḥ | TARVV-MK 141,12 a­dhya­va­sā­yaḥ pa­ri­ṇā­maḥ so — TARVV-MK 141,13'­saṃ­khye­ya­lo­ka­vi­ka­lpaḥ­, ta­dbhe­dā­tta­tkā­rya­ka­rma­ba­ndha­vi­ka­lpa­sta­ta­sta­tpha­laṃ ja­nma­vi­kā­ro ve­di­ta­vyaḥ | TARVV-MK 141,14kā­ra­ṇā­nu­rū­paṃ hi loke dṛśyate kāryam | śu­bhā­śu­bha­la­kṣa­ṇaṃ ca karma ta­drū­pa­me­va janma prā­du­rbhā­va­ya­ti | TARV-MK 2.31.11pra­kā­ra­bhe­dā­jja­nma­bhe­da iti cet; na; ta­dvi­ṣa­ya­sā­mā­nyo­pā­dā­nā­t | TARVV-MK 141,15 syā­de­ta­t — prakārā TARVV-MK 141,16bahavaḥ ta­tsā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇyā­jja­nma­no­'­pi bahutvaṃ prā­pno­ti­, yathā ‘­jī­vā­da­yaḥ pa­dā­rthāḥ­’ iti; TARVV-MK 141,17tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ta­dvi­ṣa­ya­sā­mā­nyo­pā­dā­nā­t | ta­tpra­kā­ra­vi­ṣa­ya­mi­ha sāmānyaṃ janma — TARVV-MK 141,18śa­bde­no­pā­dī­ya­te­, tata e­ka­tva­ni­rde­śaḥ­, yathā jī­vā­da­ya­sta­ttva­mi­ti | TARVV-MK 141,19a­thā­dhi­kṛ­ta­sya saṃ­sā­ri­vi­ṣa­yo­pabho­go­pa­la­bdhya­dhi­ṣṭhā­na­pra­va­ṇa­sya janmano yo­ni­vi­ka­lpo TARVV-MK 141,20vaktavya iti ? ata āha — TA-MK 2.32 sa­ci­tta­śī­ta­saṃ­vṛ­tāḥ setarā mi­śrā­ścai­ka­śa­sta­dyo­na­yaḥ || TARV-MK 2.32.1ātmanaḥ pa­ri­ṇā­ma­vi­śe­ṣa­ści­tta­m | TARVV-MK 141,22 ā­tma­na­ścai­ta­nyapa­ri­ṇā­ma­vi­śe­ṣa­ści­ttaṃ tena saha TARVV-MK 141,23vartanta iti sacittāḥ | TARV-MK 2.32.2śīta iti spa­rśa­vi­śe­ṣaḥ | TARVV-MK 141,24 śīta i­tya­ne­na spa­rśa­vi­śe­ṣo gṛhyate | śu­klā­di­va­du­bha­yavacana- TARVV-MK 141,25tvā­tta­dyu­ktaṃ dra­vya­ma­pyā­ha | TARV-MK 2.32.3saṃvṛto du­ru­pa­la­kṣaḥ | TARVV-MK 141,26 sa­mya­gvṛ­taḥ saṃvṛta iti du­ru­pa­la­kṣaḥ pradeśa ucyate | TARV-MK 2.32.4setarāḥ sa­pra­ti­pa­kṣāḥ | TARVV-MK 141,27 saha itaraiḥ setarāḥ sa­pra­ti­pa­kṣā ityarthaḥ | ke pu­na­ri­ta­re ? aci — TARVV-MK 141,28tto­ṣṇa­vi­vṛ­tāḥ | TARV-MK 2.32.5mi­śra­gra­ha­ṇa­mu­bha­yā­tma­ka­saṃ­gra­hā­rtha­m | TARVV-MK 141,29 mi­śra­gra­ha­ṇaṃ kriyate u­bha­yā­tma­ka­saṃ­gra­hā­rthaṃ sacittā- TARVV-MK 141,30ci­tta­śī­to­ṣṇa­saṃ­vṛ­ta­vi­vṛ­tā iti | TARV-MK 2.32.6caśabdaḥ pra­tye­ka­sa­mu­cca­yā­rthaḥ | TARVV-MK 141,31 mi­śrā­śce­ti ca śabdaḥ kriyate pra­tye­ka­sa­mu­cca­yā­rthaḥ | TARVV-MK 141,32i­ta­ra­thā hi pū­rvo­ktā­nā­me­va vi­śe­ṣa­ṇaṃ syāt | tena sacitta-śīta-saṃvṛtāḥ setarā yadā mi­śrā­sta­dā TARVV-MK 142,01yonayo bha­va­ntī­tya­ya­ma­rtho labhyate | caśabde punaḥ sa­ci­ttā­da­yaḥ pratyekaṃ ca yonayo bhavanti TARVV-MK 142,02mi­śrā­śce­tya­ya­ma­rtho labdhaḥ | TARV-MK 2.32.7na vā a­nta­re­ṇā­pi ta­tpra­tī­teḥ | TARVV-MK 142,03na vaitat pra­yo­ja­na­ma­sti | kutaḥ ? a­nta­re­ṇā­pi TARVV-MK 142,04ta­tpra­tī­teḥ | a­nta­re­ṇā­pi hi caśabdaṃ sa­mu­cca­yā­rthaḥ pra­tī­ya­te yathā ­“­pṛ­thi­vyā­pa­ste­jo vāyuḥ”TARVV-MK 142,05 iti | nanu coktam — i­ta­ra­thā hi pū­rvo­ktā­nā­me­va vi­śe­ṣa­ṇaṃ syā­di­ti­; naiṣa TARVV-MK 142,06doṣaḥ; vi­śe­ṣa­ṇa­sya sa­mu­cca­ya­sya ca saṃbhave sa­mu­cca­ya iti vyā­khyā­ya­te | TARV-MK 2.32.8i­ta­ra­yo­ni­bhe­da­sa­mu­cca­yā­rtha­stu | TARVV-MK 142,07 sū­tre­'­nu­ktā­nāṃ yo­ni­bhe­dā­nāṃ sa­mu­cca­yā­rtha­sta­rhi caśabdaḥ | TARVV-MK 142,08ke punaste ? u­tta­ra­tra vakṣyante | TARV-MK 2.32.9ekaśo grahaṇaṃ kra­ma­mi­śra­pra­ti­pa­ttya­rtha­m | TARVV-MK 142,09 ekaikaḥ ekaśa iti vīpsāyāṃ śas, tasya grahaṇaṃ TARVV-MK 142,10kra­ma­mi­śra­pra­ti­pa­ttya­rtha­m | yathaivaṃ vi­jñā­ye­ta sa­ci­tta­ścā­'­ci­tta­śca śī­ta­śco­ṣṇa­śca saṃ­vṛ­ta­śca vivṛta- TARVV-MK 142,11śceti | maivaṃ vijñāyi sa­ci­tta­śī­ta­śce­tyā­di | TARV-MK 2.32.10ta­dgra­ha­ṇaṃ pra­kṛ­tā­pe­kṣa­m | TARVV-MK 142,12 ta­dgra­ha­ṇaṃ kriyate pra­kṛ­tā­pe­kṣā­rtha­m | teṣāṃ yo­na­ya­sta­dyo­na­yaḥ | TARVV-MK 142,13keṣām ? sa­mmū­rccha­nā­dī­nā­mi­ti | yūyata iti yoniḥ | TARV-MK 2.32.11sa­ci­ttā­di­dva­ndve puṃ­va­dbhā­vā­bhā­vo bhi­nnā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 142,14 yo­ni­śa­bdo­'­yaṃ strī­li­ṅga­sta­da­pe­kṣāḥ TARVV-MK 142,15sa­ci­ttā­da­yaḥ śabdāḥ strī­li­ṅgāḥ­, teṣāṃ dvandve puṃ­va­dbhā­vo na prāpnoti-sa­ci­ttā­śca śītāśca TARVV-MK 142,16saṃ­vṛ­tā­śca sa­ci­tta­śī­ta­saṃ­vṛ­tā iti | kutaḥ ? bhi­nnā­rtha­tvā­t | e­kā­śra­ye hi puṃ vadbhāva uktaḥ | TARV-MK 2.32.12na vā; yo­ni­śa­bda­syo­bha­ya­li­ṅga­tvā­t | TARVV-MK 142,17 na vaiṣa doṣaḥ | kiṃ kā­ra­ṇa­m ? u­bha­ya­li­ṅga — TARVV-MK 142,18tvā­dyo­ni­śa­bda­sya | iha pulliṅgo ve­di­ta­vyaḥ | TARV-MK 2.32.13yo­ni­ja­nma­no­ra­vi­śe­ṣa iti cet; na; ā­dhā­rā­dhe­ya­bhe­dā­dvi­śe­ṣo­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 142,19 syā­nma­ta­m — yoni — TARVV-MK 142,20ja­nma­no­ra­vi­śe­ṣaḥ­, yata ātmaiva de­vā­di­ja­nma­pa­ryā­yā­dau­pa­pā­di­ka i­tyu­cya­te­, saiva ca yo­ni­ri­tiḥ­; TARVV-MK 142,21tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ā­dhā­rā­dhe­ya­vi­śe­ṣo­pa­pa­tteḥ | ādhāro hi yo­ni­rā­dhe­yaṃ janma, yataḥ sacittā — TARVV-MK 142,22di­yo­nya­dhi­ṣṭhā­na ātmā sa­mmū­rccha­nā­di­ja­nma­nā śa­rī­rā­hā­re­ndri­yā­di­yo­gyā­n pu­dga­lā­nā­da­tte | TARV-MK 2.32.14sa­ci­tta­gra­ha­ṇa­mā­dau ce­ta­nā­tma­ka­tvā­t | TARVV-MK 142,23 sa­ci­tta­gra­ha­ṇa­mā­dau kriyate | kutaḥ ? ce­ta­nā­tma- TARVV-MK 142,24katvāt | ce­ta­nā­tma­ko loke hyarthaḥ pra­dhā­na­m | TARV-MK 2.32.15ta­da­na­nta­raṃ śī­tā­bhi­dhā­naṃ ta­dā­pyā­ya­na­he­tu­tvā­t | TARVV-MK 142,25 ta­da­na­nta­raṃ śī­tā­bhi­dhā­naṃ kriyate | TARVV-MK 142,26kutaḥ ? ta­dā­pyā­ya­na­he­tu­tvā­t | sa­ce­ta­na­sya hyarthasya śī­ta­mā­pyā­ya­na­kā­ra­ṇaṃ bhavati | TARV-MK 2.32.16ante saṃ­vṛ­ta­gra­ha­ṇaṃ gu­pta­rū­pa­tvā­t | TARVV-MK 142,27 ante saṃ­vṛ­ta­gra­ha­ṇaṃ kriyate | kutaḥ ? gu­pta­rū­pa­tvā­t | TARVV-MK 142,28gu­pta­rū­paṃ hi loke ka­rmā­grā­hyaṃ bhavati | TARV-MK 2.32.17eka eva yo­ni­ri­ti cet; na; pratyātmaṃ su­kha­duḥ­khā­nu­bha­va­na­he­tu­sa­dbhā­vā­t | TARVV-MK 142,29 syā­nma­ta­m- TARVV-MK 142,30eka eva yo­ni­ra­stu sarveṣāṃ jī­vā­nā­mi­ti ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pratyātmaṃ su­kha­duḥ­khā­nu- TARVV-MK 142,31bha­va­na­he­tu­sa­dbhā­vā­t | śu­bhā­śu­bha­pa­ri­ṇā­mā hi pratyātmaṃ bhi­nnā­sta­jja­ni­ta­śca ka­rma­ba­ndho vi­ci­traḥ­, TARVV-MK 142,32a­ta­ste­na su­kha­duḥ­khā­nu­bha­va­na­kā­ra­ṇaṃ ba­hu­vi­dha­mā­ra­bhya­te | TARV-MK 2.32.18ta­trā­'­ci­tta­yo­ni­kā de­va­nā­ra­kāḥ | TARVV-MK 143,01 devāśca nā­ra­kā­ścā­'­ci­tta­yo­ni­kāḥ | teṣāṃ hi TARVV-MK 143,02yo­ni­ru­pa­pā­da­pra­de­śa­pu­dga­la­pra­ca­yo­'­ci­ttaḥ | TARV-MK 2.32.19garbhajā mi­śra­yo­na­yaḥ | TARVV-MK 143,03 garbhajā ye jīvāste mi­śra­yo­na­yo ve­di­ta­vyāḥ | teṣāṃ hi mātu — TARVV-MK 143,04rudare śu­kra­śo­ṇi­ta­ma­ci­ttaṃ ta­dā­tma­nā ci­tta­va­tā miśraṃ yoniḥ | TARV-MK 2.32.20śe­ṣā­stri­vi­ka­lpāḥ | TARVV-MK 143,05 śeṣāḥ sa­mmū­rccha­na­jā­stri­vi­ka­lpā bhavanti — kecit sa­ci­tta­yo- TARVV-MK 143,06nayaḥ, anye a­ci­tta­yo­na­yaḥ­, apare mi­śra­yo­na­ya iti | tatra sa­ci­tta­yo­na­yaḥ sā­dhā­ra­ṇa­śa­rī­rāḥ | TARVV-MK 143,07kutaḥ ? pa­ra­spa­rā­śra­ya­tvā­t | itare a­ci­tta­yo­na­yo mi­śra­yo­na­ya­śca | TARV-MK 2.32.21śī­to­ṣṇa­yo­na­yo de­va­nā­ra­kāḥ | TARVV-MK 143,08 devā nā­ra­kā­śca śī­ta­yo­na­yo bhavanti u­ṣṇa­yo­na­ya­śca | TARVV-MK 143,09teṣāṃ hi u­pa­pā­da­sthā­nā­ni kā­ni­ci­cchī­tā­ni kā­ni­ci­du­ṣṇā­ni iti | TARV-MK 2.32.22u­ṣṇa­yo­ni­ste­ja­skā­yi­kaḥ | TARVV-MK 143,10 a­gni­kā­yi­ko jīva u­ṣṇa­yo­ni­rdra­ṣṭa­vyaḥ | TARV-MK 2.32.23itare tri­pra­kā­rāḥ | TARVV-MK 143,11 itare jī­vā­stri­pra­kā­ra­yo­na­yo bhavanti — ke­ci­cchī­ta­yo­na­yaḥ­, anye TARVV-MK 143,12u­ṣṇa­yo­na­yaḥ­, apare mi­śra­yo­na­ya iti | TARV-MK 2.32.24de­va­nā­ra­kai­ke­ndri­yāḥ saṃ­vṛ­ta­yo­na­yaḥ | TARVV-MK 143,13 de­va­nā­ra­kā e­ke­ndri­yā­śca saṃ­vṛ­ta­yo­na­yo bhavanti | TARV-MK 2.32.25vi­ka­le­ndri­yā vi­vṛ­ta­yo­na­yaḥ | TARVV-MK 143,14 vi­ka­le­ndri­yā jīvā vi­vṛ­ta­yo­na­yo ve­di­ta­vyāḥ | TARV-MK 2.32.26mi­śra­yo­na­yo garbhajāḥ | TARVV-MK 143,15 garbhajā jīvā mi­śra­yo­na­yo­'­va­ga­nta­vyāḥ | TARV-MK 2.32.27ta­dbhe­dā­śca­śa­bda­sa­mu­cci­tāḥ pra­tya­kṣa­jñā­ni­dṛ­ṣṭā i­ta­re­ṣā­mā­ga­ma­ga­myā­śca­tu­ra­śī­ti­śa­ta­sa­ha­sra- saṃkhyāḥ | TARVV-MK 143,17 teṣāṃ navānāṃ yonīnāṃ bhedāḥ ka­rma­bhe­da­ja­ni­ta­vi­vi­kta­vṛ­tta­yaḥ pra­tya­kṣa­jñā­ni­bhi­rdi­vye­na TARVV-MK 143,18cakṣuṣā dṛṣṭāḥ, i­ta­re­ṣāṃ cha­dma­sthā­nā­mā­ga­me­na śru­tā­khye­na ga­myā­śca­tu­ra­śī­ti­śa­ta­sa­ha­sra­saṃ­khyā TARVV-MK 143,19ā­khyā­ya­nte | tadyathā — ni­tya­ni­go­tā­nāṃ sapta śa­ta­sa­ha­srā­ṇi­, a­ni­tya­ni­go­tā­nāṃ ca sapta śata- TARVV-MK 143,20sa­ha­srā­ṇi | ke pu­na­rni­tya­ni­go­tāḥ­, ke cā­'­ni­tya­ni­go­tāḥ ? triṣvapi kāleṣu tra­sa­bhā­va­yo­gyā ye TARVV-MK 143,21na bhavanti te ni­tya­ni­go­tāḥ | tra­sa­bhā­va­ma­vā­ptā a­vā­psya­nti ca ye te a­ni­tya­ni­go­tāḥ | pṛthi- TARVV-MK 143,22vya­pte­jo­vā­yū­nāṃ sapta sapta śa­ta­sa­ha­srā­ṇi­, va­na­spa­ti­kā­yi­kā­nāṃ daśa śa­ta­sa­ha­srā­ṇi­, vi­ka­le­ndri­yā­ṇāṃ TARVV-MK 143,23ṣaṭ śa­ta­sa­ha­srā­ṇi­, de­va­nā­ra­ka­pa­ñce­ndri­ya­ti­ra­ścāṃ pratyekaṃ catvāri śa­ta­sa­ha­srā­ṇi­, ma­nu­ṣyā­ṇāṃ TARVV-MK 143,24ca­tu­rda­śa śa­ta­sa­ha­srā­ṇi | tā­nye­tā­ni sa­mu­di­tā­ni ca­tu­ra­śī­ti­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi ā­khyā­ya­nte | uktaṃ ca — TARVV-MK 143,25“ṇi­cci­da­ra­dhā­du­sa­tta ya ta­ru­da­sa vi­ya­liṃ­di­e­su chacceva | TARVV-MK 143,26su­ra­ṇi­ra­ya­ti­ri­ya­cau­ro coddasa ma­ṇu­e­su sa­da­sa­ha­ssā || ” iti | TARVV-MK 143,27e­va­me­ta­smi­nna­va­yo­ni­bhe­da­saṃ­ka­ṭe trividhe janmani sa­rva­prā­ṇi­bhṛ­tā­ma­ni­ya­me­na prasakte TARVV-MK 143,28a­va­dhā­ra­ṇā­rtha­mā­ha — TA-MK 2.33 ja­rā­yu­jā­ṇḍa­ja­po­tā­nāṃ garbhaḥ || TARV-MK 2.33.1jā­la­va­tprā­ṇi­pa­ri­va­ra­ṇaṃ jarāyuḥ | TARVV-MK 143,30 ya­jjā­la­va­t prā­ṇi­pa­ri­va­ra­ṇaṃ vi­ta­ta­māṃ­sa­śo­ṇi­taṃ TARVV-MK 143,31ta­jja­rā­yu­ri­tyu­cya­te | TARV-MK 2.33.2śu­kra­śo­ṇi­ta­pa­ri­va­ra­ṇa­mu­pā­tta­kā­ṭhi­nyaṃ na­kha­tva­ksa­dṛ­śaṃ pa­ri­ma­ṇḍa­la­ma­ṇḍa­m | TARVV-MK 143,32 yatra khalu TARVV-MK 143,33na­kha­tva­ksa­dṛ­śa­mu­pā­tta­kā­ṭhi­nyaṃ śu­kra­śo­ṇi­ta­pa­ri­va­ra­ṇaṃpa­ri­ma­ṇḍa­laṃ ta­da­ṇḍa­mi­tyā­khyā­ya­te | TARV-MK 2.33.3saṃ­pū­rṇā­va­ya­vaḥ pa­ri­spa­ndā­di­sā­ma­rthyo­pa­la­kṣi­taḥ potaḥ | TARVV-MK 144,01 kiñcit pa­ri­va­ra­ṇa­ma­nta­re­ṇa pari — TARVV-MK 144,02pū­rṇā­va­ya­vo yo­ni­ni­rga­ta­mā­tra eva pa­ri­spa­ndā­di­sā­ma­rthyo­pe­taḥ pota i­tyu­cya­te | jarāyau jātāḥ TARVV-MK 144,03ja­rā­yu­jāḥ­, aṇḍe jātā a­ṇḍa­jāḥ­, ja­rā­yu­jā­ścā­'­ṇḍa­jā­śca potāśca ja­rā­yu­jā­ṇḍa­ja­po­tāḥ | TARV-MK 2.33.4potajā i­tya­yu­kta­m­; a­rtha­bhe­dā­bhā­vā­t | TARVV-MK 144,04kecit potajā iti pa­ṭha­nti­; ta­da­yu­kta­m­; TARVV-MK 144,05kutaḥ ? a­rtha­bhe­dā­bhā­vā­t | na hi pote ka­ści­da­nyo jā­to­'­sti | TARV-MK 2.33.5ātmā potaja iti cet; na; ta­tpa­ri­ṇā­mā­t | TARVV-MK 144,06 syā­nma­ta­m — ātmā pote jātaḥ potaja TARVV-MK 144,07i­tya­rtha­bhe­do­'­stī­ti ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ta­tpa­ri­ṇā­mā­t | ātmaiva po­ta­pa­ri­ṇā­me­na pa­ri­ṇa­taḥ TARVV-MK 144,08pota i­tyu­cya­te­, na pṛ­tha­gā­tma­naḥ poto nāma ka­ści­da­sti ja­rā­yu­va­t | po­to­'­ja­ni­ṣṭa potaja iti TARVV-MK 144,09cet; a­rtha­vi­śe­ṣo nāsti | TARV-MK 2.33.6ja­rā­yu­ja­gra­ha­ṇa­mā­dā­va­bhya­rhi­ta­tvā­t | TARVV-MK 144,10 ja­rā­yu­ja­gra­ha­ṇa­mā­dau kriyate | kutaḥ ? a­bhya­rhi­ta­tvā­t | TARVV-MK 144,11ka­tha­ma­bhya­rhi­ta­tva­m ? TARV-MK 2.33.7kri­yā­ra­mbha­śa­kti­yo­gā­t | TARVV-MK 144,12 a­ṇḍa­ja­po­tā­sā­dhā­ra­ṇyo hi bhā­ṣā­dhya­ya­nā­da­yaḥ kriyā jarāyu- TARVV-MK 144,13jeṣu dṛśyante | TARV-MK 2.33.8ke­ṣā­ñci­nma­hā­pra­bhā­va­tvā­t | TARVV-MK 144,14 tatra hi jātāḥ kecana ca­kra­dha­ra­vā­su­de­vā­da­yo ma­hā­pra­bhā­vā TARVV-MK 144,15bhavanti | kiñca, TARV-MK 2.33.9mā­rga­pha­lā­bhi­saṃ­ba­ndhā­t | TARVV-MK 144,16 sa­mya­rgda­śa­nā­di­mā­rga­pha­le­na mo­kṣa­su­khe­na cā­bhi­saṃ­ba­ndho nānyeṣā — TARVV-MK 144,17mi­tya­bhya­rhi­ta­tva­m | TARV-MK 2.33.10ta­da­na­nta­ra­ma­ṇḍa­ja­gra­ha­ṇaṃ po­te­bhyo­'­bhya­rhi­ta­tvā­t | TARVV-MK 144,18 ta­da­na­nta­ra­ma­ṇḍa­ja­gra­ha­ṇaṃ kriyate | kutaḥ ? TARVV-MK 144,19po­te­bhyo­'­bhya­rhi­ta­tvā­t | a­ṇḍa­je­ṣu hi ke­ṣu­ci­t śu­ka­sā­ri­kā­da­yo­'­kṣa­ro­ccā­ra­ṇā­di­ṣu kriyāsu TARVV-MK 144,20kuśalā bha­va­ntī­tya­bhya­rhi­tāḥ potebhyaḥ | TARV-MK 2.33.11u­dde­śa­va­nni­rde­śa iti cet; na; gau­ra­va­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 144,21 syā­nma­ta­m — u­dde­śa­va­nni­rde­śe­na bhavita- TARVV-MK 144,22vyamiti saṃ­mū­rccha­na­jā­nāṃ prā­ggra­ha­ṇaṃ ka­rta­vya­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? gau­ra­va­pra­sa­ṅgā­t | yadi TARVV-MK 144,23hi saṃ­mū­rccha­na­ja­ni­rde­śa ādau kriyate śāstrasya gauravaṃ syāt — e­ka­dvi­tri­ca­tu­ri­ndri­yā­ṇāṃ pañce- TARVV-MK 144,24ndriyāṇāṃ tiraścāṃ ma­nu­ṣyā­ṇāṃ ca ke­ṣā­ñci­tsaṃ­mū­rccha­na­mi­ti­, ato ga­rbha­jau­pa­pā­di­kā­nu­ktvā TARVV-MK 144,25‘­śe­ṣā­ṇāṃ saṃ­mū­rccha­na­m­’ iti la­ghu­no­pā­ye­na ni­rde­kṣyā­mī­tyu­dde­śa­kra­mo­'­ti­krā­ntaḥ | TARV-MK 2.33.12siddhe vi­dhi­ra­va­dhā­ra­ṇā­rthaḥ | TARVV-MK 144,26 ja­rā­yu­jā­dī­nāṃ sā­mā­nye­na siddhe ga­rbha­ja­nma­saṃ­ba­ndhe puna- TARVV-MK 144,27rvi­dhi­rā­ra­bhya­mā­ṇo ni­ya­mā­rthaḥ­, ja­rā­yu­jā­ṇḍa­ja­po­tā­nā­me­va garbha iti | atha ni­ya­mā­rthe ārambhe sati TARVV-MK 144,28ja­rā­yu­jā­ṇḍa­ja­po­tā­nāṃ garbha eveti niyamaḥ kasmānna bhavati ? u­tta­ra­tra śe­ṣā­ṇā­mi­ti va­ca­nā­t | TARVV-MK 144,29ya­dya­mī­ṣāṃ ja­rā­yu­jā­ṇḍa­ja­po­tā­nāṃ ga­rbho­'­va­dhri­ya­te­, a­tho­pa­pā­daḥ khalu keṣāṃ bha­va­tī­ti ? TARVV-MK 144,30ata āha — TARVV-MK 145,01TA-MK 2.34 de­va­nā­ra­kā­ṇā­mu­pa­pā­daḥ || TARV-MK 2.34.1de­vā­di­ga­tyu­da­ya evāsya janmeti cet; na; śa­rī­ra­ni­rva­rta­ka­pu­dga­lā­bhā­vā­t | TARVV-MK 145,03syā­de­ta­t — TARVV-MK 145,04ma­nu­ṣya­stai­rya­gyo­no vā chinnāyuḥ kā­rma­ṇa­kā­ya­yo­ga­stho de­vā­di­ga­tyu­da­yā­d de­vā­di­vya­pa­de­śa­bhā­gi­ti TARVV-MK 145,05kṛtvā ta­de­vā­sya janmeti ma­ta­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? śa­rī­ra­ni­rva­rta­ka­pu­dga­lā­bhā­vā­t | TARVV-MK 145,06de­vā­di­śa­rī­ra­ni­rvṛ­ttau hi de­vā­di­ja­nme­ṣṭa­m­, tasyāṃ cā­va­sthā­yā­ma­nā­hā­ra­ka­tvā­nna de­vā­di­śa­rī­ra­ni — TARVV-MK 145,07rvṛ­tti­ra­sti tata u­pa­pā­do janma yu­kta­m­, tacca de­va­nā­ra­kā­ṇā­mi­ti | TARVV-MK 145,08ni­rdi­ṣṭa­ja­nma­bhe­de­bhyo ja­rā­yu­jā­di­bhyo­'­nye­ṣāṃ kiṃ janma iti ? ata āha — TA-MK 2.35 śeṣāṇāṃ sa­mmū­rccha­na­m || TARV-MK 2.35.1u­bha­ya­tra niyamaḥ pū­rva­va­t | TARVV-MK 145,10 u­bha­yo­ra­pi yogayoḥ pū­rva­va­nni­ya­mo ve­di­ta­vyaḥ­, de­va­nā­ra­kā­ṇā — TARVV-MK 145,11me­vo­pa­pā­daḥ­, śe­ṣā­ṇā­me­va saṃ­mū­rccha­naṃ no­ktā­nā­mi­ti | TARVV-MK 145,12kathaṃ pu­na­rjñā­ya­te pūrvatra ja­nma­ni­ya­mo na ja­nma­va­nni­ya­ma iti ? TARV-MK 2.35.2śe­ṣa­gra­ha­ṇā­t pūrvatra ja­nma­ni­ya­maḥ | TARVV-MK 145,13 iha śe­ṣa­gra­ha­ṇā­jjñā­ya­te pūrvatra ja­nma­ni­ya­ma iti | TARVV-MK 145,14ja­rā­yu­jā­ṇḍa­ja­po­tā­nā­me­va garbho de­va­nā­ra­kā­ṇā­me­vo­pa­pā­da i­tya­va­dhā­ra­ṇe ga­rbho­pa­pā­da­ja­nma­nī ni­ya­te­, TARVV-MK 145,15ja­rā­yu­jā­da­yo na ni­ya­tā­ste­ṣāṃ sa­mmū­rccha­na­ma­pi prā­pta­ma­taḥ śe­ṣa­gra­ha­ṇaṃ kriyate ‘śe­ṣā­ṇā­me­va TARVV-MK 145,16saṃ­mū­rccha­naṃ no­ktā­nā­m­’ i­tya­va­dhā­ra­ṇā­rthaḥ | yadi hi ja­nma­va­tāṃ niyamaḥ syāt ja­rā­yu­jā­ṇḍa­ja­po­tā­nāṃ TARVV-MK 145,17garbha eva de­va­nā­ra­kā­ṇā­mu­pa­pā­da eveti ga­rbho­pa­pā­da­yo­ra­na­va­dhā­ra­ṇā­t yatra sa­mmū­rccha­naṃ cā­nya­ccā­sti TARVV-MK 145,18tatra sa­mmū­rccha­na­me­ve­ti ni­ya­mā­cche­ṣa­gra­ha­ṇa­ma­na­rtha­kaṃ syāt | TARVV-MK 145,19āha — idaṃ sū­tra­ma­na­rtha­ka­m | katham ? pū­rva­yo­ryo­ga­yo­ru­bha­ya­to niyame sati ja­rā­yu­jā­dī­nāṃ garbho- TARVV-MK 145,20pa­pā­da­yo­ścā­'­sa­ti vya­bhi­cā­re­, śe­ṣā­ṇā­me­va sa­mmū­rccha­na­mu­tsa­rgo­'­va­ti­ṣṭha­te iti | ucyate — sa evo- TARVV-MK 145,21bhayato niyamo du­rla­bhaḥ­, ya­tta­syai­ka­tvā­t­, a­to­'­nya­ta­ra­ni­ya­ma e­vā­śra­yi­ta­vyaḥ­, tasmiṃśca sati sūtra- TARVV-MK 145,22mi­da­mā­ra­bdha­vya­m | TARVV-MK 145,23teṣāṃ punaḥ saṃ­sā­ri­ṇāṃ tri­vi­dha­ja­nma­nā­mā­hi­ta­ba­hu­vi­ka­lpana­va­yo­ni­bhe­dā­nāṃ śu­bhā­śu­bha­nā­ma- TARVV-MK 145,24ka­rma­ni­rva­rti­tā­ni ba­ndha­pha­lā­nu­bha­va­nā­dhi­ṣṭhā­nā­ni śa­rī­rā­ṇi kānīti ? ata āha — TA-MK 2.36 au­dā­ri­ka­vai­kri­yi­kā­hā­ra­ka­tai­ja­sa­kā­rma­ṇā­ni śa­rī­rā­ṇi || TARV-MK 2.36.1śīryanta iti śa­rī­rā­ṇi | TARVV-MK 145,26 TARV-MK 2.36.2gha­ṭā­dya­ti­pra­sa­ṅga iti cet; na; nā­ma­ka­rma­ni­mi­tta­tvā­bhā­vā­t | TARVV-MK 145,27 yadi śīryanta iti śa­rī­rā­ṇi TARVV-MK 145,28gha­ṭā­dī­nā­ma­pi vi­śa­ra­ṇa­ma­stī­ti śa­rī­ra­tva­ma­ti­pra­sa­jye­ta­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? nā­ma­ka­rma­ni­mi­tta- TARVV-MK 145,29tvā­bhā­vā­t | śa­rī­ra­nā­ma­ka­rmo­da­yā­ccha­rī­ra­m­, na ca gha­ṭā­di­ṣu so­'­stī­ti nā­stya­ti­pra­sa­ṅgaḥ | TARV-MK 2.36.3vi­gra­hā­bhā­va iti cet; na; rū­ḍhi­śa­bde­ṣva­pi vyutpattau kri­yā­śra­yā­t | TARVV-MK 145,30 syā­nma­ta­m — yadi TARVV-MK 145,31śa­rī­ra­nā­ma­ka­rmo­da­yā­ccha­rī­ra­vya­pa­de­śaḥ ‘­śī­rya­nta iti śa­rī­rā­ṇi­’ iti vigraho no­pa­pa­dya­ta iti; tanna; TARVV-MK 145,32kiṃ kā­ra­ṇa­m ? rū­ḍhi­śa­bde­ṣva­pi vyutpattau kri­yā­śra­yā­t | yathā ‘­ga­ccha­tī­ti gauḥ’ iti vi­gṛ­hya­te­, TARVV-MK 145,33evaṃ ‘­śī­rya­nta iti śa­rī­rā­ṇi­’ iti vigraho bhavati | TARV-MK 2.36.4śa­rī­ra­tvā­di­ti cet; na; ta­da­bhā­vā­t | TARVV-MK 146,01 syā­nma­ta­m — śa­rī­ra­tvaṃ nāma sā­mā­nya­vi­śe­ṣo­'­sti­, TARVV-MK 146,02ta­dyo­gā­ccha­rī­raṃ na nā­ma­ka­rmo­da­yā­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ta­da­bhā­vā­t | ‘­a­ta­tsva­bhā­ve TARVV-MK 146,03'­na­va­dhā­ra­ṇa­pra­sa­ṅgo­'­gni­va­t­’ i­tye­va­mā­di­nā a­rthā­nta­ra­bhū­ta­jā­ti­saṃ­ba­ndha­ka­lpa­nā pra­ti­vi­hi­te­ti nāsti TARVV-MK 146,04śa­rī­ra­tva­m | TARV-MK 2.36.5u­dā­rā­t sthū­la­vā­ci­no bhave pra­yo­ja­ne vā ṭhañ | TARVV-MK 146,05 udāraṃ sthū­la­mi­ti yā­va­t­, tato bhave prayo — TARVV-MK 146,06jane vā ṭhañi au­dā­ri­ka­mi­ti bhavati | TARV-MK 2.36.6vi­kri­yā­pra­yo­ja­naṃ vai­kri­yi­ka­m | TARVV-MK 146,07 a­ṣṭa­gu­ṇai­śva­rya­yo­gā­de­kā­ne­kā­ṇu­ma­ha­ccha­rī­ra­vi­vi­dha­ka­ra­ṇaṃ TARVV-MK 146,08vi­kri­yā­, sā pra­yo­ja­na­ma­sye­ti vai­kri­yi­ka­m | TARV-MK 2.36.7ā­hri­ya­te ta­di­tyā­hā­ra­ka­m | TARVV-MK 146,09 sū­kṣma­pa­dā­rtha­ni­rjñā­nā­rtha­ma­saṃ­ya­ma­pa­ri­ji­hī­rṣa­yā ca pra­ma­tta­saṃ­ya- TARVV-MK 146,10te­nā­hri­ya­te ni­rva­rtya­te ta­di­tyā­hā­ra­ka­m | TARV-MK 2.36.8te­jo­ni­mi­tta­tvā­ttai­ja­sa­m | TARVV-MK 146,11 ya­tte­jo­ni­mi­tte ta­ttai­ja­sa­mi­da­m­, tejasi bhavaṃ vā taijasa- TARVV-MK 146,12mi­tyā­khyā­ya­te | TARV-MK 2.36.9ka­rma­ṇā­mi­daṃ karmaṇāṃ samūha iti vā kā­rma­ṇa­m | TARVV-MK 146,13 ka­rma­ṇā­mi­daṃ kāryaṃ karmaṇāṃ samūha iti TARVV-MK 146,14vā ka­tha­ñci­dbhe­da­vi­va­kṣo­pa­pa­tteḥ kā­rma­ṇa­mi­ti vya­pa­di­śya­te | TARV-MK 2.36.10sarveṣāṃ kā­rma­ṇa­tva­pra­sa­ṅga iti cet; na; pra­ti­ni­ya­tau­dā­ri­kā­di­ni­mi­tta­tvā­t | TARVV-MK 146,15 syā­nma­ta­m- TARVV-MK 146,16yadi ka­rma­ṇā­mi­daṃ karmaṇāṃ samūha iti vā kā­rma­ṇa­mi­tyu­cya­te sa­rve­ṣā­ma­pi ta­ttu­lya­mi­tyau­dā­ri­kā- TARVV-MK 146,17dī­nā­ma­pi kā­rma­ṇa­tva­pra­sa­ṅga iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pra­ti­ni­ya­tau­dā­ri­kā­di­ni­mi­tta­tvā­t | TARVV-MK 146,18au­dā­ri­ka­śa­rī­ra­nā­mā­dī­ni hi pra­ti­ni­ya­tā­ni karmāṇi santi ta­du­da­ya­bhe­dā­dbhe­do bhavati | TARV-MK 2.36.11ta­tkṛ­ta­tve­'­pya­nya­tva­da­rśa­nā­t gha­ṭā­di­va­t | TARVV-MK 146,19 yathā mṛ­tpi­ṇḍa­kā­ra­ṇā­vi­śe­ṣe­'­pi gha­ṭa­śa­rā­vā­dī­nāṃ TARVV-MK 146,20saṃ­jñā­svā­la­kṣa­ṇyā­di­bhe­dā­dbhe­daḥ tathā ka­rma­kṛ­ta­tvā­vi­śe­ṣe­'­pi au­dā­ri­kā­dī­nāṃ saṃ­jñā­di­bhe­dā­dbhe­do­'­va­se­yaḥ | TARV-MK 2.36.12ta­tpra­ṇā­li­ka­yā cā­bhi­ni­ṣpa­tteḥ | TARVV-MK 146,21 kā­rma­ṇa­śa­rī­ra­pra­ṇā­li­ka­yā cau­dā­ri­kā­dī­nā­ma­bhi­ni- TARVV-MK 146,22ṣpattiḥ, ataḥ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhe­dā­nna sarveṣāṃ kā­rma­ṇa­tva­m | kiñca, TARV-MK 2.36.13vi­sra­so­pa­ca­ye­na vya­va­sthā­nā­t kli­nna­gu­ḍa­re­ṇu­śle­ṣa­va­t | TARVV-MK 146,23 yathā vai­sra­si­ka­pa­ri­ṇā­mā­t TARVV-MK 146,24klinne guḍe re­ṇū­nā­mu­pa­śli­ṣṭā­nā­ma­va­sthā­naṃ tathā kā­rma­ṇe­'­pyau­dā­ri­kā­dī­nāṃ vai­sra­si­ko­pa­ca­ye­nā- TARVV-MK 146,25va­sthā­na­mi­ti nānātvaṃ siddham | TARV-MK 2.36.14kā­rma­ṇa­ma­sa­t ni­mi­ttā­bhā­vā­di­ti cet; na; ni­mi­tta­ni­mi­tti­bhā­vā­tta­syai­va pra­dī­pa­va­t | TARVV-MK 146,27syā­de­ta­t — na kārmaṇaṃ nāma śa­rī­ra­ma­sti | kutaḥ ? ni­mi­ttā­bhā­vā­t | yasya ca nimittaṃ nāsti TARVV-MK 146,28ta­da­sa­t yathā kha­ra­vi­ṣā­ṇa­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? tasyaiva ni­mi­tta­ni­mi­tti­bhā­vā­t pra­dī­pa­va­t | TARVV-MK 146,29yathā pra­dī­pā­tmai­vā­tma­pra­kā­śa­nā­t prakāśyaḥ pra­kā­śa­ka­śca tathā kā­rma­ṇa­me­vā­tma­no nimittaṃ nimitti TARVV-MK 146,30ceti siddham | TARV-MK 2.36.15mi­thyā­da­rśa­nā­di­ni­mi­tta­tvā­cca | TARVV-MK 146,31 na kā­rma­ṇa­sya nimittaṃ nāsti | kiṃ tarhi ni­mi­tta­m ? TARVV-MK 146,32mi­thyā­da­rśa­nā­di | ta­to­'­si­ddha­me­ta­t — ‘­ni­mi­ttā­bhā­vā­t­’ iti | TARV-MK 2.36.16i­ta­ra­thā hya­ni­rmo­kṣa­pra­sa­ṅgaḥ | TARVV-MK 147,01 yadi kā­rma­ṇa­ma­ni­mi­tta­mi­ti gṛ­hye­ta­; a­ni­rmo­kṣaḥ syāt, TARVV-MK 147,02a­he­tuṃ­ka­sya vi­nā­śa­he­tu­tvā­bhā­vā­t | TARV-MK 2.36.17a­śa­rī­raṃ vi­śa­ra­ṇā­bhā­vā­di­ti cet; na; u­pa­ca­yā­pa­ca­ya­dha­rma­tvā­t | TARVV-MK 147,03 syā­de­ta­t — ya­thau­dā­ri — TARVV-MK 147,04kādi śīryata iti śarīraṃ na tathā kārmaṇaṃ śīryata i­tya­śa­rī­ra­tva­ma­sye­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 147,05u­pa­ca­yā­pa­ca­ya­dha­rma­tvā­t | ni­mi­tta­va­śā­ddhi ka­rmā­ya­vya­yau satataṃ sta iti vi­śa­ra­ṇa­ma­stye­va | TARV-MK 2.36.18ta­dgra­ha­ṇa­mā­dā­vi­ti cet; na; ta­da­nu­me­ya­tvā­t | TARVV-MK 147,06 syā­de­ta­t — kā­rma­ṇa­gra­ha­ṇa­mā­dau ka­rta­vya­m | TARVV-MK 147,07kutaḥ ? ta­da­dhi­ṣṭhā­na­tvā­di­ta­re­ṣā­mi­ti ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m­; ta­da­nu­me­ya­tvā­t | yathā gha­ṭā­di­kā- TARVV-MK 147,08ryo­pa­la­bdheḥ pa­ra­mā­ṇva­nu­mā­naṃ ta­thau­dā­ri­kā­di­kā­ryo­pa­la­bdheḥ kā­rma­ṇā­nu­mā­na­m ­“­kā­rya­li­ṅgaṃ hi TARVV-MK 147,09kā­ra­ṇa­m­” iti | TARV-MK 2.36.19tata eva karmaṇo mū­rti­ma­ttvaṃ siddham | TARVV-MK 147,10 yasmāt mū­rti­ma­da­sya kāryaṃ tata eva karmaṇaḥ kāra- TARVV-MK 147,11ṇasya mū­rti­ma­ttvaṃ siddham | na hya­mū­rte­nā­tma­gu­ṇe­na ni­ṣkri­ye­ṇā­'­dṛ­ṣṭe­na mū­rti­ma­taḥ kri­yā­va­to dravya- TARVV-MK 147,12syārambho yukta iti | TARV-MK 2.36.20au­dā­ri­ka­gra­ha­ṇa­mā­dā­va­ti­sthū­la­tvā­t | TARVV-MK 147,13 a­ti­sthū­la­mi­da­mau­dā­ri­ka­mi­ndri­ya­grā­hya­tvā­t­, TARVV-MK 147,14ta­to­'­sya gra­ha­ṇa­mā­dau kriyate | TARV-MK 2.36.21u­tta­re­ṣāṃ kramaḥ sū­kṣma­kra­ma­pra­ti­pa­ttya­rthaḥ | TARVV-MK 147,15 u­tta­re­ṣāṃ vai­kri­yi­kā­dī­nāṃ pā­ṭha­kra­maḥ sū­kṣma­kra­ma — TARVV-MK 147,16pra­ti­pa­ttya­rtho ve­di­ta­vyaḥ | vakṣyate hi ‘paraṃ paraṃ sū­kṣma­m­’ iti | TARVV-MK 147,17ya­thau­dā­ri­ka­sye­ndri­yai­ru­pa­la­bdhi­sta­the­ta­re­ṣāṃ kasmānna bha­va­tī­ti ? ata āha — TA-MK 2.37 paraṃ paraṃ sūkṣmam || TARV-MK 2.37.1pa­ra­śa­bda­syā­ne­kā­rtha­tve vi­va­kṣā­to vya­va­sthā­rtha­ga­tiḥ | TARVV-MK 147,19 pa­ra­śa­bdo­'­ya­ma­ne­kā­rtha­va­ca­naḥ | kvaci- TARVV-MK 147,20dvya­va­sthā­yāṃ vartate — yathā pūrvaḥ para iti | kva­ci­da­nyā­rthe vartate — yathā pa­ra­pu­traḥ pa­ra­bhā­rye­ti anya- TARVV-MK 147,21pu­tro­'­nya­bhā­rye­ti gamyate | kva­ci­tprā­dhā­nye vartate — yathā pa­ra­mi­yaṃ kanyā asmin kuṭumbe pra­dhā­na­mi­ti TARVV-MK 147,22gamyate | kva­ci­di­ṣṭā­rthe vartate — yathā paraṃ dhāma gata iṣṭaṃ dhāma gata ityarthaḥ | tatreha vi­va­kṣā­to TARVV-MK 147,23vya­va­sthā­rtho gṛhyate | TARV-MK 2.37.2pṛ­tha­gbhū­tā­nāṃ śa­rī­rā­ṇāṃ sū­kṣma­gu­ṇe­na vīpsānirdeśaḥ | TARVV-MK 147,24 saṃjñā-lakṣaṇa-pra­yo­ja­nā­di­bhiḥ TARVV-MK 147,25pṛ­tha­gbhū­tā­nāṃ śa­rī­rā­ṇāṃ sū­kṣma­gu­ṇe­na vī­psā­ni­rde­śa kriyate ‘paraṃ pa­ra­m­’ iti | TARVV-MK 147,26yadi paraṃ paraṃ sūkṣmaṃ pra­de­śa­to­'­pi nūnaṃ paraṃ paraṃ hī­na­mi­ti vi­pa­rī­ta­pra­ti­pa­tti­ni­vṛ­ttya­rtha­mā­ha — TA-MK 2.38 pra­de­śa­to­'­saṃ­khye­ya­gu­ṇaṃ prāk tai­ja­sā­t || TARV-MK 2.38.1pradeśāḥ pa­ra­mā­ṇa­vaḥ | TARVV-MK 147,28 pra­di­śya­nte iti pradeśāḥ pa­ra­mā­ṇa­vaḥ­, te hi gha­ṭā­di­ṣva­va­ya­va­tve­na TARVV-MK 147,29pra­di­śya­nte | pra­di­śya­nte e­bhi­ri­ti vā pra­de­śāḥ­, tairhi ā­kā­śā­dī­nāṃ kṣe­trā­di­vi­bhā­gaḥ pra­di­śya­te | TARVV-MK 147,30pra­de­śe­bhyaḥ pra­de­śa­taḥ ­“­a­pā­dā­ne­'­hī­ya­ru­hoḥ­” iti tasiḥ | pra­de­śai­rvā pra­de­śa­taḥ TARVV-MK 147,31tasi pra­ka­ra­ṇe ­“­ā­dyā­di­bhya u­pa­saṃ­khyā­na­m­” iti tasiḥ | TARV-MK 2.38.2saṃ­khyā­nā­tī­to­'­saṃ­khye­yaḥ | TARVV-MK 147,32 saṃkhyānaṃ ga­ṇa­na­ma­tī­to yaḥ so­'­saṃ­khye­yaḥ­, a­saṃ­khye­yo gu­ṇo­'­sya TARVV-MK 147,33ta­di­da­ma­saṃ­khye­ya­gu­ṇa­m | TARV-MK 2.38.3paraṃ pa­ra­mi­tya­nu­vṛ­tteḥ prāk tai­ja­sā­di­ti va­ca­na­m | TARVV-MK 148,01 ‘paraṃ pa­ra­m­’­i­tya­nu­va­rta­te­, tena ā­kā­rma­ṇā­da- TARVV-MK 148,02saṃ­khye­ya­gu­ṇa­tve prāpte ma­ryā­dā­ni­rṇa­yā­rthaṃ prāk tai­ja­sā­di­tyu­cya­te | TARV-MK 2.38.4pra­de­śa­ta iti vi­śe­ṣa­ṇa­ma­va­gā­hakṣe­tra­ni­vṛ­ttya­rtha­m | TARVV-MK 148,03 pra­de­śa­taḥ paraṃ pa­ra­ma­saṃ­khye­ya­gu­ṇaṃ nāvagā — TARVV-MK 148,04ha­kṣe­tra­ta i­tye­ta­sya pra­ti­pa­ttya­rthaṃ ‘­pra­de­śa­taḥ­’ iti vi­śe­ṣa­ṇa­mu­pā­dī­ya­te | te­nai­ta­du­ktaṃ bhavati — audā- TARVV-MK 148,05ri­kā­dvai­kri­yi­ka­ma­saṃ­khye­ya­gu­ṇa­pra­de­śaṃ vai­kri­yi­kā­dā­hā­ra­ka­ma­saṃ­khye­ya­gu­ṇa­pra­de­śa­mi­ti | ko gu­ṇa­kā­raḥ ? TARVV-MK 148,06pa­lyo­pa­ma­syā­saṃ­khye­ya­bhā­gaḥ | TARV-MK 2.38.5u­tta­ro­tta­ra­sya ma­ha­ttva­pra­sa­ṅga iti cet; na; pra­ca­ya­vi­śe­ṣā­da­yaḥ­pi­ṇḍa­tū­la­ni­ca­ya­va­t | TARVV-MK 148,08syā­nma­ta­m — ya­dyu­tta­ro­tta­ra­ma­saṃ­khye­ya­gu­ṇa­pra­de­śaṃ pa­ri­mā­ṇa­ma­ha­ttve­nā­pi bha­vi­ta­vya­mi­ti ? tanna; kiṃ TARVV-MK 148,09kā­ra­ṇa­m ? pra­ca­ya­vi­śe­ṣā­da­yaḥ­pi­ṇḍa­tū­la­ni­ca­ya­va­t | yathā a­yaḥ­pi­ṇḍa­sya ba­hu­pra­de­śa­tve­'­pi a­lpa­pa­ri — TARVV-MK 148,10māṇatvaṃ tū­la­ni­ca­ya­sya cā­lpa­pra­de­śa­tve­'­pi ma­hā­pa­ri­mā­ṇa­tvaṃ pra­ca­ya­vi­śe­ṣā­t­, tathā u­tta­ra­sya śarīra- TARVV-MK 148,11syā­saṃ­khye­ya­gu­ṇa­pra­de­śa­tve­'­pi a­lpa­pa­ri­mā­ṇa­tvaṃ ba­ndha­vi­śe­ṣā­dve­di­ta­vya­m | TARVV-MK 148,12uktaṃ prāk tai­ja­sā­t paraṃ pa­ra­ma­saṃ­khye­ya­gu­ṇa­mi­ti­, a­tho­tta­ra­yoḥ kiṃ sa­ma­pra­de­śa­tva­mu­tā­sti TARVV-MK 148,13ka­ści­dvi­śe­ṣaḥ ? a­stī­tyā­ha — TA-MK 2.39 a­na­nta­gu­ṇe pare || TARVV-MK 148,15pra­de­śa­ta i­tya­nu­va­rta­te | te­nai­va­ma­bhi­sa­mba­ndhaḥ kriyate ā­hā­ra­kā­ttai­ja­saṃ pra­de­śa­to­'­na­nta­gu­ṇaṃ taija- TARVV-MK 148,16sāt kārmaṇaṃ pra­de­śa­to­'­na­nta­gu­ṇa­mi­ti | ko gu­ṇa­kā­raḥ ? a­bha­vyā­nā­ma­na­nta­gu­ṇaḥ si­ddhā­nā­ma­na­nta­bhā­gaḥ | TARV-MK 2.39.1a­na­nta­gu­ṇa­tvā­du­bha­yo­stu­lya­tva­mi­ti cet; na; a­na­nta­syā­na­nta­vi­ka­lpa­tvā­t | TARVV-MK 148,17 syā­de­ta­t- TARVV-MK 148,18a­na­nta­gu­ṇa­tvā­du­bha­yo­stai­ja­sa­kā­rma­ṇa­yo­stu­lya­tva­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­na­nta­syā­na­nta- TARVV-MK 148,19vi­ka­lpa­tvā­t | ananto hya­na­nta­vi­ka­lpaḥ saṃ­khye­ya­sya saṃ­khye­ya­vi­ka­lpa­va­t | TARV-MK 2.39.2ā­hā­ra­kā­du­bha­yo­ra­na­nta­gu­ṇa­tva­mi­ti cet; na; paraṃ pa­ra­mi­tya­bhi­saṃ­ba­ndhā­t | TARVV-MK 148,20 syā­nma­ta­m — āhā — TARVV-MK 148,21ra­kā­du­bha­yo­ra­na­nta­gu­ṇa­tva­me­va gamyate na tai­ja­sā­t kā­rma­ṇa­syā­na­nta­gu­ṇa­tva­m­, a­ta­sta­yo­stu­lya­pra­de­śa­tvaṃ TARVV-MK 148,22prā­pno­tī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? paraṃ pa­ra­mi­tya­bhi­saṃ­ba­ndhā­t paraṃ pa­ra­ma­na­nta­gu­ṇa­mi­ti gamyate | TARV-MK 2.39.3pa­ra­smi­n sa­tyā­rā­tī­ya­syā­pa­ra­tvā­t pa­rā­pa­ra iti nirdeśaḥ | TARVV-MK 148,23 paraṃ kārmaṇaṃ tasmin sati TARVV-MK 148,24tai­ja­sa­ma­pa­raṃ bha­va­tya­taḥ pa­rā­pa­re iti nirdeśo nyāyyaḥ | TARV-MK 2.39.4na vā; bu­ddhi­vi­ṣa­ya­vyā­pā­rā­t | TARVV-MK 148,25 na vaiṣa doṣaḥ | kiṃ kā­ra­ṇa­m ? bu­ddhi­vi­ṣa­ya­vyā­pā­rā­t | TARVV-MK 148,26na śa­bdo­ccā­ra­ṇa­kra­me­ṇa tai­ja­sa­kā­rma­ṇa­yoḥ pa­ra­vya­pa­de­śaḥ | kiṃ tarhi ? buddhyā tai­ja­sa­kā­rma­ṇe TARVV-MK 148,27ti­rya­gvya­va­sthā­pya ā­hā­ra­kā­t pare iti vya­pa­de­śaḥ | TARV-MK 2.39.5vya­va­hi­te vā pa­ra­śa­bda­pra­yo­gā­t | TARVV-MK 148,28 athavā vya­va­hi­te pa­ra­śa­bda­pra­yo­go dṛśyate yathā parā TARVV-MK 148,29pā­ṭa­li­pu­trā­t ma­thu­re­ti­, tathā ā­hā­ra­kā­ttai­ja­sa­sya pa­ra­tva­m­, tai­ja­se­na vya­va­hi­ta­syā­pi kā­rma­ṇa­sya TARVV-MK 148,30pa­ra­tva­mi­ti | TARV-MK 2.39.6ba­hu­dra­vyo­pa­ci­ta­tvā­tta­du­pa­la­bdhi­pra­sa­ṅga iti cet; na; u­kta­tvā­t | TARVV-MK 148,31 syā­de­ta­t — ba­hu­dra­vyo- TARVV-MK 148,32pa­ci­ta­tvā­t tai­ja­sa­kā­rma­ṇa­yo­ru­pa­la­bdhiḥ prā­pno­tī­ti ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? u­kta­tvā­t | TARVV-MK 148,33u­kta­me­ta­t — pra­ca­ya­vi­śe­ṣā­t sū­kṣma­pa­ri­ṇā­ma iti | TARVV-MK 149,01ta­trai­ta­t syāt — śa­lya­ka­va­nmū­rti­ma­ddra­vyo­pa­ci­ta­tvā­t saṃ­sā­ri­ṇo jī­va­syā­bhi­pre­ta­ga­ti — TARVV-MK 149,02ni­ro­dha­pra­sa­ṅga iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ya­smā­du­bhe apyete — TA-MK 2.40 a­pra­tī­ghā­te || TARV-MK 2.40.1pra­tī­ghā­to mū­rtya­nta­re­ṇa vyāghātaḥ | TARVV-MK 149,04 mū­rti­ma­to mū­rtya­nta­re­ṇa vyāghātaḥ pra­tī­ghā­ta TARVV-MK 149,05i­tyu­cya­te | TARV-MK 2.40.2ta­da­bhā­vaḥ sū­kṣma­pa­ri­ṇā­mā­da­yaḥ­pi­ṇḍe te­jo­'­nu­pra­ve­śa­va­t | TARVV-MK 149,06 yathā a­yaḥ­pi­ṇḍa­syā­ntaḥ­sū­kṣma­pa- TARVV-MK 149,07ri­ṇā­mā­tte­jo­'­nu­pra­ve­śo dṛ­ṣṭa­sta­thā tai­ja­sa­kā­rma­ṇa­yo­ra­pi nāsti va­jra­pa­ṭa­lā­di­ṣu vyāghāta itya- TARVV-MK 149,08pra­tī­ghā­te i­tyu­cya­te | TARV-MK 2.40.3vai­kri­yi­kā­hā­ra­ka­yo­ra­pya­pra­tī­ghā­ta iti cet; na; sarvatra vi­va­kṣi­ta­tvā­t | TARVV-MK 149,09 syā­nma­ta­m — TARVV-MK 149,10vai­kri­yi­kā­hā­ra­ka­yo­ra­pi pra­tī­ghā­to nāsti sū­kṣma­pa­ri­ṇā­mā­de­va­, tatra ki­mu­cya­te tai­ja­sa­kā­rma­ṇe TARVV-MK 149,11e­vā­pra­tī­ghā­te iti ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? sarvatra vi­va­kṣi­ta­tvā­t | ā­lo­kā­ntā­t sarvatra TARVV-MK 149,12tai­ja­sa­kā­rma­ṇa­yo­rnā­sti pra­tī­ghā­ta ityayaṃ viśeṣo vi­va­kṣi­taḥ­, vai­kri­yi­kā­hā­ra­ka­yo­stu na tathā, TARVV-MK 149,13asti pra­tī­ghā­taḥ | TARVV-MK 149,14āha ki­me­tā­vā­ne­va viśeṣa ā­ho­svi­t ka­ści­da­nyo­'­pya­sti iti ? ata āha — TA-MK 2.41 a­nā­di­sa­mba­ndhe ca || TARVV-MK 149,16a­tha­vā­, a­nā­di­tvā­dā­tma­naḥ śa­rī­ra­syā­di­ma­tvā­dvi­ka­ra­ṇa­sya ā­di­śa­rī­ra­sa­mba­ndhaḥ kiṃ TARVV-MK 149,17kṛtaḥ iti ? ata āha — a­nā­di­sa­mba­ndhe ceti | caśabdaḥ kimarthaḥ ? TARV-MK 2.41.1caśabdo vi­ka­lpā­rthaḥ | TARVV-MK 149,18 caśabdo vi­ka­lpā­rtho ve­di­ta­vyaḥ­, a­nā­di­saṃ­ba­ndhe sā­di­saṃ­ba­ndhe TARVV-MK 149,19ceti | ka­tha­mi­ti cet ? ucyate — TARV-MK 2.41.2ba­ndha­sa­nta­tya­pe­kṣa­yā anādiḥ sambandhaḥ sādiśca vi­śe­ṣa­to bī­ja­vṛ­kṣa­va­t | TARVV-MK 149,20 yathā vṛkṣo TARVV-MK 149,21bī­jā­du­tpa­nnaḥ­, tacca bī­ja­ma­pa­ra­smā­d vṛ­kṣā­t­, sa cā­pa­ra­smā­dbī­jā­di­ti kā­rya­kā­ra­ṇa­saṃ­ba­ndha­sā­mā­nyā — TARVV-MK 149,22pekṣayā a­nā­di­saṃ­ba­ndhaḥ­, asmād bī­jā­da­yaṃ vṛ­kṣo­'­smā­cca vṛ­kṣā­di­daṃ bī­ja­mi­ti vi­śe­ṣā­pe­kṣa­yā TARVV-MK 149,23sādiḥ | evaṃ tai­ja­sa­kā­rma­ṇa­yo­ra­pi pau­na­rbha­vi­ka­ni­mi­tta­nai­mi­tti­ka­sa­nta­tya­pe­kṣa­yā a­nā­di­saṃ­ba­ndhaḥ­, TARVV-MK 149,24vi­śe­ṣā­pe­kṣa­yā sā­di­ri­ti | TARV-MK 2.41.3e­kā­nte­nā­di­ma­ttve a­bhi­na­va­śa­rī­ra­saṃ­ba­ndhā­bhā­vo ni­rni­mi­tta­tvā­t | TARVV-MK 149,25 ya­syai­kā­nte­nā­di­mā­n TARVV-MK 149,26śa­rī­ra­saṃ­ba­ndhaḥ tasya prā­gā­tya­nti­kīṃ śu­ddhi­mā­da­dha­to jī­va­syā­bhi­na­va­śa­rī­ra­saṃ­ba­ndho na syāt | TARVV-MK 149,27kutaḥ ? ni­rni­mi­tta­tvā­t | TARV-MK 2.41.4mu­ktā­tmā­bhā­va­pra­sa­ṅga­śca | TARVV-MK 149,28 ya­dye­kā­nte­na sā­di­saṃ­ba­ndhaḥ­; yathā ā­di­śa­rī­ra­ma­ka­smā­t TARVV-MK 149,29saṃ­ba­dhya­te evaṃ mu­ktā­tma­no­'­pyā­ka­smi­ka­śa­rī­ra­saṃ­ba­ndhaḥ syāditi mu­ktā­tmā­bhā­va­pra­sa­ṅgaḥ syāt | TARV-MK 2.41.5e­kā­nte­nā­nā­di­tve cā­ni­rmo­kṣa­pra­sa­ṅgaḥ | TARVV-MK 149,30 a­thai­kā­nte­nā­nā­di­tvaṃ ka­lpya­te­; e­va­ma­pi yasyā — TARVV-MK 149,31nāditvaṃ ta­syā­nto­'­pi nā­stī­tyā­kā­śa­va­t kā­rya­kā­ra­ṇa­saṃ­ba­ndhā­bhā­vā­t­, ta­ta­ścā­ni­rmo­kṣaḥ pra­sa­ja­ti | TARVV-MK 150,01nanu cā­nā­de­ra­pi bī­ja­vṛ­kṣa­sa­ntā­na­syā­gni­sa­mba­ndhe satyanto dṛṣṭaḥ; na; ta­syai­kā­nte­nā­'­nā­di­tvā- TARVV-MK 150,02bhāvāt | bī­ja­vṛ­kṣau hi vi­śe­ṣā­pe­kṣa­yā ā­di­ma­ntā­vi­ti | tasmāt sādhūktaṃ ke­na­ci­tpra­kā­re­ṇa TARVV-MK 150,03anādiḥ sa­ba­ndhaḥ­, ke­na­ci­tpra­kā­re­ṇā­di­mā­ni­ti | TARVV-MK 150,04ta ete tai­ja­sa­kā­rma­ṇe kiṃ ka­sya­ci­de­va bhavataḥ u­tā­'­vi­śe­ṣe­ṇe­ti ? ata āha — TA-MK 2.42 sarvasya || TARV-MK 2.42.1sa­rva­śa­bdo ni­ra­va­śe­ṣa­vā­cī | TARVV-MK 150,06 ni­ra­va­śe­ṣa­sya saṃ­sā­ri­ṇo jīvasya te dve api śarīre bhavata TARVV-MK 150,07ityarthaḥ | TARV-MK 2.42.2saṃ­sa­ra­ṇa­dha­rma­sā­mā­nyā­de­ka­va­ca­na­ni­rde­śaḥ | TARVV-MK 150,08 saṃ­sa­ra­ṇa­dha­rma­sā­mā­nya­yo­gā­de­ka­va­ca­na­ni­rde­śaḥ TARVV-MK 150,09kriyate | yadi hi ka­sya­ci­t saṃ­sā­ri­ṇa­ste na syātāṃ saṃ­sā­ri­tva­me­vā­sya na syāt | TARVV-MK 150,10a­vi­śe­ṣā­bhi­dhā­nā­ttai­rau­dā­ri­kā­di­bhiḥ sarvasya saṃ­sā­ri­ṇo yau­ga­pa­dye­na saṃ­ba­ndha­pra­sa­ṅge saṃbhavi- TARVV-MK 150,11śa­rī­ra­pra­da­rśa­nā­rtha­mi­da­mu­cya­te — TA-MK 2.43 ta­dā­dī­ni bhājyāni yu­ga­pa­de­ka­smi­nnā­ca­tu­rbhyaḥ || TARV-MK 2.43.1ta­dgra­ha­ṇaṃ pra­kṛ­ta­śa­rī­ra­dva­ya­pra­ti­ni­rde­śā­rtha­m | TARVV-MK 150,13 prakṛte dve śarīre tai­ja­sa­kā­rma­ṇe­, ta­tpra­ti­ni — TARVV-MK 150,14rdeśārthaṃ ta­di­tyu­cya­te | TARV-MK 2.43.2ā­di­śa­bde­na vya­va­sthā­vā­ci­nā śa­rī­ra­vi­śe­ṣa­ṇa­m | TARVV-MK 150,15 pū­rva­sū­tre vya­va­sthi­tā­nāṃ śa­rī­rā­ṇā- TARVV-MK 150,16mā­nu­pū­rvya­pra­ti­pā­da­ne­na ā­di­śa­bde­na vi­śe­ṣa­ṇaṃ kri­ya­te­, te ā­di­rye­ṣāṃ tā­nī­mā­ni ta­dā­dī­nī­ti | TARV-MK 2.43.3pṛ­tha­ktvā­de­va teṣāṃ bhā­jya­gra­ha­ṇa­ma­na­rtha­ka­mi­ti cet; na; ekasya dvi­tri­ca­tuḥ­śa­rī­ra­saṃ­ba­ndha — vi­bhā­go­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 150,18 syā­nma­ta­m — bhājyāni pṛthak ka­rta­vyā­nī­tya­rthaḥ­, tā­nyau­dā­ri­kā­dī­ni pa­ra­spa­ra­ta TARVV-MK 150,19ā­tma­na­śca pṛ­tha­gbhū­tā­nye­va la­kṣa­ṇa­bhe­dā­da­to bhā­jya­gra­ha­ṇa­ma­na­rtha­ka­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 150,20ekasya dvi­tri­ca­tuḥ­śa­rī­ra­saṃ­ba­ndha­vi­bhā­go­pa­pa­tteḥ | ka­sya­ci­dā­tma­no dve tai­ja­sa­kā­rma­ṇe­, a­pa­ra­sya trīṇi TARVV-MK 150,21au­dā­ri­ka­tai­ja­sa­kā­rma­ṇā­ni vai­kri­yi­ka­tai­ja­sa­kā­rma­ṇā­ni vā, anyasya catvāri au­dā­ri­kā­'­'­hā­ra­ka- TARVV-MK 150,22tai­ja­sa­kā­rma­ṇā­nī­ti vibhāgaḥ kriyate | TARV-MK 2.43.4yu­ga­pa­di­ti kā­lai­ka­tve | TARVV-MK 150,23 ‘­yu­ga­pa­t­’ ityayaṃ nipātaḥ kā­lai­ka­tve dra­ṣṭa­vyaḥ­, e­ka­smi­n kāle | TARVV-MK 150,24kā­la­bhe­de tu pañcāpi bha­va­ntye­va | TARV-MK 2.43.5ā­ṅbhi­vi­dhya­rthaḥ | TARVV-MK 150,25 ā­ṅya­ma­bhi­vi­dhya­rtho dra­ṣṭa­vyaḥ­, tena ca­tvā­rya­pi ka­sya­ci­dbha­va­nti | TARVV-MK 150,26ma­ryā­dā­yāṃ satyāṃ catvāri na syuḥ | atha pañca yu­ga­pa­t kasmānna bha­va­ntī­ti ? TARV-MK 2.43.6vai­kri­yi­kā­hā­ra­ka­yo­ryu­ga­pa­da­saṃ­bha­vā­t pa­ñcā­bhā­vaḥ | TARVV-MK 150,27 yasya saṃ­ya­ta­syā­hā­ra­kaṃ na tasya vaikri — TARVV-MK 150,28yi­ka­m­, yasya devasya nā­ra­ka­sya vā vai­kri­yi­kaṃ na ta­syā­hā­ra­ka­mi­ti yu­ga­pa­t pa­ñcā­nā­ma­saṃ­bha­vaḥ | TARVV-MK 150,29pu­na­ra­pi teṣāṃ śa­rī­rā­ṇāṃ vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­ttya­rtha­mā­ha — TARVV-MK 151,01TA-MK 2.44 ni­ru­pa­bho­ga­ma­ntya­m || TARVV-MK 151,03sū­tra­kra­mā­pe­kṣa­yā ante bha­va­ma­ntyaṃ kā­rma­ṇa­m­, ni­ru­pa­bho­ga­mi­ti va­ca­nā­t a­rthā­dā­pa­nna­me­ta­di­ta- TARVV-MK 151,04rāṇi so­pa­bho­gā­nī­ti | TARV-MK 2.44.1ka­rmā­dā­na­ni­rja­rā­su­kha­duḥ­khā­nu­bha­va­na­he­tu­tvā­t so­pa­bho­ga­mi­ti cet; na; vi­va­kṣi­tā­pa­ri­jñā- nāt | TARVV-MK 151,06 syā­nma­ta­m — kā­rma­ṇa­kā­ya­yo­ge­na ka­rmā­da­tte ni­rja­ra­ya­ti ca, su­kha­duḥ­khaṃ cā­nu­bha­va­ti­, tataḥ sopa- TARVV-MK 151,07bho­ga­me­va na ni­ru­pa­bho­ga­mi­ti ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? vi­va­kṣi­tā­pa­ri­jñā­nā­t | vi­va­kṣi­ta­mu­pa- TARVV-MK 151,08bho­ga­ma­pa­ri­jñā­ya pa­re­ṇe­daṃ co­di­ta­m | ko'sau vi­va­kṣi­ta u­pa­bho­gaḥ ? TARV-MK 2.44.2i­ndri­ya­ni­mi­tta­śa­bdā­dyu­pa­la­bdhi­ru­pa­bho­gaḥ | TARVV-MK 151,09 i­ndri­ya­pra­ṇā­li­ka­yā śa­bdā­dī­nā­mu­pa­la­bdhi­ru­pa- TARVV-MK 151,10bhoga i­tyu­cya­te | vi­gra­ha­ga­tau sa­tyā­ma­pī­ndri­yo­pa­la­bdhau dra­vye­ndri­ya­nirvṛ­ttya­rthā­bhā­vā­t śa­bdā­di­vi­ṣa- TARVV-MK 151,11yā­nu­bha­vā­bhā­vā­nni­ru­pa­bho­gaṃ kā­rma­ṇa­mi­ti kathyate | TARVV-MK 151,12nanu tai­ja­sa­ma­pi ni­ru­pa­bho­gaṃ tatra ki­mu­cya­te ni­ru­pa­bho­ga­ma­ntya­mi­ti ? ata āha-TARV-MK 2.44.3tai­ja­sa­sya yo­ga­ni­mi­tta­tvā­bhā­vā­da­na­dhi­kā­raḥ | TARVV-MK 151,13 taijasaṃ śarīraṃ yo­ga­ni­mi­tta­ma­pi na bhavati TARVV-MK 151,14ta­to­'­syo­pa­bho­ga­vi­cā­re­'­na­dhi­kā­raḥ | tato yo­ga­ni­mi­tte­ṣu śa­rī­re­ṣva­ntyaṃ ni­ru­pa­bho­gaṃ so­pa­bho­gā­nī­ta — TARVV-MK 151,15rā­ṇī­tya­ya­ma­rtho­'­tra vi­va­kṣi­taḥ | TARVV-MK 151,16ta­trā­mnā­ta­la­kṣa­ṇe­ṣu ja­nma­sva­mū­ni śa­rī­rā­ṇi prā­du­rbhā­va­mā­pa­dya­mā­nā­ni ki­ma­vi­śe­ṣe­ṇa TARVV-MK 151,17bhavanti uta ka­ści­da­sti pra­ti­vi­śe­ṣaḥ ? a­stī­tyā­ha — TA-MK 2.45 ga­rbha­sa­mmū­rccha­na­ja­mā­dya­m || TARVV-MK 151,19sū­tra­kra­mā­pe­kṣa­yā ādau bha­va­mā­dya­mau­dā­ri­ka­mi­tya­rthaḥ | yad garbhajaṃ yacca saṃ­mū­rccha­na­jaṃ tatsarva — TARVV-MK 151,20mau­dā­ri­kaṃ dra­ṣṭa­vya­m | TARVV-MK 151,21ta­da­na­nta­raṃ ya­nni­rdi­ṣṭaṃ ta­tka­smi­n ja­nma­nī­ti ? ata āha — TA-MK 2.46 au­pa­pā­di­kaṃ vai­kri­yi­ka­m || TARVV-MK 151,23u­pa­pā­de bha­va­mau­pa­pā­di­ka­m­, a­dhyā­tmā­di­tvā­t ikaḥ | ya­dau­pa­pā­di­kaṃ tatsarvaṃ vai­kri­yi­kaṃ TARVV-MK 151,24ve­di­ta­vya­m | TARVV-MK 151,25ya­dyau­pa­pā­di­kaṃ vai­kri­yi­ka­ma­nau­pa­pā­di­ka­sya vai­kri­yi­ka­tvā­bhā­va iti ? ata āha — TA-MK 2.47 la­bdhi­pra­tya­yaṃ ca || TARVV-MK 151,27vai­kri­yi­ka­mi­tya­bhi­saṃ­ba­dhya­te | TARV-MK 2.47.1pra­tya­ya­śa­bda­syā­ne­kā­rtha­tve vi­va­kṣā­taḥ kā­ra­ṇa­ga­tiḥ | TARVV-MK 151,28 ayaṃ pra­tya­ya­śa­bdo­'­ne­kā­rthaḥ | kvaci- TARVV-MK 151,29jjñāne va­rta­te­, yathā a­rthā­bhi­dhā­na­pra­tya­yā iti | kva­ci­tsa­tya­tā­yāṃ va­rta­te­, pratyayaṃ kuru satyaṃ kurvi- TARVV-MK 151,30tyarthaḥ | kva­ci­tkā­ra­ṇe vartate mi­thyā­da­rśa­nā­vi­ra­ti­pra­mā­da­ka­ṣā­ya­yo­gāḥ pratyayā iti | tatreha TARVV-MK 151,31vi­va­kṣā­taḥ kā­ra­ṇa­pa­ryā­ya­vā­cī ve­di­ta­vyaḥ | TARV-MK 2.47.2ta­po­vi­śe­ṣa­rddhi­prā­pti­rla­bdhiḥ | TARVV-MK 151,32 ta­po­vi­śe­ṣā­d ṛ­ddhi­prā­pti­rla­bdhi­ri­tyu­cya­te | labdhiḥ TARVV-MK 151,33pratyayo yasya ta­lla­bdhi­pra­tya­ya­m | atha la­bdhyu­pa­pā­da­yoḥ ko viśeṣaḥ ? TARV-MK 2.47.3ni­śca­ya­kā­dā­ci­tka­kṛ­to viśeṣo la­bdhyu­pa­pā­da­yoḥ | TARVV-MK 152,01 u­pa­pā­do hi ni­śca­ye­na bhavati TARVV-MK 152,02ja­nma­ni­mi­tta­tvā­t­, labdhistu kā­dā­ci­tkī jātasya sata u­tta­ra­kā­laṃ ta­po­vi­śe­ṣā­dya­pe­kṣa­tvā­di­ti­, TARVV-MK 152,03a­ya­ma­na­yo­rvi­śe­ṣaḥ | TARV-MK 2.47.4sa­rva­śa­rī­rā­ṇāṃ vi­nā­śi­tvā­dvai­kri­yi­ka­vi­śe­ṣā­nu­pa­pattiriti cet; na; vi­va­kṣi­tā­pa­ri­jñā­nā­t | TARVV-MK 152,05syā­nma­ta­m — vikriyā vi­nā­śaḥ­, sā ca sa­rva­śa­rī­rā­ṇāṃ sā­dhā­ra­ṇī mu­hu­rmu­hu­ru­pa­ca­yā­pa­ca­ya­dha­rma­tvā­du- TARVV-MK 152,06cchedācca, tato na vai­kri­yi­ke ka­ści­dvi­śe­ṣo­'­stī­ti ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? vi­va­kṣi­tā­pa­ri- TARVV-MK 152,07jñānāt | nātra vi­kri­ye­ti vināśo vi­va­kṣi­taḥ | kiṃ tarhi ? vi­vi­dha­ka­ra­ṇaṃ vikriyā | sā dvedhā- TARVV-MK 152,08e­ka­tva­vi­kri­yā pṛ­tha­ktva­vi­kri­yā ceti | ta­trai­ka­tva­vi­kri­yā sva­śa­rī­rā­da­pṛ­tha­gbhā­ve­na siṃ­ha­vyā­ghra­haṃ­sa­ku- TARVV-MK 152,09ra­rā­di­bhā­ve­na vikriyā | pṛ­tha­ktva­vi­kri­yā sva­śa­rī­rā­da­nya­tve­na prā­sā­da­ma­ṇḍa­pā­di­vi­kri­yā | sā TARVV-MK 152,10ubhayī ca vidyate bha­va­na­vā­si­vya­nta­ra­jyo­ti­ṣka­ka­lpa­vā­si­nā­m | vai­mā­ni­kā­nā­m ā­sa­rvā­rtha­si­ddheḥ TARVV-MK 152,11pra­śa­sta­rū­pai­ka­tva­vi­kri­yai­va | nā­ra­kā­ṇāṃ tri­śū­la­ca­krā­si­mu­dga­ra­pa­ra­śubhi­ṇḍi­vā­lā­dya­ne­kā­yu­dhai­ka­tva­vi- TARVV-MK 152,12kriyā na pṛ­tha­ktva­vi­kri­yā ā ṣaṣṭhyāḥ | saptamyāṃ ma­hā­go­kī­ṭa­ka­pra­mā­ṇa­lo­hi­ta­ku­nthu­rū­pai­ka­tva­vi­kri­yā­, TARVV-MK 152,13nā­ne­ka­pra­ha­ra­ṇa­vi­kri­yā­, na ca pṛ­tha­ktva­vi­kri­yā | tiraścāṃ ma­yū­rā­dī­nāṃ ku­mā­rā­di­bhā­vaṃ prati- TARVV-MK 152,14vi­śi­ṣṭai­ka­tva­vi­kri­yā na pṛ­tha­ktva­vi­kri­yā | ma­nu­ṣyā­ṇāṃ ta­po­vi­dyā­di­prā­dhā­nyā­t pra­ti­vi­śi­ṣṭai­ka­tva- TARVV-MK 152,15pṛ­tha­ktva­vi­kri­yā | TARVV-MK 152,16ki­me­ta­de­va la­bdhya­pe­kṣa­mu­tā­nya­da­pya­sti iti ? ata āha — TA-MK 2.48 tai­ja­sa­ma­pi || TARVV-MK 152,18nanu ca vai­kri­yi­kā­na­nta­ra­mā­hā­ra­kaṃ va­kta­vya­m­, a­kā­la­prā­ptaṃ taijasaṃ ki­ma­rtha­mi­ho­cya­te ? TARV-MK 2.48.1la­bdhi­pra­tya­yā­pe­kṣā­rthaṃ tai­ja­sa­gra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 152,19 la­bdhi­pra­tya­ya­mi­tya­nu­va­rta­te­, ta­da­bhi­sa­mī­kṣye­ha taija — TARVV-MK 152,20sa­gra­ha­ṇaṃ kriyate | TARVV-MK 152,21vai­kri­yi­kā­na­nta­raṃ ya­du­pa­di­ṣṭaṃ tasya sva­rū­pa­ni­rdhā­ra­ṇā­rthaṃ svā­mi­ni­da­rśa­nā­rthaṃ cāha — TA-MK 2.49 śubhaṃ vi­śu­ddha­ma­vyā­ghā­ti cā­hā­ra­kaṃ pra­ma­tta­saṃ­ya­ta­syai­va || TARV-MK 2.49.1śu­bha­kā­ra­ṇa­tvā­cchu­bha­vya­pa­de­śo­'­nna­prā­ṇa­va­t || TARVV-MK 152,23 yathā prā­ṇa­kā­ra­ṇe­ṣu anneṣu prā­ṇa­vya­pa­de­śaḥ TARVV-MK 152,24‘annaṃ vai prāṇāḥ’ iti, tathā śu­bha­ka­rma­ṇa ā­hā­ra­ka­kā­ya­yo­ga­sya kā­ra­ṇa­tvā­dā­hā­ra­kaṃ śarīraṃ TARVV-MK 152,25śu­bha­mi­tyu­cya­te | TARV-MK 2.49.2vi­śu­ddha­kā­rya­tvā­dvi­śu­ddhā­bhi­dhā­naṃ kā­rpā­sa­ta­ntu­va­t | TARVV-MK 152,26 yathā kā­rpā­sa­kā­rye­ṣu tantuṣu kārpāsa- TARVV-MK 152,27vya­pa­de­śaḥ kā­rpā­sā­sta­nta­va iti | tathā vi­śu­ddha­sya pu­ṇya­ka­rma­ṇo­'­śa­ba­la­sya ni­ra­va­dya­sya kā­rya­tvā­dvi- TARVV-MK 152,28śu­ddha­mi­tyā­khyā­ya­te | TARV-MK 2.49.3u­bha­ya­to vyā­ghā­tā­bhā­vā­da­vyā­ghā­ti | TARVV-MK 152,29 na hyā­hā­ra­ka­śa­rī­re­ṇā­nya­sya vyāghāto nāpyanye- TARVV-MK 152,30nā­hā­ra­ka­sye­tyu­bha­ya­to vyā­ghā­tā­bhā­vā­da­vyā­ghā­tī­ti vya­pa­di­śya­te | TARV-MK 2.49.4ca­śa­bda­sta­tpra­yo­ja­na­sa­mu­cca­yā­rthaḥ | TARVV-MK 152,31 tasya pra­yo­ja­na­sa­mu­cca­yā­rtha­śca­śa­bdaḥ kriyate | tadyathā TARVV-MK 153,01ka­dā­ci­lla­bdhi­vi­śe­ṣa­sa­dbhā­va­jñā­nā­rthaṃ ka­dā­ci­tsū­kṣma­pa­dā­rtha­ni­rdhā­ra­ṇā­rthaṃ saṃ­ya­ma­pa­ri­pā­la­nā­rthaṃ ca TARVV-MK 153,02bha­ra­tai­rā­va­te­ṣu ke­va­li­vi­ra­he jā­ta­saṃ­śa­ya­sta­nni­rṇa­yā­rthaṃ ma­hā­vi­de­he­ṣu ke­va­li­sa­kā­śaṃ ji­ga­mi­ṣu­rau­dā­ri- TARVV-MK 153,03keṇa me ma­hā­na­saṃ­ya­mo bha­va­tī­ti vi­dvā­nā­hā­ra­kaṃ ni­rva­rta­ya­ti | TARV-MK 2.49.5ā­hā­ra­ka­mi­ti prā­gu­kta­sya pra­tyā­mnā­yaḥ | TARVV-MK 153,04 evaṃ pra­kā­ra­mā­hā­ra­ka­mi­tye­ta­sya pra­ti­pā­da­nā­rthaṃ TARVV-MK 153,05pu­na­sta­sya pra­tyā­mnā­yaḥ kriyate | TARV-MK 2.49.6pra­ma­tta­saṃ­ya­ta­gra­ha­ṇaṃ svā­mi­vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­ttya­rtha­m | TARVV-MK 153,06 yadā ā­hā­ra­ka­śa­rī­raṃ ni­rva­rta­yi­tu­mā­ra­bha­te TARVV-MK 153,07tadā pramatto bha­va­tī­ti pra­ma­tta­saṃ­ya­ta­sye­tyu­cya­te | TARV-MK 2.49.7i­ṣṭa­to­'­va­dhā­ra­ṇā­rtha­me­va­kā­ro­pā­dā­na­m | TARVV-MK 153,08 yathaivaṃ vi­jñā­ya­te ‘­pra­ma­tta­saṃ­ya­ta­syai­vā­hā­ra­kaṃ TARVV-MK 153,09nā­nya­sya­’ iti, maivaṃ vijñāyi ‘­pra­ma­tta­saṃ­ya­ta­syā­hā­ra­ka­me­va­’ iti, mā­bhū­dau­dā­ri­kā­di­ni­vṛ­tti­ri­ti | TARV-MK 2.49.8eṣāṃ śa­rī­rā­ṇāṃ pa­ra­spa­ra­taḥ saṃjñā-svā­la­kṣa­ṇya-sva­kā­ra­ṇa-svāmitva-sāmarthya-pramāṇa-kṣetra- sparśana-kālā-'ntara-saṃkhyā-pradeśa-bhāvā-'­lpa­ba­hu­tvā­di­bhi­rvi­śe­ṣo­'­va­se­yaḥ | TARVV-MK 153,11 u­ktā­nu­ktā­rtha- TARVV-MK 153,12saṃ­gra­hā­rtha­mi­daṃ vākyam | tatra saṃ­jñā­to­'­nya­tva­mau­dā­ri­kā­dī­nāṃ gha­ṭa­pa­ṭā­di­va­t | TARVV-MK 153,13svā­la­kṣa­ṇyā­nnā­nā­tva­m — sthau­lya­la­kṣa­ṇa­mau­dā­ri­ka­m | vi­vi­dha­rddhi­gu­ṇa­yu­ktavi­ka­ra­ṇa­la­kṣa­ṇaṃ TARVV-MK 153,14vai­kri­yi­ka­m | du­ra­dhi­ga­ma­sū­kṣma­pa­dā­rtha­ta­ttva­ni­rṇa­ya­la­kṣa­ṇa­mā­hā­ra­ka­m | śa­ṅkha­dha­va­la­pra­bhā­la­kṣa­ṇaṃ tai­ja­sa­m | TARVV-MK 153,15ta­ddvi­vi­dha­m — niḥ­sa­ra­ṇā­tma­ka­mi­ta­ra­cca | au­dā­ri­ka­vai­kri­yi­ka­hā­ra­ka­de­hā­bhya­nta­ra­sthaṃ dehasya dīpti- TARVV-MK 153,16he­tu­ra­niḥ­sa­ra­ṇā­tma­ka­m | ya­te­ru­gra­cā­ri­tra­syā­ti­kru­ddha­sya jī­va­pra­de­śa­saṃ­yu­ktaṃ ba­hi­rni­ṣkra­mya dāhyaṃ pari- TARVV-MK 153,17vṛ­tyā­va­ti­ṣṭha­mā­naṃ ni­ṣpā­va­ha­ri­ta­pha­la­pa­ri­pū­rṇāṃ sthā­lī­ma­gni­ri­va pa­ca­ti­, paktvā ca ni­rva­rta­te­, TARVV-MK 153,18atha ci­ra­ma­va­ti­ṣṭha­te a­gni­na­sā­d dā­hyo­'­rtho bha­va­ti­, ta­de­ta­nniḥ­sa­ra­ṇā­tma­ka­m | sa­rva­ka­rma­śa­rī­ra­pra­ro- TARVV-MK 153,19ha­ṇa­la­kṣa­ṇaṃ kā­rma­ṇa­m | TARVV-MK 153,20sva­kā­ra­ṇa­to­'­nya­tva­m — au­dā­ri­ka­śa­rī­ra­nā­ma­kā­ra­ṇa­mau­dā­ri­ka­m­, vai­kri­yi­ka­śa­rī­ra­nā­ma­kā­ra­ṇaṃ TARVV-MK 153,21vai­kri­yi­ka­m | ā­hā­ra­ka­śa­rī­ra­nā­ma­kā­ra­ṇa­mā­hā­ra­ka­m­, tai­ja­sa­śa­rī­ra­nā­ma­kā­ra­ṇaṃ tai­ja­sa­m­, kārmaṇa- TARVV-MK 153,22śa­rī­ra­nā­ma­kā­ra­ṇaṃ kā­rma­ṇa­m | TARVV-MK 153,23svā­mi­bhe­dā­da­nya­tva­m — au­dā­ri­kaṃ ti­rya­ṅma­nu­ṣyā­ṇā­m­, vai­kri­yi­kaṃ de­va­nā­ra­kā­ṇā­m­, tejo- TARVV-MK 153,24vā­yu­kā­yi­ka­pa­ñce­ndri­ya­ti­rya­ṅma­nu­ṣyā­ṇāṃ ca ke­ṣā­ñci­t | TARVV-MK 153,25āha codakaḥ — jī­va­sthā­ne yo­ga­bha­ṅge sa­pta­vi­dha­kā­ya­yo­ga­svā­mi­pra­rū­pa­ṇā­yā­m ­“­au­dā- TARVV-MK 153,26ri­ka­kā­ya­yo­gaḥ au­dā­ri­ka­mi­śra­kā­ya­yo­ga­śca ti­rya­ṅma­nu­ṣyā­ṇā­m­, vai­kri­yi­ka­kā­ya­yo­go vai­kri­yi­ka- TARVV-MK 153,27mi­śra­kā­ya­yo­ga­śca de­va­nā­ra­kā­ṇā­m­”uktaḥ, iha ti­rya­ṅma­nu­ṣyā­ṇā­ma­pī­tyu­cya­te­; TARVV-MK 153,28ta­di­da­mā­rṣa­vi­ru­ddha­mi­ti­; a­tro­cya­te — na, a­nya­tro­pa­de­śā­t | vyā­khyā­pra­jña­pti­da­ṇḍa­ke­ṣuśa­rī­ra­bha­ṅge — TARVV-MK 154,01vā­yo­rau­dā­ri­ka­vai­kri­yi­ka­tai­ja­sa­kā­rma­ṇā­ni catvāri śa­rī­rā­ṇyu­ktā­ni ma­nu­ṣyā­ṇāṃ pañca | e­va­ma­pyā — TARVV-MK 154,02rṣa­yo­sta­yo­rvi­ro­dhaḥ­; na vi­ro­dhaḥ­; ā­bhi­prā­ya­ka­tvā­t | jī­va­sthā­ne sa­rva­de­va­nā­ra­kā­ṇāṃ sa­rva­kā­laṃ vaikri- TARVV-MK 154,03yi­ka­da­rśa­nā­t ta­dyo­ga­vi­dhi­ri­tya­bhi­prā­yaḥ­, naivaṃ ti­rya­ṅma­nu­ṣyā­ṇāṃ la­bdhi­pra­tya­yaṃ vai­kri­yi­kaṃ sarveṣāṃ TARVV-MK 154,04sa­rva­kā­la­ma­sti kā­dā­ci­tka­tvā­t | vyā­khyā­pra­jña­pti­da­ṇḍa­ke­ṣu tva­sti­tva­mā­tra­ma­bhi­pre­tyo­kta­m | TARVV-MK 154,05ā­hā­ra­kaṃ pra­ma­tta­saṃ­ya­ta­sya | tai­ja­sa­kā­rma­ṇe sa­rva­saṃ­sā­ri­ṇā­m | TARVV-MK 154,06sā­ma­rthya­to­'­nya­tva­m — au­dā­ri­ka­sya sāmarthyaṃ dvedhā bha­va­gu­ṇa­pra­tya­ya­tvā­t | ti­rya­ṅa­ma­nu­ṣyā­ṇāṃ TARVV-MK 154,07siṃ­hā­ṣṭā­pa­da­ca­kra­dha­ra­vā­su­de­vā­dī­nāṃ­pra­kṛ­ṣṭā­va­kṛ­ṣṭa­vī­rya­da­rśa­nā­dbha­va­pra­tya­ya­m | pra­kṛ­ṣṭa­ta­po­ba­lā­nā­mṛ­ṣī­ṇāṃ TARVV-MK 154,08ya­ccha­rī­ra­vi­ka­ra­ṇa­sā­ma­rthyaṃ tad gu­ṇa­pra­tya­ya­m | ta­paḥ­sā­ma­rthyaṃ taditi cet; na; au­dā­ri­ka­śa­rī­rā­dṛ­te TARVV-MK 154,09tapasaḥ ke­va­la­sya śa­rī­ra­vi­ka­ra­ṇa­sā­ma­rthyā­bhā­vā­t | vai­kri­yi­ka­sya sāmarthyaṃ me­ru­pra­ca­la­na­sa­ka­la­ma- TARVV-MK 154,10hī­ma­ṇḍa­lo­dva­rta­nā­di | ā­hā­ra­ka­sya sā­ma­rthya­ma­pra­ti­ha­ta­vī­rya­tā | vai­kri­yi­ka­syā­pya­pra­ti­ha­ta­sā­ma­rthyaṃ TARVV-MK 154,11va­jra­pa­ṭa­lā­di­ṣva­pra­ti­ghā­ta­da­rśa­nā­di­ti cet; na; i­ndra­sā­mā­ni­kā­dī­nāṃ pra­ka­rṣā­pra­ka­rṣa­da­rśa­nā­t­, TARVV-MK 154,12a­na­nta­vī­rya­ya­ti­nā ce­ndra­vī­rya­sya pra­ti­ghā­ta­śru­teḥ sa­pra­ti­ghā­ta­sā­ma­rthyaṃ vai­kri­yi­ka­m | sarvāṇi cā­hā­ra­ka- TARVV-MK 154,13śa­rī­rā­ṇi tu­lya­vī­rya­tvā­da­pra­ti­ha­ta­tvā­cca a­pra­ti­ghā­ta­vī­ryā­ṇi | tai­ja­sa­sya sāmarthyaṃ ko­pa­pra­sā­dā­pe­kṣaṃ TARVV-MK 154,14dā­hā­nu­gra­ha­rū­pa­m | kā­rma­ṇa­sya sāmarthyaṃ sa­rva­ka­rmā­va­kā­śa­dā­na­m | TARVV-MK 154,15pra­mā­ṇa­to­'­nya­tva­m — sa­rva­ja­gha­nye­nā­ṅgu­lā­saṃ­khye­ya­bhā­ga­pra­mā­ṇaṃ sū­kṣma­ni­go­tau­dā­ri­ka­m­, u­tka­rṣe­ṇa TARVV-MK 154,16sā­dhi­ka­yo­ja­na­sa­ha­sra­pra­mā­ṇaṃ na­ndī­śva­ra­vā­pī­pa­dmau­dā­ri­ka­m | vai­kri­yi­kaṃ mū­la­śa­rī­ra­to ja­gha­nye­nā­ra­tni- TARVV-MK 154,17pramāṇaṃ sa­rvā­rtha­si­ddhi­de­va­sya­, u­tka­rṣe­ṇa pa­ñca­dha­nuḥ­śa­ta­pra­mā­ṇaṃ ta­ma­sta­maḥ­pra­bhā­yāṃ nā­ra­ka­sya | vikriya- TARVV-MK 154,18yo­tka­rṣe­ṇa ja­mbū­dvī­pa­pra­mā­ṇaṃ vai­kri­yi­kaṃ śarīraṃ vi­ka­ro­ti devaḥ | ā­hā­ra­ka­ma­ra­tni­pra­mā­ṇa­m | taijasa — TARVV-MK 154,19kārmaṇe ja­gha­nye­na ya­tho­pā­ttau­dā­ri­ka­śa­rī­ra­pra­mā­ṇe­, u­tka­rṣe­ṇa ke­va­li­sa­mu­dghā­te sa­rva­lo­ka­pra­mā­ṇe | TARVV-MK 154,20kṣe­tra­to­'­nya­tva­m — au­dā­ri­ka­vai­kri­yi­kā­hā­ra­kā­ṇi lo­ka­syā­saṃ­khye­ya­bhā­ga­kṣe­tre | tai­ja­sa­kā­rma­ṇe TARVV-MK 154,21lo­ka­syā­saṃ­khye­ya­bhā­ge a­saṃ­khye­ye­ṣu vā bhāgeṣu sa­rva­lo­ke vā pra­ta­ra­lo­ka­pū­ra­ṇa­yoḥ | TARVV-MK 154,22spa­rśa­na­to­'­nya­tva­m — au­dā­ri­kā­dā­nī­m e­ka­jī­vaṃ prati vakṣyāmaḥ | au­dā­ri­ke­ṇa tiryagbhiḥ TARVV-MK 154,23sa­rva­lo­kaḥ spṛṣṭaḥ | manuṣyaiḥ lo­ka­syā­saṃ­khye­ya­bhā­gaḥ | mū­la­vai­kri­yi­ka­śa­rī­re­ṇa lo­ka­syā­saṃ­khye­ya­bhā­gā TARVV-MK 154,24u­tta­ra­vai­kri­yi­ke­ṇā­'­ṣṭau ca­tu­rda­śa­bhā­gā deśonāḥ | katham ? sau­dha­rma­de­vaḥ sva­pa­ra­prā­dhā­nyā­dā­ra­ṇā­cyu­ta- TARVV-MK 154,25vi­hā­rā­t ṣa­ḍra­jjū­rga­ccha­ti | sva­prā­dhā­nyā­t adha ā­vā­lu­ka­pṛ­thi­vyā dve rajjū iti | ā­hā­ra­ke­ṇa TARVV-MK 154,26lo­ka­syā­saṃ­khye­ya­bhā­gaṃ spṛśati | tai­ja­sa­kā­rma­ṇā­bhyāṃ sa­rva­lo­ka­m | TARVV-MK 154,27kā­la­to­'­nya­tva­m — ekaṃ jīvaṃ prati vakṣyāmaḥ | miśrakaṃ va­rja­yi­tvau­dā­ri­ka­sya ti­rya­ṅma­nu­ṣyā­ṇāṃ TARVV-MK 154,28ja­gha­nye­nā­nta­rmu­hū­rtaḥ­, u­tka­rṣe­ṇa trīṇi pa­lyo­pa­mā­nya­nta­rmu­hū­rto­nā­ni | sa cā­nta­rmu­hū­rto­'­pa­ryā­pta­kā­laḥ | TARVV-MK 154,29vai­kri­yi­ka­sya devān prati mū­la­vai­kri­yi­ka­de­ha­sya ja­gha­nye­na da­śa­va­rṣa­sa­ha­srā­ṇi a­pa­ryā­pta­kā­lā­nta­rmu­hū­rto- TARVV-MK 154,30nāni, u­tka­rṣe­ṇa tra­ya­striṃ­śa­tsā­ga­ro­pa­mā­ṇi a­pa­ryā­pta­kā­lā­nta­rmu­hū­rto­nā­ni | u­tta­ra­vai­kri­yi­ka­sya TARVV-MK 154,31jaghanya u­tkṛ­ṣṭa­ścā­'­nta­rmu­hū­rtaḥ | tī­rtha­ka­ra­ja­nma­na­ndī­śva­rā­rha­dā­ya­ta­nā­di­pū­jā­su ka­tha­mi­ti cet ? TARVV-MK 154,32punaḥ pu­na­rvi­ka­ra­ṇā­t sa­nta­tya­vi­cche­daḥ | ā­hā­ra­ka­sya kālo jaghanya u­tkṛ­ṣṭa­ścā­'­nta­rmu­hū­rtaḥ | taija — TARVV-MK 154,33sa­kā­rma­ṇa­yoḥ sa­nta­tyā­de­śā­d a­bha­vyā­n pra­tya­nā­di­ra­pa­rya­va­sā­naḥ kālaḥ, bhavyāṃśca kāṃścit prati ye TARVV-MK 154,34a­na­nte­nā­pi kālena na setsyanti | ye setsyanti tān pra­tya­nā­diḥ sa­pa­rya­va­sā­naḥ | e­ka­sa­ma­yi­kaḥ TARVV-MK 154,35niṣekaṃ prati | tai­ja­sa­sya ṣa­ṭṣa­ṣṭi­sā­ga­ro­pa­mā­ṇi | kā­rma­ṇa­sya ka­rma­sthi­tiḥ sa­pta­ti­sā­ga­ro­pa­ma- TARVV-MK 154,36ko­ṭi­ko­ṭyaḥ | TARVV-MK 155,01a­nta­ra­to­'­nya­tva­m — au­dā­ri­kā­dī­nā­me­ka­jī­vaṃ prati vakṣyāmi | miśrakaṃ va­rja­yi­tvau­dā­ri­ka- TARVV-MK 155,02syā­nta­rmu­hū­rto­'­nta­raṃ ja­gha­nya­m | ka­ta­ro­'­nta­rmu­hū­rtaḥ ? au­dā­ri­ka­mi­śra­kā­lo­'­nta­rmu­hū­rtaḥ | katham ? TARVV-MK 155,03iha cā­tu­rga­ti­kaḥ ti­rya­ṅma­nu­ṣye­ṣū­tpa­nno­'­nta­rmu­hū­rta­ma­pa­ryā­pta­ko bhūtvā pa­ryā­pta­ka­tvaṃ prā­pyā­'­nta­rmu­hū­rtaṃ TARVV-MK 155,04jīvitvā mṛtaḥ, pu­na­sti­rya­ṅma­nu­ṣya­yo­ra­nya­ta­ra­tro­tpa­nnaḥ a­pa­ryā­pti­mā­nta­rmu­hū­rti­kī­ma­nu­bhū­ya pa­ryā­pta­ko TARVV-MK 155,05jātaḥ, la­bdha­mau­dā­ri­kā­nta­ra­m | u­tka­rṣe­ṇa tra­ya­striṃ­śa­tsā­ga­ro­pa­mā­ṇi sā­ti­re­kā­ṇi | katham ? yo TARVV-MK 155,06ma­nu­ṣya­stra­ya­striṃ­śa­tsā­ga­ro­pa­mā­yu­ṣke­ṣu de­ve­ṣū­tpa­dya sthi­ti­kṣa­ye pracyutaḥ pu­na­rma­nu­ṣye­ṣū­tpa­dya­te tasya yo- TARVV-MK 155,07'­pa­ryā­pti­kā­la­ste­nā­dhi­kā­ni tra­ya­striṃ­śa­tsā­ga­ro­pa­mā­ṇi | TARVV-MK 155,08vai­kri­yi­ka­sya ja­gha­nya­ma­nta­ra­ma­nta­rmu­hū­rtaḥ | katham ? ma­nu­ṣya­sti­rya­gvā mṛtaḥ da­śa­va­rṣa­sa­ha­srā- TARVV-MK 155,09yu­ṣka­de­ve­ṣū­tpa­dya cyutaḥ ma­nu­ṣye­ṣu tiryakṣu cotpadya a­pa­ryā­pta­kā­la­ma­nu­bhū­ya pu­na­rde­vā­yu­rba­ddhvā TARVV-MK 155,10u­tpa­dya­te­, la­bdha­ma­nta­ra­m | vai­kri­yi­ka­syo­tka­rṣe­ṇā­nta­ra­ma­na­nta­kā­laḥ | katham ? de­va­tvā­ccyu­to­'- TARVV-MK 155,11na­nta­kā­laṃ ti­rya­ṅma­nu­ṣye­ṣva­ṭi­tvā devo jātaḥ, a­pa­ryā­pta­kā­la­ma­nu­bhū­ya vai­kri­yi­ka­śa­rī­ro dṛṣṭaḥ, TARVV-MK 155,12la­bdha­ma­nta­ra­m | TARVV-MK 155,13ā­hā­ra­ka­syā­nta­raṃ ja­gha­nya­ma­nta­rmu­hū­rtaḥ | pra­ma­tta­saṃ­ya­ta ā­hā­ra­kaṃ ni­rva­tyā­nta­rmu­hū­rta­mā­hā­ra­ke­ṇa TARVV-MK 155,14sthitaḥ kṛ­tā­hā­ra­ka­śa­rī­ra­kā­rya u­pa­saṃ­hṛ­tya pu­na­rla­bdhi­sa­nni­dhā­nā­da­nta­rmu­hū­rta­ma­va­sthā­ya ni­rva­rta­ya­tī­ti TARVV-MK 155,15la­bdha­ma­nta­ra­m | u­tka­rṣe­ṇā­rdha­pu­dga­la­pa­ri­va­rtaḥ a­nta­rmu­hū­rto­naḥ | katham ? yo­'­nā­dimi­thyā­dṛ­ṣṭiḥ TARVV-MK 155,16da­rśa­na­mo­ha­mu­pa­śa­myo­pa­śa­ma­sa­mya­ktvaṃ saṃyamaṃ ca yu­ga­pa­tpra­ti­pa­nna u­pa­śa­ma­sa­mya­ktvā­ccyu­to vedaka — TARVV-MK 155,17sa­mya­ktve­no­tpa­dya a­nta­rmu­hū­rtaṃ sthitaḥ sa­nna­pra­ma­tta­saṃ­ya­ta­sthā­ne ā­hā­ra­kaṃ baddhvā tataḥ pra­ma­tta­saṃ­ya­to TARVV-MK 155,18nirvartya mū­la­śa­rī­raṃ praviśya mithyātvaṃ gataḥ, so­'­rdha­pu­dga­la­pa­ri­va­rtaṃ de­śo­na­ma­ṭi­tvā ma­nu­ṣye­ṣū­tpa­dya TARVV-MK 155,19pū­rva­vi­dhi­nā sa­mya­ktva­mu­tpā­dyā­'­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭi­saṃ­ya­tā­saṃ­ya­ta­yo­ra­nya­ta­ra­tra da­rśa­na­mo­haṃ kṣa­pa­yi­tvā TARVV-MK 155,20saṃyamaṃ pra­ti­pa­dyā­pra­ma­tta ā­hā­ra­ka­sya bandhakaḥ pramatto ni­rva­rta­ya­tī­ti la­bdha­ma­nta­ra­m | atra ye TARVV-MK 155,21prā­tha­mi­kā­śca­tvā­ro­'­nta­rmu­hū­rtā­ste katare ? prathamo da­rśa­na­mo­ho­pa­śa­ma­sa­mya­ktva­sa­mā­na­kā­la­saṃ­ya­mā­nta- TARVV-MK 155,22rmuhūrtaḥ | dvitīyo ve­da­ka­sa­mya­ktvā­nta­rmu­hū­rtaḥ | tṛtīya ā­hā­ra­ka­ba­ndhā­nta­rmu­hū­rtaḥ | caturtha āhāra- TARVV-MK 155,23ka­ni­rvṛ­ttya­nta­rmu­hū­rtaḥ | ete catvāra ādyā a­nta­rmu­hū­rtāḥ­, u­tta­ra­kā­la­mā­hā­ra­ka­śa­rī­ra­ni­rvṛ­ttya­nta­rmu­hū­rtaḥ TARVV-MK 155,24pañcamaḥ mū­la­śa­rī­raṃ praviśya pra­ma­ttā­pra­ma­ttā­bhyāṃ bahūn vā­rā­na­nu­bha­va­to ba­ha­vo­'­nta­rmu­hū­rtā a­to­'­dhaḥ- TARVV-MK 155,25pra­vṛ­tta­ka­ra­ṇa­vi­śu­ddhyā viśuddho viśrāntaḥ | a­pū­rva­ka­ra­ṇā­ni­vṛ­tti­sū­kṣma­sā­mpa­rā­ya­kṣīṃ­ṇa­ka­ṣā­ya­sa­yo­gya- TARVV-MK 155,26yo­gi­nā­me­kai­ko­'­nta­mu­hū­rtaḥ | iyatā kālena hī­no­'­rdha­pu­dga­la­pa­ri­va­rtaḥ | TARVV-MK 155,27tai­ja­sa­kā­rma­ṇa­yo­rnā­stya­nta­raṃ sa­rva­saṃ­sā­ri­ṣu sa­rva­kā­laṃ sa­nni­dhā­nā­t | TARVV-MK 155,28saṃ­khyā­to­'­nya­tva­m — au­dā­ri­kā­ṇya­saṃ­khye­yā lokāḥ | vai­kri­yi­kā­ṇya­saṃ­khyā­tāḥ śreṇayo loka- TARVV-MK 155,29pra­ta­ra­syā­saṃ­khye­ya­bhā­gaḥ | ā­hā­ra­kā­ṇi saṃ­khye­yā­ni ca­tuḥ­pa­ñcā­śa­t | tai­ja­sa­kā­rma­ṇā­nya­na­ntā­ni TARVV-MK 155,30a­na­ntā­na­nta­lo­kāḥ | TARVV-MK 155,31pra­de­śa­to­'­nya­tva­m — au­dā­ri­ka­syā­na­ntāḥ pradeśāḥ a­bha­vyā­nā­ma­na­nta­gu­ṇāḥ si­ddhā­nā­ma­na­nta — TARVV-MK 155,32bhāgāḥ | evaṃ śeṣāṇāṃ ca­tu­rṇā­ma­pi śa­rī­rā­ṇā­m­, a­na­nta­syā­na­nta­vi­ka­lpa­tvā­tu­du­tta­ro­tta­rā­ṇya- TARVV-MK 156,01dhi­kā­ni­, ā­dhi­kya­pa­ri­mā­ṇaṃ prā­gu­kta­m | TARVV-MK 156,02bhā­va­to­'­nya­tva­m — au­dā­ri­kā­di­sva­śa­rī­ra­nā­mo­da­yā­t sa­rvā­ṇyau­da­yi­ka­bhā­vā­ni | TARVV-MK 156,03a­lpa­ba­hu­tva­to­'­nya­tva­m — sarvataḥ sto­kā­nyā­hā­ra­kā­ṇi­, vai­kri­yi­kā­ṇya­saṃ­khye­ya­gu­ṇā­ni | ko TARVV-MK 156,04gu­ṇā­kā­raḥ ? a­saṃ­khyā­tāḥ śre­ṇa­yaḥ­, lo­ka­pra­ta­ra­syā­saṃ­khye­ya­bhā­gāḥ | tata au­dā­ri­kā­ṇi a­saṃ­khye­ya- TARVV-MK 156,05guṇāni | ko gu­ṇa­kā­raḥ ? a­saṃ­khye­yā lokāḥ | tai­ja­sa­kā­rma­ṇā­nya­na­nta­gu­ṇā­ni | ko gu­ṇa­kā­raḥ ? TARVV-MK 156,06si­ddhā­nā­ma­na­nta­gu­ṇāḥ | TARVV-MK 156,07ā­tmā­dhi­śri­ta­kā­rma­ṇa­ni­mi­tta­vi­jṛ­mbhi­tā­ni śa­rī­rā­ṇi bibhratāṃ saṃ­sā­ri­ṇāṃ cā­tu­rvi­dhya­va- TARVV-MK 156,08tā­mi­ndri­ya­saṃ­ba­ndhaṃ prati vi­ka­lpa­bhā­jāṃ prati prāṇinaḥ kiṃ tri­li­ṅga­sa­nni­dhā­na­m uta li­ṅga­ni­ya­maḥ TARVV-MK 156,09ka­ści­da­stī­ti ? ata uttaraṃ paṭhati — TA-MK 2.50 nā­ra­ka­sa­mmū­rcchi­no na­puṃ­sa­kā­ni || TARV-MK 2.50.1dha­rmā­rtha­kā­ma­mo­kṣa­kā­rya­na­ra­ṇā­nna­rāḥ | TARVV-MK 156,11 dha­rmā­rtha­kā­ma­mo­kṣa­la­kṣa­ṇā­ni kāryāṇi nṛṇanti TARVV-MK 156,12na­ya­ntī­ti narāḥ | TARV-MK 2.50.2narān kā­ya­ntī­ti na­ra­kā­ṇi | TARVV-MK 156,13 śī­to­ṣṇā­sa­dve­dyo­da­yā­pā­di­ta­ve­da­na­yā narān kāyanti TARVV-MK 156,14śa­bdā­ya­nta iti na­ra­kā­ṇi | TARV-MK 2.50.3nṛ­ṇa­ntī­ti vā | TARVV-MK 156,15 athavā pā­pa­kṛ­taḥ prāṇina ā­tya­nti­kaṃ duḥkhaṃ nṛṇanti na­ya­ntī­ti TARVV-MK 156,16na­ra­kā­ṇi | au­ṇā­di­kaḥ ka­rta­rya­kaḥ | TARVV-MK 156,17na­ra­ke­ṣu bhavā nārakāḥ | saṃ­mū­rccha­naṃ saṃ­mū­rcchaḥ­, sa e­ṣā­ma­stī­ti saṃ­mū­rcchi­naḥ | nā­ra­kā­śca TARVV-MK 156,18saṃ­mū­rcchi­na­śca nā­ra­ka­saṃ­mū­rcchi­naḥ | TARV-MK 2.50.4na­puṃ­sa­ka­ve­dā­śu­bha­nā­mo­da­yā­nna­puṃ­sa­kā­ni | TARVV-MK 156,19 cā­ri­tra­mo­ha­vi­ka­lpa­no­ka­ṣā­ya­bhe­da­sya na­puṃ­sa­ka — TARVV-MK 156,20ve­da­syā­śu­bha­nā­mna­śco­da­yā­nna striyo na pumāṃsa iti na­puṃ­sa­kā­ni bhavanti | nā­ra­ka­saṃ­mū­rcchi­no TARVV-MK 156,21na­puṃ­sa­kā­nye­ve­ti niyamaḥ | tatra hi strī­puṃ­sa­vi­ṣa­yā ma­no­jña­śa­bda­ga­ndha­rū­pa­ra­sa­spa­rśa­saṃ­ba­ndha­ni­mi­ttā TARVV-MK 156,22svalpāpi su­kha­mā­trā nāsti | TARVV-MK 156,23ya­dye­va­ma­va­dhri­ya­te a­rthā­dā­pa­nna­me­ta­du­kte­bhyo­'­nye ye saṃ­sā­ri­ṇaḥ teṣāṃ tri­li­ṅga­tva­mi­ti­, yatrātya- TARVV-MK 156,24ntanapuṃ sa­ka­li­ṅga­syā­bhā­va­sta­tpra­ti­pā­da­nā­rtha­mā­ha — TA-MK 2.51 na devāḥ || TARV-MK 2.51.1strī­puṃ­sa­vi­ṣa­ya­ni­ra­ti­śa­ya­su­khā­nu­bha­va­nā­d deveṣu na­puṃ­sa­kā­bhā­vaḥ | TARVV-MK 156,26 straiṇaṃ pausnaṃ ca yanni- TARVV-MK 156,27ra­ti­śa­yaṃ sukhaṃ śu­bha­ga­ti­nā­mo­da­yā­pe­kṣaṃ ta­de­vā­nu­bha­va­ntī­ti na teṣu na­puṃ­sa­kā­ni santi | ta­cco­pa­ri TARVV-MK 156,28vakṣyate | TARVV-MK 156,29a­the­ta­re ki­ya­lli­ṅgā iti ? ata āha — TA-MK 2.52 śe­ṣā­stri­ve­dāḥ || TARVV-MK 156,31trayo vedā yeṣāṃ te trivedāḥ | ke punaste ? strītvaṃ pustvaṃ na­puṃ­sa­ka­tva­mi­ti | kathaṃ teṣāṃ TARVV-MK 156,32siddhiḥ ? TARV-MK 2.52.1nā­ma­ka­rma­cā­ri­tra­mo­ha­no­ka­ṣā­yo­da­yā­dve­da­tra­ya­si­ddhiḥ | TARVV-MK 157,01 nā­ma­ka­rma­ṇa­ścā­ri­tra­mo­ha­vi­ka­lpa­sya TARVV-MK 157,02no­ka­ṣā­ya­sya co­da­yā­dve­da­tra­ya­sya si­ddhi­rbha­va­ti | vedyata iti vedo li­ṅga­mi­tya­rthaḥ | talliṅgaṃ TARVV-MK 157,03dvi­vi­dha­m — dra­vya­li­ṅgaṃ bhā­va­li­ṅgaṃ ceti | nā­ma­ka­rmo­da­yā­d yo­ni­me­ha­nā­di dra­vya­li­ṅgaṃ bhavati | noka- TARVV-MK 157,04ṣā­yo­da­yā­dbhā­va­li­ṅga­m | tatra strī­ve­do­da­yā­t styā­ya­tya­syāṃ garbha iti strī | puṃ­ve­do­da­yā­t sūte TARVV-MK 157,05ja­na­ya­tya­pa­tya­mi­ti pumān | na­puṃ­sa­ka­ve­do­da­yā­t ta­du­bha­ya­śa­kti­vi­ka­laṃ na­puṃ­sa­ka­m | rū­ḍhi­śa­bdā­ścai­te | TARVV-MK 157,06ruḍhiṣu ca kriyā vyu­tpa­ttya­rthai­va­, yathā ga­ccha­tī­ti gauriti | i­ta­ra­thā hi ga­rbha­dhā­ra­ṇā­di­kri­yā­prā­dhā­nye TARVV-MK 157,07bā­la­vṛ­ddhā­nāṃ ti­rya­ṅma­nu­ṣyā­ṇāṃ devānāṃ kā­rma­ṇa­kā­ya­yo­ga­sthā­nāṃ ca ta­da­bhā­vā­t strī­tvā­di­vya­pa- TARVV-MK 157,08deśo na syāt | tatra hi strīvedo dā­ru­va­hni­va­t­, puṃ­ve­da­stṛ­ṇā­gni­va­t­, i­ṣṭa­kā­gni­va­nna­puṃ­sa­ka­ve­daḥ | TARVV-MK 157,09te ete tra­yo­'­pi vedāḥ śeṣāṇāṃ ga­rbha­jā­nāṃ bhavanti | TARVV-MK 157,10ya ime ja­nma­yo­ni­śa­rī­ra­li­ṅga­saṃ­ba­ndhā­hi­ta­vi­śe­ṣāḥ prāṇino ni­rdi­śya­nte de­vā­da­yo vici- TARVV-MK 157,11tra­dha­rmā­dha­rma­va­śī­kṛ­tā­śca­ta­sṛ­ṣu gatiṣu śa­rī­rā­ṇi dhā­ra­ya­ntaḥ kiṃ ya­thā­kā­la­mu­pa­bhu­ktā­yu­ṣo TARVV-MK 157,12mū­rtya­nta­rā­ṇyā­ska­nda­nti uta a­ya­thā­kā­la­ma­pī­ti ? ata uttaraṃ paṭhati- TA-MK 2.53 au­pa­pā­di­ka­ca­ra­mo­tta­ma­de­hā­'­saṃ­khye­ya­va­rṣā­yu­ṣo­'­na­pa­va­rttyā­yu­ṣaḥ || TARV-MK 2.53.1au­pa­pā­di­kā uktāḥ | TARVV-MK 157,14 uktā vyākhyātā au­pa­pā­di­kā de­va­nā­ra­kā iti TARV-MK 2.53.2ca­ra­ma­śa­bda­syā­nta­vā­ci­tvā­tta­jja­nma­ni ni­rvā­ṇā­rha­gra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 157,15 ca­ra­ma­śa­bdo­'­nta­pa­ryā­ya­vā­cī | TARVV-MK 157,16caramo deho yeṣāṃ ta ime ca­ra­ma­de­hā iti pa­rī­ta­saṃ­sā­rā­sta­jja­nma­ni ni­rvā­ṇā­rhā gṛhyante | TARV-MK 2.53.3u­tta­ma­śa­bda­syo­tkṛ­ṣṭa­vā­ci­tvā­cca­kra­dha­rā­di­gra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 157,17 a­ya­mu­tta­ma­śa­bda u­tkṛ­ṣṭa­vā­cī­, TARVV-MK 157,18uttamo deho yeṣāṃ ta ime u­tta­ma­de­hā iti ca­kra­dha­rā­di­gra­ha­ṇaṃ ve­di­ta­vya­m | TARV-MK 2.53.4u­pa­mā­pra­mā­ṇa­ga­myā­yu­ṣo­'­saṃ­khye­ya­va­rṣā­yu­ṣaḥ | TARVV-MK 157,19 a­tī­ta­saṃ­khyā­na­mu­pa­mā­pra­mā­ṇe­na pa­lyā­di­nā TARVV-MK 157,20ga­mya­mā­yu­rye­ṣāṃ ta i­me­'­saṃ­khye­ya­va­rṣā­yu­ṣa­sti­rya­ṅma­nu­ṣyā u­tta­ra­ku­rvā­di­ṣu prasūtāḥ | TARV-MK 2.53.5bā­hya­pra­tya­ya­va­śā­dā­yu­ṣo hrā­so­'­pa­va­rtaḥ | TARVV-MK 157,21 bā­hya­syo­pa­ghā­ta­ni­mi­tta­sya vi­ṣa­śa­strā­deḥ sati TARVV-MK 157,22sa­nni­dhā­ne hrā­so­'­pa­va­rta i­tyu­cya­te | a­pa­va­rttya­mā­yu­ye­ṣāṃ ta ime a­pa­va­rtyā­yu­ṣaḥ­, nā­pa­va­rtyā­yu­ṣo­'­na­pa- TARVV-MK 157,23va­rtyā­yu­ṣaḥ | ete au­pa­pā­di­kā­da­ya uktā a­na­pa­va­rtyā­yu­ṣāḥ­, na hi te­ṣā­mā­yu­ṣo bā­hya­ni­mi­tta­va­śā- TARVV-MK 157,24da­pa­va­rto­'­sti | TARV-MK 2.53.6a­ntya­ca­kra­dha­ra­vā­su­de­vā­dī­nā­mā­yu­ṣo­'­pa­va­rta­da­rśa­nā­da­vyā­ptiḥ | TARVV-MK 157,25 u­tta­ma­de­hā­śca­kra­dha­rā­da­yo­'­na- TARVV-MK 157,26pa­va­rtyā­yu­ṣāḥ i­tye­ta­lla­kṣa­ṇa­ma­vyā­pi | kutaḥ ? antasya ca­kra­dha­ra­sya bra­hma­da­tta­sya vā­su­de­va­sya ca TARVV-MK 157,27kṛṣṇasya anyeṣāṃ ca tā­dṛ­śā­nāṃ bā­hya­ni­mi­tta­va­śā­dā­yu­ra­pa­va­rta­da­rśa­nā­t | TARV-MK 2.53.7na vā; ca­ra­ma­śa­bda­syo­tta­ma­vi­śe­ṣa­ṇa­tvā­t | TARVV-MK 157,28 na vaiṣa doṣaḥ | kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ca­ra­ma­śa­bda — TARVV-MK 157,29syo­tta­ma­vi­śe­ṣa­ṇa­tvā­t | carama uttamo deho yeṣāṃ te ca­ra­mo­tta­ma­de­hā iti | TARV-MK 2.53.8u­tta­ma­gra­ha­ṇa­me­ve­ti cet; na; ta­da­ni­vṛ­tteḥ | TARVV-MK 158,01 syā­de­ta­t — u­tta­ma­gra­ha­ṇa­me­vā­stu u­tta­ma­de­hā TARVV-MK 158,02iti ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ta­da­ni­vṛ­tteḥ­, yo doṣa u­kto­'­vyā­pti­ri­ti sa ta­da­va­stha eva TARVV-MK 158,03te­ṣā­ma­pyu­tta­ma­de­ha­tvā­t | TARV-MK 2.53.9ca­ra­ma­gra­ha­ṇa­me­ve­ti cet; na; ta­syo­tta­ma­tva­pra­ti­pā­da­nā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 158,04 syā­nma­ta­m — ca­ra­ma­gra­ha­ṇa- TARVV-MK 158,05mevāstu ca­ra­ma­de­hā iti, nārtha u­tta­ma­gra­ha­ṇe­ne­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ta­syo­tta­ma­tva­pra­ti­pā­da- TARVV-MK 158,06nā­rtha­tvā­t | sa hi caramo dehaḥ sarve ṣā­mu­tta­ma ityarthaḥ pra­ti­pā­dya­te | ca­ra­ma­de­hā iti vā ke­ṣā­ñci­t TARVV-MK 158,07pāṭhaḥ | eteṣāṃ ni­ya­me­nā­yu­ra­na­pa­va­rtya­mi­ta­re­ṣā­ma­ni­ya­maḥ | TARV-MK 2.53.10a­prā­pta­kā­la­sya ma­ra­ṇā­nu­pa­la­bdhe­ra­pa­va­rtā­bhā­va iti cet; na; dṛ­ṣṭa­tvā­dā­mra­pha­lā­di­va­t | TARVV-MK 158,09yathā a­va­dhā­ri­ta­pā­ka­kā­lā­t prāk so­pā­yo­pa­kra­me sa­tyā­mra­pha­lā­dī­nāṃ dṛṣṭaḥ pā­ka­sta­thā paricchi- TARVV-MK 158,10nna­ma­ra­ṇa­kā­lā­t prā­gu­dī­ra­ṇā­pra­tya­ya āyuṣo bha­va­tya­pa­va­rtaḥ | TARV-MK 2.53.11ā­yu­rve­da­sā­ma­rthyā­cca | TARVV-MK 158,11 yathā a­ṣṭā­ṅgā­yu­rve­da­vi­dbhi­ṣa­k prayoge a­ti­ni­pu­ṇo ya­thā­kā­la- TARVV-MK 158,12vā­tā­dyu­da­yā­t prāk va­ma­na­vi­re­ca­nā­di­nā a­nu­dī­rṇa­me­va śleṣmādi ni­rā­ka­ro­ti­, a­kā­la­mṛ­tyu­vyu- TARVV-MK 158,13dāsārthaṃ ra­sā­ya­naṃ co­pa­di­śa­ti­, anyathā ra­sā­ya­no­pa­de­śa­sya vai­ya­rthya­m | nacā­do­'­sti ? ata āyurve- TARVV-MK 158,14da­sā­ma­rthyā­da­stya­kā­la­mṛ­tyuḥ | TARV-MK 2.53.12du­kha­pra­tī­kā­rā­rthaṃ iti cet; na; u­bha­ya­thā da­rśa­nā­t | TARVV-MK 158,15 syā­nma­ta­m — duḥ­kha­pra­tī­kā­ro­'­rtha TARVV-MK 158,16ā­yu­rve­da­sye­ti ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? u­bha­ya­thā da­rśa­nā­t | u­tpa­nnā­nu­tpa­nna­ve­da­na­yo­rhi ciki- TARVV-MK 158,17tsā­da­rśa­nā­t | TARV-MK 2.53.13kṛ­ta­pra­ṇā­śa­pra­sa­ṅga iti cet; na; datvaiva phalaṃ nivṛtteḥ | TARVV-MK 158,18 syā­nma­ta­m — ya­dya­kā­la­mṛ­tyu- TARVV-MK 158,19rasti kṛ­ta­pra­ṇā­śaḥ pra­sa­jye­ta iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? datvaiva phalaṃ ni­vṛ­tteḥ­, nā­kṛ­ta­sya TARVV-MK 158,20karmaṇaḥ pha­la­mu­pa­bhu­jya­te­, na ca kṛ­ta­ka­rma­pha­la­vi­nā­śaḥ­, a­ni­rmo­kṣa­pra­sa­ṅgā­t­, dā­nā­di­kri­yā­ra­mbhā­bhā — TARVV-MK 158,21va­pra­sa­ṅgā­cca | kintu kṛtaṃ karma kartre phalaṃ datvaiva ni­va­rta­te vi­ta­tā­rdra­pa­ṭa­śo­ṣa­va­t a­ya­thā­kā­la­ni­rvṛ­ttaḥ TARVV-MK 158,22pāka ityayaṃ viśeṣaḥ | TARVV-MK 158,23iti ta­ttvā­rtha­vā­rti­ke vyā­khyā­nā­la­ṅkā­re dvi­tī­yo­'­dhyā­yaḥ samāptaḥ | TARVV-MK 158,24TARVV-MK 158,25TARVV-MK 158,26TARVV-MK 159,00tṛ­tī­yo­'­dhyā­yaḥTARVV-MK 159,01mo­kṣa­mā­rge tri­vi­dhe­'­dhi­kṛ­te ā­dā­vu­pa­di­ṣṭa­sya sa­mya­gda­rśa­na­sya vi­ṣa­ya­pra­da­rśa­nā­rthe jī­vā­di­pa­dā­rtho- TARVV-MK 159,02padeśe kartavye jīvā nirdiṣṭāḥ | idānīṃ ta­da­dhi­ṣṭhā­na­vyā­khyā­na­pra­sa­ṅge­na lo­ka­vi­bhā­go vaktavyaḥ | sa TARVV-MK 159,03pu­na­stri­vi­dhaḥ — a­dho­lo­ka­sti­rya­glo­ka ū­rdhva­lo­kaḥ | tatra kra­ma­prā­pta­syā­'­dho­lo­ka­sya va­rṇa­nā­rtha- TARVV-MK 159,04mucyate | athavā saṃ­ve­ga­he­tu­tvā­t tāḥ nārakīḥ śī­to­ṣṇa­ni­mi­ttāḥ su­tī­vra­ve­da­nāḥ śru­tvā­'­yaṃ kathaṃ TARVV-MK 159,05saṃvignaḥ syāditi pra­tha­ma­ma­dho­lo­ka ucyate | a­tha­vā­, ­“­bha­va­pra­tya­yo­'­va­dhi­rde­va­nā­ra­kā­ṇā­m­”TARVV-MK 159,06 i­tye­va­mā­di­ṣu nārakāḥ śrutāḥ, tataḥ pṛcchati ke te nārakā iti ? ta­tpra­ti­pā­da- TARVV-MK 159,07nārthaṃ ta­da­dhi­ka­ra­ṇa­ni­rde­śaḥ kriyate — TA-MK 3.1 ra­tna­śa­rka­rā­vā­lu­kā­pa­ṅka­dhū­ma­ta­mo­ma­hā­ta­maḥ­pra­bhā­bhū­ma­yo gha­nā­mbu­vā­tā- kā­śa­pra­ti­ṣṭhāḥ sa­ptā­dho­'­dhaḥ || TARV-MK 3.1.1ra­tnā­dī­nā­mi­ta­re­ta­ra­yo­ge dvandvaḥ | TARVV-MK 159,10 ratnaṃ ca śarkarā ca vālukā ca paṅkaśca dhūmaśca TARVV-MK 159,11tamaśca ma­hā­ta­ma­śca ra­tna­śa­rka­rā­vā­lu­kā­pa­ṅka­dhū­ma­ta­mo­ma­hā­ta­māṃ­sī­ti i­ta­re­ta­ra­yo­ge dvandvo draṣṭavyaḥ | TARV-MK 3.1.2pra­bhā­śa­bda­sya pratyekaṃ pa­ri­sa­mā­pti­rbhu­ji­va­t | TARVV-MK 159,12 yathā de­va­da­tta­ji­na­da­tta­gu­ru­da­ttā bhojyantā- TARVV-MK 159,13miti pratyekaṃ bhujiḥ pa­ri­sa­mā­pya­te­, evaṃ pra­bhā­śa­bda­syā­pi pratyekaṃ pa­ri­sa­mā­pti­rve­di­ta­vyā- TARVV-MK 159,14ra­tna­pra­bhā-śa­rka­rā­pra­bhā-vā­lu­kā­pra­bhā-pa­ṅka­pra­bhā-dhū­ma­pra­bhā-ta­maḥ­pra­bhā-ma­hā­ta­maḥ­pra­bhā-ceti | TARV-MK 3.1.3sā­ha­ca­ryā­ttā­ccha­bdya­si­ddhi­rya­ṣṭi­va­t | TARVV-MK 159,15 yathā ya­ṣṭi­sa­ha­ca­ri­to de­va­da­tto ya­ṣṭi­ri­tyu­cya­te TARVV-MK 159,16tathā citra-vajra-vaiḍūrya-lo­hi­tā­kṣa­ma­sā­ra-galva-gomeda-pravāla-jyotī-ra­sā­ñja­na­mū­la­kā­ṅka-sphaṭika- TARVV-MK 159,17candana-barbaka-bakula-śi­lā­ma­yā­khya­ṣo­ḍa­śa­dhā­pa­ri­klṛ­pta­ra­tna­pra­bhā­sa­ha­ca­ri­ta­tvā­t ra­tna­pra­bhā bhūmiḥ | TARVV-MK 159,18śa­rka­rā­pra­bhā­sa­ha­ca­ri­tā śa­rka­rā­pra­bhā | vā­lu­kā­pra­bhā­sa­ha­ca­ri­tā vā­lu­kā­pra­bhā | pa­ṅka­pra­bhā­sa­ha­ca­ri­tā TARVV-MK 159,19pa­ṅka­pra­bhā | dhū­ma­pra­bhā­sa­ha­ca­ri­tā dhū­ma­pra­bhā | ta­maḥ­pra­bhā­sa­ha­ca­ri­tā ta­maḥ­pra­bhā | ma­hā­ta­maḥ­pra­bhā­sa­ha­ca- TARVV-MK 159,20ritā ma­hā­ta­maḥ­pra­bhe­ti | TARV-MK 3.1.4ta­maḥ­pra­bhe­ti vi­ru­ddha­mi­ti cet; na; svā­tma­pra­bho­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 159,21 syā­nma­ta­m — ta­mo­'­ndha­kā­raḥ TARVV-MK 159,22prabhā prakāśa iti vi­ru­ddhā­ve­tā­va­rthau — yadi tamo na prabhā, atha prabhā na tamaḥ, ta­maḥ­pra­bhe­tya­bhi- TARVV-MK 159,23dhā­na­ma­nu­pa­pa­nna­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? svā­tma­pra­bho­pa­pa­tteḥ | na dī­pti­rū­pai­va prabhā | kiṃ tarhi ? TARVV-MK 159,24dravyāṇāṃ svātmaiva mṛjā prabhā ya­tsa­nni­dhā­nā­t ma­nu­ṣyā­dī­nā­ma­yaṃ saṃ­vya­va­hā­ro bhavati snigdha- TARVV-MK 159,25kṛ­ṣṇa­pra­bha­mi­daṃ rū­kṣa­kṛ­ṣṇa­pra­bha­mi­da­mi­ti­, ta­ta­sta­ma­so­'­pi svātmaiva kṛṣṇā prabhā astīti nāsti TARVV-MK 159,26virodhaḥ | bā­hya­pra­kā­śā­pe­kṣā seti cet; a­vi­śe­ṣa­pra­sa­ṅgaḥ syāt | TARV-MK 3.1.5a­nā­di­pā­ri­ṇā­mi­ka­saṃ­jñā­ni­rde­śā­dvā i­ndra­go­pa­va­t | TARVV-MK 160,01 yathā i­ndra­go­pa iti ka­sya­ci­jja­ntoḥ TARVV-MK 160,02saṃjñā anādiḥ svā­bhā­vi­kī | na hyasau indraṃ go­pā­ya­tī­ti i­ndra­go­paḥ | evaṃ ta­maḥ­pra­bhā­di­saṃ­jñā TARVV-MK 160,03api a­nā­di­pā­ri­ṇā­mi­kyo ve­di­ta­vyāḥ | TARV-MK 3.1.6bhede rū­ḍhi­śa­bdā­nā­ma­ga­ma­ka­tva­ma­va­ya­vā­rthā­bhā­vā­di­ti cet; na; sūtrasya pra­ti­pā­da­no­pā­ya — tvāt | TARVV-MK 160,05 syā­de­ta­t — yadyete a­nai­mi­tti­kā rū­ḍhi­śa­bdā bhede ga­ma­ka­tva­me­ṣāṃ nāsti | kutaḥ ? TARVV-MK 160,06a­va­ya­vā­rthā­bhā­vā­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? sūtrasya pra­ti­pā­da­no­pā­ya­tvā­t | teṣāṃ saṃjñā — TARVV-MK 160,07śabdānāṃ pra­ti­pā­da­no­pā­ya­bhū­ta­mi­da­m | a­smā­nni­ba­ndha­nasthā­nā­ccha­bdā­nta­rā­ṇyu­pa­pla­va­nte yairarthāḥ TARVV-MK 160,08saṃ­jñā­ya­nte | TARV-MK 3.1.7bhū­mi­gra­ha­ṇa­ma­dhi­ka­ra­ṇa­vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­ttya­rtha­m | TARVV-MK 160,09 yathā sva­rga­pa­ṭa­lā­ni bhū­mi­ma­nā­śri­tyā avasthi — TARVV-MK 160,10tāni na tathā nā­ra­kā­vā­sāḥ | kiṃ tarhi ? bhū­mī­rā­śri­tya vya­va­sthi­tā i­tya­dhi­ka­ra­ṇa­vi­śe­ṣa­pra­ti — TARVV-MK 160,11pattyarthaṃ bhū­mi­gra­ha­ṇa­m | TARV-MK 3.1.8gha­nā­mbvā­di­gra­ha­ṇaṃ ta­dā­la­mba­na­ni­rjñā­nā­rtha­m | TARVV-MK 160,12 tāsāṃ bhū­mī­nā­mā­la­mba­na­ni­rjñā­nā­rthaṃ ghanāmbvā- TARVV-MK 160,13di­gra­ha­ṇaṃ kriyate | gha­na­me­vā­mbu ghanāmbu | ghanāmbu ca vā­ta­ścā­kā­śaṃ ca gha­nā­mbu­vā­tā­kā­śā­ni­, TARVV-MK 160,14tāni pratiṣṭhā āśrayo yāsāṃ tā gha­nā­mbu­vā­tā­kā­śa­pra­ti­ṣṭhāḥ | sarvā etā bhūmayaḥ gha­no­da­dhi­va­la- TARVV-MK 160,15ya­pra­ti­ṣṭhāḥ­, gha­no­da­dhi­va­la­yaṃ gha­na­vā­ta­va­la­ya­pra­ti­ṣṭha­m­, gha­na­vā­ta­va­la­yaṃ ta­nu­vā­ta­va­la­ya­pra­ti­ṣṭha­m­, tanu- TARVV-MK 160,16vā­ta­va­la­ya­mā­kā­śa­pra­ti­ṣṭha­m­, ā­kā­śa­mā­tma­pra­ti­ṣṭhaṃ ta­syai­vā­dhā­rā­dhe­ya­tvā­t | trī­ṇya­pye­tā­ni valayā- TARVV-MK 160,17nya­nva­rtha­saṃ­jñā­ni pratyekaṃ viṃ­śa­ti­yo­ja­na­sa­ha­sra­bāhalyāni | tatra gha­no­da­dha­yo mu­dga­sa­nni­bhāḥ­, gha­na­vā­tā TARVV-MK 160,18go­mū­tra­va­rṇāḥ­, a­vya­kta­va­rṇā­sta­nu­vā­tāḥ | TARVV-MK 160,19tatra ra­tna­pra­bhā­yā bā­hu­lya­me­kaṃ yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­sra­ma­śī­ti­śca yo­ja­na­sa­ha­srā­ṇi | ta­syā­stra­yo TARVV-MK 160,20bhāgāḥ — kha­ra­pṛ­thi­vī­bhā­gaḥ­, pa­ṅka­ba­hu­laḥ­, a­bba­hu­la­śce­ti | tatra ci­trā­di­ṣo­ḍa­śa­dhā­pra­klṛ­pta­ra­tnā- TARVV-MK 160,21ñcitaḥ kha­ra­pṛ­thi­vī­bhā­gaḥ­, ṣo­ḍa­śa­yo­ja­na­sa­ha­srabahalaḥ | pa­ṅka­ba­hu­laḥ ca­tu­ra­śī­ti­yo­ja­na­sa­ha­sra- TARVV-MK 160,22bahalaḥ | a­bba­hu­lo­'­śī­ti­yo­ja­na­sa­ha­sra­ba­ha­laḥ | tatra kha­ra­pṛ­thi­vī­bhā­ga­syo­pa­rya­dha­ścai­kai­kaṃ yojana- TARVV-MK 160,23sahasraṃ pa­ri­tya­jya ma­dhya­ma­bhā­ge­ṣu ca­tu­rda­śa­su yo­ja­na­sa­ha­sre­ṣu ki­nna­ra­ki­mpu­ru­ṣa­ma­ho­ra­ga­ga­ndha­rva­ya­kṣa- TARVV-MK 160,24bhū­ta­pi­śā­cā­nāṃ saptānāṃ vya­nta­rā­ṇāṃ nā­ga­vi­dyu­tsu­pa­rṇā­gni­vā­ta­sta­ni­to­da­dhi­dvī­pa­di­kku­mā­rā­ṇāṃ TARVV-MK 160,25navānāṃ bha­va­na­vā­si­nāṃ cāvāsāḥ | pa­ṅka­ba­hu­la­bhā­ge a­su­ra­rā­kṣa­sā­nā­mā­vā­sāḥ | a­bba­hu­la­bhā­ge TARVV-MK 160,26na­ra­kā­ṇi | śa­rka­rā­pra­bhā­yāṃ bāhalyaṃ dvā­triṃ­śa­dyo­ja­na­sa­ha­srā­ṇi | ta­to­'­dho­'­dha­sta­nā­ni ca­tu­rbhi­śca TARVV-MK 160,27ca­tu­rbhi­ryo­ja­na­sa­ha­sro­nā­ni bā­ha­lyā­ni ve­di­ta­vyā­ni āṣaṣṭhyāḥ | sa­pta­myā­m aṣṭau yojana- TARVV-MK 160,28sa­ha­srā­ṇi | sarvāsāṃ tā­sā­ma­nta­rā­ṇi tiryak cā­saṃ­khye­yā yo­ja­na­ko­ṭi­ko­ṭyaḥ | TARV-MK 3.1.9sa­pta­gra­ha­ṇa­mi­ya­ttā­va­dhā­ra­ṇā­rtha­m | TARVV-MK 160,29 yathā gamyeta saptaiva na­ra­kā­dhā­rā bhūmayo nāṣṭau na TARVV-MK 160,30ṣaṭ ceti saṃ­khyā­nta­ra­ni­vṛ­ttya­rtha­m | santi hi ke­ci­tta­ntrā­nta­rī­yāḥ — ­“­a­na­nte­ṣu lo­ka­dhā­tu­ṣva­na­ntāḥ TARVV-MK 161,01pṛ­thi­vī­pra­stā­rāḥ­” i­tya­dhya­va­si­tāḥ | kathaṃ teṣāṃ nivṛttiḥ ? syā­dvā­da­nī­ti­ni­rū­pi- TARVV-MK 161,02ta­ka­rma­pha­la­saṃ­ba­ndhā­di­ṣu yu­kti­sa­dbhā­vā­t ā­rha­ta­syā­ga­ma­sya prāmāṇyaṃ na śeṣāṇāṃ ta­da­bhā­vā­di­ti | TARV-MK 3.1.10a­dho­'­dho­va­ca­naṃ ti­rya­kpra­ca­ya­ni­vṛ­ttya­rtha­m | TARVV-MK 161,03 yathā gamyeta a­dho­'­dha eva saptāpi bhūmayo TARVV-MK 161,04na ti­rya­kpra­ca­ye­nā­va­sthi­tā iti pra­ti­pa­ttya­rtha­ma­dho­'­dho­gra­ha­ṇa­m | TARV-MK 3.1.11sā­mī­pyā­bhā­vā­d dvi­tvā­nu­pa­pa­tti­ri­ti cet; na; a­nta­ra­syā­vi­va­kṣi­ta­tvā­t | TARVV-MK 161,05 syā­nma­ta­m — TARVV-MK 161,06pratyekaṃ bhū­mī­nā­ma­nta­rā­ṇya­saṃ­khyā­ta­yo­ja­na­ko­ṭī­ko­ṭi­pa­ri­mā­ṇā­ni tataḥ sā­mī­pyā­bhā­vā­d dvi­tvā­bhā­va TARVV-MK 161,07iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­nta­ra­syā­vi­va­kṣi­ta­tvā­t | ka­tha­ma­vi­va­kṣā sataḥ ? sa­to­'­pya — TARVV-MK 161,08vivakṣā bhavati yathā a­lo­mi­kā eḍakāḥ a­nu­da­rā kanyeti | TARV-MK 3.1.12tu­lya­jā­tī­ye­nā­vya­va­dhā­naṃ sā­mī­pya­mi­ti vā | TARVV-MK 161,09 athavā ya­da­nta­raṃ ta­tpū­rvo­tta­ra­bhā­gā­ntaḥ- TARVV-MK 161,10pā­ti­tvā­t sā­mī­pya­mi­ti ta­ddyo­ta­nā­rthaṃ dvitvam | TARV-MK 3.1.13‘­pṛ­thu­ta­rāḥ­’ iti ke­ṣā­ñci­t pāṭhaḥ | TARVV-MK 161,11ke­ci­da­tra ‘­pṛ­thu­ta­rāḥ­’ iti paṭhanti | TARV-MK 3.1.14atra ta­ra­ni­rde­śaḥ kutaḥ ? pra­ka­rṣā­bhā­vā­t | TARVV-MK 161,12 dva­yo­rdva­yorvā­'­bhi­saṃ­ba­ndhe sati mahattva- TARVV-MK 161,13vi­śe­ṣa­pra­khyā­pa­nā­rtha­sta­raśabdaḥ | e­va­ma­pi ra­tna­pra­bhā­yāḥ pṛ­thu­ta­rā­vya­pa­de­śo nāsti pra­ti­yo­gya — TARVV-MK 161,14bhāvāt | api ca śa­rka­rā­pra­bhā­dī­nāṃ pra­ka­rṣā­bhā­vaḥ a­dho­'­dho hī­na­pa­ri­mā­ṇa­tvā­t | tasmā- TARVV-MK 161,15da­dho­'­dhaḥ pṛ­thu­ta­rā iti vya­pa­de­śo no­pa­pa­dya­te | TARVV-MK 161,16syā­de­ta­t — a­dho­lo­ka­sya ve­trā­sa­na­saṃ­sthā­na­syā­dho­dhaḥ pṛ­thu­tva­pra­ka­rṣā­t pṛ­thu­ta­rā iti vya­pa­de­śa TARVV-MK 161,17iti; tacca na; bhūmibhyo ba­hi­sta­tpṛ­thu­tva­m | evaṃ hyuktam — ­“­sva­ya­mbhū­ra­ma­ṇa­sa­mu­drā­ntā­da­va- TARVV-MK 161,18lambitā rajjuḥ saptamyāḥ bhū­me­ra­va­sā­ne pū­rvā­di­di­gvi­bhā­gā­va­gā­hi­kā­la­ma­hā­kā­la­rau­ra­va­ma­hā­rau­ra — TARVV-MK 161,19vānte pa­ta­ti­” iti | athāpi ka­tha­ñci­t syāt pra­ka­rṣaḥ­; tiryak pṛ­thu­ta­rā iti TARVV-MK 161,20vaktavyaṃ syā­nnā­dho­'­dhaḥ iti | athāpi ka­tha­ñci­da­ne­na vi­śe­ṣa­ṇe­nā­rthaḥ­, evaṃ grāhyaḥ a­dho­'­dho TARVV-MK 161,21ve­da­nā­pra­ka­rṣā­pra­ka­rṣa­yo­gā­dā­yu­ṣo­'­ti­śa­yā­dvā ta­nni­mi­tta­sya ta­dvya­pa­de­śa­da­rśa­nā­t­, ta­tsaṃ­ba­ndhā­dvā bhūmayaḥ TARVV-MK 161,22pṛ­thu­ta­rā iti vya­pa­di­śya­nte | e­va­ma­pi ra­tna­pra­bhā­yāṃ pṛ­thu­ta­rā­vya­pa­de­śo no­pa­pa­dya­ta eva | TARVV-MK 161,23atrāha — kiṃ tā bhūmayo nā­ra­kā­ṇāṃ sa­rva­trā­vā­sā ā­ho­svi­t kvacit kva­ci­di­ti ? TARVV-MK 161,24ta­nni­rdhā­ra­ṇā­rtha­mā­ha — TA-MK 3.2 tāsu triṃ­śa­tpa­ñca­viṃ­śa­ti­pa­ñca­da­śa­da­śa­tri­pa­ñco­nai­ka­na­ra­ka­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi pañca caiva ya­thā­kra­ma­m || TARVV-MK 161,27tāsu ra­tna­pra­bhā­di­ṣu bhūmiṣu na­ra­kā­ṇya­ne­na saṃ­khyā­ya­nte | TARV-MK 3.2.1triṃ­śa­dā­dī­nāṃ pa­ra­spa­rā­bhi­saṃ­ba­ndhe vṛttiḥ | TARVV-MK 161,28 triṃ­śa­dā­dī­nāṃ padānāṃ pa­ra­spa­rā­bhi­saṃ­ba­ndhe sati TARVV-MK 161,29vṛ­tti­rve­di­ta­vyā | pa­ñca­bhi­rū­naṃ pañconaṃ pañconaṃ ca tadekaṃ ca ta­tpa­ñco­nai­ka­m | triṃśacca pañca- TARVV-MK 161,30viṃ­śa­ti­śca pa­ñca­da­śa ca daśa ca trīṇi ca pa­ñco­nai­kaṃ ca triṃ­śa­tpa­ñca­viṃ­śa­ti­pa­ñca­da­śa­da­śa­tri- TARVV-MK 162,01pa­ñco­nai­kā­ni | śatānāṃ sa­ha­srā­ṇi śa­ta­śa­ha­srā­ṇi na­ra­kā­ṇāṃ śa­ta­sa­ha­srā­ṇi na­ra­ka­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi­, TARVV-MK 162,02triṃ­śa­tpa­ñca­viṃ­śa­ti­pa­ñca­da­śa­da­śa­tri­pa­ñco­nai­kā­ni ca tāni na­ra­ka­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi ca tāni triṃśat- TARVV-MK 162,03pa­ñca­viṃ­śa­ti­pa­ñca­da­śa­da­śa­tri­pa­ñco­nai­ka­na­ra­ka­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi | TARV-MK 3.2.2ya­thā­kra­ma­va­ca­naṃ ya­thā­saṃ­khyā­bhi­saṃ­ba­ndhā­rtha­m | TARVV-MK 162,04 yo yaḥ kramo ya­thā­kra­ma­m­, tasya vacanaṃ TARVV-MK 162,05ra­tna­pra­bhā­di­bhiḥ­, triṃśatādīnāṃ ya­thā­saṃ­khyā­bhi­saṃ­ba­ndho yathā syāditi | tadyathā — ra­tna­pra­bhā­yāṃ TARVV-MK 162,06triṃ­śa­nna­ra­ka­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi | śa­rka­rā­pra­bhā­yāṃ pa­ñca­viṃ­śa­ti­na­ra­ka­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi | vā­lu­kā­pra­bhā­yāṃ TARVV-MK 162,07pa­ñca­da­śa­na­ra­ka­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi | pa­ṅka­pra­bhā­yāṃ da­śa­na­ra­ka­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi | dhū­ma­pra­bhā­yāṃ trīṇi TARVV-MK 162,08na­ra­ka­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi | ta­maḥ­pra­bhā­yāṃ pa­ñco­na­me­kaṃ na­ra­ka­śa­ta­sa­ha­sra­m | ma­hā­ta­maḥ­pra­bhā­yāṃ pañca TARVV-MK 162,09na­ra­kā­ṇi | TARVV-MK 162,10tatra ra­tna­pra­bhā­yāṃ a­bba­hu­la­bhā­ge u­pa­rya­dha­ścai­kaikaṃ yo­ja­na­sa­ha­sraṃ va­rja­yi­tvā madhye na­ra­kā­ṇi TARVV-MK 162,11bhavanti | tāni tridhā va­rṇya­nte­, indraka-śreṇi-pu­ṣpa­pra­kī­rṇa­ka­vi­bhā­ge­na | tatra tra­yo­da­śa­na­ra­ka- TARVV-MK 162,12pra­stā­rāḥ­, tra­yo­da­śai­va i­ndra­ka­na­ra­kā­ṇi sī­ma­nta­ka-niraya-rauruk-bhrānta-udbhrānta-sambhrānta-asaṃ- TARVV-MK 162,13bhrānta-vibhrānta-tapta-trasta-vyutkrānta-a­va­krā­nta-vi­krā­nta­nā­mā­ni | śa­rka­rā­pra­bhā­yā­me­kā­da­śa naraka- TARVV-MK 162,14prastārāḥ e­kā­da­śai­ve­ndra­ka­na­ra­kā­ṇi — stanaka-saṃ­sta­na­ka-vanaka-manaka-ghāṭa-saṃghāṭa-jihva-ujjihvi- TARVV-MK 162,15kālola-loluka-sta­na­lo­lu­kā­khyā­ni | vā­lu­kā­pra­bhā­yāṃ nava na­ra­ka­pra­stā­rā na­vai­ve­ndra­ka­na­ra­kā­ṇi- TARVV-MK 162,16tapta-trasta-tapana-ā­ta­pa­na-nidāgha-pra­jva­li­ta-u­jjva­li­ta-saṃ­jva­li­ta-saṃ­pra­jva­li­ta­saṃ­jña­kā­ni | paṅka- TARVV-MK 162,17prabhāyāṃ sa­pta­na­ra­ka­pra­stā­rāḥ sa­ptai­ve­ndra­ka­na­ra­kā­ṇi — āra-māra-tāra-varcaska-vai­ma­na­ska-khaḍa-akha- TARVV-MK 162,18ḍākhyāni | dhū­ma­pra­bhā­yāṃ pañca na­ra­ka­pra­stā­rāḥ — pa­ñcai­ve­ndra­ka­na­ra­kā­ṇi — tamo — bhrama-jhaṣa-andha- TARVV-MK 162,19ta­mi­srā­bhi­dhā­nā­ni | ta­maḥ­pra­bhā­yāṃ trayo na­ra­ka­pra­stā­rāḥ — trī­ṇye­ve­ndra­ka­na­ra­kā­ṇi hima-vardala- TARVV-MK 162,20la­lla­ka­nā­ma­dhe­yā­ni | ma­hā­ta­maḥ­pra­bhā­yā­me­ko na­ra­ka­pra­stā­raḥ­, e­ka­me­ve­ndra­ka­na­ra­ka­ma­pra­ti­ṣṭhā­nā­khya­m | TARVV-MK 162,21tatra sī­ma­nta­ka­sya ca­ta­sṛ­ṣu dikṣu catasro na­ra­ka­śre­ṇyo ni­rga­tā­sta­thā vi­di­kṣva­pi | ta­da­nta­re­ṣu TARVV-MK 162,22pu­ṣpa­pra­kī­rṇa­ka­na­ra­kā­ṇi | ta­trai­kai­ka­syāṃ di­ṅna­ra­ka­śre­ṇyā­me­kā­nna­pa­ñcā­śa­de­kā­nna­pa­ñcā­śa­nna­ra­kā­ṇi | TARVV-MK 162,23ta­thai­kai­ka­syāṃ vi­di­ṅna­ra­ka­śre­ṇyā­m a­ṣṭa­ca­tvā­riṃ­śa­da­ṣṭa­ca­tvā­riṃ­śa­nna­ra­kā­ṇi | evaṃ ni­ra­yā­di­ṣva — TARVV-MK 162,24pyekaikaṃ pa­ri­hā­pya ne­ta­vyā­ni | TARVV-MK 162,25tatra pra­tha­mā­yāṃ pṛthivyāṃ śre­ṇī­ndra­ka­na­ra­kā­ṇāṃ saṃkhyā ca­tu­śca­tvā­riṃ­śa­ccha­tā­ni tra­ya­striṃ­tra­śā­ni | TARVV-MK 162,26pu­ṣpa­pra­kī­rṇa­kā­nā­me­kā­nna­triṃ­śa­ccha­ta­sa­ha­srā­ṇi pa­ñca­na­va­ti­śca sa­ha­srā­ṇi pa­ñca­śa­tā­ni sa­pta­ṣa­ṣṭya- TARVV-MK 162,27dhikāni | e­tā­vu­bhā­va­pi rāśī sa­pi­ṇḍi­tau triṃ­śa­nna­ra­ka­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi | dvi­tī­yā­yāṃ śre­ṇī­ndra­ka- TARVV-MK 162,28na­ra­ka­saṃ­khyā ṣa­ḍviṃ­śa­ti­śa­tā­ni pa­ñca­na­va­tyu­tta­rā­ṇi | pu­ṣpa­pra­kī­rṇa­kā­nāṃ saṃkhyā ca­tu­rviṃ­śa­ti- TARVV-MK 162,29śa­ta­sa­ha­srā­ṇi sa­pta­na­va­ti­sa­ha­srā­ṇi trīṇi śatāni pañca ca | e­tā­vu­bhā­va­pi rāśī sa­pi­ṇḍi­tau TARVV-MK 162,30pa­ñca­viṃ­śa­ti­na­ra­ka­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi | tṛ­tī­yā­yāṃ śre­ṇī­ndra­ka­na­ra­ka­saṃ­khyā ca­tu­rda­śa­śa­tā­ni pañcā- TARVV-MK 162,31śī­tya­dhi­kā­ni | pu­ṣpa­pra­kī­rṇa­ka­saṃ­khyā ca­tu­rda­śa­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi a­ṣṭā­na­va­ti­sa­ha­srā­ṇi pa­ñca­śa­tā­ni TARVV-MK 162,32pa­ñca­da­śā­dhi­kā­ni | e­tā­vu­bhā­va­pi rāśī sa­pi­ṇḍi­tau pa­ñca­da­śa­na­ra­ka­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi | caturthyāṃ TARVV-MK 162,33śre­ṇī­ndra­ka­na­ra­ka­saṃ­khyā sa­ptā­dhi­kā­ni sa­pta­śa­tā­ni | pu­ṣpa­pra­kī­rṇa­ka­saṃ­khyā na­va­na­ra­ka­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi TARVV-MK 162,34na­va­na­va­ti­śca sa­ha­srā­ṇi dve śate tri­na­va­tyu­tta­re | e­tā­vu­bhā­va­pi rāśī sa­pi­ṇḍi­tau da­śa­na­ra­ka­śa­ta — TARVV-MK 163,01sa­ha­srā­ṇi | pañcamyāṃ śre­ṇī­ndra­ka­na­ra­ka­saṃ­khyā dve na­ra­ka­śa­te pa­ñca­ṣa­ṣṭya­dhi­ke | pu­ṣpa­pra­kī­rṇa­ka­saṃ­khyā TARVV-MK 163,02dve śa­ta­sa­ha­sre na­va­na­va­ti­śca sa­ha­srā­ṇi sa­pta­śa­tā­ni pa­ñca­triṃ­śā­ni ca | e­tā­vu­bhā­va­pi rāśī TARVV-MK 163,03sa­pi­ṇḍi­tau trīṇi na­ra­ka­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi | paṣṭhyāṃ śre­ṇī­ndra­ka­na­ra­ka­saṃ­khyā tri­ṣa­ṣṭi­na­ra­kā­ṇi | TARVV-MK 163,04pu­ṣpa­pra­kī­rṇa­ka­saṃ­khyā na­va­na­va­ti­na­ra­ka­sa­ha­srā­ṇi na­va­śa­tā­ni dvā­triṃ­śā­ni | e­tā­vu­bhā­va­pi rāśī TARVV-MK 163,05sa­pi­ṇḍi­tau na­va­na­va­ti­sa­ha­srā­ṇi na­va­śa­tā­ni pa­ñca­na­va­tyu­tta­rā­ṇi | sa­pta­myā­mi­ndra­ka­na­ra­ka­me­ka — TARVV-MK 163,06ma­pra­ti­ṣṭhā­naṃ nāma | śre­ṇī­na­ra­kā­ṇi catvāri | prācyāṃ diśi kālaṃ pratīcyāṃ ma­hā­kā­la­m TARVV-MK 163,07apācyāṃ rau­ra­va­m udīcyāṃ ma­hā­rau­ra­va­m | vi­di­kśre­ṇī­na­ra­kā­ṇi na santi | tā­nye­tā­ni pañca | TARVV-MK 163,08sa­rva­śre­ṇī­ndra­ka­na­ra­ka­saṃ­khyā ṣa­ṇṇa­va­ti­rna­ra­ka­śa­tā­ni tri­pa­ñcā­śā­ni | sa­rva­pu­ṣpa­pra­kī­rṇa­ka­saṃ­khyā TARVV-MK 163,09trya­śī­ti­rna­ra­ka­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi na­va­ti­sa­ha­srā­dhi­kā­ni trīṇi ca śatāni sa­pta­ca­tvā­riṃ­śā­ni | TARVV-MK 163,10e­tā­vu­bhā­va­pi rāśī sa­pi­ṇḍi­tau ca­tu­ra­śī­tiḥ na­ra­ka­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi | TARVV-MK 163,11tāsu sa­pta­sva­pi pṛ­thi­vī­ṣu kā­ni­ci­nna­ra­kā­ṇi saṃ­khye­ya­vi­stā­rā­ṇi kā­ni­ci­da­saṃ­khye­ya- TARVV-MK 163,12vi­stā­rā­ṇi | yāni saṃ­khye­ya­vi­stā­rā­ṇi tāni saṃ­khye­ya­yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­sra­vi­stā­rā­ṇi­, TARVV-MK 163,13yā­nya­saṃ­khye­ya­vi­stā­rā­ṇi tā­nya­saṃ­khye­ya­yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­sra­vi­stā­rā­ṇi | sarvatra ca na­ra­kā­ṇāṃ pañcamo TARVV-MK 163,14bhāgaḥ saṃ­khye­ya­vi­stā­rā­ṇāṃ catvāro bhāgā a­saṃ­khye­ya­vi­stā­rā­ṇā­m | bā­ha­lya­mu­cya­te — TARVV-MK 163,15krośaḥ pra­tha­ma­pṛ­thi­vyā­m­, i­ta­rā­sva­rdhā­dhi­kāḥ kra­me­ṇai­va | TARVV-MK 163,16catvāraḥ saptamyāṃ sa­rve­ndra­ka­na­ra­ka­bā­ha­lya­m || TARVV-MK 163,17sve­ndra­ka­bā­ha­lyaṃ sva­tri­bhā­ga­pa­ri­va­rdhi­taṃ tacchreṇyāḥ | TARVV-MK 163,18śre­ṇī­ndra­ka­bā­ha­lya­sa­hi­taṃ jñeyaṃ pra­kī­rṇa­ka­sya || TARVV-MK 163,19tā­nye­tā­ni na­ra­kā­ṇi u­ṣṭra­kā­dya­śu­bha­saṃ­sthā­nā­ni śo­ca­na­ro­da­nā­kra­nda­nā­dya­śu­bha­nā­mā­ni vedi- TARVV-MK 163,20tavyāni | TARVV-MK 163,21atha teṣu sī­ma­nta­kā­di­ṣu na­ra­ke­ṣu pā­pa­ka­rma­va­śā­t prā­du­rbha­va­ntaḥ prāṇinaḥ kiṃ­la­kṣa­ṇā iti ? TARVV-MK 163,22ata āha — TA-MK 3.3 nārakā ni­tyā­'­śu­bha­ta­ra­le­śyā­pa­ri­ṇā­ma­de­ha­ve­da­nā­vi­kri­yāḥ || TARV-MK 3.3.1le­śyā­di­śa­bdā uktārthāḥ | TARVV-MK 163,24 le­śyā­da­yaḥ śabdā uktārthā ve­di­ta­vyāḥ | leśyā ca pari — TARVV-MK 163,25ṇāmaśca dehaśca vedanā ca vikriyā ca le­śyā­pa­ri­ṇā­ma­de­ha­ve­da­nā­vi­kri­yāḥ | loke pra­ti­yo­gya­nta­rā- TARVV-MK 163,26pekṣayā prakarṣo dṛṣṭaḥ, iha a­śu­bha­ta­rā iti ki­ma­pe­kṣya pra­ka­rṣa­ni­rde­śaḥ ? ucyate — TARV-MK 3.3.2ti­rya­gvya­pe­kṣo­'­ti­śa­ya­ni­rde­śaḥ | TARVV-MK 163,27 ti­ra­ścā­ma­pya­śu­bhā le­śyā­da­yo nā­ra­kā­ṇāṃ ca | tataḥ TARVV-MK 163,28pra­ka­rṣe­ṇa nā­ra­kā­ṇā­mi­tya­śu­bha­ta­rāḥ | TARV-MK 3.3.3ū­rdhvā­pe­kṣo vā­'­dho­ga­tā­nā­m | TARVV-MK 163,29 athavā ū­rdhva­na­ra­kā­śu­bha­ta­ra­le­śyā­dya­pe­kṣa­yā a­dho­ga­tā­nāṃ TARVV-MK 163,30prakarṣo draṣṭavyaḥ | TARV-MK 3.3.4ni­tya­gra­ha­ṇā­lle­śyā­dya­ni­vṛ­tti­pra­sa­ṅga iti cet; na; ā­bhī­kṣṇya­va­ca­na­tvā­t ni­tya­pra­ha­si­ta- vat | TARVV-MK 163,32 syā­de­ta­t — ni­tya­śa­bdo­'­yaṃ kū­ṭa­sthe­ṣva­vi­ca­le­ṣu bhāveṣu dṛṣṭaḥ, yathā nityā dyauḥ nityā TARVV-MK 163,33pṛthivī ni­tya­mā­kā­śa­mi­ti­, tathā le­śyā­dī­nā­ma­pi vya­yo­da­yā­bhā­vā­nni­tya­tve sati na­ra­kā­da­pra­cya­vaḥ TARVV-MK 164,01syāditi ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ā­bhī­kṣṇya­va­ca­nā­nni­tya­pra­ha­si­ta­va­t | yathā ni­tya­pra­ha­si­to TARVV-MK 164,02de­va­da­tta i­tyu­cya­te yo­'­bhī­kṣṇaṃ pra­ha­sa­ti­, na ca tasya pra­ha­sa­nā­ni­vṛ­ttiḥ­, kāraṇe sati bhāvāt | TARVV-MK 164,03tathā a­śu­bha­ka­rmo­da­ya­ni­mi­tta­va­śā­t le­śyā­da­yo­'­nā­ra­taṃ prā­du­rbha­va­ntī­ti ā­bhī­kṣṇya­va­ca­no ni­tya­śa­bdaḥ TARVV-MK 164,04prayuktaḥ | ni­tya­ma­śu­bha­ta­rā ni­tyā­śu­bha­ta­rāḥ su­psu­pe­ti vṛ­tti­rma­yū­ra­vyaṃ­sa­kā­di­tvā­dvā | ni­tyā­śu­bha­ta­rā TARVV-MK 164,05le­śyā­pa­ri­ṇā­ma­de­ha­ve­da­nā­vi­kri­yā yeṣāṃ ta ime ni­tyā­śu­bha­ta­ra­le­śyā­pa­ri­ṇā­ma­de­ha­ve­da­nā­vi­kri­yāḥ | TARVV-MK 164,06ta­trā­śu­bha­ta­ra­le­śyā iti — pra­tha­mā­dvi­tī­ya­yoḥ kā­po­ta­le­śyā | tṛ­tī­yā­yā­mu­pa­ri­ṣṭā­t kāpotī TARVV-MK 164,07adho nīlā | caturthyāṃ nīlā | pa­ñca­myā­mu­pa­ri nīlā adhaḥ kṛṣṇā | ṣaṣṭhyāṃ kṛṣṇā | saptamyāṃ TARVV-MK 164,08pa­ra­ma­kṛ­ṣṇā | eteṣāṃ nā­ra­kā­ṇāṃ svā­yuḥ­pra­mā­ṇā­va­dhṛ­tā dra­vya­le­śyā uktāḥ, bhā­va­le­śyā­stu ṣaḍapi TARVV-MK 164,09pra­tye­ka­ma­nta­rmu­hū­rta­pa­ri­va­rti­nyaḥ | TARVV-MK 164,10a­śu­bha­ta­ra­pa­ri­ṇā­mā iti — spa­rśa­ra­sa­ga­ndha­va­rṇa­śa­bda­pa­ri­ṇā­māḥ kṣe­tra­vi­śe­ṣa­ni­mi­tta­va­śā­da­ti­duḥ­kha- TARVV-MK 164,11he­ta­vo­'­śu­bha­ta­rāḥ | TARVV-MK 164,12a­śu­bha­ta­ra­de­hā iti — teṣāṃ śa­rī­rā­ṇya­śu­bha­nā­ma­pra­tya­yā­da­śu­bhā­ṅgo­pā­ṅga­spa­rśa­ra­sa­ga­ndha­va­rṇa — TARVV-MK 164,13svarāṇi hu­ṇḍa­saṃ­sthā­nā­ni ni­rlū­nā­ṇḍa­ja­śa­rī­rā­kṛ­tī­ni krū­ra­ka­ra­ṇa­vī­bha­tsa­pra­ti­bha­ya­da­rśa­nā­ni | yatheha TARVV-MK 164,14śle­ṣma­mū­tra­pu­rī­ṣa­ma­la­ru­dhi­ra­va­sā­me­daḥ­pū­ya­va­ma­na­pū­ti­māṃ­sa­ke­śā­sthi­ca­rmā­dya­śu­bha­mau­dā­ri­ka­ga­taṃ ta­to­'­pya- TARVV-MK 164,15tī­vrā­śu­bha­tvaṃ nā­ra­kā­ṇāṃ vai­kri­yi­ka­śa­rī­ra­tve­'­pi | tatra ra­tna­pra­bhā­yāṃ nā­ra­ka­śa­rī­ro­tse­dhaḥ TARVV-MK 164,16sapta dhanūṃṣi trayo hastāḥ ṣaṭ cā­ṅgu­la­yaḥ | a­dho­'­dho dvi­gu­ṇa­dvi­gu­ṇa utsedhaḥ | TARVV-MK 164,17a­śu­bha­ta­ra­ve­da­nā iti — a­bhya­nta­rā­sa­dve­dyo­da­ye sa­tya­nā­di­pā­ri­ṇā­mi­ka­śī­to­ṣṇa­bā­hya­ni­mi­tta­ja- TARVV-MK 164,18nitāḥ su­tī­vra­ve­da­nā bhavanti nā­ra­kā­ṇā­m | tadyathā — nidāghe madhyāhne vyabhre nabhasi pa­ṭu­ta­pa­na- TARVV-MK 164,19ki­ra­ṇa­sa­nta­pta­di­ga­nta­rā­le dū­rī­kṛṃ­ta­śī­ta­vā­te da­vā­gni­dā­hodvā­hi­pa­ru­ṣa­sa­mī­ra­ṇe rū­kṣa­de­śe sarvato TARVV-MK 164,20dī­ptā­gni­śi­khā­pa­rī­ta­sya tṛ­ṣṇā­rta­sya pi­tta­jva­ra­saṃ­tā­pi­ta­śa­rī­ra­sya ni­ṣpra­tī­kā­ra­sya yā­dṛ­gu­ṣṇa­jaṃ TARVV-MK 164,21duḥkhaṃ ta­to­'­pya­na­nta­gu­ṇa­mu­ṣṇa­na­ra­ke­ṣu duḥkhaṃ bhavati | mā­gha­mā­se hi­mā­nī­pa­ta­na­vyā­pta­śī­ta­di­ga­nta­rā­le TARVV-MK 164,22nabhasi pra­spa­nda­ja­lā­plu­ta­ka­rda­ma­ma­hī­ta­le rātrau śī­ta­vā­ta­pā­ta­pra­sphu­ri­ta­gā­tra­kṛ­ta­da­nta­vī­ṇa­sya śīta- TARVV-MK 164,23jva­rā­bhi­bhū­ta­ta­no­rni­ra­gnyā­śra­ya­prā­va­ra­ṇa­sya yādṛk śī­ta­sa­mu­dbha­vaṃ duḥkhaṃ ta­to­'­pya­na­nta­gu­ṇaṃ kaṣṭaṃ śīta- TARVV-MK 164,24na­ra­ke­ṣu duḥkhaṃ bhavati | athavā hi­ma­va­nmā­tra­stā­mra­gi­ri­ru­ṣṇa­na­ra­ke­ṣu yadi ni­kṣi­pye­ta kṣi­pra­me­va hi TARVV-MK 164,25dra­vī­bha­ve­t | sa evaṃ dra­vī­bhū­taḥ śī­ta­na­ra­ke­ṣu yadi ni­kṣi­pye­ta a­kṣi­ni­me­ṣa­mā­tra eva ghanaḥ syā- TARVV-MK 164,26di­tye­va­ma­nu­mī­ya­mā­naṃ śītoṣṇaṃ tatra ve­di­ta­vya­m | TARVV-MK 164,27pra­tha­mā­dvi­tī­yā­tṛ­tī­yā­ca­tu­rthī­ṣū­ṣṇa­ve­da­nā­nye­va na­ra­kā­ṇi | pa­ñca­myā­mu­pa­ri u­ṣṇa­ve­da­ne dve TARVV-MK 164,28na­ra­ka­śa­ta­sa­ha­sre­, adhaḥ śī­ta­ve­da­nā­nā­me­kaṃ śa­ta­sa­ha­sra­m ṣa­ṣṭhī­sa­pta­myoḥ śī­ta­ve­da­nā­nye­va | sarva- TARVV-MK 164,29sa­mu­dā­ye­na dvya­śī­ti­na­ra­ka­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi u­ṣṇa­ve­da­nā­ni­, dve na­ra­ka­śa­ta­sa­ha­sre śī­ta­ve­da­ne | TARVV-MK 164,30a­śu­bha­ta­ra­vi­kri­yā iti — śubhaṃ ka­ri­ṣyā­ma i­tya­śu­bha­ta­ra­me­va vi­ku­rva­nti | duḥ­khā­bhi­bhū­ta­ma­na­sa­śca TARVV-MK 164,31duḥ­kha­pra­tī­kā­ra­ci­kī­rṣa­yā ga­rī­ya­sa eva duḥ­kha­he­tū­n vi­ku­rva­nti | ta ete bhāvā a­dho­'­dho­'­śu­bha­ta­rāḥ TARVV-MK 164,32ve­di­ta­vyāḥ | TARVV-MK 164,33kimeṣāṃ nā­ra­kā­ṇāṃ śī­to­ṣṇa­ja­ni­ta­me­va duḥ­kha­mu­tā­nya­thā­pi bha­va­tī­ti ? ata āha — TA-MK 3.4 pa­ra­spa­ro­dī­ri­ta­duḥ­khāḥ || TARVV-MK 164,35kathaṃ pa­ra­spa­ro­dī­ri­ta­duḥ­kha­tva­m ? TARV-MK 3.4.1ni­rda­ya­tvā­t pa­ra­spa­ra­da­rśa­ne sati ko­po­tpa­tteḥ śvavat | TARVV-MK 165,01 yathā śvānaḥ śā­śva­ti­kā­kā­ra­ṇā­nā — TARVV-MK 165,02di­kā­la­pra­vṛ­tta­jā­ti­kṛ­ta­vai­rā­pā­di­ta­ni­rda­ya­tvā­t pa­ra­spa­ra­bha­kṣa­ṇa­bhe­da­na­che­da­nādyu­dī­ri­ta­duḥ­khā bha­va­nti­, TARVV-MK 165,03tathā nārakā api bha­va­pra­tya­ye­nā­va­dhi­jñā­ne­na mi­thyā­da­rśa­no­da­yā­dvi­bha­ṅga­vya­pa­de­śa­bhā­jā ca dū­rā­de­va TARVV-MK 165,04duḥ­kha­he­tū­na­va­ga­myo­tpa­nna­duḥ­khāḥ pra­tyā­sa­ttau pa­ra­spa­rā­lo­ka­nā­cca pra­jva­li­ta­ko­pā­gna­yaḥ sva­vi­kṛ­tā­si- TARVV-MK 165,05vā­sī­pa­ra­śu­bhi­ṇḍi­vā­lā­di­bhiḥ pa­ra­spa­ra­de­ha­ta­kṣa­ṇa­bhe­da­na­che­da­na­pī­ḍa­nā­di­bhi­ru­dī­ri­ta­duḥ­khā bhavanti | TARVV-MK 165,06ki­me­tā­vā­ne­va duḥ­kho­tpa­tti­kā­ra­ṇa­pra­kā­ra u­tā­nyo­'­pi ka­ści­da­stī­ti ? ata āha — TA-MK 3.5 saṃ­kli­ṣṭā­su­ro­dī­ri­ta­duḥ­khā­śca prāk caturthyāḥ || TARV-MK 3.5.1pū­rva­bha­va­saṃ­kle­śa­pa­ri­ṇā­mo­pā­ttā­śu­bha­ka­rmo­da­yā­t satataṃ kliṣṭāḥ saṃkliṣṭāḥ | TARVV-MK 165,08 pū­rva­ja­nma­ni TARVV-MK 165,09bhā­vi­te­nā­titīvreṇa saṃ­kle­śa­pa­ri­ṇā­me­na ya­du­pā­rji­taṃ pā­pa­ka­rma ta­syo­da­yā­t sa­ta­ta­ma­vi­ra­taṃ kliṣṭāḥ TARVV-MK 165,10saṃkliṣṭāḥ | TARV-MK 3.5.2a­su­ra­nā­ma­ka­rmo­da­yā­da­su­rāḥ | TARVV-MK 165,11 de­va­ga­ti­nā­ma­ka­rma­vi­ka­lpa­syā­su­ra­tva­saṃ­va­rta­na­sya karmaṇa udayā- TARVV-MK 165,12dasyanti pa­rā­ni­tya­su­rāḥ | TARV-MK 3.5.3saṃ­kli­ṣṭa­vi­śe­ṣa­ṇa­ma­nyā­su­ra­ni­vṛ­ttya­rtha­m | TARVV-MK 165,13 na sa­rve­'­su­rā nā­ra­kā­ṇāṃ duḥ­kha­mu­tpā­da­ya­nti | TARVV-MK 165,14kiṃ tarhi ? a­mbā­mba­rī­ṣā­da­ya eva ke­ca­ne­ti pra­da­rśa­nā­rthaṃ saṃ­kli­ṣṭa­vi­śe­ṣa­ṇa­m | TARV-MK 3.5.4a­su­rā­ṇāṃ ga­ti­vi­ṣa­ya­ni­ya­ma­pra­da­rśa­nā­rthaṃ prā­kca­tu­rthyā iti va­ca­na­m | TARVV-MK 165,15 teṣāṃ saṃkliṣṭā- TARVV-MK 165,16nā­ma­su­rā­ṇāṃ ve­da­no­dī­ra­ṇa­kā­ra­ṇā­nāṃ tisṛṣu pṛ­thi­vī­ṣu ga­ti­rnā­taḥ pa­ra­mi­ti pra­da­rśa­nā­rthaṃ prā­kca­tu­rthyā TARVV-MK 165,17i­tyu­cya­te | TARV-MK 3.5.5āṅo grahaṇaṃ la­dhva­rtha­mi­ti cet; na; saṃ­de­hā­t | TARVV-MK 165,18 syā­nma­ta­m — āṅtra pra­yo­kta­vyaḥ laghva- TARVV-MK 165,19rtham | sa eva maryādāṃ ga­ma­ya­tī­ti­; tanna; kiṃ; kā­ra­ṇa­m ? saṃ­de­hā­t | a­bhi­vi­dhā­va­pi āṅ TARVV-MK 165,20vartate ma­ryā­dā­yā­ma­pi­, tataḥ saṃdehaḥ syāt — ‘kiṃ saha caturthyā uta tataḥ prāg’ iti a­to­'­saṃ­de­hā­rthaṃ TARVV-MK 165,21prā­gva­ca­na­me­va yuktam | TARV-MK 3.5.6caśabdaḥ pū­rva­he­tu­sa­mu­cca­yā­rthaḥ | TARVV-MK 165,22 saṃ­kli­ṣṭā­su­ro­dī­ri­ta­duḥ­khā­śca pū­rvo­kta­he­tū­dī­ri­ta­duḥ­khā- TARVV-MK 165,23śceti sa­mu­cca­yā­rtha­śca­śa­bdaḥ­, i­ta­ra­thā hi tisṛṣu bhūmiṣu pū­rvo­kta­he­tva­bhā­vaḥ pra­tī­ye­ta | TARV-MK 3.5.7a­na­nta­ra­tvā­du­dī­ri­ta­gra­ha­ṇā­na­rtha­kya­mi­ti cet; na; tasya vṛttau pa­rā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 165,24 syā­nma­ta­m- TARVV-MK 165,25a­na­nta­ra­mu­dī­ri­ta­gra­ha­ṇa­ma­sti te­nai­vā­trā­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ ka­rta­vyaḥ­, a­na­rtha­kaṃ pu­na­ru­dī­ri­ta­gra­ha­ṇa­mi­ti­; tanna; TARVV-MK 165,26kiṃ kā­ra­ṇa­m ? tasya vṛttau pa­rā­rtha­tvā­t | sa hyu­dī­ri­ta­śa­bdaḥ vṛttau parārthe sa­nna­va­sthi­ta iha TARVV-MK 165,27saṃ­ba­ddhu­ma­śa­kyaḥ | TARV-MK 3.5.8vā­kya­va­ca­na­mi­ti cet; na; u­dī­ra­ṇa­he­tu­pra­kā­rapra­da­rśa­nā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 165,28 syā­de­ta­t — vā­kya­me­va TARVV-MK 165,29vaktavyaṃ pa­ra­spa­re­ṇo­dī­ri­ta­duḥ­khāḥ saṃ­kli­ṣṭā­su­rai­śca prāk caturthyā iti ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 165,30u­dī­ra­ṇa­he­tu­pra­kā­rapra­da­rśa­nā­rtha­tvā­t | pu­na­ru­dī­ri­ta­gra­ha­ṇe­no­dī­ra­ṇa­kā­ra­ṇa­pra­kā­rāḥ pra­da­rśya­nte | TARVV-MK 165,31tadyathā-ta­ptā­yo­ra­sa­pā­ya­na-ni­ṣṭa­ptā­ya­sta­mbhā­li­ṅga­na-kū­ṭa­śā­lma­lyā­ro­ha­ṇā­va­ta­ra­ṇā-'­yo­gha­nā­bhi­ghā­ta- TARVV-MK 166,01vā­sī­kṣu­ra­ta­kṣa­ṇa-kṣaraṇa-ta­pta­tai­lā­va­se­ca­nā-'­yaḥ­ku­mbhī­pā­kā-'­mba­rī­ṣa­bha­rja­na-ya­ntra­pī­la­naiḥ śū­la­śa­lā- TARVV-MK 166,02kā­vya­dha­na-kra­ka­ca­pā­ṭa­nā-'ṅgāradhā­mni­vā­ha­na-sū­cī­śā­ḍva­lā­va­ka­rṣa­ṇaiḥ vyā­ghra­rkṣa­dvī­pi­śva­śṛ­gā­la­vṛ­ka TARVV-MK 166,03ko­ka­mā­rjā­ra­na­ku­lā­khu­sa­rpa­vā­ya­sa­gṛ­dhra­ka­ṅko­lū­ka­śye­nā­di­khā­da­naiḥ ta­pta­vā­lu­kā­vi­ca­ra­ṇā-'­si­pa­tra­va­na- TARVV-MK 166,04pra­ve­śa­na-vai­ta­ra­ṇya­va­tā­ra­ṇa-pa­ra­spa­rayo­dha­nā­di­bhi­śca te saṃ­kli­ṣṭā­su­rā duḥ­kha­mu­dī­ra­ya­nti nāra- TARVV-MK 166,05kāṇām | kimarthaṃ ta evaṃ ku­rva­ntī­ti cet ? pā­pa­ka­rmā­bhi­ra­ta­tvā­t­, yathā go­ma­hi­ṣa­me­ṣa­va­rā­ha­ku­kku­ṭa- TARVV-MK 166,06va­rti­kā­lā­va­kā­n mallāṃśca yu­ddhya­mā­nā­n pa­ra­spa­raṃ ghnataśca dṛṣṭvā rā­ga­dve­ṣa­mo­hā­bhi­bhū­tā­nā­m TARVV-MK 166,07a­ku­śa­lā­nu­ba­ndhi­pu­ṇyā­nāṃ narāṇāṃ prī­ti­ru­tpa­dya­te­, tathā te­ṣā­ma­su­rā­ṇāṃ nā­ra­kāṃ­sta­thā kā­ra­ya­tā­ma­nyo­nyaṃ TARVV-MK 166,08ca dhnataḥ paśyatāṃ parā prī­ti­ru­tpa­dya­te | teṣāṃ satyapi devatve mā­yā­ni­dā­na­mi­thyā­da­rśa­na­śa­lya­tī­vra- TARVV-MK 166,09ka­ṣā­yo­pa­ha­ta­sya a­nā­lo­ci­ta­bhā­va­do­ṣa­sya a­pra­tya­va­ma­rśa­sya a­ku­śa­lā­nu­ba­ndha­sya puṇyasya ka­rma­ṇa­sta­pa- TARVV-MK 166,10saśca sā­va­dya­do­ṣā­nu­ka­rṣi­ṇa­sta­tpha­laṃ yat satsvapi a­ne­ke­ṣu prī­ti­he­tu­ṣu aśubhā eva prī­ti­he­ta­va TARVV-MK 166,11iti | evaṃ che­da­bhe­dā­di­bhiḥ śa­ka­lī­kṛ­ta­mū­rtī­nā­ma­pi teṣāṃ na ma­ra­ṇa­ma­kā­le vidyate | kutaḥ ? TARVV-MK 166,12­“­au­pa­pā­di­kā a­na­pa­va­rtyā­yu­ṣaḥ” iti va­ca­nā­t | teṣāṃ hi ja­gha­nya­ma­dhya­mo­tkṛ­ṣṭa­bhe­da- TARVV-MK 166,13bhinnaṃ yā­va­dā­yu­ra­va­ba­ddhaṃ tā­va­dya­thā­kā­la­me­va vi­pa­cya­te no­dī­ra­ṇapra­tya­ya­va­śā­da­pa­va­rttya­te | TARVV-MK 166,14yadyevaṃ tadeva tā­va­du­cya­tāṃ nā­ra­kā­ṇāṃ ki­ya­dā­yu­ri­ti ? ata āha — TA-MK 3.6 te­ṣve­ka­tri­sa­pta­da­śa­sa­pta­da­śa­dvā­viṃ­śa­ti­tra­ya­striṃ­śa­tsā­ga­ro­pa­mā sattvānāṃ parā sthitiḥ || TARVV-MK 166,17sā­ga­ro­pa­me­ti ko'yaṃ śabdaḥ ? sāgara upamā yasyāḥ seyaṃ sā­ga­ro­pa­mā | ka u­pa­mā­rthaḥ ? TARV-MK 3.6.1sā­ga­ra­syo­pa­mā­tvaṃ dra­vya­bhū­ya­stvā­t | TARVV-MK 166,18 yathā sāgaro ja­la­sa­mū­he­na mūyasā yu­kta­sta­thā āyuḥ- TARVV-MK 166,19karmāpi bha­va­dhā­ra­ṇa­kā­ra­ṇa­pu­dga­la­dra­vya­sa­mū­he­na mahatā yogāt sā­ga­re­ṇo­pa­mī­ya­te | TARV-MK 3.6.2e­kā­dī­nāṃ kṛ­ta­dva­ndvā­nāṃ sā­ga­ro­pa­mā­vi­śe­ṣa­ṇa­tva­m | TARVV-MK 166,20 e­kā­da­yaḥ śabdāḥ kṛ­ta­dva­ndvāḥ sāga- TARVV-MK 166,21ro­pa­mā­śa­bda­sya vi­śe­ṣa­ṇa­tve­na ni­yu­jya­nte | ekā ca tisraśca sapta ca daśa ca sa­pta­da­śa ca dvāviṃśa- TARVV-MK 166,22tiśca tra­ya­striṃ­śa­cca e­ka­tri­sa­pta­da­śa­sa­pta­da­śa­dvā­viṃ­śa­ti­tra­ya­striṃ­śa­ta­stā eva sā­ga­ro­pa­māḥ ekatri- TARVV-MK 166,23sa­pta­da­śa­sa­pta­da­śa­dvā­viṃ­śa­ti­tra­ya­striṃ­śa­tsā­ga­ro­pa­māḥ | ka­tha­me­ka­śa­bda­sya puṃ­va­dbhā­vaḥ ? nanu bhinnā- TARVV-MK 166,24dhi­ka­ra­ṇa­tvā­nna prā­pno­ti­; nāyaṃ puṃ­va­dbhā­vaḥ­, au­tta­ra­pa­di­kaṃ hra­sva­tva­m­, yathā e­ka­kṣī­ra­mi­ti | TARVV-MK 166,25athavā sāgara upamā yasya ta­tsā­ga­ro­pa­ma­mā­yuḥ­, ekaṃ ca trīṇi ca sapta ca sa­pta­da­śa ca dvāviṃśa- TARVV-MK 166,26tiśca tra­ya­striṃ­śa­cca e­ka­tri­sa­pta­da­śa­sa­pta­da­śa­dvā­viṃ­śa­ti­tra­ya­striṃ­śa­tsā­ga­ro­pa­ma­mā­yu­rya­syāḥ saika- TARVV-MK 166,27tri­sa­pta­da­śa­sa­pta­da­śa­dvā­viṃ­śa­ti­tra­ya­striṃ­śa­tsā­ga­ro­pa­me­ti sthi­tya­pe­kṣaḥ strī­li­ṅga­ni­rde­śaḥ | TARV-MK 3.6.3ra­tna­pra­bhā­di­bhi­rā­nu­pū­rvye­ṇa saṃbandho ya­thā­kra­mā­nu­vṛ­tteḥ | TARVV-MK 166,28 ‘­ya­thā­kra­ma­m­’ i­tya­nu­va­rta­te | tato TARVV-MK 166,29ra­tna­pra­bhā­di­bhi­re­kā­dī­nā­mā­nu­pū­rvye­ṇa saṃbandho ve­di­ta­vyaḥ | ra­tna­pra­bhā­yā­me­ka­sā­ga­ro­pa­mā sthitiḥ, TARVV-MK 167,01śa­rka­rā­pra­bhā­yāṃ tri­sā­ga­ro­pa­mā sthitiḥ, vā­lu­kā­pra­bhā­yāṃ sa­pta­sā­ga­ro­pa­mā sthitiḥ, pa­ṅka­pra­bhā­yāṃ TARVV-MK 167,02da­śa­sā­ga­ro­pa­mā sthitiḥ, dhū­ma­pra­bhā­yāṃ sa­pta­da­śa­sā­ga­ro­pa­mā sthitiḥ, ta­maḥ­pra­bhā­yāṃ dvā­viṃ­śa­ti­sā­ga- TARVV-MK 167,03ropamā sthitiḥ, ma­hā­ta­maḥ­pra­bhā­yāṃ tra­ya­striṃ­śa­tsā­ga­ro­pa­mā sthi­ti­ri­ti | TARV-MK 3.6.4na­ra­ka­pra­sa­ṅgaḥ ‘­te­ṣu­’ iti va­ca­nā­di­ti cet; na; ra­tna­pra­bhā­dyu­pa­la­kṣi­ta­tvā­t | TARVV-MK 167,04 syānma- TARVV-MK 167,05tam — ‘­te­ṣu­’­i­ti­va­ca­nā­nna­ra­kā­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ prāpnoti | tataḥ kim ? ra­tna­pra­bhā­yāṃ tra­yo­da­śe­ndra­ka­na­ra­ka- TARVV-MK 167,06saṃjñāni ta­trā­rā­de­va sī­ma­nta­kā­di­ṣvi­ndra­ka­na­ra­ke­ṣu sthi­ti­ri­yaṃ pa­ri­sa­mā­pye­ta­, neṣyate ca, tasmātte- TARVV-MK 167,07ṣviti va­ca­na­ma­yu­kta­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ra­tna­pra­bhā­dyu­pa­la­kṣi­ta­tvā­t | yāni ra­tna­pra­bhā- TARVV-MK 167,08dya­dhi­ka­ra­ṇa­tve­no­pa­la­kṣi­tā­ni triṃ­śa­ccha­ta­sa­ha­srā­dya­va­dhṛ­ta­pa­ri­mā­ṇā­ni te­ṣve­ka­sā­ga­ro­pa­mā­di­kā TARVV-MK 167,09sthi­ti­ri­ti nāsti doṣaḥ | TARV-MK 3.6.5sā­ha­ca­ryā­dvā tā­ccha­bdya­si­ddhiḥ | TARVV-MK 167,10 athavā na­ra­ka­sa­ha­ca­ri­tā bhū­ma­yo­'­pi na­ra­kā­ṇī­tyu­cya­nte | TARVV-MK 167,11a­ta­ste­ṣu ra­tna­pra­bhā­di­ṣu na­ra­ke­ṣu prā­du­rbha­va­tāṃ sa­ttvā­nā­me­ka­sā­ga­ro­pa­mā­di­kā sthi­ti­ri­tya­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ­, TARVV-MK 167,12evaṃ ca kṛtvā teṣviti va­ca­na­ma­rtha­va­t­, i­ta­ra­thā hi vya­va­dhā­nā­d bhū­mi­bhi­ra­na­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ syāt | TARV-MK 3.6.6na­ra­ka­sthi­ti­pra­sa­ṅga iti cet; na; sa­ttvā­nā­mi­ti va­ca­nā­t | TARVV-MK 167,13 syā­de­ta­t — yadi pṛthivyu- TARVV-MK 167,14pa­la­kṣi­ta­na­ra­kā­bhi­saṃ­ba­ndha iṣṭaḥ, nanu na­ra­kā­ṇā­me­vai­ka­sā­ga­ro­pa­mā­di­sthi­ti­saṃ­ba­ndhaḥ prāpnoti na TARVV-MK 167,15nā­ra­kā­ṇā­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? sa­ttvā­nā­mi­ti va­ca­nā­t teṣu na­ra­ke­ṣu sa­ttvā­nā­mi­yaṃ TARVV-MK 167,16sthitirna na­ra­kā­ṇā­mi­ti | TARV-MK 3.6.7pa­ro­tkṛ­ṣṭe­ti paryāyau | TARVV-MK 167,17 parā u­tkṛ­ṣṭe­ti pa­ryā­ya­śa­bdā­vi­mau tena nā­ra­kā­ṇā­mu­ktā sthi- TARVV-MK 167,18ti­ru­tkṛ­ṣṭā | ra­tna­pra­bhā­di­ṣu pra­ti­pra­stā­raṃ ja­gha­nyā­pi sthi­ti­ru­cya­te — sī­ma­nta­ke­ndra­ke ta­cchre­ṇi­ṣu TARVV-MK 167,19cā­ṣṭā­sva­pi nā­ra­kā­ṇāṃ jaghanyā sthi­ti­rda­śa­va­rṣa­sa­ha­srā­ṇi utkṛṣṭā na­va­ti­va­rṣa­sa­ha­srā­ṇi­, a­ja­gha­nyo- TARVV-MK 167,20tkṛṣṭā madhye sa­ma­yo­tta­rā | ni­ra­ye­ndra­ke ta­cchre­ṇi­ṣu cā­ṣṭā­sva­pi nā­ra­kā­ṇāṃ jaghanyā na­va­ti­rva­rṣa- TARVV-MK 167,21sa­ha­srā­ṇi­, ‘­da­śa­va­rṣa­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi­’ ‘iti kvāpi pāṭhaḥ’ | utkṛṣṭā na­va­ti­rva­rṣa­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi­, ajagha- TARVV-MK 167,22nyotkṛṣṭā madhye sa­ma­yo­tta­rā | ro­ru­ke­ndra­ke ta­cchre­ṇi­ṣu cā­ṣṭā­sva­pi nā­ra­kā­ṇāṃ jaghanyā ekā TARVV-MK 167,23pū­rva­ko­ṭī­, u­tkṛ­ṣṭe­nā­saṃ­khyā­tāḥ pū­rva­ko­ṭyaḥ­, a­ja­gha­nyo­tkṛ­ṣṭā madhye sa­ma­yo­tta­rā | bhrā­nte­ndra­ke TARVV-MK 167,24ta­cchre­ṇi­ṣu cā­ṣṭā­sva­pi nā­ra­kā­ṇāṃ jaghanyā a­saṃ­khyā­tāḥ pū­rva­ko­ṭyaḥ­, u­tka­rṣe­ṇa sā­ga­ro­pa­ma­syai­ko TARVV-MK 167,25da­śa­bhā­gaḥ­, a­ja­gha­nyo­tkṛ­ṣṭā madhye sa­ma­yo­tta­rā | u­dbhrā­nte­ndra­ke ta­cchre­ṇi­ṣu cā­ṣṭā­sva­pi nāra- TARVV-MK 167,26kāṇāṃ jaghanyā sā­ga­ro­pa­ma­syai­ko da­śa­bhā­gaḥ­, utkṛṣṭā sā­ga­ro­pa­ma­sya dvau daśa bhāgau, a­ja­gha­nyo­tkṛ­ṣṭā TARVV-MK 167,27madhye sa­ma­yo­tta­rā | saṃ­bhrā­nte­ndra­ke ta­cchre­ṇi­ṣu cā­ṣṭā­sva­pi nā­ra­kā­ṇāṃ jaghanyā sā­ga­ro­pa­ma­sya TARVV-MK 167,28dvau da­śa­bhā­gau u­tka­rṣe­ṇa sā­ga­ro­pa­ma­sya trayo da­śa­bhā­gāḥ­, a­ja­gha­nyo­tkṛ­ṣṭā madhye sa­ma­yo­tta­rā asaṃ- TARVV-MK 167,29bhrā­nte­ndra­ke ta­cchre­ṇi­ṣu cā­ṣṭā­sva­pi nā­ra­kā­ṇāṃ jaghanyā sā­ga­ro­pa­ma­sya trayo da­śa­bhā­gāḥ­, utkṛṣṭā TARVV-MK 167,30sā­ga­ro­pa­ma­sya catvāro da­śa­bhā­gāḥ­, a­ja­gha­nyo­tkṛ­ṣṭā madhye sa­ma­yo­tta­rā | vi­bhrā­nte­ndra­ke ta­cchre­ṇi­ṣu TARVV-MK 167,31cā­ṣṭā­sva­pi nā­ra­kā­ṇāṃ jaghanyā sā­ga­ro­pa­ma­sya catvāro da­śa­bhā­gāḥ utkṛṣṭā sā­ga­ro­pa­ma­sya pañca TARVV-MK 167,32da­śa­bhā­gāḥ­, a­ja­gha­nyo­tkṛ­ṣṭā madhye sa­ma­yo­tta­rā | ta­pte­ndra­ke ta­cchre­ṇi­ṣu cā­ṣṭā­sva­pi nā­ra­kā­ṇāṃ TARVV-MK 167,33jaghanyā sā­ga­ro­pa­ma­sya pañca da­śa­bhā­gāḥ­, utkṛṣṭā sā­ga­ro­pa­ma­sya ṣaḍ da­śa­bhā­gāḥ­, a­ja­gha­nyo­tkṛ­ṣṭā TARVV-MK 167,34madhye sa­ma­yo­tta­rā | tra­ste­ndra­ke ta­cchre­ṇi­ṣu cā­ṣṭā­sva­pi nā­ra­kā­ṇāṃ jaghanyā sā­ga­ro­pa­ma­sya ṣaḍ TARVV-MK 167,35da­śa­bhā­gāḥ­, utkṛṣṭā sā­ga­ro­pa­ma­sya sapta da­śa­bhā­gāḥ­, a­ja­gha­nyo­tkṛ­ṣṭā madhye sa­ma­yo­tta­rā | TARVV-MK 168,01vyu­tkrā­nte­ndra­ke ta­cchre­ṇi­ṣu cā­ṣṭā­sva­pi nā­ra­kā­ṇāṃ jaghanyā sā­ga­ro­pa­ma­sya sapta da­śa­bhā­gāḥ TARVV-MK 168,02utkṛṣṭā sā­ga­ro­pa­ma­syā­ṣṭau da­śa­bhā­gāḥ a­ja­gha­nyo­tkṛ­ṣṭā madhye sa­ma­yo­tta­rā | a­va­krā­nte­ndra­ke TARVV-MK 168,03ta­cchre­ṇi­ṣu cā­ṣṭā­sva­pi nā­ra­kā­ṇāṃ jaghanyā sā­ga­ro­pa­ma­syā­ṣṭau da­śa­bhā­gāḥ­, utkṛṣṭā sāgaro — TARVV-MK 168,04pamasya nava da­śa­bhā­gāḥ a­ja­gha­nyo­tkṛ­ṣṭā madhye sa­ma­yo­tta­rā | vi­krā­nte­ndra­ke ta­cchre­ṇi­ṣu cā­ṣṭā­sva­pi TARVV-MK 168,05nā­ra­kā­ṇāṃ jaghanyā sā­ga­ro­pa­ma­sya nava da­śa­bhā­gāḥ­, utkṛṣṭā sā­ga­ro­pa­mā­, a­ja­gha­nyo­tkṛ­ṣṭā madhye TARVV-MK 168,06sa­ma­yo­tta­rā | TARVV-MK 168,07śa­rka­rā­pra­bhā­di­ṣu pra­ti­pra­stā­ra­mu­tkṛ­ṣṭā sthitiḥ ka­ra­ṇa­kra­me­ṇa ve­di­ta­vyā | ka­tha­mi­ti cet ? TARVV-MK 168,08ucyate — TARVV-MK 168,09“­u­pa­ri­sthi­te­rvi­śe­ṣaḥ sva­pra­ta­ra­vi­bhā­ji­te­ṣṭa­saṃ­gu­ṇi­taḥ | TARVV-MK 168,10u­pa­ri­pṛ­thi­vī­sthi­ti­yu­taḥ sveṣṭa-pra­ta­ra­sthi­ti­rma­ha­tī || ”TARVV-MK 168,11u­pa­ryu­tkṛ­ṣṭā­'­dho jaghanyā sarvatra sa­ma­yā­dhi­kā a­ja­gha­nyo­tkṛ­ṣṭā madhye sa­ma­yo­tta­rā | TARVV-MK 168,12a­thai­te­ṣāṃ nā­ra­kā­ṇā­mu­tpā­da­vi­ra­ha­kā­laḥ ki­yā­ni­ti ? a­tro­cya­te — sarvāsu pṛ­thi­vī­ṣu jaghanya TARVV-MK 168,13e­ka­sa­ma­yaḥ­, u­tkṛ­ṣṭā­śca­tu­rviṃ­śa­ti­mu­hū­rtāḥ­, sa­pta­rā­triṃ­di­vā­ni­, pakṣaḥ, māsaḥ, dvau māsau, catvāro TARVV-MK 168,14māsāḥ, ṣaṇmāsā iti ra­tna­pra­bhā­di­ṣu krameṇa jñeyāḥ | TARVV-MK 168,15a­tho­tpā­daḥ kva ke­ṣā­mi­ti ? a­tro­cya­te — pra­tha­mā­yā­ma­saṃ­jñi­na u­tpa­dya­nte | pra­tha­mā­dvi­tī­ya­yoḥ TARVV-MK 168,16sa­rī­sṛ­pāḥ | tisṛṣu pakṣiṇaḥ | ca­ta­sṛ­ṣū­ra­gāḥ | pañcasu siṃhāḥ | ṣaṭsu striyaḥ | saptasu matsya- TARVV-MK 168,17manuṣyāḥ | na ca devā nārakā vā na­ra­ke­ṣu u­tpa­dya­nte | TARVV-MK 168,18pra­tha­mā­yā­mu­tpa­dya­mā­nā nārakā mi­thyā­tve­nā­dhi­ga­tāḥ ke­ci­nmi­thyā­tve­na ni­ryā­nti­, mithyā — TARVV-MK 168,19tve­nā­dhi­ga­tāḥ kecit sā­sā­da­na­sa­mya­ktve­na niryānti | mi­thyā­tve­nā­dhi­ga­tāḥ ke­ci­tsa­mya­ktve­na TARVV-MK 168,20niryānti | ke­ci­tsa­mya­ktve­nā­dhi­ga­tāḥ sa­mya­ktve­nai­va niryānti kṣā­yi­ka­sa­mya­gdṛ­ṣṭya­pe­kṣa­yā | TARVV-MK 168,21dvi­tī­yā­di­ṣu pañcasu nārakā mi­thyā­tve­nā­dhi­ga­tāḥ ke­ci­nmi­thyā­tve­na ni­ryā­nti­, mi­thyā­tve­nā­dhi — TARVV-MK 168,22gatāḥ kecit sā­sā­da­na­sa­mya­ktve­na ni­ryā­nti­, mithyātve praviṣṭāḥ kecit sa­mya­ktve­na niryānti | TARVV-MK 168,23saptamyāṃ nārakā mi­thyā­tve­nā­dhi­ga­tā mi­thyā­tve­nai­va niryānti | ṣaḍbhya u­pa­ri­pṛ­thi­vī­bhyo nārakāḥ TARVV-MK 168,24mi­thyā­tva­sā­sā­da­na­sa­mya­ktvā­bhyā­mu­dva­rti­tā dve ti­rya­ṅma­nu­ṣya­ga­tī āyānti | ti­rya­kṣvā­yā­tāḥ TARVV-MK 168,25pa­ñce­ndri­ya­ga­rbha­ja­saṃ­jñi­pa­ryā­pta­ka­saṃ­khye­ya­va­rṣā­yu­ṣū­tpa­dya­nte ne­ta­re­ṣa | ma­nu­ṣye­ṣvā­yā­tā ga­rbha­ja­pa­ryā­pta­ke­ṣu TARVV-MK 168,26saṃ­khye­ya­va­rṣā­yu­ṣū­tpa­dya­nte ne­ta­re­ṣu | nārakāḥ sa­mya­ṅmi­thyā­dṛ­ṣṭa­ya­ste­na guṇena no­dva­rta­nte | nārakāḥ TARVV-MK 168,27sa­mya­gdṛ­ṣṭa­yaḥ sa­mya­ktve­no­dva­rti­tā e­kā­me­va ma­nu­ṣya­ga­ti­mā­yā­nti­, ma­nu­ṣye­ṣvā­yā­tāḥ ga­rbha­ja­pa­ryā­pta­ka — TARVV-MK 168,28saṃ­khye­ya­va­rṣā­yu­ṣū­tpa­dya­nte ne­ta­re­ṣu | saptamyāṃ nārakā mi­thyā­dṛ­ṣṭa­yo na­ra­ke­bhya u­dva­rti­tā e­kā­me­va TARVV-MK 168,29ti­rya­gga­ti­mā­yā­nti­, ti­rya­kṣvā­yā­tāḥ pa­ñce­ndri­ya­ga­rbha­ja­pa­ryā­pta­ka­saṃ­khye­ya­va­rṣā­yu­ṣū­tpa­dya­nte ne­ta­re­ṣu | TARVV-MK 168,30tatra cotpannāḥ sarve ma­ti­śru­tā­va­dhi­sa­mya­ktva­sa­mya­ṅmi­thyā­tva­saṃ­ya­mā­saṃ­ya­mā­n no­tpā­da­ya­nti | TARVV-MK 168,31ṣaṣṭhyāḥ u­dva­rti­tā nā­ra­kā­sti­rya­ṅma­nu­ṣye­ṣu jātā ke­ci­nma­ti­śru­tā­va­dhi­sa­mya­ktva­sa­mya­ṅmi­thyā­tvaṃ TARVV-MK 168,32saṃ­ya­mā­saṃ­ya­mā­n ṣa­ḍu­tpā­da­ya­nti na sarve nā­pya­to­'­nya­t | pañcamyā u­dva­rti­tā­sti­rya­kṣū­tpa­nnāḥ kecit TARVV-MK 168,33ṣa­ḍu­tpā­da­ya­nti na sarve nā­pya­to­'­nya­t­, ma­nu­ṣye­ṣū­tpa­nnāḥ ke­ci­nma­ti­śru­tā­va­dhi­ma­naḥ­pa­rya­ya­sa­mya­ktva­sa­mya­ṅ- TARVV-MK 168,34mi­thyā­tva­saṃ­ya­mā­saṃ­ya­ma­saṃ­ya­mā­nu­tpā­da­ya­nti na sarve nā­pya­to­'­nya­t | caturthyā u­dva­rti­tā­sti­rya­kṣū­tpa­nnāḥ TARVV-MK 168,35ke­ci­nma­tyā­dī­n ṣa­ḍu­tpā­da­ya­nti na sarve nā­pya­to­'­nya­t­, ma­nu­ṣye­ṣū­tpa­nnāḥ ke­ci­nma­ti­śru­tā­va­dhi­ma­naḥ­pa­rya­ya- TARVV-MK 169,01ke­va­la­sa­mya­ktva­sa­mya­ṅmi­thyā­tva­saṃ­ya­mā­saṃ­ya­ma­saṃ­ya­mā­nu­tpā­da­ya­nti­, na ca ba­la­de­va­vā­su­de­va­ca­kra­dha­ra­tī­rtha- TARVV-MK 169,02ka­ra­tvā­nyu­tpā­da­ya­nti­, kecit ka­rmā­ṣṭa­kā­nta­ka­rāḥ siddhyanti | upari tisṛbhya u­dva­rti­tā­sti­rya­kṣu TARVV-MK 169,03jātāḥ kecit ṣa­ḍu­tpā­da­ya­nti­, ma­nu­ṣye­ṣū­tpa­nnāḥ kecit ma­ti­śru­tā­va­dhi­ma­naḥ­pa­rya­ya­ke­va­la­sa­mya­ktva­sa­mya­ṅ — TARVV-MK 169,04mi­thyā­tva­saṃ­ya­mā­saṃ­ya­ma­saṃ­ya­mā­nu­tpā­da­ya­nti na ca ba­la­de­va­vā­su­de­va­ca­kra­dha­ra­tvā­nyu­tpā­da­ya­nti kecittī — TARVV-MK 169,05rtha­ka­ra­tva­mu­tpā­da­ya­nti­, apare ka­rmā­ṣṭa­kā­nta­ka­rāḥ sidhyanti | TARVV-MK 169,06uktaḥ sa­ptā­va­ni­vi­stī­rṇo­'­dho­lo­kaḥ | TARVV-MK 169,07idānīṃ ti­rya­glo­ko­'­va­sa­ra­prā­pto vyākhyeyaḥ | ta­trai­ta­tsyā­t — kimatra vyā­khye­ya­m ? dvī­pa­sa­mu — TARVV-MK 169,08drā­dhi­ṣṭhā­tṛ­dha­ra­ṇī­dha­ra­va­na­kṣe­trā­nta­ra­pa­ri­mā­ṇā­di | yadyevaṃ ta­da­va­ti­ṣṭha­tā­m­, i­da­me­va tā­va­dvyā­kri­ya­tāṃ TARVV-MK 169,09kutaḥ pu­na­ri­yaṃ ti­rya­glo­ka­saṃ­jñā pra­vṛ­tte­ti ? ucyate — ya­to­'­saṃ­khye­yāḥ sva­yaṃ­bhū­ra­ma­ṇa­pa­rya­ntā­sti­rya­kpra- TARVV-MK 169,10ca­ya­vi­śe­ṣe­ṇā­va­sthi­tā dvī­pa­sa­mu­drā­sta­taḥ ti­rya­glo­ka iti | yadyevaṃ ke pu­na­sti­rya­ga­va­sthi­tā iti ? TARVV-MK 169,11ata āha — TA-MK 3.7 ja­mbū­dvī­pa­la­va­ṇo­dā­da­yaḥ śu­bha­nā­mā­no dvī­pa­sa­mu­drāḥ || TARVV-MK 169,13āha — kutaḥ pu­na­ri­yaṃ ja­mbū­dvī­pa­saṃ­jñe­ti ? ucyate — TARV-MK 3.7.1pra­ti­vi­śi­ṣṭa­ja­mbū­vṛ­kṣā­sā­dhā­ra­ṇā­dhi­ka­ra­ṇa­tvā­jja­mbū­dvī­paḥ | TARVV-MK 169,14 ayaṃ hi dvīpaḥ pra­ti­vi­śi­ṣṭa­sya TARVV-MK 169,15ja­mbū­vṛ­kṣa­sya sa­pa­ri­vā­ra­syā­sā­dhā­ra­ṇā­dhi­ka­ra­ṇa­tvaṃ bibhartti nānye dhā­ta­kī­kha­ṇḍā­da­yo dvī­pā­sta­to- TARVV-MK 169,16'sya ta­tsā­ha­ca­ryā­t ja­mbū­dvī­pa iti saṃjñā a­nā­di­kā­la­pra­vṛ­ttā | tadyathā — u­tta­ra­ku­ru­ma­dhye jagatī TARVV-MK 169,17pa­ñca­yo­ja­na­śa­tā­yā­ma­vi­ṣka­mbhā ta­ttri­gu­ṇa­sā­ti­re­ka­pa­ri­kṣe­pā tataḥ pra­de­śa­hā­nyā ba­hiḥ­pa­ri­hī­ya­mā­ṇā TARVV-MK 169,18madhye dvā­da­śa­yo­ja­na­bā­ha­lyā­, ante kro­śa­dva­ya­bā­ha­lyā sā caikayā pa­dma­va­ra­ve­di­ka­yā jā­mbū­na­da­ma­yyā TARVV-MK 169,19pa­ri­kṣi­ptā | tasyā ba­hu­de­śa­ma­dhya­bhā­ge nā­nā­ra­tna­ma­ya­me­kaṃ pī­ṭha­ma­ṣṭa­yo­ja­nā­yā­maṃ ca­tu­ryo­ja­na­vi­ṣka­mbhaṃ TARVV-MK 169,20tā­va­du­cchrā­yaṃ dvā­da­śa­bhiḥ pa­dma­va­ra­ve­di­kā­bhiḥ pa­ri­kṣi­pta­m | tāsāṃ ca pa­dma­va­ra­ve­di­kā­nāṃ pratyekaṃ TARVV-MK 169,21catvāri to­ra­ṇā­ni śvetāni va­ra­ka­na­ka­stū­pi­kā­ni­, ta­syo­pa­ri maṇima­ya­mu­pa­pī­ṭhaṃ yo­ja­nā­yā­ma­vi- TARVV-MK 169,22ṣkambhaṃ kro­śa­dva­yo­cchrā­ya­m | tanmadhye ja­mbū­vṛ­kṣaḥ su­da­rśa­nā­khyo yo­ja­na­dva­yo­cchri­ta­ska­ndhaḥ ṣa­ḍyo­ja­no- TARVV-MK 169,23tse­dha­vi­ṭa­paḥ­, madhye ṣa­ḍyo­ja­na­vi­ṣka­mbha­pa­ri­ma­ṇḍa­laḥ a­ṣṭa­yo­ja­nā­yā­maḥ ta­da­rdha­mu­cchri­tā­nāṃ jambūnā- TARVV-MK 169,24ma­ṣṭa­śa­te­na pa­ri­vṛ­taḥ su­ra­va­ra­va­ni­tā­krā­ntaḥ­, ta­dyo­gā­jja­mbū­dvī­paḥ | TARV-MK 3.7.2la­va­ṇa­ra­sā­mbu­yo­gā­lla­va­ṇo­daḥ | TARVV-MK 169,25 la­va­ṇa­ra­se­nā­mbu­nā yogāt samudro la­va­ṇo­da iti saṃjñā- TARVV-MK 169,26yate | u­da­kśa­bda­sya pū­rva­pa­dabhūtasya u­tta­ra­pa­da­bhū­ta­sya ca saṃ­jñā­yā­mu­da­bhā­vo­'­nvā­khyā­taḥ | TARVV-MK 169,27ja­mbū­dvī­pa­śca la­va­ṇo­da­śca ja­mbū­dvī­pa­la­va­ṇo­dau tāvādī yeṣāṃ te ja­mbū­dvī­pa­la­va­ṇo­dā­da­yaḥ | TARVV-MK 169,28dvīpāśca sa­mu­drā­śca dvī­pa­sa­mu­drā ya­thā­saṃ­khya­ma­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ | ja­mbū­dvī­pā­da­yo dvīpā la­va­ṇo­dā­da­yaḥ samudrā TARVV-MK 169,29iti | kiṃ nā­mā­na­ste ? śu­bha­nā­mā­naḥ | yāni loke śubhāni nāmāni tānyeṣāṃ nāmāni tadyathā- TARVV-MK 169,30ja­mbū­dvī­po la­va­ṇo­daḥ­, dhā­ta­kī­kha­ṇḍaḥ kā­lo­daḥ­, pu­ṣka­ra­va­raḥ pu­ṣka­ro­daḥ­, vā­ru­ṇī­va­raḥ vā­ru­ṇo­daḥ­, kṣīra — TARVV-MK 169,31varaḥ kṣī­ro­daḥ­, ghṛ­ta­va­raḥ ghṛ­to­daḥ­, i­kṣu­va­raḥ i­kṣū­daḥ­, na­ndī­śva­ra­va­raḥ na­ndī­śva­ro­da i­tye­va­mā­da­yo­'­saṃ­khye­yā TARVV-MK 170,01dvī­pa­sa­mu­drāḥ sva­ya­mbhū­ra­ma­ṇa­dvī­pa­sva­ya­mbhū­ra­ma­ṇo­da­pa­rya­ntāḥ | ki­ya­da­saṃ­khye­yāḥ ? a­rdha­tṛ­tī­ya­sā­ga­ro — TARVV-MK 170,02pa­ma­sa­ma­yasaṃkhyāḥ | TARVV-MK 170,03amīṣāṃ vi­ṣka­mbha­sa­nni­ve­śa­saṃ­sthā­na­vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­ttya­rtha­mā­ha — TA-MK 3.8 dvi­rdvi­rvi­ṣka­mbhāḥ pū­rva­pū­rva­pa­ri­kṣe­pi­ṇo va­la­yā­kṛ­ta­yaḥ || TARV-MK 3.8.1dvi­rdvi­ri­ti vīpsābhyāvṛ­tti­va­ca­naṃ vi­ṣka­mbha­dvi­gu­ṇa­tva­vyā­ptya­rtha­m | TARVV-MK 170,05 ādyasya dvīpasya yo TARVV-MK 170,06vi­ṣka­mbha­sta­ddvi­gu­ṇo ja­la­dhi­sta­ddvi­gu­ṇa­vi­ṣka­mbho dvitīyo dvīpaḥ ta­ddvi­gu­ṇa­vi­ṣka­mbho dvitīyo TARVV-MK 170,07ja­la­dhi­ri­ti dvai­gu­ṇya­vyā­ptya­rthaṃ dvi­rdvi­ru­cya­te | dvi­rdvi­rvi­ṣka­mbho yeṣāṃ te dvi­rdvi­rvi­ṣka­mbhāḥ | TARVV-MK 170,08nanu ca vṛttyā a­bhyā­vṛ­tti­ru­cya­te dvirdaśa dvidaśā iti, vīpsā ca kva­ci­du­cya­te sa­pta­pa­rṇa TARVV-MK 170,09iti, ta­dva­di­ha vī­psā­'­bhyā­vṛ­ttyo­rvṛ­ttyo­kta­vā­t dvitvasya su­ca­ścā­pra­yo­gaḥ prāpnoti ? naiṣa doṣaḥ; yatra TARVV-MK 170,10gamyate na tatra pra­yu­jya­te­, iha tu dvi­rvi­ṣka­mbhā ityukte ta­da­rthā­ga­te­rdvi­rdvi­ri­tyu­cya­te | TARV-MK 3.8.2a­ni­ṣṭa­vi­ni­ve­śa­vyā­vṛ­ttya­rthaṃ pū­rva­pū­rva­pa­ri­kṣe­pi­va­ca­na­m | TARVV-MK 170,11 grā­ma­na­ga­rā­di­va­da­ni­ṣṭa­vi­ni­ve­śo TARVV-MK 170,12mā vi­jñā­yī­ti ‘­pū­rva­pū­rva­pa­ri­kṣe­pi­ṇaḥ­’ i­tyu­cya­te | te­no­tta­ro­tta­rā­na­nta­rya­si­ddhi­rbha­va­ti | pūrvaṃ pūrvaṃ TARVV-MK 170,13pa­ri­kṣi­pa­ntī­tye­vaṃ­śī­lāḥ pū­rva­pū­rva­pa­ri­kṣe­pi­ṇaḥ­, a­trā­pya­ga­ma­ka­tvā­d dvitvam | TARV-MK 3.8.3ca­tu­ra­srā­di­ni­vṛ­ttya­rthaṃ va­la­yā­kṛ­ti­va­ca­na­m | TARVV-MK 170,14 ā­kṛ­ti­ssaṃ­sthā­na­m­, va­la­ya­sye­vā­kṛ­ti­rye­ṣāṃ te TARVV-MK 170,15va­la­yā­kṛ­ta­yaḥ | etena ca­tu­ra­srā­di­saṃ­sthā­nā­nta­ra­ni­vṛ­ttiḥ kṛtā bhavati | tato mi­thyā­vā­di­pra­ṇī­ta­saṃ — TARVV-MK 170,16sthā­nā­nta­ra­pra­ti­ka­lpa­nā na tattvam | TARVV-MK 170,17atrāha ja­mbū­dvī­pa­sya pra­de­śa­saṃ­sthā­na­vi­ṣka­mbhā va­kta­vyāḥ­, ta­nmū­la­tvā­di­ta­ra­vi­ṣka­mbhā­di­vi- TARVV-MK 170,18jñā­na­sye­ti ? ata āha — TA-MK 3.9 tanmadhye me­ru­nā­bhi­rvṛ­tto yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­sra­vi­ṣka­mbho ja­mbū­dvī­paḥ || TARV-MK 3.9.1tacchabdaḥ pū­rva­dvī­pa­sa­mu­dra­ni­rde­śā­rthaḥ | TARVV-MK 170,20 pū­rvo­ktā­nā­ma­saṃ­khye­yā­nāṃ dvī­pa­sa­mu­drā­ṇāṃ ni­rde­śā­rtha­sta- TARVV-MK 170,21cchabdo draṣṭavyaḥ | teṣāṃ madhye tanmadhye nā­bhi­ri­va nābhiḥ | me­ru­rnā­bhi­rya­sya sa bhavati me­ru­nā­bhiḥ­, TARVV-MK 170,22vṛtta ā­di­tya­ma­ṇḍa­lo­pa­mā­naḥ | śatānāṃ sahasraṃ śa­ta­sa­ha­sraṃ yo­ja­nā­nāṃ śa­ta­sa­ha­sraṃ yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­sra­m TARVV-MK 170,23 viṣkambho yasya so'yaṃ yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­sra­vi­ṣka­mbhaḥ | TARVV-MK 170,24tasya pa­ri­kṣe­paḥ trīṇi śa­ta­sa­ha­srā­ṇi ṣo­ḍa­śa­sa­ha­srā­ṇi dve śate sa­pta­viṃ­śa­ti­śca yo­ja­nā­nā­m­, TARVV-MK 170,25trīṇi ga­vyū­tā­ni­, śataṃ dha­nu­ṣā­ma­ṣṭā­viṃ­śa­tyu­tta­ra­m­, tra­yo­da­śā­ṅgu­la­yaḥ a­rdhā­ṅgu­laṃ sā­ti­re­ka­m | TARVV-MK 170,26tasya sa­ma­ntā­t pa­ri­kṣe­ptrī ja­ga­tye­kā a­rdha­yo­ja­nā­va­gā­hā a­ṣṭa­yo­ja­no­tse­dhā mū­la­ma­dhyā­nte­ṣu TARVV-MK 170,27dvā­da­śā­ṣṭa­ca­tu­ryo­ja­na­vi­ṣka­mbhā va­jra­ma­ya­mū­lā vai­ḍū­rya­ma­yā­ntā sa­rva­ra­tna­ni­rmi­ta­ma­dhyā ga­vā­kṣa­gha­ṇṭā­mu­ktā — TARVV-MK 170,28he­ma­ma­ṇi­kiṃ­ki­ṇī­ka­pa­dma­ra­tna­ka­na­ka­ra­tna­sa­rva­ra­tna­jā­lai­rna­va­bhi­ru­pa­ryu­pa­ri­sthi­taiḥ pra­tye­ka­ma­rdha­yo­ja­no­cchrā­yaiḥ TARVV-MK 170,29pa­ñca­dha­nu­śśa­ta­vi­ṣka­mbha­ja­ga­tī­sa­mā­yā­mai­ra­la­ṅkṛ­tā | tasyāḥ pū­rva­da­kṣi­ṇā­pa­ro­tta­rā­su ca­ta­sṛ­ṣu dikṣu TARVV-MK 170,30vi­ja­ya­vai­ja­ya­nta­ja­ya­ntā­pa­rā­ji­ta­saṃ­jñā­ni catvāri ma­hā­dvā­rā­ṇi | ya­thā­kra­maṃ tāni ca­tu­ryo­ja­na­vi­ṣka- TARVV-MK 170,31mbhā­ṇya­ṣṭa­yo­ja­no­tse­dhā­ni vi­ṣka­mbha­sa­ma­pra­ve­śā­ni | tatra vi­ja­ya­vai­ja­ya­nta­yo­ra­nta­ra­me­kā­nnā­śī­ti — TARVV-MK 170,32sa­ha­srā­ṇi dvi­pa­ñcā­śa­dyo­ja­nā­nya­rdha­yo­ja­naṃ yo­ja­na­ca­tu­rbhā­gaḥ a­rdha­ga­vyū­taṃ ga­vyū­ta­ca­tu­rbhā­gaḥ dvā­triṃ­śa­cca TARVV-MK 171,01dhanūṃṣi ti­sro­'­ṅgu­la­yaḥ a­ṅgu­la­ca­tu­rbhā­go­'­rdhā­ṅgu­la­ca­tu­rbhā­ga­śca sā­ti­re­kaḥ | e­va­mi­ta­re­ṣā­ma­pya­nta- TARVV-MK 171,02rāṇāṃ pramāṇaṃ ve­di­ta­vya­m | TARVV-MK 171,03tatra ja­mbū­dvī­pe ṣaḍbhiḥ ku­la­pa­rva­tai­rvi­bha­ktā­ni sapta kṣetrāṇi | kāni tānīti ? ata āha — TA-MK 3.10 bha­ra­ta­hai­ma­va­ta­ha­ri­vi­de­ha­ra­mya­ka­hai­ra­ṇya­va­tai­rā­va­ta­va­rṣāḥ kṣetrāṇi || TARVV-MK 171,05bharata iti saṃjñā kutaḥ ? TARV-MK 3.10.1bha­ra­ta­kṣa­tri­ya­yo­gā­dva­rṣo bharataḥ | TARVV-MK 171,06 vi­ja­yā­rdha­sya da­kṣi­ṇa­to ja­la­dhe­ru­tta­ra­taḥ ga­ṅgā­si­ndhvo — TARVV-MK 171,07rba­hu­ma­dhya­de­śa­bhā­ge vinītā nāma nagarī dvā­da­śa­yo­ja­nā­yā­mā­, na­va­yo­ja­na­vi­stā­rā | ta­syā­mu­tpa­nnaḥ TARVV-MK 171,08sa­rva­rā­ja­la­kṣa­ṇa­saṃ­pa­nno bharato nā­mā­dya­śca­kra­dha­raḥ ṣa­ṭkha­ṇḍā­dhi­pa­tiḥ | a­va­sa­rpi­ṇyā rā­jya­vi­bhā­ga — TARVV-MK 171,09kāle tenādau bhu­kta­tvā­t­, ta­dyo­gā­dbha­ra­ta i­tyā­khyā­ya­te varṣaḥ | TARV-MK 3.10.2a­nā­di­saṃ­jñā­saṃ­ba­ndhā­dvā | TARVV-MK 171,10 a­tha­vā­, ja­ga­to­'­nā­di­tvā­da­he­tu­kā a­nā­di­saṃ­ba­ndha­pā­ri­ṇā­mi­kī TARVV-MK 171,11bha­ra­ta­saṃ­jñā | atha kva bharata iti ? a­tro­cya­te — TARV-MK 3.10.3hi­ma­va­tsa­mu­dra­tra­ya­ma­dhye bharataḥ | TARVV-MK 171,12 hi­ma­va­to­'­dre­stra­yā­ṇāṃ sa­mu­drā­ṇāṃ pū­rva­da­kṣi­ṇā­'­pa­rā­ṇāṃ madhye TARVV-MK 171,13bharato ve­di­ta­vyaḥ | sa pu­na­rga­ṅgā­si­ndhū­bhyāṃ vi­ja­yā­rdhe­na ca ṣa­ḍbhā­ga­saṃ­vi­bha­ktaḥ | TARVV-MK 171,14ko'sau vi­ja­yā­rdho nāma ? TARV-MK 3.10.4pa­ñcā­śa­dyo­ja­na­vi­stā­ra­sta­da­rdho­tse­dhaḥ sa­kro­śa­ṣa­ḍyo­ja­nā­va­gā­ho ra­ja­tā­dri­rvi­ja­yā­rdho­'­nva- rthaḥ | TARVV-MK 171,16 ca­kra­bhṛ­dvi­ja­yā­rdha­ka­ra­tvā­dvi­ja­yā­rdha iti guṇataḥ kṛ­tā­bhi­dhā­no ra­ja­tā­driḥ tasya pa­ñcā­śa­dyo­ja- TARVV-MK 171,17nāni vistāraḥ pa­ñca­viṃ­śa­ti­yo­ja­nā­nyu­tse­dhaḥ sa­kro­śā­ni ṣa­ḍyo­ja­nā­nya­va­gā­haḥ pū­rvā­pa­ra­ko­ṭi­bhyā- TARVV-MK 171,18masau pū­rvā­pa­ra­ja­la­dhī spṛśati | tasya pū­rvā­pa­ra­pā­rśva­bā­hū catvāri yo­ja­na­śa­tā­ni a­ṣṭā­śī­tya­dhi­kā­ni TARVV-MK 171,19ṣoḍaśa cai­kā­nna­viṃ­śa­ti­rbhā­gāḥ yo­ja­na­syā­rdha­bhā­ga­śca sā­ti­re­kaḥ | vi­ja­yā­rdho­tta­ra­pā­rśva­jyā daśa- TARVV-MK 171,20yo­ja­na­sa­ha­srā­ṇi sapta ca śatāni viṃ­śa­ti­ryo­ja­nā­nāṃ dvādaśa cai­kā­nna­viṃ­śa­ti­bhā­gā yo­ja­na­sya ki- TARVV-MK 171,21ñci­dvi­śe­ṣo­nāḥ | asyāḥ jyāyāḥ dhanuṣaḥ pṛṣṭhaṃ da­śa­yo­ja­nā­nāṃ sa­ha­srā­ṇi sapta ca śatāni tricatvā- TARVV-MK 171,22riṃśāni pa­ñca­da­śa cai­kā­nna­viṃ­śa­ti­bhā­gā yo­ja­na­sya sa­vi­śe­ṣāḥ | vi­ja­yā­rdha­da­kṣi­ṇa­pā­rśva­jyā TARVV-MK 171,23na­va­sa­ha­srā­ṇi sa­pta­śa­tā­nya­ṣṭa­ca­tvā­riṃ­śā­ni yo­ja­nā­nāṃ dvā­da­śa­bhā­gāḥ ki­ñci­dvi­śe­ṣā­dhi­kāḥ | TARVV-MK 171,24asyāḥ jyāyāḥ dhanuṣaḥ pṛṣṭhaṃ na­va­sa­ha­srā­ṇi sa­pta­śa­tā­ni ṣa­ṭṣa­ṣṭyu­tta­rā­ṇi yo­ja­nā­nā­me­ka­śca TARVV-MK 171,25bhāgaḥ sa­vi­śe­ṣaḥ | ta­syo­bha­yoḥ pā­rśva­yo­ra­rdha­yo­ja­na­vi­ṣka­mbhaupa­rva­ta­sa­mā­nā­yā­mā­va­rdha­yo­ja­no­cchrā­ya- TARVV-MK 171,26pa­ñca­dha­nuḥ­śa­ta­vi­ṣka­mbha­va­na­sa­mā­yā­mā­bhyāṃ kva­ci­tkva­ci­tka­na­ka­stū­pi­kā­bhyā­ma­la­ṅkṛ­ta­ba­hu­to­ra­ṇo­pe- TARVV-MK 171,27ta­pa­dma­va­ra­ve­di­kā­bhyāṃ pratyekaṃ pa­ri­kṣi­ptau sa­rva­rtu­ja­pha­la­ku­su­ma­ta­ru­va­ra­ma­ṇḍi­tau va­na­ṣa­ṇḍau | tasya dve TARVV-MK 171,28guhe ta­mi­sra­kha­ṇḍa­pra­pā­ta­saṃ­jñe pa­ñcā­śa­dyo­ja­no­da­gda­kṣiṇāyāme prā­kpra­tya­kdvā­da­śa­yo­ja­na­vi­ṣka­mbhe­, TARVV-MK 171,29a­ṣṭa­yo­ja­no­tse­dho­tta­ra­da­kṣi­ṇa­dvā­ra­dva­ye­, sa­kro­śa­ṣa­ḍyo­ja­na­vi­ṣka­mbha­kro­śa­bā­hu­lyā­ṣṭa­yo­ja­no­cchrā­ya — TARVV-MK 171,30va­jra­ma­ya­ka­pā­ṭe | yakābhyāṃ ca­kra­va­rtī u­tta­ra­bha­ra­ta­vi­ja­yā­rdhaṃ yāti | yataśca ga­ṅgā­si­ndhū nirgate | TARVV-MK 171,31tatra cā­bhya­nta­re vi­ja­yā­rdha­pra­bha­ve pratyekaṃ dvinadyau ga­ṅgā­si­ndhū a­nu­pra­vi­ṣṭe­, u­nma­gna­ja­lā nimagna- TARVV-MK 171,32jalā cā­nva­rtha­saṃ­jñe | tṛṇādeḥ pa­ti­ta­sya dra­vya­syā­ha­tyo­pa­ri­ta­la­pra­kṣe­pa­ṇā­t u­nma­gna­ja­lā | tathā TARVV-MK 171,33tṛṇādeḥ pa­ti­ta­syā­dha­sta­la­pra­kṣe­pa­ṇā­t ni­ma­gna­ja­lā | TARVV-MK 172,01ta­syai­vā­dre­rbhū mi­ta­lā­dda­śa­yo­ja­nā­nyu­tplu­tyo­bha­yoḥ pārśvayoḥ da­śa­yo­ja­na­vi­stā­re pa­rva­ta­sa­mā- TARVV-MK 172,02yāme dve vi­dyā­dha­ra­śre­ṇyau bhavataḥ | tatra da­kṣi­ṇa­śre­ṇyāṃ ra­tha­nū­pu­ra­ca­kra­vā­lā­dī­ni pa­ñcā­śa­dvi­dyā­dha­ra- TARVV-MK 172,03na­ga­rā­ṇi | u­tta­ra­śre­ṇyāṃ ga­ga­na­va­lla­bhā­dī­ni ṣa­ṣṭi­rvi­dyā­dha­ra­na­ga­rā­ṇi | ta­nni­vā­si­no vi­dyā­dha­rā TARVV-MK 172,04bha­ra­ta­va­t ṣa­ṭka­rma­jī­vi­naḥ kevalaṃ pra­jña­ptyā­di­vi­dyā­dha­ra­ṇa­mā­trā­de­va viśiṣṭāḥ | tato da­śa­yo­ja­nā- TARVV-MK 172,05nyu­tplu­tyo­bha­yoḥ pā­rśva­yo­rda­śa­yo­ja­na­vi­stā­re pa­rva­ta­sa­mā­yā­me dve vya­nta­ra­śre­ṇyau bhavataḥ | tatra TARVV-MK 172,06śa­kra­lo­ka­pā­lā­nāṃ so­ma­ya­ma­va­ru­ṇa­vai­śra­va­ṇā­nā­m ā­bhi­yo­gya­vya­nta­ra­de­vā­nāṃ nivāsā bhavanti | tataḥ TARVV-MK 172,07pa­ñca­yo­ja­nā­nyu­tplu­tya śi­kha­ra­ta­laṃ bhavati da­śa­yo­ja­na­vi­ṣka­mbhaṃ pa­rva­ta­sa­mā­yā­ma­m | tatra prācyāṃ TARVV-MK 172,08diśi ṣa­ḍyo­ja­na­kro­śā­dhi­ko­cchrā­ya­vi­ṣka­mbhaṃ si­ddhā­ya­ta­na­kū­ṭaṃ pa­dma­va­ra­ve­di­kā­pa­ri­vṛ­ta­m | tasyo- TARVV-MK 172,09pa­ryu­da­gda­kṣi­ṇā­yā­maṃ prā­kpra­tya­gvi­stā­raṃ kro­śā­yā­ma-kro­śā­rdha­vi­ṣka­mbha-de­śo­na­kro­śo­cchrā­yaṃ pa­dma­va­ra- TARVV-MK 172,10ve­di­kā­pa­ri­vṛ­ta­m a­rha­dā­ya­ta­naṃ pū­rvo­tta­ra­da­kṣi­ṇa­dvā­ra­m a­rha­dā­ya­ta­na­va­rṇa­no­pe­ta­m | tasya paścādda- TARVV-MK 172,11kṣi­ṇā­rdha­bha­ra­ta­kū­ṭa-kha­ṇḍa­ka­pra­pā­ta­kū­ṭa-mā­ṇi­ka­bha­dra­kū­ṭa-vi­ja­yā­rdha­kū­ṭa-pū­rṇa­bha­dra­kū­ṭa-ta­mi­sra­gu­hā­kū­ṭa-utta- TARVV-MK 172,12rā­rdha­bha­ra­ta­kū­ṭa — vai­śra­va­ṇa­kū­ṭa­nā­mā­nya­ṣṭau kūṭāni si­ddhā­ya­ta­na­kū­ṭa­sa­mo­cchrā­ya­vi­ṣka­mbhā­yā­mā­ni | teṣā- TARVV-MK 172,13mupari da­kṣi­ṇā­rdha­bha­ra­ta­de­va-vṛ­tta­mā­lya­de­va-mā­ṇi­bha­dra­de­va-vi­ja­yā­rdha­gi­ri­ku­mā­ra­de­va-pū­rṇa­bha­dra­de­va-kṛta- TARVV-MK 172,14mā­la­de­va — u­tta­rā­rdha­bha­ra­ta­de­va-vai­śra­va­ṇa­de­vā­nāṃ ya­thā­kra­maṃ prāsādāḥ si­ddhā­ya­ta­na­sa­mā­yā­ma­vi­ṣka­mbho- TARVV-MK 172,15cchrāyāḥ | so'yaṃ vi­ja­yā­rdha­pa­rva­to navabhiḥ kū­ṭai­rmu­ku­ṭai­ri­vo­dga­tai­rgi­ri­rā­ja­tvaṃ prāpta i­vā­bhā­ti | TARVV-MK 172,16atha hai­ma­va­ta iti kathaṃ saṃjñā ? TARV-MK 3.10.5hi­ma­va­to­'­dū­ra­bha­vaḥ so­'­smi­nna­stī­ti vā hai­ma­va­taḥ | TARVV-MK 172,17 hi­ma­vā­nnā­ma parvataḥ ta­syā­dū­ra­bha­vaḥ TARVV-MK 172,18so­'­smi­nna­stī­ti vā'ṇi sati hai­ma­va­to varṣaḥ | kva pu­na­ra­sau ? TARV-MK 3.10.6kṣu­dra­hi­ma­va­nma­hā­hi­ma­va­to­rma­dhye | TARVV-MK 172,19 kṣu­dra­hi­mava­nta­mu­tta­re­ṇa da­kṣi­ṇe­na ma­hā­hi­ma­va­ntaṃ pū­rvā­pa­ra — TARVV-MK 172,20sa­mu­dra­yo­rma­dhye hai­ma­va­taḥ | TARV-MK 3.10.7tanmadhye śa­bda­vā­n vṛ­tta­ve­dā­ḍhyaḥ | TARVV-MK 172,21 tasya hai­ma­va­ta­sya madhye śa­bda­vā­nnā­ma pa­ṭa­hā­kā­raḥ TARVV-MK 172,22vṛ­tta­tvā­d vṛ­tta­ve­dā­ḍhya i­tya­nva­rtha­saṃ­jñaḥ yo­ja­na­sa­ha­sro­cchrā­yaḥ a­rdha­tṛ­tī­ya­yo­ja­na­śa­tā­va­gā­ha upari TARVV-MK 172,23mūle ca yo­ja­na­sa­ha­srā­yā­ma­vi­ṣka­mbha­sta­ttri­gu­ṇa­sā­ti­re­ka­pa­ri­kṣe­paḥ pa­rva­taḥ­, a­rdha­yo­ja­na­vi­ṣka­mbhā­dri- TARVV-MK 172,24pa­ri­kṣe­pā­yā­ma­yu­kta­yā pū­rvā­di­di­gvi­bhā­ga­vi­ni­ve­śi­ca­tu­sto­ra­ṇa­vi­bha­kta­yā pa­dma­va­ra­ve­di­ka­yā­'­la- TARVV-MK 172,25ṅkṛtaḥ | ta­tta­la­ma­dhye sa­kro­śa­dva­ya­dvi­ṣa­ṣṭi­yo­ja­no­tse­dhaḥ sa­kro­śai­ka­triṃ­śa­dyo­ja­na­vi­ṣka­mbhaḥ svā­ti­de­va- TARVV-MK 172,26vihāraḥ | atha kathaṃ ha­ri­va­rṣa­saṃ­jñā ? TARV-MK 3.10.8ha­ri­va­rṇa­ma­nu­ṣya­yo­gā­ddha­ri­va­rṣaḥ | TARVV-MK 172,27 hariḥ siṃ­ha­sta­sya śu­kla­rū­pa­pa­ri­ṇā­mi­tvā­t ta­dva­rṇa­ma­nu­ṣyā- TARVV-MK 172,28dyu­ṣi­ta­tvā­ddha­ri­va­rṣa i­tyā­khyā­ya­te | kva pu­na­ra­sau ? TARV-MK 3.10.9ni­ṣa­dha­ma­hā­hi­ma­va­to­ra­nta­rā­le | TARVV-MK 172,29 ni­ṣa­dha­sya da­kṣi­ṇa­to ma­hā­hi­ma­va­ta u­tta­ra­taḥ pū­rvā­pa­ra- TARVV-MK 172,30sa­mu­dra­yo­ra­nta­rā­le ha­ri­va­rṣaḥ | TARV-MK 3.10.10tanmadhye vi­kṛ­ta­vā­n vṛ­tta­ve­dā­ḍhyaḥ | TARVV-MK 172,31 tasya ha­ri­va­rṣa­sya madhye vi­kṛ­ta­vā­nnā­ma vṛtta- TARVV-MK 172,32vedāḍhyaḥ śa­bda­va­dvṛ­tta­ve­dā­ḍhye­na tu­lya­va­rṇa­naḥ | ta­syo­pa­rya­ru­ṇa­de­va­vi­hā­raḥ | atha kathaṃ vi­de­ha­saṃ­jñā ? TARV-MK 3.10.11vi­de­ha­yo­gā­jja­na­pa­de vi­de­ha­vya­pa­de­śaḥ | TARVV-MK 172,33 vi­ga­ta­de­hāḥ videhāḥ | ke punaste ? yeṣāṃ deho TARVV-MK 172,34nāsti, ka­rma­ba­ndha­sa­ntā­no­cche­dā­t | ye vā satyapi dehe vi­ga­ta­śa­rī­ra­saṃ­skā­rā­ste videhāḥ | tadyo- TARVV-MK 173,01gā­jja­na­pa­de vi­de­ha­vya­pa­de­śaḥ | tatra hi munayo de­ho­cche­dā­rthaṃ ya­ta­mā­nā vi­de­ha­tva­mā­ska­nda­nti | TARVV-MK 173,02nanu ca bha­ra­tai­rā­va­ta­yo­ra­pi videhāḥ santi ? sa­tya­m­, santi ka­dā­ci­nna tu sa­rva­kā­la­m­, tatra tu TARVV-MK 173,03satataṃ dha­rmo­cche­dā­bhā­vā­dvi­de­hāḥ santīti pra­ka­rṣā­pe­kṣo vi­de­ha­vya­pa­de­śaḥ | kva pu­na­ra­sau ? TARV-MK 3.10.12ni­ṣa­dha­nī­la­va­to­ra­nta­rā­le ta­tsa­nni­ve­śaḥ | TARVV-MK 173,04 ni­ṣa­dha­syo­tta­rā­t nī­la­va­to da­kṣi­ṇā­t pūrvā — TARVV-MK 173,05pa­ra­sa­mu­dra­yo­ra­nta­re tasya vi­de­ha­sya sa­nni­ve­śo draṣṭavyaḥ | TARV-MK 3.10.13sa ca­tu­rvi­dhaḥ pū­rva­vi­de­hā­di­bhe­dā­t | TARVV-MK 173,06 sa vi­de­ha­śca­tu­rvi­dhaḥ | kutaḥ ? pū­rva­vi­de­hā­di­bhe­dā­t | TARVV-MK 173,07pū­rva­vi­de­haḥ­, a­pa­ra­vi­de­haḥ­, u­tta­ra­ku­ra­vaḥ­, de­va­ku­ra­va­śce­ti | kutaḥ punaḥ pū­rva­vi­de­hā­di­vya­pa­de­śaḥ ? TARVV-MK 173,08meroḥ prāk kṣetraṃ pū­rva­vi­de­haḥ­, u­tta­ra­kṣe­tra­mu­da­kku­ra­vaḥ­, a­pa­ra­kṣe­tra­ma­pa­ra­vi­de­haḥ da­kṣi­ṇa­kṣe­traṃ de­va­ku­ra­va TARVV-MK 173,09iti | TARVV-MK 173,10naiṣa yukto vya­pa­de­śaḥ — pū­rva­vi­de­he hi savitā nī­lā­du­de­ti­, ni­ṣa­dhe­'­sta­mu­pai­ti | tatra prāṅ TARVV-MK 173,11nīlaḥ pratyaṅ niṣadhaḥ apāk sa­mu­draḥ­, me­ru­ru­da­k | a­pa­ra­vi­de­he tu niṣadhe udayaḥ nī­le­'­sta­ma­ya TARVV-MK 173,12iti | tatra prāṅ ni­ṣa­dhaḥ­, pratyaṅ nīlaḥ, apāk sa­mu­draḥ­, udaṅ meruḥ | u­da­kku­ru­ṣu ga­ndha­mā­da­nā- TARVV-MK 173,13dudayo mā­lya­va­to­'­sta­ma­yaḥ | tatra ga­ndha­mā­da­naḥ prāk, mā­lya­vā­n pra­tya­k­, nīlaḥ a­pā­k­, meruḥ TARVV-MK 173,14udak | de­va­ku­ru­ṣu sau­ma­na­sā­du­da­yaḥ vi­dyu­tpra­bhe­'­sta­ma­yaḥ tatra sau­ma­na­saḥ prāk, vi­dyu­tpra­bhaḥ pra­tya­k­, TARVV-MK 173,15ni­ṣa­dho­'­pā­k me­ru­ru­da­gi­ti ? sa­tya­me­va­me­ta­t­; yadi tatratyo di­gvi­bhā­ga ā­śri­ye­ta | iha bharata- TARVV-MK 173,16kṣe­tra­di­gvi­bhā­ga­mā­śri­tya meroḥ pū­rvā­di­vya­pa­de­śo yuktaḥ | tatra vi­de­ha­ma­dhya­bhā­ge meruḥ | ta­smā­da­pa- TARVV-MK 173,17ro­tta­ra­di­śi gandhamā­li­vi­ja­ya­sa­mī­pa­de­vā­ra­ṇyā­tprā­k ga­ndha­mā­da­nā­khyo va­kṣā­ra­pa­rva­taḥ u­da­kda­kṣi- TARVV-MK 173,18ṇāyataḥ prā­kpra­tya­kvi­stī­rṇaḥ da­kṣi­ṇo­tta­ra­ko­ṭi­bhyāṃ me­ru­nī­lā­dri­spa­rśī dvā­bhyā­ma­rdha­yo­ja­na­vi­ṣka- TARVV-MK 173,19mbha­pa­rva­ta­sa­mā­yā­mā­bhyāṃ va­na­ṣa­ṇḍā­bhyā­ma­la­ṅkṛ­taḥ mū­la­ma­dhyā­gre­ṣu su­va­rṇa­ma­yaḥ nīlādriparyante caturyo- TARVV-MK 173,20ja­na­śa­to­cchri­taḥ­, yo­ja­na­śa­tā­va­gā­haḥ pra­de­śa­vṛ­ddhyā va­rdha­mā­naḥ me­ru­pa­rya­nte pa­ñca­yo­ja­na­śa­to­tse­dhaḥ TARVV-MK 173,21pa­ñca­viṃ­śa­ti­yo­ja­na­śa­tā­va­gā­haḥ­, pa­ñca­yo­ja­na­śa­ta­vi­ṣka­mbhaḥ­, tataḥ pra­de­śa­hā­nyā hī­ya­mā­naḥ nīlā — TARVV-MK 173,22nte­'­rdha­tṛ­tī­ya­yo­ja­na­śa­ta­vi­ṣka­mbhaḥ | triṃ­śa­tsa­ha­srā­ṇi dve ca na­vo­tta­re śate yo­ja­nā­nāṃ ṣa­ṭcai­kā­nna- TARVV-MK 173,23vi­śaṃ­ti­bhā­gāḥ sā­ti­re­kā āyāmaḥ | ta­syo­pa­ri me­ru­pa­rya­nte pa­ñca­viṃ­śa­ti­yo­ja­na­śa­to­cchrā­ya­mū­la­vi- TARVV-MK 173,24ṣka­mbha­si­ddhā­ya­ta­na­kū­ṭa­m | ta­syo­tta­ra­taḥ krameṇa vya­va­sthi­tā­ni ṣaṭ kūṭāni — ga­ndha­mā­da­na-u­da­kku­ru- TARVV-MK 173,25ga­ndha­mā­li — sphaṭika-lo­hi­tā­kṣa-ā­na­nda­kū­ṭa­nā­mā­ni | tatra si­ddhā­ya­ta­na­kū­ṭe ji­nā­ya­ta­na­m | sphaṭika- TARVV-MK 173,26kū­ṭa­syo­pa­ri prāsāde bho­gaṃ­dha­rī devī pa­lyo­pa­ma­sthi­ti­kā | lo­hi­tā­kṣa­kū­ṭa­syo­pa­ri prāsāde TARVV-MK 173,27pa­lyo­pa­ma­sthi­ti­kā di­kku­mā­rī bho­ga­va­tī vasati | śeṣeṣu caturṣu kūṭeṣu kū­ṭa­sa­ma­nā­mā­no devā TARVV-MK 173,28vasanti | me­ro­ru­da­k prācyāṃ diśi nī­lā­da­pā­cyāṃ ka­ccha­vi­ja­yā­t pratīcyāṃ mā­lya­vā­n vakṣāra- TARVV-MK 173,29parvataḥ | mū­la­ma­dhyā­gre­ṣu vai­ḍū­rya­ma­yaḥ vi­ṣka­mbhā­yā­mo­cchrā­yā­va­gā­ha­saṃ­sthā­nai­rga­ndha­mā­da­ne­na samaḥ | TARVV-MK 173,30ta­syo­pa­ri me­ru­pa­rya­nte si­ddhā­ya­ta­na­kū­ṭaṃ ya­tho­kta­pa­ri­mā­ṇa­m | ta­syo­pa­rya­rha­dā­ya­ta­na­m | ta­syo­tta­ra­to TARVV-MK 173,31ya­thā­kra­maṃ mā­lya­va­t-u­da­kku­ru-kaccha-vijaya-sāgara-rajata-pū­rṇa­bha­dra-sītā-ha­ri­ma­hā­kū­ṭā­ni nava bhava- TARVV-MK 173,32nti | sā­ga­ra­kū­ṭe subhāgā di­kku­mā­rī­, ra­ja­ta­kū­ṭe bho­ga­mā­li­nī di­kku­mā­rī vasati | śeṣeṣu TARVV-MK 174,01saptasu kūṭeṣu kū­ṭa­sa­ma­nā­mā­no devā vasanti | me­ro­ru­da­k ga­ndha­mā­da­nā­tprā­k­, nī­lā­da­pā­k­, TARVV-MK 174,02mā­lya­va­taḥ pra­tya­k­, u­da­kku­ra­vaḥ prāk pra­tya­gā­ya­tāḥ­, u­da­ga­pā­gvi­stī­rṇā ya­ma­kā­dri­dva­ya­pa­ñca­sa­ro­va- TARVV-MK 174,03ra­kā­ñca­na­gi­ri­śa­to­pa­śo­bhi­tāḥ | e­kā­da­śa sa­ha­srā­ṇi aṣṭau śatāni dvā­ca­tvā­riṃ­śā­ni yo­ja­nā­nāṃ TARVV-MK 174,04dvau cai­kā­nna­viṃ­śa­ti­bhā­gau u­da­kku­ru­vi­ṣka­mbhaḥ | nī­la­sa­mī­pe tri­pa­ñcā­śa­dyo­ja­na­sa­ha­srā­ṇi jyāṣaṣṭi — TARVV-MK 174,05sa­ha­srā­ṇi catvāri śatāni a­ṣṭā­da­śā­ni yo­ja­nā­nāṃ dvādaśa cai­kā­nna­viṃ­śa­ti­bhā­gāḥ sādhikā TARVV-MK 174,06dhanuḥ | TARVV-MK 174,07tatra sītāyāḥ prā­gdi­gbhā­ge ja­mbū­vṛ­kṣo varṇitaḥ | ta­syo­tta­ra­syāṃ diśi śā­khā­yā­ma­rha­dā­ya­ta­naṃ TARVV-MK 174,08kro­śā­yā­mā­rdha­kro­śa­vi­ṣka­mbha­de­śo­na­kro­śo­na­kro­śo­tse­dha­m | prācyāṃ diśi śākhāyāṃ tattulya- TARVV-MK 174,09prā­sā­daḥ­, tatra ja­mbū­dvī­pā­dhi­pa­ti­vya­nta­re­śva­ro­'­nāvṛ­ta­nā­mā vasati | da­kṣi­ṇa­syāṃ diśi śākhāyāṃ TARVV-MK 174,10pratīcyāṃ ca prā­sā­da­yoḥ śa­ya­nī­yā­ni ra­ma­ṇī­yā­ni | tataḥ pū­rvo­tta­ro­tta­rā­pa­ro­tta­rā­su TARVV-MK 174,11dikṣvanāvṛ­ta­de­va­sā­mā­ni­kā­nāṃ catvāri ja­mbū­sa­ha­srā­ṇi | da­kṣi­ṇa­pū­rva­syāṃ diśi a­bhya­nta­ra­pa­ri- TARVV-MK 174,12ṣa­dde­vā­nāṃ dvā­triṃ­śa­tsa­ha­srā­ṇi | da­kṣi­ṇa­syāṃ ma­dhya­ma­pa­ri­ṣa­dde­vā­nāṃ ca­tvā­riṃ­śa­tsa­ha­srā­ṇi | TARVV-MK 174,13da­kṣi­ṇā­pa­ra­syāṃ diśi bā­hya­pa­ri­ṣa­dde­vā­nā­ma­ṣṭa­ca­tvā­riṃ­śa­tsa­ha­srā­ṇi | pra­tī­cyā­ma­nī­ka­ma­ha­tta­rā­ṇāṃ TARVV-MK 174,14saptānāṃ sa­pta­ja­mbvaḥ­, ca­ta­sṛ­ṇā­ma­gra­ma­hi­ṣī­ṇāṃ sa­pa­ri­vā­rā­ṇāṃ jambvaḥ catasraḥ | pū­rva­da­kṣi­ṇā- TARVV-MK 174,15pa­ro­tta­rā­su ṣo­ḍa­śa­sa­ha­srā­tma­ra­kṣa­de­vā­nāṃ ca ṣo­ḍa­śa­sa­ha­srā­ṇi | ete su­da­rśa­na­ja­mbū­vṛ­kṣa­sya pa­ri­vā­ra — TARVV-MK 174,16bhūtāḥ pū­rvo­ktā­ṣṭa­śa­te­na saha sa­mu­di­tāḥ ekaṃ śa­ta­sa­ha­sraṃ ca­tvā­riṃ­śa­tsa­ha­srā­ṇi śataṃ cai­kā­nna­viṃ — TARVV-MK 174,17śam | ta ete sarva eva ja­mbū­vṛ­kṣāḥ pa­dma­va­ra­ve­di­kā­pa­ri­vṛ­tāḥ sa­rva­ra­tna­kā­ñca­na­pa­ri­ṇā­māḥ TARVV-MK 174,18mu­ktā­ma­ṇi­he­ma­gha­ṇṭā­jā­la­mā­lya­dā­ma­dhva­ja­pa­tā­kā­chatrā­dhi­ccha­tra­vi­bhū­ṣi­tāḥ | su­da­rśa­nā­khyo­'­sau TARVV-MK 174,19ja­mbū­vṛ­kṣaḥ pa­dma­va­ra­ve­di­kā­pa­ri­kṣi­ptai­stri­bhi­rva­na­ṣa­ṇḍaiḥ pa­ri­kṣi­ptaḥ | prā­tha­mi­ka­va­na­ṣa­ṇḍe ca­ta­sṛ­ṣu TARVV-MK 174,20dikṣu kro­śā­yā­ma­kro­śā­rdha­vi­ṣka­mbha­de­śo­na­kro­śo­tse­dhā­ni catvāri bha­va­nā­ni | vidikṣu catasraḥ TARVV-MK 174,21pu­ṣka­ri­ṇyo da­śa­yo­ja­nā­va­gā­hāḥ pa­ñcā­śa­dyo­ja­nā­yā­māḥ ta­da­rdha­vi­ṣka­mbhāḥ ca­tu­ṣko­ṇā āyata- TARVV-MK 174,22ca­tu­ra­srāḥ śu­ci­su­ra­bhi­sa­li­la­pū­rṇāḥ | teṣāṃ bha­va­nā­nāṃ pu­ṣka­ri­ṇī­nāṃ cāṣṭāsu dikṣu śve­tā­nya­rju­na- TARVV-MK 174,23su­va­rṇa­ni­rvṛ­ttā­ni pra­tye­ka­ma­ṣṭau kūṭāni | te­ṣā­mu­pa­ri pratyekaṃ kro­śā­yā­ma­kro­śā­rdha­vi­ṣka­mbha­de­śo­na- TARVV-MK 174,24kro­śo­cchrā­yāḥ catvāraḥ prāsādāḥ | TARVV-MK 174,25nīlād da­kṣi­ṇa­syāṃ diśyekaṃ yo­ja­na­sa­ha­sraṃ ti­rya­ga­tī­tya sī­tā­ma­hā­na­dyā ubhayoḥ pārśvayoḥ TARVV-MK 174,26pa­ñca­yo­ja­na­śa­tā­nta­rau sa­pra­ṇi­dhī dvau ya­ma­kā­drī yo­ja­na­sa­ha­sro­cchrā­yau a­rdha­tṛ­tī­ya­yo­ja­na­śa­tā­va­gā­hau TARVV-MK 174,27mū­la­ma­dhyā­gre­ṣu yo­ja­nai­ka­sa­ha­srā­rdhā­ṣṭama­yo­ja­na­śa­ta­pa­ñca­yo­ja­na­śa­ta­vi­ṣka­mbhau | ta­yo­ru­pa­ri yojana- TARVV-MK 174,28dvi­ṣa­ṣṭya­rdha­yo­ja­no­cchrā­yau sa­kro­śai­ka­triṃ­śa­dyo­ja­na­vi­ṣka­mbhau tā­va­tpra­ve­śau prāsādau | tatra yamaka- TARVV-MK 174,29nāmānau devau vasataḥ | prācyāṃ diśi dve a­rha­dā­ya­ta­ne ya­ma­kā­bhyā­ma­vā­kpa­ñca­yo­ja­na­śa­tā­ni TARVV-MK 174,30ti­rya­ga­tī­tya sī­tā­ma­hā­na­dyāṃ yo­ja­na­sa­ha­sro­da­ga­pā­gā­ya­taḥ pa­ñca­yo­ja­na­śa­ta­prā­kpra­tya­gvi­ṣka­mbhaḥ TARVV-MK 174,31da­śa­yo­ja­nā­va­gā­haḥ nīlo nāma ma­hā­hra­do bhavati | hra­da­ma­dhye ja­la­syo­pa­rya­rdha­yo­ja­no­cchrā­yā­ṇi TARVV-MK 174,32da­śa­yo­ja­nā­va­gā­ha­nā­lā­ni madhye yo­ja­na­vi­ṣka­mbhā­ṇi kro­śā­ya­ta­pa­trā­ṇi dvi­kro­śa­ka­rṇi­kā­nyā­gra­mū­la- TARVV-MK 174,33yo­rdvi­kro­śa­vi­sta­rā­ṇi padmāni pa­dma­hra­da­ja­pa­dma­va­rṇa­no­pe­tā­ni | tatra nī­la­saṃ­jño nā­ge­ndra­ku­mā­ro TARVV-MK 174,34vasati | tasya padmāni ja­mbū­vṛ­kṣa­sa­ma­saṃ­khyā­ni | TARVV-MK 175,01nī­la­hra­dā­tprā­ga­dū­re daśa kā­ñca­nā­dra­yaḥ sa­pra­ṇi­dha­yo yo­ja­na­śa­to­tse­dhāḥ pa­ñca­viṃ­śa­ti- TARVV-MK 175,02yo­ja­nā­va­gā­hāḥ mū­la­ma­dhyā­gre­ṣu śa­ta­pa­ñca­sa­pta­ti­pa­ñcā­śa­dyo­ja­na­vi­ṣka­mbhāḥ kā­ñca­na­pa­ri­ṇā­māḥ | TARVV-MK 175,03te­ṣā­mu­pa­ri sa­kro­śai­ka­triṃ­śa­dyo­ja­no­tse­dhāḥ sa­dvi­kro­śa­pa­ñca­da­śa­yo­ja­na­vi­ṣka­mbhāḥ prāsādāḥ kāñcana- TARVV-MK 175,04saṃ­jña­de­vā­nā­mā­vā­sāḥ | tādṛśā eva pratyak-da­śa­kā­ñca­nā­dra­yaḥ | nī­la­hra­dā­da­pā­k pa­ñca­yo­ja­na­śa­tā­ni TARVV-MK 175,05ti­rya­ga­tī­tyo­tta­ra­ku­ru­hra­do bhavati u­tta­ra­ku­ru­saṃ­jña­nā­ge­ndra­ku­mā­rā­vā­saḥ | nī­la­hra­da­tu­lya­va­rṇa­naḥ­, prāk- TARVV-MK 175,06pratyak ca da­śa­da­śa­kā­ñca­nā­dra­yaḥ | u­da­kku­ru­hra­dā­da­pā­k pa­ñca­yo­ja­na­śa­tā­nya­tī­tya ca­ndra­hra­daḥ­, TARVV-MK 175,07ca­ndra­nā­ge­ndra­ku­mā­rā­vā­saḥ | pū­rva­va­tkā­ñca­nā­dra­ya­śca | ca­ndra­hra­dā­da­pā­k pa­ñca­yo­ja­na­śa­tā­ni TARVV-MK 175,08ti­rya­ga­tī­tyai­rā­va­ta­hra­do bhavati ai­rā­va­ta­nā­ge­ndra­ku­mā­rā­vā­saḥ | pū­rva­va­tkā­ñca­nā­dra­ya­śca | ai­rā­va­ta- TARVV-MK 175,09hra­dā­da­pā­k pa­ñca­yo­ja­na­śa­tā­ni ti­rya­ga­tī­tya mā­lya­vā­nnā­ma hrado bhavati mā­lya­vā­nnā­ma­nā­ge­ndra- TARVV-MK 175,10ku­mā­rā­vā­saḥ | pū­rva­va­t kā­ñca­nā­dra­ya­śca | kā­ñca­nā­dri­śa­te pū­rva­di­gvi­ni­ve­śi ji­nā­ya­ta­na­śa­ta­m | TARVV-MK 175,11me­ro­ra­pā­k prācyāṃ diśi maṃ­ga­lā­va­dvi­ja­yā­t pratyak ni­ṣa­dhā­du­da­k sau­ma­na­so nāma TARVV-MK 175,12va­kṣā­ra­gi­riḥ sa­rva­spha­ṭi­ka­pa­ri­ṇā­maḥ­, ga­ndha­mā­da­ne­na vi­ṣka­mbhā­yā­mo­cchrā­yā­va­gā­ha­saṃ­sthā­nai­stu­lyaḥ | TARVV-MK 175,13ta­syo­pa­ri me­ru­pa­rya­nte si­ddhā­ya­ta­na­kū­ṭa­ma­rha­dā­ya­ta­nā­la­ṅkṛ­taṃ pū­rvo­kta­pa­ri­mā­ṇa­m | tasya da­kṣi­ṇa­to TARVV-MK 175,14ya­thā­kra­maṃ sau­ma­na­sa-de­va­ku­ru-ma­ṅga­lā­va­t-pū­rva­vi­de­ha-kanaka-kā­ñca­na­ka­va­śi­ṣṭha-u­jjva­la­kū­ṭā­nya­ṣṭau TARVV-MK 175,15ga­ndha­mā­da­na­kū­ṭa­sa­mā­nā­ni tatra ka­na­ka­kū­ṭa­syo­pa­ri prāsāde suvatsā di­kku­mā­rī­, kā­ñca­na­kū­ṭa- TARVV-MK 175,16syopari prāsāde va­tsa­mi­trā di­kku­mā­rī­, śeṣeṣu sva­kū­ṭa­nā­mā­no devāḥ me­ro­ra­pā­k pratīcyāṃ TARVV-MK 175,17diśi ni­ṣa­dhā­du­da­k pa­dma­va­dvi­ja­yā­t prāk vi­dyu­tpra­bho nāma va­kṣā­ra­gi­ri­sta­pa­nī­ya­pa­ri­ṇā­mo gandha- TARVV-MK 175,18mā­da­na­sa­ma­va­rṇa­naḥ | ta­syo­pa­ri me­ru­pa­rya­nte si­ddhā­ya­ta­na­kū­ṭa­ma­rha­dā­ya­ta­nā­la­ṅkṛ­ta­m | tasya da­kṣi­ṇa­to TARVV-MK 175,19ya­thā­kra­maṃ vi­dyu­tpra­bha-de­va­ku­ru-pa­dma­va­dvi­ja­ya-a­pa­ra­vi­de­ha-svastika-śa­ta­jvā­la-sītodā-ha­ri­nā­mā­nya­ṣṭau TARVV-MK 175,20kūṭāni ga­ndha­mā­da­na­kū­ṭa­sa­mā­ni | tatra pa­dma­va­dvi­ja­ya­kū­ṭa­syo­pa­ri prāsāde vā­ri­ṣe­ṇā nāma di­kku­mā­rī­, TARVV-MK 175,21sva­sti­ka­kū­ṭa­syo­pa­ri prāsāde balā nāma di­kku­mā­rī­, śeṣeṣu sva­kū­ṭa­nā­mā­no devāḥ | TARVV-MK 175,22me­ro­ra­pā­k sau­ma­na­sā­tpra­tya­k ni­ṣa­dhā­du­da­k vi­dyu­tpra­bhā­tprā­k de­va­ku­ra­vaḥ | teṣāṃ jyādhanu- TARVV-MK 175,23ri­ṣu­ga­ṇa­nā u­tta­ra­ku­ru­ga­ṇa­na­yā vyākhyātā | me­ro­rda­kṣi­ṇā­pa­ra­syāṃ diśi ni­ṣa­dhā­du­da­k sī­to­dā­yāḥ TARVV-MK 175,24pratyak vi­dyu­tpra­bhā­tprā­k madhye suprabhā nāma śālmaliḥ su­da­rśa­na­yā jambvā vyā­khyā­ta­va­rṇa­nā | tasyā TARVV-MK 175,25u­tta­ra­śā­khā­yā­ma­rha­dā­ya­ta­na­m | pū­rva­da­kṣi­ṇā­pa­rā­su śākhāsu prā­sā­de­ṣu ga­ru­tmā­n ve­ṇu­de­vo vasati | TARVV-MK 175,26tasya pa­ri­vā­raḥ sa­rvo­'­nā­vṛ­tade­va­pa­ri­vā­re­ṇa tulyaḥ | ni­ṣa­dhā­du­da­ge­ka­yo­ja­na­sa­ha­sraṃ ti­rya­ga­tī­tya TARVV-MK 175,27sī­to­dā­yāḥ ma­hā­na­dyā ubhayoḥ pā­rśva­yo­ści­tra­kū­ṭa­vi­ci­tra­kū­ṭau girī ya­ma­ka­pa­rva­tā­bhyāṃ tu­lya­va­rṇa­nau | TARVV-MK 175,28niṣadha-de­va­ku­ru-sūrya-sureśa-vi­dyu­tpra­bha­hra­dā­khyāḥ pa­ñca­hra­dāḥ u­tta­ra­ku­ru­ṣu hra­dai­rvyā­khyā­ta­va­rṇa­nāḥ | TARVV-MK 175,29kā­ñca­na­gi­ri­śa­taṃ ca ta­dva­de­va jñeyam | TARVV-MK 175,30sītayā ma­hā­na­dyā pū­rva­vi­de­ho dvidhā vibhaktaḥ uttaro da­kṣi­ṇa­śce­ti | ta­tro­tta­ro bhāga — TARVV-MK 175,31śca­tu­rbhi­rva­kṣā­ra­pa­rva­tai­sti­sṛ­bhi­rvi­bha­ṅga­na­dī­bhi­śca vi­bha­kto­'­ṣṭa­dhā bhinnaḥ a­ṣṭā­bhi­ścakra­dha­rai­ru­pa- TARVV-MK 175,32bhogyaḥ | tatra ci­tra­kū­ṭaḥ pa­dma­kū­ṭo na­li­na­kū­ṭaḥ e­ka­śi­la­śce­ti va­kṣā­rāḥ­, te­ṣā­ma­nta­re­ṣu grā­hā­va­tī — TARVV-MK 175,33hra­dā­va­tī — pa­ṅkā­va­tī ceti vi­bha­ṅga­na­dyaḥ | tatra ca­tvā­ro­'­pi va­kṣā­ra­kā da­kṣi­ṇo­tta­ra­ko­ṭi­bhyāṃ TARVV-MK 176,01sī­tā­nī­la­spṛ­śo nīlānte ca­tu­ryo­ja­na­śa­to­tse­dhāḥ yo­ja­na­śa­tā­va­gā­hāḥ pra­de­śa­vṛ­ddhyā va­rdha­mā­nāḥ TARVV-MK 176,02śī­tā­na­dya­nte pa­ñca­yo­ja­na­śatotsedhāḥ pa­ñca­viṃ­śa­ti­yo­ja­na­śa­tā­va­gā­hāḥ a­śva­ska­ndhā­kā­rāḥ sarvatra TARVV-MK 176,03pa­ñca­yo­ja­na­śa­ta­vi­ṣka­mbhāḥ | ṣo­ḍa­śa­sa­ha­srā­ṇi pa­ñca­śa­tā­ni dvā­na­va­tya­dhi­kā­ni yo­ja­nā­nāṃ TARVV-MK 176,04dvau cai­kā­nna­viṃ­śa­ti­bhā­gau te­ṣā­mā­yā­maḥ | tatra ci­tra­kū­ṭa­syo­pa­ri catvāri kūṭāni — si­ddhā­ya­ta­na- TARVV-MK 176,05citra-ka­ccha­vi­ja­ya-su­ka­ccha­vi­ja­ya­kū­ṭā­khyā­ni | pa­dma­kū­ṭa­syo­pa­ri catvāri kūṭāni si­ddhā­ya­ta­na- TARVV-MK 176,06padma-ma­hā­ka­ccha­ka­cchā­va­dvi­ja­ya­kū­ṭā­bhi­dhā­nā­ni | na­li­na­kū­ṭa­syo­pa­ri catvāri kūṭāni si­ddhā­ya­ta­na- TARVV-MK 176,07nalina-na­li­nā­va­rta-lā­ṅga­lā­va­rta­kū­ṭa­saṃ­jñā­ni | e­ka­śi­la­syo­pa­ri catvāri kūṭāni si­ddhā­ya­ta­na- TARVV-MK 176,08e­ka­śi­la-puṣkala-puṣkalāva­tkū­ṭa­nā­mā­ni | sa­rvā­ṇye­vai­tā­ni hi­ma­va­da­dri­kū­ṭa­tu­lya­pa­ri­mā­ṇā­ni­, TARVV-MK 176,09ta­dga­tā­rha­dā­ya­ta­na­prā­sā­da­tu­lya­va­rṇa­na­ji­nā­ya­ta­na­prā­sā­dā­ni­, sarvatra sītānte si­ddhā­ya­ta­na­kū­ṭā­ni TARVV-MK 176,10i­ta­re­ṣu kū­ṭa­sa­ma­nā­mā­no devāḥ | ti­sro­'­pi vi­bha­ṅga­na­dyaḥ sva­tu­lya­nā­ma­ku­ṇḍe­bhyo viṃ­śa­ti­yo­ja­na- TARVV-MK 176,11śa­ta­vi­ṣka­mbhā­yā­me­bhyo va­ra­va­jra­ta­le­bhyaḥ su­vṛ­tte­bhyaḥ sva­tu­lya­nā­ma­de­vī­ni­vā­sā­la­ṅkṛ­ta­da­śa­yo­ja­na- TARVV-MK 176,12dvi­ga­vyū­to­cchrā­ya­ṣo­ḍa­śa­yo­ja­na­vi­ṣka­mbhā­yā­ma­dvī­po­pe­te­bhyaḥ nī­lā­dri­ni­ta­mba­ni­ve­śi­bhyo nirgatāḥ | TARVV-MK 176,13prabhave dvi­kro­śā­dhi­ka­dvā­da­śa­yo­ja­na­vi­ṣka­mbhā ga­vyū­tā­va­gā­hāḥ­, mukhe pa­ñca­viṃ­śa­ti­yo­ja­na­śa­ta­vi­ṣka­mbhā TARVV-MK 176,14da­śa­ga­vyū­tā­va­gā­hāḥ­, pra­tye­ka­ma­ṣṭā­viṃ­śa­ti­na­dī­sa­ha­sra­pa­ri­vṛ­tāḥ sītāṃ pra­vi­śa­nti | TARVV-MK 176,15e­tai­rvi­bha­ktā aṣṭau ja­na­pa­dāḥ kaccha-sukaccha-ma­hā­ka­ccha-ka­ccha­kā­va­t-ā­va­rta­lā­ṅga­lā­va­rta- TARVV-MK 176,16puṣkala — pu­ṣka­lā­va­rtā­khyāḥ | teṣāṃ madhye rā­ja­dhā­nyaḥ — kṣemā kṣe­ma­pu­rī ariṣṭā a­ri­ṣṭa­pu­rī khaṅgā TARVV-MK 176,17mañjūṣā auṣadhiḥ pau­ṇḍa­rī­ki­ṇī ceti nagaryaḥ | tatra sītāyā udak nī­lā­da­pā­k ci­tra­kū­ṭā- TARVV-MK 176,18tpratyak mā­lya­va­tsa­mī­pa­de­vā­ra­ṇyā­tprā­k ka­ccha­vi­ṣa­yaḥ­, ci­tra­kū­ṭa­sa­mā­yā­maḥ dve sahasre dve ca śate TARVV-MK 176,19tra­yo­da­śa­yo­ja­nā­nāṃ ke­na­ci­dvi­śe­ṣe­ṇo­ne­, prā­kpra­tya­gvi­stī­rṇaḥ | tasya ba­hu­de­śa­ma­dhya­bhā­ge vijayā- TARVV-MK 176,20rdhanāmā ra­ja­ta­gi­riḥ bha­ra­ta­vi­ja­yā­rdha­tu­lyo­cchrā­yā­va­gā­ha­vi­ṣka­mbhaḥ ka­ccha­vi­ṣa­ya­vi­stā­ra­sa­mā­yā­maḥ | TARVV-MK 176,21ta­tro­bha­yo­rvi­dyā­dha­ra­śre­ṇyoḥ­, pratyekaṃ pa­ñca­pa­ñcā­śa­nna­ga­rā­ṇi | vya­nta­ra­śre­ṇyoḥ ai­śā­na­sya de­va­rā­ja­sya TARVV-MK 176,22lo­ka­pā­lā­nāṃ so­ma­ya­ma­va­ru­ṇa­vai­śra­va­ṇā­nā­mā­bhi­yo­gya­de­va­na­ga­rā­ṇi | prā­cya­si­ddhā­ya­ta­nā­di­kū­ṭa­na­va­ke TARVV-MK 176,23ca da­kṣi­ṇā­rdha­ka­ccho­tta­rā­rdha­ka­ccha­kū­ṭe vācye | vi­ja­yā­rdhā­du­da­k nī­lā­da­pā­k si­ddha­kū­ṭā­d vṛ­ṣa­bhā­dre­śca TARVV-MK 176,24prāk ci­tra­kū­ṭā­t pratyak tri­ṣa­ṣṭi­yo­ja­na­vi­ṣka­mbhā­yā­maṃ ta­ttri­gu­ṇa­sā­ti­re­ka­pa­ri­kṣe­paṃ da­śa­yo­ja­nā- TARVV-MK 176,25vagāhaṃ va­ra­va­jra­ta­laṃ ga­ṅgā­ku­ṇḍa­m | asya ba­hu­ma­dhya­de­śabhāvī dvī­po­'­ṣṭa­yo­ja­na­vi­ṣka­mbhā­yā­mo TARVV-MK 176,26da­śa­yo­ja­na­dvi­ga­vyū­to­cchrā­yaḥ pa­dma­va­ra­ve­di­kā­ca­tu­sto­ra­ṇā­la­ṅkṛ­taḥ suvṛtto ga­ṅgā­de­vī­ni­vā­saḥ | TARVV-MK 176,27tato da­kṣi­ṇa­to­ra­ṇā­dvi­niḥ­sṛ­tā a­pā­ṅmu­khī bha­ra­ta­kṣe­tra­ga­ṅgā­tu­lya­vi­ṣka­mbhā­va­gā­hā vi­ṣa­ya­sa­mā­yā­mā TARVV-MK 176,28vi­ja­yā­rdha­kha­ṇḍa­pra­pā­ta­gu­hā­to­ra­ṇa­ni­rga­tā ca­tu­rda­śa­na­dī­sa­ha­sra­pa­ri­vā­rā gaṅgā ma­hā­na­dī sītāṃ TARVV-MK 176,29pra­vi­śa­ti | vi­ja­yā­rdhā­du­da­ṅ nī­lā­da­pā­k vṛ­ṣa­bhā­dreḥ pratyaṅ mā­lya­va­tsa­mī­pa­de­vā­ra­ṇyā­tprā­k TARVV-MK 176,30si­ndhu­ku­ṇḍaṃ ga­ṅgā­ku­ṇḍa­tu­lya­va­rṇa­naṃ si­ndhū­de­vī­ni­vā­sā­la­ṅkṛ­ta­m | tato vi­niḥ­sṛ­tā ga­ṅgā­tu­lyā TARVV-MK 176,31vi­ja­yā­rdha­ta­mi­sra­gu­hā­nta­rā­nni­rga­tā ca­tu­rda­śa­na­dī­sa­ha­sra­pa­ri­vā­rā si­ndhū­rma­hā­na­dī sītāṃ pra­vi­śa­ti | TARVV-MK 176,32tatra sītāyā udak vi­ja­yā­rdhā­da­pā­k ga­ṅgā­si­dhvo­rba­hu­ma­dhya­de­śa­bhā­vi­nī kṣemā nāma rā­ja­dhā­nī | TARVV-MK 176,33e­va­mi­ta­re saptāpi ja­na­pa­dāḥ krameṇa pū­rva­de­śa­ni­ve­śi­no netavyāḥ | TARVV-MK 177,01la­va­ṇa­sa­mu­dra­ve­di­kā­yāḥ pratyak pu­ṣka­lā­va­tyāḥ prāk sītāyā udak nī­lā­da­pā­k de­vā­ra­ṇyaṃ TARVV-MK 177,02nāma vanam | tasya dve sahasre nava ca śatāni dvā­viṃ­śa­ti­ryo­ja­nā­nāṃ sī­tā­mu­khe viṣkambhaḥ | ṣoḍaśa- TARVV-MK 177,03sa­ha­srā­ṇi pa­ñca­śa­tā­ni dvā­na­va­tya­dhi­kā­ni yo­ja­nā­nāṃ dvau cai­kā­nna­viṃ­śa­ti­bhā­gau āyāmaḥ | sītāyā TARVV-MK 177,04apāk ni­ṣa­dhā­du­da­k va­tsa­vi­ṣa­yā­t prāk la­va­ṇa­sa­mu­dra­ve­di­kā­yāḥ pratyak pū­rva­va­d de­vā­ra­ṇya­m | TARVV-MK 177,05sītāyā da­kṣi­ṇa­taḥ pū­rva­vi­de­ha­śca­tu­rbhi­va­kṣā­ra­pa­rva­tai­sti­sṛ­bhi­śca vi­bha­ṅga­na­dī­bhi­rvi­bha­kto­'­ṣṭa­dhā TARVV-MK 177,06bhinnaḥ a­ṣṭā­bhi­śca­kra­dha­rai­ru­pa­bho­gyaḥ | tatra trikūṭo vai­śra­va­ṇa­kū­ṭaḥ añjanaḥ ā­tmā­ñja­na­śce­ti TARVV-MK 177,07vakṣārāḥ | te­ṣā­ma­nta­re­ṣu ta­pta­ja­lā ma­tta­ja­lā u­nma­tta­ja­lā ceti tisro vi­bha­ṅga­na­dyaḥ | etai- TARVV-MK 177,08rvibhaktā aṣṭau ja­na­pa­dāḥ — vatsā-suvatsā-ma­hā­va­tsā-va­tsa­va­t-ramya-ramyaka-ra­ma­ṇī­ya-maṅgalā- TARVV-MK 177,09vatyākhyāḥ | teṣāṃ madhye rā­ja­dhā­nyaḥ — susīmā-kuṇḍalā-a­pa­rā­ji­tā-pra­bhā­ka­rī-a­ṅkā­va­tī- TARVV-MK 177,10pa­dmā­va­tī-śubhā-ra­tna­sa­ñca­yā­va­tī nagaryaḥ | teṣu ja­na­pa­de­ṣu dve dve nadyau ra­ktā­ra­kto­dā­saṃ­jñe | TARVV-MK 177,11ekaiko vi­ja­yā­rdhaḥ | teṣāṃ sarveṣāṃ vi­ṣka­mbhā­yā­mā­di­va­rṇa­nā pū­rva­va­dve­di­ta­vyā | va­kṣā­ra­pa­rva­te­ṣu TARVV-MK 177,12pratyekaṃ catvāri kūṭāni si­ddhā­ya­ta­na-svanāma-pū­rvā­pa­ra­de­śa­nā­mā­ni | sītāyā u­tta­ra­ta­ṭe dakṣiṇa- TARVV-MK 177,13taṭe ca pra­ti­ja­na­pa­daṃ trīṇi trīṇi tīrthāni māgadha-va­ra­dā­na-pra­bhā­sa­saṃ­jñā­ni | tāni sa­mu­di­tā­ni TARVV-MK 177,14a­ṣṭa­ca­tvā­riṃ­śa­ttī­rthā­ni pū­rva­vi­de­he | TARVV-MK 177,15sī­to­da­yā ma­hā­na­dyā a­pa­ra­vi­de­ho dvidhā vibhakto dakṣiṇa u­tta­ra­śce­ti | tatra dakṣiṇo TARVV-MK 177,16bhā­ga­śca­tu­rbhi­rva­kṣā­ra­pa­rva­tai­sti­sṛ­bhi­śca vi­bha­ṅga­na­dī­bhi­rvi­bha­kto­'­ṣṭa­dhā bhinnaḥ, a­ṣṭā­bhi­śca­kra­dha­rai- TARVV-MK 177,17ru­pa­bho­gyaḥ | tatra śa­bdā­va­t-vi­kṛ­tā­va­t-ā­śī­vi­ṣa-su­khā­va­ha­saṃ­jñā­śca­tvā­ro va­kṣā­rā­dra­yaḥ | TARVV-MK 177,18te­ṣā­ma­nta­re­ṣu kṣīrodā-sītodā-sro­to­'­nta­rvā­hi­nī ceti tisro vi­bha­ṅga­na­dyaḥ | e­tai­rvi­bha­ktā TARVV-MK 177,19aṣṭau ja­na­pa­dāḥ — padma-supadma-ma­hā­pa­dma-pa­dma­va­t-śaṅkha-nalina-kumuda-sa­ri­dā­khyāḥ | teṣāṃ madhye TARVV-MK 177,20rā­ja­dhā­nyaḥ — a­śva­pu­rī siṃ­ha­pu­rī ma­hā­pu­rī vi­ja­ya­pu­rī arajā virajā aśokā vī­ta­śo­kā ceti TARVV-MK 177,21nagaryaḥ | teṣu ja­na­pa­de­ṣu dve dve nadyau ra­ktā­ra­kto­dā­saṃ­jñe | ekaiko vi­ja­yā­rdha­śca | teṣāṃ sarveṣāṃ TARVV-MK 177,22vi­ṣka­mbhā­yā­mā­di­va­rṇa­nā pū­rva­va­dve­di­ta­vyā | va­kṣā­ra­pa­rva­te­ṣu pratyekaṃ catvāri kūṭāni si­ddhā­ya­ta­na- TARVV-MK 177,23sva­nā­ma­pū­rvā­pa­ra­de­śa­nā­mā­ni | de­vā­ra­ṇye dve api pū­rva­va­dve­di­ta­vye | TARVV-MK 177,24uttaro vi­bhā­ga­śca­tu­rbhi­rva­kṣā­ra­pa­rva­tai­sti­sṛ­bhi­rvi­bha­ṅga­na­dī­bhi­śca vi­bha­kto­'­ṣṭa­dhā bhinnaḥ, TARVV-MK 177,25a­ṣṭā­bhi­śca­kra­dha­rai­ru­pa­bho­gyaḥ | tatra candra-sūrya-nāga-de­va­saṃ­jñā­śca­tvā­ro va­kṣā­ra­pa­rva­tāḥ | teṣā- TARVV-MK 177,26ma­nta­re­ṣu ga­mbhī­ra­mā­li­nī phe­na­mā­li­nī ū­rmi­mā­li­nī ceti tisro vi­bha­ṅga­na­dyaḥ | e­tai­rvi­bha­ktā TARVV-MK 177,27aṣṭau ja­na­pa­dāḥ — vapra-suvapra-ma­hā­va­pra-va­prā­va­t-valgu-suvalgu-gandhila-ga­ndhi­mā­li­saṃ­jñāḥ | teṣāṃ TARVV-MK 177,28madhye rā­ja­dhā­nyaḥ — vijayā vai­ja­ya­ntī jayantī a­pa­rā­ji­tā ca­kra­pu­rī kha­ḍga­pu­rī ayodhyā avadhyā TARVV-MK 177,29ceti nagaryaḥ | teṣu ja­na­pa­de­ṣu ga­ṅgā­si­ndhū­saṃ­jñe dve nadyau | ekaiko vi­ja­yā­rdha­śca | teṣāṃ sarveṣāṃ TARVV-MK 177,30vi­ṣka­mbhā­yā­mā­di­va­rṇa­nā pū­rva­va­dve­di­ta­vyā | va­kṣā­ra­pa­rva­te­ṣu pratyekaṃ catvāri kūṭāni si­ddhā­ya­ta­na- TARVV-MK 177,31sva­nā­ma­pū­rvā­pa­ra­de­śa­nā­mā­ni | sī­to­dā­yā api tīrthāni sītāyā i­vā­ṣṭa­ca­tvā­riṃ­śa­t | TARVV-MK 177,32vi­de­ha­sya madhye me­ru­rna­va­na­va­ti­yo­ja­na­sa­ha­sro­tse­dhaḥ | dha­ra­ṇī­ta­le sa­ha­srā­va­gā­haḥ | da­śa­sa­ha­srā­ṇi TARVV-MK 177,33na­va­ti­śca yo­ja­nā­nāṃ daśa cai­kā­da­śa­bhā­gā a­dha­sta­le­'­sya vistāraḥ | e­ka­triṃ­śa­tsa­ha­srā­ṇi nava- TARVV-MK 177,34śa­tā­nye­kā­da­śa ca yo­ja­nā­ni ki­ñci­nnyū­nā­ni a­dha­sta­le­'­sya paridhiḥ | da­śa­sa­ha­srā­ṇi yoja — TARVV-MK 178,01nānāṃ bhū­ta­le­'­sya viṣkambhaḥ | e­ka­triṃ­śa­tsa­ha­srā­ṇi ṣa­ṭśa­tā­ni tra­yo­viṃ­śā­ni yo­ja­nā­ni TARVV-MK 178,02ki­ñci­nnyū­nā­ni tatrāsya paridhiḥ | sa ca­tu­rva­naḥ trikāṇḍaḥ triśreṇiḥ | catvāri vanāni TARVV-MK 178,03bha­dra­sā­la­va­naṃ nandanaṃ sau­ma­na­saṃ pā­ṇḍu­ka­va­naṃ ceti | bhū­mi­ta­le bha­dra­sā­la­va­naṃ pū­rvā­pa­ra­di­śo­rdvā­viṃ­śa­ti- TARVV-MK 178,04yo­ja­na­sa­ha­srā­ṇyā­ya­ta­m­, da­kṣi­ṇo­tta­ra­di­śo­ra­rdha­tṛ­tī­ya­yo­ja­na­śa­tā­nyā­ya­ta­m­, ekayā a­rdha­yo­ja­no­cchā- TARVV-MK 178,05ya­pa­ñca­śa­ta­dha­nu­rvi­ṣka­mbha­va­na­sa­mā­yā­ma­yā ba­hu­to­ra­ṇa­vi­bha­kta­yā pa­dma­va­ra­ve­di­ka­yā pa­ri­vṛ­ta­m | TARVV-MK 178,06me­ro­śca­ta­sṛ­ṣu dikṣu bha­dra­sā­la­va­ne pa­dmo­tta­ra-nīla-svastika-añjana-kumuda-palāśa-a­va­taṃ­sa- TARVV-MK 178,07rocana — saṃ­jñā­nya­ṣṭau kūṭāni | e­kai­ka­syāṃ diśi dve dve kūṭe bhavataḥ | tatra meroḥ prā­gu­da­kkū­le TARVV-MK 178,08sītāyāḥ pa­dmo­tta­ra­kū­ṭa­m | meroḥ prāk a­pā­kkū­le sītāyāḥ nī­la­kū­ṭa­m | me­ro­ra­pā­k sī­to­dā­yā TARVV-MK 178,09prākkūle svastikakūṭam | me­ro­ra­pā­k sī­to­dā­yā pra­tya­kkū­le a­ñja­na­kū­ṭa­m | meroḥ TARVV-MK 178,10pratyak sī­to­dā­yā da­kṣi­ṇa­kū­le ku­mu­da­kū­ṭa­m | meroḥ pratyak sī­to­dā­yā u­tta­ra­kū­le pa­lā­śa­kū­ṭa­m | TARVV-MK 178,11me­ro­ru­da­k sītāyāḥ pra­tya­kkū­le a­va­taṃ­sa­kū­ṭa­m | me­ro­ru­da­k sītāyāḥ prākkūle ro­ca­na­kū­ṭa­m | TARVV-MK 178,12tā­nye­tā­ni sarvāṇi kūṭāni pa­ñca­viṃ­śa­ti­yo­ja­nā­va­gā­ha­nā­ni yo­ja­na­śa­to­cchrā­yā­ṇi yojana- TARVV-MK 178,13śa­ta­mū­la­vi­stā­rā­ṇi pa­ñca­sa­pta­ti­yo­ja­na­ma­dhya­vi­ṣka­mbhā­ṇi pa­ñcā­śa­dyo­ja­nā­gra­vi­stā­rā­ṇi padma- TARVV-MK 178,14va­ra­ve­di­kā­pa­ri­vṛ­tā­ni | te­ṣā­mu­pa­ri ma­dhya­de­śa­bhā­jaḥ sa­kro­śai­ka­triṃ­śa­dyo­ja­no­tse­dhāḥ pa­ñca­da­śa­yo­ja­na- TARVV-MK 178,15dvi­ga­vyū­tā­yā­ma­vi­ṣka­mbhā aṣṭau prāsādāḥ | teṣu sva­kū­ṭa­nā­mā­naḥ so­ma­ya­ma­va­ru­ṇa­vai­śra­va­ṇā­nāṃ TARVV-MK 178,16lo­ka­pā­lā­nā­mā­bhi­yo­gyā a­ne­kai­rā­va­ta­rū­pa­vi­ka­ra­ṇa­sa­ma­rthāḥ di­gga­je­ndrā devā vasanti | tatra padmo- TARVV-MK 178,17tta­ra­nī­la­sva­sti­kā­ñja­na­kū­ṭe­ṣu śa­kra­lo­ka­pā­lā­nāṃ bhau­ma­vi­hā­rāḥ | ku­mu­da­pa­lā­śā­va­taṃ­sa­ro­ca­na — TARVV-MK 178,18kūṭeṣu ai­śā­na­lo­ka­pā­lā­nāṃ bhau­ma­vi­hā­rāḥ | meroḥ prāk sītāyā da­kṣi­ṇa­kū­le bha­dra­sā­la­va­ne TARVV-MK 178,19a­rha­dā­ya­ta­na­m | me­ro­ra­pā­k sī­to­dā­yāḥ prākkūle a­rha­dā­ya­ta­na­m | meroḥ pratyak TARVV-MK 178,20sī­to­dā­yā u­da­kkū­le a­rha­dā­ya­ta­na­m | me­ro­ru­da­k sītāyāḥ pra­tya­kkū­le a­rha­dā­ya­ta­na­m | catvā — TARVV-MK 178,21rya­pye­tā­ni pa­ñca­sa­pta­ti­yo­ja­no­cchrā­yā­ṇi yo­ja­na­śa­to­da­kda­kṣi­ṇā­yā­mā­ni­, prāk pratyak TARVV-MK 178,22pa­ñcā­śa­dyo­ja­na­vi­ṣka­mbhā­ṇi­, ṣo­ḍa­śa­yo­ja­no­cchrā­ya­ta­da­rdha­vi­ṣka­mbha­tā­va­tpra­ve­śa­prā­gu­da­gda­kṣi­ṇa­dvā­rā­ṇi TARVV-MK 178,23nā­nā­ma­ṇi­kā­ñca­na­ra­ja­ta­pa­ri­ṇā­mā­ni sa­ha­sra­ji­hve­nā­pi va­rṇa­yi­tu­ma­śa­kyā­ni | yāni sa­ha­srā­kṣaḥ TARVV-MK 178,24sa­ha­sra­ma­kṣṇāṃ vistīrya vi­lo­ka­mā­no­'­pi satataṃ na tṛ­pti­mu­pa­yā­ti | teṣāṃ pu­ra­stā­dyo­ja­na- TARVV-MK 178,25śa­tā­yā­ma­ta­da­rdha­vi­ṣka­mbha­sā­ti­re­ka­ṣo­ḍa­śa­yo­ja­no­cchrā­yā mu­kha­ma­ṇḍa­pāḥ | teṣāṃ pu­ra­stā­dyo­ja­na- TARVV-MK 178,26śa­tā­yā­ma­ta­da­rdha­vi­ṣka­mbha­sā­ti­re­ka­ṣo­ḍa­śa­yo­ja­no­cchrā­yāḥ pre­kṣā­gṛ­hāḥ | teṣāṃ pu­ra­stā­cca­tuḥ­ṣa­ṣṭi- TARVV-MK 178,27yo­ja­nā­yā­ma­vi­ṣka­mbhā­sta­ttri­gu­ṇa­sā­ti­re­ka­pa­ri­dha­yaḥ stūpāḥ | teṣāṃ pu­ra­stā­ccai­tya­vṛ­kṣa­pī­ṭhā­ni TARVV-MK 178,28ṣo­ḍa­śa­yo­ja­nā­yā­mā­ni ta­da­rdha­vi­ṣka­mbhā­ṇi tā­va­du­tse­dhā­ni pratyekaṃ ca­tu­sto­ra­ṇa­vi­bha­ktā­nāṃ TARVV-MK 178,29pa­dma­va­ra­ve­di­kā­nāṃ ca­tu­rviṃ­śa­tyā pa­ri­vṛ­tā­ni | teṣāṃ madhye si­ddhā­rtha­nā­ma­kāḥ cai­tya­vṛ­kṣāḥ siddhārtha- TARVV-MK 178,30tī­rtha­ka­ra­pra­ti­kṛ­ti­pa­vi­trī­kṛ­tāḥ ṣo­ḍa­śa­yo­ja­no­cchrā­ya-ca­tu­ryo­ja­no­tse­dha-yo­ja­na­vi­ṣka­mbha­ska­ndhā dvāda- TARVV-MK 178,31śa­yo­ja­no­cchrā­ya­tā­va­dbā­ha­lya­vi­ṭa­pāḥ | tebhyaḥ prāk nā­nā­ma­ṇi­ra­tna­ma­ya­pī­ṭha­ni­ve­śi­naḥ ṣoḍaśa- TARVV-MK 178,32yo­ja­no­cchrā­ya­ga­vyū­ta­vi­ṣka­mbhā­yā­ma­ma­he­ndra­dhva­jāḥ | tataḥ prāṅ nandākhyāḥ pu­ṣka­ri­ṇyaḥ yojana- TARVV-MK 178,33śa­tā­yā­ma­ta­da­rdha­vi­ṣka­mbha­da­śa­yo­ja­nā­va­gā­hāḥ | a­rha­dā­ya­ta­na­ma­dhya­de­śa­ni­ve­śi­naḥ ṣo­ḍa­śa­yo­ja­nā­yā- TARVV-MK 178,34ma­ta­da­rdha­vi­ṣka­mbho­cchrā­yā ra­tna­ma­yā de­va­ccha­ndāḥ | tatra pa­ñca­dha­nuḥ­śa­to­tse­dhāḥ ka­na­ka­ma­ya­de­hā­sta- TARVV-MK 178,35pa­nī­ya­ha­sta­pā­da­ta­la­tā­lu­ji­hvā lo­hi­tā­kṣa­ma­ṇi­pa­ri­kṣi­ptā­ṅka­spha­ṭi­ka­ma­ṇi­na­ya­nā a­ri­ṣṭa­ma­ṇi­ma­ya- TARVV-MK 179,01na­ya­na­tā­ra­kā ra­ja­ta­ma­ya­da­nta­pa­ṅkta­yaḥ vi­dru­ma­cchā­yā­dha­ra­pu­ṭā a­ñja­na­mū­la­ma­ṇi­ma­yā­kṣa­pa­kṣma­bhrū­la­tā TARVV-MK 179,02nī­la­ma­ṇi­vi­ra­ci­tā­si­tā­ñci­ke­śāḥ pra­gṛ­hī­ta­si­ta­vi­ma­la­va­ra­cā­ma­rā­gra­ha­sto­bha­ya­pā­rśva­stha­vi­vi­dha- TARVV-MK 179,03ma­ṇi­ka­na­ka­vi­dhṛ­tā­bha­ra­ṇā­la­ṅkṛ­ta­ya­kṣa­nā­ga­mi­thu­nāḥ su­śli­ṣṭā­ṣṭa­sa­ha­sra­la­kṣa­ṇa­vya­ñja­nā­ṅki­tā TARVV-MK 179,04vai­ḍū­rya­da­ṇḍa­ma­ṇi­he­ma­mu­ktā­jā­lā­la­ṅkṛ­ta­ra­tna­śa­lā­kā śa­ta­kā­ñca­na­tu­mba­bi­mba­ra­ja­ta­ccha­da­chatrādhi- TARVV-MK 179,05cchatrā bha­vya­ja­na­sta­va­na­va­nda­na­pū­ja­nā­dya­rhā a­rha­tpra­ti­mā a­nā­dya­ni­dha­nā a­ṣṭa­śa­ta­saṃ­khyā viśiṣṭa- TARVV-MK 179,06ga­ṇa­va­rṇi­ta­gu­ṇā a­ṣṭa­śa­ta­ka­la­śa­bhṛ­ṅgā­rā­dyu­pa­ka­ra­ṇa­pa­ri­vā­rā va­rṇa­nā­tī­ta­vi­bha­vā mūrtā iva TARVV-MK 179,07ji­na­dha­rmā vi­rā­ja­nte | TARVV-MK 179,08tato bhū­mi­ta­lā­t pa­ñca­yo­ja­na­śa­tā­nyu­tplu­tya pa­ñca­yo­ja­na­śa­ta­vi­ṣka­mbhaṃ me­ru­sa­mā­yā — TARVV-MK 179,09ma­ma­ṇḍa­laṃ pa­dma­va­ra­ve­di­kā­pa­ri­kṣi­ptaṃ vṛ­tta­va­la­ya­pa­ri­dhi na­nda­na­va­na­m | tatra bā­hya­gi­ri­vi­ṣka­mbhaḥ TARVV-MK 179,10na­va­sa­ha­srā­ṇi nava ca śatāni ca­tuḥ­pa­ñcā­śā­ni yo­ja­nā­nāṃ ṣaṭ cai­kā­da­śa­bhā­gāḥ | ta­tpa­ri­dhi­re- TARVV-MK 179,11ka­triṃ­śa­tsa­ha­srā­ṇi catvāri śatāni e­kā­nnā­śī­tya­dhi­kā­ni sā­ti­re­kā­ṇi yo­ja­nā­nā­m | TARVV-MK 179,12a­bhya­nta­ra­gi­ri­vi­ṣka­mbho­'­ṣṭau sa­ha­srā­ṇi na­va­śa­tā­ni ca­tuḥ­pa­ñcā­śā­ni yo­ja­nā­nāṃ ṣa­ṭcai­kā­da­śa TARVV-MK 179,13bhāgāḥ | ta­tpa­ri­dhi­raṣṭā­viṃ­śa­ti­sa­ha­srā­ṇi trīṇi śatāni ṣo­ḍa­śā­ni yo­ja­nā­nā­ma­ṣṭau caikā- TARVV-MK 179,14da­śa­bhā­gāḥ | ca­ta­sṛ­ṣu dikṣu catasro guhāḥ — prācyāṃ diśi ma­ṇi­gu­hā­, apācyāṃ ga­ndha­rva­gu­hā­, TARVV-MK 179,15pratīcyāṃ cā­ra­ṇa­gu­hā­, udīcyāṃ ca­ndra­gu­hā | tā e­tā­striṃ­śa­dyo­ja­na­vi­ṣka­mbhā­yā­māḥ sādhika- TARVV-MK 179,16na­va­ti­yo­ja­na­pa­ri­dha­yaḥ pa­ñcā­śa­dyo­ja­nā­va­gā­hāḥ | tāsu ya­thā­sa­khyaṃ so­ma­ya­ma­va­ru­ṇaku­be­rā­ṇāṃ TARVV-MK 179,17vihārāḥ | meroḥ pū­rvo­tta­ra­di­śi na­nda­na­va­ne ba­la­bha­dra­kū­ṭaṃ yo­ja­na­sa­ha­sro­cchrā­yaṃ mū­la­ma­dhyā­gre­ṣu TARVV-MK 179,18yo­ja­na­sa­ha­srā­rdhā­ṣṭa­mayo­ja­na­śa­ta­pa­ñca­yo­ja­na­śa­ta­vi­stā­ra­m | ta­ttri­gu­ṇa­sā­ti­re­kā paridhiḥ | TARVV-MK 179,19ta­syo­pa­ri ma­nda­rā­dhi­pa­te­rā­vā­sāḥ | me­ro­śca­ta­sṛ­ṣu dikṣu dve dve kūṭe — prācyāṃ diśi tā­va­nna­nda­na- TARVV-MK 179,20mandire | apācyāṃ ni­ṣa­dha­hai­ma­va­te | pratīcyāṃ ra­ja­ta­ru­ca­ke | udīcyāṃ sā­ga­ra­ci­tra­va­jre | TARVV-MK 179,21a­ṣṭā­va­pye­tā­ni kūṭāni pa­ñca­yo­ja­na­śa­to­cchrā­yā­ni mū­la­ma­dhyā­gre­ṣu pa­ñca­śa­ta­pa­ñca­sa­pta­tya­dhi­ka- TARVV-MK 179,22śa­ta­tra­yā­rdha­tṛ­tī­ya­śa­ta­yo­ja­na­vi­ṣka­mbhā­ṇi | te­ṣā­mu­pa­ri dvi­ṣa­ṣṭi­yo­ja­na­dvi­ga­vyū­to­cchrā­yāḥ sakro- TARVV-MK 179,23śai­ka­triṃ­śa­dyo­ja­na­vi­ṣka­mbhā­stā­va­tpra­ve­śā evāṣṭau prāsādāḥ | teṣu me­gha­ṅka­rī-me­gha­va­tī-sumeghā- TARVV-MK 179,24me­gha­mā­li­nī-to­ya­ndha­rā-vicitrā-pu­ṣka­ra­mā­lā-a­ni­ndi­tā­saṃ­jñā aṣṭau di­kku­mā­ryaḥ ya­thā­kra­maṃ TARVV-MK 179,25pa­ri­va­sa­nti | me­ro­rda­kṣi­ṇa­pū­rva­syāṃ diśi u­tpa­la­gu­lmā-nalinā-utpalā-u­tpa­lo­jva­lā­khyā­śca­ta­sro TARVV-MK 179,26vāpyaḥ | da­kṣi­ṇā­pa­ra­syāṃ bhṛṅgā — bhṛ­ṅga­ni­bhā-kajjalā-ka­jja­la­pra­bhā­śca­ta­sraḥ pu­ṣka­ri­ṇyaḥ | TARVV-MK 179,27a­pa­ro­tta­ra­syāṃ diśi śrīkāntā — śrīcandrā-śrī­ni­la­yā-śrī­ma­hi­tā­śca­ta­sro vāpyaḥ | u­tta­ra­pū­rva­syāṃ TARVV-MK 179,28diśi padmā — pa­dma­gu­lmā-kumudā-ku­mu­da­pra­bhā­śca­ta­sro vāpyaḥ | tāḥ sarvāḥ pa­ñcā­śa­dyo­ja­nā­yā­ma­ta­da­rdha- TARVV-MK 179,29vi­ṣka­mbha­da­śa­yo­ja­nā­va­gā­hāḥ ca­tu­ṣko­ṇā ā­ya­ta­ca­tu­ra­srāḥ | tāsāṃ madhye pra­tye­ka­me­kai­kaḥ prāsādaḥ TARVV-MK 179,30dvi­ṣa­ṣṭi­yo­ja­nā­rdha­yo­ja­no­tse­dhaḥ sa­ga­vyū­tai­ka­triṃ­śa­dyo­ja­na­vi­ṣka­mbha­stā­va­tpra­ve­śaḥ | tatra da­kṣi­ṇa­syāṃ TARVV-MK 179,31diśi vidiśoḥ prāsādāḥ śakrasya bhau­ma­vi­hā­rāḥ | u­tta­ra­syāṃ diśi vi­di­śo­rai­śā­na­sya bhauma- TARVV-MK 179,32vihārāḥ | me­ro­śca­ta­sṛ­ṣu dikṣu na­nda­na­va­ne catvāri ji­nā­ya­ta­nā­ni ṣa­ṭtriṃ­śa­dyo­ja­no­tse­dhā­ni pañcā- TARVV-MK 179,33śa­dyo­ja­nā­yā­ma­ta­da­rdha­vi­ṣka­mbhā­ṇi tā­va­tpra­ve­śā­ni a­ṣṭa­yo­ja­no­cchrā­ya­ta­da­rdha­vi­ṣka­mbhā­yā­maprāguda- TARVV-MK 179,34ga­pā­gdvā­rā­ṇi a­rha­dā­ya­ta­na­va­rṇa­no­pe­tā­ni | TARVV-MK 180,01na­nda­nā­t samātbhū­mi­bhā­gā­d dvi­ṣa­ṣṭi­yo­ja­na­sa­ha­srā­ṇi pa­ñca­śa­tā­nyu­tplu­tya vṛ­tta­va­la­ya­pa­ri­dhi- TARVV-MK 180,02pa­ñca­yo­ja­na­śa­ta­vi­ṣka­mbhaṃ pa­dma­va­ra­ve­di­kā­pa­ri­kṣi­ptaṃ sau­ma­na­sa­va­na­m | tatra bā­hya­gi­ri­vi­ṣka­mbha­śca — TARVV-MK 180,03tvāri sa­ha­srā­ṇi dve śate dvā­sa­pta­ti­śca yo­ja­nā­nā­ma­ṣṭau cai­kā­da­śa­bhā­gāḥ | ta­tpa­ri­dhi­stra­yo­da­śa- TARVV-MK 180,04sa­ha­srā­ṇi pa­ñca­śa­tā­nye­kā­da­śā­ni yo­ja­nā­nāṃ ṣa­ṭcai­kā­da­śa­bhā­gāḥ | a­bhya­nta­ra­gi­ri­vi­ṣka­mbha­strī­ṇi TARVV-MK 180,05sa­ha­srā­ṇi dve śate dvā­sa­pta­ti­ryo­ja­nā­nā­ma­ṣṭau cai­kā­da­śa­bhā­gāḥ | ta­tpa­ri­dhi­rda­śa­sa­ha­srā­ṇi trīṇi TARVV-MK 180,06śa­tā­nye­kā­nna­pa­ñcā­śā­ni yo­ja­nā­nāṃ tra­ya­ścai­kā­da­śa­bhā­gāḥ ki­ñci­dvi­śe­ṣo­nāḥ | ba­la­bha­dra­kū­ṭa­di- TARVV-MK 180,07kku­mā­rī­kū­ṭā­ṣṭa­ka­hī­naṃ sau­ma­na­sa­m | ṣo­ḍa­śā­tra vāpyaḥ — na­nda­na­vā­pī­sa­dṛ­śā­yā­ma­vi­ṣka­mbhā­va­gā­hāḥ | TARVV-MK 180,08ta­nma­dhya­de­śe bha­va­nā­ni pa­ñcā­śa­dyo­ja­nā­yā­ma­ta­da­rdha­vi­stā­ra­ṣa­ṭtriṃ­śa­dyo­ja­no­cchrā­yā­ṇi | ca­tu­rdi­śaṃ TARVV-MK 180,09ca­tvā­rya­rha­dā­ya­ta­nā­ni a­ṣṭa­yo­ja­no­cchri­ta­ta­da­rdha­vi­stā­ra­tā­va­tpra­ve­śa­prā­gu­da­ga­pā­gdvā­rā­ṇi ji­nā­ya­ta­na- TARVV-MK 180,10va­rṇa­no­pe­tā­ni | TARVV-MK 180,11sau­ma­na­sā­tsa­mā­d bhū­bhā­gā­t ṣa­ṭrtri­śa­tsa­ha­srā­ṇyā­ru­hya yo­ja­nā­ni vṛ­tta­va­la­ya­pa­ri­dhi pā­ṇḍu­ka­va­naṃ TARVV-MK 180,12ca­tu­rna­va­tyu­tta­ra­ca­tuḥ­śa­ta­vi­ṣka­mbhaṃ pa­dma­va­ra­ve­di­kā­pa­ri­vṛ­taṃ cūlikāṃ parītya sthitam | śikharaṃ mero- TARVV-MK 180,13re­ka­yo­ja­na­sa­ha­sra­vi­ṣka­mbha­m | ta­tpa­ri­dhi­strī­ṇi sa­ha­srā­ṇi dvi­ṣa­ṣṭya­dhi­kaṃ śataṃ yo­ja­nā­nāṃ sā­dhi­ka­m | TARVV-MK 180,14pā­ṇḍu­ka­va­na­ba­hu­ma­dhya­de­śa­bhā­vi­nī ca­tvā­riṃ­śa­dyo­ja­no­cchrā­yā mū­la­ma­dhyā­gre­ṣu dvā­da­śā­ṣṭa­ca­tu­ryo- TARVV-MK 180,15ja­na­vi­ṣka­mbhā suvṛttā cūlikā | tasyāḥ prācyāṃ diśi pāṇḍu kaśilā u­da­kda­kṣi­ṇā­yā­mā prāk- TARVV-MK 180,16pra­tya­gvi­stā­rā | apācyāṃ pā­ṇḍu­ka­mba­la­śi­lā prā­kpra­tya­gā­yā­mā u­da­gda­kṣi­ṇa­vi­stā­rā | pratīcyāṃ TARVV-MK 180,17ra­kta­ka­mba­la­śi­lā u­da­ga­pā­gā­ya­tā prā­kpra­tya­kvi­stī­rṇā | udīcyāṃ a­ti­ra­kta­ka­mba­la­śi­lā TARVV-MK 180,18prā­kpra­tya­gā­ya­tā u­da­ga­pā­gvi­stī­rṇā | ta­trā­rju­na­su­va­rṇa­ma­yī pā­ṇḍu­ka­śi­lā | ra­ja­ta­pa­ri­ṇā­mā pā- TARVV-MK 180,19ṇḍu­ka­mba­la­śi­lā | vi­dru­ma­va­rṇā ra­kta­ka­mba­la­śi­lā | jā­mbū­na­da­su­va­rṇa­ma­yī a­ti­ra­kta­ka­mba­la­śi­lā | TARVV-MK 180,20tā e­tā­śca­ta­sro­'­pi pa­ñca­yo­ja­na­śa­tā­yā­ma­ta­da­rdha­vi­ṣka­mbhā­śca­tu­ryo­ja­na­bā­ha­lyā a­rdha­ca­ndra­saṃ­sthā­nā TARVV-MK 180,21a­rdha­yo­ja­no­tse­dha­pa­ñca­dha­nuḥ­śa­ta­vi­ṣka­mbha­śi­lā­sa­mā­yā­mai­ka­pa­dma­va­ra­ve­di­kā­pa­ri­vṛ­tāḥ śve­ta­va­ra­ka­na­ka- TARVV-MK 180,22stū­pi­kā­la­ṅkṛ­ta­ca­tu­sto­ra­ṇa­dvā­ra­vi­rā­ji­tāḥ | tā­sā­mu­pa­ri ba­hu­ma­dhya­de­śa­bhā­vī­ni pa­ñca­dha­nuḥ­śa­to- TARVV-MK 180,23tse­dhā­yā­ma­ta­da­rdha­vi­ṣka­mbhā­ṇi prā­ṅmu­khā­ni siṃ­hā­sa­nā­ni | paurastye siṃ­hā­sa­ne pū­rva­vi­de­ha­jā­n TARVV-MK 180,24apācye bha­ra­ta­jā­n pratīcye a­pa­ra­vi­de­ha­jā­n udīcye ai­rā­va­ta­jāṃ­stī­rtha­ka­rā­n ca­tu­rṇi­kā­ya­de­vā- TARVV-MK 180,25dhipāḥ sa­pa­ri­vā­rāḥ mahatyā vibhūtyā kṣī­ro­da­vā­ri­pa­ri­pū­rṇā­ṣṭa­sa­ha­sra­ka­na­ka­ka­la­śai­ra­bhi­ṣi­ñca­nti | TARVV-MK 180,26atrāpi ṣo­ḍa­śa­pu­ṣka­ri­ṇyaḥ pū­rva­va­dve­di­ta­vyāḥ | cū­li­kā­yā­śca­ta­sṛ­ṣu ma­hā­di­kṣu sa­kro­śa­tra­ya­striṃ­śa­dyo- TARVV-MK 180,27ja­nā­yā­mā­ni dvi­ga­vyū­tā­dhi­ka­ṣo­ḍa­śa­yo­ja­na­vi­ṣka­mbhā­ṇi pa­ñca­viṃ­śa­ti­yo­ja­no­cchrā­yā­ṇi yojano- TARVV-MK 180,28tse­dha­ta­da­rdha­vi­ṣka­mbha­tā­va­tpra­ve­śaprā­gu­da­ga­pā­gdvā­rā­ṇi ca­tvā­rya­rha­dā­ya­ta­nā­ni a­rha­dā­ya­ta­na­va­rṇa­no- TARVV-MK 180,29petāni | TARVV-MK 180,30bha­dra­sā­la­va­na­bhā­vi­ni bhūtale lo­hi­tā­kṣa­ka­lpaḥ pa­ri­kṣe­paḥ | tata ū­rdhva­ma­rdha­sa­pta­da­śa­yo­ja­na­sa­ha- TARVV-MK 180,31srā­ṇyā­ru­hya dvitīyaḥ pa­dma­va­rṇaḥ | ta­to­'­pya­rdha­sa­pta­da­śa­yo­ja­na­sa­ha­srā­ṇyā­ru­hya tṛ­tī­ya­sta­pa­nī­ya­va­rṇaḥ | TARVV-MK 180,32ta­to­'­pya­rdha­sa­pta­da­śa­yo­ja­na­sa­ha­srā­ṇyā­ru­hya caturtho vai­ḍū­rya­va­rṇaḥ | ta­to­'­pya­rdha­sa­pta­da­śa­yo­ja­na­sa­ha­srā­ṇyā­ru­hya TARVV-MK 181,01pañcamo va­jra­pra­bhaḥ | ta­to­'­pya­rdha­sa­pta­da­śa­yo­ja­na­sa­ha­srā­ṇyā­ru­hya ṣaṣṭho ha­ri­tā­la­va­rṇaḥ | ta­to­'­pya­rdha- TARVV-MK 181,02sa­pta­da­śa­yo­ja­na­sa­ha­srā­ṇyā­ru­hya jā­mbū­na­da­su­va­rṇa­va­rṇo bhavati | a­dho­bhū­mya­va­gā­hī yo­ja­na­sa­ha­srā­yā­maḥ TARVV-MK 181,03pradeśaḥ pṛ­thi­vyu­pa­la­vā­lu­kā­śa­rka­rā­ca­tu­rvi­dha­pa­ri­ṇā­maḥ | upari vai­ḍū­rya­pa­ri­ṇā­maḥ prathamaḥ kāṇḍaḥ sarva- TARVV-MK 181,04ra­tna­ma­yaḥ | dvitīyaḥ kāṇḍaḥ jā­mbū­na­da­ma­yaḥ | tṛtīyaḥ kā­ṇḍa­ścū­li­kā vai­ḍū­rya­ma­yī | me­ru­ra­yaṃ trayāṇāṃ TARVV-MK 181,05lokānāṃ mā­na­da­ṇḍaḥ | a­syā­dha­sta­lā­da­dho­lo­kaḥ | cū­li­kā­mū­lā­dū­rdhva­mū­rdhva­lo­kaḥ | ma­dhya­pra­mā­ṇaḥ TARVV-MK 181,06ti­rya­gvi­stī­rṇa­sti­rya­glo­kaḥ | evaṃ ca kṛtvā a­nva­rtha­ni­rva­ca­naṃ kriyate ‘­lo­ka­tra­yaṃ mi­nā­tī­ti meruḥ’ iti | TARVV-MK 181,07tasya bhū­mi­ta­lā­dā­ra­bhya ā­śi­kha­rā­dai­kā­da­śi­kī pra­de­śa­hā­niḥ | e­kā­da­śa­su pre­da­śe­ṣu e­ka­pra­de­śo TARVV-MK 181,08hīyate | e­kā­da­śa­su ga­vyū­te­ṣu e­ka­ga­vyū­taṃ hīyate | e­kā­da­śa­su yo­ja­ne­ṣu e­ka­yo­ja­naṃ hīyate | evaṃ TARVV-MK 181,09sa­rva­trā­śi­kha­rā­d bhū­mi­ta­la­syā­dhaḥ ai­kā­da­śi­kī pra­de­śa­vṛ­ddhiḥ — e­kā­da­śa­su pra­de­śe­ṣu ekaḥ pradeśo vardhate | TARVV-MK 181,10e­kā­da­śa­su ga­vyū­te­ṣu ekaṃ gavyūtaṃ vardhate | e­kā­da­śa­su yo­ja­ne­ṣu ekaṃ yojanaṃ vardhate | evaṃ sarvatra TARVV-MK 181,11ā­a­dha­sta­lā­t | atha kathaṃ ra­mya­ka­saṃ­jñā ? TARV-MK 3.10.14ra­ma­ṇī­ya­de­śa­yo­gā­dra­mya­kā­bhi­dhā­na­m | TARVV-MK 181,12 ya­smā­dra­ma­ṇī­yai­rde­śaiḥ sa­ri­tpa­rva­ta­kā­na­nā­di­bhi­yu­ktaḥ­, TARVV-MK 181,13ta­smā­da­sau ramyaka i­tya­bhi­dhī­ya­te | a­nya­trā­pi ra­mya­ka­de­śa­yo­gaḥ samāna iti cet; na; TARVV-MK 181,14rū­ḍhi­vi­śe­ṣa­ba­la­lā­bhā­d go­śa­bda­vṛ­tti­va­t | ata eva saṃjñāyāṃ ko vihitaḥ | kva pu­na­ra­sau ? TARV-MK 3.10.15nī­la­ru­kmi­ṇo­ra­nta­rā­le ta­tsa­nni­ve­śaḥ | TARVV-MK 181,15 nī­lā­du­da­k ru­kmi­ṇo­'­pā­k pū­rvā­pa­ra­sa­mu­dra­yo- TARVV-MK 181,16ra­nta­rā­le tasya ra­mya­ka­sya sa­nni­ve­śo draṣṭavyaḥ | TARV-MK 3.10.16tanmadhye ga­ndha­vā­nvṛ­tta­ve­dā­ḍhyaḥ | TARVV-MK 181,17 tasya ra­mya­ka­sya madhye ga­ndha­vā­nnā­ma vṛ­tta­ve­dā­ḍhyaḥ TARVV-MK 181,18śa­bda­va­dvṛ­tta­ve­dā­ḍhye­na tu­lya­va­rṇa­naḥ | ta­syo­pa­ri prāsāde pa­dma­de­vo vasati | atha kathaṃ hai­ra­ṇya­va­ta­saṃ­jñā ? TARV-MK 3.10.17hi­ra­ṇya­va­to­'­dū­ra­bha­va­tvā­ddhai­ra­ṇya­va­ta­vya­pa­de­śaḥ | TARVV-MK 181,19 hi­ra­ṇya­vā­n ru­kmi­nā­mā pa­rva­ta­sta­syā­'­dū­ra- TARVV-MK 181,20bha­va­tvā­ddhai­ra­ṇya­va­ta­vya­pa­de­śaḥ | kva pu­na­ra­sau ? TARV-MK 3.10.18ru­kmi­śi­kha­ri­ṇo­ra­nta­rā­le ta­dvi­stā­raḥ | TARVV-MK 181,21 rukmiṇa udak śi­kha­ri­ṇo­'­pā­k pū­rvā­pa­ra­sa­mu- TARVV-MK 181,22dra­yo­ra­nta­rā­le tasya hai­ra­ṇya­va­ta­sya vistāro ve­di­ta­vyaḥ | TARV-MK 3.10.19tanmadhye mā­lya­vā­n vṛ­tta­ve­dā­ḍhyaḥ | TARVV-MK 181,23 tasya hai­ra­ṇya­va­ta­sya madhye mā­lya­vā­nnā­ma vṛ­tta­ve­dā­ḍhyaḥ TARVV-MK 181,24śa­bda­va­dvṛ­tta­ve­dā­ḍhye­na tu­lya­va­rṇa­naḥ | ta­syo­pa­ri prāsāde pra­bhā­sa­de­vo vasati | TARVV-MK 181,25atha ka­tha­mai­rā­va­ta­saṃ­jñā ? TARV-MK 3.10.20ai­rā­va­ta­kṣa­tri­ya­yo­gā­dai­rā­va­tā­bhi­dhā­na­m | TARVV-MK 181,26 ra­ktā­ra­kto­da­yoḥ ba­hu­ma­dhya­de­śa­bhā­vi­nī ayodhyā TARVV-MK 181,27nāma nagarī | ta­syā­mu­tpa­nna ai­rā­va­to nāma rājā ta­tpa­ri­pā­li­ta­tvā­jja­na­pa­da­syai­rā­va­tā­bhi­dhā­na­m | TARVV-MK 181,28kva pu­na­ra­sau ? TARV-MK 3.10.21śi­kha­ri­sa­mu­dra­tra­yā­nta­re ta­du­pa­nyā­saḥ | TARVV-MK 181,29 śi­kha­ri­ṇo gi­re­stra­yā­ṇāṃ pū­rvā­pa­ro­ttara­sa­mu­drā­ṇāṃ TARVV-MK 181,30madhye ta­syai­rā­va­ta­sya u­pa­nyā­so ve­di­ta­vyaḥ | TARV-MK 3.10.22tanmadhye pū­rva­va­dvi­ja­yā­rdhaḥ | TARVV-MK 181,31 ta­syai­rā­va­ta­sya madhye vi­ja­yā­rdho ra­ja­ta­gi­riḥ pū­rva­va­dve­di- TARVV-MK 181,32tavyaḥ | yai­rvi­bha­ktā­ni sa­pta­kṣe­trā­ṇi vyā­khyā­tā­ni | TARVV-MK 181,33ke punaste kathaṃ vā vya­va­sthi­tā iti ? ata āha — TARVV-MK 182,01TA-MK 3.11 ta­dvi­bhā­ji­naḥ pū­rvā­pa­rā­ya­tā hi­ma­va­nma­hā­hi­ma­va­nni­ṣa­dha­nī­la­ru­kmi­śi­kha­ri­ṇo va­rṣa­dha­ra­pa­rva­tāḥ || TARVV-MK 182,04tāni vi­bha­ja­ntī­tye­vaṃ śīlā ta­dvi­bhā­ji­naḥ pū­rvā­pa­rā­bhyā­mā­ya­tāḥ pū­rvā­pa­rā­ya­tāḥ pū­rvā­pa­ra- TARVV-MK 182,05koṭibhyāṃ la­va­ṇa­ja­la­dhi­spa­rśi­na ityarthaḥ | ta­dvi­bhā­ji­tvā­de­va teṣāṃ va­rṣa­dha­ra­vya­pa­de­śo­'­saṃ­ka­re­ṇa TARVV-MK 182,06bha­ra­tā­di­va­rṣā­ṇāṃ dhā­ra­ṇā­t | kathaṃ hi­ma­vā­ni­ti saṃjñā ? TARV-MK 3.11.1hi­mā­bhi­saṃ­ba­ndhā­ddhi­ma­va­dvya­pa­de­śaḥ | TARVV-MK 182,07 hi­ma­ma­syā­stī­ti hi­ma­vā­ni­ti vya­pa­de­śaḥ | a­nya­trā­pi TARVV-MK 182,08ta­tsa­mba­ndha iti cet ? rū­ḍhi­vi­śe­ṣa­ba­la­lā­bhā­tta­trai­va vṛttiḥ | kvāsau hi­ma­vā­ni­ti ? ucyate — TARV-MK 3.11.2bha­ra­ta­hai­ma­va­ta­yoḥ sīmani sthitaḥ | TARVV-MK 182,09 bha­ra­ta­sya hai­ma­va­ta­sya ca sīmani vya­va­sthi­taḥ kṣudra — TARVV-MK 182,10hi­ma­vā­n ve­di­ta­vyaḥ | kathaṃ pu­na­ra­sya kṣu­dra­hi­ma­va­ttva­m ? ma­hā­hi­ma­va­da­pe­kṣa­yā | sū­tre­'­nu­ktaṃ kathaṃ TARVV-MK 182,11gamyate iti cet ? ma­hā­hi­ma­va­tpra­yo­gā­de­va | sati hi kṣudre ma­ha­ttva­mi­tya­rthā­t kṣudratvaṃ gamyate | TARVV-MK 182,12sa pa­ñca­viṃ­śa­ti­yo­ja­nā­va­gā­haḥ yo­ja­na­śa­to­cchrā­yaḥ yo­ja­na­sa­ha­sraṃ dvi­pa­ñcā­śa­dyo­ja­nā­nāṃ dvādaśai- TARVV-MK 182,13kā­nna­viṃ­śa­ti­bhā­gāḥ tasya viṣkambhaḥ | ta­syo­ta­ra­pā­rśve jyā ca­tu­rviṃ­śa­ti­sa­ha­srā­ṇi na­va­śa­tā­ni TARVV-MK 182,14dvā­triṃ­śā­ni yo­ja­nā­nā­me­ka­ścai­kā­nna­viṃ­śa­ti­bhā­go deśonaḥ | asyā jyāyā dhanuḥ pa­ñca­viṃ­śa­ti- TARVV-MK 182,15sa­ha­srā­ṇi dve śate triṃ­śa­cca­tvā­ra­ścai­kā­nna­viṃ­śa­ti­bhā­gāḥ sādhikāḥ | tasya pū­rvā­pa­ra­pā­rśva­bā­hū TARVV-MK 182,16pratyekaṃ pa­ñca­sa­ha­srā­ṇi trīṇi śatāni pa­ñcā­śa­dyo­ja­nā­ni pa­ñca­da­śa cai­kā­nna­viṃ­śa­ti­rbhā­gāḥ TARVV-MK 182,17sā­dhi­ko­'­rdha­bhā­ga­śca | ta­syo­pa­ri prācyāṃ diśi si­ddhā­ya­ta­na­kū­ṭaṃ pa­ñca­yo­ja­na­śa­to­cchrā­ya­mū­la- TARVV-MK 182,18viṣkambhaṃ pa­ñca­sa­pta­tya­dhi­ka­śa­ta­tra­ya­ma­dhya­vi­ṣka­mbha­m a­rdha­tṛ­tī­ya­śa­tā­gra­vi­ṣka­mbha­m | ta­ttri­gu­ṇa- TARVV-MK 182,19sā­ti­re­ka­pa­ri­dhiḥ | ta­syo­pa­ri ṣa­ṭtriṃ­śa­dyo­ja­no­cchrā­yaṃ pa­ñcā­śa­dyo­ja­no­dga­da­kṣi­ṇā­yā­maṃ pañca- TARVV-MK 182,20viṃ­śa­ti­yo­ja­na­prā­kpra­tya­gvi­stā­raṃ tā­va­tpra­ve­śa­ma­ṣṭa­yo­ja­no­tse­dha­ta­da­rdha­vi­ṣka­mbhaṃ tā­va­tpra­ve­śo­da­g- TARVV-MK 182,21da­kṣi­ṇa­pū­rva­dvā­ra­ma­rha­dā­ya­ta­na­m | dvā­ra­tra­ye sā­ti­re­kā­ṣṭa­yo­ja­no­cchrā­ya­pa­ñcā­śa­dyo­ja­nā­yā­ma­ta­da­rdha- TARVV-MK 182,22vi­ṣka­mbhā­stra­yo mu­kha­ma­ṇḍa­pāḥ | sā­ti­re­kā­ṣṭa­yo­ja­no­cchrā­ya­pa­ñcā­śa­dyo­ja­nā­yā­ma­vi­ṣka­mbhā­ṇi trīṇi TARVV-MK 182,23pre­kṣā­gṛ­hā­ṇi | pau­ra­stya­pre­kṣā­gṛ­hā­t prāk stū­pā­da­yaḥ pūrvoktāḥ | cai­tyā­la­yā­bhya­nta­ra­va­rṇa­nā pūrva- TARVV-MK 182,24va­dve­di­ta­vyā | teṣāṃ sa­rve­ṣā­me­va pa­ri­kṣe­ptrī ca­tu­sto­ra­ṇa­dvā­ra­vi­bha­ktā pa­dma­va­ra­ve­di­kā | tataḥ TARVV-MK 182,25pratīcyāṃ diśi da­śa­kū­ṭā­ni-hi­ma­va­dbha­ra­te­lā­ga­ṅgā-śrī-ro­hi­tā­syā-siṃdhu-surā-hai­ma­va­ta-vai­śra­va­ṇa- TARVV-MK 182,26kū­ṭā­bhi­dhā­nā­ni ya­thā­kra­maṃ ve­di­ta­vyā­ni si­ddhā­ya­ta­na­kū­ṭa­tu­lyā­ni | te­ṣā­mu­pa­ri prāsādā daśaiva TARVV-MK 182,27sa­kro­śa­dva­ya­dvi­ṣa­ṣṭi­yo­ja­no­tse­dhāḥ sa­kro­śai­ka­triṃ­śa­dyo­ja­na­vi­ṣka­mbhā­stā­va­tpra­ve­śāḥ | teṣu svakūṭa- TARVV-MK 182,28nāmāno devā devyaśca vasanti | hi­ma­va­dbha­ra­ta­hai­ma­va­ta­vai­śra­va­ṇa­kū­ṭe­ṣu devāḥ, i­ta­re­ṣu devyaḥ | TARVV-MK 182,29atha kathaṃ ma­hā­hi­ma­va­tsaṃ­jñā ? TARV-MK 3.11.3ma­hā­hi­ma­va­ti coktam | TARVV-MK 182,30 ki­mu­kta­m ? hi­mā­bhi­saṃ­ba­ndhā­ddhi­ma­va­da­bhi­dhā­na­m­, ma­hāṃ­ścā­sau TARVV-MK 182,31hi­ma­vāṃ­śca ma­hā­hi­ma­vā­ni­ti­, a­sa­tya­pi hime hi­ma­va­dā­khyā i­ndra­go­pa­va­t | kva pu­na­ra­sau ? TARV-MK 3.11.4hai­ma­va­ta­ha­ri­va­rṣa­yo­rvi­bhā­ga­ka­raḥ | TARVV-MK 182,32 hai­ma­va­tā­du­da­k ha­ri­va­rṣā­da­pā­k ta­yo­rvi­bhā­ga­ka­ro mahāhi- TARVV-MK 182,33mavān ve­di­ta­vyaḥ | sa dvi­yo­ja­na­śa­to­cchrā­yaḥ pa­ñcā­śa­dyo­ja­nā­va­gā­haḥ­, catvāri yo­ja­na­sa­ha­srā­ṇi TARVV-MK 182,34dve ca śate da­śo­tta­re daśa cai­kā­nna­viṃ­śa­ti­bhā­gāḥ tasya viṣkambhaḥ | pū­rvā­pa­ra­pā­rśva­bā­hū pratyekaṃ nava- TARVV-MK 183,01yo­ja­na­sa­ha­srā­ṇi dve ca śate ṣa­ṭsa­pta­tya­dhi­ke yo­ja­nā­nāṃ nava cai­kā­nna­viṃ­śa­ti­bhā­gāḥ a­rdha­bhā­ga­śca TARVV-MK 183,02sādhikaḥ | ta­syo­tta­ra­pā­rśve jyā tri­pa­ñcā­śa­dyo­ja­na­sa­ha­srā­ṇi nava ca śatāni e­ka­triṃ­śā­ni TARVV-MK 183,03ṣa­ṭcai­kā­nna­viṃ­śa­ti­bhā­gāḥ sādhikāḥ | tasyāḥ jyāyā dhanuḥ sa­pta­pa­ñcā­śa­dyo­ja­na­sa­ha­srā­ṇi dve TARVV-MK 183,04śate tri­na­va­tyu­tta­re daśa cai­kā­nna­viṃ­śa­ti­bhā­gāḥ sādhikāḥ | ta­syo­pa­rya­ṣṭau kūṭāni si­ddhā­ya­ta­na- TARVV-MK 183,05ma­hā­hi­ma­va­t-hai­ma­va­ta-rohit-hari-ha­ri­kā­ntā-ha­ri­va­rṣa-vai­ḍū­rya­kū­ṭā­bhi­dhā­nā­ni kṣu­dra­hi­ma­va­tkū­ṭa­tu­lya- TARVV-MK 183,06pra­mā­ṇā­ni | te­ṣā­mu­pa­ri ji­nā­ya­ta­na­prā­sā­dā­sta­ttu­lyā eva | prā­sā­de­ṣu sva­kū­ṭa­nā­ma­no devā TARVV-MK 183,07devyaśca vasanti | atha kathaṃ ni­ṣa­dha­saṃ­jñā ? TARV-MK 3.11.5ni­ṣī­dha­nti ta­smi­nni­ti niṣadhaḥ | TARVV-MK 183,08 yasmin devā devyaśca krīḍārthaṃ ni­ṣī­dha­nti sa TARVV-MK 183,09ni­ṣa­dhaḥ­, pṛ­ṣo­da­rā­di­pā­ṭhā­t siddhaḥ | a­nya­trā­pi ta­ttu­lya­kā­ra­ṇa­tvā­tta­tpra­sa­ṅgaḥ iti cet ? na; TARVV-MK 183,10rū­ḍhi­vi­śe­ṣa­ba­la­lā­bhā­t | kva pu­na­ra­sau ? TARV-MK 3.11.6ha­ri­vi­de­ha­yo­rma­ryā­dā­he­tuḥ | TARVV-MK 183,11 ha­ri­va­rṣā­du­da­k vi­de­hā­da­pā­k ta­yo­rma­ryā­dā­he­tu­rni­ṣa­dha ityā — TARVV-MK 183,12khyāyate | sa ca­tu­ryo­ja­na­śa­to­tse­dhaḥ­, yo­ja­na­śa­tā­va­gā­haḥ­, ṣo­ḍa­śa­yo­ja­na­sa­ha­srā­ṇya­ṣṭau ca śatāni TARVV-MK 183,13dvā­ca­tvā­riṃ­śā­ni dvau cai­kā­nna­viṃ­śa­ti­bhā­gau tasya viṣkambhaḥ | pū­rvā­pa­ra­pā­rśva­bā­hū pratyekaṃ viṃśati- TARVV-MK 183,14yo­ja­na­sa­ha­srā­ṇi pa­ñca­ṣa­ṣṭya­dhi­ka­me­kaṃ ca śataṃ dvau cai­kā­nna­viṃ­śa­ti­bhā­gau a­rdha­bhā­ga­śca sādhikaḥ | TARVV-MK 183,15u­tta­ra­pā­rśva­jyā ca­tu­rna­va­ti­sa­ha­srā­ṇi ṣa­ṭpa­ñcā­śa­me­kaṃ ca yo­ja­na­śa­taṃ dvau cai­kā­nna­viṃ­śa­ti­bhā­gau TARVV-MK 183,16sādhikau | tasyā dha­nu­re­kaṃ yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­sraṃ ca­tu­rviṃ­śa­ti­sa­ha­srā­ṇi trīṇi ca śatāni ṣaṭcatvā- TARVV-MK 183,17riṃśāni nava cai­kā­nna­viṃ­śa­ti­bhā­gāḥ sādhikāḥ | ta­syo­pa­ri na­va­kū­ṭā­ni — si­ddhā­ya­ta­na-niṣadha- TARVV-MK 183,18ha­ri­va­rṣa-pū­rva­vi­de­ha-ha­ri­dhṛ­ta-sītodā-a­pa­ra­vi­de­ha-ru­ca­ka­nā­mā­ni­, kṣu­dra­hi­ma­va­tkū­ṭa­tu­lya­pra­mā­ṇā­ni | TARVV-MK 183,19te­ṣā­mu­pa­ri ji­nā­ya­ta­na­prā­sā­dā­sta­ttu­lyāḥ | prā­sā­de­ṣu sva­kū­ṭa­nā­mā­no devā devyaśca vasanti | TARVV-MK 183,20atha kathaṃ nī­la­saṃ­jñā ? TARV-MK 3.11.7nī­la­va­rṇa­yo­gā­nnī­la­vya­pa­de­śaḥ | TARVV-MK 183,21 nīlena varṇena yogāt parvato nīla iti vya­pa­di­śya­te | TARVV-MK 183,22saṃjñā cā'sya vā­su­de­va­sya kṛ­ṣṇa­vya­pa­de­śa­va­t | kva pu­na­ra­sau ? TARV-MK 3.11.8vi­de­ha­ra­mya­ka­vi­ni­ve­śavibhāgī | TARVV-MK 183,23 sa nīlākhyaḥ parvataḥ vi­de­ha­sya ra­mya­ka­sya ca vi­ni­ve­śaṃ TARVV-MK 183,24vi­bha­ja­te | sa ni­ṣa­dhe­na vyā­khyā­ta­pra­mā­ṇaḥ | ta­syo­pa­ri na­va­kū­ṭā­ni-si­ddhā­ya­ta­na-nīla-pū­rva­vi­de­ha- TARVV-MK 183,25sītā-kīrti-na­ra­kā­ntā-a­pa­ra­vi­de­ha-ramyaka-ā­da­rśa­ka­kū­ṭa­saṃ­jñā­ni­, kṣu­lla­ka­hi­ma­va­tkū­ṭa­tu­lya­pra­mā- TARVV-MK 183,26ṇāni | te­ṣā­mu­pa­ri ji­nā­ya­ta­na­prā­sā­dāḥ tattulyāḥ | prā­sā­de­ṣu sva­kū­ṭa­nā­mā­no devā devyaśca TARVV-MK 183,27vasanti | atha kathaṃ ru­kmi­saṃ­jñā ? TARV-MK 3.11.9ru­kma­sa­dbhā­vā­dru­kmī­tya­bhi­dhā­na­m | TARVV-MK 183,28 ru­kma­ma­syā­stī­ti ru­kmī­tya­bhi­dhā­na­m | a­nya­trā­pi TARVV-MK 183,29ta­tsaṃ­bha­vā­d rū­ḍhi­va­śā­dvi­śe­ṣe vṛttiḥ, ka­ri­va­t | kva pu­na­ra­sau ? TARV-MK 3.11.10ra­mya­ka­hai­ra­ṇya­va­ta­vi­ve­ka­ka­raḥ | TARVV-MK 183,30 ra­mya­ka­sya hai­ra­ṇya­va­ta­sya ca vivekaṃ ka­ro­tya­sau | sa TARVV-MK 183,31ma­hā­hi­ma­va­tā tu­lya­pra­mā­ṇaḥ | ta­syo­pa­ri aṣṭau kūṭāni-si­ddhā­ya­ta­na-rukmi-ramyaka-nārī-buddhi- TARVV-MK 183,32rū­pya­kū­la-hai­ra­ṇya­va­ta-maṇi-kā­ñca­na­kū­ṭā­khyā­ni kṣu­dra­hi­ma­va­tkū­ṭa­tu­lya­pra­mā­ṇā­ni | te­ṣā­mu­pa­ri TARVV-MK 183,33ji­nā­ya­ta­na­prā­sā­dā­sta­ttu­lyāḥ | prā­sā­de­ṣu sva­kū­ṭa­nā­mā­no devā devyaśca vasanti | TARVV-MK 183,34atha kathaṃ śi­kha­ri­saṃ­jñā ? TARV-MK 3.11.11śi­kha­ra­sa­dbhā­vā­cchi­kha­rī­ti saṃjñā | TARVV-MK 184,01 śi­kha­rā­ṇi kū­ṭā­nya­sya santīti śi­kha­rī­ti TARVV-MK 184,02saṃ­jñā­ya­te | a­nya­trā­pi ta­tsa­dbhā­ve rū­ḍhi­va­śā­dvi­śe­ṣe vṛttiḥ śi­kha­ṇḍi­va­t | kva pu­na­ra­sau ? TARV-MK 3.11.12hai­ra­ṇya­va­tai­rā­va­ta­se­tu­ba­ndhaḥ sa giriḥ | TARVV-MK 184,03 hai­ra­ṇya­va­ta­syai­rā­va­ta­sya ca se­tu­ba­ndha iva sa TARVV-MK 184,04gi­ri­ra­va­sthi­taḥ kṣu­dra­hi­ma­va­ttu­lya­pra­mā­ṇaḥ | ta­syo­pa­rye­kā­da­śa-kūṭāni si­ddhā­ya­ta­na-śikhari-hairaṇya- TARVV-MK 184,05vata-ra­sa­de­vī-ra­ktā­va­tī­śla­kṣṇa­kū­lā-lakṣmī-ga­ndha­de­vī-ai­rā­va­ta-maṇi-kā­ñca­na­kū­ṭa­nā­mā­ni kṣudrahi- TARVV-MK 184,06ma­va­ttu­lya­pra­mā­ṇā­ni | te­ṣā­mu­pa­ri ji­nā­ya­ta­na­prā­sā­dā­sta­ttu­lyāḥ | prā­sā­de­ṣu sva­kū­ṭa­nā­mā­no TARVV-MK 184,07devā devyaśca vasanti | TARVV-MK 184,08teṣāṃ va­rṇa­vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­ttya­rtha­mā­ha — TA-MK 3.12 he­mā­rju­na­ta­pa­nī­ya­vai­ḍū­rya­ra­ja­ta­he­ma­ma­yāḥ || TARVV-MK 184,10ta ete hi­ma­va­dā­da­yaḥ parvatā he­mā­di­ma­yā ve­di­ta­vyāḥ | mayaṭ pratyekaṃ pa­ri­sa­mā­pya­te | TARVV-MK 184,11ya­thā­kra­maṃ hi­ma­va­dā­da­yaḥ saṃ­ba­dhya­nte | he­ma­ma­yo hi­ma­vā­n cī­na­pa­ṭṭa­va­rṇaḥ | a­rju­na­ma­yo ma­hā­hi­ma­vā­n TARVV-MK 184,12śuklaḥ | ta­pa­nī­ya­ma­yo niṣadhaḥ ta­ru­ṇā­di­tya­va­rṇaḥ | vai­ḍū­rya­ma­yo nīlaḥ ma­yū­ra­grī­vā­bhaḥ | ra­ja­ta­ma­yo rukmī TARVV-MK 184,13śuklaḥ | he­ma­ma­yaḥ śikharī cī­na­pa­ṭṭa­va­rṇa iti | ṣaḍapi caite adrayaḥ pratyekaṃ u­bha­ya­pā­rśva­ga­tā­rdha­yo­ja­na- TARVV-MK 184,14vi­ṣka­mbhā­dri­sa­mā­yā­mā­bhyāṃ ba­hu­to­ra­ṇa­vi­bha­ktai­ka­pa­dma­va­ra­ve­di­kā­pa­ri­vṛ­ta­va­na­ṣa­ṇḍā­bhyā­mu­pe­tāḥ | TARVV-MK 184,15pu­na­ra­pi ta­dvi­śe­ṣa­ṇā­rtha­me­vā­ha — TA-MK 3.13 ma­ṇi­vi­ci­tra­pā­rśvā upari mūle ca tu­lya­vi­stā­rāḥ || TARVV-MK 184,17nā­nā­va­rṇa­pra­bhā­vā­di­gu­ṇo­pe­tai­rma­ṇi­bhi­rvi­vi­dha­ci­trā­ṇi vi­vi­trā­ṇi­, ma­ṇi­vi­ci­trā­ṇi pārśvāni TARVV-MK 184,18yeṣāṃ ta ime ma­ṇi­vi­ci­tra­pā­rśvāḥ | TARV-MK 3.13.1a­ni­ṣṭa­saṃ­sthā­na­ni­vṛ­ttya­rtha­mu­pa­ryā­di­va­ca­na­m | TARVV-MK 184,19 a­ni­ṣṭa­saṃ­sthā­nasya ni­vṛ­ttya­rtha­mu­pa­ryā­di­va­ca­naṃ TARVV-MK 184,20kriyate | caśabdo ma­dhya­sa­mu­cca­yā­rthaḥ | ya eṣāṃ mū­la­vi­stā­raḥ sa upari madhye ca tulyaḥ | TARVV-MK 184,21teṣāṃ madhye la­bdhā­spa­dā hradā ucyante — TA-MK 3.14 pa­dma­ma­hā­pa­dma­ti­gi­ñcha­ke­sa­ri­ma­hā­pu­ṇḍa­rī­ka­pu­ṇḍa­rī­kā hra­dā­ste­ṣā­mu­pa­ri || TARV-MK 3.14.1pa­dmā­di­bhiḥ sa­ha­ca­ra­ṇā­ddhra­de­ṣu pa­dmā­di­vya­pa­de­śaḥ | TARVV-MK 184,23 padmaṃ ma­hā­pa­dmaṃ tigiñchaṃ kesari TARVV-MK 184,24ma­hā­pu­ṇḍa­rī­kaṃ pu­ṇḍa­rī­ka­mi­ti pa­dma­nā­mā­ni taiḥ sa­ha­ca­ra­ṇā­t hradeṣu pa­dmā­di­saṃ­jñā­vṛ­tti­rbha­va­ti | TARVV-MK 184,25teṣāṃ hi­ma­va­dā­dī­nā­mu­pa­ri ya­thā­kra­maṃ te hradā ve­di­ta­vyāḥ | TARVV-MK 184,26ta­trā­dya­sya saṃ­sthā­na­vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­ttya­rtha­mā­ha — TA-MK 3.15 prathamo yo­ja­na­sa­ha­srā­yā­ma­sta­da­rdha­vi­ṣka­mbho hradaḥ || TARVV-MK 184,28prāk pratyak yo­ja­na­sa­ha­srā­yā­maḥ u­da­ga­pā­k pa­ñca­yo­ja­na­śa­ta­vi­stā­raḥ va­jra­ma­ya­ta­laḥ TARVV-MK 184,29vi­vi­dha­ma­ṇi­ka­na­ka­ra­ja­ta­vi­ci­tra­ta­ṭaḥ śve­ta­va­ra­ka­na­ka­stū­pi­kā­la­ṅkṛ­ta­ca­tu­sto­ra­ṇa­vi­bha­ktā­rdha­yo­ja­no- TARVV-MK 185,01tse­dha­pa­ñca­dha­nuḥ­śa­ta­vi­ṣka­mbha­hra­da­sa­mā­yā­mai­ka­pa­dma­va­ra­ve­di­kā­pa­ri­vṛ­taḥ ca­tu­rdi­gga­ta­ca­tu­rva­na­ṣa­ṇḍa­ma­ṇḍi­taḥ TARVV-MK 185,02vi­ma­la­spha­ṭi­ka­ma­ṇi­sva­ccha­ga­mbhī­rā­kṣa­ya­vā­riḥ vi­vi­dha­ja­la­ja­ku­su­ma­pa­ri­bhrā­ji­taḥ śaradi pra­sa­nna­ca­ndra- TARVV-MK 185,03tā­rā­rā­ji­vi­rā­ji­ta­pa­rya­nta­pa­rī­ta­vi­ci­tra­pa­yo­dha­ra­pa­ṭa­laḥ­, vi­pa­rya­sto na­bho­bhā­ga iva vibhāti TARVV-MK 185,04pa­dma­nā­mā hradaḥ | ta­syai­vā­va­gā­ha­pra­ti­pa­ttya­rtha­mi­da­mu­cya­te — TA-MK 3.16 da­śa­yo­ja­nā­va­gā­haḥ || TARVV-MK 185,06a­va­gā­ho­'­dhaḥ­pra­ve­śo nimnatā | da­śa­yo­ja­nā­nya­va­gā­ho­'­sya da­śa­yo­ja­nā­va­gā­haḥ | TA-MK 3.17 tanmadhye yojanaṃ pu­ṣka­ra­m || TARVV-MK 185,08yo­ja­na­pra­mā­ṇaṃ yo­ja­na­m kro­śā­yā­ma­pa­tra­tvā­t­, kro­śa­dva­ya­vi­ṣka­mbha­ka­rṇi­ka­tvā­cca yojanā- TARVV-MK 185,09yā­ma­vi­ṣka­mbha­m | ja­la­ta­lā­t kro­śa­dva­yo­cchrā­ya­nā­laṃ tā­va­dba­ha­la­pa­tra­pra­ca­yaṃ va­jra­ma­ya­mū­la­ma­ri­ṣṭa­ma­ṇi­ka­ndaṃ TARVV-MK 185,10ra­ja­ta­ma­ṇi­mṛ­ṇā­laṃ vai­ḍū­rya­su­pra­ti­ṣṭha­nā­la­m | tasya bā­hya­pa­traṃ ta­pa­nī­yapa­ri­ṣkṛ­ta­m­, jā­mbū­na­dā­bhya­nta­ra­da­laṃ TARVV-MK 185,11ta­pa­nī­ya­ke­sa­raṃ nā­nā­ma­ṇi­vi­ci­tra­su­va­rṇa­ka­rṇi­kaṃ pu­ṣka­ra­ma­va­ga­nta­vyaṃ ta­da­rdho­tse­dhai­ra­ṣṭa­śa­ta­saṃ­khyaiḥ padmaiḥ TARVV-MK 185,12pa­ri­vṛ­ta­m | tasmāt pū­rvo­tta­ro­tta­rā­pa­ro­tta­rā­su tisṛṣu dikṣu śriyaḥ sā­mā­ni­ka­de­vā­nāṃ catvāri TARVV-MK 185,13pa­dma­sa­ha­srā­ṇi | da­kṣi­ṇa­pū­rva­syāṃ di­śya­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­dde­vā­nāṃ dvā­triṃ­śa­tpa­dma­sa­ha­srā­ṇi | da­kṣi­ṇa­syāṃ TARVV-MK 185,14ma­dhya­ma­pa­ri­ṣa­dde­vā­nāṃ ca­tvā­riṃ­śa­tpa­dma­sa­ha­srā­ṇi | da­kṣi­ṇā­pa­ra­syāṃ bā­hya­pa­ri­ṣa­dde­vā­nā­ma­ṣṭa­ca­tvā- TARVV-MK 185,15riṃ­śa­tpa­dma­sa­ha­srā­ṇi | a­pa­ra­syāṃ sa­ptā­nā­ma­nī­ka­ma­ha­tta­rā­ṇāṃ sa­pta­pa­dmā­ni | ca­ta­sṛ­ṣu ma­hā­di­kṣu TARVV-MK 185,16ā­tma­ra­kṣa­de­vā­nāṃ ṣo­ḍa­śa­pa­dma­sa­ha­srā­ṇi | tā­nye­tā­ni sarvāṇi pa­ri­vā­ra­pa­dmā­ni ta­da­rdho­tse­dhā­ni ekaṃ TARVV-MK 185,17śa­ta­sa­ha­sraṃ ca­tvā­riṃ­śa­tsa­ha­srā­ṇi śataṃ ca pa­ñca­da­śa­m | TARVV-MK 185,18i­ta­re­ṣāṃ hradānāṃ pu­ṣka­rā­ṇāṃ cā­yā­mā­di­jñā­pa­nā­rtha­mā­ha — TA-MK 3.18 ta­ddvi­gu­ṇa­dvi­gu­ṇā hradāḥ pu­ṣka­rā­ṇi ca || TARVV-MK 185,20sa ca tacca te, ta­yo­rdvi­gu­ṇā dvi­gu­ṇā­sta­ddvi­gu­ṇa­dvi­gu­ṇāḥ | TARV-MK 3.18.1dvigu­ṇa­dvi­gu­ṇā iti dvitvaṃ vyā­ptya­rtha­m | TARVV-MK 185,21dvi­gu­ṇa­dvi­gu­ṇā iti dvitvam ucyate | TARVV-MK 185,22ki­ma­rtha­m ? vyā­ptya­rtha­m | dvi­gu­ṇa­tve­no­tta­re­ṣāṃ vyā­pti­rya­thā syāditi | kena dviguṇāḥ ? āyā — TARVV-MK 185,23mādinā | pa­dma­hra­da­sya dvi­gu­ṇā­yā­ma­vi­ṣka­mbhā­va­gā­ho ma­hā­pa­dma­hra­daḥ | ma­hā­pa­dma­hra­da­sya dvi­gu­ṇā­yā­ma- TARVV-MK 185,24vi­ṣka­mbhā­va­gā­ha­sti­gi­ñcha­hra­daḥ | pu­ṣka­rā­ṇi ca | kim ? dvi­gu­ṇā­ni dvi­gu­ṇā­ni i­tya­bhi­sa­mba­dhya­te | TARV-MK 3.18.2dvi­tvā­tta­yo­rba­hu­va­ca­nā­bhā­va iti cet; na; vi­va­kṣi­tā­pa­ri­jñā­nā­t | TARVV-MK 185,25 syā­de­ta­t — tayorhra- TARVV-MK 185,26dayoḥ pu­ṣka­ra­yo­śca dvitvād ba­hu­va­ca­naṃ no­pa­pa­dya­te iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? vi­va­kṣi­tā­pa­ri- TARVV-MK 185,27jñānāt | ā­dya­ntā­bhyāṃ pa­dma­pu­ṇḍa­rī­ka­hra­dā­bhyāṃ tu­lya­pra­mā­ṇā­bhyā­ma­nye hradā da­kṣi­ṇa­ta u­tta­ra­ta­śca TARVV-MK 185,28dvai­gu­ṇye­na nirdiṣṭā iti vi­va­kṣi­to­'­trā­ya­ma­rthaḥ | ato ba­hu­va­ca­na­mu­pa­pa­dya­te | kathaṃ pu­na­sta­ccha­bde TARVV-MK 185,29pū­rva­ni­rdi­ṣṭā­pe­kṣe sa­tya­ni­rdi­ṣṭā­rtho gṛhyate ? TARV-MK 3.18.3ba­hu­va­ca­na­ni­rde­śā­tta­dgra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 186,01 ba­hu­va­ca­na­ni­rde­śā­tta­sya grahaṇaṃ vi­jñā­ya­te | ba­hu­va­ca­na­ni­rde­śā­t TARVV-MK 186,02ke­sa­ryā­da­yaḥ kathanna gṛhyante ? TARV-MK 3.18.4vyā­khyā­na­to va­kṣya­mā­ṇa­saṃ­ba­ndhā­ccā­ni­ṣṭa­ni­vṛ­ttiḥ | ­“­vyā­khyā­na­to vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­tti­rna hi sa­nde­hā­da­la­kṣa­ṇa­m­” TARVV-MK 186,04 i­tya­ni­ṣṭa­sya ni­vṛ­tti­rbha­va­ti | athavā TARVV-MK 186,05vakṣyata etat — ­“­u­tta­rā da­kṣi­ṇa­tu­lyāḥ­” iti ta­da­bhi­saṃ­ba­ndhā­cce­ṣṭa­saṃ­pra­tya­yaḥ TARVV-MK 186,06kartavyaḥ | tadyathā — ma­hā­hi­ma­va­ta upari ba­hu­ma­dhya­de­śa­bhā­vī ma­hā­pa­dma­hra­daḥ­, dvi­yo­ja­na­sa­ha­srā­yā­ma­sta- TARVV-MK 186,07da­rdha­vi­ṣka­mbho viṃ­śa­ti­yo­ja­nā­va­gā­haḥ | tanmadhye ja­la­ta­lā­d dvi­kro­śo­cchrā­yaṃ yo­ja­na­ba­ha­la­pa­tra­pra­ca­yaṃ TARVV-MK 186,08dvi­kro­śā­yā­ma­pa­tra­tvā­d yo­ja­nā­yā­ma­ka­rṇi­ka­tvā­cca dvi­yo­ja­na­vi­ṣka­mbhaṃ pu­ṣka­ra­m | ta­tpa­ri­vā­ra- TARVV-MK 186,09pa­dma­saṃ­khyā pū­rvo­ktai­va | ni­ṣa­dha­syo­pa­ri ba­hu­ma­dhya­de­śa­bhā­k ti­gi­ñcha­hra­daḥ ca­tu­ryo­ja­na­sa­ha­srā­yā- TARVV-MK 186,10ma­sta­da­rdha­vi­ṣka­mbhaḥ­, ca­tvā­riṃ­śa­dyo­ja­nā­va­gā­haḥ | tanmadhye ja­la­ta­lā­d dvi­kro­śo­dga­maṃ dvi­yo­ja­na- TARVV-MK 186,11ba­ha­la­pa­tra­pra­ca­yaṃ yo­ja­nā­yā­ma­pa­tra­tvā­d dvi­yo­ja­nā­ya­ta­ka­rṇi­ka­tvā­cca­tu­ryo­ja­nā­yā­ma­vi­ṣka­mbhaṃ pu­ṣka­ra­m | TARVV-MK 186,12ta­tpa­ri­vā­ra­pa­dma­saṃ­khyā pū­rvo­ktai­va | nī­la­syo­pa­ri ba­hu­ma­dhya­de­śa­bhā­vī ke­sa­ri­hra­daḥ ti­gi­ñcha­hra­da­tu­lyaḥ TARVV-MK 186,13padmāni ca ta­ttu­lya­pra­mā­ṇā­ni | rukmiṇa upari ba­hu­ma­dhya­de­śa­bhā­k ma­hā­pu­ṇḍa­rī­ko hradaḥ mahā- TARVV-MK 186,14pa­dma­hra­da­tu­lyaḥ­, padmāni ca ta­dga­ta­pa­dma­pra­mā­ṇā­ni | śi­kha­ri­ṇa upari ba­hu­ma­dhya­de­śa­bhā­vī pu­ṇḍa­rī­ko TARVV-MK 186,15hradaḥ pa­dma­hra­da­tu­lyaḥ­, pu­ṣka­rā­ṇi ca ta­dga­ta­pa­dma­pra­mā­ṇā­ni | TARVV-MK 186,16atra codyate — ta­ccha­bda­sya yadi dvi­gu­ṇa­śa­bde­na vṛttiḥ kriyate dvitvaṃ saṃ­ghā­ta­sya prāpnoti | TARVV-MK 186,17atha kṛ­ta­dvi­tve­na ta­ccha­bda­sya vṛttiḥ kriyate sa­mu­dā­ya­syā­'­su­ba­nta­tvā­d vṛttirna prāpnoti | vīpsāyāṃ TARVV-MK 186,18dvitve sati vā­kya­me­vā­va­ti­ṣṭha­ta iti ? naiṣa doṣaḥ; ta­di­tya­yaṃ nipātaḥ a­pā­dā­nā­rthe vartate | TARVV-MK 186,19tad dviguṇā dviguṇā tato dviguṇā dviguṇā ityarthaḥ | TARVV-MK 186,20ta­nni­vā­si­nī­nāṃ devīnāṃ saṃ­jñā­jī­vi­ta­pa­ri­vā­ra­pra­ti­pā­da­nā­rtha­mā­ha — TA-MK 3.19 ta­nni­vā­si­nyo devyaḥ śrī­hrī­dhṛ­ti­kī­rti­bu­ddhi­la­kṣmyaḥ pa­lyo­pa­mā­sthi­ta­yaḥ sa­sā­mā­ni­ka­pa­ri­ṣa­tkāḥ || TARVV-MK 186,23teṣu puṣkare ka­rṇi­kā­ma­dhya­mai­ka­de­śa­vi­ni­ve­śi­naḥ śa­ra­dvi­ma­la­pū­rṇa­ca­ndra­dyu­ti­ha­rāḥ kro­śā­yā­ma- TARVV-MK 186,24kro­śā­rdha­vi­ṣka­mbha­de­śo­na­kro­śo­tse­dhāḥ prāsādāḥ teṣu ni­va­sa­ntī­tye­vaṃ śīlā de­vya­sta­nni­vā­si­nyaḥ | TARV-MK 3.19.1dhyā­dī­nā­mi­ta­re­ta­ra­yo­ge dvandvaḥ | TARVV-MK 186,25 śrīśca hrīśca dhṛtiśca kīrtiśca buddhiśca lakṣmīśca TARVV-MK 186,26śrī­hrī­dhṛ­ti­kī­rti­bu­ddhi­la­kṣmya i­tī­ta­re­ta­ra­yo­ga­la­kṣa­ṇo dvandvaḥ | teṣu pa­dmā­di­ṣu hradeṣu ya­thā­kra­maṃ TARVV-MK 186,27devyaḥ śryādayo vasanti | TARV-MK 3.19.2sthi­ti­vi­śe­ṣa­ni­rjñā­nā­rthaṃ pa­lyo­pa­ma­va­ca­na­m | TARVV-MK 186,28 de­vī­sā­mā­nya­sthi­tau vi­śe­ṣa­ni­rjñā­nā­rthaṃ TARVV-MK 186,29pa­lyo­pa­ma­sthi­ta­ya i­tyu­cya­te | pa­lyo­pa­mā sthi­ti­rā­sāṃ tāḥ pa­lyo­pa­ma­sthi­ta­ya iti | TARV-MK 3.19.3pa­ri­vā­ra­ni­rjñā­nā­rthaṃ sā­mā­ni­ka­pa­ri­ṣa­tka­va­ca­na­m | TARVV-MK 186,30 pa­ri­vā­ra­pra­ti­pa­ttya­rthaṃ sā­mā­ni­ka­pa­ri- TARVV-MK 186,31ṣa­dgra­ha­ṇaṃ kriyate | samāne sthāne bhavāḥ sā­mā­ni­kāḥ ­“­sa­mā­na­sya ta­dā­de­śca­”TARVV-MK 186,32 iti ṭhañ | sā­mā­ni­kā­śca pa­ri­ṣa­da­śca sā­mā­ni­ka­pa­ri­ṣa­daḥ | a­bhya­rhi­ta­tvā­t sā­mā­ni­ka- TARVV-MK 186,33padasya pū­rva­ni­pā­taḥ | saha sā­mā­ni­ka­pa­ri­ṣa­dbhi­rva­ta­nte iti sa­sā­mā­ni­ka­pa­ri­ṣa­tkāḥ | teṣāṃ padmāni TARVV-MK 187,01pū­rva­ni­rdi­ṣṭā­ni ta­nma­dhya­va­rti­ṣu prā­sā­de­ṣu te vasanti | TARVV-MK 187,02yakābhiḥ sa­ri­dbhi­stā­ni kṣetrāṇi vi­bha­ktā­ni tā ucyante — TA-MK 3.20 ga­ṅgā­si­ndhū­ro­hi­dro­hi­tā­syā­ha­ri­ddha­ri­kā­ntā­sī­tā­sī­to­dā­nā­rī­na­ra­kā­ntā­su­va­rṇa- kū­lā­rū­pya­kū­lā­ra­ktā­ra­kto­dāḥ sa­ri­ta­sta­nma­dhya­gāḥ || TARVV-MK 187,05ga­ṅgā­dī­nā­mi­ta­re­ta­ra­yo­ge dvandvaḥ | u­da­ka­sya u­da­bhā­va uktaḥ | sarito na vāpyaḥ | tāḥ TARVV-MK 187,06ki­ma­na­nta­rā uta samīpā iti ? ata āha — ta­nma­dhya­gā iti | teṣāṃ kṣetrāṇāṃ madhye madhyena TARVV-MK 187,07vā ga­ccha­ntī­ti ta­nma­dhya­gāḥ | TARVV-MK 187,08ekatra sarvāsāṃ pra­sa­ṅga­ni­vṛ­ttya­rthaṃ di­gvi­śe­ṣa­pra­ti­pa­ttya­rthaṃ cāha — TA-MK 3.21 dva­yo­rdva­yoḥ pūrvāḥ pūrvagāḥ || TARV-MK 3.21.1dva­yo­rdva­yo­re­ka­kṣe­traṃ viṣayaḥ i­tya­bhi­saṃ­ba­ndhā­de­ka­tra sarvāsāṃ pra­sa­ṅga­ni­vṛ­ttiḥ | TARVV-MK 187,10 vikalpyo TARVV-MK 187,11hi vā­kya­śe­ṣaḥ | vākyaṃ va­kta­rya­dhī­naṃ hīti icchāto vā­kya­śe­ṣa­pra­klṛ­teḥ­, dvayordva- TARVV-MK 187,12yo­re­ka­kṣe­traṃviṣaya i­tya­bhi­saṃ­ba­ndhā­t sarvāsāṃ sa­ri­tā­m e­ka­smi­n kṣetre prasaṅgo ni­va­rti­to bhavati | TARV-MK 3.21.2pūrvāḥ pūrvagā i­ti­va­ca­naṃ di­gvi­śe­ṣa­pra­ti­pa­ttya­rtha­m | TARVV-MK 187,13 tatra pūrvā yāḥ sa­ri­ta­stāḥ pūrvagāḥ | TARVV-MK 187,14pū­rva­sa­mu­draṃ ga­ccha­ntī­ti pūrvagāḥ | ki­ma­pe­kṣaṃ pū­rva­tva­m ? sū­tra­ni­rde­śā­pe­kṣa­m | yadyevaṃ gaṅgā- TARVV-MK 187,15si­ndhvā­da­yaḥ sapta pūrvagā iti prāptam ? naiṣa doṣaḥ; dva­yo­rdva­yo­ri­tya­bhi­saṃ­ba­ndhā­d dva­yo­rdva­yoḥ pūrvāḥ TARVV-MK 187,16pūrvagā ve­di­ta­vyāḥ | nanu ca dva­yo­rdva­yo­ri­ti gra­ha­ṇa­ma­nyā­rtha­mu­kta­m ? ­“­a­nyā­rtha­ma­pi pra­kṛ­ta­ma­nyā­rthaṃ TARVV-MK 187,17bha­va­ti­” | TARVV-MK 187,18i­ta­rā­sāṃ di­gvi­bhā­ga­pra­ti­pa­ttya­rtha­mā­ha — TA-MK 3.22 śe­ṣā­stva­pa­ra­gāḥ || TARVV-MK 187,20dva­yo­rdva­yo­ra­va­śi­ṣṭā yāstā a­pa­ra­gā pra­tye­ta­vyā aparaṃ samudraṃ ga­ccha­ntī­tya­pa­ra­gāḥ | TARV-MK 3.22.1tatra pa­dma­hra­da­pra­bha­vā pū­rva­to­ra­ṇa­dvā­ra­ni­rga­tā gaṅgā | TARVV-MK 187,21 kṣu­lla­ka­hi­ma­va­ta upari pa­dma­hra­do TARVV-MK 187,22va­rṇi­ta­śca­tu­sto­ra­ṇa­dvā­ra­ma­ṇḍi­taḥ | tatra pū­rva­to­ra­ṇa­dvā­re­ṇa nirgatā pa­ñca­yo­ja­na­śa­tā­ni prāṅmukhī TARVV-MK 187,23gatvā ga­ṅgā­kū­ṭaṃ srotasā āsphālya pa­ñca­yo­ja­na­śa­tā­ni tra­yo­viṃ­śā­ni ṣa­ṭcai­kā­nna­viṃ­śa­ti­bhā­gā­n TARVV-MK 187,24a­pā­ṅmu­khī gatvā sthū­la­mu­ktā­va­lī­va sā­dhi­ka­yo­ja­na­śa­ta­pra­mā­ṇa­dhā­rā­pra­pā­tā sa­kro­śa­ṣa­ḍyo­ja­na­vi­stā­rā TARVV-MK 187,25yo­ja­nā­rdha­bā­hu­lyā ṣa­ṣṭi­yo­ja­nā­yā­ma­vi­ṣka­mbhe da­śa­yo­ja­nā­va­gā­he va­jra­ma­ya­ta­le śrī­de­vī­gṛ­ha­pra­mā­ṇa­prā- TARVV-MK 187,26sā­da­ma­ṇḍi­ta­ma­dhye sa­dvi­kro­śa­da­śa­yo­ja­no­cchrā­yā­ṣṭa­yo­ja­nā­yā­ma­vi­ṣka­mbha­dvī­pā­la­ṅkṛ­tā­nta­re kuṇḍe TARVV-MK 187,27patitā | da­kṣi­ṇa­to­ra­ṇa­dvā­re­ṇa vi­niḥ­sṛ­tā a­rdha­ga­vyū­tā­va­gā­hā sa­kro­śa­ṣa­ḍyo­ja­na­vi­stā­rā krameṇa TARVV-MK 187,28va­rdha­mā­nā bhu­ja­ṅga­ku­ṭi­la­gā­mi­nī kha­ṇḍa­ka­pra­pā­ta­gu­hā­mu­khe­na vi­ja­yā­rdhaṃ vyatītya da­kṣi­ṇa­mu­khā TARVV-MK 187,29da­kṣi­ṇā­rdha­bha­ra­ta­ma­dhyaṃ prāpya prāṅmukhī satī mukhe sa­kro­śa­yo­ja­nā­va­gā­hā sā­rdha­dvi­ṣa­ṣṭi­yo­ja­na­vi­stā­rā TARVV-MK 187,30la­va­ṇo­da­dhiṃ mā­ga­dha­tī­rthe­na prā­vi­śa­t | TARV-MK 3.22.2a­pa­ra­to­ra­ṇa­dvā­rā­dvi­ni­rga­tā sindhūḥ | TARVV-MK 187,31 pā­ścā­tya­to­ra­ṇa­dvā­rā­dvi­ni­rga­tā pa­ñca­yo­ja­na­śa­taṃ TARVV-MK 187,32gatvā si­ndhū­kū­ṭaṃ vī­cī­bā­hū pa­gū­he­nā­sphā­lya ga­ṅgā­va­tsi­ndhū­ku­ṇḍe patitā ta­mi­sra­gu­hā­mu­khā­ga­te­na vija- TARVV-MK 188,01yārdhaṃ vyatītya pra­bhā­sa­tī­rthe­nā­pa­ra­sa­mu­draṃ prā­vi­kṣa­t | tatra ga­ṅgā­ku­ṇḍa­dvī­pa­prā­sā­de ga­ṅgā­de­vī vasati | TARVV-MK 188,02si­ndhū­ku­ṇḍa­dvī­pa­prā­sā­de si­ndhū­de­vī vasati | hi­ma­va­ta upari ki­ñci­tprā­k pratyak cātītya gaṅgā- TARVV-MK 188,03si­ndhvo­rma­dhye dve pa­dmā­kā­re kūṭe vai­ḍū­rya­pa­ri­ṇā­ma­nā­le ja­la­syo­pa­ri kro­śa­mu­cchri­te kro­śa­dva­yā­yā­ma­vi- TARVV-MK 188,04ṣkambhe lo­hi­tā­kṣa­ma­ṇi­ma­yā­rdha­ga­vyū­tā­ya­ta­pa­tre ta­pa­nī­ya­ke­sa­re a­rka­ma­ṇi­ni­rvṛ­tta­ga­vyū­tā­ya­ta­ka­rṇi­ke | TARVV-MK 188,05tayoḥ ka­rṇi­ka­yo­rma­dhye ra­tna­ma­ya­me­kai­kaṃ kūṭam | tatra caikaikaḥ prāsādaḥ | prā­cya­kū­ṭa­prā­sā­de pa­lyo­pa­ma­sthi- TARVV-MK 188,06tikā valā nāma devī vasati | pra­tī­cya­prā­sā­da­kū­ṭe pa­lyo­pa­ma­sthi­ti­kā lavaṇā nāma devī vasati | TARV-MK 3.22.3u­dī­cya­to­ra­ṇa­dvā­ra­ni­rga­tā ro­hi­tā­syā | TARVV-MK 188,07 pa­dma­hra­da­syai­va u­dī­cya­to­ra­ṇa­dvā­ra­ni­rga­tā dve yoja- TARVV-MK 188,08naśate ṣa­ṭsa­pta­tyu­tta­re ṣa­ṭcai­kā­nna­viṃ­śa­ti­bhā­gā­n hi­ma­va­ta upari u­da­ṅmu­khī gatvā ga­ṅgā­tu­lyā­yā­ma- TARVV-MK 188,09dhā­rā­pra­pā­tā a­rdha­tra­yo­da­śa­yo­ja­na­vi­stā­rā yo­ja­na­bā­ha­lyā viṃ­śa­ti­yo­ja­na­śa­tā­yā­ma­vi­ṣka­mbhe viṃśa- TARVV-MK 188,10ti­yo­ja­nā­va­gā­he va­jra­ta­le śrī­de­vī­gṛ­ha­pra­mā­ṇa­prā­sā­da­ma­ṇḍi­ta­ma­dhye sa­dvi­kro­śa­da­śa­yo­ja­no­cchrā­ya­ṣo­ḍa­śa- TARVV-MK 188,11yo­ja­nā­yā­ma­vi­ṣka­mbha­dvī­pā­la­ṅkṛ­tā­nta­re kuṇḍe patitā | tataḥ ku­ṇḍā­du­dī­cya­to­ra­ṇa­dvā­re­ṇa nirgatā TARVV-MK 188,12u­da­ṅmu­khī śa­bda­va­dvṛ­tta­ve­dā­ḍhyaṃ pra­da­kṣi­ṇī­kṛ­tyā­rdha­yo­ja­ne­nā­prā­ptā pra­tya­ṅmu­khī satī prabhave krośā- TARVV-MK 188,13va­gā­hā­'­rdha­tra­yo­da­śa­yo­ja­na­vi­ṣka­mbhā mu­khe­'­rdha­tṛ­tī­ya­yo­ja­nā­va­gā­hā pa­ñca­viṃ­śa­ti­yo­ja­na­śa­ta­vi­ṣka­mbhā TARVV-MK 188,14ro­hi­tā­syā a­pa­ra­la­va­ṇo­da­dhiṃ prā­vi­śa­t | ro­hi­tā­syā­ku­ṇḍa­prā­sā­de ro­hi­tā­syā devī vasati | TARV-MK 3.22.4ma­hā­pa­dma­hra­da­pra­bha­vā­'­pā­cya­to­ra­ṇadvā­ra­ni­rga­tā rohit | TARVV-MK 188,15 ma­hā­hi­ma­va­ta upari ma­hā­pa­dma­hra- TARVV-MK 188,16dā­da­pā­cya­to­ra­ṇa­dvā­re­ṇa nirgatā ṣo­ḍa­śa­yo­ja­na­śa­tā­ni pa­ñco­tta­rā­ṇi pa­ñcai­kā­nna­viṃ­śa­ti­bhā­gā­n TARVV-MK 188,17a­pā­gā­ga­mya pa­ti­te­tyā­di ro­hi­tā­sya­yā tulyam | ayaṃ tu viśeṣaḥ — sā­dhi­ka­dvi­yo­ja­na­śa­tā­yā­ma- TARVV-MK 188,18dhārā | ro­hi­tku­ṇḍa­prā­sā­da­ni­vā­si­nī rohit devī | sā ro­hi­nma­hā­na­dī pū­rvā­rṇa­vaṃ prā­vi­śa­t | TARV-MK 3.22.5u­dī­cya­to­ra­ṇa­dvā­ra­ni­rga­tā ha­ri­kā­ntā | TARVV-MK 188,19 tata eva ma­hā­pa­dma­hra­dā­du­dī­cya­to­ra­ṇa­dvā­re­ṇa nirgatā TARVV-MK 188,20ha­ri­kā­ntā nāma ma­hā­na­dī ro­hi­di­vā­dri­ta­le gatvā u­da­ṅmu­khī sā­dhi­ka­dvi­yo­ja­na­śa­ta­dhā­rā­pra­pā­tā TARVV-MK 188,21dvi­yo­ja­na­bā­ha­lyā pa­ñca­viṃ­śa­ti­yo­ja­na­vi­stā­rā śrī­de­vī­gṛ­ha­tu­lya­prā­sā­da­ma­ṇḍi­ta­ma­dhye sa­dvi­kro­śadaśa — TARVV-MK 188,22yo­ja­no­cchrā­ya­dvā­triṃ­śa­dyo­ja­nā­yā­ma­vi­ṣka­mbha­dvī­pā­la­ṅkṛ­tā­nta­re ca­tvā­riṃ­śa­dyo­ja­nā­va­gā­he catvā — TARVV-MK 188,23riṃ­śa­ddvi­śa­ta­yo­ja­nā­yā­ma­vi­ṣka­mbhe va­jra­ta­le kuṇḍe patitā | tataḥ ku­ṇḍā­du­dī­cya­to­ra­ṇa­dvā­re­ṇa nirgatā TARVV-MK 188,24pra­bha­ve­'­rdha­yo­ja­nā­va­gā­hā pa­ñca­viṃ­śa­ti­yo­ja­na­vi­ṣka­mbhā vi­kṛ­ta­va­dvṛ­tta­ve­dā­ḍhya­ma­rdha­yo­ja­ne­nā­prā­pya TARVV-MK 188,25pra­da­kṣi­ṇī­kṛ­tya pra­tya­ṅmu­khī satī mukhe pa­ñca­yo­ja­nā­va­gā­hā a­rdha­tṛ­tī­ya­yo­ja­na­śa­ta­vi­ṣka­mbhā TARVV-MK 188,26pā­ścā­tyā­'­rṇa­vaṃ prā­vi­kṣa­t | ha­ri­kā­ntā­ku­ṇḍa­prā­sā­de ha­ri­kā­ntā­de­vī vasati | TARV-MK 3.22.6ti­gi­ñcha­hra­da­pra­bha­vā da­kṣi­ṇa­dvā­ra­ni­rga­tā harit | TARVV-MK 188,27 ni­ṣa­dha­syo­pa­ri ti­gi­ñcha­hra­dā­d dakṣiṇa- TARVV-MK 188,28to­ra­ṇa­dvā­re­ṇa vi­niḥ­sṛ­tā ha­ri­nma­hā­na­dī sa­pta­sa­ha­srā­ṇi catvāri śa­tā­nye­ka­viṃ­śā­ni yo­ja­nā­nā­me­kaṃ TARVV-MK 188,29cai­kā­nna­viṃ­śa­ti­bhā­ga­ma­dri­ta­le prāṅmukhī gatvā pa­ti­te­tyā­di sarvaṃ ha­ri­kā­ntā­tu­lya­m | ayaṃ tu TARVV-MK 188,30viśeṣaḥ sā­dhi­ka­ca­tu­ryo­ja­na­śa­tā­yā­ma­dhā­rā | ha­ri­ku­ṇḍa­prā­sā­da­ni­vā­si­nī ha­ri­de­vī | sā prācyamu — TARVV-MK 188,31dadhiṃ prā­vi­kṣa­t | TARV-MK 3.22.7u­dī­cya­to­ra­ṇa­dvā­ra­vi­ni­rga­tā sītodā | TARVV-MK 188,32 tata eva ti­gi­ñcha­hra­dā­du­dī­cya­to­ra­ṇa­dvā­re­ṇa TARVV-MK 188,33ha­ri­di­vā­dri­ta­le ga­tvo­da­ṅmu­khī sā­dhi­ka­ca­tu­ryo­ja­na­śa­ta­dhā­rā­pra­pā­tā ca­tu­ryo­ja­na­bā­ha­lyā pa­ñcā­śa­dyo — TARVV-MK 189,01ja­na­vi­stā­rā śrī­de­vī­gṛ­ha­pra­mā­ṇa­prā­sā­da­ma­ṇḍi­ta­ma­dhye sa­dvi­kro­śa­da­śa­yo­ja­no­cchrā­ya­ca­tu­ṣṣa­ṣṭi­yo­ja­nā­yā — TARVV-MK 189,02ma­vi­ṣka­mbha­dvī­pā­la­ṅkṛ­tā­nta­re sā­śī­ti­ca­tu­ryo­ja­na­śa­tā­yā­ma­vi­ṣka­mbhe a­śī­ti­yo­ja­nā­va­gā­he va­jra­ta­le TARVV-MK 189,03kuṇḍe patitā | tataḥ ku­ṇḍā­du­dī­cya­to­ra­ṇa­dvā­re­ṇa nirgatā de­va­ku­ru­ṣu ci­tra­vi­ci­tra­kū­ṭa­ma­dhye­no­da — TARVV-MK 189,04ṅmukhī gatvā a­rdha­yo­ja­ne­nā­'­prā­ptā meruṃ pra­da­kṣi­ṇī­kṛ­tya vi­dyu­tpra­bhaṃ vidārya a­pa­ra­vi­de­ha­ma­dhya­gā­mi­nī­, TARVV-MK 189,05prabhave yo­ja­nā­va­gā­hā pa­ñcā­śa­dyo­ja­na­vi­stā­rā mukhe da­śa­yo­ja­nā­va­gā­hā pa­ñca­yo­ja­na­śa­ta­vi­stā­rā TARVV-MK 189,06sītodā nāma ma­hā­na­dī pā­ścā­tya­sa­mu­draṃ prā­vi­kṣa­t | sī­to­dā­ku­ṇḍa­prā­sā­da­ni­vā­si­nī sītodā TARVV-MK 189,07devī | TARV-MK 3.22.8ke­sa­ri­hra­da­pra­bha­vā­'­pā­cya­dvā­ra­ni­rga­tā sītā | TARVV-MK 189,08 nī­la­syo­pa­ri ke­sa­ri­hra­dā­da­pā­cya­to­ra­ṇa­dvā­re­ṇa TARVV-MK 189,09nirgatā sītā ma­hā­na­dī­tyā­di sarvaṃ sī­to­dā­tu­lya­m | ayaṃ tu viśeṣaḥ sī­tā­ku­ṇḍa­prā­sā­de sī­tā­de­vī TARVV-MK 189,10vasati | sā mā­lya­va­ntaṃ vidārya pū­rva­vi­de­ha­ma­dhya­gā­mi­nī prā­cya­sa­mu­draṃ prā­vi­kṣa­di­ti | TARV-MK 3.22.9u­dī­cya­to­ra­ṇa­dvā­ra­ni­rga­tā na­ra­kā­ntā | TARVV-MK 189,11 tata eva ke­sa­ri­hra­dā­du­dī­cya­to­ra­ṇa­dvā­re­ṇa nirgatā TARVV-MK 189,12na­ra­kā­ntā ma­hā­na­dī­tyā­di sarvaṃ haritā vyā­khyā­ta­m | ayaṃ tu viśeṣaḥ na­ra­kā­ntā­ku­ṇḍa­prā­sā­de TARVV-MK 189,13na­ra­kā­ntā devī vasati | ga­ndha­va­dvṛ­tta­ve­dā­ḍhyaṃ pra­da­kṣi­ṇī­kṛ­tya pā­ścā­tya­sa­mu­draṃ prā­vi­kṣa­di­ti | TARV-MK 3.22.10ma­hā­pu­ṇḍa­rī­ka­hra­da­pra­bha­vā dakṣiṇato­ra­ṇa­dvā­ra­ni­rga­tā nārī | TARVV-MK 189,14 rukmiṇa upari ma­hā­pu­ṇḍa­rī­ka- TARVV-MK 189,15hradād da­kṣi­ṇa­to­ra­ṇa­dvā­re­ṇa nirgatā nārī ma­hā­na­dī­tyā­di sarvaṃ harikāntayā vyā­khyā­ta­m | TARVV-MK 189,16ayaṃ tu viśeṣaḥ nā­rī­ku­ṇḍa­prā­sā­de nā­rī­de­vī vasati | ga­ndha­va­dvṛ­tta­ve­dā­ḍhyaṃ pra­da­kṣi­ṇī­kṛ­tya pūrvo- TARVV-MK 189,17dadhiṃ prā­vi­śa­di­ti | TARV-MK 3.22.11u­dī­cya­dvā­ra­ni­rga­tā rū­pya­kū­lā | TARVV-MK 189,18 ta­smā­de­va ma­hā­pu­ṇḍa­rī­ka­hra­dā­du­dī­cya­to­ra­ṇa­dvā­re­ṇa TARVV-MK 189,19nirgatā rū­pya­kū­lā ma­hā­na­dī­tyā­di sarvaṃ tu rohitā vyā­khyā­ta­m | ayaṃ tu viśeṣaḥ rū­pya­kū­lā­ku­ṇḍa- TARVV-MK 189,20prāsāde rū­pya­kū­lā devī vasati | mā­lya­va­dvṛ­tta­ve­dā­ḍhyaṃ pra­da­kṣi­ṇī­kṛ­tya pra­tī­cya­sa­mu­draṃ prā­vi­kṣa­di­ti | TARV-MK 3.22.12pu­ṇḍa­rī­ka­hra­da­pra­bha­vā­pā­cya­to­ra­ṇa­dvā­ra­ni­rga­tā su­va­rṇa­kū­lā | TARVV-MK 189,21 śi­kha­ri­ṇa upari pu­ṇḍa­rī­ka- TARVV-MK 189,22hradād da­kṣi­ṇa­to­ra­ṇa­dvā­re­ṇa nirgatā su­va­rṇa­kū­lā ma­hā­na­dī­tyā­di sarvaṃ ro­hi­tā­sya­yā vyā­khyā­ta­m | TARVV-MK 189,23ayaṃ tu viśeṣaḥ su­va­rṇa­kū­lā­ku­ṇḍa­prā­sā­de su­va­rṇa­kū­lā devī vasati | mā­lya­va­dvṛ­tta­ve­dā­ḍhyaṃ pra­da­kṣi­ṇī- TARVV-MK 189,24kṛtya prā­cya­ma­rṇa­vaṃ prā­vi­kṣa­di­ti | TARV-MK 3.22.13pū­rva­to­ra­ṇa­dvā­ra­ni­rga­tā raktā | TARVV-MK 189,25 ta­smā­de­va pu­ṇḍa­rī­ka­hra­dā­t pū­rva­to­ra­ṇa­dvā­re­ṇa vi­ni­rga­tā TARVV-MK 189,26raktā ma­hā­na­dī­tyā­di sarvaṃ gaṅgayā vyā­khyā­ta­m | ayaṃ tu viśeṣaḥ ra­ktā­ku­ṇḍa­prā­sā­de ra­ktā­de­vī TARVV-MK 189,27vasati | TARV-MK 3.22.14pra­tī­cya­dvā­ra­ni­rga­tā raktodā | TARVV-MK 189,28 ta­smā­de­va pu­ṇḍa­rī­ka­hra­dā­t pra­tī­cya­to­ra­ṇa­dvā­re­ṇa TARVV-MK 189,29vi­ni­rga­tā raktodā ma­hā­na­dī­tyā­di sarvaṃ sindhvā va­rṇi­ta­m | ayaṃ tu viśeṣaḥ ra­kto­dā­ku­ṇḍa­prā­sā­de TARVV-MK 189,30raktodā devī vasati | TARVV-MK 189,31ga­ṅgā­si­ndhū­ra­ktā­ra­kto­dāḥ bhu­ja­ṅga­ku­ṭi­la­ga­ta­yaḥ anyatra gi­ri­ta­la­dhā­rā­pra­pā­tā­bhyā­m­, śeṣā TARVV-MK 189,32ṛ­ju­ga­ta­yaḥ anyatra me­ru­nā­bhi­gi­ri­pra­de­śe­bhyaḥ | ca­tu­rda­śā­pye­tā a­rdha­yo­ja­na­vi­ṣka­mbha­na­dī­sa­mā­yā­mā­bhyā — TARVV-MK 189,33mu­bha­ya­pā­rśva­ga­tā­bhyāṃ pra­tye­ka­ma­rdha­yo­ja­no­tse­dha­pa­ñca­dha­nuḥ­śa­ta­vi­ṣka­mbha­va­na­sa­mā­yā­ma­pa­dma­va­ra­ve­di­kā- TARVV-MK 189,34dva­ya­pa­ri­vṛ­tā­bhyāṃ va­na­ṣa­ṇḍā­bhyā­ma­la­ṅkṛ­tāḥ | TARVV-MK 189,35tāsāṃ pa­ri­vā­ra­pra­ti­pā­da­nā­rtha­mā­ha — TARVV-MK 190,01TA-MK 3.23 ca­tu­rda­śa­na­dī­sa­ha­sra­pa­ri­vṛ­tā ga­ṅgā­si­ndhvā­da­yo nadyaḥ || TARV-MK 3.23.1ga­ṅgā­si­ndhvā­dya­gra­ha­ṇaṃ pra­ka­ra­ṇā­di­ti cet; na; a­na­nta­ra­gra­ha­ṇa­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 190,03 syā­nma­ta­m — TARVV-MK 190,04ga­ṅgā­si­ndhvā­di­gra­ha­ṇa­ma­na­rtha­ka­m | kutaḥ ? pra­ka­ra­ṇā­t | pra­kṛ­tā­hi­tā iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 190,05a­na­nta­ra­gra­ha­ṇa­pra­sa­ṅgā­t | “­a­na­nta­ra­sya vidhirvā bhavati pra­ti­ṣe­dho vā”TARVV-MK 190,06iti a­pa­ra­gā­nā­me­va grahaṇaṃ syāt | TARV-MK 3.23.2ga­ṅgā­di­gra­ha­ṇa­mi­ti cet; na; pū­rva­gā­gra­ha­ṇa­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 190,07 atha matam — ga­ṅgā­di­gra­ha­ṇa­me — TARVV-MK 190,08vāstu a­na­nta­ra­ni­vṛ­ttya­rtha­mi­ti­; tacca na; kasmāt ? pū­rva­gā­gra­ha­ṇa­pra­sa­ṅgā­t | ga­ṅgā­da­yo hi TARVV-MK 190,09pūrvagā iti | TARV-MK 3.23.3na­dī­gra­ha­ṇā­t si­ddhi­ri­ti cet; na; dvi­gu­ṇā­bhi­saṃ­ba­ndhā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 190,10 syā­de­ta­t — nadyaḥ TARVV-MK 190,11pra­kṛ­tā­sta­to na­dī­gra­ha­ṇa­ma­nta­re­ṇā­pi nadīsaṃpratyaye siddhe ta­dgra­ha­ṇaṃ sa­rva­na­dīsaṃ­pra­tya­yā­rthaṃ bha­vi­ṣya­ti TARVV-MK 190,12nārtho ga­ṅgā­si­ndhvā­di­gra­ha­ṇe­ne­ti ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? dvi­gu­ṇā­bhi­saṃ­ba­ndhā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 190,13dviguṇā dviguṇā i­tya­syā­bhi­saṃ­ba­ndha iha kathaṃ syāditi ga­ṅgā­si­ndhvā­di­gra­ha­ṇaṃ kriyate | kiṃ TARVV-MK 190,14ga­ta­me­ta­da­ne­na ā­ho­svi­ccha­bdā­dhi­kyāda­rthā­dhi­kyaṃ ga­ta­mi­ti ? āha | katham ? dvi­gu­ṇā­nu­vṛ­ttau TARVV-MK 190,15ga­ṅgā­ca­tu­rda­śa­na­dī­sa­ha­sra­pa­ri­vṛ­tā ta­ddvi­gu­ṇa­na­dī­sa­ha­sra­pa­ri­vā­rā si­ndhū­ri­ti prasakte ta­nni­vṛ­ttya­rthaṃ TARVV-MK 190,16ga­ṅgā­si­ndhū­gra­ha­ṇa­mi­ti | tatra ga­ṅgā­si­ndhvau pratyekaṃ ca­tu­rda­śa­na­dī­sa­ha­sra­pa­ri­vṛ­te | tato dviguṇā TARVV-MK 190,17dviguṇāḥ pa­ri­vā­ra­na­dyo ve­di­ta­vyā ā­sī­to­dā­yāḥ­, tataḥ pa­ra­to­'­rdha­hī­nāḥ | TARVV-MK 190,18ukto ja­mbū­dvī­pa­vi­ṣka­mbhā­mbho­ni­dhi­hra­da­sa­ri­tpa­rva­ta­va­rṣa­ni­ve­śa­kra­maḥ | i­da­mi­dā­nīṃ prakri- TARVV-MK 190,19yatāṃ ki­ma­mū­ni kṣetrāṇi tu­lya­vi­stā­rā­ṇyu­ta vi­stā­ra­vi­śe­ṣo­'­stī­ti ? ata āha — TA-MK 3.24 bharataḥ ṣa­ḍviṃ­śa­pa­ñca­yo­ja­na­śa­ta­vi­stā­raḥ ṣa­ṭcai­kā­nna­viṃ­śa­ti- bhāgā yo­ja­na­sya || TARVV-MK 190,22ṣa­ḍa­dhi­kā viṃśatiḥ ṣa­ḍviṃ­śa­tiḥ ṣa­ḍviṃ­śa­ti­ra­dhi­kā yeṣu tāni ṣa­ḍviṃ­śā­ni pa­ñca­yo­ja­na- TARVV-MK 190,23śatāni vi­stā­ro­'­sya ṣa­ḍviṃ­śa­pa­ñca­yo­ja­na­śa­ta­vi­stā­ro bharataḥ | ki­me­tā­vā­ne­va ? netyāha — TARVV-MK 190,24ṣa­ṭcai­kā­nna­viṃ­śa­ti­bhā­gā yo­ja­na­sya­, vi­stā­ro­'­sye­tya­bhi­saṃ­ba­dhya­te | TARVV-MK 190,25i­ta­re­ṣāṃ vi­ṣka­mbha­vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­ttya­rtha­mā­ha — TA-MK 3.25 ta­ddvi­gu­ṇā­dvi­gu­ṇa­vi­stā­rā va­rṣa­dha­ra­va­rṣā vi­de­hā­ntāḥ || TARVV-MK 190,27tato dviguṇo dviguṇo vistāro yeṣāṃ ta ime ta­ddvi­gu­ṇa­dvi­gu­ṇa­vi­stā­rāḥ | TARV-MK 3.25.1va­rṣa­dha­ra­śa­bda­sya pū­rva­ni­pā­ta ā­nu­pū­rvya­pra­ti­pa­ttya­rthaḥ | TARVV-MK 190,28 va­rṣa­dha­ra­śa­bda­sya pū­rva­ni­pā­taḥ kriyate TARVV-MK 190,29ā­nu­pū­rvya­pra­ti­pa­tti­rya­thā syāditi | i­ta­ra­thā hi va­rṣa­dha­rā­śca va­rṣā­śce­ti dvandve va­rṣa­śa­bda­sya TARVV-MK 190,30pū­rva­ni­pā­taḥ pra­sa­jye­ta a­lpā­cta­ra­tvā­t | na ca la­kṣa­ṇa­ma­sti ā­nu­pū­rvya­pra­ti­pa­ttya­rthaḥ pū­rva­pra­yo­gaḥ TARVV-MK 190,31kartavya iti ? satyaṃ nāsti ka­ṇṭho­kta­m­, jñā­pa­kā­ttu bhavati ­“­la­kṣa­ṇa­he­tvoḥ kri­yā­yāḥ­”TARVV-MK 190,32 iti | TARV-MK 3.25.2vi­de­hā­nta­va­ca­naṃ ma­ryā­dā­rtha­m | TARVV-MK 191,01 videhaḥ anto yeṣāṃ ta ime vi­de­hā­ntā iti maryādā TARVV-MK 191,02kriyate | i­ta­ra­thā hi nī­lā­da­yo­'­pi dvi­gu­ṇa­dvi­gu­ṇa­vi­stā­rāḥ pra­sa­jye­ra­n | tathāhi — hi­ma­va­to TARVV-MK 191,03viṣkambho dvi­pa­ñcā­śa­me­kaṃ yo­ja­na­sa­ha­sraṃ dvādaśa cai­kā­nna­viṃ­śa­ti­bhā­gāḥ | hai­ma­va­ta­sya dvi­yo­ja­na — TARVV-MK 191,04sahasre pa­ñco­tta­ra­śa­taṃ pañca cai­kā­nna­viṃ­śa­ti­bhā­gāḥ | ma­hā­hi­ma­va­ta­śca­tvā­ri yo­ja­na­sa­ha­srā­ṇi TARVV-MK 191,05da­śā­dhi­ke dve śate daśa cai­kā­nna­viṃ­śa­ti­bhā­gāḥ | ha­ri­va­rṣa­syā­ṣṭau yo­ja­na­sa­ha­srā­ṇi catvāri TARVV-MK 191,06śatāni e­ka­viṃ­śā­ni e­ka­ścai­kā­nna­viṃ­śa­ti­bhā­gaḥ | ni­ṣa­dha­sya ṣo­ḍa­śa­yo­ja­na­sa­ha­srā­ṇī aṣṭau śatāni TARVV-MK 191,07dvi­ca­tvā­riṃ­śā­ni dvau cai­kā­nna­viṃ­śa­ti­bhā­gau | vi­de­ha­sya tra­ya­striṃ­śa­dyo­ja­na­sa­ha­srā­ṇi ṣa­ṭśa­tā­ni TARVV-MK 191,08ca­tu­ra­śī­tya­dhi­kā­ni ca­tvā­ra­ścai­kā­nna­viṃ­śa­ti­bhā­gāḥ | TARVV-MK 191,09yadyevaṃ bha­ra­tā­dī­nāṃ vi­de­hā­ntā­nāṃ vi­stā­ra­kra­ma uktaḥ, a­tho­tta­re­ṣāṃ ka­tha­mi­ti ? ata TARVV-MK 191,10āha — TA-MK 3.26 uttarā da­kṣi­ṇa­tu­lyāḥ || TARVV-MK 191,12uttarā ai­rā­va­tā­da­yaḥ nīlāntā bha­ra­tā­di­bhi­rda­kṣi­ṇai­stu­lyāḥ dra­ṣṭa­vyāḥ­, a­tī­ta­sya TARVV-MK 191,13sa­rva­syā­yaṃ viśeṣo draṣṭavyaḥ | TARVV-MK 191,14atrāha — ukteṣu bha­ra­tā­di­ṣu kṣetreṣu ma­nu­ṣyā­ṇāṃ kiṃ tu­lyo­'­nu­bha­vā­diḥ ā­ho­svi­tka­ści­da­sti TARVV-MK 191,15pra­ti­vi­śe­ṣa iti ? ata āha — TA-MK 3.27 bha­ra­tai­rā­va­ta­yo­rvṛ­ddhi­hrā­sau ṣa­ṭsa­ma­yā­myā­mu­tsa­rpi­ṇya­va­sa­rpi­ṇī­bhyā­m || TARVV-MK 191,17imau vṛ­ddhi­hrā­sau kasya ? bha­ra­tai­rā­va­ta­yoḥ | nanu te kṣetre vya­va­sthi­tā­va­dhi­ke kathaṃ TARVV-MK 191,18ta­yo­rvṛ­ddhi­hrā­sau ? ata uttaraṃ paṭhati — TARV-MK 3.27.1tā­tsthyā­ttā­ccha­bdya­si­ddhi­rbha­ra­tai­rā­va­ta­yo­rvṛ­ddhi­hrā­sa­yo­gaḥ | TARVV-MK 191,19 iha loke tā­tsthyā­ttā­ccha­bdyaṃ TARVV-MK 191,20bha­va­ti­, yathāgi­ri­sthe­ṣu va­na­spa­ti­ṣu da­hya­mā­ne­ṣu gi­ri­dā­ha i­tyu­cya­te­, tathā bha­ra­tai­rā­va­ta­sthe­ṣu TARVV-MK 191,21ma­nu­ṣye­ṣu vṛ­ddhi­hrā­sā­vā­pa­dya­mā­ne­ṣu bha­ra­tai­rā­va­ta­yo­rvṛ­ddhi­hrā­sā­vu­cye­te | TARV-MK 3.27.2a­dhi­ka­ra­ṇa­ni­rde­śo vā | TARVV-MK 191,22 athavā bha­ra­tai­rā­va­ta­yo­ri­tya­dhi­ka­ra­ṇa­ni­rde­śo­'­ya­m­, sa cādheya- TARVV-MK 191,23mā­kā­ṅkṣa­tī­ti bharate ai­rā­va­te ca ma­nu­ṣyā­ṇāṃ vṛ­ddhi­hrā­sau ve­di­ta­vyau | kiṃ kṛtau punastau ? TARV-MK 3.27.3a­nu­bha­vā­yuḥ­pra­mā­ṇā­di­kṛ­tau vṛ­ddhi­hrā­sau | TARVV-MK 191,24 a­nu­bha­vaḥ u­pa­bho­ga­pa­ri­bho­ga­sa­mpa­t­, āyu- TARVV-MK 191,25rjī­vi­ta­pa­ri­mā­ṇa­m­, pramāṇaṃ śa­rī­ro­tse­dha i­tye­va­mā­di­kṛ­tau ma­nu­ṣyā­ṇāṃ vṛ­ddhi­hrā­sau pra­tye­ta­vyau | TARVV-MK 191,26kiṃ hetukau punastau ? kā­la­he­tu­kau | sa ca kālo dvividhaḥ — u­tsa­rpi­ṇī a­va­sa­rpi­ṇī ceti | TARVV-MK 191,27tadbhedāḥ ṣaṭ pra­tye­ka­m | a­nva­rtha­saṃ­jñe caite | TARV-MK 3.27.4a­nu­bha­vā­di­bhi­ra­va­sa­rpa­ṇa­śī­lā a­va­sa­rpi­ṇī | TARVV-MK 191,28 a­nu­bha­vā­di­bhiḥ pū­rvo­ktai­ra­va­sa­rpa­ṇa­śī­lā hāni- TARVV-MK 191,29svā­bhā­vi­kā a­va­sa­rpi­ṇī­sa­mā | TARV-MK 3.27.5ta­dvi­pa­rī­to­tsa­rpi­ṇī | TARVV-MK 191,30 ta­dvi­pa­rī­tai­re­vo­tsa­rpa­ṇa­śī­lā vṛ­ddhi­svā­bhā­vi­ko­tsa­rpi­ṇī­tyu­cya­te | TARVV-MK 191,31ta­trā­va­sa­rpi­ṇī ṣaḍvidhā — su­ṣa­ma­su­ṣa­mā-suṣamā-su­ṣa­ma­duḥ­ṣa­mā-duḥ­ṣa­ma­su­ṣa­mā-duḥṣamā-a­ti­duḥ­ṣa­mā TARVV-MK 191,32ceti | u­tsa­rpi­ṇya­pi a­ti­duḥ­ṣa­mā­dyā su­ṣa­ma­su­ṣa­mā­ntā ṣa­ḍvi­dhai­va bhavati | a­va­sa­rpi­ṇyāḥ TARVV-MK 191,33pa­ri­mā­ṇaṃ daśa sā­ga­ro­pa­ma­ko­ṭī­ko­ṭyaḥ­, u­tsa­rpi­ṇya­pi tā­va­tye­va | sobhayī kalpa i­tyā­khyā­ya­te | TARVV-MK 192,01tatra su­ṣa­ma­su­ṣa­mā catasraḥ sā­ga­ro­pa­ma­ko­ṭī­ko­ṭyaḥ | tadādau manuṣyā u­tta­ra­ku­ru­ma­nu­ṣya­tu­lyāḥ | TARVV-MK 192,02tataḥ kraṇeṇa hānau satyāṃ suṣamā bhavati tisraḥ sā­ga­ro­pa­ma­ko­ṭī­ko­ṭyaḥ | tadādau manuṣyā TARVV-MK 192,03ha­ri­va­rṣa­ma­nu­ṣya­sa­māḥ | tataḥ krameṇa hānau su­ṣa­ma­duḥ­ṣa­mā bhavati dve sā­ga­ro­pa­ma­ko­ṭī­ko­ṭyau TARVV-MK 192,04tadādau manuṣyā hai­ma­va­ta­ma­nu­ṣya­sa­mā­nā bhavanti | tataḥ krameṇa hānau satyāṃ duḥ­ṣa­ma­su­ṣa­mā bhavati TARVV-MK 192,05e­ka­sā­ga­ro­pa­ma­ko­ṭī­ko­ṭī dvi­ca­tvā­riṃ­śa­dva­rṣa­sa­ha­sro­nā | tadādau manuṣyā vi­de­ha­ja­na­tu­lyā bhavanti | TARVV-MK 192,06tataḥ krameṇa hānau satyāṃ duḥṣamā bhavati e­ka­viṃ­śa­ti­va­rṣa­sa­ha­srā­ṇi | tataḥ krameṇa hānau satyāṃ TARVV-MK 192,07a­ti­duḥ­ṣa­mā bhavati e­ka­viṃ­śa­ti­va­rṣa­sa­ha­srā­ṇi | e­va­mu­tsa­rpi­ṇya­pi vi­pa­rī­ta­kra­mā ve­di­ta­vyā | TARVV-MK 192,08a­the­ta­rā­su bhūmiṣu kā­'­va­sthi­tiḥ ? ata āha — TA-MK 3.28 tā­bhyā­ma­pa­rā bhū­ma­yo­'­va­sthi­tāḥ || TARVV-MK 192,10tābhyāṃ bha­ra­tai­rā­va­tā­bhyā­ma­pa­rā bhūmaya a­va­sthi­tā bhavanti | na hi ta­tro­tsa­rpi­ṇya­va — TARVV-MK 192,11sarpiṇyau staḥ | TARVV-MK 192,12kiṃ tāsu bhūmiṣu ma­nu­ṣyā­stu­lyā­yu­ṣa ā­ho­svi­t ka­ści­da­sti pra­ti­vi­śe­ṣa iti ? a­stī­tyā­ha — TA-MK 3.29 e­ka­dvi­tri­pa­lyo­pa­ma­sthi­ta­yo hai­ma­va­ta­ka­hā­ri­va­rṣa­ka­dai­va­ku­ra­va­kāḥ || TARV-MK 3.29.1hai­ma­va­tā­di­bhyo bhavārthe vuñ ma­nu­ṣya­pra­ti­pa­ttya­rthaḥ | TARVV-MK 192,14 hai­ma­va­te bhavā i­tye­va­mā­di­nā vi­gra­he­ṇa TARVV-MK 192,15vuñi kṛte hai­ma­va­ta­kā­di­si­ddhi­rbha­va­ti | sa kimarthaḥ ? ma­nu­ṣya­pra­ti­pa­ttya­rthaḥ | tatra bhavā manuṣyāḥ TARVV-MK 192,16pra­ti­pa­dye­ra­nni­ti | TARV-MK 3.29.2e­kā­dī­nāṃ hai­ma­va­ta­kā­di­bhi­rya­thā­saṃ­khyaṃ saṃbandhaḥ | TARVV-MK 192,17 hai­ma­va­ta­kā­da­ya­stra­ya e­kā­da­ya­stra­yaḥ tatra TARVV-MK 192,18ya­thā­saṃ­khyaṃ saṃbandho bhavati | e­ka­pa­lyo­pa­ma­sthi­ta­yo hai­ma­va­ta­kāḥ | dvi­pa­lyo­pa­ma­sthi­ta­yo TARVV-MK 192,19hā­ri­va­rṣa­kāḥ | tri­pa­lyo­pa­ma­sthi­ta­yo dai­va­ku­ra­va­kā iti | tatra pañcasu hai­ma­va­te­ṣu su­ṣa­ma­duḥ­ṣa­mā TARVV-MK 192,20sadā a­va­sthi­tā | tatra manuṣyā e­ka­pa­lyo­pa­mā­yu­ṣo dvi­dha­nuḥ­sa­ha­sro­cchri­tā­śca­tu­rtha­bha­ktā­hā­rā TARVV-MK 192,21nī­lo­tpa­la­va­rṇāḥ | pañcasu ha­ri­va­rṣe­ṣu suṣamā sadā a­va­sthi­tā­, tatra manuṣyā dvi­pa­lyo­pa­ma­sthi­ta­yaḥ TARVV-MK 192,22ca­tu­ścā­pa­sa­ha­sro­tse­dhāḥ ṣa­ṣṭha­bha­ktā­hā­rāḥ śa­ṅkha­va­rṇāḥ | pañcasu de­va­ku­ru­ṣu su­ṣa­ma­su­ṣa­mā sadā TARVV-MK 192,23a­va­sthi­tā­, tatra ma­nu­ṣyā­stri­pa­lyo­pa­mā­yu­ṣaḥ ṣa­ḍdha­nuḥ­sa­ha­sro­tse­ghā a­ṣṭa­ma­bha­ktā­hā­rā ka­na­ka­va­rṇāḥ | TARVV-MK 192,24a­tho­tta­re­ṣu kā'vastheti ? ata āha — TA-MK 3.30 ta­tho­tta­rāḥ || TARVV-MK 192,26yathā dakṣiṇāḥ ta­tho­tta­rā ve­di­ta­vyāḥ | hai­ra­ṇya­va­ta­kā hai­ma­va­ta­kai­stu­lyāḥ | rāmyakā TARVV-MK 192,27hā­ri­va­rṣa­kai­stu­lyāḥ | dai­va­ku­ra­va­kai­rau­tta­ra­ku­ra­va­kā vyākhyātāḥ | TARVV-MK 192,28atha vi­de­ha­ṣva­va­sthi­te­ṣu kā sthi­ti­kri­yā ? ata ucyate — TA-MK 3.31 vi­de­he­ṣu saṃ­khye­ya­kā­lāḥ || TARVV-MK 192,30sarveṣu vi­de­he­ṣu saṃ­khye­ya­kā­lāḥ manuṣyāḥ | tatra kālaḥ su­ṣa­ma­duḥ­ṣa­mā­nto­pa­maḥ sadā a­va­sthi­taḥ | TARVV-MK 192,31ma­nu­ṣyā­śca pa­ñca­dha­nuḥ­śa­to­tse­dhā ni­tyā­hā­rāḥ u­tka­rṣe­ṇa ekapū­rva­ko­ṭi­sthi­ti­kā ja­gha­nye­nā­nta- TARVV-MK 192,32rmu­hū­rtā­yu­ṣaḥ | TARVV-MK 193,01TA-MK 3.32 bha­ra­ta­sya viṣkambho ja­mbū­dvī­pa­sya na­va­ti­śa­ta­bhā­gaḥ || TARVV-MK 193,03ki­ma­rtha­mi­da­mu­cya­te nanu pu­ra­stā­dbha­ra­ta­sya viṣkambho vyākhyātaḥ ? TARV-MK 3.32.1pu­na­rbha­ra­ta­vi­ṣka­mbha­va­ca­naṃ pra­kā­rā­nta­ra­pra­ti­pa­ttya­rtha­m | TARVV-MK 193,04 pu­na­rbha­ra­ta­vi­ṣka­mbha ucyate prakārā- TARVV-MK 193,05ntareṇa pra­ti­pa­ttiḥ kathaṃ syāditi | bha­ra­ta­vi­ṣka­mbha­pra­mā­ṇaiḥ khaṇḍaiḥ chi­dya­mā­no ja­mbū­dvī­paḥ navatyu- TARVV-MK 193,06ttareṇa kha­ṇḍa­śa­te­na pa­ri­cchi­dya­ta ityarthaḥ | TARV-MK 3.32.2u­tta­rā­bhi­sa­mba­ndhā­rthaṃ vā | TARVV-MK 193,07 a­tha­vā­, u­tta­ra­tra vakṣyate — ­“­dvi­rdhā­takī khaṇḍe | pu­ṣka­rā­rdhe ca”TARVV-MK 193,08 iti, ta­da­bhi­saṃ­ba­ndhā­rthaṃ pu­na­rva­ca­naṃ kriyate | TARV-MK 3.32.3ta­la­mū­la­yo­rda­śa­yo­ja­na­sa­ha­sra­vi­stā­ro la­va­ṇo­daḥ | TARVV-MK 193,09 same bhū­mi­ta­le dvi­yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­sra­vi- TARVV-MK 193,10ṣkambha ityuktaṃ pu­ra­stā­t | tasya go­tī­rtha­va­du­bha­ya­to­'­dhaḥ krameṇa hānyā mūle da­śa­yo­ja­na­sa­ha­sra- TARVV-MK 193,11vistāraḥ tā­va­dvi­ṣka­mbha­ja­la­ta­laḥ yo­ja­na­sa­ha­srā­va­gā­haḥ samād bhū­mi­ta­lā­dū­rdhvaṃ ṣo­ḍa­śa­yo­ja­na­sa­ha- TARVV-MK 193,12sra­ja­lo­tse­dhaḥ ya­va­rā­śi­ri­vo­cchri­ta­ja­laḥ mṛ­da­ṅga­saṃ­sthā­no la­va­ṇo­do ve­di­ta­vyaḥ | TARV-MK 3.32.4tanmadhye dikṣu ma­hā­pā­tā­lā­ni yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­srā­va­gā­hā­ni | TARVV-MK 193,13 tasya la­va­ṇo­da­sya madhye TARVV-MK 193,14ca­ta­sṛ­ṣu dikṣu ra­tna­ve­di­kā­yāḥ pa­ñca­na­va­ti­yo­ja­na­sa­ha­srā­ṇi ti­rya­ga­tī­tya kṣi­ti­vi­va­rā­ṇi vajra- TARVV-MK 193,15ma­ya­ta­la­pā­rśvā­ni­, a­li­ñja­ra­saṃ­sthā­nā­ni pra­tye­ka­me­ka­yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­srā­va­gā­hā­ni tā­va­nma­dhya­vi­ṣka- TARVV-MK 193,16mbhāṇi ta­la­mū­la­yo­rda­śa­yo­ja­na­sa­ha­sra­vi­stā­rā­ṇi ma­hā­pā­tā­lā­ni ve­di­ta­vyā­ni catvāri — pātāla- TARVV-MK 193,17ba­ḍa­vā­mu­kha-yū­pa­ke­sa­ra-ka­la­mbu­ka­saṃ­jñā­ni | tatra prācyāṃ diśi pā­tā­la­m­, pratīcyāṃ ba­ḍa­vā­mu­kha­m­, TARVV-MK 193,18udīcyāṃ yū­pa­ke­sa­ra­m­, apācyāṃ ka­la­mbu­ka­m | te­ṣā­me­kai­ka­stri­bhā­ga­stra­ya­striṃ­śa­tsa­ha­srā­ṇi yo­ja­nā­nāṃ TARVV-MK 193,19trīṇi śatāni tra­ya­striṃ­śā­ni yo­ja­na­tri­bhā­ga­śca sādhikaḥ | te­ṣā­ma­dha­stri­bhā­ge vā­ta­sti­ṣṭha­ti | TARVV-MK 193,20ma­dhya­tri­bhā­ge vā­yu­to­ye | u­pa­ri­tri­bhā­ge toyam | ra­tna­pra­bhā­kha­ra­pṛ­thvī­bhā­ga­sa­nni­ve­śi­bha­va­nā­la­ya­vā­ta- TARVV-MK 193,21ku­mā­ra­ta­dva­ni­tā­krī­ḍā­ja­ni­tā­'­ni­la­saṃ­kṣo­bha­kṛ­ta­pā­tā­lo­nmī­la­na­ni­mī­la­na­he­tu­kau vā­yu­to­ya­ni­ṣkra­ma- TARVV-MK 193,22praveśau bhavataḥ | tatkṛtā da­śa­yo­ja­na­sa­ha­sra­vi­stā­ra­mu­kha­ja­la­syo­pa­ri pa­ñcā­śa­dyo­ja­nā­va­dhṛ­tā jala — TARVV-MK 193,23vṛddhiḥ | tata u­bha­ya­ta ā­ra­tna­ve­di­kā­yāḥ sarvatra dvi­ga­vyū­ta­pra­mā­ṇā ja­la­vṛ­ddhiḥ | pā­tā­lo­nmī­la­na- TARVV-MK 193,24ve­go­pa­śa­me­na hāniḥ | pā­tā­lā­nāṃ ca­tu­rṇā­ma­pya­nta­rā­ṇi pratyekaṃ dve śa­ta­sa­ha­sre sa­pta­viṃ­śa­ti­sa­ha­srā­ṇi TARVV-MK 193,25sa­pta­ti­śa­taṃ ca yo­ja­nā­nāṃ trīṇi ca ga­vyū­tā­ni sā­dhi­kā­ni | TARV-MK 3.32.5vidikṣu kṣu­dra­pā­tā­ni da­śa­yo­ja­na­sa­ha­srā­va­gā­hā­ni | TARVV-MK 193,26 tanmadhye ca­ta­sṛ­ṣu vidikṣu catvāri TARVV-MK 193,27kṣu­dra­pā­tā­lā­ni da­śa­yo­ja­na­sa­ha­srā­va­gā­hā­ni tā­va­nma­dhya­vi­ṣka­mbhā­ṇi mu­kha­mū­la­yo­ryo­ja­na­sa­ha­sra­vi­stā- TARVV-MK 193,28rāṇi ve­di­ta­vyā­ni | te­ṣā­me­kai­ka­stri­bhā­ga­strī­ṇi sa­ha­srā­ṇi trīṇi śatāni tra­ya­striṃ­śā­ni yoja- TARVV-MK 193,29nānāṃ yo­ja­na­tri­bhā­ga­śca sādhikaḥ | a­dha­stri­bhā­ge vātaḥ, ma­dhya­tri­bhā­ge vā­yu­to­ye­, upari TARVV-MK 193,30tribhāge toyam | TARV-MK 3.32.6ta­da­nta­re­ṣu kṣu­dra­pā­tā­lā­nāṃ yo­ja­na­sa­ha­srā­va­gā­hā­nāṃ sa­ha­sra­m | TARVV-MK 193,31 teṣāṃ di­gvi­di­gvi­bhā­gā­nāṃ TARVV-MK 193,32pā­tā­lā­nā­m a­nta­re­ṣva­ṣṭā­sva­pi yo­ja­na­sa­ha­srā­va­gā­hā­nāṃ tā­va­nma­dhya­vi­ṣka­mbhā­ṇāṃ mu­kha­mū­la­yo­sta- TARVV-MK 193,33da­rdha­vi­stā­rā­ṇāṃ kṣu­dra­pā­tā­lā­nāṃ sahasraṃ pra­tye­ta­vya­m | teṣāṃ tribhāgāḥ pū­rva­va­dve­di­ta­vyāḥ | ta­trai­kai­ka- TARVV-MK 193,34smi­nna­nta­re kṣu­dra­pā­tā­lā­nāṃ mu­ktā­va­lī­va­da­va­sthi­tā­nāṃ śataṃ pa­ñca­viṃ­śa­ma­nyā­nya­pi pā­tā­lā­ni TARVV-MK 193,35santi | a­nta­rā­le­ṣu sa­pta­sa­ha­srā­ṇya­ṣṭau śa­tā­nya­śī­ti­śca pā­tā­la­sa­mu­dā­yaḥ | TARV-MK 3.32.7dikṣu ve­la­ndha­ra­nā­gā­dhi­pa­ti­na­ga­rā­ṇi catvāri | TARVV-MK 194,01 ra­tna­ve­di­kā­yā­sti­rya­gdvā­ca­tvā­riṃ­śa­dyo- TARVV-MK 194,02ja­na­sa­ha­srā­ṇi gatvā ca­ta­sṛ­ṣu dikṣu dvā­ca­tvā­riṃ­śa­dyo­ja­na­sa­ha­srā­yā­ma­vi­ṣka­mbhā­ṇi catvāri velandha- TARVV-MK 194,03ra­nā­gā­dhi­pa­ti­na­ga­rā­ṇi bhavanti | teṣu ve­la­ndha­ra­nā­gā­dhi­pa­ta­yaḥ pa­lyo­pa­mā­yu­ṣo da­śa­kā­rmu kotsedhāḥ TARVV-MK 194,04pratyekaṃ ca­ta­sṛ­bhi­ra­gra­ma­hi­ṣī­bhiḥ pa­ri­vṛ­tā ve­la­ndha­ra­nā­gā­śca ni­va­sa­nti | tatra dvā­ca­tvā­riṃ­śa­nnā­ga- TARVV-MK 194,05sa­ha­srā­ṇi la­va­ṇo­dā­bhya­nta­ra­ve­lāṃ dhā­ra­ya­nti | dvā­sa­pta­ti­rnā­ga­sa­ha­srā­ṇi bā­hya­ve­lāṃ dhā­ra­ya­nti | TARVV-MK 194,06a­ṣṭā­viṃ­śa­ti­rnā­ga­sa­ha­srā­ṇi a­gro­da­kaṃ dhā­ra­ya­nti | tā­nye­tā­ni sa­mu­di­tā­nye­kaṃ śa­ta­sa­ha­sraṃ dvā­ca­tvā­riṃ- TARVV-MK 194,07śacca sa­ha­srā­ṇi | TARV-MK 3.32.8dvā­da­śa­yo­ja­na­sa­ha­srā­yā­ma­vi­ṣka­mbho gau­ta­ma­dvī­pa­śca | TARVV-MK 194,08 ra­tna­ve­di­kā­yā­sti­rya­gdvā­da­śa­yo­ja­na- TARVV-MK 194,09sa­ha­srā­ṇi gatvā dvā­da­śa­yo­ja­na­sa­ha­srā­yā­ma­vi­ṣka­mbho gau­ta­ma­sya sa­mu­drā­dhi­pa­te­rdvī­pa­śca tatra bhavati | TARVV-MK 194,10ra­tna­ve­di­kā­yā­sti­rya­kpa­ñca­na­va­ti­pra­de­śe­ṣu gateṣu ekaḥ pra­de­śā­va­gā­haḥ­, pa­ñca­na­va­ti­ha­ste­ṣu TARVV-MK 194,11ga­te­ṣve­ka­ha­stā­va­gā­haḥ­, pa­ñca­na­va­ti­yo­ja­ne­ṣu ga­te­ṣve­ka­yo­ja­nā­va­gā­haḥ­, pa­ñca­na­va­ti­yo­ja­na­śa­te­ṣu gate- TARVV-MK 194,12ṣve­ka­yo­ja­na­śa­tā­va­gā­haḥ­, pa­ñca­na­va­ti­yo­ja­na­sa­ha­sre­ṣu ga­te­ṣve­ka­yo­ja­na­sa­ha­srā­va­gā­haḥ | la­va­ṇo­da­syā­nte TARVV-MK 194,13yathā velā tathā ba­hi­ra­pi­, vi­ja­yā­dī­ni dvārāṇi cātra | la­va­ṇo­da­syai­va velā nā­nyo­da­dhī­nāṃ TARVV-MK 194,14tatraiva ca pā­tā­lā­ni nānyatra | sarve ca la­va­ṇo­dā­da­yaḥ sva­ya­mbhū­ra­ma­ṇa­pa­rya­ntā e­ka­yo­ja­na­sa­ha­srā- TARVV-MK 194,15vagāhāḥ | dvī­po­da­dhi­pa­rya­nte cobhe vedike | yā dvīpānte tā dvīpānāṃ yāḥ sa­mu­drā­nte tāḥ samudrā — TARVV-MK 194,16ṇām | la­va­ṇo­da u­cchri­ta­sa­li­laḥ­, śeṣāḥ pra­stā­ra­ja­lāḥ | bhi­nna­ra­sā­śca­tvā­raḥ­, traya u­da­ka­ra­sāḥ­, TARVV-MK 194,17śeṣā i­kṣu­ra­sāḥ sāgarāḥ | la­va­ṇo­do la­va­ṇa­ra­sa­ja­laḥ | vā­ru­ṇyu­do vā­ru­ṇī­ra­sa­ja­laḥ | kṣīrodaḥ TARVV-MK 194,18kṣī­ra­ra­sa­ja­laḥ | ghṛtodo ghṛ­ta­ra­sa­ja­laḥ | kā­lo­da­pu­ṣka­ro­da­sva­ya­mbhū­ra­ma­ṇo­dā u­da­ka­ra­sāḥ | la­va­ṇo­da- TARVV-MK 194,19kā­lo­da­sva­ya­mbhū­ra­ma­ṇo­dā ma­tsya­kū­rmā­di­ja­la­ca­rā­vā­sāḥ netare | la­va­ṇo­de na­dī­mu­khe na­va­yo­ja­na- TARVV-MK 194,20śarīrā matsyāḥ, sā­ga­rā­bhya­nta­re­'­ṣṭā­da­śa­yo­ja­na­śa­rī­rāḥ | kālode na­dī­mu­khe­'­ṣṭā­da­śa­yo­ja­na — TARVV-MK 194,21śarīrā matsyāḥ, sā­ga­rā­bhya­nta­re ṣa­ṭtriṃ­śa­dyo­ja­na­śa­rī­rāḥ | sva­ya­mbhū­ra­ma­ṇo­de na­dī­mu­khe pa­ñca­śa­ta- TARVV-MK 194,22yo­ja­na­śa­rī­rā matsyāḥ, sā­ga­rā­bhya­nta­re e­ka­yo­ja­na­sa­ha­sra­śa­rī­rā matsyāḥ | TARVV-MK 194,23yo'yaṃ va­rṣa­va­rṣa­dha­ra­hra­da­pu­ṣka­rā­dī­nāṃ saṃ­khyā­vi­ṣka­mbhā­di­vi­dhi­ru­kto ja­mbū­dvī­pe­, ta­ddvi­gu­ṇo TARVV-MK 194,24dhā­ta­kī­ṣa­ṇḍa iti pra­ti­pā­da­yi­tu­mi­ccha­nnā­ha — TA-MK 3.33 dvi­rdhā­ta­kī­ṣa­ṇḍe || TARV-MK 3.33.1dravyābhyāvṛttau su­ja­bhā­va iti cet; na; kri­yā­dhyā­hā­rā­d dvi­stā­vā­ni­ti yathā | TARVV-MK 194,27syā­nma­ta­m — bha­ra­tā­dī­ni dravyāṇi a­trā­bhyā­va­rta­nte na tu kriyā ta­smā­nnā­sti sujiti ? tanna; TARVV-MK 194,28kiṃ kā­ra­ṇa­m ? kri­yā­dhyā­hā­rā­t | yathā dvi­stā­vā­na­yaṃ prāsāda iti ‘­mī­ya­te­’ i­tye­va­mā­dya­dhyā­hri- TARVV-MK 194,29ya­mā­ṇa­kri­yā­pe­kṣa­yā su­ju­tpa­ttiḥ­, e­va­mi­hā­pi dhā­ta­kī­ṣa­ṇḍe bha­ra­tā­da­yo ‘­dviḥ­saṃ­khyā­ya­nte­’ ityevaṃ TARVV-MK 194,30sā­ma­rthya­prā­pi­ta­kri­yā­pe­kṣa­yā su­jve­di­ta­vyaḥ | tacca saṃkhyānaṃ dvidhā — sva­rū­pa­bhe­de­na vi­ṣka­mbhā­di­bhe­de­na TARVV-MK 194,31ca | tatra sva­rū­pa­saṃ­khyā­naṃ dvau bharatau dvau hi­ma­va­ntā­vi­tye­va­mā­di | vi­ṣka­mbhā­di­saṃ­khyā­naṃ ja­mbū­dvī­pe TARVV-MK 194,32hi­ma­va­dā­dī­nāṃ va­rṣa­dha­rā­ṇāṃ yo viṣkambhaḥ ta­ddvi­gu­ṇo dhā­ta­kī­ṣa­ṇḍe hi­ma­va­dā­dī­nā­mi­ti | TARVV-MK 195,01atha dhā­ta­kī­ṣa­ṇḍe bha­ra­ta­sya ko viṣkambhaḥ ? ucyate — TARV-MK 3.33.2ṣa­ṭṣa­ṣṭi­śa­tā­ni ca­tu­rda­śā­ni yo­ja­nā­nāṃ dhā­ta­kī­ṣa­ṇḍa­bha­ra­tā­bhya­nta­ra­vi­ṣka­mbhaḥ e­kā­nna­triṃ — śacca bhā­ga­śa­ta­m | TARVV-MK 195,03 ṣa­ṭsa­ha­srā­ṇi ṣa­ṭśa­tā­ni ca­tu­rda­śo­tta­rā­ṇi yo­ja­nā­nāṃ yo­ja­na­sya dvādaśa- TARVV-MK 195,04dvi­śa­ta­bhā­gāḥ e­kā­nna­triṃ­śa­cca bhā­ga­śa­taṃ dhā­ta­kī­ṣa­ṇḍa­bha­ra­tā­bhya­nta­ra­vi­ṣka­mbhaḥ | TARV-MK 3.33.3sai­kā­śī­ti­pa­ñca­śa­tā­dhi­ka­dvā­da­śa­sa­ha­srā­ṇi ma­dhya­vi­ṣka­mbhaḥ ṣa­ṭtriṃ­śa­cca bhāgāḥ | TARVV-MK 195,05 dvādaśa- TARVV-MK 195,06sa­ha­srā­ṇi yo­ja­nā­nāṃ pa­ñca­śa­tā­nye­kā­śī­tyu­tta­rā­ṇi ṣa­ṭtriṃ­śa­cca bhāgā dhā­ta­kī­ṣa­ṇḍa­bha­ra­ta­ma­dhya- TARVV-MK 195,07viṣkambhaḥ | TARV-MK 3.33.4sa­pta­ca­tvā­ri­śa­tpa­ñca­śa­tā­ṣṭā­da­śa­sa­ha­srā­ṇi bā­hya­vi­ṣka­mbhaḥ pa­ñca­pa­ñcā­śa­ñca bhāgaśa- tam | TARVV-MK 195,09 a­ṣṭā­da­śa­sa­ha­srā­ṇi yo­ja­nā­nāṃ pa­ñca­śa­tā­ni sa­pta­ca­tvā­riṃ­śā­ni pa­ñca­pa­ñcā­śa­ñca TARVV-MK 195,10bhā­ga­śa­taṃ bā­hya­bha­ra­ta­vi­ṣka­mbhaḥ | TARV-MK 3.33.5va­rṣā­dva­rṣa­śca­tu­rgu­ṇa­vi­stā­ra ā vi­de­hā­t | TARVV-MK 195,11 va­rṣā­dva­rṣa­śca­tu­rgu­ṇa­vi­stā­ra ā vi­de­hā­d draṣṭavyaḥ | TARVV-MK 195,12bha­ra­tā­cca­tu­rgu ṇa­vi­ṣka­mbho hai­ma­va­taḥ | hai­ma­va­tā­cca­tu­rgu­ṇa­vi­ṣka­mbho ha­ri­va­rṣaḥ | ha­ri­va­rṣā­cca­tu- TARVV-MK 195,13rgu ṇa­vi­ṣka­mbho videha iti | tathā ca bha­ra­ta­tu­lya­vi­stā­ra ai­rā­va­taḥ | ai­rā­va­tā­cca­tu­rgu ṇa­vi­stā­ro TARVV-MK 195,14hai­ra­ṇya­va­taḥ | hai­ra­ṇya­va­tā­cca­tu­rgu­ṇa­vi­stā­ro ramyakaḥ | dha­ta­kī­ṣa­ṇḍa­va­la­ya­vi­ṣka­mbha­śca­tvā­ri yojana- TARVV-MK 195,15śa­ta­sa­ha­srā­ṇi | ta­tpa­ri­dhi­re­ka­ca­tvā­riṃ­śa­dyo­ja­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi da­śa­sa­ha­srā­ṇi nava yo­ja­na­śa­tā­ni TARVV-MK 195,16vi­śe­ṣo­nai­ka­ṣa­ṣṭyu­tta­rā­ṇi ekaṃ śa­ta­sa­ha­sraṃ a­ṣṭa­sa­pta­ti­sa­ha­srā­ṇi aṣṭau śatāni ca dvā­ca­tvā­riṃ­śā­ni TARVV-MK 195,17yo­ja­nā­ni dhā­ta­kī­ṣa­ṇḍe va­rṣa­dha­ra­ru­ddha­kṣe­tra­m | ta­tpa­ri­dhi­ma­pa­nī­yā­va­śi­ṣṭaṃ dvā­da­śa­dvi­śa­ta­bhā­ga­hṛ­taṃ TARVV-MK 195,18la­bdha­m­, bha­ra­ta­vi­ṣka­mbha uktaḥ | TARVV-MK 195,19varṣāṇāṃ va­rṣa­dha­rā­ṇāṃ saritāṃ vṛ­tta­ve­dā­ḍhyā­nāṃ hra­dā­nā­ma­nye­ṣāṃ ca tānyeva nāmāni | TARVV-MK 195,20va­rṣa­dha­rā hi­ma­va­dā­da­yaḥ u­kto­tse­dhā­va­gā­hā dvi­gu­ṇa­vi­stā­rāḥ | ca­tvā­ro­'­pi vṛ­tta­ve­dā­ḍhyā uktocchrā — TARVV-MK 195,21yā­va­gā­ha­sa­mā dvi­yo­ja­na­sa­ha­sra­vi­stā­rāḥ | ya­ma­kā­drī ca vyā­khyā­to­tse­dhā­va­gā­hau dvi­yo­ja­na­sa­ha­sra- TARVV-MK 195,22mū­la­vi­stā­rau pa­ñca­da­śa­yo­ja­na­śa­ta­ma­dhya­vi­ṣka­mbhau u­pa­rye­ka­yo­ja­na­sa­ha­sra­vi­stā­rau | kā­ñca­nā­dra­ya­śca TARVV-MK 195,23vyā­khyā­to­cchrā­yā­va­gā­hā dvi­gu­ṇa­vi­stā­rāḥ | hradāśva pa­dmā­da­yaḥ ṣaḍapi dvi­gu­ṇā­yā­ma­vi­ṣka­mbhā­va- TARVV-MK 195,24gāhāḥ | dvīpāḥ padmāni ca dvi­gu­ṇā­yā­ma­vi­ṣka­mbhā­va­gā­hā­ni | TARV-MK 3.33.6bha­ra­tai­rā­va­ta­vi­bhā­ji­nā­vi­ṣvā­kā­ra­gi­rī | TARVV-MK 195,25 u­da­ga­pā­k bha­ra­tai­rā­va­ta­yo­rvi­bhā­ga­he­tū kālo- TARVV-MK 195,26da­la­va­ṇo­da­spa­rśi­nau yo­ja­na­śa­tā­va­gā­hau ca­tu­ryo­ja­na­śa­to­tse­dhau adha upari cai­ka­yo­ja­na­sa­ha­sra­vi­stā­rau TARVV-MK 195,27kā­ñca­na­pa­ri­ṇā­mau i­ṣvā­kā­ra­gi­rī bhavataḥ | TARVV-MK 195,28tatra dhā­ta­kī­ṣa­ṇḍe dvau merū pū­rvā­pa­rau yo­ja­na­sa­ha­srā­va­gā­hau pa­ñca­na­va­ti­yo­ja­na­śa­ta­mū­la- TARVV-MK 195,29viṣkambhau dha­ra­ṇī­ta­le ca­tu­rna­va­ti­yo­ja­na­śa­ta­vi­stā­rau ca­tu­ra­śī­ti­yo­ja­na­sa­ha­sro­tse­dhau yo­ja­na­sa­ha­sra- TARVV-MK 195,30vi­stā­ra­ta­lau pū­rvo­kta­pra­mā­ṇacūlikau | samād bhū­mi­ta­lā­t pa­ñca­yo­ja­na­śa­tā­nyu­tplu­tya na­nda­na­va­naṃ TARVV-MK 195,31bhavati pa­ñca­yo­ja­na­śa­ta­vi­stā­ra­m | pa­ñca­pa­ñcā­śa­dyo­ja­na­śa­tā­dhi­ka­pa­ñcā­śa­dyo­ja­na­sa­ha­srā­ṇi TARVV-MK 196,01tata utplutya sau­ma­na­saṃ nāma vanaṃ pa­ñca­śa­ta­yo­ja­na­vi­ṣka­mbhaṃ bhavati | ta­to­'­ṣṭā­viṃ­śa­ti­yo­ja­na — TARVV-MK 196,02sa­ha­srā­ṇyu­tplu­tya pā­ṇḍu­ka­va­naṃ bhavati | ta­yo­rda­śa­su pra­de­śe­ṣve­ka­pra­de­śa­vṛ­ddhiḥ | TARVV-MK 196,03ja­mbū­dvī­pe yatra ja­mbū­vṛ­kṣaḥ tatra dhā­ta­kī­ṣa­ṇḍe dhā­ta­kī­vṛ­kṣaḥ | pa­ri­vā­rā­śca pū­rvo­kta­va­rṇa­nāḥ | TARVV-MK 196,04ta­nni­vā­sī dvī­pā­dhi­pa­ti­sta­ta eva dvīpasya dhā­ta­kī­ṣa­ṇḍa iti nāma ve­di­ta­vya­m | tatra ca­krā­rā­nta­ra- TARVV-MK 196,05saṃsthānā varṣā va­rṣa­dha­rā­śca ca­krā­rā­kā­rā u­bha­ya­ja­la­dhi­spa­rśi­naḥ | ta­tpa­ri­kṣe­pi­kā­lo­da­sa­mu­draḥ TARVV-MK 196,06ṭa­ṅka­cchi­nna­tī­rthaḥ a­ṣṭa­yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­sra­va­la­ya­vi­ṣka­mbha e­ka­na­va­ti­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi sa­pta­ti­śca sa­ha­srā­ṇi TARVV-MK 196,07sā­dhi­ka­pa­ñco­tta­rā­ṇi ṣa­ṭśa­tā­ni yo­ja­nā­nāṃ ta­tpa­ri­dhiḥ | TARVV-MK 196,08kā­lo­da­pa­ri­kṣe­pi­pu­ṣka­ra­dvī­paḥ ṣo­ḍa­śa­yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­sra­va­la­ya­vi­ṣka­mbhaḥ | tatra dvī­pā­mbho­ni­dhi- TARVV-MK 196,09dvi­gu­ṇa­pa­ri­klṛ­pti­va­t dhā­ta­kī­ṣa­ṇḍa­va­rṣā­di­dvi­gu­ṇa­vi­dhiprasaṅge vi­śe­ṣā­va­dhā­ra­ṇā­rtha­mā­ha — TA-MK 3.34 pu­ṣka­rā­rdhe ca || TARVV-MK 196,11caśabdaḥ kimarthaḥ ? TARV-MK 3.34.1saṃ­khyā­bhyā­vṛ­ttya­nu­va­rta­nā­rtha­śca­śa­bdaḥ | TARVV-MK 196,12 dvi­ri­tye­ta­syāḥ saṃ­khyā­bhyā­vṛ­tte­ra­nu­va­rtta­nā­rtha­śca­śa­bdaḥ TARVV-MK 196,13kri­ya­te­, pu­ṣka­rā­rdhe ca dvi­rbha­ra­tā­da­yaḥ saṃ­khyā­ya­nta iti | kiṃ ja­mbū­dvī­pa­bha­ra­tā­di­saṃ­khyā dvi­rā­va­rtya­ta TARVV-MK 196,14i­tya­bhi­saṃ­ba­dhya­te ā­ho­svi­t dhā­ta­kī­ṣa­ṇḍa­bha­ra­tā­disaṃkhyeti ? ‘­ja­mbū­dvī­pa­bha­ra­tā­di­saṃ­khyai­va saṃba- TARVV-MK 196,15dhyate | a­na­nta­rā ka­smā­nnā­bhi­saṃ­ba­dhya­ta iti ? icchāto vi­śe­ṣa­sa­mba­ndha iti | a­ta­ścai­ta­de­vaṃ TARVV-MK 196,16dhā­ta­kī­ṣa­ṇḍe hi­ma­va­dā­dī­nā­ma­pi vi­ṣka­mbhaḥ­, pu­ṣka­rā­rdhe ca hi­ma­va­dā­dī­nāṃ dviguṇa iṣyata iti | TARVV-MK 196,17nāmāni ca tānyeva ve­di­ta­vyā­ni | atha bha­ra­ta­sya ko viṣkambhaḥ ? TARV-MK 3.34.2e­kā­nnā­śī­tyu­tta­ra­pa­ñca­śa­tā­dhi­kai­ka­ca­tvā­riṃ­śa­dyo­ja­na­sa­ha­srā­ṇi bha­ra­tā­bhya­nta­ra­vi­ṣka­mbhaḥ satri- sa­pta­ti­bhā­ga­śa­taṃ ca | TARVV-MK 196,19 e­ka­ca­tvā­riṃ­śa­tsa­ha­srā­ṇi pa­ñca­śa­tā­nye­kā­nnā­śī­tyu­tta­rā­ṇi yo­ja­nā­nāṃ TARVV-MK 196,20tri­sa­pta­tyu­tta­ra­bhā­ga­śa­taṃ ca bha­ra­tā­bhya­nta­ra­vi­ṣka­mbho ve­di­ta­vyaḥ | TARV-MK 3.34.3dvā­da­śa­pa­ñca­śa­to­tta­ra­tri­pa­ñcā­śa­dyo­ja­na­sa­ha­srā­ṇi ma­dhya­vi­ṣka­mbho na­va­na­va­tya­dhi­kaṃ ca bhāga- śatam | TARVV-MK 196,22 tri­pa­ñcā­śa­tsa­ha­srā­ṇi yo­ja­nā­nāṃ pa­ñca­śa­tā­ni dvā­da­śā­ni na­va­na­va­tya­dhi­kaṃ TARVV-MK 196,23ca bhā­ga­śa­taṃ ma­dhya­bha­ra­ta­vi­ṣka­mbhaḥ | TARV-MK 3.34.4dvā­ca­tvā­riṃ­śa­cca­tuḥ­śa­to­tta­ra­pa­ñca­ṣa­ṣṭi­sa­ha­srā­ṇi bā­hya­vi­ṣka­mbha­stra­yo­da­śa ca bhāgāḥ | TARVV-MK 196,25pa­ñca­ṣa­ṣṭi­sa­ha­srā­ṇi yo­ja­nā­nāṃ catvāri śatāni dvā­ca­tvā­riṃ­śā­ni tra­yo­da­śa­bhā­gāḥ bāhya- TARVV-MK 196,26bha­ra­ta­vi­ṣka­mbhaḥ | TARV-MK 3.34.5va­rṣā­dva­rṣa­śca­tu­rgu­ṇa­vi­stā­ra ā­vi­de­hā­t | TARVV-MK 196,27 varṣāt varṣaḥ ca­tu­rgu­ṇa­vi­stā­ra ā­vi­de­hā­t draṣṭa- TARVV-MK 196,28vyaḥ | bha­ra­tā­cca­tu­rgu­ṇa­vi­ṣka­mbho hai­ma­va­taḥ­, hai­ma­va­tā­cca­tu­rgu­ṇa­vi­ṣka­mbho ha­ri­va­rṣaḥ­, ha­ri­va­rṣā­cca­tu­rgu­ṇa- TARVV-MK 196,29viṣkambho videha iti | tathā bha­ra­ta­tu­lya­vi­stā­ra ai­rā­va­taḥ­, ai­rā­va­tā­cca­tu­rguṃ­ṇa­vi­stā­ro hai­ra­ṇya­va­taḥ­, TARVV-MK 196,30hai­ra­ṇya­va­tā­cca­tu­rgu­ṇa­vi­stā­ro ramyaka iti | e­ka­ko­ṭi­dvā­ca­tvā­riṃ­śa­ccha­ta­sa­ha­srā­ṇi triṃ­śa­tsa­ha­srā­ṇi TARVV-MK 196,31dve ca śate yo­ja­nā­nāṃ saviśeṣā cai­kā­nna­pa­ñcā­śa­t pu­ṣka­rā­rdhā­ntaḥ­pa­ri­dhiḥ | trīṇi śa­ta­sa­ha­sra­ṇi TARVV-MK 197,01pa­ñca­pa­ñcā­śa­tsa­ha­srā­ṇi ṣa­ṭśa­tā­ni ca­tu­ra­śī­ti­śca yo­ja­nā­ni pu­ṣka­rā­rdhe pa­rva­ta­ru­ddha­kṣetram, TARVV-MK 197,02pa­ri­dhe­ra­pa­nī­yā­'­va­śi­ṣṭaṃ dvā­da­śa­dvi­śa­ta­bhā­ga­hṛ­ta­la­bdhaṃ bha­ra­ta­vi­ṣka­bhbha uktaḥ | va­rṣa­dha­ra­vi­ja­yā­rdha­vṛ­tta — TARVV-MK 197,03ve­dā­ḍhyā­da­yaḥ ja­mbū­dvī­pa­va­rṇa­nā­yāṃ vi­hi­to­tse­dhā­va­gā­hāḥ dhā­ta­kī­ṣa­ṇḍa­vi­hi­ta­dvi­gu­ṇa­vi­stā­rāḥ TARVV-MK 197,04pu­ṣka­rā­rdhe ca ve­di­ta­vyāḥ | i­ṣvā­kā­rau mandarau ca tā­va­tpa­ri­mā­ṇā­ve­va | yatra ja­mbū­vṛ­kṣa­sta­tra TARVV-MK 197,05puṣkaraṃ sa­pa­ri­vā­raṃ ve­di­ta­vya­m | ta­nni­vā­sī dvī­pā­dhi­pa­tiḥ­, tata eva tasya dīpasya nāma rūḍhaṃ TARVV-MK 197,06pu­ṣka­ra­dvī­pa iti | atha kathaṃ pu­ṣka­rā­rdha­saṃ­jñā ? TARV-MK 3.34.6mā­nu­ṣo­tta­ra­śai­le­na vi­bha­ktā­rdha­tvā­t pu­ṣka­rā­rdha­saṃ­jñā | TARVV-MK 197,07 pu­ṣka­ra­dvī­pa­sya ba­hu­ma­dhya­de­śa­bhā­vī valaya- TARVV-MK 197,08vṛtto mā­nu­ṣo­tta­ranā­ma­śai­laḥ­, tena vi­bha­ktā­rdha­tvā­t pu­ṣka­rā­rdha­saṃ­jñā ve­di­ta­vyā | sa­pta­da­śa­yo­ja­na­śa­tā- TARVV-MK 197,09nye­ka­viṃ­śā­nya­syo­cchrā­yaḥ | catvāri yo­ja­na­śa­tā­ni triṃśāni sa­kro­śā­nya­va­gā­haḥ­, dvāviṃśaṃ yo­ja­na­sa­ha­sraṃ TARVV-MK 197,10mū­la­vi­stā­raḥ | sa­pta­yo­ja­na­śa­tā­ni tra­yo­viṃ­śā­ni ma­dhya­vi­stā­raḥ | ca­tu­rviṃ­śā­ni catvāri yo­ja­na­śa­tā- TARVV-MK 197,11nyupari vistāraḥ | so­'­ya­ma­bhya­nta­ra­mu­kha­ni­ṣa­ṇṇa­siṃ­hā­kṛ­ti­ra­rdha­ya­va­rā­śyu­pa­mā­naḥ mā­nu­ṣo­tta­rā­driḥ | TARVV-MK 197,12ta­syo­pa­ri ca­ta­sṛ­ṣu dikṣu pa­ñcā­śa­dyo­ja­nā­yā­ma­ta­da­rdha­vi­stā­ra­sā­rdha­yo­ja­na­sa­pta­triṃ­śa­dyo­ja­no­tse- TARVV-MK 197,13dhāni a­ṣṭa­yo­ja­no­tse­dha­ta­da­rdha­vi­ṣka­mbha­tā­va­tpra­ve­śa­dvā­rā­ṇi a­rha­dā­ya­ta­na­va­rṇa­no­pe­tā­ni ca­tvā­rya­rha­dā- TARVV-MK 197,14ya­ta­nā­ni prā­gā­di­ṣu dikṣu pra­da­kṣi­ṇāvṛtāni | vaiḍūrya-a­śma­ga­rbha-sau­ga­ndhi­ka-rucaka-lo­hi­tā­kṣa-añja- TARVV-MK 197,15naka — a­ñja­na­mū­la-kanaka-rajata-sphaṭika-aṅka-pravāla-vajra-ta­pa­nī­ya­kū­ṭa­saṃ­jñā­ni ca­tu­rda­śa­kū­ṭā­ni TARVV-MK 197,16pa­ñca­yo­ja­na­śa­to­cchrā­yā­ṇi pa­ñca­yo­ja­na­śa­ta­mū­la­vi­ṣka­mbhā­ṇi pa­ñca­sa­pta­tyu­tta­ra­tri­yo­ja­na­śa­ta­ma­dhya­vi- TARVV-MK 197,17ṣkambhāṇi a­rdha­tṛ­tī­ya­yo­ja­na­śa­to­pa­ri­vi­ṣka­mbhā­ṇi | tatra ca­ta­sṛ­ṣu dikṣu trīṇi trīṇi kūṭāni TARVV-MK 197,18pū­rvo­tta­ra­syāṃ diśyekaṃ kūṭaṃ pū­rva­da­kṣi­ṇa­syāṃ di­śye­ka­m | teṣu ya­śa­sva­dā­da­yaḥ pa­lyo­pa­ma­sthi­ta­yaḥ su­pa­rṇa­ku- TARVV-MK 197,19mārāṇāṃ rājāno ni­va­sa­nti | prācyāṃ diśi vaiḍūrye ya­śa­svā­n­, a­śma­ga­rbhe ya­śa­ṣkā­ntaḥ­, sau­ga­ndhi­ke TARVV-MK 197,20ya­śo­dha­raḥ | apācyāṃ rucake na­nda­naḥ­, lo­hi­tā­kṣe na­ndo­tta­raḥ­, a­ñja­na­ke­'­śa­ni­dho­ṣaḥ | pra­tī­cyā­ma­ñja- TARVV-MK 197,21namūle si­ddhā­rthaḥ­, kanake kra­ma­ṇaḥ­, rajate mānuṣaḥ | udīcyāṃ sphaṭike su­da­rśa­naḥ­, a­ṅke­'­mo­ghaḥ­, pravāle TARVV-MK 197,22su­pra­bu­ddhaḥ | pū­rvo­tta­ra­syāṃ vajre ha­nū­mā­n | pū­rva­da­kṣi­ṇa­syāṃ ta­pa­nī­ye svātiḥ | ca­ta­sṛ­ṣu vidikṣu TARVV-MK 197,23pu­na­ri­mā­ni catvāri kūṭāni ratna — sa­rva­ra­tna-vailamba-pra­bha­ñja­na­nā­mā­ni pū­rva­kū­ṭa­pa­ri­mā­ṇā­ni | TARVV-MK 197,24ni­ṣa­dhā­dri­spṛ­ṣṭa­bhā­ge pū­rva­da­kṣi­ṇa­syāṃ ratne pa­nna­ge­ndro ve­ṇu­de­vaḥ | nī­lā­dri­spṛ­ṣṭa­bhā­ge pū­rvo­tta­ra­syāṃ TARVV-MK 197,25sa­rva­ra­tne su­pa­rṇe­ndro ve­ṇu­tā­liḥ | ni­ṣa­dhā­dri­spṛ­ṣṭa­bhā­ge­'­pa­ra­da­kṣi­ṇa­syāṃ vai­la­mba­kū­ṭe vātendro vailambaḥ | TARVV-MK 197,26nī­lā­dri­spṛ­ṣṭa­bhā­ge­'­pa­ro­tta­ra­syāṃ pra­bha­ñja­na­kū­ṭe vātendraḥ pra­bha­ñja­no ni­va­sa­ti | TARVV-MK 197,27atrāha — kimarthaṃ ja­mbū­dvī­pa­dha­rā­dha­rā­di­saṃ­khyā dvi­rā­vṛ­ttā pu­ṣka­rā­rdhe ka­thya­te­, na punaḥ kṛtsna TARVV-MK 197,28eva pu­ṣka­ra­dvī­pe iti ? a­tro­cya­te — TA-MK 3.35 prā­ṅmā­nu­ṣo­tta­rā­nma­nu­ṣyāḥ || TARVV-MK 197,30yasmāt prā­ṅmā­nu­ṣo­tta­rā­nma­nu­ṣyā na bahiḥ, tato na bahiḥ pū­rvo­kta­kṣe­tra­vi­bhā­go­'­sti | TARVV-MK 197,31a­tha­vā­, u­kta­mi­ndri­ya­vi­ka­lpā­dhi­kā­re ­“­kṛ­mi­pi­pī­li­kā­bhra­ma­ra­ma­nu­ṣyā­dī­nā­me­kai­ka­vṛ­ddhā­ni­”TARVV-MK 197,32 iti; tatra na jñāyate kva manuṣyā iti ? a­ta­sta­da­dhi­ka­ra­ṇa­vi­śe­ṣa- TARVV-MK 198,01pra­ti­pa­ttya­rtha­mu­cya­te — ja­mbū­dvī­pā­dā­ra­bhya prāṅ mā­nu­ṣo­tta­rā­t manuṣyā na ba­hi­ri­ti | vyākhyāto TARVV-MK 198,02mā­nu­ṣo­tta­rā­driḥ | nā­smā­du­tta­raṃ ka­dā­ci­da­pi vi­dyā­dha­rāḥ ṛ­ddhi­prā­ptā api mānuṣā gacchanti TARVV-MK 198,03a­nya­tro­pa­pā­da­sa­mu­dghā­tā­bhyā­m­, ta­to­'­syā­'­nva­rtha­saṃ­jñā | TARVV-MK 198,04evaṃ dvi­gu­ṇa­dvi­gu­ṇa­va­la­ya­vi­ṣka­mbhe­ṣu dvī­pa­sa­mu­dre­ṣu ga­te­ṣva­ṣṭa­mo na­ndī­śva­ro dvīpaḥ | tasya valaya- TARVV-MK 198,05viṣkambhaḥ ko­ṭi­śa­taṃ tri­ṣa­ṣṭi­ko­ṭyaḥ ca­tu­ra­śī­ti­śca yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi | ta­tpa­ri­dhiḥ dve koṭi- TARVV-MK 198,06sahasre dvi­sa­pta­ti­ko­ṭa­yaḥ tra­ya­striṃ­śa­ccha­ta­sa­ha­srā­ṇi ca­tuḥ­pa­ñcā­śa­tsa­ha­srā­ṇye­ka­śa­taṃ na­va­ti­yo­ja­nā­ni TARVV-MK 198,07gavyūtaṃ ca sā­dhi­ka­m | ta­dba­hu­ma­dhya­de­śa­bhā­vi­na­śca­ta­sṛ­ṣu dikṣu ca­tvā­ro­'­ñja­na­gi­ra­yaḥ yojana- TARVV-MK 198,08sa­ha­srā­va­gā­hā­śca­tu­ra­śī­ti­yo­ja­na­sa­ha­sro­tse­dhāḥ mū­la­ma­dhyā­gre­ṣū­tse­dha­sa­mā­yā­ma­vi­ṣka­mbhāḥ paṭahā- TARVV-MK 198,09kārāḥ | teṣāṃ ca­ta­sṛ­ṣu dikṣu ti­rya­ge­kaṃ yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­sra­ma­tī­tya pratyekaṃ catasro TARVV-MK 198,10vāpyo bhavanti | tatra pau­ra­styā­ñja­na­gi­reḥ nandā-na­nda­va­tī-na­ndo­tta­rā-na­ndi­gho­ṣā­saṃ­jñā yojana- TARVV-MK 198,11sa­ha­srā­va­gā­hā yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­srā­yā­ma­vi­ṣka­mbhā­śca­tu­ṣko­ṇā ma­tsya­ka­ccha­pā­di­ja­la­ca­ra­vi­ra­hi­tāḥ TARVV-MK 198,12pa­dmo­tpa­lā­di­ja­la­ru­ha­ku­su­ma­sa­ñchā­di­ta­spha­ṭi­ka­ma­ṇi­sva­ccha­ga­mbhī­ra­nī­rāḥ | prācyāṃ diśi nandā TARVV-MK 198,13śa­kra­sya­, apācyāṃ na­ndā­va­tī ai­śā­na­sya­, pratīcyāṃ na­ndo­tta­rā ca­ma­ra­sya­, udīcyāṃ na­ndi­gho­ṣā TARVV-MK 198,14vai­ro­ca­na­sya | dā­kṣi­ṇā­tyā­ñja­na­gi­re­rvi­ja­yā vai­ja­ya­ntī jayantī a­pa­rā­ji­tā ceti catasro TARVV-MK 198,15vāpyaḥ pū­rvo­kta­pra­mā­ṇa­va­rṇa­nāḥ śa­kra­lo­ka­pā­lā­nā­m | prācyāṃ diśi vijayā va­ru­ṇa­sya­, apācyāṃ TARVV-MK 198,16vai­ja­ya­ntī ya­ma­sya­, pratīcyāṃ jayantī so­ma­sya­, u­dī­cyā­ma­pa­rā­ji­tā vai­śra­va­ṇa­sya | pā­ścā­tyā­ñja­na- TARVV-MK 198,17gi­re­ra­śo­kā su­pra­bu­ddhā kumudā pu­ṇḍa­rī­ki­ṇī ceti catasro vāpyaḥ pū­rvo­kta­pra­mā­ṇa­va­rṇa­nāḥ | pūrvasyāṃ TARVV-MK 198,18diśi aśokā ve­ṇu­de­va­sya­, da­kṣi­ṇa­syāṃ su­pra­bu­ddhā veṇutāleḥ, a­pa­ra­syāṃ kumudā TARVV-MK 198,19va­ru­ṇa­sya­, u­tta­ra­syāṃ pu­ṇḍa­rī­ki­ṇī bhū­tā­na­nda­sya | u­dī­cyā­ñja­na­gi­reḥ pra­bha­ṅka­rā sumanā TARVV-MK 198,20ānandā su­da­rśa­nā ceti catasro vāpyaḥ pū­rvo­kta­pra­mā­va­rṇa­nā ai­śā­na­lo­ka­pā­lā­nā­m | prācyāṃ TARVV-MK 198,21diśi pra­bha­ṅka­rā va­ru­ṇa­sya­, apācyāṃ sumanā ya­ma­sya­, pra­tī­cyā­m ānandā so­ma­sya­, udīcyāṃ TARVV-MK 198,22su­da­rśa­nā vai­śra­va­ṇa­sya | ṣo­ḍa­śā­nā­ma­pyā­sā­ma­bhya­nta­rā­nta­rā­ṇi pa­ñca­ṣa­ṣṭi­sa­ha­srā­ṇi yo­ja­nā­nāṃ TARVV-MK 198,23pa­ñca­śa­tā­ni pa­ñca­ca­tvā­riṃ­śā­ni | ma­dhyā­nta­rā­ṇi ekaṃ śa­ta­sa­ha­sraṃ yo­ja­nā­nāṃ ca­tvā­riṃ­śa­tsa­ha­srā­ṇi TARVV-MK 198,24ṣaṭ ca śatāni dvi­yo­ja­no­tta­rā­ṇi | bā­hyā­nta­rā­ṇi dve śa­ta­sa­ha­sre yo­ja­nā­nāṃ tra­yo­viṃ­śa­ti­sa­ha­srā­ṇi TARVV-MK 198,25ṣaṭ ca śa­tā­nye­ka­ṣa­ṣṭyu­tta­rā­ṇi | ṣo­ḍa­śā­nā­ma­pi tāsāṃ madhyeṣu sa­ha­srā­va­gā­hā mū­la­ma­dhyā­gre­ṣu TARVV-MK 198,26da­śa­yo­ja­na­sa­ha­srā­yā­ma­vi­ṣka­mbhāḥ tā­va­du­tse­dhāḥ pa­ṭa­hā­kā­rāḥ jā­mbū­na­da­ma­yāḥ­, a­rju­na­su­va­rṇa­śi­kha­ra- TARVV-MK 198,27tvād da­dhi­mu­khā iti kṛtvā a­nva­rtha­saṃ­jñāḥ ṣoḍaśa na­ga­va­rāḥ | pa­ri­ta­stā vāpīḥ catvāri vanāni TARVV-MK 198,28pra­tye­ka­ma­śo­ka-sa­pta­pa­rṇa-campaka-cū­ta­nā­mā­ni vā­pī­sa­mā­yā­mā­ni ta­da­rdha­vi­ṣka­mbhā­ṇi | TARVV-MK 198,29pū­rve­ṇā­'­śo­ka­va­naṃ da­kṣi­ṇa­taḥ sa­pta­pa­rṇa­va­na­mā­huḥ | TARVV-MK 198,30a­pa­re­ṇa ca­mpa­ka­va­na­mu­tta­ra­ta­ścū­ta­vṛ­kṣa­va­na­m || TARVV-MK 198,31e­ta­dvā­pī­ko­ṇa­sa­mī­pa­sthāḥ pratyekaṃ catvāro nagā ra­ti­ka­rā­khyā a­rdha­tṛ­tī­ya­yo­ja­na­śa­tā — TARVV-MK 198,32vagāhā e­ka­yo­ja­na­sa­ha­sro­tse­dhā mū­la­ma­dhyā­gre­ṣu tā­va­dā­yā­ma­vi­ṣka­mbhāḥ pa­ṭa­hā­kā­rāḥ kāñcana — TARVV-MK 198,33ma­ṇi­pa­ri­ṇā­māḥ | sarve te sa­mu­di­tā­śca­tuḥ­ṣa­ṣṭiḥ | tatra ye a­bhya­nta­ra­ko­ṇa­sthā dvā­triṃ­śa­nna­gā TARVV-MK 198,34de­vā­nā­mā­krī­ḍa­na­sthā­nai­ra­la­ṅkṛ­tāḥ | ye bā­hya­ko­ṇa­sthāḥ dvā­triṃ­śa­dra­ti­ka­rā a­ñja­nā­dra­yo da­dhi­mu­khā­śca TARVV-MK 199,01teṣāṃ dvi­pa­ñcā­śa­du­pa­ri ba­hu­ma­dhya­de­śa­bhā­vī­ni prā­ṅmu­khā­ni yo­ja­na­śa­tā­yā­ma­ta­da­rdha­vi­ṣka­mbhā­ṇi TARVV-MK 199,02pa­ñca­sa­pta­ti­yo­ja­no­tse­dhā­ni a­ṣṭa­yo­ja­no­tse­dha­ta­da­rdha­vi­stā­ra­tā­va­tpra­ve­śa­pū­rvo­tta­ra­da­kṣi­ṇa­dvā­rā­ṇi TARVV-MK 199,03dvi­pa­ñcā­śa­da­rha­dā­ya­ta­nā­ni a­rha­dā­ya­ta­na­va­rṇa­no­pe­tā­ni cā­tu­rmā­si­ka­ma­hā­ma­hi­mā­rhā­ṇi | pū­rvo­kta­ca­tuḥ- TARVV-MK 199,04ṣa­ṣṭi­va­na­ṣa­ṇḍa­ba­hu­ma­dhya­de­śa­bhā­vi­no dvi­ṣa­ṣṭi­yo­ja­no­tse­dhā e­ka­triṃ­śa­dyo­ja­nā­yā­ma­vi­ṣka­mbhā aṣṭa — TARVV-MK 199,05yo­ja­no­tse­dha­ta­da­rdha­vi­stā­ra­dvā­rā­śca­tuḥ­ṣa­ṣṭi­re­va prāsādāḥ | e­te­ṣva­śo­ka­va­nā­va­taṃ­sa­kā­da­yaḥ palyo — TARVV-MK 199,06pa­mā­yu­ṣaḥ da­śa­kā­rmu­ko­tse­dhāḥ sva­bha­va­na­nā­mā­no devā ni­va­sa­nti | TARVV-MK 199,07evaṃ dvi­gu­ṇa­va­la­ya­vi­ṣka­mbhe­ṣu dvī­pa­sa­mu­dre­ṣu ga­te­ṣve­kā­da­śa­maḥ ku­ṇḍa­la­va­ra­dvī­paḥ | tad ba­hu­ma­dhya- TARVV-MK 199,08de­śa­bhā­vi­va­la­yā­kā­raḥ saṃ­pū­rṇa­ya­va­rā­śyu­pa­mā­naḥ ku­ṇḍa­la­na­gaḥ yo­ja­na­sa­ha­srā­va­gā­haḥ dvi­ca­tvā­riṃ­śa­dyo- TARVV-MK 199,09ja­na­sa­ha­sro­tse­dhaḥ dvā­viṃ­śa­da­śa­sa­ha­sra­yo­ja­na­mū­la­vi­stā­raḥ tra­yo­viṃ­śa­sa­pta­sa­ha­sra­yo­ja­na­ma­dhya­vi­stā­raḥ TARVV-MK 199,10ca­tu­rviṃ­śa­ca­tu­ryo­ja­na­sa­ha­srā­gra­vi­stā­raḥ | ta­syo­pa­ri pū­rvā­di­di­gvi­bhā­vī­ni vajra-va­jra­pra­bha-kanaka- TARVV-MK 199,11ka­na­ka­pra­bha-rajata-ra­ja­ta­pra­bha-suprabha-ma­hā­pra­bha-aṅka-a­ṅka­pra­bha-maṇi-ma­ṇi­pra­bha-sphaṭika-spha­ṭi­ka­pra­bha- TARVV-MK 199,12hi­ma­va­t-ma­he­ndra­kū­ṭa­saṃ­jñā­ni ṣoḍaśa kūṭāni mā­nu­ṣo­tta­ra­kū­ṭa­tu­lya­pra­mā­ṇā­ni e­kai­ka­syāṃ diśi TARVV-MK 199,13catvāri ca­tvā­rya­va­se­yā­ni | pūrvasyāṃ diśi vajre tri­śi­rāḥ­, va­jra­pra­bhe pa­ñca­śi­rāḥ­, kanake TARVV-MK 199,14ma­hā­śi­rāḥ­, ka­na­ka­pra­bhe ma­hā­bhu­jaḥ | apācyāṃ rajate padmaḥ, ra­ja­ta­pra­bhe pa­dmo­tta­raḥ­, suprabhe TARVV-MK 199,15ma­hā­pa­dmaḥ­, ma­hā­pra­bhe vāsukiḥ | a­pa­ra­syā­ma­ṅke sthi­ra­hṛ­da­yaḥ­, a­ṅka­pra­bhe ma­hā­hṛ­da­yaḥ­, ma­ṇi­kū­ṭe TARVV-MK 199,16śrī­vṛ­kṣaḥ­, ma­ṇi­pra­bhe svastikaḥ | udīcyāṃ sphaṭike su­nda­raḥ­, spha­ṭi­ka­pra­bhe vi­śā­lā­kṣaḥ­, hi­ma­va­ti TARVV-MK 199,17pā­ṇḍu­raḥ­, mahendre pāṇḍukaḥ | ete tri­śi­raḥ­pra­bhṛ­ta­yaḥ pā­ṇḍu­kā­ntāḥ ṣo­ḍa­śā­pi nāgendrāḥ palyopa — TARVV-MK 199,18māyuṣaḥ | pū­rvā­pa­ra­yo­rdi­śoḥ ku­ṇḍa­la­na­ge e­ka­yo­ja­na­sa­ha­sro­tse­dhe tā­va­nmū­la­vi­ṣka­mbhe a­rdhā­ṣṭa­ma­śa­ta — TARVV-MK 199,19ma­dhya­vi­ṣka­mbhe pa­ñca­śa­tā­gra­vi­ṣka­mbhe ku­ṇḍa­la­va­ra­dvī­pā­dhi­pa­te­rā­vā­sau dve kūṭe | ta­syai­vo­pa­ri TARVV-MK 199,20pū­rvā­di­ṣu dikṣu ca­tvā­rya­rha­dā­ya­ta­nā­ni a­ñja­nā­dri­ji­nā­ya­ta­na­tu­lya­pra­mā­ṇā­ni | TARVV-MK 199,21ku­ṇḍa­la­va­ra­dvī­pa­dvi­gu­ṇa­va­la­ya­vi­ṣka­mbhaḥ ku­ṇḍa­la­va­ro­daḥ­, ta­ddvi­gu­ṇa­va­la­ya­vi­ṣka­mbhaḥ śa­ṅkha­va­ra — TARVV-MK 199,22dvīpaḥ, ta­ddvi­gu­ṇa­va­la­ya­vi­ṣka­mbhaḥ śa­ṅkha­va­ro­daḥ ta­ddvi­gu­ṇa­va­la­ya­vi­ṣka­mbhaḥ ru­ca­ka­va­ra­dvī­paḥ | TARVV-MK 199,23ta­dba­hu­ma­dhya­de­śa­bhā­vī va­la­yā­kā­ra ru­ca­ka­va­ra­na­gaḥ e­ka­yo­ja­na­sa­ha­srā­va­gā­ha­śca­tu­ra­śī­ti­yo­ja­na­sa­ha­sro- TARVV-MK 199,24tsedhaḥ, mū­la­ma­dhyā­gre­ṣu dvi­ca­tvā­riṃ­śa­dyo­ja­na­sa­ha­sra­vi­stā­raḥ | ta­syo­pa­ri pū­rvā­di­ṣu dikṣu catvāri TARVV-MK 199,25kūṭāni na­ndyā­va­rta-svastika-śrīvṛkṣa-va­rdha­mā­na­saṃ­jñā­ni pa­ñca­yo­ja­na­śa­to­tse­dhā­ni mū­la­ma­dhyā­gre­ṣu TARVV-MK 199,26yo­ja­na­sa­ha­srā­yā­ma­vi­ṣka­mbhā­ṇi | prācyāṃ diśi na­ndyā­va­rte pa­dmo­tta­raḥ­, apācyāṃ svastike TARVV-MK 199,27su­ha­stī­, pratīcyāṃ śrīvṛkṣe nīlaḥ, udīcyāṃ va­rdha­mā­ne­'­ñja­na­gi­riḥ | ta ete pa­dmo­tta­rā­da­yaḥ TARVV-MK 199,28catvāro di­gga­je­ndrāḥ pa­lyo­pa­mā­yu­ṣaḥ | ta­syai­vo­pa­ri pūrvasyāṃ diśi vaiḍūrya-kāñcana-kanaka- TARVV-MK 199,29ariṣṭa-di­ksva­sti­ka-nandana-añjana-a­ñja­na­mū­la­ka­nā­mā­nya­ṣṭau kūṭāni pū­rvo­kta­kū­ṭa­tu­lya­pra­mā- TARVV-MK 199,30ṇāni | vaiḍūrye vi­ja­yā­, kāñcane vai­ja­ya­ntī­, kanake ja­ya­ntī­, a­ri­ṣṭe­'­pa­rā­ji­tā­, di­ksva­sti­ke TARVV-MK 199,31nandā, nandane na­ndo­tta­rā­, añjane ā­na­ndā­, a­ñja­na­mū­la­ke nāndīvardhanā | etā di­kku­mā­ryaḥ TARVV-MK 199,32tī­rtha­ka­ra­ja­nma­kā­le i­hā­'­'­ga­tyā­'­rha­nmā­tṛ­sa­mī­pe bhṛ­ṅgā­rā­n gṛ­hī­tvā­'­va­ti­ṣṭha­nte | da­kṣi­ṇa­syā­ma­mo­gha- TARVV-MK 199,33su­pra­bu­ddha-mandira-vimala-rucaka-rucakottara-candra-su­pra­ti­ṣṭha­saṃ­jñā­nya­ṣṭau kūṭāni pū­rvo­kta­kū­ṭa­tu­lya- TARVV-MK 200,01pra­mā­ṇā­ni | amoghe su­sthi­tā­, su­pra­bu­ddhe su­pra­ṇi­dhiḥ­, mandire su­pra­bu­ddhā­, vimale ya­śo­dha­rā­, TARVV-MK 200,02rucake la­kṣmī­ma­tī­, ru­ca­ko­tta­re kī­rtti­ma­tī­, candre va­su­ndha­rā­, su­pra­ti­ṣṭhe citrā | etā di­kku­mā­ryaḥ TARVV-MK 200,03i­hā­'­'­ga­tyā­'­rha­nmā­tṛ­sa­mī­pe ā­da­rśa­dhā­ri­ṇyo­'­va­ti­ṣṭha­nte | a­pa­ra­syāṃ lo­hi­tā­kṣa-ja­ga­tku­su­ma- TARVV-MK 200,04padma-nalina-kumuda-sau­ma­na­sa-ya­śo­bha­drā­khyā­nya­ṣṭau kūṭāni pū­rvo­kta­kū­ṭa­tu­lya­pra­mā­ṇā­ni | lo­hi­tā­kṣe TARVV-MK 200,05i­lā­de­vī­, ja­ga­tku­su­me su­rā­de­vī­, padme pṛ­thi­vī­, naline pa­dmā­va­tī­, kumude kā­na­nā­, sau­ma­na­se TARVV-MK 200,06na­va­mi­kā­, yaśasi ya­śa­svi­nī­, bha­dra­kū­ṭe bhadrā | etā di­kku­mā­rya i­hā­'­'­ga­tyā­'­rha­nmā­tṛ­sa­mī­pe TARVV-MK 200,07chatrāṇi dhā­ra­ya­ntyo gāyantya āsate | udīcyāṃ sphaṭika-aṅka-añjana-kāñcana-rajata-kuṇḍala- TARVV-MK 200,08rucira — su­da­rśa­na­saṃ­jñā­nya­ṣṭau kūṭāni pū­rvo­kta­kū­ṭa­tu­lya­pra­mā­ṇā­ni | spha­ṭi­ke­'­laṃ­bhū­ṣā­, aṅke mi­śra­ke­śī­, TARVV-MK 200,09añjane pu­ṇḍa­rī­ki­ṇī­, kāñcane vā­ru­ṇī­, rajata āśā, kuṇḍale hrī, rucire śrīḥ, su­da­rśa­ne TARVV-MK 200,10dhṛ­ti­ri­ti | etā di­kku­mā­ryaḥ pra­gṛ­hī­ta­cā­ma­rā a­rha­nmā­tṛ­ṛḥ sevante | pū­rvā­di­ṣu dikṣu pu­na­ra­pa­rā­ṇi TARVV-MK 200,11catvāri kūṭāni-vimala-ni­tyā­lo­ka-sva­yaṃ­pra­bha-ni­tyo­dyo­ta­saṃ­jñā­ni | pūrvasyāṃ diśi vimale citrā, TARVV-MK 200,12da­kṣi­ṇa­syāṃ ni­tyā­lo­ke ka­na­ka­ci­trā­, a­pa­ra­syāṃ sva­yaṃ­pra­bhe tri­śi­rāḥ­, u­tta­ra­syāṃ ni­tyo­dyo­te TARVV-MK 200,13sū­tra­ma­ṇiḥ | etā vi­dyu­tku­mā­ryaḥ i­hā­'­'­ga­tya ji­na­mā­tṛ­sa­mī­pe bhā­ska­ra­va­du­dyo­taṃ kurvantya āsate | TARVV-MK 200,14vidikṣu catvāri kūṭāni vaiḍūrya-rucaka-ma­ṇi­pra­bha-ru­ca­ko­tta­ma­nā­mā­ni | pū­rvo­tta­ra­syāṃ vaiḍūrye TARVV-MK 200,15ru­ca­kā­, pū­rva­da­kṣi­ṇa­syāṃ rucake ru­ca­kā­bhā­, a­pa­ra­da­kṣi­ṇa­syāṃ ma­ṇi­pra­bhe ru­ca­kā­ntā­, a­pa­ro­tta­ra­syāṃ TARVV-MK 200,16ru­ca­ko­tta­me ru­ca­ka­pra­bhā etā di­kku­mā­rī­ma­ha­tta­ri­kāḥ | vidikṣu pu­na­ra­pa­rā­ṇi catvāri kūṭāni TARVV-MK 200,17ratna-ra­tna­pra­bha-sa­rva­ra­tna-ra­tno­cca­yā­khyā­ni | pū­rvo­tta­ra­syāṃ ratne vi­ja­yā­, pū­rva­da­kṣi­ṇa­syāṃ ra­tna­pra­bhe TARVV-MK 200,18vai­ja­ya­ntī­, a­pa­ra­da­kṣi­ṇa­syāṃ sa­rva­ra­tne ja­ya­ntī­, a­pa­ro­tta­ra­syāṃ ra­tno­cca­ye a­pa­rā­ji­tā | etā TARVV-MK 200,19vi­di­kku­mā­rī­ma­ha­tta­ri­kāḥ | etā a­ṣṭā­va­pi ma­ha­tta­ri­kā iha āgatya tī­rtha­ka­rā­ṇāṃ jā­ta­ka­rmā­ṇi TARVV-MK 200,20kurvanti | tā­nye­tā­ni vi­di­kku­mā­rī­ṇāṃ ma­ha­tta­ri­kā­ṇāṃ ca kūṭāni dvā­da­śā­pye­ka­yo­ja­na­sa­ha­sro- TARVV-MK 200,21tsedhāni mū­la­ma­dhyā­gre­ṣu e­ka­sa­ha­srā­'­rdhā­'­ṣṭa­ma­śa­ta­pa­ñca­śa­ta­vi­stā­rā­ṇi | ru­ca­ka­na­ga­syo­pa­ri ca­ta­sṛ­ṣu TARVV-MK 200,22dikṣu ca­tvā­rya­rha­dā­ya­ta­nā­ni prā­ṅmu­khā­nya­ñja­nā­dri­ji­nā­la­ya­tu­lya­pra­mā­ṇā­ni | evaṃ dvi­gu­ṇa­dvi­gu­ṇa- TARVV-MK 200,23va­la­ya­vi­ṣka­mbhā a­saṃ­khye­yā dī­pa­sa­mu­drā ve­di­ta­vyāḥ | TARVV-MK 200,24yo mā­nu­ṣo­tta­rā­dri­ru­ktaḥ ta­smā­tprā­gbha­va­ntaḥ ga­ti­nā­mā­pe­kṣā­bhi­dhā­nāḥ pū­rvoṃ­di­tā dvividhāḥ TARVV-MK 200,25ka­tha­mi­ti cet ? ucyate — TA-MK 3.36 āryā mlecchāśca || TARV-MK 3.36.1āryā dvividhā ṛ­ddhi­prā­pte­ta­ra­vi­ka­lpā­t | TARVV-MK 200,27 gu­ṇai­rgu­ṇa­va­dbhi­rvā aryante sevyante ityāryāḥ | TARVV-MK 200,28te dvividhāḥ ṛ­ddhi­prā­ptā­ryāḥ­, a­nṛ­ddhi­prā­ptā­ryā­śce­ti | TARV-MK 3.36.2a­nṛ­ddhi­prā­ptā­ryāḥ pa­ñca­vi­dhāḥ kṣe­tra­jā­ti­ka­rma­cā­ri­tra­da­rśa­na­bhe­dā­t | TARVV-MK 200,29 ye a­nṛ­ddhi­prā­ptā­ryā­ste TARVV-MK 200,30pa­ñca­vi­dhā bhavanti — kṣetrāryāḥ jātyāryāḥ karmāyāḥ cā­ri­trā­ryāḥ da­rśa­nā­ryā­śce­ti | tatra TARVV-MK 200,31kṣetrāryāḥ kā­śī­ko­śa­lā­di­ṣu jātāḥ | i­kṣvā­ku­jñā­ti­bho­jā­di­ṣu kuleṣu jātā jātyāryāḥ | TARVV-MK 200,32ka­rmā­ryā­stre­dhā — sā­va­dya­ka­rmā­ryā a­lpa­sā­va­dya­ka­rmā­ryā a­sā­va­dya­ka­rmā­ryā­śce­ti | sā­va­dya­ka­rmā­ryāḥ TARVV-MK 201,01ṣoḍhā — asi-maṣī-kṛṣi-vidyā-śilpa-va­ṇi­kka­rma­bhe­dā­t | a­si­dha­nu­rā­di­pra­ha­ra­ṇa­pra­yo­ga­ku­śa­lā asi- TARVV-MK 201,02karmāryāḥ | dra­vyā­ya­vya­yā­di­le­kha­na­ni­pu­ṇā ma­ṣī­ka­rmā­ryāḥ | ha­la­ku­li­da­ntā­la­kā­di­kṛ­ṣyu­pa­ka­ra­ṇa- TARVV-MK 201,03vi­dhā­na­vi­daḥ kṛ­ṣī­ba­lāḥ kṛ­ṣi­ka­rmā­ryāḥ | ā­le­khya­ga­ṇi­tā­di­dvi­sa­pta­ti­ka­lā­va­dā­tā vidyā- TARVV-MK 201,04karmāryāḥ ca­tuḥ­ṣa­ṣṭi­gu­ṇa­sa­mpa­nnā­śca | ra­ja­ka­nā­pi­tā­'­ya­skā­ra­ku­lā­la­su­va­rṇa­kā­rā­da­yaḥ śilpa- TARVV-MK 201,05karmāryāḥ | ca­nda­nā­di­ga­ndha­ghṛ­tā­di­ra­sa­śā­lyā­di­dhā­nya­kā­rpā­sā­dyā­cchā­da­na­mu­ktā­di­nā­nā­dra­vya­saṃ­gra­ha- TARVV-MK 201,06kāriṇo ba­hu­vi­dhā va­ṇi­kka­rmā­ryāḥ | ṣa­ḍa­pye­te a­vi­ra­ti­pra­va­ṇa­tvā­t sā­va­dya­ka­rmā­ryāḥ­, a­lpa­sā­va­dya- TARVV-MK 201,07karmāryāḥ śrāvakāḥ śrā­vi­kā­śca vi­ra­tya­vi­ra­ti­pa­ri­ṇa­ta­tvā­t­, a­sā­va­dya­ka­rmā­ryāḥ saṃ­ya­tāḥ­, ka­rma­kṣa­yā­rtho- TARVV-MK 201,08dya­ta­vi­ra­ti­pa­ri­ṇa­ta­tvā­t | cā­ri­trā­ryā dvedhā a­dhi­ga­ta­cā­ri­trā­ryāḥ a­na­dhi­ga­ma­cā­ri­trā­ryā­śce­ti | TARVV-MK 201,09tadbhedaḥ a­nu­pa­de­śo­pa­de­śā­pe­kṣabhe­da­kṛ­taḥ | cā­ri­tra­mo­ha­syo­pa­śa­mā­t kṣayācca bā­hyo­pa­de­śā­na­pe­kṣā TARVV-MK 201,10ā­tma­pra­sā­dā­de­va cā­ri­tra­pa­ri­ṇā­mā­ska­ndi­na u­pa­śā­nta­ka­ṣā­yāḥ kṣī­ṇa­ka­ṣā­yā­ścā'­dhi­ga­ta­cā­ri- TARVV-MK 201,11trāryāḥ | a­nta­ścā­ri­tra­mo­ha­kṣa­yo­pa­śa­ma­sa­dbhā­ve sati bā­hyo­pa­de­śa­ni­mi­tta­vi­ra­ti­pa­ri­ṇā­mā ana- TARVV-MK 201,12dhi­ga­ma­cā­ri­trā­ryāḥ | da­rśa­nā­ryā daśadhā — ā­jñā­mā­rgo­pa­de­śa­sū­tra­bī­ja­saṃ­kṣe­pa­vi­stā­rā­rthā­va­gā­ḍha­pa­ra­mā- TARVV-MK 201,13va­gā­ḍha­ru­ci­bhe­dā­t | tatra bha­ga­va­da­rha­tsa­rva­jña­pra­ṇī­tā­jñā­mā­tra­ni­mi­tta­śra­ddhā­nā ā­jñā­ru­ca­yaḥ | niḥsaṅga- TARVV-MK 201,14mo­kṣa­mā­rga­śra­va­ṇa­mā­tra­ja­ni­ta­ru­ca­yo mā­rga­ru­ca­yaḥ | tī­rtha­ka­ra­ba­la­de­vā­di­śu­bha­ca­ri­to­pa­de­śa­he­tu­ka­śra­ddhā­nā TARVV-MK 201,15u­pa­de­śa­ru­ca­yaḥ | pra­vra­jyā­ma­ryā­dā­pra­rū­pa­ṇā­cā­ra­sū­tra­śra­va­ṇa­mā­tra­sa­mu­dbhū­ta­sa­mya­gda­rśa­nāḥ sū­tra­ru­ca­yaḥ | TARVV-MK 201,16bī­ja­pa­da­gra­ha­ṇa­pū­rva­ka­sū­kṣmā­rtha­ta­ttvā­rtha­śra­ddhā­nā bī­ja­ru­ca­yaḥ | jī­vā­di­pa­dā­rthasa­mā­sa­saṃ­bo­dha­na­sa­mu­d- TARVV-MK 201,17bhū­ta­śra­ddhā­nāḥ saṃ­kṣe­pa­ru­ca­yaḥ | a­ṅga­pū­rva­vi­ṣa­ya­jī­vā­dya­rtha­vi­stā­ra­pra­mā­ṇa­na­yā­di­ni­rū­pa­ṇo­pa­la­bdha- TARVV-MK 201,18śraddhānā vi­stā­ra­ru­ca­yaḥ | va­ca­na­vi­stā­ra­vi­ra­hi­tā­rtha­gra­ha­ṇa­ja­ni­ta­pra­sā­dā a­rtha­ru­ca­yaḥ | ā­cā­rā­di- TARVV-MK 201,19dvā­da­śā­ṅgā­'­bhi­ni­vi­ṣṭa­śra­ddhā­nā a­va­gā­ḍha­ru­ca­yaḥ | pa­ra­mā­va­dhi­ke­va­la­jñā­na­da­rśa­na­pra­kā­śi­ta­jī­vā­dya- TARVV-MK 201,20rtha­vi­ṣa­yā­tma­pra­sā­dāḥ pa­ra­mā­va­gā­ḍha­ru­ca­yaḥ | TARV-MK 3.36.3ṛ­ddhi­prā­ptā­ryā a­ṣṭa­vi­dhāḥ — buddhi-kriyā-vikriyā-tapaḥ-bala-auṣadha-rasa-kṣe­tra­bhe­dā­t | TARVV-MK 201,22ṛ­ddhi­prā­ptā­ryā a­ṣṭa­vi­dhā bhavanti bu­ddhyā­di­vi­ka­lpā­t | tatra bu­ddhi­ra­va­ga­mo jñānaṃ ta­dvi­ṣa­yā a­ṣṭā­da­śa- TARVV-MK 201,23vidhāḥ ṛddhayaḥ — ke­va­la­jñā­na­ma­va­dhi­jñā­naṃ ma­naḥ­pa­rya­ya­jñā­naṃ bī­ja­bu­ddhiḥ ko­ṣṭha­bu­ddhiḥ pa­dā­nu­sā­ri­tvaṃ saṃbhinna- TARVV-MK 201,24śrotṛtvaṃ dū­rā­dā­svā­da­na­da­rśa­na­spa­rśa­na­ghrā­ṇa­śra­va­ṇa­sa­ma­rtha­tā da­śa­pū­rvi­tvaṃ ca­tu­rda­śa­pū­rvi­tvaṃ a­ṣṭā­ṅga­ma­hā- TARVV-MK 201,25ni­mi­tta­jña­tāṃ pra­jñā­śra­va­ṇa­tvaṃ pra­tye­ka­bu­ddha­tā vāditvaṃ ceti | tatra ke­va­lā­'­va­dhi­ma­naḥ­pa­rya­yā vyā- TARVV-MK 201,26khyātāḥ | su­kṛ­ṣṭa­su­ma­thī­kṛ­te kṣetre sā­ra­va­ti kā­lā­di­sa­hā­yā­pe­kṣaṃ bī­ja­me­ka­mu­ptaṃ yathā a­ne­ka­bī­ja- TARVV-MK 201,27ko­ṭi­pra­daṃ bhavati tathā no­i­ndri­ya­śru­tā­va­ra­ṇa­vī­ryā­nta­rā­ya­kṣa­yo­pa­śa­ma­pra­ka­rṣe sati e­ka­bī­ja­pa­da- TARVV-MK 201,28gra­ha­ṇā­da­ne­ka­pa­dā­rtha­pra­ti­pa­tti­rbī­ja­bu­ddhiḥ | ko­ṣṭhā­gā­ri­ka­sthā­pi­tā­nā­ma­saṃ­kī­rṇā­nā­ma­vi­na­ṣṭā­nāṃ bhū- TARVV-MK 201,29yasāṃ dhā­nya­bī­jā­nāṃ yathā ko­ṣṭhe­'­va­sthā­naṃ tathā pa­ro­pa­de­śā­da­va­dhā­ri­tā­nā­m a­rtha­gra­ntha­bī­jā­nāṃ bhū- TARVV-MK 201,30ya­sā­ma­vya­ti­kī­rṇā­nāṃ bu­ddhā­va­va­sthā­naṃ ko­ṣṭha­bu­ddhiḥ | pa­dā­nu­sā­ri­tvaṃ tredhā — a­nu­sro­taḥ pra­ti­sro­taḥ TARVV-MK 201,31u­bha­ya­thā ceti | e­ka­pa­da­syā­rthaṃ parata u­pa­śru­tyā­dau ante ca madhye vā śe­ṣa­gra­nthā­rthā­va­dhā­ra­ṇaṃ TARVV-MK 202,01pa­dā­nu­sā­ri­tva­m | dvā­da­śa­yo­ja­nā­yā­me na­va­yo­ja­na­vi­stā­re ca­kra­dha­ra­ska­ndhā­vā­re ga­ja­vā­ji­kha­ro­ṣṭra- TARVV-MK 202,02ma­nu­ṣyā­dī­nā­m a­kṣa­rā­na­kṣa­ra­rū­pā­ṇāṃ nā­nā­vi­dha­śa­bdā­nāṃ yu­ga­pa­du­tpa­nnā­nāṃ ta­po­vi­śe­ṣa­ba­la­lā­bhā­pā- TARVV-MK 202,03di­ta­sa­rva­jī­va­pra­de­śa­śro­tre­ndri­ya­pa­ri­ṇā­mā­t sa­rve­ṣā­me­ka­kā­la­gra­ha­ṇaṃ saṃ­bhi­nna­śro­tṛ­tva­m | ta­paḥ­śa­kti- TARVV-MK 202,04vi­śe­ṣā­vi­rbhā­vi­tā­sā­dhā­ra­ṇa­ra­sa­ne­ndri­ya­śru­tā­va­ra­ṇa­vī­ryā­nta­rā­ya­kṣa­yo­pa­śa­mā­ṅgo­pā­ṅga­nā­ma­lā­bhā­pe­kṣa­sya TARVV-MK 202,05a­va­dhṛ­ta­na­va­yo­ja­na­kṣe­trā­d ba­hi­rba­hu­yo­ja­na­vi­pra­kṛ­ṣṭa­kṣe­trā­dā­yā­ta­sya ra­sa­syā­'­'­svā­da­na­sā­ma­rthya­m | evaṃ TARVV-MK 202,06śe­ṣe­ṣva­pi i­ndri­ya­vi­ṣa­ye­ṣu a­va­dhṛ­ta­kṣe­trā­d ba­hi­rba­hu­yo­ja­na­pra­kṛ­ṣṭa­de­śā­dā­yā­te­ṣu gra­ha­ṇa­sā­ma­rthyaṃ TARVV-MK 202,07yojyam | ma­hā­ro­hi­ṇyā­di­bhi­stri­rā­gatābhiḥ pra­tye­ka­mā­tmī­ya­rū­pa­sā­ma­rthyā­vi­ṣka­ra­ṇa­ka­tha­na­ku­śa­lā- TARVV-MK 202,08bhi­rve­ga­va­tī­bhi­rvi­dyā­de­va­tā­bhi­ra­vi­ca­li­ta­cā­ri­tra­sya da­śa­pū­rva­du­sta­ra­sa­mu­dro­tta­ra­ṇaṃ da­śa­pū­rvi­tva­m | TARVV-MK 202,09saṃ­pū­rṇa­śru­ta­ke­va­li­tā cu­tu­rda­śa­pū­rvi­tva­m | TARVV-MK 202,10aṣṭau ma­hā­ni­mi­ttā­ni a­nta­ri­kṣa-bhauma-aṅga-svara-vyañjana-lakṣaṇa-chinna-sva­pna­nā­mā­ni | TARVV-MK 202,11tatra ra­vi­śa­śi­gra­ha­na­kṣa­tra­bha­ga­ṇo­da­yā­sta­ma­yā­di­bhi­ra­tī­tā­nā­ga­ta­pha­la­pra­vi­bhā­ga­pra­da­rśa­na­ma­nta­ri­kṣa­m | TARVV-MK 202,12bhuvo gha­na­śu­ṣi­ra­sni­gdha­rū­kṣā­di­vi­bhā­va­ne­na pū­rvā­di­di­ksū­tra­ni­vā­se­na vā vṛ­ddhi­hā­ni­ja­ya- TARVV-MK 202,13pa­rā­ja­yā­di­vi­jñā­naṃ bhū­me­ra­nta­rni­hi­ta­su­va­rṇa­ra­ja­tā­di­saṃ­sū­ca­naṃ ca bhaumam | a­ṅga­pra­tya­ṅga- TARVV-MK 202,14da­rśa­na­spa­rśa­nā­di­bhi­stri­kā­la­bhā­vi­su­kha­duḥ­khā­di­vi­bhā­va­namaṅgam | a­kṣa­rā­na­kṣa­ra­śu­bhā­śu­bha­śa­bda­śra­va­ṇe- TARVV-MK 202,15ne­ṣṭā­ni­ṣṭa­pha­lā­vi­rbhā­va­naṃ ma­hā­ni­mi­ttaṃ svaram | śi­ro­mu­kha­grī­vā­di­ṣu ti­la­ka­ma­śa­ka­la­kṣmavraṇā- TARVV-MK 202,16di­vī­kṣa­ṇe­na tri­kā­la­hi­tā­hi­ta­ve­da­naṃ vya­ñja­na­m | śrī­vṛ­kṣa­sva­sti­ka­bhṛ­ṅgā­ra­ka­la­śā­di­la­kṣa­ṇa­vī­kṣa- TARVV-MK 202,17ṇāt trai­kā­li­ka­sthā­na­mā­nai­śva­ryā­di­vi­śe­ṣa­jñā­naṃ la­kṣa­ṇa­m | va­stra­śa­stra­cha­tro­pā­na­dā­sa­na­śa­ya­nā­di­ṣu TARVV-MK 202,18de­va­mā­nu­ṣa­rā­kṣa­sā­di­vi­bhā­gaiḥ śa­stra­ka­ṇṭa­ka­mū­ṣi­kā­di­kṛ­ta­che­da­na­da­rśa­nā­t kā­la­tra­ya­vi­ṣa­ya­lā­bhā­lā­bha- TARVV-MK 202,19su­kha­duḥ­khā­di­sū­ca­naṃ chinnam | vā­ta­pi­tta­śle­ṣma­do­ṣo­da­ya­ra­hi­ta­sya pa­ści­ma­rā­tri­bhā­ge ca­ndra­sū­rya­dha­rā- TARVV-MK 202,20dri­sa­mu­dra­mu­kha­pra­ve­śa­na­sa­ka­la­ma­hī­ma­ṇḍa­lo­pa­gū­ha­nā­di­śu­bha­ghṛ­ta­tai­lā­ktā­tmī­ya­de­ha­kha­ra­ka­ra­bhā­rū­ḍhā­pā­gdi­gga- TARVV-MK 202,21ma­nā­dya­śu­bha­sva­pna­da­rśa­nā­t ā­gā­mi­jī­vi­ta­ma­ra­ṇa­su­kha­duḥ­khā­dyā­vi­rbhā­va­kaḥ svapnaḥ | eteṣu mahāni- TARVV-MK 202,22mitteṣu kau­śa­la­ma­ṣṭā­ṅga­ma­hā­ni­mi­tta­jña­tā | a­ti­sū­kṣmā­rtha­ta­ttva­vi­cā­ra­ga­ha­ne ca­tu­rda­śa­pū­rvi­ṇa TARVV-MK 202,23eva vi­ṣa­ye­'­nu­yu­kte a­na­dhī­ta­dvā­da­śā­ṅga­ca­tu­rda­śa­pū­rva­sya pra­kṛ­ṣṭa­śru­tā­va­ra­ṇa­vī­ryā­nta­rā­ya­kṣa­yo­pa­śa­mā­vi- TARVV-MK 202,24rbhū­tā­'­sā­dhā­ra­ṇa­pra­jñā­śa­kti­lā­bhā­nniḥ­saṃ­śa­yaṃ ni­rū­pa­ṇaṃ pra­jñā­śra­va­ṇa­tva­m | pa­ro­pa­de­śa­ma­nta­re­ṇa svaśa- TARVV-MK 202,25kti­vi­śe­ṣā­de­va jñā­na­saṃ­ya­ma­vi­dhā­na­ni­pu­ṇa­tvaṃ pra­tye­ka­bu­ddha­tā | śa­krā­di­ṣva­pi pra­ti­ba­ndhi­ṣu satsva- TARVV-MK 202,26pra­ti­ha­ta­ta­yā ni­ru­tta­rā­bhi­dhā­naṃ pa­ra­ra­ndhrā­pe­kṣa­ṇaṃ ca vā­di­tva­m | TARVV-MK 202,27kri­yā­vi­ṣa­yā ṛ­ddhi­rdvi­vi­dhā — cā­ra­ṇa­tva­mā­kā­śa­gā­mi­tvaṃ ceti | tatra cāraṇā a­ne­ka­vi­dhāḥ TARVV-MK 202,28ja­la­ja­ṅghā­ta­ntu­pu­ṣpa­pa­tra­śre­ṇya­gni­śi­khā­dyā­la­mba­na­ga­ma­nāḥ | ja­la­mu­pā­dā­ya vā­pyā­di­ṣva­pkā­yā­n TARVV-MK 202,29jīvānavi­rā­dha­ya­ntaḥ bhū­mā­vi­va pā­do­ddhā­ra­ni­kṣe­pa­ku­śa­lā ja­la­cā­ra­ṇāḥ | bhuva u­pa­ryā­kā­śe catura- TARVV-MK 202,30ṅgu­la­pra­mā­ṇe ja­ṅgho­tkṣe­pa­ni­kṣe­pa­śī­ghra­ka­ra­ṇa­pa­ṭa­vo ba­hu­yo­ja­na­śa­tā­śu­ga­ma­na­pra­va­ṇā ja­ṅghā­cā­ra­ṇāḥ | TARVV-MK 202,31e­va­mi­ta­re ca ve­di­ta­vyāḥ | pa­rya­ṅkā­va­sthā­ni­ṣa­ṇṇā vā kā­yo­tsa­rga­śa­rī­rā vā pā­do­ddhā­ra­ni­kṣe­pa­ṇa- TARVV-MK 202,32vi­dhi­ma­nta­re­ṇa ā­kā­śa­ga­ma­na­ku­śa­lā ā­kā­śa­gā­mi­naḥ | TARVV-MK 202,33vi­kri­yā­go­ca­rā ṛ­ddhi­ra­ne­ka­vi­dhā — aṇimā mahimā laghimā garimā prāptiḥ prā­kā­mya­mī- TARVV-MK 202,34śitvaṃ va­śi­tva­ma­pra­ti­ghā­to­'­nta­rdhā­naṃ kā­ma­rū­pi­tva­mi­tye­va­mā­diḥ | ta­trā­ṇu­śa­rī­ra­vi­ka­ra­ṇa­ma­ṇi­mā­, TARVV-MK 203,01vi­sa­chi­dra­ma­pi pra­vi­śyā­'­'­si­tvā tatra ca ca­kra­va­rti­pa­ri­vā­ra­vi­bhū­tiṃ sṛjet | me­ro­ra­pi ma­ha­tta­ra- TARVV-MK 203,02śa­rī­ra­vi­ka­ra­ṇaṃ mahimā | vā­yo­ra­pi la­ghu­ta­ra­śa­rī­ra­tā laghimā | va­jrā­da­pi guruta­ra­de­ha­tā garimā | TARVV-MK 203,03bhūmau sthi­tvā­'­ṅgu­lya­gre­ṇa me­ru­śi­kha­ra­di­vā­ka­rā­di­spa­rśa­na­sā­ma­rthyaṃ prāptiḥ | apsu bhū­mā­vi­va gamanaṃ TARVV-MK 203,04bhūmau jala i­vo­nma­jja­na­ni­ma­jja­na­ka­ra­ṇaṃ prā­kā­mya­m | trai­lo­kya­sya prabhutā ī­śi­tva­m | sa­rva­jī­va- TARVV-MK 203,05va­śī­ka­ra­ṇa­la­bdhi­rva­śi­tva­m | a­dri­ma­dhye vi­ya­tī­va ga­ma­nā­ga­ma­na­ma­pra­tī­ghā­taḥ | a­dṛ­śya­rū­pa­śa­kti- TARVV-MK 203,06tā­'­nta­rdhā­na­m | yu­ga­pa­da­ne­kā­kā­ra­rū­pa­vi­ka­ra­ṇa­śa­ktiḥ kā­ma­rū­pi­tva­mi­ti | TARVV-MK 203,07ta­po­'­ti­śa­ya­rddhiḥ sa­pta­vi­dhā — ugra-dīpta-tapta-mahā-ghora-tapo-vī­ra­pa­rā­kra­ma-gho­ra­bra­hma­ca­rya­bhe­dā­t | TARVV-MK 203,08ca­tu­rtha­ṣa­ṣṭhā­ṣṭa­ma­da­śa­ma­dvā­daśa­pa­kṣa­mā­sā­dya­na­śa­na­yo­ge­ṣva­nya­ta­ma­yo­ga­mā­ra­bhya ā­ma­ra­ṇā­da­ni­va­rta­kā ugra- TARVV-MK 203,09tapasaḥ | ma­ho­pa­vā­sa­ka­ra­ṇe­'­pi pra­va­rdha­mā­na­kā­ya­vā­ṅmā­na­sa­ba­lāḥ vi­ga­ndha­ra­hi­ta­va­da­nāḥ pa­dmo­tpa­lā­di- TARVV-MK 203,10su­ra­bhi­ni­śvā­sā a­pra­cyu­ta­ma­hā­dī­pti­śa­rī­rā dī­pta­ta­pa­saḥ | ta­ptā­ya­sa­ka­ṭā­ha­pa­ti­ta­ja­la­ka­ṇa­va­dā­śu- TARVV-MK 203,11śu­ṣkā­lpā­hā­ra­ta­yā ma­la­ru­dhi­rā­di­bhā­va­pa­ri­ṇā­ma­vi­ra­hi­tā­bhya­va­hā­rāḥ ta­pta­ta­pa­saḥ | siṃ­ha­ni­ṣkrī­ḍi­tā- TARVV-MK 203,12di­ma­ho­pa­vā­sā­nu­ṣṭhā­na­pa­rā­ya­ṇā­ya­ta­yo ma­hā­ta­pa­saḥ | vā­ta­pi­tta­śle­ṣma­sa­nni­pā­ta­sa­mu­dbhū­ta­jva­ra­kā­sa­śvā- TARVV-MK 203,13sā­kṣi­śū­la­ku­ṣṭha­pra­me­hā­di­vi­vi­dha­ro­ga­sa­ntā­pi­ta­de­hā api a­pra­cyu­tā­'­na­śa­na­kā­ya­kle­śā­di­ta­pa­so bhīma- TARVV-MK 203,14śma­śā­nā­dri­ma­sta­ka­gu­hā­da­rī­ka­nda­ra­śū­nya­grā­mā­di­ṣu pra­du­ṣṭa­ya­kṣa­rā­kṣa­sa­pi­śā­capra­nṛ­tta­ve­tā­la­rū­pa­vi­kā­re­ṣu TARVV-MK 203,15pa­ru­ṣa­śi­vā­ru­tā­nu­pa­ra­ta­siṃ­ha­vyā­ghrā­di­vyā­la­mṛ­ga­bhī­ṣa­ṇa­sva­na­gho­ra­cau­rā­di­pra­ca­ri­te­ṣva­bhi­ru­ci­tā­vā­sā­śca TARVV-MK 203,16gho­ra­ta­pa­saḥ | ta eva gṛ­hī­ta­ta­po­yo­ga­va­rdha­na­pa­rā gho­ra­pa­rā­kra­māḥ | ci­ro­ṣi­tā­'­skha­li­ta­bra­hma­ca­rya­vā­sāḥ TARVV-MK 203,17pra­kṛ­ṣṭa­cā­ri­tra­mo­ha­nī­ya­kṣa­yo­pa­śa­mā­t pra­ṇa­ṣṭa­duḥ­sva­pnā gho­ra­bra­hma­cā­ri­ṇaḥ | TARVV-MK 203,18ba­lā­la­mba­nā ṛ­ddhi­stri­vi­dhā — ma­no­vā­kkā­ya­bhe­dā­t | tatra ma­naḥ­śru­tā­va­ra­ṇa­vī­ryā­nta­rā­ya- TARVV-MK 203,19kṣa­yo­pa­śa­ma­pra­ka­rṣe sa­tya­nta­rmu­hū­rte sa­ka­la­śru­tā­rtha­ci­nta­ne­'­va­dā­tā ma­no­ba­li­naḥ | ma­no­ji­hvā­śru­tā­va­ra­ṇa- TARVV-MK 203,20vī­ryā­nta­rā­ya­kṣa­yo­pa­śa­mā­ti­śa­ye sa­tya­nta­rmu­hū­rte sa­ka­la­śru­to­ccā­ra­ṇa­sa­ma­rthāḥ sa­ta­ta­mu­ccai­ru­ccā­ra­ṇe TARVV-MK 203,21satyapi śra­ma­vi­ra­hi­tā a­hī­na­ka­ṇṭhā­śca vā­gba­li­naḥ | vī­ryā­nta­rā­ya­kṣa­yo­pa­śa­mā­vi­rbhū­tā­'­sā­dhā­ra­ṇa- TARVV-MK 203,22kā­ya­ba­la­tvā­t mā­si­ka­cā­tu­rmā­si­ka­sāṃ­va­tsa­ri­kā­di­pra­ti­mā­yo­ga­dhā­ra­ṇe­'­pi śra­ma­kla­ma­vi­ra­hi­tāḥ TARVV-MK 203,23kā­ya­ba­li­naḥ | TARVV-MK 203,24au­ṣa­dha­rddhi­ra­ṣṭa­vi­dhā — a­sā­dhyā­nā­ma­pyā­ma­yā­nāṃ sarveṣāṃ vi­ni­vṛ­tti­he­tu­rā­ma­rśa­kṣve­la­ja­lla­ma­la- TARVV-MK 203,25vi­ṭsa­rvau­ṣa­dhi­prā­ptā­syā­vi­ṣa­dṛ­ṣṭya­vi­ṣa­vi­ka­lpā­t | āmarśaḥ saṃ­spa­rśaḥ­, ya­dī­ya­ha­sta­pā­dā­dyā­ma­rśa TARVV-MK 203,26au­ṣa­dhi­prā­pto yaiste ā­ma­rśau­ṣa­dhi­prā­ptāḥ | kṣvelo ni­ṣṭhī­va­na­mau­ṣa­dhi­rye­ṣāṃ te kṣve­lau­ṣa­dhi­prā­ptāḥ | TARVV-MK 203,27sve­dā­la­mba­no ra­jo­ni­ca­yo jallaḥ, sa au­ṣa­dhi­prā­pto yeṣāṃ te ja­llau­ṣa­dhi­prā­ptāḥ | ka­rṇa­da­nta- TARVV-MK 203,28nā­sā­kṣi­sa­mu­dbha­vaṃ malaṃ au­ṣa­dhi­prā­ptaṃ yeṣāṃ te ma­lau­ṣa­dhi­prā­ptāḥ | vi­ḍu­ccā­ra au­ṣa­dhi­rye­ṣāṃ te TARVV-MK 203,29vi­ḍau­ṣa­dhi­prā­ptāḥ | a­ṅga­pra­tya­ṅga­na­kha­da­nta­ke­śā­di­ra­va­ya­vaḥ ta­tsaṃ­spa­rśī vā­yvā­di­ssa­rva auṣadhi- TARVV-MK 203,30prāpto yeṣāṃ te sa­rvau­ṣa­dhi­prā­ptāḥ | u­gra­vi­ṣa­saṃ­pṛ­kto­'­pyā­hā­ro ye­ṣā­mā­sya­ga­to ni­rvi­ṣī­bha­va­ti TARVV-MK 203,31ya­dī­yā­sya­ni­rga­ta­va­caḥ­śra­va­ṇā­dvā ma­hā­vi­ṣa­pa­rī­tā api ni­rvi­ṣī­bha­va­nti te ā­syā­vi­ṣāḥ | TARVV-MK 203,32ye­ṣā­mā­lo­ka­na­mā­trā­de­vā­ti­tī­vra­vi­ṣa­dū­ṣi­tā api santaḥ vi­ga­ta­vi­ṣā bhavanti te dṛ­ṣṭya­vi­ṣāḥ | TARVV-MK 203,33ra­sa­rddhi­prā­ptā­ryāḥ ṣaḍvidhāḥ — ā­sya­vi­ṣā dṛ­ṣṭi­vi­ṣāḥ kṣī­rā­sra­vi­ṇaḥ ma­dhvā­sra­vi­ṇaḥ sa­rpi­rā­sra- TARVV-MK 203,34viṇaḥ a­mṛ­tā­sra­vi­ṇa­śce­ti | pra­kṛ­ṣṭa­ta­po­ba­lā yatayo yaṃ bruvate mri­ya­sve­ti sa tatkṣaṇa eva ma­hā­vi­ṣa- TARVV-MK 204,01parīto mri­ya­te­, te ā­sya­vi­ṣāḥ | u­tkṛ­ṣṭa­ta­pa­so yatayaḥ kruddhā ya­mī­kṣa­nte sa ta­dai­vo­gra­vi­ṣa­pa­rī­to TARVV-MK 204,02mriyate te dṛ­ṣṭi­vi­ṣāḥ | vi­ra­sa­ma­pya­śa­naṃ yeṣāṃ pā­ṇi­pu­ṭa­ni­kṣi­ptaṃ kṣī­ra­ra­sa­gu­ṇa­pa­ri­ṇā­mi jā­ya­te­, TARVV-MK 204,03yeṣāṃ vā va­ca­nā­ni kṣī­ra­va­tkṣī­ṇā­nāṃ sa­nta­rpa­kā­ṇi bhavanti te kṣī­rā­sra­vi­ṇaḥ | yeṣāṃ pā­ṇi­pu­ṭa­pa­ti­ta TARVV-MK 204,04āhāro nī­ra­so­'­pi ma­dhu­ra­sa­vī­rya­pa­ri­ṇā­mo bha­va­ti­, yeṣāṃ vacāṃsi śro­tṛ­ṛ­ṇāṃ du­khā­rdi­tā­nā­ma­pi TARVV-MK 204,05ma­dhu­gu­ṇaṃ puṣṇanti te ma­dhvā­sra­vi­ṇaḥ | yeṣāṃ pā­ṇi­pā­tra­ga­ta­ma­nnaṃ rū­kṣa­ma­pi sa­rpī­ra­sa­vī­rya­vi­pā­kā­nā­pno- TARVV-MK 204,06ti, sa­rpi­ri­va vā yeṣāṃ bhā­ṣi­tā­ni prāṇināṃ saṃ­ta­rpa­kā­ṇi bhavanti te sa­rpi­rā­sra­vi­ṇaḥ | yeṣāṃ pāṇi- TARVV-MK 204,07pu­ṭa­prā­ptaṃ bhojanaṃ ya­tki­ñci­da­mṛ­ta­tā­mā­ska­nda­ti­, yeṣāṃ vā vyā­hṛ­tā­ni prā­ṇi­nā­m a­mṛ­ta­va­da­nu­grā­ha- TARVV-MK 204,08kāṇi bhavanti te­'­mṛ­tā­sra­vi­ṇaḥ | TARVV-MK 204,09kṣe­tra­rddhi­prā­ptā­ryā dvedhā — a­kṣī­ṇa­ma­hā­na­sā a­kṣī­ṇa­ma­hā­la­yā­śce­ti | lā­bhā­nta­rā­ya­kṣa­yo­pa­śa­ma­pra- TARVV-MK 204,10ka­rṣa­prā­pte­bhyo yatibhyo yato bhikṣā dīyate tato bhā­ja­nā­cca­kra­dha­ra­ska­ndhā­vā­ro­'­pi yadi bhuñjīta TARVV-MK 204,11ta­ddi­va­se nānnaṃ kṣīyate te a­kṣī­ṇa­ma­hā­na­sāḥ | a­kṣī­ṇa­ma­hā­la­ya­la­bdhi­prā­ptā yatayo yatra vasanti TARVV-MK 204,12de­va­ma­nu­ṣya­tai­rya­gyo­nā yadi sa­rve­'­pi tatra ni­va­se­yuḥ pa­ra­spa­ra­ma­bā­dha­mā­nāḥ su­kha­mā­sa­te | ta ete sarve TARVV-MK 204,13ṛ­ddhi­prā­ptā­ryāḥ | TARV-MK 3.36.4mlecchā dvividhā a­nta­ra­dvī­pa­jāḥ ka­rma­bhū­mi­jā­śce­ti | TARVV-MK 204,14 mlecchā dvividhā ve­di­ta­vyāḥ — anta- TARVV-MK 204,15ra­dvī­pa­jāḥ ka­rma­bhū­mi­jā­śce­ti | ta­trā­nta­ra­dvī­pāḥ la­va­ṇo­da­dhe­ra­ṣṭā­su di­kṣva­ṣṭau­, ta­da­nta­re­ṣu cāṣṭau | TARVV-MK 204,16hi­ma­va­cchi­kha­ri­ṇo­ru­bha­yo­śca vi­ja­yā­rdha­yo­ra­nte­ṣva­ṣṭau | tatra dikṣu dvīpā ve­di­kā­yā­sti­rya­kpa­ñca­yo- TARVV-MK 204,17ja­na­śa­tā­ni praviśya bhavanti | vi­di­kṣva­nta­re­ṣu ca dvīpāḥ pa­ñcā­śe­ṣu pa­ñca­yo­ja­na­śa­te­ṣu gateṣu TARVV-MK 204,18bhavanti | śai­lā­nte­ṣu dvīpāḥ ṣaṭṣu yo­ja­na­śa­te­ṣu gateṣu bhavanti | dikṣu dvīpāḥ śa­ta­yo­ja­na­vi­stī­rṇāḥ­, TARVV-MK 204,19vi­di­kṣva­nta­re­ṣu ca dvīpāḥ ta­da­rdha­vi­ṣka­mbhāḥ | śai­lā­nte­ṣu pa­ñca­viṃ­śa­ti­yo­ja­na­vi­stā­rāḥ | TARVV-MK 204,20tatra pūrvasyāṃ diśi e­ko­ru­kāḥ | a­pa­ra­syāṃ lā­ṅgū­li­naḥ | u­tta­ra­syā­ma­bhā­ṣa­kāḥ | da­kṣi­ṇa­syāṃ TARVV-MK 204,21vi­ṣā­ṇi­naḥ | śa­śa­ka­rṇa­śa­ṣku­lī­ka­rṇa­ka­rṇa­prā­va­ra­ṇa­la­mba­ka­rṇāḥ vidikṣu | aśva-siṃha-śva-mahiṣa- TARVV-MK 204,22varāha-vyāghra-ulūka-ka­pi­mu­khā a­nta­re­ṣu | me­gha­vi­dyu­nmu­khāḥ śi­kha­ri­ṇa u­bha­yo­ra­nta­yoḥ | matsya- TARVV-MK 204,23mukhāḥ kā­la­mu­khā hi­ma­va­ta u­bha­yo­ra­nta­yoḥ | ha­sti­mu­khā­da­rśa­mu­khā u­tta­ra­vi­ja­yā­rdha­syo­bha­yo­ra­nta­yoḥ | TARVV-MK 204,24go­mu­kha­me­ṣa­mu­khā da­kṣi­ṇa­vi­ja­yā­rdha­syo­bha­yo­ra­nta­yoḥ | e­ko­ru­kā mṛ­dā­hā­rā gu­hā­vā­si­naḥ śeṣāḥ TARVV-MK 204,25pu­ṣpa­pha­lā­hā­rāḥ vṛ­kṣa­vā­si­naḥ | sarve te pa­lyo­pa­mā­yu­ṣaḥ | te ca­tu­rviṃ­śa­ti­ra­pi dvīpā ja­la­ta­lā­de­ka- TARVV-MK 204,26yo­ja­no­tse­dhāḥ | tathā kā­lo­de­'­pi ve­di­ta­vyāḥ | ta ete a­nta­ra­dvī­pa­jā mlecchāḥ | ka­rma­bhū­mi- TARVV-MK 204,27jāśca śaka-yavana-śabara-pu­li­ndā­da­yaḥ | TARVV-MK 204,28kāḥ punaḥ ka­rma­bhū­ma­ya iti ? ata āha- TA-MK 3.37 bha­ra­tai­rā­va­ta­vi­de­hāḥ ka­rma­bhū­ma­yo­'­nya­tra de­va­ku­rū­tta­ra­ku­ru­bhyaḥ || TARVV-MK 204,30a­tha­vā­, mo­kṣa­mā­rga­stri­ta­yaḥ prakṛtaḥ | sa kiṃ sarveṣu kṣetreṣu bhavati ? na ityāha karmabhū- TARVV-MK 204,31miṣveva | kuta etat ? bho­ga­bhū­mi­ṣu hi yadyapi ma­nu­ṣyā­ṇāṃ jñā­na­da­rśa­ne staḥ cāritraṃ tu nāsti TARVV-MK 204,32a­vi­ra­ta­bho­ga­pa­ri­ṇā­mi­tvā­t | yadyevaṃ kāstāḥ ka­rma­bhū­ma­yaḥ iti ? a­ta­sta­tpra­ti­pā­da­nā­rtha­mi­da­mu­cya­te | TARV-MK 3.37.1ka­rma­bhū­ma­ya iti vi­śe­ṣa­ṇā­nu­pa­pa­ttiḥ sarvatra karmaṇo vyā­pā­rā­t | TARVV-MK 204,33 a­ṣṭa­vi­dha­sya karmaṇo TARVV-MK 204,34ba­ndha­sta­tpha­lā­nu­bha­va­naṃ ca sa­rve­ṣve­va ma­nu­ṣya­kṣe­tre­ṣu sā­dhā­ra­ṇaḥ | ataḥ ka­rma­bhū­ma­ya iti vi­śe­ṣa­ṇaṃ TARVV-MK 204,35no­pa­pa­dya­te ? TARV-MK 3.37.2na vā; pra­kṛ­ṣṭa­śu­bhā­śu­bha­ka­rmo­pā­rja­na­ni­rja­rā­dhi­ṣṭhā­no­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 205,01 na vā eṣa doṣaḥ | kiṃ TARVV-MK 205,02kā­ra­ṇa­m ? yataḥ prakṛṣṭaṃ śu­bha­ka­rma sa­rvā­rtha­si­ddhi­sau­khya­prā­pa­kaṃ tī­rtha­ka­ra­tva­maha­rddhi­ni­rva­rta­kaṃ vā TARVV-MK 205,03a­sā­dhā­ra­ṇa­m | a­śu­bha­ka­rma ca prakṛṣṭaṃ ka­la­ṅka­la­pṛ­thi­vī­ma­hā­duḥ­kha­prā­pa­ka­m a­pra­ti­ṣṭhā­na­na­ra­ka­ga­ma­naṃ ca TARVV-MK 205,04ka­rma­bhū­mi­ṣve­vo­pā­rjya­te dravya-bhava-kṣetra-kāla-bhā­vā­pe­kṣa­tvā­t ka­rma­ba­ndha­sya | sa­ka­la­saṃ­sā­ra­kā­ra­ṇa- TARVV-MK 205,05ni­rja­rā­ka­rma cātraiva pra­va­rta­te | tato bha­ra­tā­di­ṣve­va ka­rma­bhū­ma­ya iti yukto vya­pa­de­śaḥ | TARV-MK 3.37.3ṣa­ṭka­rma­da­rśa­nā­cca | TARVV-MK 205,06 ṣaṇṇāṃ ka­rma­ṇā­m asi-kṛṣi-maṣī-vidyā-vaṇik-śi­lpā­nā­ma­trai­va TARVV-MK 205,07da­rśa­nā­cca ka­rma­bhū­mi­vya­pa­de­śo yu­kti­mā­n | TARV-MK 3.37.4a­nya­tra­śa­bdaḥ pa­ri­va­rja­nā­rthaḥ | TARVV-MK 205,08 yathā ‘na kva­ci­tsa­rva­dā sa­rva­vi­sra­mbha­ga­ma­naṃ nayaḥ anyatra TARVV-MK 205,09dha­rmā­t­’ tasya anyo mārga eva na vidyate iti dharmaṃ va­rja­yi­tvā a­rtha­kā­ma­yo­ra­vi­sra­mbha­ga­ma­naṃ nayaḥ, TARVV-MK 205,10dharme tu visrambha eva kārya iti, e­va­mi­hā­pi ‘­vi­de­hāḥ ka­rma­bhū­ma­yaḥ­’ ityukte vi­de­hā­bhya­nta­ra­tvā­dde­va- TARVV-MK 205,11ku­rū­tta­ra­ku­rū­ṇā­ma­pi ka­rma­bhū­mi­tva­pra­sa­ṅge a­nya­tra­va­ca­nā­d de­va­ku­rū­tta­ra­ku­ru­bhyo­'­nye videhāḥ ka­rma­bhū­ma­yaḥ­, TARVV-MK 205,12de­va­ku­rū­tta­ra­ku­ra­vo hai­ma­va­tā­da­ya­śca bho­ga­bhū­ma­ya iti ve­di­ta­vyāḥ | TARVV-MK 205,13sa­rvā­sve­va bhūmiṣu ma­nu­ṣyā­ṇāṃ sthi­ti­pa­ri­cche­dā­rtha­mā­ha- TA-MK 3.38 nṛsthitī pa­rā­va­re tri­pa­lyo­pa­mā­nta­rmu­hū­rte || TARV-MK 3.38.1ya­thā­saṃ­khya­ma­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ | TARVV-MK 205,15 tri­pa­lyo­pa­mā­nta­rmu­hū­rta­yo­rya­thā­saṃ­khya­ma­bhi­saṃ­ba­ndho ve­di­ta­vyaḥ — parā TARVV-MK 205,16nṛsthitiḥ tri­pa­lyo­pa­mā­, aparā a­nta­rmu­hū­rtā iti | trīṇi palyāni upamā yasyāḥ sthiteḥ sā TARVV-MK 205,17tri­pa­lyo­pa­mā | antargato muhūrto yasyāḥ sā a­nta­rmu­hū­rtā | atrāha-kimidaṃ palyaṃ nāma iti ? TARVV-MK 205,18ucyate — ta­tpa­ri­cche­daḥ pra­mā­ṇa­vi­dhi­ni­rṇa­ya­pu­ra­ssa­ra iti pra­mā­ṇa­vi­dhi­re­va tā­va­du­cya­te | TARV-MK 3.38.2pramāṇaṃ dvividhaṃ lau­ki­ka­lo­ko­tta­ra­bhe­dā­t | TARVV-MK 205,19 laukikaṃ lo­ko­tta­ra­mi­ti pramāṇaṃ dvedhā TARVV-MK 205,20vi­bha­jya­te | TARV-MK 3.38.3laukikaṃ ṣoḍhā mā­no­nmā­nā­va­mā­na­ga­ṇa­nā­pra­ti­mā­na­ta­tpra­mā­ṇa­bhe­dā­t | TARVV-MK 205,21 laukikaṃ mānaṃ ṣoḍhā TARVV-MK 205,22vi­bha­jya­te — mā­na­mu­nmā­na­ma­va­mā­naṃ gaṇanā pra­ti­mā­naṃ ta­tpra­mā­ṇaṃ ceti | tatra mānaṃ dvedhā — ra­sa­mā­naṃ TARVV-MK 205,23bī­ja­mā­naṃ ceti | ghṛ­tā­di­dra­vya­pa­ri­cche­da­kaṃ ṣo­ḍa­śi­kā­di ra­sa­mā­na­m | ku­ḍa­vā­di bī­ja­mā­na­m | kuṣṭha- TARVV-MK 205,24ta­ga­rā­di­bhā­ṇḍaṃ ye­no­tkṣi­pya mīyate ta­du­nmā­na­m | ni­va­rta­nā­di­vi­bhā­ge­na kṣetraṃ ye­nā­va­gā­hya mīyate TARVV-MK 205,25ta­da­va­mā­naṃ daṇḍādi | e­ka­dvi­tri­ca­tu­rā­di­ga­ṇi­ta­mā­naṃ ga­ṇa­nā­mā­na­m | pū­rva­mā­nā­pe­kṣaṃ mānaṃ prati- TARVV-MK 205,26mānaṃ pra­ti­ma­lla­va­t | catvāri ma­hi­dhi­kā­tṛ­ṇa­pha­lā­ni śve­ta­sa­rṣa­pa ekaḥ, ṣo­ḍa­śa­sa­rṣa­pa­pha­lā­ni TARVV-MK 206,01dhā­nya­mā­ṣa­pha­la­me­ka­m­, dve dhā­nya­mā­ṣa­pha­le gu­ñjā­pha­la­me­ka­m­, dve gu­ñjā­pha­le rū­pya­mā­ṣa ekaḥ, ṣoḍaśa- TARVV-MK 206,02rū­pya­mā­ṣa­kāḥ dha­ra­ṇa­me­ka­m­, a­rdha­tṛ­tī­ya­dha­ra­ṇā­ni su­va­rṇaḥ­, sa ca kaṃsaḥ, catvāraḥ kaṃsāḥ pa­la­m­, pa­la­śa­taṃ TARVV-MK 206,03tulā, a­rdha­kaṃ­saḥ trīṇi ca palāni ku­ḍa­vaḥ­, ca­tuḥ­ku­ḍa­vaḥ prasthaḥ, ca­tuḥ­pra­stha­mā­ḍha­ka­m­, ca­tu­rā­ḍha­kaṃ droṇaḥ, TARVV-MK 206,04ṣoḍaśa droṇā khārī, viṃśati khāryo vāha ityādi mā­ga­dha­ka­pra­mā­ṇa­m | ma­ṇi­jā­tya­śvā­de­rdra­vya­sya TARVV-MK 206,05dī­ptyu­cchrā­ya­gu­ṇa­vi­śe­ṣā­di­mū­lya­pa­ri­mā­ṇa­ka­ra­ṇe pra­mā­ṇa­ma­sye­ti ta­tpra­mā­ṇa­m | tadyathā — ma­ṇi­ra­tna­sya TARVV-MK 206,06dī­pti­ryā­va­tkṣe­tra­mu­pa­ri vyāpnoti tā­va­tpra­mā­ṇaṃ su­va­rṇa­kū­ṭaṃ mū­lya­mi­ti | aśvasya ca yā­vā­nu­cchrā­ya- TARVV-MK 206,07stā­va­tpra­mā­ṇaṃ su­va­rṇa­kū­ṭaṃ mūlyam | yāvatā ra­tna­svā­mi­naḥ pa­ri­to­ṣaḥ tā­va­dra­tna­mū­lya­m e­va­ma­nye­ṣā­ma­pi TARVV-MK 206,08dra­vyā­ṇā­m | TARV-MK 3.38.4lo­ko­tta­raṃ caturdhā dra­vya­kṣe­tra­kā­la­bhā­va­bhe­dā­t | TARVV-MK 206,09 lo­ko­tta­raṃ pramāṇaṃ caturdhā bhidyate | TARVV-MK 206,10kutaḥ ? dra­vya­kṣe­tra­kā­la­bhā­va­bhe­dā­t | tatra dra­vya­pra­mā­ṇaṃ ja­gha­nya­ma­dhya­mo­tkṛ­ṣṭa­m e­ka­pa­ra­mā­ṇu dvi­tri­ca­tu- TARVV-MK 206,11rā­di­pra­de­śā­tma­ka­m ā­ma­hā­ska­ndhā­t | kṣe­tra­pra­mā­ṇaṃ ja­gha­nya­ma­dhya­mo­tkṛ­ṣṭa­me­kā­kā­śa­dvi­tri­ca­tu­rā­di- TARVV-MK 206,12pra­de­śa­ni­ṣpa­nna­mā­sa­rva­lo­kā­t | kā­la­pra­mā­ṇaṃ ja­gha­nya­ma­dhya­mo­tkṛ­ṣṭa­me­ka­dvi­tri­ca­tu­rā­di­sa­ma­ya­ni­ṣpa­nna­m TARVV-MK 206,13ā a­na­nta­kā­lā­t | bhā­va­pra­mā­ṇa­mu­pa­yo­gaḥ sā­kā­rā­'­nā­kā­ra­bhe­daḥ jaghanyaḥ sū­kṣma­ni­go­ta­sya­, madhyamo- TARVV-MK 206,14'­nya­jī­vā­nā­m­, utkṛṣṭaḥ ke­va­li­naḥ | TARV-MK 3.38.5tatra dra­vya­pra­mā­ṇaṃ dvedhā saṃ­khyo­pa­mā­bhe­dā­t | TARVV-MK 206,15 saṃ­khyā­pra­mā­ṇa­mu­pa­mā­pra­mā­ṇaṃ ceti dvedhā dra­vya­pra­mā­ṇaṃ TARVV-MK 206,16vi­bha­jya­te | tatra saṃ­khyā­pra­mā­ṇaṃ tridhā saṃ­khye­yā­saṃ­khye­yā­na­nta­bhe­dā­t | tatra saṃ­khye­ya­pra­mā­ṇaṃ tredhā, itare TARVV-MK 206,17dve navadhā navadhā jñeye | ja­gha­nya­ma­ja­gha­nyo­tkṛ­ṣṭa­mu­tkṛ­ṣṭaṃ ceti saṃkhyeyaṃ tri­vi­dha­m | saṃ­khye­ya­pra- TARVV-MK 206,18mā­ṇā­va­ga­mā­rthaṃ ja­mbū­dvī­pa­tu­lyā­yā­ma­vi­ṣka­mbhā yo­ja­na­sa­ha­srā­va­gā­haḥ buddhyā ku­śū­lā­śca­tvā­raḥ TARVV-MK 206,19kartavyāḥ — śalākā-pra­ti­śa­lā­kā-ma­hā­śa­lā­kā­khyā­stra­yo­'­va­sthi­tāḥ ca­tu­rtho­'­na­va­sthi­taḥ | atra dvau TARVV-MK 206,20sarṣapau nikṣiptau ja­gha­nya­me­ta­tsaṃ­khye­ya­pra­mā­ṇa­m­, ta­ma­na­va­sthi­taṃ sarṣapaiḥ pūrṇaṃ gṛhītvā kaścid devaḥ TARVV-MK 206,21ekaikaṃ sa­rṣa­pa­me­kai­ka­smi­n dvīpe samudre ca pra­kṣi­pe­t tena vidhinā sa riktaḥ | rikta iti śalākā- TARVV-MK 206,22kuśale ekaṃ sarṣapaṃ pra­kṣi­pe­t | yatra a­ntya­sa­rṣa­po ni­kṣi­pta­sta­ma­va­dhiṃ kṛtvā a­na­va­sthi­taṃ kuśūlaṃ TARVV-MK 206,23pa­ri­ka­lpya sarṣapaiḥ pūrṇaṃ kṛtvā tataḥ pareṣu dvī­pa­sa­mu­dre­ṣve­kai­ka­sa­rṣa­pa­pra­dā­ne­na sa riktaḥ kartavyaḥ | rikta TARVV-MK 206,24iti śa­lā­kā­ku­śū­le pu­na­re­kaṃ pra­kṣi­pe­t | anena vidhinā a­na­va­sthi­ta­ku­śū­la­pa­ri­va­rdha­ne­na śa­lā­kā­ku­śū­le TARVV-MK 206,25pa­ri­pū­rṇe­, pūrṇa iti pra­ti­śa­lā­kā­ku­śū­le ekaḥ sarṣapo ni­kṣe­pta­vyaḥ | evaṃ tā­va­tka­rta­vyo yā­va­tpra­ti­śa- TARVV-MK 206,26lā­kā­ku­śū­laḥ pa­ri­pū­rṇo bhavati | pa­ri­pū­rṇe iti ma­hā­śa­lā­kā­ku­śū­le ekaḥ sarṣapaḥ pra­kṣe­pta­vyaḥ | so'pi TARVV-MK 206,27tathaiva pa­ri­pū­rṇaḥ | e­va­me­te­ṣu ca­tu­rṣva­pi pūrṇeṣu u­tkṛ­ṣṭa­saṃ­khye­ya­ma­tī­tya ja­gha­nya­pa­rī­tā­saṃ­khye­yaṃ gatvaikaṃ TARVV-MK 206,28rūpaṃ pa­ti­ta­m­, tataḥ e­ka­smi­n rūpe a­pa­nī­te u­tkṛ­ṣṭa­saṃ­khye­yaṃ bhavati | ma­dhya­ma­ma­ja­gha­nyo­tkṛ­ṣṭa­saṃ­khye- TARVV-MK 206,29yam | yatra saṃ­khye­ye­na pra­yo­ja­naṃ ta­trā­ja­gha­nyo­tkṛ­ṣṭa­saṃ­khye­yaṃ grāhyam | TARVV-MK 206,30ya­da­saṃ­khye­yaṃ ta­ttri­vi­dhaṃ pa­rī­tā­saṃ­khye­yaṃ yu­ktā­saṃ­khye­yaṃ a­saṃ­khye­yā­saṃ­khye­yaṃ ceti | tatra pa­rī­tā­saṃ- TARVV-MK 206,31khyeyaṃ trividhaṃ ja­gha­nyo­tkṛ­ṣṭa­ma­dhya­ma­bhe­dā­t | e­va­mi­ta­re cā­'­saṃ­khye­ye bhidyete | TARVV-MK 206,32tathā a­na­nta­ma­pi trividhaṃ pa­rī­tā­na­ntaṃ yu­ktā­na­ntaṃ a­na­ntā­na­ntaṃ ceti | tadapi pratyekaṃ pūrva- TARVV-MK 206,33vattridhā bhedyam | ya­jja­gha­nya­pa­rī­tā­saṃ­khye­yaṃ ta­dvi­ra­lī­kṛ­tya mu­ktā­va­lī­kṛ­tā a­trai­kai­ka­syāṃ muktāyāṃ TARVV-MK 206,34ja­gha­nya­pa­rī­tā­saṃ­khye­yaṃ deyam | e­va­me­ta­dva­rgi­ta­m | prā­tha­mi­kīṃ mu­ktā­va­lī­ma­pa­nī­ya yā­nye­kai­ka­syāṃ TARVV-MK 206,35muktāyāṃ ja­gha­nya­pa­rī­tā­saṃ­khye­yā­ni dattāni tāni saṃpiṇḍya mu­ktā­va­lī kāryā | tato yo jaghanya- TARVV-MK 207,01pa­rī­tā­saṃ­khye­ya­saṃ­pi­ṇḍa­nā­nni­ṣpa­nno rāśiḥ sa deyaḥ e­kai­ka­syāṃ mu­ktā­yā­m | e­va­me­ta­tsaṃ­va­rgi­ta­m utkṛ- TARVV-MK 207,02ṣṭa­pa­rī­tā­saṃ­khye­ya­ma­tī­tya ja­gha­nya­yu­ktā­saṃ­khye­yaṃ gatvā pa­ti­ta­m | ata e­ka­rū­pe­'­pa­nī­te u­tkṛ­ṣṭa­pa­rī­tā- TARVV-MK 207,03saṃkhyeyaṃ bhavati | ma­dhya­ma­ja­gha­nyo­tkṛ­ṣṭa­pa­rī­tā­saṃ­khye­ya­m | ya­trā­va­li­ka­yā kāryaṃ tatra ja­gha­nya­yu­ktā- TARVV-MK 207,04saṃkhyeyaṃ grāhyam | ya­jja­gha­nya­yu­ktā­saṃ­khye­yaṃ ta­dvi­ra­lī­kṛ­tya mu­ktā­va­lī racitā | ta­trai­kai­ka­mu­ktā­yāṃ TARVV-MK 207,05ja­gha­nya­yu­ktā­saṃ­khye­yā­ni deyāni | e­va­me­ta­t sa­kṛ­dva­rgi­ta­mu­tkṛ­ṣṭa­yu­ktā­saṃ­khye­ya­ma­tī­tya ja­gha­nyā­'­saṃ­khye- TARVV-MK 207,06yā­'­saṃ­khye­yaṃ gatvā pa­ti­ta­m­, tata e­ka­rū­pe­'­pa­nī­te utkṛṣṭaṃ yu­ktā­saṃ­khye­yaṃ bhavati ma­dhya­ma­ma­ja­gha­nyo­tkṛ­ṣṭa- TARVV-MK 207,07yu­ktā­saṃ­khye­yaṃ bhavati | ya­jja­gha­nyā­'­saṃ­khye­yā­saṃ­khye­yaṃ ta­dvi­ra­lī­kṛ­tya pū­rva­vi­dhi­nā trī­nvā­rā­n vargita- TARVV-MK 207,08saṃ­va­rgi­taṃ u­tkṛ­ṣṭā­saṃ­khye­yā­saṃ­khye­yaṃ prāpnoti | tato dha­rmā­dha­rmai­ka­jī­va­lo­kā­kā­śa­pra­tye­ka­śa­rī­ra­jī­va­bā­da­ra- TARVV-MK 207,09ni­go­ta­śa­rī­rā­ṇi ṣa­ḍa­pye­tā­nya­saṃ­khye­yā­ni sthi­ti­ba­ndhā­dhya­va­sā­ya­sthā­nā­nya­nu­bhā­ga­ba­ndhā­dhya­va­sā­ya­sthā- TARVV-MK 207,10nāni yo­gā­vi­bhā­ga­pa­ri­cche­da­rū­pā­ṇi cā­saṃ­khye­ya­lo­ka­pra­de­śa­pa­ri­mā­ṇā­nyu­tsa­rpi­ṇya­va­sa­rpi­ṇī­sa­ma­yāṃ­śca TARVV-MK 207,11prakṣipya pū­rvo­kta­rā­śau trī­nvā­rā­n va­rgi­ta­saṃ­va­rgi­taṃ kṛtvā u­tkṛ­ṣṭā­'­saṃ­khye­yā­'­saṃ­khye­ya­ma­tī­tya jaghanya- TARVV-MK 207,12pa­rī­tā­na­ntaṃ gatvā pa­ti­ta­m | tata e­ka­rū­pe­'­pa­nī­te u­tkṛ­ṣṭā­'­saṃ­khye­yā­'­saṃ­khye­yaṃ bhavati | ma­dhya­ma­ma- TARVV-MK 207,13ja­gha­nyo­tkṛ­ṣṭā­'­saṃ­khye­yā­'­saṃ­khye­yaṃ bhavati | ya­trā­saṃ­khye­yā­'­saṃ­khye­ye­na pra­yo­ja­naṃ ta­trā­'­ja­gha­nyo­tkṛ­ṣṭā­'­saṃ- TARVV-MK 207,14khye­yā­'­saṃ­khye­yaṃ grāhyam | ya­jja­gha­nya­pa­rī­tā­na­ntaṃ ta­tpū­rva­va­dva­rgi­ta­saṃ­va­rgi­ta­mu­tkṛ­ṣṭa­pa­rī­tā­na­nta­ma­tī­tya jagha- TARVV-MK 207,15nya­yu­ktā­na­ntaṃ gatvā pa­ti­ta­m | tata e­ka­rū­pe­'­pa­nī­te u­tkṛ­ṣṭa­pa­rī­tā­na­ntaṃ ta­dbha­va­ti | ma­dhya­ma­ma­ja­gha- TARVV-MK 207,16nyo­tkṛ­ṣṭa­pa­rī­tā­na­nta­m | a­bha­vya­rā­śi­pra­mā­ṇa­mā­rga­ṇe ja­gha­nya­yu­ktā­na­ntaṃ grāhyam | ya­jja­gha­nya­yu­ktā- TARVV-MK 207,17nantaṃ ta­dvi­ra­lī­kṛ­tyā­trai­kai­ka­rū­pe ja­gha­nya­yu­ktā­na­ntaṃ dattvā sa­kṛ­dva­rgi­ta­mu­tkṛ­ṣṭa­yu­ktā­na­nta­ma­tī­tya jaghanya- TARVV-MK 207,18ma­na­ntā­na­ntaṃ gatvā pa­ti­ta­m | tata e­ka­rū­pe­'­pa­nī­te u­tkṛ­ṣṭa­yu­ktā­na­ntaṃ bhavati | ma­dhya­ma­ma­ja­gha­nyo- TARVV-MK 207,19tkṛ­ṣṭa­yu­ktā­na­nta­m | ya­jja­gha­nyā­'­na­ntā­'­na­ntaṃ ta­dvi­ra­lī­kṛ­tya pū­rva­va­ttrī­nvā­rā­n va­rgi­ta­saṃ­va­rgi­ta­mu­tkṛ- TARVV-MK 207,20ṣṭā­'­na­ntā­'­na­ntaṃ na prā­pno­ti­, tataḥ si­ddha­ni­go­ta­jī­va­va­na­spa­ti­kā­yā­tī­tā­'­nā­ga­ta­kā­la­sa­ma­ya­sa­rva­pu­dga- TARVV-MK 207,21la­sa­rvā­'­'­kā­śa­pra­de­śa­dha­rmā­dha­rmā­nti­kā­yā­'­gu­ru­la­ghu­gu­ṇā­na­ntā­n prakṣipya prakṣipya trīn vārān vargita- TARVV-MK 207,22saṃ­va­rgi­te kṛte u­tkṛ­ṣṭā­'­na­ntā­'­na­ntaṃ na prā­pno­ti­, ta­to­'­na­nte ke­va­la­jñā­ne darśane ca prakṣipte utkṛ- TARVV-MK 207,23ṣṭā­'­na­ntā­'­na­ntaṃ bhavati | tata e­ka­rū­pe­'­pa­nī­te­'­ja­gha­nyo­tkṛ­ṣṭā­'­na­ntā­'­na­ntaṃ bhavati | ya­trā­'­na­ntā- TARVV-MK 207,24'­na­nta­mā­rga­ṇāta­trā­ja­gha­nyo­tkṛ­ṣṭā­'­na­ntā­'­na­ntaṃ grāhyam | TARV-MK 3.38.6u­pa­mā­pra­mā­ṇa­ma­ṣṭa­vi­dhaṃ pa­lya­sā­ga­ra­sū­cī­pra­ta­ra­gha­nā­ṅgu­la­ja­ga­cchre­ṇī­lo­ka­pra­ta­ra­lo­ka­bhe­dā­t | TARVV-MK 207,26a­ntā­di­ma­dhya­hī­naḥ a­vi­bhā­go­'­tī­ndri­yaḥ e­ka­ra­sa­varṇagandhaḥ dvisparśaḥ pa­ra­mā­ṇuḥ | a­na­ntā­na­nta­pa­ra­mā- TARVV-MK 207,27ṇu­saṃ­ghā­ta­pa­ri­mā­ṇā­dā­vi­rbhū­tā u­tsaṃ­jñā­saṃ­jñai­kā | a­ṣṭā­vu­tsaṃ­jñā­saṃ­jñā­saṃ­ha­tāḥ saṃ­jñā­saṃ­jñai­kā | aṣṭau TARVV-MK 207,28saṃ­jñā­saṃ­jñā e­ka­stru­ṭi­re­ṇuḥ | aṣṭau tru­ṭi­re­ṇa­vaḥ saṃhatāḥ e­ka­stra­sa­re­ṇuḥ | aṣṭau tra­sa­re­ṇa­vaḥ saṃhatāḥ TARVV-MK 207,29eko ra­tha­re­ṇuḥ | aṣṭau ra­tha­re­ṇa­vaḥ saṃhatāḥ ekā de­va­ku­rū­tta­ra­ku­ru­ma­nu­ja­ke­śā­gra­ko­ṭī bhavati | tā TARVV-MK 207,30aṣṭau sa­mu­di­tā ekā ra­mya­ka­ha­ri­va­rṣa­ma­nu­ja­ke­śā­gra­ko­ṭī bhavati | aṣṭau tāḥ saṃhatāḥ hai­ra­ṇya­va­ta- TARVV-MK 207,31hai­ma­va­ta­ma­nu­ja­ke­śā­gra­ko­ṭī bhavati | tā aṣṭau saṃ­pi­ṇḍi­tāḥ bha­ra­tai­rā­va­ta­vi­de­ha­ma­nu­ja­ke­śā­gra­ko­ṭī TARVV-MK 207,32bhavati | tā aṣṭau saṃhatā ekā likṣā bhavati | aṣṭau likṣā saṃhatā ekā yūkā bhavati | TARVV-MK 207,33aṣṭau yūkā ekaṃ ya­va­ma­dhya­m | aṣṭau ya­va­ma­dhyā­ni e­ka­ma­ṅgu­la­mu­tse­dhā­khya­m | etena nā­ra­ka­tai­rya­gyo- TARVV-MK 207,34nānāṃ de­va­ma­nu­ṣyā­ṇā­ma­kṛ­tri­ma­ji­nā­la­ya­pra­ti­mā­nāṃ ca de­ho­tse­dho mātavyaḥ | tadeva pa­ñca­śa­ta­gu­ṇi­taṃ TARVV-MK 208,01pra­mā­ṇā­ṅgu­laṃ bhavati | e­ta­de­va cā­va­sa­rpi­ṇyāṃ pra­tha­ma­ca­kra­dha­ra­syā­'­'­tmā­ṅgu­laṃ bhavati | tadānīṃ tena TARVV-MK 208,02grā­ma­na­ga­rā­di­pra­mā­ṇa­pa­ri­cche­do jñeyaḥ | i­ta­re­ṣu yugeṣu ma­nu­ṣyā­ṇāṃ ya­dya­dā­tmā­ṅgu­laṃ tena tena tadā TARVV-MK 208,03grā­ma­na­ga­rā­di­pra­mā­ṇa­pa­ri­cche­do jñeyaḥ | ya­tta­tpra­mā­ṇā­ṅgu­laṃ tena dvī­pa­sa­mu­dra­ja­ga­tī­ve­di­kā­pa­rva­ta­vi­mā- TARVV-MK 208,04na­na­ra­ka­pra­stā­rā­dya­kṛ­tri­ma­dra­vyā­yā­ma­vi­ṣka­mbhā­di­pa­ri­cche­do­'­va­se­yaḥ | tatra ṣa­ḍa­ṅgu­laḥ pādaḥ | dvāda- TARVV-MK 208,05śāṅgulo vitastiḥ | dvi­vi­ta­stiḥ hastaḥ | dvihastaḥ kiṣkuḥ | dvi­ki­ṣku­rda­ṇḍaḥ | dve da­ṇḍa­sa­ha­sre TARVV-MK 208,06ga­vyū­ta­m | ca­tu­rga­vyū­taṃ yo­ja­na­m | TARV-MK 3.38.7palyaṃ trividhaṃ vya­va­hā­ro­ddhā­rā­ddhā­vi­ka­lpā­da­nva­rthā­t | TARVV-MK 208,07 vya­va­hā­ra­pa­lya­m u­ddhā­ra­pa­lya­m a­ddhā­pa­lya- TARVV-MK 208,08miti tridhā palyaṃ vi­bha­jya­te | a­nva­rtha­ścā­yaṃ vikalpaḥ | ādyaṃ vya­va­hā­ra­pa­lya­mu­tta­ra­pa­lya­vya­va­hā­ra­bī­ja- TARVV-MK 208,09tvā­nnā­ne­na­ki­ñci­tpa­ri­cche­dya­ma­sti | dvi­tī­ya­mu­ddhā­ra­pa­lyaṃ tata u­ddhṛ­tai­rlo­ma­cche­dai­rdvī­pa­sa­mu­dra­saṃ­khyā­ni­rṇa­ya TARVV-MK 208,10iti | tṛ­tī­ya­ma­ddhā­pa­lyaṃ a­ddhā­kā­la ityarthaḥ | ato hi sthiteḥ pa­ri­cche­daḥ iti | tadyathā — pramāṇā- TARVV-MK 208,11ṅgu­la­pa­ri­mi­ta­yo­ja­nā­yā­ma­vi­ṣka­mbhā­va­gā­hā­ni trīṇi palyāni kuśūlā ityarthaḥ | e­kā­di­sa­ptā- TARVV-MK 208,12ntā­ho­rā­tri­jā­tā­vi­ka­lo­mā­grā­ṇi tā­va­cchi­nnā­ni yāvad dvitīyaṃ ka­rta­rī­cche­daṃ nā­vā­pnu­va­nti | TARVV-MK 208,13tā­dṛ­śai­rlo­ma­cche­daiḥ pa­ri­pū­rṇaṃ gha­nī­kṛ­taṃ vya­va­hā­ra­pa­lya­mi­tyu­cya­te | tato va­rṣa­śa­te va­rṣa­śa­te atīte TARVV-MK 208,14e­kai­ka­lo­mā­pa­ka­rṣa­ṇa­vi­dhi­nā yāvatā kālena tadriktaṃ bhavet tā­va­tkā­lo vya­va­hā­ra­pa­lyo­pa­mā­khyaḥ | TARVV-MK 208,15taireva ro­ma­cche­daiḥ pra­tye­ka­ma­saṃ­khye­ya­va­rṣa­ko­ṭi­sa­ma­ya­mā­tra­cchi­nnaiḥ pū­rṇa­mu­ddhā­ra­pa­lya­m | tataḥ samaye samaye TARVV-MK 208,16e­kai­ka­smi­n ro­ma­cche­de­'­pa­kṛ­ṣya­mā­ṇe yāvatā kālena tadriktaṃ bhavet tā­va­tkā­laḥ u­ddhā­ra­pa­lyo­pa­mā- TARVV-MK 208,17khyaḥ | e­ṣā­mu­ddhā­ra­pa­lyā­nāṃ da­śa­ko­ṭī­ko­ṭyaḥ e­ka­mu­ddhā­ra­sā­ga­ro­pa­ma­m | a­rdha­tṛ­tī­yo­ddhā­ra­sā­ga­ro­pa- TARVV-MK 208,18māṇāṃ yāvanto ro­ma­cche­dā­stā­va­nto dvī­pa­sa­mu­drāḥ | pu­na­ru­ddhā­ra­pa­lya­ro­ma­cche­dai­rva­rṣa­śa­ta­sa­ma­ya­mā­tra- TARVV-MK 208,19cchinnaiḥ pū­rṇa­ma­ddhā­pa­lya­m | tataḥ samaye samaye e­kai­ka­smi­n ro­ma­cche­de­'­pa­kṛ­ṣya­mā­ṇe yāvatā kālena TARVV-MK 208,20tadriktaṃ bhavati tā­va­tkā­laḥ a­ddhā­pa­lyo­pa­mā­khyaḥ | e­ṣā­ma­ddhā­pa­lyā­nāṃ da­śa­ko­ṭī­ko­ṭya e­ka­ma­ddhā­sā- TARVV-MK 208,21ga­ro­pa­ma­m | da­śā­ddhā­sā­ga­ro­pa­ma­ko­ṭī­ko­ṭya e­kā­'­va­sa­rpi­ṇī­, tā­va­tye­vo­tsa­rpi­ṇī | anena addhā- TARVV-MK 208,22palyena nā­ra­ka­tai­rya­gyo­nā­nāṃ de­va­ma­nu­ṣyā­ṇāṃ ca ka­rma­sthi­ti­rbha­va­sthi­ti­rā­yuḥ­sthi­tiḥ kā­ya­sthi­ti­śca TARVV-MK 208,23pa­ri­cche­ta­vyā | a­ddhā­pa­lya­syā­'­rddha­cche­de­na śa­lā­kā­vi­ra­lī­kṛ­tya pra­tye­ka­ma­ddhā­pa­lya­pra­dā­naṃ kṛtvā TARVV-MK 208,24a­nyo­'­nya­gu­ṇi­te kṛte yā­va­nta­śche­dā­stā­va­dbhi­rā­kā­śa­pra­de­śai­rmu­ktā­va­lī kṛtā sū­cya­ṅgu­la­mi­tyu­cya­te | TARVV-MK 208,25ta­de­vā­'­pa­re­ṇa sū­cya­ṅgu­le­na guṇitaṃ pra­ta­rā­ṅgu­la­m | ta­tpra­ta­rā­ṅgu­la­ma­pa­re­ṇa sū­cya­ṅgu­le­nā­'­bhya­staṃ TARVV-MK 208,26gha­nā­ṅgu­la­m | a­saṃ­khye­yā­nāṃ varṣāṇāṃ yāvantaḥ sa­ma­yā­stā­va­tkha­ṇḍa­ma­ddhā­pa­lyaṃ kṛ­ta­m­, ta­to­'­saṃ­khye­yā­n TARVV-MK 208,27kha­ṇḍā­na­pa­nī­yā­'­saṃ­khye­ya­me­kaṃ bhāgaṃ buddhyā vi­ra­lī­kṛ­tya e­kai­ka­smi­n gha­nā­ṅgu­laṃ dattvā pa­ra­spa­re­ṇa TARVV-MK 208,28guṇitā jātā ja­ga­cchre­ṇī | sā a­pa­ra­yā ja­ga­cchre­ṇyā abhyastā pra­ta­ra­lo­kaḥ | sa e­vā­'­pa­ra­yā TARVV-MK 208,29ja­ga­cchre­ṇyā saṃ­va­rgi­to gha­na­lo­kaḥ | TARVV-MK 208,30kṣe­tra­pra­mā­ṇaṃ dvi­vi­dha­m — a­va­gā­ha­kṣe­traṃ vi­bhā­ga­ni­ṣpa­nna­kṣe­traṃ ceti | ta­trā­va­gā­ha­kṣe­tra­ma­ne­ka­vi- TARVV-MK 208,31dham — e­ka­dvi­tri­ca­tuḥ­saṃ­khye­yā­'­saṃ­khye­yā­'­na­nta­pra­de­śa­pu­dga­la­dra­vyā­va­gā­hye­kā­dya­saṃ­khye­yā­kā­śa­pra­de­śa­bhe­dā­t | TARVV-MK 208,32vi­bhā­ga­ni­ṣpa­nna­kṣe­traṃ cā­'­ne­ka­vi­dha­m — a­saṃ­khye­yā­kā­śa­śre­ṇa­yaḥ, kṣe­tra­pra­mā­ṇā­ṅgu­la­syai­ko­'­saṃ­khye­ya­bhā­gaḥ­, TARVV-MK 208,33a­saṃ­khye­yāḥ kṣe­tra­pra­mā­ṇā­ṅgu­lā­'­saṃ­khye­ya­bhā­gāḥ kṣe­tra­pra­mā­ṇā­ṅgu­la­me­kaṃ bhavati | pā­da­vi­ta­styā­di TARVV-MK 208,34pū­rva­va­dve­di­ta­vya­m | kā­la­pra­mā­ṇa­mu­cya­te — sa­rva­ja­gha­nya­ga­ti­pa­ri­ṇa­ta­sya pa­ra­mā­ṇoḥ svā­va­gā­ḍha­pra­de­śa­vya­ti- TARVV-MK 208,35kra­ma­kā­laḥ pa­ra­ma­ni­ṣi­ddho ni­rvi­bhā­gaḥ samayaḥ | a­saṃ­khye­yāḥ samayāḥ ā­va­li­kā | a­saṃ­khye­yā­va­li­kā TARVV-MK 209,01eka u­cchvā­sa­stā­vā­ne­va niśvāsaḥ | tā­vu­bhā­va­nu­pa­ha­ta­sya puṃsaḥ prāṇa ekaḥ | sa­pta­prā­ṇāḥ TARVV-MK 209,02stokaḥ | sapta stokāḥ lavaḥ | sa­pta­sa­pta­ti­rla­vāḥ muhūrtaḥ | triṃ­śa­nmu­hū­rtā a­ho­rā­traḥ | pa­ñca­da­śā­'- TARVV-MK 209,03horātrāḥ pakṣaḥ | dvau pakṣau māsaḥ | dvau māsau ṛtuḥ | ṛ­ta­va­stra­yo­'­ya­na­m | dve­'­ya­ne saṃ­va­tsa­raḥ | TARVV-MK 209,04ca­tu­ra­śī­ti­va­rṣa­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi pū­rvā­ṅga­m | ca­tu­ra­śī­ti­pū­rvā­ṅga­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi pūrvam | e­va­ma­na­yai­va TARVV-MK 209,05vṛddhyā parvāṅga-parva-na­yu­tā­ṅga-nayuta-ku­mu­dā­ṅga-kumuda-padmāṅga-padma-na­li­nā­ṅga-nalina-kamalā- TARVV-MK 209,06ṅga — kamala-tuṭyāṅga-tuṭya-a­ṭa­ṭa­ṅga-aṭaṭa-a­ma­mā­ṅga-amama-hū­hū­a­ṅga-hūhū-latāṅga-latā-mahāla- TARVV-MK 209,07tāṅga — ma­hā­la­tā­pra­bhṛ­ti­saṃ­jñā | kālo va­rṣa­ga­ṇa­nā­ga­myaḥ saṃkhyeyo ve­di­ta­vyaḥ | tataḥ pa­ro­'­saṃ­khye­yaḥ TARVV-MK 209,08pa­lyo­pa­ma­sā­ga­ro­pa­ma — pramitaḥ | tataḥ pa­ro­'­na­ntaḥ kā­lo­'­tī­to­'­nā­ga­ta­śca sa­rva­jña­pra­tya­kṣaḥ | TARVV-MK 209,09bhā­va­pra­mā­ṇaṃ pa­ñca­vi­dhaṃ jñānam pu­ra­stā­dvyā­khyā­ta­m | TARVV-MK 209,10ya­thai­ve­te u­tkṛ­ṣṭa­ja­gha­nye sthitī nṛṇāṃ tathaiva- TA-MK 3.39 ti­rya­gyo­ni­jā­nāṃ ca || TARVV-MK 209,12tiraścāṃ yo­ni­sti­rya­gyo­niḥ | kā pu­na­ra­sau ? TARV-MK 3.39.1ti­rya­ṅnā­ma­ka­rmo­da­yā­pā­di­taṃ janma ti­rya­gyo­niḥ | TARVV-MK 209,13 ti­rya­gga­ti­nā­mnaḥ karmaṇaḥ u­da­ye­nā- TARVV-MK 209,14pāditaṃ janma ti­rya­gyo­ni­ri­ti vya­pa­di­śya­te | ti­rya­gyo­nau jā­tā­sti­rya­gyo­ni­jāḥ | teṣāṃ TARVV-MK 209,15ti­rya­gyo­ni­jā­nā­m utkṛṣṭā bha­va­sthi­tiḥ tri­pa­lyo­pa­mā­, ja­gha­nyā­'­nta­rmu­hū­rtā | madhye vi­ka­lpaḥ­, TARVV-MK 209,16ta­tpra­ti­pā­da­nā­rtha­mi­da­mu­cya­te- TARV-MK 3.39.2tiryañcaḥ trividhāḥ e­ke­ndri­ya­vi­ka­le­ndri­ya­pa­ñce­ndri­ya­bhe­dā­t | TARVV-MK 209,17 e­ke­ndri­yāḥ vi­ka­le­ndri­yāḥ TARVV-MK 209,18pa­ñce­ndri­yā­śce­ti trividhāḥ tiryañco ve­di­ta­vyāḥ | TARV-MK 3.39.3dvā­da­śa­dvā­viṃ­śa­ti­da­śa­sa­pta­tri­va­rṣa­sa­ha­srā­ṇi e­ke­ndri­yā­ṇā­mu­tkṛ­ṣṭā sthi­ti­rya­thā­saṃ­bha­vaṃ trīṇi rā­tri­ndi­vā­ni ca | TARVV-MK 209,20 e­ke­ndri­yāḥ pa­ñca­vi­dhāḥ pṛ­thi­vī­kā­yi­kā a­pkā­yi­kāḥ te­ja­skā­yi­kā TARVV-MK 209,21vā­yu­kā­yi­kā va­na­spa­ti­kā­yi­kā­śce­ti | tatra pṛ­thi­vī­kā­yi­kā dvividhāḥ śu­ddha­pṛ­thi­vī­kā­yi­kāḥ TARVV-MK 209,22kha­ra­pṛ­thi­vī­kā­yi­kā­śce­ti | tatra śu­ddha­pṛ­thi­vī­kā­yi­kā­nā­m utkṛṣṭā sthi­ti­rdvā­da­śa­va­rṣa­sa­ha­srā­ṇi | TARVV-MK 209,23kha­ra­pṛ­thi­vī­kā­yi­kā­nāṃ dvā­viṃ­śa­ti­va­rṣa­sa­ha­srā­ṇi | va­na­spa­ti­kā­yi­kā­nāṃ da­śa­va­rṣa­sa­ha­srā­ṇi | TARVV-MK 209,24a­pkā­yi­kā­nāṃ sa­pta­va­rṣa­sa­ha­srā­ṇi | vā­yu­kā­yi­kā­nāṃ trīṇi va­rṣa­sa­ha­srā­ṇi | te­ja­skā­yi­kā­nāṃ TARVV-MK 209,25trīṇi rā­tri­ndi­vā­ni | TARV-MK 3.39.4vi­ka­le­ndri­yā­ṇāṃ dvā­da­śa­va­rṣā e­kā­nna­pa­ñcā­śa­drā­tri­ndi­vā­ni ṣa­ṇmā­sā­śca | TARVV-MK 209,26 dvī­ndri­yā­ṇā- TARVV-MK 209,27mutkṛṣṭā sthi­ti­rdvā­da­śa­va­rṣāḥ | trī­ndri­yā­ṇāṃ e­kā­nna­pa­ñcā­śa­drā­tri­ndi­vā­ni | ca­tu­ri­ndri­yā­ṇāṃ TARVV-MK 209,28ṣaṇmāsāḥ | TARV-MK 3.39.5pa­ñce­ndri­yā­ṇāṃ pū­rva­ko­ṭi­na­va­pū­rvā­ṅgā­ni dvi­ca­tvā­riṃ­śa­ddvā­sa­pta­ti­va­rṣa­sa­ha­srā­ṇi tri­pa­lyo­pa­mā ca | TARVV-MK 209,30 pa­ñce­ndri­yāḥ tai­rya­gyo­nāḥ pa­ñca­vi­dhāḥ — ja­la­ca­rāḥ­, pa­ri­sa­rpāḥ­, u­ra­gāḥ­, pa­kṣi­ṇaḥ­, catuḥ- TARVV-MK 209,31pā­da­śce­ti | tatra ja­la­ca­rā­ṇā­mu­tkṛ­ṣṭā sthitiḥ ma­tsyā­dī­nāṃ pū­rva­ko­ṭī | pa­ri­sa­rpā­ṇāṃ godhā- TARVV-MK 209,32na­ku­lā­dī­nāṃ nava pū­rvā­ṅgā­ni | u­ra­gā­ṇāṃ dvi­ca­tvā­riṃ­śa­dva­rṣa­sa­ha­srā­ṇi | pakṣiṇāṃ dvā­sa­pta­ti­va­rṣa- TARVV-MK 209,33sa­ha­srā­ṇi | ca­tuḥ­pa­dāṃ trīṇi pa­lyo­pa­mā­ni | sarveṣāṃ teṣāṃ jaghanyā sthi­ti­ra­nta­rmu­hū­rtā | TARVV-MK 209,34kimartho yo­ga­vi­bhā­gaḥ ? TARV-MK 3.39.6pṛ­tha­gyo­ga­ka­ra­ṇaṃ ya­thā­saṃ­khya­ni­vṛ­ttya­rtha­m | TARVV-MK 210,01 pratyekaṃ yathā syā­tā­mi­ti ya­thā­saṃ­khya­ni­vṛ­ttya­rtho TARVV-MK 210,02yo­ga­vi­bhā­gaḥ kriyate | TARVV-MK 210,03a­thai­te­ṣāṃ bha­va­sthi­tiḥ kā­ya­sthi­tiḥ kā ? kaḥ pu­na­ra­na­yo­rvi­śe­ṣaḥ ? e­ka­bha­va­vi­ṣa­yā TARVV-MK 210,04bha­va­sthi­tiḥ | kā­ya­sthi­ti­re­ka­kā­yā­pa­ri­tyā­ge­na nā­nā­bha­va­gra­ha­ṇa­vi­ṣa­yā | ya­dye­va­mu­cya­tāṃ kasya TARVV-MK 210,05kā kā­ya­sthi­tiḥ ? ucyate — pṛ­thi­vya­pte­jo­vā­yu­kā­yi­kā­nāṃ kā­ya­sthi­ti­ru­tkṛ­ṣṭā a­saṃ­khye­yā TARVV-MK 210,06lokāḥ | va­na­spa­ti­kā­yi­ka­syā­'­na­ntaḥ kālaḥ a­saṃ­khye­yāḥ pu­dga­la­pa­ri­va­rtāḥ ā­va­li­kā­yā TARVV-MK 210,07a­saṃ­khye­ya­bhā­ga­mā­trāḥ | vi­ka­le­ndri­yā­ṇā­m a­saṃ­khye­yā­ni va­rṣa­sa­ha­srā­ṇi | pa­ñce­ndri­yā­ṇāṃ tiryaṅ- TARVV-MK 210,08ma­nu­ṣyā­ṇāṃ tisraḥ pa­lyo­pa­māḥ pū­rva­ko­ṭī­pṛ­tha­ktve­nā­'­bhya­dhi­kāḥ | teṣāṃ sarveṣāṃ jaghanyā TARVV-MK 210,09kā­ya­sthi­ti­ra­nta­rmu­hū­rtā | de­va­nā­ra­kā­ṇāṃ bha­va­sthi­ti­re­va kā­ya­sthi­ti­ri­ti | TARVV-MK 210,10iti ta­ttvā­rtha­vā­rti­ke vyā­khyā­nā­la­ṅkā­re tṛ­tī­yo­'­dhyā­yaḥ samāptaḥ | TARVV-MK 210,11TARVV-MK 210,12TARVV-MK 210,13TARVV-MK 210,14TARVV-MK 210,15TARVV-MK 210,16TARVV-MK 211,00ca­tu­rtho­'­dhyā­yaḥTARVV-MK 211,01a­sa­kṛ­d de­va­śa­bda uktaḥ ­“­bha­va­pra­tya­yo­'­va­dhi­rde­va­nā­ra­kā­ṇā­m­” ityeva- TARVV-MK 211,02mā­di­ṣu­, tatra na jñāyate ke devāḥ kiyanto vā iti ? ta­nni­śca­yā­rtha­mi­ta uttaraṃ pra­kra­mya­te | TARVV-MK 211,03a­tha­vā­, sa­mya­gda­rśa­na­vi­ṣa­ya­jī­va­bhe­da­tra­sa­sthā­va­ra­ni­rṇa­yā­ya ta­da­dhi­ka­ra­ṇa­bhū­tā­dha­sti­rya­glo­ka­ni­ve­śa­kra­mo TARVV-MK 211,04vyā­khyā­taḥ­, i­ta­sta­dvi­śe­ṣa­pra­ti­pa­tta­ye ū­rdhva­lo­ka­vi­bhā­go vaktavyaḥ | tatra ba­hu­va­kta­vya­sa­dbhā­ve­'­pya­dhi- TARVV-MK 211,05pa­ti­pra­ti­pā­da­na­pu­ra­ssa­ra­sta­da­dhi­ka­ra­ṇa­vi­bhā­ga­ni­rṇa­ya i­tī­da­mu­cya­te- TA-MK 4.1 de­vā­śca­tu­rṇi­kā­yāḥ || TARV-MK 4.1.1de­va­ga­ti­nā­ma­ka­rmo­da­ye sati dyu­tyā­dya­rthā­va­ro­dhā­d devāḥ | TARVV-MK 211,07 a­nta­ra­ṅga­he­tau de­va­ga­ti­nā­ma­ka­rmo- TARVV-MK 211,08daye sati bā­hya­dyu­tyā­dikri­yā­saṃ­ba­ndha­ma­nta­rnī­ya dī­vya­ntī­ti devā iti vya­pa­di­śya­nte | e­ka­tve­na TARVV-MK 211,09nirdeśaḥ kartavyaḥ de­va­śca­tu­rṇi­kā­yaḥ iti; sa jā­tya­bhi­dhā­nā­d ba­hū­nā­ma­rthā­nāṃ pra­ti­pā­da­ko bhavati TARVV-MK 211,10iti ? ata uttaraṃ paṭhati- TARV-MK 4.1.2ba­hu­tva­ni­rde­śo­'­nta­rga­ta­bhe­da­pra­ti­pa­ttya­rthaḥ | TARVV-MK 211,11 i­ndrā­di­kṛ­tāḥ sthi­tyā­di­ja­ni­tā­ścā­'­nta­rga­tā TARVV-MK 211,12bahavo de­va­bhe­dāḥ santi teṣāṃ pra­ti­pa­ttya­rthaṃ ba­hu­tva­ni­rde­śaḥ kriyate | TARV-MK 4.1.3sva­dha­rma­vi­śe­ṣā­pā­di­ta­sā­ma­rthyā­t ni­cī­ya­nta iti nikāyāḥ | TARVV-MK 211,13 tasya de­va­ga­ti­nā­ma- TARVV-MK 211,14ka­rmo­da­ya­sva­dha­rma­vi­śeṣā­pā­di­ta­bhe­da­sya sā­ma­rthyā­nni­cī­ya­nta iti nikāyāḥ saṃghātā ityarthaḥ | catvāro TARVV-MK 211,15nikāyā yeṣāṃ te ca­tu­rṇi­kā­yāḥ | ke punaste ? bha­va­na­vā­si­no vyantarā jyotiṣkā vaimāni- TARVV-MK 211,16kāśceti | TARVV-MK 211,17teṣāṃ le­śyā­va­dhā­ra­ṇā­rtha­mu­cya­te- TA-MK 4.2 ā­di­ta­stri­ṣu pī­tā­nta­le­śyāḥ || TARV-MK 4.2.1ādita iti vacanaṃ vi­pa­ryā­sa­ni­vṛ­ttya­rtha­m | TARVV-MK 211,19 ante anyathā vā grahaṇaṃ mā vi­jñā­yī­ti TARVV-MK 211,20ādita i­tyu­cya­te | ādau āditaḥ | TARV-MK 4.2.2dvye­ka­ni­vṛ­ttya­rthaṃ tri­gra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 211,21dva­yo­re­ka­sya ca ni­vṛ­ttya­rthaṃ tri­gra­ha­ṇaṃ kriyate | atha TARVV-MK 211,22caturṇāṃ ni­vṛ­ttya­rthaṃ kasmānna bhavati ? ādita iti va­ca­nā­t | TARV-MK 4.2.3le­śyā­va­dhā­ra­ṇā­rthaṃ pī­tā­nta­va­ca­na­m | TARVV-MK 211,23 ṣaṭleśyā uktāḥ | tatra ca­ta­sṛ­ṇāṃ le­śyā­nā­ma- TARVV-MK 211,24va­dhā­ra­ṇā­rthaṃ kriyate pī­tā­nta­gra­ha­ṇa­m | pītaṃ teja ityarthaḥ | pītā ante yāsāṃ tāḥ pī­tā­ntāḥ­, TARVV-MK 211,25pītāntā leśyā yeṣāṃ te pī­tā­nta­le­śyāḥ | te­nai­ta­du­ktaṃ bhavati — ā­di­ta­stri­ṣu ni­kā­ye­ṣu bhavana- TARVV-MK 211,26vā­si­vya­nta­ra­jyo­ti­ṣka­nā­ma­su devānāṃ kṛṣṇā nīlā kāpotā pīteti catasro leśyā bha­va­ntī­ti | TARVV-MK 211,27teṣāṃ ni­kā­yā­nā­ma­nta­rvi­ka­lpa­pra­ti­pā­da­nā­rtha­mā­ha- TARVV-MK 212,01TA-MK 4.3 da­śā­ṣṭa­pa­ñca dvā­da­śa­vi­ka­lpāḥ ka­lpo­pa­pa­nna­pa­rya­ntāḥ || TARV-MK 4.3.1caturṇāṃ da­śā­di­bhi­rya­thā­saṃ­khya­ma­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ | TARVV-MK 212,03 caturṇāṃ de­va­ni­kā­yā­nāṃ da­śā­di­bhiḥ TARVV-MK 212,04saṃ­khyā­śa­bdaiḥ ya­thā­saṃ­khya­ma­bhi­saṃ­ba­ndho ve­di­ta­vyaḥ | da­śa­vi­ka­lpā bha­va­na­vā­si­naḥ­, a­ṣṭa­vi­ka­lpā TARVV-MK 212,05vya­nta­rāḥ­, pa­ñca­vi­ka­lpāḥ jyo­ti­ṣkāḥ­, dvā­da­śa­vi­ka­lpā vai­mā­ni­kā iti | sarveṣāṃ vai­mā­ni­kā­nāṃ TARVV-MK 212,06dvā­da­śa­vi­ka­lpā­ntaḥ­pā­ti­tve prasakte ta­dvya­po­hā­rtha­mā­ha- TARV-MK 4.3.2ka­lpo­pa­pa­nna­pa­rya­nta­va­ca­naṃ grai­ve­ya­kā­di­vyu­dā­sā­rtha­m | TARVV-MK 212,07 grai­ve­ya­kā­da­yoḥ vakṣyante teṣāṃ dvā­da­śa­vi- TARVV-MK 212,08ka­lpe­ṣva­nta­rbhā­vo mā vi­jñā­yī­ti vi­śe­ṣa­ṇa­mu­pā­dī­ya­te | atha kathaṃ kalpāḥ ? TARV-MK 4.3.3i­ndrā­di­vi­ka­lpanā­dhi­ka­ra­ṇa­tvā­tka­lpā rū­ḍhi­va­śā­t | TARVV-MK 212,09 i­ndrā­da­yaḥ prakārā va­kṣya­mā­ṇā daśa TARVV-MK 212,10eṣu kalpyante iti kalpāḥ | bha­va­na­vā­si­ṣu ca da­śa­vi­ka­lpa­sa­dbhā­vā­t ka­lpa­pra­sa­ṅga iti cet; na; TARVV-MK 212,11rū­ḍhi­va­śā­di­ti viśeṣyo­kta­tvā­t | ka­lpe­ṣū­pa­pa­nnāḥ ka­lpo­pa­pa­nnāḥ paryantā yeṣāṃ te ime ka­lpo­pa­pa- TARVV-MK 212,12nna­pa­rya­ntāḥ | ka­lpo­pa­pa­nnā iti kathaṃ vṛttiḥ ? ­“­sā­dha­naṃ kṛtā” iti vā TARVV-MK 212,13ma­yū­ra­vyaṃ­sa­kā­di­tvā­dvā | TARVV-MK 212,14pu­na­ra­pi ta­dvi­śe­ṣa­pra­ti­pa­ttya­rthamāha- TA-MK 4.4 i­ndra­sā­mā­ni­ka­trā­ya­striṃ­śa­pā­ri­ṣa­dā­tma­ra­kṣa­lo­ka­pā­lā­nī­ka­pra­kī­rṇa- kā­bhi­yo­gya­ki­lvi­ṣi­kā­ścai­ka­śaḥ || TARV-MK 4.4.1pa­ra­mai­śva­ryā­di­ndra­vya­pa­de­śaḥ | TARVV-MK 212,17 a­nya­de­vā­'­sā­dhā­ra­ṇā­ṇi­mā­digu­ṇa­yo­gā­di­nda­ntī­tī­ndrāḥ | TARV-MK 4.4.2ta­tsthā­nā­rha­tvā­t sā­mā­ni­kāḥ | TARVV-MK 212,18 te­ṣā­mi­ndrā­ṇā­mā­jñai­śva­rya­va­rji­taṃ yat sthā­nā­yu­rvī­rya- TARVV-MK 212,19pa­ri­vā­ra­bho­go­pa­bho­gā­di ta­de­te­ṣāṃ sa­mā­na­m­, samāne bhavāḥ sā­mā­ni­kāḥ ­“­sa­mā­na­sya ta­dā­de­śca­”TARVV-MK 212,20 iti ṭhañ | ma­ha­tta­ra­pi­tṛ­gu­rū­pā­dhyā­ya­tu­lyāḥ | TARV-MK 4.4.3ma­ntri­pu­ro­hi­ta­sthā­nī­yā­strā­ya­striṃ­śāḥ | TARVV-MK 212,21 yatheha rājñāṃ ma­ntri­pu­ro­hi­tā hi­tā­nu­śā­si­na­sta­thā TARVV-MK 212,22ta­tre­ndrā­ṇāṃ trā­ya­striṃ­śā ve­di­ta­vyāḥ | kathaṃ trā­ya­striṃ­śāḥ ? tra­ya­striṃ­śa­ti jātāḥ trā­ya­striṃ­śāḥ ­“­dṛ­ṣṭe TARVV-MK 212,23sāmni ca jāte ca aṇ ḍidvā vi­dhī­ya­te­” i­tya­bhi­dhā­na­ma­stī­ti aṇ ḍid TARVV-MK 212,24bhavati | nanu ca bhe­dā­bhā­vā­d vṛttirna prāpnoti ? saṃ­khyā­na­saṃ­khye­ya­bhe­da­vi­va­kṣā­yā­m ā­dhā­rā­dhe­ya­tvo- TARVV-MK 212,25pa­pa­tte­rvṛ­tti­rbha­va­ti | svārthe ko vā, vāt aṇ, tra­ya­striṃ­śa­de­va trā­ya­striṃ­śā iti | kutaḥ ? TARVV-MK 212,26“­hṛ­ta­” iti ba­hu­tva­ni­rde­śā­d a­nta­mā­di­va­t | TARV-MK 4.4.4va­ya­sya­pī­ṭha­ma­rda­sa­dṛ­śāḥ pā­ri­ṣa­dāḥ | TARVV-MK 212,27 pa­ri­ṣa­di jātā bhavā vā pā­ri­ṣa­dāḥ­, te vayasya- TARVV-MK 212,28pī­ṭha­ma­rda­sa­dṛ­śā ve­di­ta­vyāḥ | TARV-MK 4.4.5ā­tma­ra­kṣāḥ śi­ro­ra­kṣo­pa­māḥ | TARVV-MK 213,01 ātmānaṃ ra­kṣa­ntī­ti ā­tma­ra­kṣā­ste śi­ro­ra­kṣo­pa­māḥ | TARVV-MK 213,02ā­vṛ­tā­va­ra­ṇāḥ pra­ha­ra­ṇo­dya­tā raudrāḥ pṛ­ṣṭha­to­'­va­sthā­yi­naḥ | a­pā­yā­bhā­vā­tta­tka­lpa­nā­vai­ya­rthya- TARVV-MK 213,03miti cet; na; ṛ­ddhi­vi­śe­ṣa­khyā­pa­nā­rtha­tvā­t prī­ti­pra­ka­rṣa­he­tu­tvā­cca | TARV-MK 4.4.6ā­ra­kṣi­kā­rtha­ca­ra­sa­mā lo­ka­pā­lāḥ | TARVV-MK 213,04 lokaṃ pā­la­ya­ntī­ti lo­ka­pā­lā a­rtha­ca­rā rakṣika- TARVV-MK 213,05samāḥ te ve­di­ta­vyāḥ | TARV-MK 4.4.7da­ṇḍa­sthā­nī­yā­nya­nī­kā­ni | TARVV-MK 213,06 pa­dā­tyā­dī­ni sa­ptā­nī­kā­ni da­ṇḍa­sthā­nī­yā­ni TARVV-MK 213,07ve­di­ta­vyā­ni | TARV-MK 4.4.8pra­kī­rṇa­kāḥ pau­ra­ja­na­pa­da­ka­lpāḥ | TARVV-MK 213,08 yatheha rājñāṃ paurā jā­na­pa­dā­śca prī­ti­he­ta­vaḥ tathā TARVV-MK 213,09ta­tre­ndrā­ṇāṃ pra­kī­rṇa­kāḥ pra­tye­ta­vyāḥ | TARV-MK 4.4.9ā­bhi­yo­gyā dā­sa­sa­mā­nāḥ | TARVV-MK 213,10 yatheha dāsā vā­ha­nā­di­vyā­pā­raṃ kurvanti tathā ta­trā­'­'­bhi- TARVV-MK 213,11yogyā vā­ha­nā­di­bhā­ve­no­pa­ku­rva­nti | ā­bhi­mu­khye­na yo­go­'­bhi­yo­gaḥ­, a­bhi­yo­ge bhavā ā­bhi­yo­gyāḥ TARVV-MK 213,12tataḥ svārthe cā­tu­rva­rṇyā­di­va­t ṭyaṇ | athavā a­bhi­yo­ge sādhavaḥ ā­bhi­yo­gyāḥ­, a­bhi­yo­ga- TARVV-MK 213,13ma­rha­ntī­ti vā | TARV-MK 4.4.10a­ntya­vā­si­sthā­nī­yāḥ ki­lvi­ṣi­kāḥ | TARVV-MK 213,14 kilviṣaṃ pāpaṃ ta­de­ṣā­ma­stī­ti ki­lvi­ṣi­kāḥ TARVV-MK 213,15te a­ntya­vā­si­sthā­nī­yā matāḥ | TARV-MK 4.4.11ekaśa iti vīpsārthe śas | TARVV-MK 213,16 e­kai­ka­sya ni­kā­ya­sya ekaśa iti vīpsārthe dyotye śas TARVV-MK 213,17pra­yu­jya­te | eta i­ndrā­da­yo daśa vi­ka­lpā­śca­tu­rṣu ni­kā­ye­ṣu u­tsa­rge­ṇa pra­sa­ktā­sta­to­'­pa­vā­dā­rtha­mā­ha- TA-MK 4.5 trā­ya­striṃ­śa­lo­ka­pā­la­va­rjyā vya­nta­ra­jyo­ti­ṣkāḥ || TARVV-MK 213,19vya­nta­re­ṣu jyo­ti­ṣke­ṣu ca trā­ya­striṃ­śā­n lo­ka­pā­lāṃ­śca va­rja­yi­tvā i­ta­re­'­ṣṭau vikalpā TARVV-MK 213,20draṣṭavyāḥ | TARVV-MK 213,21atha teṣu ni­kā­ye­ṣu ki­me­kai­ka indraḥ u­tā­'­nyaḥ pra­ti­ni­ya­maḥ ka­ści­da­stī­ti ? ata āha- TA-MK 4.6 pū­rva­yo­rdvī­ndrāḥ || TARV-MK 4.6.1pū­rva­yo­ri­ti vacanaṃ pra­tha­ma­dvi­tī­ya­ni­kā­ya­pra­ti­pa­ttya­rtha­m | TARVV-MK 213,23 pra­tha­ma­sya dvi­tī­ya­sya ca TARVV-MK 213,24ni­kā­ya­sya pra­ti­pa­ttya­rthaṃ pū­rva­yo­ri­ti dvi­va­ca­naṃ kriyate | kathaṃ pū­rva­śa­bdo dvitīyaṃ ga­ma­ya­ti ? TARVV-MK 213,25tṛ­tī­yā­pe­kṣa­yā pū­rvo­pa­pa­tteḥ | ca­tu­rthā­pe­kṣa­yā tṛ­tī­ya­syā­pi pū­rva­tva­pra­sa­ṅga iti cet; na; pra­tyā­sa­tte- TARVV-MK 213,26rdvi­tī­ya­syai­vo­pā­dā­nā­t | atha ka­tha­ma­tra bhedaḥ ? nanu vya­ti­re­kā­bhā­vā­da­bhe­de­na nirdeśo TARVV-MK 213,27nyāyyaḥ ? ucyate- TARV-MK 4.6.2sa­mū­ha­sa­mū­hi­noḥ ka­tha­ñci­da­rthā­nta­ra­tvo­pa­pa­tte­rbhe­da­vi­va­kṣā | TARVV-MK 213,28 saṃ­jñā­la­kṣa­ṇa­pra­yo­ja­nā­di­bhiḥ TARVV-MK 213,29ka­tha­ñci­da­rthā­nta­ra­tvaṃ sa­ma­ha­sa­mū­hi­no­rlo­ke dṛṣṭam | yathā vrīhīṇāṃ rāśiḥ, āmrāṇāṃ va­na­mi­ti | TARVV-MK 213,30tathā devānāṃ ni­kā­ya­yo­śca bhe­da­vi­va­kṣā­yā­m a­dhi­ka­ra­ṇa­tve­na sa­mba­ndhi­tve­na vā nirdeśaḥ kriyate | TARV-MK 4.6.3dvīndrā i­tya­nta­rnī­ta­vī­psā­rtho nirdeśaḥ | TARVV-MK 213,31 dvau dvāvindrau yeṣāṃ te dvīndrā iti vīpsārtha- TARVV-MK 213,32ma­nta­rnī­ya nirdeśaḥ kriyate yathā dvi­pa­di­kā tri­pa­di­kā iti | yujyate tatra vī­psā­ga­ti­rvī­psā­yāṃ TARVV-MK 214,01vuno vi­dhā­nā­t­, iha tu na vi­dhā­na­ma­sti ? yathā tarhi sa­pta­pa­rṇo­'­ṣṭā­pa­da­mi­ti na cocyate TARVV-MK 214,02vī­psā­yā­mi­ti gamyate ca, ta­the­hā­pi vī­psā­rtha­saṃ­pra­tya­yaḥ | TARVV-MK 214,03ke punaste dvi­tva­vī­psā­vi­ṣa­ya­tve­na vi­va­kṣi­tāḥ iti ? a­tro­cya­te — bha­va­na­vā­si­ṣu tāvat TARVV-MK 214,04dvau a­su­ra­ku­mā­rā­ṇā­mi­ndrau camaro vai­ro­ca­na­śca | nā­ga­ku­mā­rā­ṇāṃ dharaṇo bhū­tā­na­nda­śca | vi­dyu­tku­mā- TARVV-MK 214,05rāṇāṃ ha­ri­siṃ­ho ha­ri­kā­nta­śca | su­pa­rṇa­ku­mā­rā­ṇāṃ ve­ṇu­de­vo ve­ṇu­dhā­rī ca | a­gni­ku­mā­rā­ṇā­m TARVV-MK 214,06a­gni­śi­kho­'­gni­mā­ṇa­va­śca | vā­ta­ku­mā­rā­ṇāṃ vailambaḥ pra­bha­ñja­na­śca | sta­ni­ta­ku­mā­rā­ṇāṃ sughoṣo TARVV-MK 214,07ma­hā­gho­ṣa­śca | u­da­dhi­ku­mā­rā­ṇāṃ ja­la­kā­nto ja­la­pra­bha­śca | dvī­pa­ku­mā­rā­ṇāṃ pūrṇo va­śi­ṣṭa­śca | TARVV-MK 214,08di­kku­mā­rā­ṇā­m a­mi­ta­ga­ti­ra­mi­ta­vā­ha­na­śce­ti | TARVV-MK 214,09vya­nta­re­ṣva­pi dvau ki­nna­rā­ṇā­mi­ndrau kinnaraḥ ki­mpu­ru­ṣa­śca | ki­mpu­ru­ṣā­ṇāṃ sa­tpu­ru­ṣo mahā- TARVV-MK 214,10pu­ru­ṣa­śca | ma­ho­ra­gā­ṇā­m a­ti­kā­yo ma­hā­kā­ya­śca | ga­ndha­rvā­ṇāṃ gī­ta­ra­ti­rgī­ta­ya­śā­śca | yakṣāṇāṃ TARVV-MK 214,11pū­rṇa­bha­dro mā­ṇi­bha­dra­śca | rā­kṣa­sā­nāṃ bhīmo ma­hā­bhī­ma­śca | pi­śā­cā­nāṃ kālo ma­hā­kā­la­śca | TARVV-MK 214,12bhūtānāṃ pra­ti­rū­po­'­pra­ti­rū­pa­śca | TARVV-MK 214,13atha eṣāṃ devānāṃ sukhaṃ kī­dṛ­śa­mi­tyu­kte su­khā­va­bo­dhā­rtha­mu­cya­te- TA-MK 4.7 kā­ya­pra­vī­cā­rā ā ai­śā­nā­t || TARVV-MK 214,15pra­vī­cā­ra iti ko'yaṃ śabdaḥ ? TARV-MK 4.7.1mai­thu­no­pa­se­va­naṃ pra­vī­cā­raḥ | TARVV-MK 214,16 pra­vi­pū­rvā­cca­reḥ saṃjñāyāṃ ghañ | pra­vi­ca­ra­ṇaṃ pra­vī­cā­raḥ TARVV-MK 214,17mai­thu­na­vya­va­hā­ra ityarthaḥ | kāye pra­vī­cā­ro yeṣāṃ te ime kā­ya­pra­vī­cā­rāḥ | TARV-MK 4.7.2ā­ṅgra­ha­ṇa­ma­bhi­vi­dhya­rtha­m | TARVV-MK 214,18 ā­ṅa­ya­ma­bhi­vi­dhya­rtho ve­di­ta­vyaḥ — ī­śā­no­'­dhi­pa­tiḥ TARVV-MK 214,19­“­ta­sye­da­m­” i­tya­ṇi­, aiśānaḥ kalpaḥ | ā e­ta­smā­da­dho ye devāste TARVV-MK 214,20kā­ya­pra­vī­cā­rāḥ saṃ­kli­ṣṭa­ka­rma­tvā­t ma­nu­ṣya­va­t strī­vi­ṣa­ya­su­kha­ma­nu­bha­va­ntī­tya­rthaḥ | prā­ggra­ha­ṇe hi TARVV-MK 214,21kri­ya­mā­ṇe aiśāne kalpe devān va­rja­yi­tve­tya­ya­ma­rthaḥ saṃ­pra­tī­ye­ta | TARV-MK 4.7.3a­saṃ­hi­tā­ni­rde­śo­'­sa­nde­hā­rthaḥ | TARVV-MK 214,22 ā ai­śā­nā­di­tya­saṃ­hi­ta­yā nirdeśaḥ kri­ya­te­'­sa­nde­hā­rtha­m | TARVV-MK 214,23ai­śā­nā­di­tyu­cya­mā­ne sandehaḥ syāt — ‘­ki­mā­ṅa­nta­rbhū­taḥ uta dikśa­bdo­'­dhyā­hā­ryaḥ­’ iti ? athavā TARVV-MK 214,24vimucya saṃ­śa­ya­m­, aniṣṭaṃ kalpyeta pū­rva­yo­ri­tya­dhi­kā­rā­t ai­śā­nā­t pū­rva­yo­ri­tya­va­dhi­gra­ha­ṇā­t | TARVV-MK 214,25i­ta­re­ṣāṃ su­kha­vi­bhā­ge­'­ni­rjñā­te ta­tpra­ti­pā­da­nā­rtha­mā­ha- TA-MK 4.8 śeṣāḥ spa­rśa­rū­pa­śa­bda­ma­naḥ­pra­vī­cā­rāḥ || TARVV-MK 214,27śe­ṣa­gra­ha­ṇaṃ ki­ma­rtha­m ? TARV-MK 4.8.1u­ktā­va­śi­ṣṭa­saṃ­gra­hā­rthaṃ śe­ṣa­gra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 214,28 u­ktā­nā­ma­va­śi­ṣṭā­nāṃ saṃ­gra­hā­rthaṃ śe­ṣa­gra­ha­ṇaṃ TARVV-MK 214,29kriyate | ke punaste ? sā­na­tku­mā­rā­di­ka­lpa­ni­vā­si­naḥ­, i­ta­ra­thā hi grai­ve­ya­kā­di­ṣva­pi saṃ­pra­tya­yaḥ TARVV-MK 214,30syāt ­“­pa­re­'­pra­vī­cā­rāḥ­” iti va­kṣya­mā­ṇa­ma­na­va­dhā­ri­ta­vi­ṣa­yaṃ syāt | sparśaśca rūpaṃ TARVV-MK 214,31ca śabdaśca manaśca spa­rśa­rū­pa­śa­bda­ma­nāṃ­si­, spa­rśa­rū­pa­śa­bda­ma­naḥ­su pra­vī­cā­ro yeṣāṃ ta ime spa­rśa­rū­pa- TARVV-MK 214,32śa­bda­ma­naḥ­pra­vī­cā­rāḥ | atra codyate- TARV-MK 4.8.2vi­ṣa­ya­vi­ve­kā­pa­ri­jñā­nā­da­ni­rde­śaḥ | TARVV-MK 215,01 ime spa­rśa­pra­vī­cā­rā ete rū­pa­pra­vī­cā­rā ityādi- TARVV-MK 215,02vi­ṣa­ya­vi­ve­kā­pa­ri­jñā­nā­da­ya­ma­ni­rde­śaḥ­, a­ga­ma­ko nirdeśaḥ a­ni­rde­śaḥ | TARV-MK 4.8.3dva­yo­rdva­yo­ri­ti va­ca­nā­tsi­ddhi­ri­ti cet; na; ā­rṣa­vi­ro­dhā­t | TARVV-MK 215,03 syānmataṃ dva­yo­rdva­yo- TARVV-MK 215,04riti vaktavyaṃ tena vi­ṣa­ya­vi­ve­ka­si­ddhi­rbha­va­ti iti ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ā­rṣa­vi­ro­dhā­t | TARVV-MK 215,05ārṣe hyuktam — ­“­sā­na­tku­mā­ra­mā­he­ndra­yo­rde­vāḥ spa­rśa­pra­vī­cā­rāḥ­, ba­hma­bra­hmo­tta­ra­lā­nta­va­kā­pi­ṣṭhe­ṣu TARVV-MK 215,06rū­pa­pra­vī­cā­rāḥ | śu­kra­ma­hā­śu­kra­sa­tā­ra­sa­ha­srā­re­ṣu śa­bda­pra­vī­cā­rāḥ | ā­na­ta­prā­ṇa­tā­'­'­ra­ṇā­'­cyuta- TARVV-MK 215,07kalpeṣu ma­naḥ­pra­vī­cā­rāḥ | ” TARV-MK 4.8.4i­ndrā­pe­kṣa­ye­ti cet; na; ā­na­tā­di­ṣu doṣāt | TARVV-MK 215,08 syā­de­ta­t — i­ndrā­pe­kṣa­yā dvayoḥ dva­yo­ri­ti TARVV-MK 215,09vacanaṃ nā­rṣa­vi­ro­dhi ? tadyathā — sā­na­tku­mā­ra­mā­he­ndra­yoḥ ka­lpa­yo­rdvā­vi­ndrau ta­yo­rde­vāḥ spa­rśa­pra­vī- TARVV-MK 215,10cārāḥ, bra­hma­bra­hmo­tta­ra­yo­re­ka indraḥ, lā­nta­va­kā­pi­ṣṭha­yo­ra­pye­kaḥ­, ta­yo­rde­vā rū­pa­pra­vī­cā­rāḥ | śukra- TARVV-MK 215,11ma­hā­śu­kra­yo­re­ka indraḥ, sa­tā­ra­sa­ha­srā­ra­yo­ra­pye­kaḥ­, ta­yo­rde­vāḥ śa­bda­pra­vī­cā­rā iti ? tanna; kiṃ TARVV-MK 215,12kā­ra­ṇa­m ? ā­na­tā­di­ṣu doṣāt | ā­na­tā­di­ṣu hi catvāra indrāḥ | kathaṃ tarhi nirdeśaḥ kartavyaḥ ? TARVV-MK 215,13ya­thā­ga­ma­mi­ti | sa tarhi ta­thā­ni­rde­śaḥ kartavyaḥ ? TARV-MK 4.8.5na vā pu­naḥ­pra­vī­cā­ra­gra­ha­ṇā­di­ṣṭā­rtha­ga­teḥ | TARVV-MK 215,14 na vaiṣa doṣaḥ, kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pu­naḥ­pra­vī­cā­ra- TARVV-MK 215,15gra­ha­ṇā­di­ṣṭā­rtha­ga­teḥ | katham ? pra­vī­cā­ra­gra­ha­ṇa­ma­nu­va­rta­te | kva pra­kṛ­ta­m ? ‘­kā­ya­pra­vī­cā­rāḥ­’ iti | TARVV-MK 215,16nanu ca tadvṛ­ttā­vu­pa­sa­rja­nī­bhū­ta­ma­śa­kya­ma­nu­va­rta­yi­tu­m ? a­rtha­va­śā­t a­nu­va­rta­ta iti vyā­khyā­ya­te | TARVV-MK 215,17tata evaṃ vaktavyaṃ śeṣāḥ spa­rśa­rū­pa­śa­bda­ma­naḥ­svi­ti | e­va­ma­pya­nu­va­rta­mā­naḥ pra­vī­cā­ra­śa­bdaḥ bhāvasā- TARVV-MK 215,18dhano vṛ­tti­ma­nta­re­ṇa ‘­śe­ṣāḥ­’ i­tya­ne­na sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇyaṃ na pra­ti­pa­dya­te ? śe­ṣā­ṇā­mi­ti tarhi TARVV-MK 215,19nirdeśaḥ ka­rta­vyaḥ­, evaṃ siddhe yatpunaḥ pra­vī­cā­ra­gra­ha­ṇaṃ ta­syai­ta­tpra­yo­ja­na­m i­ṣṭa­pra­vī­cā­ra­si­ddhiḥ kathaṃ TARVV-MK 215,20syāt iti | kaḥ pu­na­ri­ṣṭaḥ | ā­rṣā­vi­ro­dhī — sā­na­tku­mā­ra­mā­he­ndra­yo­rhi devān mai­thu­na­su­kha­pre­psa­yo­tpa- TARVV-MK 215,21nnecchān viditvā devya u­pa­ti­ṣṭha­nte­, ta­da­ṅga­spa­rśa­na­mā­trā­de­va prī­ti­mu­pa­la­bha­nte vi­ni­vṛ­tte­cchā­śca TARVV-MK 215,22bhavanti tathā de­vyo­'­pi | bra­hma­bra­hmo­tta­ra­lā­nta­va­kā­pi­ṣṭhe­ṣu devā di­vyā­ṅga­nā­sva­bhā­va­su­bha­ga­śṛṃ­gā- TARVV-MK 215,23rā­kā­ra­vi­lā­sa­ca­tu­ra­ma­no­jña­ve­ṣa­rū­pā­lo­ka­na­mā­trā­de­va paraṃ su­kha­ma­vā­pnu­va­nti | śu­kra­ma­hā­śu­kra­sa­tā­ra- TARVV-MK 215,24sa­ha­srā­re­ṣu devāḥ su­ra­va­ni­tā­nāṃ ma­dhu­ra­sa­ṅgī­ta­mṛ­du­ha­si­ta­ka­tha­na­bhū­ṣa­ṇa­ra­vo­pa­da­rśa­na­śra­va­ṇa­ra­sā­ya­naṃ TARVV-MK 215,25pītvaiva parāṃ prī­ti­mā­ska­nda­nti | ā­na­ta­prā­ṇa­tā­'­'­ra­ṇā­'­cyu­ta­ka­lpe­ṣu devāḥ svā­ṅga­nā­ma­naḥ­saṃ­ka­lpa- TARVV-MK 215,26mā­trā­de­va paraṃ su­kha­ma­nu­bha­va­nti | TARVV-MK 215,27a­tho­tta­re­ṣāṃ kiṃ prakāraṃ su­kha­mi­tyu­kte ta­nni­śca­yā­rtha­mā­ha- TA-MK 4.9 pa­re­'­pra­vī­cā­rāḥ || TARVV-MK 215,29para iti ki­ma­rtha­m­, a­pra­vī­cā­rā ityeva si­ddha­mu­tta­re­ṣāṃ gra­ha­ṇa­m ? TARV-MK 4.9.1pa­ra­va­ca­naṃ ka­lpā­tī­ta­sa­rva­de­va­saṃ­gra­hā­rtha­m | TARVV-MK 215,30 ka­lpā­tī­tā­nāṃ sarveṣāṃ devānāṃ saṃ­gra­hā­rthaṃ para- TARVV-MK 215,31vacanaṃ kri­ya­te­, i­ta­ra­thā­'­ni­ṣṭa­ma­pi ka­lpa­yi­tuṃ śakyeta | TARV-MK 4.9.2a­pra­vī­cā­ra­gra­ha­ṇaṃ pra­kṛ­ṣṭa­su­kha­pra­ti­pa­ttya­rtha­m | TARVV-MK 215,32 pra­vī­cā­ro hi ve­da­nā­pra­tī­kā­ra­sta­da­bhā­ve TARVV-MK 215,33teṣāṃ pa­ra­ma­su­kha­ma­na­va­ra­ta­mi­tye­ta­sya pra­ti­pa­ttya­rtha­ma­pra­vī­cā­rā i­tyu­cya­te | TARVV-MK 216,01u­kta­mā­di­ni­kā­ya­de­vā daśa vikalpā iti teṣāṃ sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­saṃ­jñā­ni­rjñā­nā­rtha­mā­ha- TA-MK 4.10 bha­va­na­vā­si­no­'­su­ra­nā­ga­vi­dyu­tsu­pa­rṇā­gni­vā­ta­sta­ni­to­da­dhi­dvī­pa­di­kku­mā­rāḥ || TARV-MK 4.10.1bha­va­ne­ṣu va­sa­na­śī­lā bha­va­na­vā­si­naḥ | TARVV-MK 216,03 bha­va­ne­ṣu va­sa­ntī­tye­vaṃ­śī­lā bha­va­na­vā­si­na iti TARVV-MK 216,04pra­tha­ma­ni­kā­ya­sye­yaṃ sā­mā­nya­saṃ­jñā | TARV-MK 4.10.2a­su­rā­da­ya­sta­dvi­ka­lpāḥ | TARVV-MK 216,05 teṣāṃ bha­va­na­vā­si­nā­ma­su­rā­da­yo daśa vikalpā draṣṭavyāḥ | TARV-MK 4.10.3sarve nā­ma­ka­rma­he­tu­kāḥ | TARVV-MK 216,06 sarve te nā­ma­ka­rmo­da­yā­pā­di­taviśeṣā ve­di­ta­vyāḥ | TARV-MK 4.10.4asyanti devaiḥ sa­hā­su­rā iti cet; na; a­va­rṇa­vā­dā­t | TARVV-MK 216,07 syānmataṃ yuddhe devaiḥ sa­hā­sya­nti TARVV-MK 216,08pra­ha­ra­ṇā­dī­ni­tya­su­rā iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­va­rṇa­vā­dā­t | a­va­rṇa­vā­da eṣaḥ de­vā­nā­mu- TARVV-MK 216,09pari mi­thyā­jñā­na­ni­mi­ttaḥ | kutaḥ ? TARV-MK 4.10.5ma­hā­pra­bhā­va­tvā­t | TARVV-MK 216,10 te hi sau­dha­rmā­da­yo devā ma­hā­pra­bhā­vāḥ­, na te­ṣā­mu­pa­ri i­ta­re­ṣāṃ TARVV-MK 216,11ni­kṛ­ṣṭa­ba­lā­nāṃ ma­nā­ga­pi prā­ti­lo­mye­na vṛ­tti­ra­sti | api ca, TARV-MK 4.10.6vai­ra­kā­ra­ṇā­bhā­vā­t | TARVV-MK 216,12 teṣāṃ pra­ti­vi­śi­ṣṭa­śu­bha­ka­rmo­da­yā­pā­di­ta­vi­bha­vā­nā­ma­rha­tpū­jā­bho­gā- TARVV-MK 216,13nu­bha­va­na­mā­tra­ta­ntrā­ṇāṃ pa­ra­dā­ra­ha­raṇā­di­ni­mi­ttaṃ na vai­ra­ma­sti tato nāsurāḥ su­rai­ryu­dhya­nte | TARVV-MK 216,14atha te kathaṃ kumārāḥ ? TARV-MK 4.10.7kau­mā­ra­va­yo­vi­śe­ṣa­vi­kri­yā­di­yo­gā­tku­mā­rāḥ | TARVV-MK 216,15 sarveṣāṃ de­vā­nā­ma­va­sthi­ta­va­yaḥ­sva­bhā­va­tve­'­pi TARVV-MK 216,16kau­mā­ra­va­yo­vi­śe­ṣa­sva­bhā­va­sva­rū­paṃ vikriyā ca ku­mā­ra­va­du­ddha­ta­ve­ṣa­bhā­ṣā­'­'­bha­ra­ṇa­pra­ha­ra­ṇā­va­ra­ṇa­yā­na­vā- TARVV-MK 216,17hanatvaṃ ca u­lva­ṇa­rā­ga­krī­ḍa­na­pri­ya­tvaṃ ce­tye­tai­ryo­gā­t kumārā iti vya­pa­di­śya­nte | TARV-MK 4.10.8pra­tye­ka­ma­bhi­sa­mba­ndhaḥ | TARVV-MK 216,18 tasya ku­mā­ra­śa­bda­sya pra­tye­ka­ma­bhi­sa­mba­ndhaḥ kriyate — a­su­ra­ku­mā­rā TARVV-MK 216,19nā­ga­ku­mā­rā iti e­va­mā­di | TARVV-MK 216,20atrāha kva teṣāṃ bha­va­nā­ni iti ? a­tro­cya­te-TARVV-MK 216,21asyā ra­tna­pra­bhā­yāḥ pa­ṅka­ba­hu­la­bhā­ge­'­su­ra­ku­mā­rā­ṇāṃ bha­va­nā­ni ca­tuḥ­ṣa­ṣṭi­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi | TARVV-MK 216,22a­smā­jja­mbū­dvī­pā­t ti­rya­ga­pā­ga­saṃ­khye­yā­n dvī­pa­sa­mu­drā­n atītya pa­ṅka­ba­hu­la­bhā­ge ca­ma­ra­syā­'­su- TARVV-MK 216,23rendrasya ca­tu­striṃ­śa­dbha­va­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi­, ca­tuḥ­ṣa­ṣṭi­sā­mā­ni­ka­sa­ha­srā­ṇi­, tra­ya­striṃ­śa­ttrā­ya­striṃ­śāḥ­, TARVV-MK 216,24tisraḥ pa­ri­ṣa­daḥ­, sa­ptā­nī­kā­ni catvāro lo­ka­pā­lāḥ­, pa­ñcā­gra­ma­hi­ṣyaḥ­, catvāri ca­tuḥ­ṣa­ṣṭyu­tta- TARVV-MK 216,25rāṇi ā­tma­ra­kṣa­sa­ha­srā­ṇi­, evaṃ vi­bha­va­pa­ri­vā­raḥ dakṣiṇā­rdha­pa­tiḥ divyān bhogān a­nu­bha­va­ti | TARVV-MK 216,26ta­tho­tta­ra­syāṃ diśi vai­ro­ca­na­sya triṃ­śa­dbha­va­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi ṣa­ṣṭi­sā­mā­ni­ka­sa­ha­srā­ṇi­, trayastriṃ- TARVV-MK 216,27śa­ttrā­ya­striṃ­śāḥ­, tisraḥ pa­ri­ṣa­daḥ­, sa­ptā­nī­kā­ni­, catvāro lo­ka­pā­lāḥ­, pa­ñcā­gra­ma­hi­ṣyaḥ­, catvāri TARVV-MK 216,28ca­tuḥ­ṣa­ṣṭyu­tta­rā­ṇi ā­tma­ra­kṣa­sa­ha­srā­ṇi­, evaṃ vi­bha­va­pa­ri­vā­raḥ uttarā­rdha­pa­tiḥ divyān bhogān TARVV-MK 216,29a­nu­bhu­ṅkte | TARVV-MK 216,30kha­ra­pṛ­thvī­bhā­ge u­pa­rya­dha­ścai­kai­ka­yo­ja­na­sa­ha­sraṃ va­rja­yi­tvā śeṣe navānāṃ ku­mā­rā­ṇāṃ bha­va­nā­ni TARVV-MK 216,31bhavanti | tadyathā — a­smā­jja­mbū­dvī­pā­tti­rya­ga­pā­ga­saṃ­khye­yā­n dvī­pa­sa­mu­drā­na­tī­tya dha­ra­ṇa­sya nā­ga­rā­ja­sya TARVV-MK 216,32ca­tu­śca­tvā­riṃ­śa­tbha­va­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi­, ṣa­ṣṭi­sā­mā­ni­ka­sa­ha­srā­ṇi­, tra­ya­striṃ­śa­ttrā­ya­striṃ­śāḥ­, tisraḥ TARVV-MK 217,01pa­ri­ṣa­daḥ­, sa­ptā­nī­kā­ni­, catvāro lo­ka­pā­lāḥ­, ṣa­ḍa­gra­ma­hi­ṣyaḥ­, ṣa­ḍā­tma­ra­kṣa­sa­ha­srā­ṇyā­khyā­ya­nte | TARVV-MK 217,02tathā a­smā­jja­mbū­dvī­pā­tti­rya­gu­da­ga­saṃ­khye­yā­n dvī­pa­sa­mu­drā­n atītya bhū­tā­na­nda­sya nā­ge­ndra­sya catvāriṃ- TARVV-MK 217,03śa­dbha­va­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi­, a­va­śi­ṣṭaṃ dha­ra­ṇe­ndra­va­jjñe­ya­m | tā­nye­tā­ni nā­ga­ku­mā­rā­ṇāṃ ca­tu­ra­śī­ti- TARVV-MK 217,04bha­va­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi | tathā su­pa­rṇa­ku­mā­rā­ṇāṃ dvi­sa­pta­ti­rbha­va­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi | tatra ve­ṇu­de­va­sya TARVV-MK 217,05da­kṣi­ṇā­dhi­pa­teḥ a­ṣṭa­triṃ­śa­dbha­va­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi | i­ta­ra­ddha­ra­ṇe­ndra­va­nne­ya­m | u­tta­rā­dhi­pa­te­rve­ṇu­dhā­ri­ṇaḥ TARVV-MK 217,06ca­tu­striṃ­śa­dbha­va­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi | a­va­śi­ṣṭaṃ dha­ra­ṇe­ndra­va­nne­ya­m | vi­dyu­da­gni­sta­ni­to­da­dhi­dvī­pa­di­kku­mā- TARVV-MK 217,07rāṇāṃ ṣa­ṇṇā­ma­pi pratyekaṃ ṣa­ṭsa­pta­ti­rbha­va­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi | tatra da­kṣi­ṇe­ndrā­ṇāṃ ha­ri­siṃ­hā­gni­śi­kha- TARVV-MK 217,08su­gho­ṣa­ja­la­kā­nta­pū­rṇā­mi­ta­ga­tī­nāṃ pratyekaṃ ca­tvā­riṃ­śa­dbha­va­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi | ha­ri­kā­ntā­gni­mā­ṇa­va- TARVV-MK 217,09ma­hā­gho­ṣa­ja­la­pra­bha­va­śi­ṣṭā­mi­ta­vā­ha­nā­nā­m u­tta­rā­dhi­pa­tī­nāṃ pratyekaṃ ṣa­ṭtriṃ­śa­dbha­va­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi | TARVV-MK 217,10vā­ta­ku­mā­rā­ṇāṃ ṣa­ṇṇa­va­ti­rbha­va­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi | tatra vai­la­mba­sya da­kṣi­ṇe­ndra­sya pa­ñcā­śa­dbha­va­na­śa­ta­sa- TARVV-MK 217,11hasrāṇi | u­tta­rā­dhi­pa­teḥ pra­bha­ñja­na­sya ṣa­ṭca­tvā­riṃ­śa­dbha­va­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi | sa­rve­ṣā­me­ṣāṃ dha­ra­ṇe­ndra- TARVV-MK 217,12va­nne­ya­m | tā­nye­tā­ni bha­va­nā­ni sa­mu­di­tā­ni sa­pta­ko­ṭyo dvi­sa­pta­ti­śca śa­ta­sa­ha­srā­ṇi | TARVV-MK 217,13dvi­tī­ya­ni­kā­ya­sya sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­saṃ­jñā­va­dhā­ra­ṇā­rtha­mā­ha- TA-MK 4.11 vyantarāḥ ki­nna­ra­ki­mpu­ru­ṣa­ma­ho­ra­ga­ga­ndha­rva­ya­kṣa­rā­kṣa­sa­bhū­ta­pi­śā­cāḥ || TARV-MK 4.11.1vi­vi­dha­de­śā­nta­ra­ni­vā­si­tvā­d vyantarāḥ | TARVV-MK 217,15 vi­vi­dha­de­śā­nta­rā­ṇi yeṣāṃ ni­vā­sā­ste TARVV-MK 217,16vyantarā i­tya­nva­rthāḥ | sā­mā­nya­saṃ­jñe­ya­ma­ṣṭā­nā­ma­pi vi­ka­lpā­nā­m | TARV-MK 4.11.2ki­nna­rā­da­ya­sta­dvi­ka­lpāḥ | TARVV-MK 217,17 teṣāṃ vya­nta­rā­ṇā­ma­ṣṭau vikalpāḥ ki­nna­rā­da­yo draṣṭavyāḥ | TARV-MK 4.11.3nā­ma­ka­rmo­da­ya­vi­śe­ṣa­ta­sta­dvi­śe­ṣa­saṃ­jñāḥ | TARVV-MK 217,18 de­va­ga­ti­nā­mno mūlasya u­tta­ro­tta­ra­pra­kṛ­ti­bhe­da­syo- TARVV-MK 217,19da­yā­dvi­śe­ṣa­saṃ­jñā bhavanti | ki­nna­ra­nā­ma­ka­rmo­da­yā­t ki­nna­rāḥ­, ki­mpu­ru­ṣa­nā­ma­ka­rmo­da­yā­t ki­mpu­ru­ṣāḥ TARVV-MK 217,20ityādi | TARV-MK 4.11.4kri­yā­ni­mi­ttā eveti cet; na; u­kta­tvā­t | TARVV-MK 217,21 syā­de­ta­t — kri­yā­ni­mi­ttā evaitāḥ saṃjñāḥ, TARVV-MK 217,22ki­nna­rā­n kā­ma­ya­nta iti ki­nna­rāḥ­, ki­mpu­ru­ṣā­n kā­ma­ya­nta iti ki­mpu­ru­ṣāḥ­, pi­śi­tā­śa­nā­t TARVV-MK 217,23piśācā i­tyā­di­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? u­kta­tvā­t | u­kta­me­ta­t — a­va­rṇa­vā­da eṣa de­vā­nā­mu- TARVV-MK 217,24parīti | katham ? na hi te śu­ci­vai­kri­yi­ka­de­hā a­śu­cyau­dā­ri­ka­śa­rī­rā­n narān kā­ma­ya­nte­, TARVV-MK 217,25nāpi pi­śi­ta­ma­śna­nti | māṃ­sa­ma­di­rā­di­ṣu dṛṣṭā loke pra­vṛ­tti­ri­ti cet; na; krī­ḍā­su­kha- TARVV-MK 217,26ni­mi­tta­tvā­t­, mā­na­sā­hā­rāhi te | TARVV-MK 217,27kva pu­na­ste­ṣā­mā­vā­sāḥ iti ? a­tro­cya­te — a­smā­jja­mbū­dvī­pā­tti­rya­ga­pā­ga­saṃ­khye­yā­n dvīpa- TARVV-MK 217,28sa­mu­drā­n atītya au­pa­ri­ṣṭe kha­ra­pṛ­thi­vī­bhā­ge ki­nna­ra­sya ki­nna­re­ndra­sya a­saṃ­khye­yā­ni na­ga­ra­śa­ta- TARVV-MK 217,29sa­ha­srā­ṇi varṇyante | tasya catvāri sā­mā­ni­ka­sa­ha­srā­ṇi­, tisraḥ pa­ri­ṣa­daḥ­, sa­ptā­nī­kā­ni­, TARVV-MK 217,30ca­ta­sro­'­gra­ma­hi­ṣyaḥ­, ṣo­ḍa­śā­tma­ra­kṣa­sa­ha­srā­ṇi | udīcyāṃ diśi pū­rva­va­de­va ki­nna­re­ndraḥ ki­mpu­ru­ṣa­stā- TARVV-MK 217,31dṛ­gvi­bha­va­pa­ri­vā­raḥ | evaṃ śeṣāṇāṃ ṣaṇṇāṃ da­kṣi­ṇe­ndrā­ṇāṃ sa­tpu­ru­ṣā­ti­kā­ya­gī­ti­ra­ti­pū­rṇa­bha­dra­sva­rū­pa- TARVV-MK 217,32kā­lā­khyā­nāṃ dakṣiṇe bhāge āvāsāḥ | tathā ma­hā­pu­ru­ṣa­ma­hā­kā­ya­gī­ta­ya­śo­mā­ṇi­bha­drā­'­pra­ti­rū­pa- TARVV-MK 217,33ma­hā­kā­lā­nāṃ tu u­tta­rā­dhi­pa­tī­nā­m u­tta­ra­bhā­ge ā­vā­sā­stā­va­nta eva ve­di­ta­vyāḥ | rā­kṣa­se­ndra­sya TARVV-MK 218,01bhīmasya da­kṣi­ṇa­syāṃ diśi pa­ṅka­ba­hu­la­bhā­ge­'­saṃ­khye­yā­ni na­ga­ra­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi ā­khyā­ya­nte | u­tta­ra­syāṃ TARVV-MK 218,02diśi ma­hā­bhī­ma­sya rā­kṣa­se­ndra­sya pa­ṅka­ba­hu­la­bhā­ge­'­saṃ­khye­yā­ni na­ga­ra­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi varṇyante | ṣoḍa- TARVV-MK 218,03śā­nā­ma­pi eṣāṃ vya­nta­re­ndrā­ṇāṃ sā­mā­ni­kā­di­pa­ri­vā­rā­stu­lyāḥ | bhū­mi­ta­le­'­pi dvī­pā­dri­sa­mu­dra- TARVV-MK 218,04de­śa­grā­ma­na­ga­ra­tri­ka­ca­tu­ṣka­ca­tva­ra­gṛ­hā­ṅga­ṇa­ra­thyā­ja­lā­śa­yo­dyā­nade­va­ku­lā­dī­ni a­saṃ­khye­yā­ni āvāsa- TARVV-MK 218,05śa­ta­sa­ha­srā­ṇi te­ṣā­mā­khyā­ya­nte | TARVV-MK 218,06tṛ­tī­ya­sya ni­kā­ya­sya sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­saṃ­jñā­saṃ­kī­rta­nā­rtha­mā­ha- TA-MK 4.12 jyotiṣkāḥ sū­ryā­ca­ndra­ma­sau gra­ha­na­kṣa­tra­pra­kī­rṇa­ka­tā­ra­kā­śca || TARV-MK 4.12.1dyo­ta­na­sva­bhā­va­tvā­jjyo­ti­ṣkāḥ | TARVV-MK 218,08 dyotanaṃ pra­kā­śa­naṃ ta­tsva­bhā­va­tvā­de­ṣāṃ pa­ñcā­nā­ma­pi TARVV-MK 218,09vi­ka­lpā­nāṃ jyotiṣkā i­tī­ya­ma­nva­rthā sā­mā­nya­saṃ­jñā | kā'syāḥ siddhiḥ ? TARV-MK 4.12.2jyo­tiḥ­śa­bdā­tsvā­rthe ke niṣpattiḥ | TARVV-MK 218,10 jyo­tiḥ­śa­bdā­t svārthe ke sati jyotiṣkā TARVV-MK 218,11iti ni­ṣpa­dya­te | kathaṃ svārthe kaḥ ? yā­vā­di­ṣu pāṭhāt | TARV-MK 4.12.3pra­kṛ­ti­li­ṅgā­nu­vṛ­tti­pra­sa­ṅga iti cet; na; a­ti­vṛ­tti­da­rśa­nā­t | TARVV-MK 218,12 syā­nma­ta­m — yadi svā- TARVV-MK 218,13rthi­ko­'­yaṃ kaḥ, jyo­tiḥ­śa­bda­sya na­puṃ­sa­ka­li­ṅga­tvā­t kā­nta­syā­pi na­puṃ­sa­ka­li­ṅga­tā prā­pno­tī­ti ? TARVV-MK 218,14tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­ti­vṛ­tti­da­rśa­nā­t | pra­kṛ­ti­li­ṅgā­ti­vṛ­tti­ra­pi dṛśyate — yathā kuṭīraḥ TARVV-MK 218,15śamīraḥ śuṇḍāra iti | TARV-MK 4.12.4ta­dvi­śe­ṣāḥ sū­ryā­da­yaḥ | TARVV-MK 218,16 teṣāṃ jyo­ti­ṣkā­ṇāṃ sū­ryā­da­yaḥ pañca vikalpā draṣṭavyāḥ | TARV-MK 4.12.5pū­rva­va­tta­nni­rvṛ­ttiḥ | TARVV-MK 218,17 teṣāṃ saṃ­jñā­vi­śe­ṣā­ṇāṃ pū­rva­va­nni­rvṛ­tti­rve­di­ta­vyā — de­va­ga­ti­nā­ma­ka­rma- TARVV-MK 218,18vi­śe­ṣo­da­yā­di­ti | TARV-MK 4.12.6sū­ryā­ca­ndra­ma­sā­vi­tyā­na­ṅ de­va­tā­dva­ndve | TARVV-MK 218,19 sūryaśca ca­ndra­mā­śca dvandve kṛte pū­rva­pa­da­sya ­“­de­va­tā- TARVV-MK 218,20dvandve” i­tyā­na­ṅ bhavati | TARV-MK 4.12.7sarvatra prasaṅga iti cet; na; pu­na­rdva­ndva­gra­ha­ṇā­di­ṣṭe vṛttiḥ | TARVV-MK 218,21 syā­de­ta­t — yadi ­“­de­va­tā­dva­ndve­”TARVV-MK 218,22 i­tyā­na­ṅ bha­va­ti­, ihāpi prāpnoti gra­ha­na­kṣa­tra­pra­kī­rṇa­ka­tā­rāḥ kinna- TARVV-MK 218,23ra­ki­mpu­ru­ṣā­da­yaḥ a­su­ra­nā­gā­da­ya iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ­“­ā­na­ṅ dvandve”TARVV-MK 218,24 ityataḥ dvandva iti va­rta­mā­ne pu­na­rdva­ndva­gra­ha­ṇā­t iṣṭe dvandve vṛ­tti­rjā­ya­te | TARV-MK 4.12.8pṛ­tha­ggra­ha­ṇaṃ prā­dhā­nya­khyā­pa­nā­rtha­m | TARVV-MK 218,25 sū­ryā­ca­ndra­ma­so­rgra­hā­di­bhyaḥ pṛthak grahaṇaṃ kriyate prādhānya- TARVV-MK 218,26khyā­pa­nā­rtha­m | jyo­ti­ṣke­ṣu hi sarveṣu sūryāṇāṃ ca­ndra­ma­sāṃ ca prā­dhā­nya­m | kiṃ kṛtaṃ pu­na­sta­t ? TARVV-MK 218,27pra­bhā­vā­di­kṛ­ta­m | TARV-MK 4.12.9sū­rya­syā­dau gra­ha­ṇa­m a­lpā­cta­ra­tvā­t a­bhya­rhi­ta­tvā­cca | TARVV-MK 218,28 sū­rya­śa­bda ādau pra­yu­jya­te | TARVV-MK 218,29kutaḥ ? a­lpā­cta­ra­tvā­t a­bhya­rhi­ta­tvā­cca | sa­rvā­bhi­bha­va­sa­ma­rtha­tvā­ddhi a­bhya­rhi­taḥ sūryaḥ | TARV-MK 4.12.10gra­hā­di­ṣu ca | TARVV-MK 218,30 kim ? ‘­a­lpā­cta­ra­tvā­t a­bhya­rhi­ta­tvā­cca pū­rva­ni­pā­taḥ­’ iti TARVV-MK 218,31vā­kya­śe­ṣaḥ | gra­ha­śa­bda­stā­va­t a­lpā­cta­ro­'­bhya­rhi­ta­śca tā­ra­kā­śa­bdā­t­, na­kṣa­tra­śa­bdo­'­bhya­rhi­taḥ | TARVV-MK 219,01kva pu­na­ste­ṣāṃ nivāsa iti ? a­tro­cya­te — asmāt samāt bhū­mi­bhā­gā­dū­rdhvaṃ sapta TARVV-MK 219,02yo­ja­na­śa­tā­ni na­va­tyu­tta­rā­ṇi utpatya sa­rva­jyo­ti­ṣā­m a­dho­bhā­vi­nya­stā­ra­kā­śca­ra­nti | tato TARVV-MK 219,03da­śa­yo­ja­nā­nyu­tpa­tya sū­ryā­śca­ra­nti | ta­to­'­śī­ti­ryo­ja­nā­nyu­tpa­tya ca­ndra­ma­so bhramanti | tata- TARVV-MK 219,04strīṇi yo­ja­nā­nyu­tpa­tya na­kṣa­trā­ṇi | ta­ta­strī­ṇi yo­ja­nā­ni utpatya budhāḥ | ta­ta­strī­ṇi TARVV-MK 219,05yo­ja­nā­ni utpatya śukrāḥ | ta­ta­strī­ṇi yo­ja­nā­nyu­tpa­tya bṛ­ha­spa­ta­yaḥ | ta­ta­śca­tvā­ri yojanā- TARVV-MK 219,06nyutpatya a­ṅgā­ra­kāḥ | ta­ta­śca­tvā­ri yo­ja­nā­nyu­tkra­mya śa­nai­śca­rā­śca­ra­nti | sa eṣa TARVV-MK 219,07jyo­ti­rga­ṇa­go­ca­ro na­bho­'­va­kā­śaḥ da­śā­dhi­ka­yo­ja­na­śa­ta­ba­hu­laḥ ti­rya­ga­saṃ­khyā­ta­dvī­pa­sa­mu­dra­pra­mā­ṇo TARVV-MK 219,08gha­no­da­dhi­pa­rya­ntaḥ | uktaṃ ca- TARVV-MK 219,09­“­ṇa­va­du­tta­ra­sa­tta­sa­yā da­sa­sī­di­cca­du­ti­gaṃ ca du­ga­ca­du­kkaṃ | TARVV-MK 219,10tā­rā­ra­vi­sa­si­ri­kkhā bu­dha­bha­gga­va­gu­ru­aṃ­gi­rā­ra­sa­ṇī || ”TARVV-MK 219,11ta­trā­bhi­ji­t sa­rvā­bhya­nta­ra­cā­rī­, mūlaḥ sa­rva­ba­hi­ścā­rī­, bharaṇyaḥ sa­rvā­dha­ścā­ri­ṇyaḥ­, svātiḥ TARVV-MK 219,12sa­rvo­pa­ri­cā­rī | ta­pta­ta­pa­nī­ya­sa­ma­pra­bhā­ṇi lo­hi­tā­kṣa­ma­ṇi­ma­yā­ni a­ṣṭa­ca­tvā­riṃ­śa­dyo­ja­nai­ka­ṣa­ṣṭi- TARVV-MK 219,13bhā­ga­vi­ṣka­mbhā­yā­mā­ni ta­ttri­gu­ṇā­dhi­ka­pa­ri­dhī­ni ca­tu­rviṃ­śa­ti­yo­ja­nai­ka­ṣa­ṣṭi­bhā­ga­bā­hu­lyā­ni ardha- TARVV-MK 219,14go­la­kā­kṛ­tī­ni ṣo­ḍa­śa­bhi­rde­va­sa­ha­srai­rū­ḍhā­ni sū­rya­vi­mā­nā­ni | pratyekaṃ pū­rva­da­kṣi­ṇo­tta­rā­pa­rā­n TARVV-MK 219,15bhāgān krameṇa siṃ­ha­ku­ñja­ra­vṛ­ṣa­bha­tu­ra­ga­rū­pā­ṇi vikṛtya catvāri catvāri de­va­sa­ha­srā­ṇi vahanti | TARVV-MK 219,16e­ṣā­mu­pa­ri sūryākhyā devāḥ | teṣāṃ pratyekaṃ ca­ta­sro­'­gra­ma­hi­ṣyaḥ — sū­rya­pra­bhā susīmā a­rci­mā­li­nī TARVV-MK 219,17pra­bha­ṅka­rā ceti, pratyekaṃ de­vī­rū­pa­ca­tuḥ­sa­ha­sra­vi­ka­ra­ṇa­sa­ma­rthāḥ | tābhiḥ saha divyaṃ su­kha­ma­nu- TARVV-MK 219,18bha­va­nto­'­saṃ­khye­ya­śa­ta­sa­ha­srā­dhi­pa­ta­yaḥ sūryāḥ pa­ri­bhra­ma­nti | vi­ma­la­mṛ­ṇā­la­va­rṇā­nya­ṅka­ma­yā­ni TARVV-MK 219,19ca­ndra­vi­mā­nā­ni | ṣa­ṭpa­ñcā­śa­dyo­ja­nai­ka­ṣa­ṣṭi­bhā­ga­vi­ṣka­mbhā­yā­mā­ni a­ṣṭā­viṃ­śa­ti­yo­ja­nai­ka- TARVV-MK 219,20ṣa­ṣṭi­bhā­ga­bā­hu­lyā­ni­, pratyekaṃ ṣo­ḍa­śa­bhi­rde­va­sa­ha­sraiḥ pū­rvā­di­ṣu dikṣu krameṇa siṃ­ha­ku­ñja­rā­śva­vṛ­ṣa­bha- TARVV-MK 219,21rū­pa­vi­kā­ri­bhi­rū­ḍhā­ni | te­ṣā­mu­pa­ri candrākhyā devāḥ | teṣāṃ pratyekaṃ ca­ta­sro­'­gra­ma­hi­ṣyaḥ — candra- TARVV-MK 219,22prabhā susīmā a­rci­mā­li­nī pra­bha­ṅka­rā ceti, pratyekaṃ ca­tu­rde­vī­rū­pa­sa­ha­sra­vi­ka­ra­ṇa­pa­ṭa­vaḥ | TARVV-MK 219,23tābhiḥ saha su­kha­mu­pabhu­ñjā­nā­śca­ndra­ma­so­'­saṃ­khye­ya­vi­mā­na­śa­ta­sa­ha­srā­dhi­pa­ta­yo vi­ha­ra­nti | añjana- TARVV-MK 219,24sa­ma­pra­bhā­ṇi a­ri­ṣṭa­ma­ṇi­ma­yā­ni rā­hu­vi­mā­nā­nye­ka­yo­ja­nā­yā­ma­vi­ṣka­mbhā­ṇya­rdha­tṛ­tī­ya­dha­nuḥ­śa­ta­bā­ha- TARVV-MK 219,25lyāni | na­va­ma­lli­kā­pra­bhā­ṇi ra­ja­ta­pa­ri­ṇā­mā­ni śu­kra­vi­mā­nā­ni ga­vyū­tā­yā­ma­vi­ṣka­mbhā­ṇi | TARVV-MK 219,26jā­tya­mu­ktā­dyu­tī­ni a­ṅka­ma­ṇi­ma­yā­ni bṛ­ha­spa­ti­vi­mā­nā­ni de­śo­na­ga­vyū­tā­yā­ma­vi­ṣka­mbhā­ṇi | TARVV-MK 219,27ka­na­ka­ma­yā­nya­rju­na­va­rṇā­ni bu­dha­vi­mā­nā­ni | ta­pa­nī­ya­ma­yā­ni ta­pta­ta­pa­nī­yā­bhā­ni śa­nai­śca­ra­vi­mā- TARVV-MK 219,28nāni | lo­hi­tā­kṣa­ma­yā­ni ta­pta­ka­na­ka­pra­bhā­ṇya­ṅgā­ra­ka­vi­mā­nā­ni | bu­dhā­di­vi­mā­nā­nya­rdha­ga­vyū- TARVV-MK 219,29tā­yā­ma­vi­ṣka­mbhā­ṇi | śu­krā­di­vi­mā­nā­ni rā­hu­vi­mā­na­tu­lya­bā­ha­lyā­ni | rā­hvā­di­vi­mā­nā­ni TARVV-MK 219,30pratyekaṃ caturbhiḥ de­va­sa­ha­srai­ru­hya­nte | na­kṣa­tra­vi­mā­nā­nāṃ pratyekaṃ catvāri de­va­sa­ha­srā­ṇi vā­ha­kā­ni | TARVV-MK 219,31tā­ra­kā­vi­mā­nā­nāṃ pratyekaṃ dve de­va­sa­ha­sre vāhake | rāhvādyā­bhi­yo­gyā­nāṃ rū­pa­vi­kā­rā­śca­ndra- TARVV-MK 219,32vanneyāḥ | na­kṣa­tra­vi­mā­nā­nā­m utkṛṣṭo viṣkambhaḥ krośaḥ | tā­ra­kā­vi­mā­nā­nāṃ vaipulyaṃ jaghanyaṃ TARVV-MK 219,33kro­śa­ca­tu­rbhā­gaḥ | madhyamaṃ sādhikaḥ kro­śa­ca­tu­rbhā­gaḥ | u­tkṛ­ṣṭa­m a­rdha­ga­vyū­ta­m | jyotiṣka- TARVV-MK 219,34vi­mā­nā­nāṃ sa­rva­ja­gha­nya­vai­pu­lyaṃ pa­ñca­dha­nuḥ­śa­tā­ni | jyo­ti­ṣā­mi­ndrāḥ sū­ryā­ca­ndra­ma­saḥ­, te TARVV-MK 219,35cā­'­saṃ­khyā­tāḥ | TARVV-MK 220,01jyo­ti­ṣkā­ṇāṃ ga­ti­vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­ttya­rtha­mā­ha- TA-MK 4.13 me­ru­pra­da­kṣi­ṇā ni­tya­ga­ta­yo nṛloke || TARV-MK 4.13.1me­ru­pra­da­kṣi­ṇa­va­ca­naṃ ga­tya­nta­ra­ni­vṛ­ttya­rtha­m | TARVV-MK 220,03 meroḥ pra­da­kṣi­ṇā me­ru­pra­da­kṣi­ṇā ityu- TARVV-MK 220,04cyante | ki­ma­rtha­m ? ga­tya­nta­ra­ni­vṛ­ttya­rthaṃ vi­pa­rī­tā ga­ti­rmā­bhū­t | TARV-MK 4.13.2gateḥ kṣaṇe kṣa­ṇe­'­nya­tvā­t ni­tya­tvā­bhā­va iti cet; na; ā­bhī­kṣṇya­sya vi­va­kṣi­ta­tvā­t | TARVV-MK 220,06ayaṃ ni­tya­śa­bdaḥ kū­ṭa­sthe­ṣva­vi­ca­le­ṣu bhāveṣu va­rta­te­, gatiśca kṣaṇe kṣa­ṇe­'­nyā­, ta­to­'­syā nityeti TARVV-MK 220,07vi­śe­ṣa­ṇaṃ no­pa­pa­dya­ta iti cet; na; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ā­bhī­kṣṇya­sya vi­va­kṣi­ta­tvā­t | yathā ni­tya­pra­ha- TARVV-MK 220,08sito ni­tya­pra­ja­lpi­ta iti ābhīkṣṇyaṃ gamyata iti, e­va­mi­hā­pi ni­tya­ga­ta­yaḥ a­nu­pa­ra­ta­ga­ta­ya ityarthaḥ | TARV-MK 4.13.3a­ne­kā­ntā­cca | TARVV-MK 220,09 yathā sa­rva­bhā­ve­ṣu dra­vyā­rthā­de­śā­t syā­nni­tya­tvaṃ pa­ryā­yā­rthā­de­śā­t syāda- TARVV-MK 220,10nityatvaṃ tathā ga­tā­va­pī­ti ni­tya­tva­ma­vi­ru­ddha­ma­vi­cche­dā­t | TARV-MK 4.13.4nṛ­lo­ka­gra­ha­ṇaṃ vi­ṣa­yā­rtha­m | TARVV-MK 220,11 ye a­rdha­tṛ­tī­ye­ṣu dvīpeṣu dvayośca sa­mu­dra­yo­rjyo­ti­ṣkā­ste meru- TARVV-MK 220,12pra­di­kṣa­ṇā ni­tya­ga­ta­yo nānye iti vi­ṣa­yā­va­dhā­ra­ṇā­rthaṃ nṛ­lo­ka­gra­ha­ṇaṃ kriyate | TARV-MK 4.13.5ga­ti­kā­ra­ṇā­bhā­vā­da­yu­kti­ri­ti cet; na; ga­ti­ra­tā­bhi­yo­gya­de­va­va­ha­nā­t | TARVV-MK 220,13 syā­nma­ta­m- TARVV-MK 220,14iha loke bhāvānāṃ gatiḥ kā­ra­ṇa­va­tī dṛṣṭā, na ca jyo­ti­ṣka­vi­mā­nā­nāṃ gateḥ kā­ra­ṇa­ma­sti tatasta- TARVV-MK 220,15da­yu­kti­ri­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ga­ti­ra­tā­bhi­yo­gya­de­va­va­ha­nā­t | ga­ti­ra­tā hi ā­bhi­yo­gya- TARVV-MK 220,16devā va­ha­ntī­tyu­ktaṃ pu­ra­stā­t | TARV-MK 4.13.6ka­rma­pha­la­vi­ci­tra­bhā­vā­cca | TARVV-MK 220,17 karmaṇāṃ hi phalaṃ vai­ci­trye­ṇa pacyate ta­ta­ste­ṣāṃ ga­ti­pa­ri­ṇa­ti- TARVV-MK 220,18mu­khe­nai­va ka­rma­pha­la­ma­va­bo­ddha­vya­m | e­kā­da­śa­bhiḥ yo­ja­na­śa­tai­re­ka­viṃ­śai­rme­ru­ma­prā­pya jyotiṣkāḥ prada- TARVV-MK 220,19kṣi­ṇā­śca­ra­nti | TARVV-MK 220,20tatra ja­mbū­dvī­pe dvau sūryau, dvau ca­ndra­ma­sau­, ṣa­ṭpa­ñcā­śa­nna­kṣa­trā­ṇi­, ṣa­ṭsa­pta­tya­dhi­kaṃ gra­ha­śa­ta­m­, TARVV-MK 220,21ekaṃ ko­ṭī­ko­ṭi­śa­ta­sa­ha­sraṃ tra­ya­striṃ­śa­tko­ṭī­ko­ṭi­sa­ha­srā­ṇi na­va­ko­ṭī­ko­ṭi­śa­tā­ni pa­ñcā­śa­cca TARVV-MK 220,22ko­ṭī­ko­ṭya­stā­ra­kā­ṇā­m | la­va­ṇo­de catvāraḥ sūryāḥ, ca­tvā­ra­śca­ndrāḥ­, na­kṣa­trā­ṇāṃ śa­ta­m­, dvā­da­śa­m TARVV-MK 220,23gra­hā­ṇā­m­, trīṇi śatāni dvā­pa­ñcā­śā­ni dve ko­ṭī­ko­ṭi­śa­ta­sa­ha­sre sa­pta­ṣa­ṣṭi­ko­ṭī­ko­ṭi­sa­ha­srā­ṇi TARVV-MK 220,24nava ca ko­ṭī­ko­ṭi­śa­tā­ni tā­ra­kā­ṇā­m | dhā­ta­kī­ṣa­ṇḍe dvādaśa sūryāḥ, dvādaśa candrāḥ, na­kṣa­trā­ṇāṃ TARVV-MK 220,25trīṇi śatāni ṣa­ṭtriṃ­śā­ni­, grahāṇāṃ sahasraṃ ṣa­ṭpa­ñcā­śa­m­, aṣṭau ko­ṭī­ko­ṭi­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi sapta- TARVV-MK 220,26triṃśacca ko­ṭī­ko­ṭi­śa­tā­ni tā­ra­kā­ṇā­m | kālode dvā­ca­tvā­riṃ­śa­dā­di­tyāḥ­, dvā­ca­tvā­riṃ­śa­cca­ndrāḥ­, TARVV-MK 220,27e­kā­da­śa na­kṣa­tra­śa­tā­ni ṣa­ṭsa­pta­tya­dhi­kā­ni­, ṣa­ṭtriṃ­śa­t gra­ha­śa­tā­ni ṣa­ṇṇa­va­tya­dhi­kā­ni­, aṣṭā- TARVV-MK 220,28viṃ­śa­ti­ko­ṭī­ko­ṭi­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi dvā­da­śa­ko­ṭī­ko­ṭi­sa­ha­srā­ṇi na­va­ko­ṭī­ko­ṭi­śa­tā­ni pa­ñcā­śa­cca TARVV-MK 220,29ko­ṭī­ko­ṭya­stā­ra­kā­ṇā­m | pu­ṣka­rā­rdhe dvā­sa­pta­tiḥ sūryāḥ, dvā­sa­pta­ti­śca­ndrāḥ­, dve na­kṣa­tra­sa­ha­sre ṣo­ḍa­śe­, TARVV-MK 220,30triṣaṣṭiḥ gra­ha­śa­tā­ni ṣa­ṭtriṃ­śā­ni | a­ṣṭa­ca­tvā­riṃ­śa­tko­ṭī­ko­ṭi­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi dvā­viṃ­śa­tiḥ koṭī- TARVV-MK 220,31ko­ṭi­sa­ha­srā­ṇi dve ko­ṭī­ko­ṭi­śa­te tā­ra­kā­ṇā­m | bāhye pu­ṣka­rā­rdhe ca jyo­ti­ṣā­mi­ya­me­va saṃkhyā | TARVV-MK 220,32ta­ta­śca­tu­rgu­ṇāḥ pu­ṣka­ra­va­ro­de­, tataḥ parā dviguṇā dviguṇā jyotiṣāṃ saṃkhyā a­va­se­yā | TARVV-MK 220,33jaghanyaṃ tā­ra­kā­nta­raṃ ga­vyū­ta­sa­pta­bhā­gaḥ­, madhyaṃ pa­ñcā­śa­t ga­vyū­tā­niṃ­, utkṛṣṭaṃ yojana- TARVV-MK 220,34sa­ha­sra­m | jaghanyaṃ sū­ryā­nta­raṃ ca­ndrā­nta­raṃ ca na­va­na­va­tiḥ sa­ha­srā­ṇi yo­ja­nā­nāṃ ṣa­ṭśa­tā­ni catvā- TARVV-MK 221,01riṃ­śa­da­dhi­kā­ni | u­tkṛ­ṣṭa­me­kaṃ yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­sraṃ ṣa­ṭśa­tā­ni pa­ṣṭyu­tta­rā­ṇi | ja­mbū­dvī­pā­di­ṣu TARVV-MK 221,02e­kai­ka­sya ca­ndra­ma­saḥ ṣa­ṭṣa­ṣṭi­ko­ṭī­ko­ṭi­sa­ha­srā­ṇi na­va­ko­ṭī­ko­ṭi­śa­tā­ni pa­ñca­sa­pta­ti­śca TARVV-MK 221,03ko­ṭī­ko­ṭyaḥ tā­ra­kā­ṇā­m | a­ṣṭā­śī­ti­rma­hā­gra­hāḥ­, a­ṣṭā­viṃ­śa­ti­rna­kṣa­trā­ṇi pa­ri­vā­raḥ | sūryasya TARVV-MK 221,04ca­tu­ra­śī­ti­ma­ṇḍa­la­śa­ta­m aśītiḥ yo­ja­na­śa­taṃ ja­mbū­dvī­pa­sya a­nta­ra­ma­va­gā­hya pra­kā­śa­ya­ti | TARVV-MK 221,05tatra pa­ñca­ṣa­ṣṭi­ra­bhya­nta­ra­ma­ṇḍa­lā­ni la­va­ṇo­da­syā­nta­strī­ṇi triṃśāni yo­ja­na­śa­tā­nya­va­gā­hya TARVV-MK 221,06pra­kā­śa­ya­ti | tatra ma­ṇḍa­lā­ni bā­hyā­nye­kā­nna­viṃ­śa­ti­śa­ta­m | dvi­yo­ja­na­me­kai­ka­ma­ṇḍa­lā­nta­ra­m | dve TARVV-MK 221,07yojane a­ṣṭa­ca­tvā­riṃ­śa­dyo­ja­nai­ka­ṣa­ṣṭi­bhā­gā­śca e­kai­ka­mu­da­yā­nta­ra­m | ca­tu­śca­tvā­riṃ­śa­dyo­ja­na­sa­ha­sraiḥ TARVV-MK 221,08a­ṣṭā­bhi­śca śa­tai­rviṃ­śai­ra­prā­pya meruṃ sa­rvā­bhya­nta­ra­ma­ṇḍa­le sūryaḥ pra­kā­śa­ya­ti | tasya viṣkambho TARVV-MK 221,09na­va­na­va­tiḥ sa­ha­srā­ṇi ṣa­ṭśa­tā­ni ca­tvā­riṃ­śā­ni yo­ja­nā­nā­m | tadā ahani muhūrtāḥ a­ṣṭā­da­śa TARVV-MK 221,10bhavanti | pa­ñca­sa­ha­srā­ṇi dve śate e­ka­pa­ñcā­śayo­ja­nā­nāṃ e­kā­nna­triṃ­śa­dyo­ja­na­ṣa­ṣṭi­bhā­gā­śca muhūrta- TARVV-MK 221,11ga­ti­kṣe­tra­m | sa­rva­bā­hya­ma­ṇḍa­le caran sūryaḥ pa­ñca­ca­tvā­riṃ­śa­tsa­ha­sraiḥ tribhiśca śataiḥ tri­śai­ryo­ja­nā­nāṃ TARVV-MK 221,12me­ru­ma­prā­pya bhā­sa­ya­ti | tasya viṣkambhaḥ ekaṃ śa­ta­sa­ha­sraṃ ṣaṭ ca śatāni ṣa­ṣṭya­dhi­kā­ni yo­ja­nā­nā­m | TARVV-MK 221,13tadā di­va­sa­sya dvādaśa muhūrtāḥ | pa­ñca­sa­ha­srā­ṇi trīṇi śatāni pa­ñco­tta­rā­ṇi yo­ja­nā­nāṃ TARVV-MK 221,14pa­ñca­da­śa­yo­ja­na­ṣa­ṣṭi­bhā­gā­śca mu­hū­rta­ga­ti­kṣe­tra­m | tadā e­ka­triṃ­śa­dyo­ja­na­sa­ha­sre­ṣu aṣṭāsu ca TARVV-MK 221,15yo­ja­na­śa­te­ṣu a­rdha­dvā­triṃ­śe­ṣu sthito dṛśyate | sa­rvā­bhya­nta­ra­ma­ṇḍa­le da­rśa­na­vi­ṣa­ya­pa­ri­mā­ṇaṃ prā­gu­kta­m | TARVV-MK 221,16madhye hā­ni­vṛ­ddhi­kra­mo ya­thā­ga­maṃ ve­di­ta­vyaḥ | ca­ndra­ma­ṇḍa­lā­ni pa­ñca­da­śa­, dvī­pā­va­gā­haḥ sa­mu­drā­va- TARVV-MK 221,17gāhaśca sū­rya­va­dve­di­ta­vyaḥ | dvī­pā­bhya­nta­re pañca ma­ṇḍa­lā­ni | sa­mu­dra­ma­dhye daśa | sa­rva­bā­hyā­bhya­nta­ra- TARVV-MK 221,18ma­ṇḍa­la­vi­ṣka­mbha­vi­dhiḥ­, me­ru­ca­ndrā­nta­ra­pra­mā­ṇaṃ ca sū­rya­va­t pra­tye­ta­vya­m | pa­ñca­da­śā­nāṃ ma­ṇḍa­lā­nā- TARVV-MK 221,19ma­nta­rā­ṇi ca­tu­rda­śa | ta­trai­kai­ka­sya ma­ṇḍa­lā­nta­ra­sya pramāṇaṃ pa­ñca­triṃ­śa­dyo­ja­nā­ni yo­ja­nai­ka­ṣa­ṣṭi- TARVV-MK 221,20bhā­gā­striṃ­śa­t ta­dbhā­ga­sya catvāraḥ sa­pta­bhā­gāḥ 35-- | sa­rvā­bhya­nta­ra­ma­ṇḍa­le pa­ñca­sa­ha­srā­ṇi TARVV-MK 221,21tri­sa­pta­tya­dhi­kā­ni yo­ja­nā­nāṃ sa­pta­sa­pta­ti­rbhā­ga­śa­tā­ni ca­tu­śca­tvā­riṃ­śā­ni maṇḍalaṃ tra­yo­da­śa­bhi- TARVV-MK 221,22rbhā­ga­sa­ha­sraiḥ sa­pta­bhi­śca bhā­ga­śa­taiḥ pa­ñca­viṃ­śaiḥ chitvā a­va­śi­ṣṭā­ni candraḥ e­kai­ke­na mu­hū­rte­na TARVV-MK 221,23gacchati | sa­rva­bā­hya­ma­ṇḍa­le pa­ñca­sa­ha­srā­ṇi śataṃ ca pa­ñca­viṃ­śaṃ yo­ja­nā­nā­m e­kā­nna­sa­pta­ti­rbhā­ga- TARVV-MK 221,24śatāni na­va­tya­dhi­kā­ni maṇḍalaṃ tra­yo­da­śa­bhiḥ bhā­ga­sa­ha­sraiḥ sa­pta­bhi­śca bhā­ga­śa­taiḥ pa­ñca­viṃ­śaiḥ TARVV-MK 221,25chi­tvā­'­va­śi­ṣṭā­ni candraḥ e­kai­ke­na mu­hū­rte­na gacchati | da­rśa­na­vi­ṣa­ya­pa­ri­mā­ṇaṃ sū­rya­va­dve­di­ta­vya­m | TARVV-MK 221,26hā­ni­vṛ­ddhi­vi­dhā­naṃ ca ya­thā­ga­ma­ma­va­se­ya­m | pa­ñca­yo­ja­na­śa­tā­ni da­śo­tta­rā­ṇi sū­ryā­ca­ndra­ma­so­ścā­ra- TARVV-MK 221,27kṣe­tra­vi­ṣka­mbhaḥ | TARVV-MK 221,28ga­ti­ma­jjyo­tiḥ­saṃ­ba­ndhe­na vya­va­hā­ra­kā­la­pra­ti­pa­ttya­rtha­mā­ha- TA-MK 4.14 tatkṛtaḥ kā­la­vi­bhā­gaḥ || TARVV-MK 221,30taditi ki­ma­rtha­m ? TARV-MK 4.14.1ga­ti­ma­jjyo­tiḥ­pra­ti­ni­rde­śā­rthaṃ­ta­dva­ca­na­m | TARVV-MK 221,31 ga­ti­ma­tāṃ jyotiṣāṃ pra­ti­ni­rde­śā­rthaṃ­ta­di­tyu­cya­te | TARVV-MK 221,32na hi ke­va­la­yā gatyā nāpi ke­va­lai­rjyo­ti­rbhiḥ kālaḥ pa­ri­cchi­dya­te­, a­nu­pa­la­bdhe­ra­pa­ri­va­rta­nā­cca | TARV-MK 4.14.2jyo­tiḥ­pa­ri­va­rta­na­la­bhyo hi kā­la­pa­ri­cche­daḥ | TARVV-MK 222,01 kālo dvividho vyā­va­hā­ri­ko mukhyaśca | TARVV-MK 222,02tatra vyā­va­hā­ri­kaḥ kā­la­vi­bhā­gaḥ tatkṛtaḥ sa­ma­yā­va­li­kā­di­rvyā­khyā­taḥ­, kri­yā­vi­śe­ṣa­pa­ri­cchi­nnaḥ TARVV-MK 222,03a­nya­syā­pa­ri­cchi­nna­sya pa­ri­cche­da­he­tuḥ | mu­khyo­'­nyo va­kṣya­mā­ṇa­la­kṣa­ṇaḥ | TARVV-MK 222,04āha — na mukhyaḥ kā­lo­'­sti sū­ryā­di­ga­ti­vya­ti­ri­kto li­ṅgā­bhā­vā­t | api ca, kalānāṃ TARVV-MK 222,05samūhaḥ kālaḥ, kalāśca kri­yā­va­ya­vāḥ | kiñca, pa­ñcā­sti­kā­yo­pa­de­śā­t pa­ñcai­vā­sti­kā­yā TARVV-MK 222,06āgame u­pa­di­ṣṭā na ṣaṣṭhaḥ, tato na mukhyaḥ kā­lo­'­sti­; i­tya­pa­rī­kṣi­tā­bhi­dhā­na­me­ta­t­; yattāva- TARVV-MK 222,07duktam — li­ṅgā­bhā­vā­nnā­sti mukhyaḥ kāla iti; a­tro­cya­te-TARV-MK 4.14.3kriyāyāṃ kāla iti gau­ṇa­vya­va­hā­ra­da­rśa­nā­t mu­khya­si­ddhiḥ | TARVV-MK 222,08 yo­'­ya­mā­di­tya­ga­ma­nā­dau TARVV-MK 222,09kriyeti rūḍheḥ kāla iti vya­va­hā­raḥ kā­la­ni­rva­rta­nā­pū­rva­kaḥ­, mukhyasya kā­la­syā­sti­tvaṃ ga­ma­ya­ti | TARVV-MK 222,10nahi mukhye ga­vya­sa­ti vāhīke gauṇe go­śa­bda­sya vya­va­hā­ro yujyate | TARV-MK 4.14.4ata eva na ka­lā­sa­mū­ha eva kālaḥ | TARVV-MK 222,11 ata eva | kuta eva ? mukhyasya kā­la­syā­sti­tvā- TARVV-MK 222,12deva, kalānāṃ samūha eva kāla iti vya­pa­de­śo no­pa­pa­dya­te | kalyate kṣipyate preryate yena kriyā- TARVV-MK 222,13vaddravyaṃ sa kālaḥ, tasya vi­sta­re­ṇa nirṇaya u­tta­ra­tra vakṣyate | TARV-MK 4.14.5pra­de­śa­pra­ca­yā­bhā­vā­da­sti­kā­ye­ṣva­nu­pa­de­śaḥ | TARVV-MK 222,14 pra­de­śa­pra­ca­yo hi kāyaḥ sa e­ṣā­ma­sti te TARVV-MK 222,15a­sti­kā­yā iti jī­vā­da­yaḥ pañcaiva u­pa­di­ṣṭāḥ | kālasya tve­ka­pra­de­śa­tvā­da­sti­kā­ya­tvā­bhā­vaḥ | TARVV-MK 222,16yadi hi a­sti­tva­me­va asya na syāt ṣa­ṭdra­vyo­pa­de­śo na yuktaḥ syāt | kālasya hi dravyatva- TARVV-MK 222,17ma­styā­ga­me | pa­ra­la­kṣa­ṇā­bhā­vaḥ sva­la­kṣa­ṇo­pa­de­śa­sa­dbhā­vā­t | TARVV-MK 222,18i­ta­ra­tra jyo­ti­ṣā­ma­va­sthā­pra­ti­pā­da­nā­rtha­mā­ha- TA-MK 4.15 ba­hi­ra­va­sthi­tāḥ || TARVV-MK 222,20ba­hi­ri­tyu­cya­te | kuto bahiḥ ? nṛ­lo­kā­t | ka­tha­ma­va­ga­mya­te ? a­rtha­va­śā­dvi­bha­kti­pa­ri­ṇā­ma iti | TARV-MK 4.15.1nṛloke ni­tya­ga­ti­va­ca­nā­da­nya­trā­va­sthā­na­si­ddhi­ri­ti cet; na; u­bha­yā­si­ddheḥ | TARVV-MK 222,21 syā­nma­ta­m- TARVV-MK 222,22‘­nṛ­lo­ke ni­tya­ga­ta­yaḥ­’ iti va­ca­nā­t anyatra a­va­sthā­naṃ jyotiṣāṃ si­ddha­m­, ato ba­hi­ra­va­sthi­tā TARVV-MK 222,23iti va­ca­na­ma­na­rtha­ka­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? u­bha­yā­si­ddheḥ | nṛ­lo­kā­da­nya­tra ba­hi­rjyo­ti­ṣā­ma- TARVV-MK 222,24sti­tva­ma­va­sthā­naṃ cā­'­pra­si­ddhaṃ a­ta­sta­du­bha­ya­si­ddhya­rthaṃ ‘­ba­hi­ra­va­sthi­tāḥ­’ i­tyu­cya­te | asati hi TARVV-MK 222,25va­ca­ne­, nṛloke eva santi ni­tya­ga­ta­ya­śca i­tya­va­ga­mye­ta | TARVV-MK 222,26tu­rī­ya­sya ni­kā­ya­sya sā­mā­nya­saṃ­jñā­kī­rta­nā­rtha­mā­ha — TA-MK 4.16 vai­mā­ni­kāḥ || TARV-MK 4.16.1vai­mā­ni­ka­gra­ha­ṇa­ma­dhi­kā­rā­rtha­m | TARVV-MK 222,28 ita ūrdhvaṃ ye vakṣyante teṣu vai­mā­ni­ka­saṃ­pra­tya­yaḥ kathaṃ TARVV-MK 222,29syāt i­tya­dhi­kā­raḥ kriyate | vi­śe­ṣe­ṇa ā­tma­sthā­n su­kṛ­ti­no mā­na­ya­ntī­ti vi­mā­nā­ni­, vimā- TARVV-MK 222,30neṣu bhavā vai­mā­ni­kāḥ | tāni vi­mā­nā­ni tri­vi­dhā­ni — indraka-śreṇi-pu­ṣpa­pra­kī­rṇa­ka­bhe­de­na | tatrendra- TARVV-MK 222,31ka­vi­mā­nā­ni i­ndra­va­nma­dhye­'­va­sthi­tā­ni | teṣāṃ ca­ta­sṛ­ṣu dikṣu ā­kā­śa­pra­de­śa­śre­ṇi­va­da­va­sthā­nā­t TARVV-MK 222,32śre­ṇi­vi­mā­nā­ni | vidikṣu pra­kī­rṇa­pu­ṣpa­va­t a­va­sthā­nā­t pu­ṣpa­pra­kī­rṇa­kā­ni | TARVV-MK 222,33teṣāṃ vai­mā­ni­kā­nāṃ bhe­dā­va­bo­dha­nā­rtha­mā­ha- TARVV-MK 223,01TA-MK 4.17 ka­lpo­pa­pa­nnāḥ ka­lpā­tī­tā­śca || TARVV-MK 223,03ka­lpe­ṣū­pa­pa­nnāḥ ka­lpo­pa­pa­nnāḥ­, ka­lpā­na­tī­tāḥ ka­lpā­tī­tāḥ | TARV-MK 4.17.1grai­ve­ya­kā­di­ṣu na­vā­di­ka­lpa­nā­saṃ­bha­vā­t ka­lpa­tva­pra­sa­ṅga iti cet; na; u­kta­tvā­t | TARVV-MK 223,04 TARVV-MK 223,05syā­nma­ta­m — na­va­grai­ve­ya­kā na­vā­nu­di­śāḥ pa­ñcā­nu­tta­rāḥ iti ca ka­lpa­nā­saṃ­bha­vā­t te­ṣā­ma­pi TARVV-MK 223,06ka­lpa­tva­pra­sa­ṅga iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? u­kta­tvā­t | u­kta­me­ta­t — i­ndrā­di­da­śa­ta­ya­ka­lpa­nā- TARVV-MK 223,07sa­dbhā­vā­t kalpā iti | na­va­grai­ve­ya­kā­di­ṣu i­ndrā­di­ka­lpa­nā nāsti te­ṣā­ma­ha­mi­ndra­tvā­t | TARVV-MK 223,08te­ṣā­ma­va­sthā­na­vi­śe­ṣa­ni­rjñā­nā­rtha­mā­ha- TA-MK 4.18 u­pa­ryu­pa­ri || TARV-MK 4.18.1u­pa­ryu­pa­ri­va­ca­na­ma­ti­rya­ga­sa­ma­sthi­ti­pra­ti­pa­ttya­rtha­m | TARVV-MK 223,10 na jyo­ti­ṣka­va­tti­rya­ga­va­sthi­tā nāpi TARVV-MK 223,11vya­nta­ra­va­da­sa­ma­sthi­ta­ya iti pra­ti­pa­ttya­rtha­mu­pa­ryu­pa­rī­tyu­cya­te | ka­tha­ma­tra dvitvam ? ­“­sā­mī­pye­'­dho­'­dhyu- TARVV-MK 223,12pari” iti | nanu ca, nātra sā­mī­pya­ma­sti a­saṃ­khye­ya­yo­ja­nā­nta­ra­tvā­tte­ṣā­m­; TARVV-MK 223,13naiṣa doṣaḥ; tu­lya­jā­tī­ye­nā­'­vya­va­dhā­naṃ sā­mī­pya­m | na ca teṣāṃ tu­lya­jā­tī­yaṃ vya­va­dhā­ya­kaṃ vivakṣi- TARVV-MK 223,14tam | idaṃ vi­cā­rya­te — ki­ma­trā­dhe­ya­tve­na ka­lpya­mā­nā devāḥ, uta vi­mā­nā­ni­, ā­ho­svi­t kalpā TARVV-MK 223,15iti, kiṃ vā kā­ma­cā­raḥ ? TARV-MK 4.18.2devā iti cet; na; a­ni­ṣṭa­tvā­t | TARVV-MK 223,16 yadi devā u­pa­ryu­pa­rī­tya­ne­nā­bhi­saṃ­ba­dhya­nte­; tanna; TARVV-MK 223,17kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­ni­ṣṭa­tvā­t | devānāṃ hi u­pa­ryu­pa­ri a­va­sthā­na­ma­ni­ṣṭa­m | TARV-MK 4.18.3vi­mā­nā­ni iti cet; na; śre­ṇi­pra­kī­rṇa­kā­nāṃ ti­rya­ga­va­sthā­nā­t | TARVV-MK 223,18 atha vi­mā­nā­nyu­pa- TARVV-MK 223,19ryu­pa­rī­ti ka­lpya­nte­; tadapi no­pa­pa­dya­te­; śre­ṇi­pra­kī­rṇa­kā­nāṃ ti­rya­ga­va­sthā­nā­t | śre­ṇi­vi­mā­nā­ni TARVV-MK 223,20pu­ṣpa­pra­kī­rṇa­ka­vi­mā­nā­ni ca pra­tī­ndra­kaṃ ti­rya­ga­va­sthi­tā­ni iti i­he­ṣya­nte | TARV-MK 4.18.4kalpā iti ce­da­do­ṣaḥ | TARVV-MK 223,21 yadi kalpāḥ; na doṣo bhavati | ‘yathā na doṣaḥ ta­thā­stu­’ kalpā TARVV-MK 223,22hi u­pa­ryu­pa­ri­sthi­tā iti | TARV-MK 4.18.5u­pa­sa­rja­na­tvā­da­na­bhi­saṃ­ba­ndha iti cet; na; dṛ­ṣṭa­tvā­t | TARVV-MK 223,23 syā­de­ta­t — ka­lpo­pa­pa­nnā ityatra TARVV-MK 223,24ka­lpa­gra­ha­ṇa­mu­pa­sa­rja­naṃ tenātra saṃbandho no­pa­pa­dya­te iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? dṛ­ṣṭa­tvā­t | dṛṣṭo TARVV-MK 223,25hi u­pa­sa­rjanī­bhū­ta­syā­pi arthasya bu­ddhyā­'­pe­kṣi­ta­sya vi­śe­ṣa­ṇe­nā­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ | ‘­rā­ja­pu­ru­ṣo­'­ya­m | TARVV-MK 223,26kasya ? rājñaḥ’ iti, e­va­mi­hā­pi pra­tyā­sa­tteḥ buddhyā u­pa­sa­rja­na­ma­pi ka­lpa­gra­ha­ṇa­ma­bhi­saṃ­ba­dhya­te uparyu- TARVV-MK 223,27pari kalpā iti | TARVV-MK 223,28atha ka­lpā­tī­te­ṣu ki­ma­bhi­saṃ­ba­dhya­te ? vi­mā­nā­ni | yadyevaṃ kiyatsu ka­lpa­vi­mā­ne­ṣu te devā TARVV-MK 223,29bhavanti ityata āha- TA-MK 4.19 sau­dha­rmai­śā­na­sā­na­tku­mā­ra­mā­he­ndra­bra­hmabra­hmo­tta­ra­lā­nta­va­kā­pi­ṣṭha­śu­kra­ma­hā­śu­kra- śa­tā­ra­sa­ha­srā­re­ṣvā­na­ta­prā­ṇa­ta­yo­rā­ra­ṇā­'­cyu­ta­yo­rna­va­su grai­ve­ya­ke­ṣu vijaya- vai­ja­ya­nta­ja­ya­ntā­'­pa­rā­ji­te­ṣu sa­rvā­rtha­si­ddhau ca || TARVV-MK 223,33ka­tha­me­ṣāṃ sau­dha­rmā­dī­nāṃ ka­lpā­bhi­dhā­na­m ? TARV-MK 4.19.1cā­tu­ra­rthi­ke­nā­'­ṇā sva­bhā­va­to vā ka­lpā­bhi­dhā­na­m | TARVV-MK 224,01 cā­tu­ra­rthi­ke­na aṇā sva­bhā­va­to vā TARVV-MK 224,02ka­lpa­syā­bhi­dhā­naṃ bhavati | atha ka­tha­mi­ndrā­bhi­dhā­na­m ? TARV-MK 4.19.2sva­bhā­va­taḥ sā­ha­ca­ryā­dvā i­ndrā­bhi­dhā­na­m | TARVV-MK 224,03 sva­bhā­va­to vā sā­ha­ca­ryā­dvā i­ndrā­bhi­dhā­naṃ draṣṭa- TARVV-MK 224,04vyam | ta­tka­tha­mi­ti cet ? ucyate — sudharmā nāma sabhā, sā a­smi­nna­stī­tya­ṇ saudharmaḥ kalpaḥ, TARVV-MK 224,05“­ta­da­smi­n­” ityaṇ ta­tka­lpa­sā­ha­ca­ryā­di­ndro­'­pi saudharmaḥ | īśāno nāma TARVV-MK 224,06indraḥ sva­bhā­va­taḥ­, ī­śā­na­sya nivāsaḥ kalpaḥ ai­śā­naḥ­, ­“­ta­sya ni­vā­saḥ­”TARVV-MK 224,07i­tya­ṇ­, ta­tsā­ha­ca­ryā­di­ndro­'­pi aiśānaḥ | sa­na­tku­mā­ro nāma indraḥ sva­bhā­va­taḥ­, tasya nivāsaḥ TARVV-MK 224,08kalpaḥ sā­na­tku­mā­raḥ­, ta­tsā­ha­ca­ryā­di­ndro­'­pi sā­na­tku­mā­raḥ | mahendro nāma indraḥ sva­bhā­va­taḥ­, tasya TARVV-MK 224,09nivāsaḥ kalpaḥ mā­he­ndraḥ­, ta­tsā­ha­ca­ryā­t i­ndro­'­pi māhendraḥ | brahmā indraḥ tasya loko bra­hma­lo­kaḥ TARVV-MK 224,10kalpaḥ, evaṃ bra­hmo­tta­ra­śca | brahmaṇaḥ indrasya nivāsaḥ brāhma iti ka­lpā­bhi­dhā­naṃ bha­va­ti­, tatsāha- TARVV-MK 224,11caryād brāhma i­tī­ndra­syā­'­bhi­dhā­na­m | lā­nta­va­sya indrasya nivāsaḥ lāntavaḥ kalpaḥ, ta­tsā­ha­ca­ryā­dvā TARVV-MK 224,12i­ndro­'­pi lāntavaḥ | śukrasya indrasya nivāsaḥ śaukraḥ kalpaḥ, ta­tsā­ha­ca­ryā­t i­ndro­'­pi śaukraḥ | TARVV-MK 224,13athavā śukraḥ kalpaḥ, ta­tsā­ha­ca­ryā­t i­ndro­'­pi śukraḥ | śa­tā­ra­sye­ndra­sya nivāsaḥ śātāra iti kalpaḥ, TARVV-MK 224,14ta­tsā­ha­ca­ryā­di­ndro­'­pi śā­tā­raḥ­, | athavā śatāraḥ kalpaḥ ta­tsā­ha­ca­ryā­t i­ndro­'­pi śatāraḥ | TARVV-MK 224,15sa­ha­srā­ra­syā­pye­va­m | ā­na­ta­sye­ndra­sya nivāsaḥ ānataḥ kalpaḥ, ta­tsā­ha­ca­ryā­t i­ndro­'­pi ānataḥ | TARVV-MK 224,16athavā ānataḥ kalpaḥ, ta­tsā­ha­ca­ryā­t i­ndro­'­pyā­na­taḥ | prā­ṇa­ta­sya indrasya nivāsaḥ prāṇataḥ kalpaḥ TARVV-MK 224,17ta­tsā­ha­ca­ryā­t i­ndro­'­pi prāṇataḥ | athavā prāṇataḥ kalpaḥ ta­tsa­ha­ca­ri­ta i­ndro­'­pi prāṇataḥ | āra- TARVV-MK 224,18ṇasya indrasya nivāsaḥ āraṇaḥ kalpaḥ, ta­tsā­ha­ca­ryā­t i­ndro­'­pyā­ra­ṇaḥ | athavā āraṇaḥ kalpaḥ, TARVV-MK 224,19ta­tsa­ha­ca­ri­ta i­ndro­'­pyā­ra­ṇaḥ | a­cyu­ta­sye­ndra­sya nivāsaḥ ācyutaḥ kalpaḥ, ta­tsā­ha­ca­ryā­t i­ndro­'­pyā- TARVV-MK 224,20cyutaḥ | athavā acyutaḥ kalpaḥ, ta­tsa­ha­ca­ri­ta i­ndro­'­pya­cyu­taḥ | lo­ka­pu­ru­ṣa­sya grī­vā­sthā­nī­ya­tvā­t TARVV-MK 224,21grīvāḥ, grīvāsu bhavāni grai­ve­ya­kā­ṇi vi­mā­nā­ni­, ta­tsā­ha­ca­ryā­t indrā api grai­ve­ya­kāḥ | vijayā- TARVV-MK 224,22da­yo­'­nva­rtha­saṃ­jñāḥ a­bhyu­da­ya­vi­ghna­he­tu­vi­ja­yā­t | sa­rvā­rthā­nāṃ si­ddhe­śca­, vi­ja­yā­dī­ni vi­mā­nā­ni­, TARVV-MK 224,23ta­tsā­ha­ca­ryā­t indrā api vi­ja­yā­di­nā­mā­naḥ | TARVV-MK 224,24atha kimarthaṃ sa­rvā­rtha­si­ddha­sya pṛ­tha­ggra­ha­ṇaṃ na taiḥ saha dvandvaḥ kartavyaḥ ? TARV-MK 4.19.3sa­rvā­rtha­si­ddha­sya pṛ­tha­ggra­ha­ṇaṃ sthi­tyā­di­vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­ttya­rtha­m | TARVV-MK 224,25 vi­ja­yā­di­ṣu caturṣu jaghanyā TARVV-MK 224,26sthi­ti­rdvā­triṃ­śa­tsā­ga­ro­pa­māḥ sā­dhi­kāḥ­; utkṛṣṭā tra­ya­striṃ­śa­tsā­ga­ro­pa­māḥ | sa­rvā­rtha­si­ddhejaghanyo- TARVV-MK 224,27tkṛṣṭā ca tra­ya­striṃ­śa­tsā­ga­ro­pa­mā | yaḥ prabhāvaḥ sa­rvā­rtha­si­ddhaika­de­va­sya nāsau sa­rva­vi­ja­yā­di­de­vā- TARVV-MK 224,28nām i­tye­va­mā­di­vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­ttya­rthaṃ vi­ja­yā­di­bhyaḥ sa­rvā­rtha­si­ddha­sya pṛ­tha­ggra­ha­ṇaṃ kriyate | TARV-MK 4.19.4grai­ve­ya­kā­dī­nāṃ pṛ­tha­ggra­ha­ṇaṃ ka­lpā­tī­ta­tva­ni­rjñā­pa­nā­rtha­m | TARVV-MK 224,29sau­gha­rmā­da­yaḥ a­cyu­tā­ntā dvādaśa TARVV-MK 224,30kalpāḥ, ta­to­'­nye ka­lpā­tī­tā i­tye­ta­sya ni­rjñā­pa­nā­rthaṃ grai­ve­ya­kā­dī­nāṃ pṛthak grahaṇaṃ kriyate | TARV-MK 4.19.5na­va­śa­bda­sya vṛ­ttya­ka­ra­ṇaṃ a­nu­di­śa­sū­ca­nā­rtha­m | TARVV-MK 224,31 na­va­śa­bda­sya grai­ve­ya­ka­śa­bde­na vṛttiḥ kartavyā TARVV-MK 224,32na­va­grai­ve­ya­ke­ṣvi­ti­, ta­da­ka­ra­ṇa­m a­nyā­nya­pi nava santi i­tye­ta­sya sū­ca­nā­rtha­m­, tena a­nu­di­śa­saṃ­gra­haḥ TARVV-MK 225,01kṛto bhavati | i­ta­ra­thā hi laghvarthā vṛttiḥ kriyeta | ki­mi­da­ma­nu­di­śa­mi­ti ? pra­ti­di­śa­mi­tya­rthaḥ | TARVV-MK 225,02di­kśa­bda­sya śa­ra­tpra­bhṛ­ti­ṣu pāṭhāt ḍaḥ a­nu­di­śaṃ vi­mā­nā­ni a­nu­di­śa­vi­mā­nā­ni | TARVV-MK 225,03ā­kā­rā­nto vā di­śā­śa­bdo di­kpa­ryā­ya­vā­cī iti te­nā­no­rvṛ­ttiḥ | TARV-MK 4.19.6u­pa­ryu­pa­rī­tya­ne­na dva­yo­rdva­yo­ra­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ | TARVV-MK 225,04 ā­ga­mā­'­pe­kṣa­yā vyavasthā bhavati iti uparyu- TARVV-MK 225,05pa­rī­tya­ne­na dva­yo­rdva­yo­ra­bhi­saṃ­ba­ndho ve­di­ta­vyaḥ | prathamau sau­dha­rmai­śā­na­ka­lpau­, ta­yo­ru­pa­ri sā­na­tku­mā­ra- TARVV-MK 225,06māhendrau | ta­yo­ru­pa­ri bra­hma­lo­ka­bra­hmo­tta­rau | ta­yo­ru­pa­ri lā­nta­va­kā­pi­ṣṭhau | ta­yo­ru­pa­ri śu­kra­ma­hā- TARVV-MK 225,07śukrau | ta­yo­ru­pa­ri śa­tā­ra­sa­ha­srā­rau | ta­yo­ru­pa­ri ā­na­ta­prā­ṇa­tau | ta­yo­ru­pa­ri ā­ra­ṇā­'­cyu­tau | TARV-MK 4.19.7pra­tye­ka­mi­ndra­saṃ­ba­ndho madhye pra­ti­dva­ya­m | TARVV-MK 225,08 pra­tye­ka­mi­ndra­saṃ­ba­ndho ve­di­ta­vyaḥ­, madhye prati- TARVV-MK 225,09dvayam | sau­dha­rmai­śā­na­ka­lpa­yo­rdvā­vi­ndrau | sā­na­tku­mā­ra­mā­he­ndra­yo­rdvau | bra­hma­lo­ka­bra­hmo­tta­ra­yo­re­kaḥ TARVV-MK 225,10brahmā nāma | lā­nta­va­kā­pi­ṣṭha­yo­re­ko lā­nta­vā­'­'­khyaḥ | śu­kra­ma­hā­śu­kra­yo­re­kaḥ śu­kra­saṃ­jñaḥ | TARVV-MK 225,11śa­tā­ra­sa­ha­srā­ra­yo­re­kaḥ śa­tā­ra­nā­mā | ā­na­ta­prā­ṇa­ta­yo­rdvau | ā­ra­ṇā­'­cyu­ta­yo­rdvau | TARV-MK 4.19.8tathā co­tta­ra­yoḥ pṛ­tha­gva­ca­na­ma­rtha­va­t | TARVV-MK 225,12 evaṃ kṛtvā u­tta­ra­yoḥ pṛ­tha­gva­ca­na­ma­rtha­va­t bhavati- TARVV-MK 225,13ā­na­ta­prā­ṇa­ta­yo­rā­ra­ṇā­'­cyu­ta­yo­ri­ti | i­ta­ra­thā hi laghvartha eka eva dvandvaḥ kriyeta | tadyathā- TARVV-MK 225,14asmād bhū­mi­ta­lā­nna­va­na­va­ti­ryo­ja­na­sa­ha­srā­ṇi ca­tvā­riṃ­śa­cca yo­ja­nā­nyu­tpa­tya sau­dha­rmai­śā­na­ka­lpau TARVV-MK 225,15bhavataḥ | ta­yo­re­ka­triṃ­śa­d vi­mā­na­pra­stā­rāḥ — ṛtu-candra-vimala-valgu-vīra-aruṇa-nandana-nalina- TARVV-MK 225,16lohita-kāñcana-vañcan-māruta-ṛddhīśa-vaiḍūrya-rucaka-rucira-aṅka-sphaṭika-ta­pa­nī­ya-megha-hāridra- TARVV-MK 225,17padma-lo­hi­tā­kṣa-vajra-na­ndyā­va­rta-pra­bha­ṅka­ra-piṣṭaka-gaja-mastaka-ci­tra­pra­bhā­saṃ­jñāḥ | ma­nda­ra­cū­li- TARVV-MK 225,18kāyā upari ṛ­tu­vi­mā­na­m­, ta­yo­ra­nta­raṃ vā­lā­gra­mā­tra­m | ṛ­tu­vi­mā­nā­cca­ta­sṛ­ṣu dikṣu catasro TARVV-MK 225,19vi­mā­na­śre­ṇyo ni­rga­tāḥ­, pratyekaṃ dvi­ṣa­ṣṭi­vi­mā­na­saṃ­khyāḥ | vidikṣu pu­ṣpa­pra­kī­rṇa­ka­vi­mā­nā­ni | TARVV-MK 225,20evam e­kai­ka­śre­ṇī­vi­mā­na­hā­ni­rā­pra­bhā­vi­mā­nā­dve­di­ta­vyā | e­kai­ka­pra­stā­rā­nta­ra­ma­saṃ­khye­yā­ni TARVV-MK 225,21yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi | tatra pra­bhā­saṃ­jñā­di­ndra­ka­vi­mā­nā­d da­kṣi­ṇa­syāṃ diśi śreṇyāṃ dvā­triṃ­śa­dvi­mā­na- TARVV-MK 225,22saṃ­khyā­yā­ma­ṣṭā­da­śaṃ śre­ṇī­vi­mā­naṃ ta­tka­lpa­vi­mā­na­m | tasya svastika — va­rdha­mā­na-vi­śru­tā­khyā­stra­yaḥ TARVV-MK 225,23prākārāḥ | tatra bā­hya­prā­kā­rā­nta­ra­ni­vā­sī­ni a­nī­kā­ni pā­ri­ṣa­dā­śca | ma­dhya­prā­kā­rā­nta­ra- TARVV-MK 225,24ni­vā­si­nastri­da­śa­sa­ci­vāḥ­, a­bhya­nta­ra­prā­kā­ra­ni­vā­sī de­va­rā­jaḥ śakraḥ saudharma iti cocyate | TARVV-MK 225,25tasya vi­mā­na­sya ca­ta­sṛ­ṣu dikṣu catvāri na­ga­rā­ṇi — kāñcana-a­śo­ka­ma­ndi­ra-masāra-ga­lva­saṃ­jñā­ni | TARVV-MK 225,26tasya dvā­triṃ­śa­dvi­mā­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi­, tra­ya­striṃ­śa­t trā­ya­striṃ­śāḥ­, ca­tu­ra­śī­ti­rā­tma­ra­kṣa­sa­ha­srā­ṇi­, TARVV-MK 225,27tisraḥ pa­ri­ṣa­daḥ­, sa­ptā­nī­kā­ni­, ca­tu­ra­śī­tiḥ sā­mā­ni­ka­sa­ha­srā­ṇi­, catvāro lo­ka­pā­lāḥ­, padmā TARVV-MK 225,28śivā sujātā sulasā añjukā kālindī śyāmā bhā­nu­ri­tye­tā a­ṣṭā­va­gra­ma­hi­ṣyaḥ | anyāni TARVV-MK 225,29ca­tvā­riṃ­śa­dva­lla­bhi­kā­nāṃ devīnāṃ sa­ha­srā­ṇi | sa­rvā­ścai­tā a­gra­ma­hi­ṣyo va­lla­bhi­kā­śca pratyekaṃ TARVV-MK 225,30pa­ñca­pa­lyo­pa­ma­sthi­ti­kāḥ ṣo­ḍa­śa­de­vī­sa­ha­sra­pa­ri­vṛ­tāḥ | ekaikā cā­'­gra­ma­hi­ṣī va­lla­bhi­kā ca TARVV-MK 225,31ṣo­ḍa­śa­de­vī­rū­pa­sa­ha­sra­vi­ka­ra­ṇa­sa­ma­rthā | tatra śa­kra­syā­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­t samitā nāma, dvādaśa- TARVV-MK 226,01sa­ha­srā­ṇi devānāṃ pa­ñca­pa­lyo­pa­mā­yu­ṣā­m | candrā nāma ma­dhya­pa­ri­ṣa­t ca­tu­rda­śa­sa­ha­srā­ṇi devānāṃ TARVV-MK 226,02ca­tuḥ­pa­lyo­pa­mā­yu­ṣā­m | jā­tu­rnā­ma bā­hya­pa­ri­ṣa­t ṣo­ḍa­śa­sa­ha­srā­ṇi devānāṃ tri­pa­lyo­pa­mā­yu­ṣā­m | TARVV-MK 226,03ā­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­di de­vā­nā­me­kai­ka­sya devasya devyaḥ sa­pta­śa­ta­saṃ­khyāḥ a­rdha­tṛ­tī­ya­pa­lyo­pa­ma­sthi­ta­yaḥ | TARVV-MK 226,04ma­dhya­ma­pa­ri­ṣa­di de­vā­nā­me­kai­ka­sya devasya devyaḥ ṣa­ṭśa­ta­saṃ­khyāḥ dvi­pa­lyo­pa­ma­sthi­ta­yaḥ | bāhya- TARVV-MK 226,05pa­ri­ṣa­di de­vā­nā­me­kai­ka­sya devasya devyaḥ pa­ñca­śa­ta­saṃ­khyāḥ a­dhya­rdha­pa­lyo­pa­ma­sthi­ta­yaḥ­, tā­va­dde­vī- TARVV-MK 226,06rū­pa­vi­ka­ra­ṇa­sa­ma­rthāḥ | a­ṣṭā­nā­ma­pi a­gra­ma­hi­ṣī­ṇā­ma­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­t sa­pta­de­vī­śa­tā­ni | madhyama- TARVV-MK 226,07pa­ri­ṣa­t ṣa­ḍde­vī­śa­tā­ni | bā­hya­pa­ri­ṣa­t pa­ñca­de­vī­śa­tā­ni | etāsu tisṛṣu api pa­ri­ṣa­tsu TARVV-MK 226,08devyaḥ a­rdha­tṛ­tī­ya­pa­lyo­pa­ma­sthi­ta­yaḥ | pa­dā­tya­śva­ga­ja­vṛ­ṣa­bha­ra­tha­na­rta­kī­ga­ndha­rvā­khyā­ni saptānī- TARVV-MK 226,09kāni pa­lyo­pa­ma­sthi­tī­ni | a­nī­ka­ma­ha­tta­rā­śca pa­lyo­pa­mā­yu­ṣaḥ | tatra vā­yu­rnā­ma pa­dā­tya­nī­ka- TARVV-MK 226,10ma­ha­tta­raḥ saptabhiḥ kakṣābhiḥ pa­ri­vṛ­taḥ | prathamā kakṣā ca­tu­ra­śī­tiḥ pa­dā­ti­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi | TARVV-MK 226,11dvitīyā ta­ddvi­gu­ṇā | evaṃ dviguṇā dviguṇā pa­dā­ti­saṃ­khyā ā­sa­pta­myāḥ | ha­ri­ra­śvā­nī­ka- TARVV-MK 226,12ma­ha­tta­raḥ | ai­rā­va­to ga­jā­nī­ka­ma­ha­tta­raḥ | dā­ma­ya­ṣṭi­rvṛ­ṣa­bhā­nī­ka­ma­ha­tta­raḥ | mātalī ra­thā­nī­ka- TARVV-MK 226,13ma­ha­tta­raḥ | nī­lā­ñja­nā na­rta­kī­ga­ṇa­ma­ha­tta­ri­kā | a­ri­ṣṭa­ya­śa­sko nāma ga­ndha­rvā­nī­ka­ma­ha­tta­raḥ | TARVV-MK 226,14eṣāṃ ṣa­ṇṇā­ma­pya­nī­kā­nāṃ saṃkhyā pa­dā­ti­saṃ­khya­yā tulyā, saiṣā vi­kri­yā­kṛ­tā | prākṛtī tu TARVV-MK 226,15e­kai­ka­syā­nī­ka­sya ṣa­ṭcha­ta­saṃ­khyā | teṣāṃ prā­kṛ­tā­nāṃ devānāṃ pratyekaṃ ṣa­ṭcha­ta­saṃ­khyā­nā­me­kai­ka­sya TARVV-MK 226,16devasya ṣa­ṭde­vī­śa­tā­ni | ekaikā cātra devī ṣa­ḍde­vī­rū­pa­vi­ka­ra­ṇa­sa­ma­rthā a­rdha­pa­lyo­pa­ma­sthi­ti­kā | TARVV-MK 226,17sa­ptā­nā­ma­pya­nī­ka­ma­ha­tta­rā­ṇā­me­kai­ka­sya ṣa­ṭde­vī­śa­tā­ni | ekaikā cātra devī de­vī­ṣa­ḍrū­pa­vi­ka­ra­ṇa- TARVV-MK 226,18samarthā a­rdha­pa­lyo­pa­ma­sthi­ti­kā | ā­tma­ra­kṣā­ṇāṃ ca­tu­ra­śī­ti­sa­ha­sra­saṃ­khyā­nāṃ pa­lyo­pa­mā­ya­ṣā­me­kai- TARVV-MK 226,19kasya dve dve de­vī­śa­te | ekaikā cātra devī ṣa­ḍde­vī­rū­pa­vi­ka­ra­ṇa­sa­ma­rthā a­rdha­pa­lyo­pa­ma­sthi­ti­kā | TARVV-MK 226,20śakrasya bālako nā­mā­'­'­bhi­yo­gyaḥ pa­lyo­pa­mā­yuḥ­, ja­mbū­dvī­pa­pra­mā­ṇā­yā­ma­yā­navi­mā­na­vi­kri­yā- TARVV-MK 226,21samarthaḥ | tasya ṣa­ḍde­vī­śa­tā­ni | ekaikā cātra ṣa­ḍde­vī­rū­pa­vi­ka­ra­ṇa­sa­ma­rthā a­rdha­pa­lyo­pa­ma- TARVV-MK 226,22sthitikā | prācyāṃ diśi sva­yaṃ­pra­bhe vimāne somo lo­ka­pā­laḥ a­rdha­tṛ­tī­ya­pa­lyo­pa­mā­yuḥ | TARVV-MK 226,23tasya catvāri sā­mā­ni­ka­sa­ha­srā­ṇi a­rdha­tṛ­tī­ya­pa­lyo­pa­mā­yūṃ­ṣi | catvāri de­vī­sa­ha­srā­ṇi TARVV-MK 226,24a­rdha­tṛ­tī­ya­pa­lyo­pa­mā­yūṃ­ṃ­ṣi | ca­ta­sro­'­gra­ma­hi­ṣyaḥ a­rdha­tṛ­tī­ya­pa­lyo­pa­mā­yu­ṣaḥ | so­ma­syā­bhya­nta­ra- TARVV-MK 226,25pa­ri­ṣa­t īṣā nāma pa­ñca­pa­ñcā­śa­dde­vāḥ sa­pā­da­pa­lyo­pa­mā­yu­ṣaḥ | dṛḍhā nāma ma­dhya­ma­pa­ri­ṣa­t catvāri TARVV-MK 226,26de­va­śa­tā­ni sa­pā­da­pa­lyo­pa­mā­yūṃ­ṃ­ṣi | ca­tu­ra­ntā nāma bā­hya­pa­ri­ṣa­t pa­ñca­de­va­śa­tā­ni sapāda- TARVV-MK 226,27pa­lyo­pa­mā­yūṃ­ṃ­ṣi | apācyāṃ diśi va­ra­jye­ṣṭhe vimāne yamo nāma lo­ka­pā­laḥ | śeṣaṃ so­ma­va­t | TARVV-MK 226,28pratīcyāṃ diśi añjane vimāne varuṇo nāma lo­ka­pā­laḥ pā­do­na­tri­pa­lyo­pa­mā­yuḥ | īṣā nāma TARVV-MK 226,29ta­syā­'­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­t ṣa­ṣṭi­rde­vā a­dhya­rdha­pa­lyo­pa­mā­yu­ṣaḥ | madhyā dṛḍhā pa­ñca­de­va­śa­tā­ni deśo- TARVV-MK 226,30nā­dhya­rdha­pa­lyo­pa­mā­yūṃ­ṣi | bāhyā ca­tu­ra­ntā ṣa­ḍde­va­śa­tā­ni de­śā­dhi­kā­dhya­rdha­pa­lyo­pa­mā­yūṃ­ṃ­ṣi | TARVV-MK 226,31ti­sṛ­ṣva­pi pa­ri­ṣa­tsu sva­bha­rtṛ­sthi­ta­yo devyaḥ | śeṣaṃ so­ma­va­t | udīcyāṃ diśi va­lgu­vi­mā­ne TARVV-MK 226,32vai­śra­va­ṇo nāma lo­ka­pā­laḥ tri­pa­lyo­pa­mā­yuḥ­, ta­syā­'­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­t īṣā, sa­pta­ti­rde­vāḥ adhyardha- TARVV-MK 226,33pa­lyo­pa­mā­yu­ṣaḥ | madhyā dṛḍhā ṣa­ḍde­va­śa­tā­ni de­śo­nā­dhya­rdha­pa­lyo­pa­mā­yūṃ­ṃ­ṣi | bāhyā ca­tu­ra­ntā TARVV-MK 226,34sa­pta­de­va­śa­tā­ni sa­pā­da­pa­lyo­pa­mā­yūṃ­ṃ­ṣi | ti­sṛ­ṣva­pi pa­ri­ṣa­tsu sva­bha­rtṛ­sthi­ta­yo devyaḥ | TARVV-MK 227,01śeṣaṃ so­ma­va­t | ca­tu­rṇā­ma­pi lo­ka­pā­lā­nā­me­kai­ka­syā­'­rdha­ca­tu­rtha­ko­ṭī­saṃ­khyā a­psa­ra­saḥ | sau­dha­rme­ndra­ka- TARVV-MK 227,02vi­mā­nā­nā­m e­ka­triṃ­śa­cchre­ṇī­vi­mā­nā­nāṃ catvāri sa­ha­srā­ṇi trīṇi śatāni e­ka­sa­pta­tya­dhi- TARVV-MK 227,03kāni | pu­ṣpa­pra­kī­rṇa­ka­vi­mā­nā­nā­m e­ka­triṃ­śa­ccha­ta­sa­ha­srā­ṇi pa­ñca­na­va­tiḥ sa­ha­srā­ṇi pañca- TARVV-MK 227,04śa­tā­nya­ṣṭa­na­va­tya­dhi­kā­ni | tā­nye­tā­ni sa­mu­di­tā­ni dvā­triṃ­śa­dvi­mā­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi bha­va­ntī­tyu­ktaḥ TARVV-MK 227,05sau­dha­rma­ka­lpaḥ | TARVV-MK 227,06tathā tasmāt pra­bhā­vi­mā­nā­t u­da­kchre­ṇyāṃ dvā­triṃ­śa­dvi­mā­na­vi­ra­ci­tā­yāṃ ya­da­ṣṭā­da­śaṃ TARVV-MK 227,07ta­tka­lpa­vi­mā­na­m | tasya pa­ri­vā­ra­va­rṇa­nā pū­rva­va­dve­di­ta­vyā | ta­syā­dhi­pa­tiḥ — aiśāno de­va­rā­jaḥ | TARVV-MK 227,08ya­syā­'­ṣṭā­viṃ­śa­ti­rvi­mā­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi­, tra­ya­striṃ­śa­ttrā­ya­striṃ­śā devāḥ, aśītiḥ sā­mā­ni­ka- TARVV-MK 227,09sa­ha­srā­ṇi­, tisraḥ pa­ri­ṣa­daḥ­, sa­ptā­nī­kā­ni­, a­śī­ti­rā­tma­ra­kṣa­sa­ha­srā­ṇi­, catvāro lo­ka­pā­lāḥ | TARVV-MK 227,10śrīmatī susīmā va­su­mi­trā va­su­ndha­rā jayā ja­ya­se­nā amalā prabhā ce­tya­ṣṭā­va­gra­ma­hi­ṣyaḥ sapta- TARVV-MK 227,11pa­lyo­pa­ma­sthi­ta­yaḥ | dvā­triṃ­śa­dva­lla­bhi­kā­sa­ha­srā­ṇi sa­pta­pa­lyo­pa­mā­yūṃ­ṃ­ṣi | a­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­tsa­mi­tā TARVV-MK 227,12da­śa­de­va­sa­ha­srā­ṇi sa­pta­pa­lyo­pa­mā­yūṃ­ṃ­ṣi | candrā madhyamā pa­ri­ṣa­t dvā­da­śa­de­va­sa­ha­srā­ṇi ṣaṭpalyo- TARVV-MK 227,13pa­mā­yūṃ­ṃ­ṣi | jā­tu­rbā­hya­pa­ri­ṣa­t ca­tu­rda­śa­de­va­sa­ha­srā­ṇi pa­ñca­pa­lyo­pa­mā­yūṃ­ṃ­ṣi | la­ghu­pa­rā­kra­maḥ TARVV-MK 227,14pa­dā­tya­nī­ka­ma­ha­tta­raḥ­, a­mi­ta­ga­tiḥ a­śvā­nī­ka­ma­ha­tta­raḥ­, dru­ma­kā­nto vṛ­ṣa­bhā­nī­ka­ma­ha­tta­raḥ­, kinnaro TARVV-MK 227,15ra­thā­nī­ka­ma­ha­tta­raḥ­, pu­ṣpa­da­nto ga­jā­nī­ka­ma­ha­tta­raḥ­, gī­ta­ya­śā ga­ndha­rvā­nī­ka­ma­ha­tta­raḥ­, śvetā nartakī- TARVV-MK 227,16ga­ṇa­ma­ha­tta­ri­kā | tatra pa­dā­tya­nī­ka­ma­ha­tta­ra­sya prathamā kakṣā a­śī­ti­rde­va­sa­ha­srā­ṇi­, dvitīyā tad- TARVV-MK 227,17dvi­gu­ṇā­, evaṃ dviguṇā dviguṇā ā saptamyāḥ | evaṃ śe­ṣā­ṇā­ma­pya­nī­kā­nāṃ vi­kri­yā­saṃ­khyā | ta TARVV-MK 227,18aite sarve a­nī­ka­de­vāḥ ta­nma­ha­tta­rā­śca sā­dhi­ka­pa­lyo­pa­mā­yu­ṣaḥ | ai­śā­na­sya da­kṣi­ṇa­syāṃ diśi TARVV-MK 227,19same vimāne somo nāma lo­ka­pā­laḥ­, a­rdha­pa­ñca­pa­lyo­pa­mā­yuḥ | ta­syā­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­t ṣa­ṣṭi­rde­vāḥ | TARVV-MK 227,20ma­dhya­ma­ma­ri­ṣa­t pa­ñca­de­va­śa­tā­ni | bā­hya­pa­ri­ṣa­t ṣa­ḍde­va­śa­tā­ni sapta ca devāḥ | a­pa­ra­syāṃ TARVV-MK 227,21diśi sa­rva­to­bha­dre yamo lo­ka­pā­laḥ a­rdha­pa­ñca­ma­pa­lyo­pa­mā­yuḥ | śeṣaḥ so­ma­va­t | u­tta­ra­syāṃ diśi TARVV-MK 227,22subhadre varuṇo lo­ka­pā­laḥ pa­ñca­pa­lyo­pa­mā­yuḥ | ta­syā­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­da­śī­ti­rde­vāḥ | ma­dhya­ma­pa­ri­ṣa­t TARVV-MK 227,23sa­pta­de­va­śa­tā­ni | bā­hya­pa­ri­ṣa­da­ṣṭau de­va­śa­tā­ni | pūrvasyāṃ diśi amite vimāne vai­śra­va­ṇo TARVV-MK 227,24lo­ka­pā­laḥ pā­do­na­pa­ñca­pa­lyo­pa­mā­yuḥ | ta­syā­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­t sa­pta­ti­rde­vāḥ | ma­dhya­ma­pa­ri­ṣa­t TARVV-MK 227,25ṣa­ḍde­va­śa­tā­ni | bā­hya­pa­ri­ṣa­t sa­pta­de­va­śa­tā­ni | ī­śā­na­sya puṣpako nāma ā­bhi­yo­gyo devaḥ TARVV-MK 227,26bā­la­ka­tu­lyaḥ ja­mbū­dvī­pa­pra­mā­ṇa­pu­ṣpa­ka­yā­na­vi­mā­na­vi­ka­ra­ṇa­sa­ma­rthaḥ | śeṣaḥ śa­kra­va­nne­yaḥ | e­va­mu­tta­ra- TARVV-MK 227,27śre­ṇi­vi­mā­na­pu­ṣpa­ka­pra­kī­rṇa­kā­dhi­pa­ti­rī­śā­no varṇitaḥ | TARVV-MK 227,28pra­bhā­vi­mā­nā­dū­rdhvaṃ bahūni yo­ja­na­sa­ha­srā­ṇi utpatya sā­na­tku­mā­ra­mā­he­ndra­ka­lpau bhavataḥ | TARVV-MK 227,29tayoḥ sa­pta­vi­mā­na­pra­stā­rāḥ — añjana-va­na­mā­la-nāga-garuḍa-lāṅgala-ba­la­bha­dra-ca­krā­bhi­dhā­nāḥ | TARVV-MK 227,30ta­trā­ñja­na­vi­mā­nā­cca­ta­sṛ­ṣva­pi dikṣu catasro vi­mā­na­śre­ṇyo nirgatāḥ | vidikṣu TARVV-MK 227,31pu­ṣpa­pra­kī­rṇa­ka­vi­mā­nā­ni | ta­trai­kai­ka­syāṃ vi­mā­na­śre­ṇyā­m e­ka­triṃ­śa­dvi­mā­nā­ni ekai- TARVV-MK 227,32ka­hī­nā­nyā­ca­krā­t | te­ṣā­ma­nta­rā­ṇya­pi bahūni yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi | ca­krā­khyā­da­nta- TARVV-MK 227,33vi­mā­nā­d da­kṣi­ṇa­śre­ṇyāṃ pa­ñca­viṃ­śa­ti­vi­mā­na­vi­rā­ji­tā­yāṃ pa­ñca­da­śaṃ ka­lpa­vi­mā­naṃ saudharma- TARVV-MK 227,34ka­lpa­vi­mā­na­sa­dṛ­śa­m | ta­syā­dhi­pa­tiḥ sā­na­tku­mā­ro de­va­rā­jaḥ | tasya dvā­da­śa­vi­mā­na­śa­ta- TARVV-MK 228,01sa­ha­srā­ṇi­, tra­ya­striṃ­śa­ttrā­ya­striṃ­śā devāḥ, dvi­sa­pta­tiḥ sā­mā­ni­ka­sa­ha­srā­ṇi­, tisraḥ pa­ri­ṣa­daḥ­, TARVV-MK 228,02sa­ptā­nī­kā­ni­, dvi­sa­pta­tiḥ ā­tma­ra­kṣa­sa­ha­srā­ṇi­, catvāro lo­ka­pā­lāḥ | a­ṣṭā­va­gra­ma­hi­ṣyaḥ TARVV-MK 228,03śa­krā­gra­ma­hi­ṣī­sa­mā­nā na­va­pa­lyo­pa­mā­yu­ṣaḥ | ekaikā cā­trā­'­ṣṭā­bhiḥ de­vī­sa­ha­sraiḥ pa­ri­vṛ­tāḥ TARVV-MK 228,04dvā­triṃ­śa­dde­vī­sa­ha­sra­vi­ka­ra­ṇa­sa­ma­rthāḥ | a­ṣṭā­va­nyā­ni va­lla­bhi­kā­nāṃ sa­ha­srā­ṇi tā­va­dā­yu­rvi­ka­ra­ṇa- TARVV-MK 228,05sa­ma­rthā­ni | sa­mi­tā­'­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­da­ṣṭau de­va­sa­ha­srā­ṇi sā­dhi­kā­rdha­ca­tu­rtha­sā­ga­ro­pa­mā­yūṃ­ṣi | candrā TARVV-MK 228,06ma­dhya­ma­pa­ri­ṣa­d da­śa­de­va­sa­ha­srā­ṇi sā­dhi­kā­rdha­ca­tu­rtha­sā­ga­ro­pa­mā­yūṃ­ṣi | jā­tu­rbā­hya­pa­ri­ṣa­t dvādaśa- TARVV-MK 228,07de­va­sa­ha­srā­ṇi sā­dhi­kā­rdha­ca­tu­rtha­sā­ga­ro­pa­mā­yūṃ­ṣi | a­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­dde­vā­nā­m e­kai­ka­sya sa­pta­de­vī- TARVV-MK 228,08śatāni pa­ñca­pa­lyo­pa­mā­yūṃ­ṣi | ma­dhya­ma­pa­ri­ṣa­dde­vā­nā­m e­kai­ka­sya­, ṣa­ḍde­vī­śa­tā­ni pa­ñca­pa­lyo- TARVV-MK 228,09pa­mā­yūṃ­ṣi | bā­hya­pa­ri­ṣa­dde­vā­nā­m e­kai­ka­sya pa­ñca­de­vī­śa­tā­ni pa­ñca­pa­lyo­pa­mā­yūṃ­ṣi | sarvāṇi TARVV-MK 228,10ca tāni tā­va­dvi­kri­yā­sa­ma­rthā­ni | ta­syā­nī­ka­ma­ha­tta­rāḥ śa­krā­nī­ka­ma­ha­tta­ra­sa­mā­nā a­rdha­ca­tu­rtha- TARVV-MK 228,11sā­ga­ro­pa­mā­yu­ṣaḥ | pa­dā­tī­nāṃ pra­tha­ma­ka­kṣā dvi­sa­pta­ti­sa­ha­srā­ṇi | dvitīyā ta­ddvi­gu­ṇā | evaṃ TARVV-MK 228,12dviguṇā dviguṇā ā saptamyāḥ | tathā śe­ṣe­ṣva­pi ṣaṭsu a­nī­ke­ṣu a­nī­ka­ma­ha­tta­rā­ṇā­me­kai­ka­sya TARVV-MK 228,13trīṇi de­vī­śa­tā­ni pa­ñca­pa­lyo­pa­mā­yūṃ­ṣi | ā­tma­ra­kṣa­de­vā­nā­m e­kai­ka­sya de­vī­śa­taṃ pa­ñca­pa­lyo- TARVV-MK 228,14pamāyuḥ | bā­la­ka­nā­mā­bhi­yo­gya­de­va­syā­'­'­yuḥ a­rdha­ca­tu­rthā­ni sā­ga­ro­pa­mā­ṇi | trīṇi de­vī­śa­tā­ni TARVV-MK 228,15pa­ñca­pa­lyo­pa­mā­yūṃ­ṣi | pū­rvā­di­ṣu dikṣu sva­yaṃ­pra­bha-va­ra­jye­ṣṭha-sva­yaṃ­ja­na-va­lgu­vi­mā­na­vā­si­naḥ so­ma­ya­ma- TARVV-MK 228,16va­ru­ṇa­vai­śra­va­ṇāḥ catvāro lo­ka­pā­lāḥ | e­ṣā­me­kai­ka­sya daśa daśa sā­mā­ni­ka­śa­tā­ni­, da­śa­da­śa­de­vī- TARVV-MK 228,17śa­tā­ni­, ca­ta­sro­'­gra­ma­hi­ṣyaḥ­, tisraḥ pa­ri­ṣa­daḥ | sā­ga­ro­pa­ma­tra­ya­sthi­tī so­ma­ya­mau | pā­dā­dhi­ka­tā- TARVV-MK 228,18va­dā­yu­rva­ru­ṇaḥ | a­rdhā­dhi­ka­tā­va­dā­yu­rvai­śra­va­ṇaḥ | so­ma­ya­ma­yo­ra­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­cca­tvā­riṃ­śa­d devāḥ | TARVV-MK 228,19ma­dhya­ma­pa­ri­ṣa­t trīṇi de­va­śa­tā­ni | bā­hya­pa­ri­ṣa­cca­tvā­ri de­va­śa­tā­ni | va­ru­ṇa­syā­'­bhya­nta­ra- TARVV-MK 228,20pa­ri­ṣa­tpa­ñcā­śa­d devāḥ | madhyā catvāri de­va­śa­tā­ni | bāhyā pa­ñca­de­va­śa­tā­ni | vai­śra­va­ṇa­sya TARVV-MK 228,21a­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­t pa­ṣṭi­rde­vāḥ | madhyā pa­ñca­de­va­śa­tā­ni | bāhyā pa­ri­ṣa­t ṣa­ḍde­va­śa­tā­ni | TARVV-MK 228,22ca­ta­sṛ­ṣva­pi a­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­tsu de­vā­nā­mā­yuḥ trīṇi sā­ga­ro­pa­mā­ṇi | e­kai­ka­sya de­vī­śa­ta­m | TARVV-MK 228,23ca­ta­sṛ­ṣva­pi ma­dhya­ma­pa­ri­ṣa­tsu de­vā­nā­mā­yuḥ de­śo­nā­ni trīṇi sā­ga­ro­pa­mā­ṇi | e­kai­ka­sya pa­ñca­sa­pta- TARVV-MK 228,24tirdevyaḥ | ca­ta­sṛ­ṣva­pi bā­hya­pa­ri­ṣa­tsu devā a­rdha­tṛ­tī­ya­sā­ga­ro­pa­mā­yu­ṣaḥ­, e­kai­ka­sya pa­ñcā­śa­d devyaḥ | TARVV-MK 228,25ta­smā­cca­kra­vi­mā­nā­du­tta­ra­syāṃ diśi śreṇyāṃ pa­ñca­viṃ­śa­ti­vi­mā­na­ma­ṇḍi­tā­yāṃ pa­ñca­da­śaṃ TARVV-MK 228,26ka­lpa­vi­mā­naṃ pū­rvo­kta­va­rṇa­na­m | ta­sye­śva­ro mahendro de­va­rā­jaḥ | ya­syā­'­ṣṭau vi­mā­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi­, TARVV-MK 228,27tra­ya­striṃ­śa­ttrā­ya­striṃ­śā devāḥ, saptatiḥ sā­mā­ni­ka­sa­ha­srā­ṇi­, tisraḥ pa­ri­ṣa­daḥ­, sa­pta­ti­rā­tma­ra­kṣa- TARVV-MK 228,28sa­ha­srā­ṇi­, catvāro lo­ka­pā­lāḥ­, ai­śā­nā­gra­ma­hi­ṣī­tu­lya­saṃ­jñā a­ṣṭā­va­gra­ma­hi­ṣyaḥ e­kā­da­śa­pa­lyo- TARVV-MK 228,29pa­mā­yu­ṣaḥ | aṣṭau cāsya va­lla­bhi­kā­nāṃ sa­ha­srā­ṇi tā­va­dā­yūṃ­ṃ­ṣi | śeṣaḥ sā­na­tku­mā­rā­gra­ma­hi­ṣī- TARVV-MK 228,30va­lla­bhi­kā­va­t | sa­mi­tā­'­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­t ṣa­ḍde­va­sa­ha­srā­ṇi | candrā ma­dhya­ma­pa­ri­ṣa­t aṣṭau- TARVV-MK 228,31de­va­sa­ha­srā­ṇi | jā­tu­rbā­hya­pa­ri­ṣa­t da­śa­de­va­sa­ha­srā­ṇi | ti­sṛ­ṣva­pi pa­ri­ṣa­tsu devānāṃ sā­na­tku­mā­ra- TARVV-MK 228,32pa­ri­ṣa­dde­va­sthi­te­ra­dhi­kā sthitiḥ | śeṣo de­vī­ga­ṇa­pa­ri­mā­ṇā­yu­rvi­kri­yā­sā­ma­rthyā­di­vi­dhiḥ sānatku- TARVV-MK 228,33mā­ra­pa­ri­ṣa­dva­t | a­nī­ka­ma­ha­tta­rā­ṇā­mā­khyā ai­śā­na­va­dve­di­ta­vyāḥ | pa­dā­tya­nī­ka­sya pra­tha­ma­ka­kṣā sapta- TARVV-MK 228,34ti­rde­va­sa­ha­srā­ṇi­, dvitīyā ta­ddvi­gu­ṇā­, evaṃ dviguṇā dviguṇā ā saptamyāḥ | tathā śe­ṣe­ṣva­pi ṣaṭsu TARVV-MK 229,01a­nī­ke­ṣu | a­nī­ka­ma­ha­tta­rā­ṇā­m e­kai­ka­sya trīṇi de­vī­śa­tā­ni | ekaikā cā'tra sa­pta­pa­lyo­pa­ma- TARVV-MK 229,02sthitikā | ā­tma­ra­kṣā­ṇā­mā­yuḥ sā­dhi­kā­rdha­ca­tu­rthā­ni sā­ga­ro­pa­mā­ṇi | e­kai­ka­sya sa­pta­pa­lyo­pa­mā- TARVV-MK 229,03yuṣāṃ devīnāṃ śatam | da­kṣi­ṇā­di­ṣu dikṣu sama-sa­rva­to­bha­dra-subhadra-sa­mi­ta­vi­mā­na­vā­si­naḥ so­ma­ya­ma- TARVV-MK 229,04va­ru­ṇa­vai­śra­va­ṇa­lo­ka­pā­lāḥ | e­kai­ka­sya daśa daśa sā­mā­ni­ka­śa­tā­ni­, tā­va­tsaṃ­khyā devyaḥ, ca­ta­sro­'­gra­ma- TARVV-MK 229,05hiṣyaḥ, tisraḥ pa­ri­ṣa­daḥ | ta­trā­rdha­ca­tu­rtha­sā­ga­ro­pa­ma­sthi­ti­rva­ru­ṇaḥ­, ta­dū­na­sthi­ti­rdha­na­daḥ­, ta­to­'­pyū­na- TARVV-MK 229,06sthitī so­ma­ya­mau­, so­ma­ya­ma­yo­ra­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­t pa­ñcā­śa­d devāḥ | madhyā catvāri de­va­śa­tā­ni | bāhyā TARVV-MK 229,07pa­ñca­de­va­śa­tā­ni | vai­śra­va­ṇa­syā­'­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­t ṣa­ṣṭi­rde­vāḥ | madhyā pa­ñca­de­va­śa­tā­ni | bāhyā TARVV-MK 229,08ṣa­ḍde­va­śa­tā­ni | va­ru­ṇa­syā­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­tsa­pta­ti­rde­vāḥ | madhyā ṣa­ḍde­va­śa­tā­ni | bāhyā sa­pta­de­va- TARVV-MK 229,09śatāni | lo­ka­pā­la­ca­tu­ṣṭa­yā­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­dde­vā­nā­mai­kai­ka­sya de­vī­śa­ta­m | ma­dhya­ma­pa­ri­ṣa­dde­vā­nāṃ TARVV-MK 229,10e­kai­ka­sya sa­pta­ti­rde­vyaḥ | bā­hya­pa­ri­ṣa­dde­vā­nā­m e­kai­ka­sya pa­ñcā­śa­dde­vyaḥ | āyuśca teṣāṃ yathā- TARVV-MK 229,11saṃkhyaṃ sā­dhi­kā­ni samāni de­śo­nā­ni ca trīṇi sā­ga­ro­pa­mā­ṇi | pu­ṣpa­ka­yā­na­vi­mā­nā­bhi­yo­gya­de­vaḥ TARVV-MK 229,12sā­dhi­kā­rdha­ca­tu­rtha­sā­ga­ro­pa­mā­yuḥ | tasya devānāṃ sā­dhi­ka­dvi­sā­ga­rā­yu­ṣāṃ śatam | TARVV-MK 229,13ca­kra­vi­mā­nā­dū­rdhvaṃ bahūni yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi utpatya bra­hma­lo­ka­bra­hmo­tta­ra­ka­lpau staḥ | TARVV-MK 229,14ta­yo­śca­tvā­ro vi­mā­na­pra­stā­rāḥ — ariṣṭo de­va­sa­mi­to brahma bra­hmo­tta­ra iti | a­ri­ṣṭa­vi­mā­nā­cca TARVV-MK 229,15ca­ta­sṛ­ṣva­pi dikṣu catasro vi­mā­na­śre­ṇyo nirgatāḥ ca­tu­rviṃ­śa­ti­vi­mā­na­ga­ṇa­nāḥ | vidikṣu puṣpa- TARVV-MK 229,16pra­kī­rṇa­kā­ni | e­va­me­kai­ka­śre­ṇi­vi­mā­na­hā­nyā­ne­ta­vyā ā bra­hmo­tta­rā­t | teṣāṃ pra­stā­rā­ṇā­ma­nta- TARVV-MK 229,17rāṇyapi bahūni yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi | bra­hmo­tta­ra­vi­mā­nā­d da­kṣi­ṇa­śre­ṇyā­m e­ka­viṃ­śa­ti­vi­mā­na- TARVV-MK 229,18vi­rā­ji­tā­yāṃ dvādaśaṃ ka­lpa­vi­mā­naṃ pū­rvo­kta­va­rṇa­na­m | ta­syā­dhi­pa­tiḥ brahmo de­va­rā­jaḥ | yasya TARVV-MK 229,19sādhike dve vi­mā­na­śa­ta­sa­ha­sre­, tra­ya­striṃ­śa­ttrā­ya­striṃ­śāḥ devāḥ, ṣa­ṭtriṃ­śa­t sā­mā­ni­ka­sa­ha­srā­ṇi­, TARVV-MK 229,20tisraḥ pa­ri­ṣa­daḥ­, sa­ptā­nī­kā­ni­, ṣa­ḍtriṃ­śa­dā­tma­ra­kṣa­sa­ha­srā­ṇi­, catvāro lo­ka­pā­lāḥ | pa­dmā­da­yaḥ TARVV-MK 229,21śa­krā­gra­ma­hi­ṣī­tu­lya­saṃ­jñā a­ṣṭā­va­gra­ma­hi­ṣyaḥ tra­yo­da­śa­pa­lyo­pa­ma­sthi­ta­yaḥ ca­tu­rde­vī­sa­ha­sra­pa­ri­vṛ­tāḥ | TARVV-MK 229,22dve ca va­lla­bhi­kā­sa­ha­sre tra­yo­da­śa­pa­lyo­pa­ma­sthi­ti­ke | e­kai­kā­gra­ma­hi­ṣī va­lla­bhi­kā ca­tu­ṣṣa­ṣṭi­de­vī- TARVV-MK 229,23rū­pa­sa­ha­sra­vi­ka­ra­ṇa­sa­ma­rthā | sa­mi­tā­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­t catvāri de­va­sa­ha­srā­ṇi a­ṣṭa­sā­ga­ro­pa­mā­yūṃ­ṣi | TARVV-MK 229,24candrā ma­dhya­ma­pa­ri­ṣa­t ṣa­ḍde­va­sa­ha­srā­ṇi de­śo­nā­ṣṭa­sā­ga­ro­pa­mā­yūṃ­ṣi | jā­tu­rbā­hyā aṣṭau deva- TARVV-MK 229,25sa­ha­srā­ṇi a­ṣṭa­sā­ga­ro­pa­mā­yūṃ­ṣi | a­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­dde­vā­nā­me­kai­ka­sya pa­ñcā­śa­d devyaḥ | madhyama- TARVV-MK 229,26pa­ri­ṣa­dde­vā­nāṃ ca­tvā­riṃ­śa­d devyaḥ | bā­hya­pa­ri­ṣa­dde­vā­nāṃ triṃśad devyaḥ | vā­yvā­da­yaḥ saptānī- TARVV-MK 229,27ka­ma­ha­tta­rā a­rdhā­ṣṭa­ma­sā­ga­ro­pa­mā­yu­ṣaḥ | tatra vāyoḥ pa­dā­tya­nī­ka­ma­ha­tta­ra­sya pra­tha­ma­ka­kṣā ṣaṭ- TARVV-MK 229,28triṃ­śa­tsa­ha­srā­ṇi­, dvitīyā ta­ddvi­gu­ṇā­, evaṃ dviguṇā dviguṇā ā saptamyāḥ | sa­rve­ṣā­ma­nī­ka­ma­ha­tta- TARVV-MK 229,29rā­ṇā­me­kai­ka­sya a­rdha­tṛ­tī­yā­ni de­vī­śa­tā­ni | ca­ta­sro­'­gra­ma­hi­ṣyaḥ | ā­tma­ra­kṣa­de­vā­nā­mā­yuḥ a­rdhā­'­ṣṭa- TARVV-MK 229,30māni sā­ga­ro­pa­mā­ṇi | e­kai­ka­sya pa­ñcā­śa­d devyaḥ | bā­la­kā­bhi­yo­gya­de­vo­'­pi tā­va­dā­yu­rde­vī­kaḥ | TARVV-MK 229,31pū­rvā­di­ṣu dikṣu sva­yaṃ­pra­bha­va­ra­jye­ṣṭha­sva­yaṃ­ja­na­va­lgu­vi­mā­na­ni­vā­si­naḥ so­ma­ya­ma­va­ru­ṇa­vai­śra­va­ṇā loka- TARVV-MK 229,32pālāḥ | te­ṣā­me­kai­ka­sya pañca sā­mā­ni­ka­śa­tā­ni­, pañca de­vī­śa­tā­ni­, ca­ta­sro­'­gra­ma­hi­ṣyaḥ | TARVV-MK 229,33a­rdhā­ṣṭa­ma­sā­ga­ro­pa­mā­yu­rdha­na­daḥ | ta­dū­nā­yu­rva­ru­ṇaḥ | ta­to­'­pyū­na­sthi­tī so­ma­ya­mau | so­ma­ya­ma­yo­ra­bhya­nta­ra- TARVV-MK 229,34pa­ri­ṣa­t triṃ­śa­dde­vāḥ | madhyā dve de­va­śa­te | bāhyā trī­ṇi­de­va­śa­tā­ni | va­ru­ṇa­syā­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­cca­tvā- TARVV-MK 229,35riṃśad devāḥ | madhyā trīṇi de­va­śa­tā­ni | bāhyā catvāri de­va­śa­tā­ni | vai­śra­va­ṇa­syā­bhya­nta­ra- TARVV-MK 229,36pa­ri­ṣa­t pa­ñcā­śa­d devāḥ | madhyā catvāri de­va­śa­tā­ni | bāhyā pañca de­va­śa­tā­ni | ca­ta­sṛ­ṣu TARVV-MK 229,37a­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­tsu de­vā­nā­mā­yu­ra­ṣṭau sā­ga­ro­pa­mā­ṇi | ma­dhya­ma­pa­ri­ṣa­dde­vā­nāṃ de­śo­nā­nya­ṣṭau TARVV-MK 230,01sā­ga­ro­pa­mā­ṇi | bā­hya­pa­ri­ṣa­dde­vā­nāṃ tā­nye­vā­rdhā­ṣṭa­mā­ni | teṣāṃ devyo ya­thā­saṃ­khyaṃ pañcā- TARVV-MK 230,02śa­cca­tvā­riṃ­śa­t triṃśacca ve­di­ta­vyāḥ | TARVV-MK 230,03bra­hmo­tta­rā­du­tta­ra­śre­ṇyā­me­ka­viṃ­śa­ti­vi­mā­nā­yāṃ dvādaśaṃ ka­lpa­vi­mā­naṃ pū­rva­va­t | ta­syā­dhi­pa­tiḥ TARVV-MK 230,04bra­hmo­tta­raḥ | yasya nyūne dve vi­mā­na­śa­ta­sa­ha­sre­, tra­ya­striṃ­śa­ttrā­ya­striṃ­śā devāḥ, dvā­triṃ­śa­tsā­mā­ni­ka- TARVV-MK 230,05sa­ha­srā­ṇi­, tisraḥ pa­ri­ṣa­daḥ­, sa­ptā­nī­kā­ni­, dvā­triṃ­śa­dā­tma­ra­kṣa­sa­ha­srā­ṇi­, catvāro lo­ka­pā­lāḥ­, TARVV-MK 230,06ai­śā­ne­ndrā­gra­ma­hi­ṣī­tu­lya­saṃ­jñā a­ṣṭā­va­gra­ma­hi­ṣyaḥ pa­ñca­da­śa­pa­lyo­pa­mā­yu­ṣaḥ­, dve ca va­lla­bhi­kā­sa­ha­sre TARVV-MK 230,07tā­va­dā­yu­ṣī | a­va­śi­ṣṭaṃ bra­hme­ndra­va­t | bra­hmo­tta­ra­syā­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­t samitā dve de­va­sa­ha­sre | candrā TARVV-MK 230,08madhyā catvāri de­va­sa­ha­srā­ṇi | jā­tu­rbā­hyā ṣa­ḍde­va­sa­ha­srā­ṇi | a­va­śi­ṣṭaṃ bra­hme­ndra­pa­ri­ṣa­dva­t | TARVV-MK 230,09pu­ṣpa­kā­bhi­yo­gyo­'­pi ta­dva­de­va | pa­dā­tya­nī­ka­sya pra­tha­ma­ka­kṣā dvā­triṃ­śa­d de­va­sa­ha­srā­ṇi | i­ta­ra­d TARVV-MK 230,10bra­hme­ndra­va­t | ā­tma­ra­kṣā­śca ta­dva­de­va | da­kṣi­ṇā­di­di­kṣu so­mā­da­yo lo­ka­pā­lā bra­hme­ndra­va­nne­yāḥ | TARVV-MK 230,11bra­hmo­tta­ra­vi­mā­nā­dū­rdhvaṃ ba­hu­yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi utpatya lā­nta­va­kā­pi­ṣṭhau kalpau bhavataḥ | TARVV-MK 230,12yayordvau vi­mā­na­pra­stā­rau bra­hma­hṛ­da­ya­lā­nta­vā­khyau | tatra lāṃ­ta­va­vi­mā­nā­d da­kṣi­ṇa­śre­ṇyā­m ekānna- TARVV-MK 230,13viṃ­śa­ti­vi­mā­na­vi­ra­ci­tā­yāṃ navamaṃ ka­lpa­vi­mā­naṃ pū­rvo­kta­pa­ri­vā­ra­m | ta­syā­dhi­pa­ti­rlā­nta­vo nāma TARVV-MK 230,14de­va­rā­jaḥ | ya­syā­dhi­kā­ni pa­ñca­viṃ­śa­ti­vi­mā­na­sa­ha­srā­ṇi­, tra­ya­striṃ­śa­t trā­ya­striṃ­śā devāḥ, TARVV-MK 230,15ca­tu­rviṃ­śa­tiḥ sā­mā­ni­ka­sa­ha­srā­ṇi­, tisraḥ pa­ri­ṣa­daḥ­, sa­ptā­nī­kā­ni­, ca­tu­rviṃ­śa­ti­rā­tma­ra­kṣa- TARVV-MK 230,16sa­ha­srā­ṇi­, catvāro lo­ka­pā­lāḥ­, śa­krā­gra­ma­hi­ṣī­sa­mā­na­saṃ­jñā a­ṣṭā­va­gra­ma­hi­ṣyaḥ sa­pta­da­śa­pa­lyo­pa- TARVV-MK 230,17mā­yu­ṣaḥ­, pratyekaṃ dvābhyāṃ de­vī­sa­ha­srā­bhyāṃ pa­ri­vṛ­tāḥ | anyāni ca va­lla­bhi­kā­nāṃ tā­va­dā­yu­ṣāṃ TARVV-MK 230,18pa­ñca­śa­tā­ni | ekaikā cā­trā­gra­ma­hi­ṣī va­lla­bhi­kā ca ekaṃ de­vī­śa­ta­sa­ha­sra­ma­ṣṭā­viṃ­śa­ti ca devī- TARVV-MK 230,19sa­ha­srā­ṇi vi­ka­ro­ti | sa­mi­tā­'­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­t ekaṃ de­va­sa­ha­sra­m | ta­trai­kai­ka­sya sā­dhi­kā­ni daśa- TARVV-MK 230,20sā­ga­ro­pa­mā­ṇi āyuḥ, sa­ptā­śī­ti­śca devyaḥ | madhyā candrā dve de­va­sa­ha­sre | a­trai­kai­ka­sya de­śo­nā­ni TARVV-MK 230,21da­śa­sā­ga­ro­pa­mā­ṇyā­yuḥ­, pa­ñca­sa­pta­ti­śca devyaḥ | jā­tu­rbā­hyā catvāri de­va­sa­ha­srā­ṇi | ta­trai­kai­ka­sya TARVV-MK 230,22ma­dhya­pa­ri­ṣa­dde­vā­yu­ṣaḥ ki­ñci­nnyū­na­mā­yuḥ­, tri­ṣa­ṣṭi­śca devyaḥ | bā­la­kā­bhi­yo­gyo bāhya- TARVV-MK 230,23pa­ri­ṣa­tsa­mā­yuḥ­, ṣa­ṣṭi­ścā­sya devyaḥ | a­nī­kā­nāṃ ta­nma­ha­tta­rā­ṇāṃ cāyuḥ ma­dhya­ma­pa­ri­ṣa­dā­yu­ṣaḥ TARVV-MK 230,24ki­ñci­nnyū­na­mā­yuḥ | sarveṣāṃ pra­tha­ma­ka­kṣā ca­tu­rviṃ­śa­tiḥ sa­ha­srā­ṇi | tato dviguṇā dviguṇā ā TARVV-MK 230,25saptamyāḥ | ta­trai­kai­ka­sya devasya ma­ha­tta­ra­sya ca ṣa­ṣṭi­rde­vyaḥ | pū­rvā­di­ṣu dikṣu sva­yaṃ­pra­bha-va­ra­jye­ṣṭha- TARVV-MK 230,26sva­yaṃ­ja­na-va­lgu­vi­mā­na­ni­vā­si­naḥ so­mā­da­ya­śca­tvā­ro lo­ka­pā­lāḥ | ta­trai­kai­ka­sya catvāri sāmāni- TARVV-MK 230,27ka­śa­tā­ni­, a­rdha­tṛ­tī­yā­ni de­vī­śa­tā­ni­, ca­ta­sro­'­gra­ma­hi­ṣyaḥ­, tisraḥ pa­ri­ṣa­daḥ | jā­tu­pa­ri­ṣa­tsa­dṛ­śā- TARVV-MK 230,28yu­rvai­śra­va­ṇaḥ | tato nyū­nā­yu­rva­ru­ṇaḥ | tato nyū­nā­yu­ṣau so­ma­ya­mau | so­ma­ya­ma­yo­ra­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­dviṃ­śa­ti- TARVV-MK 230,29rdevāḥ, madhyā de­va­śa­ta­m­, bāhyā dve de­va­śa­te | va­ru­ṇa­syā­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­ttriṃ­śa­d devāḥ, madhyā dve TARVV-MK 230,30de­va­śa­te­, bāhyā trīṇi de­va­śa­tā­ni | vai­śra­va­ṇa­syā­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­cca­tvā­riṃ­śa­d devāḥ, madhyā trīṇi TARVV-MK 230,31de­va­śa­tā­ni­, bāhyā catvāri de­va­śa­tā­ni | sa­rvā­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­dde­vā­nā­mā­yu­re­kā­da­śa­sā­ga­ro­pa- TARVV-MK 230,32māṇi | ma­dhya­ma­pa­ri­ṣa­dde­vā­nāṃ tānyeva ki­ñci­nnyū­nā­ni | bā­hya­pa­ri­ṣa­dde­vā­nāṃ ta­to­'­pi TARVV-MK 230,33ki­ñci­nnyū­nā­ni | teṣāṃ ya­thā­kra­maṃ pa­ñca­viṃ­śa­tiḥ viṃśatiḥ pa­ñca­da­śa­de­vyaḥ | TARVV-MK 230,34lā­nta­va­vi­mā­nā­du­tta­ra­śre­ṇyā­m e­kā­nna­viṃ­śa­ti­vi­mā­na­vi­rā­ji­tā­yāṃ navamaṃ ka­lpa­vi­mā­naṃ TARVV-MK 230,35pū­rvo­kta­va­rṇa­na­m | ta­syā­dhi­pa­tiḥ kāpiṣṭhaḥ | ya­syo­nā­ni pa­ñca­viṃ­śa­tiḥ vi­mā­na­sa­ha­srā­ṇi­, TARVV-MK 231,01tra­ya­striṃ­śa­ttrā­ya­striṃ­śā devāḥ, dvā­viṃ­śa­tiḥ sā­mā­ni­ka­sa­ha­srā­ṇi­, tisraḥ pa­ri­ṣa­daḥ­, sa­ptā­nī­kā­ni­, TARVV-MK 231,02dvā­viṃ­śa­ti­rā­tma­ra­kṣa­sa­ha­srā­ṇi­, catvāro lo­ka­pā­lāḥ­, śrī­ma­tyā­da­yo­'­ṣṭā­va­gra­ma­hi­ṣyaḥ pa­ñca­śa­ta- TARVV-MK 231,03saṃkhyāśca va­lla­bhi­kā e­kā­nna­viṃ­śa­ti­pa­lyo­pa­mā­yu­ṣaḥ | a­va­śi­ṣṭaṃ lā­nta­ve­ndra­va­t­, pa­ri­ṣa­da­śca | TARVV-MK 231,04sa­rve­ṣā­ma­nī­kā­nāṃ pra­tha­ma­ka­kṣā dvā­viṃ­śa­ti­sa­ha­srā­ṇi­, i­ta­ra­llā­nta­ve­ndra­va­t | ā­tma­ra­kṣā­di­vi­dhi­śca TARVV-MK 231,05tathaiva jñeyaḥ | ayaṃ tu viśeṣaḥ lā­nta­ve­ndra­jā­tu­pa­ri­ṣa­tsa­dṛ­śā­yu­rva­ru­ṇaḥ | tata ūnāyuḥ vai­śra­va­ṇaḥ | TARVV-MK 231,06ta­to­'­pyū­nā­yu­ṣau so­ma­ya­mau | TARVV-MK 231,07lā­nta­va­vi­mā­nā­dba­hū­ni yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi utpatya ma­hā­śu­kro nāma vi­mā­na­pra­stā­ro TARVV-MK 231,08bhavati | tato ma­hā­śu­kra­vi­mā­nā­t da­kṣi­ṇa­śre­ṇyā­m a­ṣṭā­da­śa­vi­mā­na­pa­ri­ma­ṇḍi­tā­yāṃ dvādaśaṃ kalpa- TARVV-MK 231,09vimānaṃ pū­rvo­kta­pa­ri­vā­ra­m | ta­syā­dhi­pa­tiḥ śukro nāma de­va­rā­jaḥ | ya­syā­dhi­kā­ni viṃ­śa­ti­rvi­mā­na- TARVV-MK 231,10sa­ha­srā­ṇi­, tra­ya­striṃ­śa­ttrā­ya­striṃ­śā devāḥ, ca­tu­rda­śa sā­mā­ni­ka­sa­ha­srā­ṇi­, tisraḥ pa­ri­ṣa­daḥ­, TARVV-MK 231,11sa­ptā­nī­kā­ni­, ca­tu­rda­śā­'­'­tma­ra­kṣa­sa­ha­srā­ṇi­, catvāro lo­ka­pā­lāḥ­, pa­dmā­da­yo­'­ṣṭā­va­gra­ma­hi­ṣyaḥ­, TARVV-MK 231,12ekaikā cātra da­śa­bhi­rde­vī­sa­ha­sraiḥ pa­ri­vṛ­tā | va­lla­bhi­kā­śca a­rdha­tṛ­tī­ya­śa­ta­saṃ­khyāḥ | ekaikā yatrāgra- TARVV-MK 231,13mahiṣī va­lla­bhi­kā cai­ka­viṃ­śa­ti­pa­lyo­pa­mā­yuḥ­, dve de­vī­rū­pa­śa­ta­sa­ha­sre ṣa­ṭpa­ñcā­śa­taṃ ca de­vī­rū­pa­sa­ha- TARVV-MK 231,14srāṇi vi­ka­ro­ti | sa­mi­tā­'­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­t pa­ñca­de­va­śa­tā­ni ca­tu­rda­śa­sā­ga­ro­pa­mā­yūṃ­ṣi | TARVV-MK 231,15ta­trai­kai­ka­sya tri­ca­tvā­riṃ­śa­d devyaḥ | candrā madhyā ekaṃ de­va­sa­ha­sraṃ de­śo­na­ca­tu­rda­śa­sā­ga­ro­pa­mā­yuḥ | TARVV-MK 231,16ta­trai­kai­ka­syā­ṣṭa­triṃ­śa­d devyaḥ | jā­tu­rbā­hyā dve de­va­sa­ha­sre ma­dhya­ma­pa­ri­ṣa­dū­nā­yu­ṣī | a­trai­kai­ka­ka­sya pañca- TARVV-MK 231,17triṃśad devyaḥ | a­nī­kā­nāṃ ma­ha­tta­rā­ṇāṃ ca jā­tu­va­dā­yuḥ | sarveṣāṃ pra­tha­ma­ka­kṣā ca­tu­rda­śa­de­va­sa­ha­srā­ṇi­, TARVV-MK 231,18e­kai­ka­sya pa­ñcā­śa­d devyaḥ | bā­la­kā­bhi­yo­gyo­'­pi tā­va­dā­yu­rde­vī­kaḥ­, ā­tma­ra­kṣā­śca | pū­rvā­di­ṣu TARVV-MK 231,19dikṣu sva­yaṃ­pra­bha-va­ra­jye­ṣṭha-sva­yaṃ­ja­na-va­lgu­vi­mā­na­vā­si­naḥ so­mā­da­ya­śca­tvā­ro lo­ka­pā­lāḥ | dha­na­da­sya TARVV-MK 231,20jā­tu­va­dā­yuḥ­, ta­to­'­pyū­nā­yu­rva­ru­ṇaḥ­, ta­to­'­pyū­nā­yu­ṣau so­ma­ya­mau | ta­yo­ra­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­da­ṣṭa­de­vāḥ | TARVV-MK 231,21madhyā pa­ñcā­śa­t | bāhyā de­va­śa­ta­m | va­ru­ṇa­syā­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­t viṃ­śa­ti­rde­vāḥ | madhyā de­va­śa­ta­m | TARVV-MK 231,22bāhyā dve de­va­śa­te | vai­śra­va­ṇa­syā­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­dviṃ­śa­ti­rde­vāḥ | madhyā dve de­va­śa­te | bāhyā trīṇi TARVV-MK 231,23de­va­śa­tā­ni | sa­rvā­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­dde­vā­nā­mā­yuḥ pa­ñca­da­śa­sā­ga­ro­pa­mā­ṇi | ma­dhya­ma­pa­ri­ṣa­dde­vā­nā­mā­yu- TARVV-MK 231,24stānyeva de­śo­nā­ni | bā­hya­pa­ri­ṣa­dde­vā­nā­mā­yuḥ sā­rdha­ca­tu­rda­śa­sā­ga­ro­pa­mā­ṇi | teṣāṃ ya­thā­kra­maṃ TARVV-MK 231,25viṃśatiḥ pa­ñca­da­śa daśa ca devyo bhavanti | TARVV-MK 231,26ma­hā­śu­kra­vi­mā­nā­du­tta­ra­śre­ṇyā­m a­ṣṭā­da­śa­vi­mā­na­śo­bhi­tā­yāṃ dvādaśaṃ ka­lpa­vi­mā­na­m | TARVV-MK 231,27ta­syā­dhi­pa­tiḥ ma­hā­śu­kraḥ | ya­syo­nā­ni viṃ­śa­ti­rvi­mā­na­sa­ha­srā­ṇi­, tra­ya­striṃ­śa­ttrā­ya­striṃ­śā devāḥ, TARVV-MK 231,28dvādaśa sā­mā­ni­ka­sa­ha­srā­ṇi­, tisraḥ pa­ri­ṣa­daḥ­, sa­ptā­nī­kā­ni­, dvā­da­śā­tma­ra­kṣa­sa­ha­srā­ṇi­, TARVV-MK 231,29catvāro lo­ka­pā­lāḥ­, śrī­ma­tyā­da­yo­'­ṣṭā­va­gra­ma­hi­ṣyaḥ a­rdha­tṛ­tī­ya­śa­ta­saṃ­khyā­śca va­lla­bhi­kāḥ TARVV-MK 231,30tra­yo­viṃ­śa­ti­pa­lyo­pa­mā­yu­ṣaḥ | śeṣaṃ śu­kra­va­t | ti­sro­'­pi pa­ri­ṣa­daḥ śu­kra­va­de­va ve­di­ta­vyāḥ | TARVV-MK 231,31a­nī­kā­nāṃ pra­tha­ma­ka­kṣā dvā­da­śa­de­va­sa­ha­srā­ṇi | śeṣaṃ śu­kra­va­t | ā­tma­ra­kṣā­ṇāṃ pu­ṣpa­kā­bhi­yo­gya­sya TARVV-MK 231,32ca tathaiva vidhiḥ | da­kṣi­ṇā­di­ṣu dikṣu sama-sa­rva­to­bha­dra-subhadra-sa­mi­ta­vi­mā­na­ni­vā­si­naḥ somāda-, TARVV-MK 231,33ya­śca­tvā­ro lo­ka­pā­lāḥ | śu­kra­jā­tu­pa­ri­ṣa­tsa­ma­sthi­ti­rva­ru­ṇaḥ | tata ū­nā­yu­rvai­śra­va­ṇaḥ | ta­to­'­pyū- TARVV-MK 231,34nāyuṣau so­ma­ya­mau | śeṣaṃ śu­kra­va­t | TARVV-MK 231,35ma­hā­śu­kra­vi­mā­nā­dū­rdhvaṃ bahūni yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi utpatya sa­ha­srā­ra e­ka­vi­mā­na­pra­stā­ro TARVV-MK 231,36bhavati | yatra da­kṣi­ṇo­tta­rau śa­tā­ra­sa­ha­srā­ra­ka­lpau | tatra sa­ha­srā­ra­vi­mā­nā­d da­kṣi­ṇa­śre­ṇyāṃ sa­pta­da­śa- TARVV-MK 232,01vi­mā­na­ga­ṇa­nā­yāṃ navamaṃ ka­lpa­vi­mā­na­m | ta­syā­dhi­pa­tiḥ śatāro nāma de­va­rā­jaḥ | ya­syā­dhi­kā­ni TARVV-MK 232,02trīṇi vi­mā­na­sa­ha­srā­ṇi­, tra­ya­striṃ­śa­ttrā­ya­striṃ­śā devāḥ, catvāri sā­mā­ni­ka­sa­ha­srā­ṇi­, TARVV-MK 232,03tisraḥ pa­ri­ṣa­daḥ­, sa­ptā­nī­kā­ni­, catvāri ā­tma­ra­kṣa­sa­ha­srā­ṇi­, catvāro lo­ka­pā­lāḥ­, TARVV-MK 232,04pa­dmā­da­yo­'­ṣṭā­va­gra­ma­hi­ṣyaḥ pa­ñca­viṃ­śa­ti­pa­lyo­pa­mā­yu­ṣaḥ | ekaikā cātra pa­ñca­bhi­rde­vī­śa­taiḥ pari- TARVV-MK 232,05vṛtāḥ pa­ñca­de­vī­rū­pa­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi dvā­da­śa­de­vī­rū­pa­sa­ha­srā­ṇi vi­ka­ro­ti | dvi­ṣa­ṣṭi­rva­lla­bhi­kā- TARVV-MK 232,06stā­va­dā­yu­rvi­kri­yāḥ | sa­mi­tā­'­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­da­rdha­tṛ­tī­yā­ni de­va­śa­tā­ni sā­dhi­ka­ṣo­ḍa­śa­sā­ga­ro- TARVV-MK 232,07pa­mā­yūṃ­ṣi | te­ṣā­me­kai­ka­syai­ka­viṃ­śa­ti­rde­vyaḥ | candrā madhyā pa­ñca­de­va­śa­tā­ni de­śo­na­ṣo­ḍa­śa­sā- TARVV-MK 232,08ga­ro­pa­mā­yūṃ­ṣi | teṣām e­kai­ka­syā­'­ṣṭā­da­śa devyaḥ | jā­tu­rbā­hyā ekaṃ de­va­sa­ha­sraṃ ca­ndrā­yu­rū- TARVV-MK 232,09nāyuḥ, te­ṣā­me­kai­ka­sya pa­ñca­da­śa devyaḥ | sa­rve­ṣā­ma­pya­nī­kā­nāṃ ma­ha­tta­rā­ṇāṃ ca jā­tu­va­dā­yuḥ | prathama- TARVV-MK 232,10kakṣā catvāri de­va­sa­ha­srā­ṇi | e­kai­ka­sya ca­tvā­riṃ­śa­d devyaḥ | pū­rvā­di­ṣu dikṣu sva­yaṃ­pra­bhā­di­vi- TARVV-MK 232,11mā­na­ni­vā­si­naḥ so­mā­da­ya­śca­tvā­ro lo­ka­pā­lāḥ | jā­tu­pa­ri­ṣa­tsa­mā­yu­rvai­śra­va­ṇaḥ | tata ūnāyu- TARVV-MK 232,12rva­ru­ṇaḥ­, ta­to­'­pyū­nā­yu­ṣau so­ma­ya­mau | ta­yo­ra­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­tpa­ñca­de­vāḥ | madhyā pa­ñca­viṃ­śa­ti- TARVV-MK 232,13rdevāḥ | bāhyā pa­ñcā­śa­d devāḥ | va­ru­ṇa­syā­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­d da­śa­de­vāḥ | madhyā pa­ñcā­śa­d devāḥ | TARVV-MK 232,14bāhyā de­va­śa­ta­m | vai­śra­va­ṇa­syā­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­t pa­ñca­da­śa­de­vāḥ | madhyā de­va­śa­ta­m | bāhyā dve TARVV-MK 232,15de­va­śa­te | sa­rvā­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­dde­vā­nā­mā­yuḥ sa­pta­da­śa­sā­ga­ro­pa­mā­ṇi | ma­dhya­ma­pa­ri­ṣa­dde­vā­nā­mā­yuḥ TARVV-MK 232,16tānyeva de­śo­nā­ni | bā­hya­pa­ri­ṣa­dde­vā­nā­mā­yuḥ sārdhāni ṣo­ḍa­śa­sā­ga­ro­pa­mā­ṇi | teṣāṃ yathā- TARVV-MK 232,17kramaṃ pa­ñca­da­śa daśa pa­ñca­de­vyo bhavanti | TARVV-MK 232,18sa­ha­srā­ra­vi­mā­nā­du­tta­ra­śre­ṇyāṃ sa­pta­da­śa­vi­mā­na­bhū­ṣi­tā­yāṃ navamaṃ ka­lpa­vi­mā­na­m | ta­syā­dhi­pa­tiḥ TARVV-MK 232,19sa­ha­srā­raḥ | ya­syo­nā­ni trīṇi vi­mā­na­sa­ha­srā­ṇi­, tra­ya­striṃ­śa­ttrā­ya­striṃ­śā devāḥ, dve sāmāni- TARVV-MK 232,20ka­sa­ha­sre­, tisraḥ pa­ri­ṣa­daḥ­, sa­ptā­nī­kā­ni­, dve ā­tma­ra­kṣa­sa­ha­sre­, catvāro lo­ka­pā­lāḥ­, śrī­ma­tyā­da- TARVV-MK 232,21yo­'­ṣṭā­va­gra­ma­hi­ṣyaḥ sa­pta­viṃ­śa­ti­pa­lyo­pa­mā­yu­ṣaḥ | śeṣaḥ śa­tā­re­ndra­va­t | pa­ri­ṣa­dā­tma­ra­kṣā­'­nī­kā­bhi- TARVV-MK 232,22yo­gya­va­rṇa­nā ca śa­tā­re­ndra­va­t | ayaṃ tu viśeṣaḥ — a­nī­kā­nāṃ prathamakakṣā dve de­va­sa­ha­sre | dakṣi- TARVV-MK 232,23ṇādiṣu dikṣu sama-sa­rva­to­bha­dra-subhadra-sa­mi­ta­vi­mā­na­ni­vā­si­naḥ so­mā­da­ya­śca­tvā­ro lo­ka­pā­lāḥ | TARVV-MK 232,24te­ṣā­me­kai­ka­sya dve sā­mā­ni­ka­de­va­śa­te, tri­ṣa­ṣṭi­rde­vyaḥ­, ca­ta­sro­'­gra­ma­hi­ṣyaḥ­, tisraḥ pa­ri­ṣa­daḥ | śeṣaḥ TARVV-MK 232,25śa­tā­re­ndra­va­t | śa­tā­re­ndra­jā­tu­pa­ri­ṣa­tsa­dṛ­śā­yu­rva­ru­ṇaḥ | tato nyū­nā­yu­rdha­na­daḥ | tato nyū­nā­yu­ṣau TARVV-MK 232,26so­ma­ya­mau | śeṣaḥ śa­tā­re­ndra­va­t | TARVV-MK 232,27sa­ha­srā­ravi­mā­nā­dū­rdhvaṃ bahūni yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi utpatya ā­na­ta­prā­ṇa­tā­ra­ṇā­cyu­ta­ka­lpāḥ TARVV-MK 232,28santi | tatra ṣa­ḍvi­mā­na­pra­stā­rāḥ — ānata-prāṇata-puṣpaka-sātaka-āraṇa-a­cyu­ta­saṃ­jña­kāḥ | TARVV-MK 232,29ta­trā­na­ta­vi­mā­nā­cca­ta­sṛ­ṣva­pi dikṣu catasro vi­mā­na­śre­ṇyo nirgatāḥ | vidikṣu TARVV-MK 232,30pu­ṣpa­pra­kī­rṇa­kā­ni | ta­trai­kai­ka­syāṃ vi­mā­na­śre­ṇyāṃ ṣo­ḍa­śa­śre­ṇi­vi­mā­nā­ni | evamau- TARVV-MK 232,31pa­ri­ṣṭe­ṣu pañcasu vi­mā­na­pra­stā­re­ṣu e­kai­ka­śre­ṇi­vi­mā­na­hā­ni­rve­di­ta­vyā | ta­trā­ra­ṇā- TARVV-MK 232,32cyu­ta­vi­mā­nā­d da­kṣi­ṇa­śre­ṇyā­m e­kā­da­śa­vi­mā­na­vi­ra­ci­tā­yāṃ ṣaṣṭhaṃ ka­lpa­vi­mā­na­m | tasyā- TARVV-MK 232,33dhi­pa­ti­rā­ra­ṇo nāma de­va­rā­jaḥ | ya­syā­dhi­kā­nya­rdha­ca­tu­rthā­ni vi­mā­na­śa­tā­ni­, tra­ya­striṃ­śa­tttrā­ya­triṃ­śā TARVV-MK 232,34devāḥ, daśa sā­mā­ni­ka­śa­tā­ni­, tisraḥ pa­ri­ṣa­daḥ­, sa­ptā­nī­kā­ni­, da­śā­tma­ra­kṣa­śa­tā­ni­, catvāro TARVV-MK 232,35lo­ka­pā­lāḥ­, pa­dmā­da­yo­'­ṣṭā­va­gra­ma­hi­ṣyaḥ a­ṣṭa­ca­tvā­riṃ­śa­tpa­lyo­pa­mā­yu­ṣaḥ | ekaikā cā­trā­'­rdha­tṛ­tī­yaiḥ TARVV-MK 233,01de­vī­śa­taiḥ pa­ri­vṛ­tā da­śa­de­vī­rū­pa­śa­tasa­ha­srā­ṇi ca­tu­rviṃ­śa­ti ca de­vī­rū­pa­sa­ha­srā­ṇi vi­ka­ro­ti | TARVV-MK 233,02va­lla­bhi­kā­śca pa­ñca­da­śa tā­va­dā­yu­rvi­kri­yāḥ | sa­mi­tā­'­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­t pa­ñca­viṃ­śa­ti­rde­va­śa­ta­m | TARVV-MK 233,03ta­trai­kai­kaḥ sā­dhi­ka­viṃ­śa­ti­sā­ga­ro­pa­mā­yu­rda­śa­de­vī­kaḥ | candrā madhyā, a­rdha­tṛ­tī­yā­ni de­va­śa­tā­ni | tatrai- TARVV-MK 233,04kaikaḥ de­śo­na­viṃ­śa­ti­sā­ga­ro­pa­ma­sthi­ti­ra­ṣṭa­de­vī­kaḥ | jā­tu­rbā­hyā pa­ñca­de­va­śa­tā­ni | ta­trai­kai­kaḥ ardhaviṃ- TARVV-MK 233,05śa­ti­sā­ga­ro­pa­ma­sthi­tiḥ ṣa­ḍde­vī­kaḥ | a­nī­kā­nāṃ pra­tha­ma­ka­kṣā ekaṃ de­va­sa­ha­sra­m | sarveṣāṃ devānāṃ TARVV-MK 233,06ta­nma­ha­tta­rā­ṇāṃ ca e­kai­ka­sya triṃśad devyaḥ | ā­tma­ra­kṣā­ṇāṃ ca triṃśat | bā­la­kā­bhi­yo­gya­sya ca­ndrā­yu­ṣaḥ TARVV-MK 233,07ū­na­mā­yuḥ­, triṃśad devyaḥ | pū­rvā­di­ṣu dikṣu sva­yaṃ­pra­bhā­di­vi­mā­na­ni­vā­si­naḥ so­mā­da­ya­śca­tvā­ro loka- TARVV-MK 233,08pālāḥ | te­ṣā­me­kai­ka­sya sā­mā­ni­ka­śa­ta­m | dvā­triṃ­śa­d devyaḥ, ca­ta­sro­'­gra­ma­hi­ṣyaḥ­, tisraḥ pari- TARVV-MK 233,09ṣadaḥ | jā­tu­sa­mā­nā­yu­rvai­śra­va­ṇaḥ | tato nyū­nā­yu­rva­ru­ṇaḥ | tato nyū­nā­yu­ṣau so­ma­ya­mau | tayo- TARVV-MK 233,10ra­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­ttra­yo devāḥ | madhyā dvādaśa | bāhyā pa­ñca­viṃ­śa­tiḥ | va­ru­ṇa­syā­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­t TARVV-MK 233,11pa­ñca­de­vāḥ | madhyā pa­ñca­viṃ­śa­tiḥ | bāhyā pa­ñcā­śa­t | vai­śra­va­ṇa­syā­bhya­nta­ra­pa­ri­ṣa­t ṣaḍdevāḥ | TARVV-MK 233,12madhyā pa­ñcā­śa­t | bāhyā śatam | teṣāṃ ya­thā­kra­ma­m e­ka­viṃ­śa­ti­sā­ga­ro­pa­mā­ṇi tānyeva deśo- TARVV-MK 233,13nāni tānyeva cā­rdho­nā­nyā­yu­ra­va­ga­nta­vya­m­, sapta pañca tisraśca devyo jñeyāḥ | TARVV-MK 233,14ā­ra­ṇā­cyu­ta­vi­mā­nā­du­tta­ra­śre­ṇyā­m e­kā­da­śa­vi­mā­na­vi­bhū­ṣi­tā­yāṃ ṣaṣṭhaṃ ka­lpa­vi­mā­na­m | TARVV-MK 233,15ta­syā­dhi­pa­ti­ra­cyu­to nāma de­va­rā­jaḥ | ya­syo­nā­nya­rdha­ca­tu­rthā­ni vi­mā­na­śa­tā­ni | tra­ya­striṃ­śa­ttrā- TARVV-MK 233,16yastriṃśā devāḥ | daśa sā­mā­ni­ka­śa­tā­ni | tisraḥ pa­ri­ṣa­daḥ | sa­ptā­nī­kā­ni | daśa ātma- TARVV-MK 233,17ra­kṣa­śa­tā­ni | catvāro lo­ka­pā­lāḥ | śrī­ma­tyā­da­yo­'­ṣṭā­va­gra­ma­hi­ṣyaḥ pa­ñca­pa­ñcā­śa­tpa­lyo­pa- TARVV-MK 233,18mā­yu­ṣaḥ­, va­lla­bhi­kā­śca pa­ñca­da­śa tā­va­dā­yu­ṣaḥ | a­va­śi­ṣṭa­m ā­ra­ṇe­ndra­va­t | pa­ri­ṣa­dā­di­vi­dhi­śca TARVV-MK 233,19tathaiva neyaḥ | ayaṃ tu viśeṣaḥ va­ru­ṇo­'­dhi­kā­yuḥ | tato nyū­nā­yu­rdha­na­daḥ | ta­to­'­pyū­nā­yu­ṣau TARVV-MK 233,20so­ma­ya­mau | TARVV-MK 233,21ta ete lo­kā­nu­yo­go­pa­de­śe­na ca­tu­rda­śe­ndrā uktāḥ | iha dvādaśa iṣyantepū­rvo­kte­na krameṇa TARVV-MK 233,22bra­hmo­tta­ra­kā­pi­ṣṭha­ma­hā­śu­kra­sa­ha­srā­re­ndrā­ṇāṃ da­kṣi­ṇe­ndrā­nu­va­rti­tvā­t ā­na­ta­prā­ṇa­ta­ka­lpa­yo­śca TARVV-MK 233,23e­kai­ke­ndra­tvā­t | TARVV-MK 233,24sau­dha­rma­vi­mā­na­saṃ­khyā prāguktā | ai­śā­ne­'­ṣṭā­viṃ­śa­ti­rvi­mā­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi | śre­ṇi­vi­mā- TARVV-MK 233,25nāni ca­tu­rda­śa­śa­tā­ni sa­pta­pa­ñcā­śā­ni | pu­ṣpa­pra­kī­rṇa­kā­nāṃ sa­pta­viṃ­śa­tiḥ śa­ta­sa­ha­srā­ṇi aṣṭa- TARVV-MK 233,26navatiḥ sa­ha­srā­ṇi pa­ñca­śa­tā­ni tri­ca­tvā­riṃ­śā­ni | sā­na­tku­mā­re dvā­da­śa­vi­mā­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi | TARVV-MK 233,27śre­ṇi­vi­mā­nā­nāṃ pa­ñca­śa­tā­ni pa­ñca­na­va­tya­dhi­kā­ni | pra­kī­rṇa­kā­nā­m e­kā­da­śa­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi TARVV-MK 233,28na­va­na­va­tiḥ sa­ha­srā­ṇi catvāri śatāni pa­ñco­tta­rā­ṇi | mā­he­ndre­'­ṣṭau vi­mā­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi | TARVV-MK 233,29śre­ṇi­vi­mā­nā­nā­m ekaṃ śataṃ ṣa­ṇṇa­va­tya­dhi­ka­m | pra­kī­rṇa­kā­nāṃ sa­pta­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi na­va­na­va­ti- TARVV-MK 233,30sa­ha­srā­ṇi aṣṭau śatāni ca­tu­ru­tta­rā­ṇi | bra­hma­lo­ka­bra­hmo­tta­ra­ka­lpa­yoḥ catvāri vi­mā­na­śa­ta- TARVV-MK 233,31sa­ha­srā­ṇi | śre­ṇi­vi­mā­nā­nāṃ trīṇi śatāni ca­tuḥ­ṣa­ṣṭya­dhi­kā­ni | pra­kī­rṇa­kā­nāṃ trīṇi TARVV-MK 233,32śa­ta­sa­ha­srā­ṇi na­va­na­va­tiḥ sa­ha­srā­ṇi ṣa­ṭśa­tā­ni ṣa­ṭtriṃ­śā­ni | lā­nta­va­kā­pi­ṣṭha­yoḥ pañcā- TARVV-MK 233,33śa­tsa­ha­srā­ṇi | śre­ṇi­vi­mā­nā­nāṃ śatam a­ṣṭa­pa­ñcā­śa­m | pra­kī­rṇa­kā­nā­me­kā­nna­pa­ñcā­śa­tsa­ha­srā­ṇi TARVV-MK 234,01aṣṭau śatāni dvi­ca­tvā­riṃ­śā­ni | śu­kra­ma­hā­śu­kra­yoḥ ca­tvā­riṃ­śa­tsa­ha­srā­ṇi | śre­ṇi­vi­mā­nā­nāṃ TARVV-MK 234,02tri­sa­pta­tiḥ | pra­kī­rṇa­kā­nā­m e­kā­nna­ca­tvā­riṃ­śa­tsa­ha­srā­ṇi na­va­śa­tā­ni sa­pta­viṃ­śā­ni | śatā- TARVV-MK 234,03ra­sa­ha­srā­ra­ka­lpa­yoḥ ṣa­ḍvi­mā­na­sa­ha­srā­ṇi | śre­ṇi­vi­mā­nā­nā­m e­kā­nna­sa­pta­tiḥ | pra­kī­rṇa­kā­nā­m TARVV-MK 234,04e­kā­nna­ṣa­ṣṭi­śa­tā­ni e­ka­triṃ­śā­ni | ā­ra­ṇā­cyu­ta­ka­lpa­yoḥ sa­pta­vi­mā­na­śa­tā­ni | śre­ṇi­vi­mā­nā­nāṃ TARVV-MK 234,05trīṇi śatāni triṃśāni | pra­kī­rṇa­kā­nāṃ trīṇi śatāni sa­pta­tya­dhi­kā­ni | ca­tu­rda­śa­sva­pi TARVV-MK 234,06ka­lpa­vi­mā­ne­ṣu vi­mā­na­saṃ­khyā ca­tu­ra­śī­tiḥ śa­ta­sa­ha­srā­ṇi ṣa­ṇṇa­va­tiḥ sa­ha­srā­ṇi sapta ca vimāna- TARVV-MK 234,07śatāni | TARVV-MK 234,08ā­ra­ṇā­cyu­ta­vi­mā­nā­dū­rdhvaṃ bahūni yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇyu­tpa­tya santi ta­trā­dho­grai­ve­ya­ka­vi­mā- TARVV-MK 234,09nāni | yeṣu trayo vi­mā­na­pra­stā­rāḥ su­da­rśa­nā­mo­gha­su­pra­bu­ddhāḥ | tatra su­da­rśa­ne­ndra­kā­cca­ta­sṛ­ṣva­pi TARVV-MK 234,10dikṣu catasro vi­mā­na­śre­ṇyaḥ | ta­trai­kai­ka­syāṃ vi­mā­na­śre­ṇyāṃ daśa vi­mā­nā­ni | su­da­rśa­nā­dū­rdhvaṃ TARVV-MK 234,11bahūni yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi u­tpa­tyā­'­sti amogho nāma vi­mā­na­pra­stā­raḥ | atrāpi ca­ta­sṛ­ṣva­pi TARVV-MK 234,12dikṣu catasro vi­mā­na­śre­ṇyo nirgatāḥ | a­trai­ka­syāṃ vi­mā­na­śre­ṇyāṃ na­va­vi­mā­nā­ni | a­mo­ghā­dū­rdhvaṃ TARVV-MK 234,13bahūni yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi utpatya asti su­pra­bu­ddho nāma vi­mā­na­pra­stā­raḥ | atrāpi ca­ta­sṛ­ṣva­pi TARVV-MK 234,14dikṣu catasro vi­mā­na­śre­ṇyo vi­ni­rga­tāḥ | e­kai­ka­syāṃ vi­mā­na­śre­ṇyā­m aṣṭau vi­mā­nā­ni | tri­ṣve­pye­te­ṣu TARVV-MK 234,15pu­ṣpa­pra­kī­rṇa­ka­vi­mā­nā­ni na santi | tā­nye­tā­nye­kā­da­śo­tta­ra­vi­mā­na­śa­ta­m | su­pra­bu­ddha­vi­mā­nā­dū­rdhvaṃ TARVV-MK 234,16bahūni yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi utpatya santi tatra ma­dhya­ma­grai­ve­ya­ka­vi­mā­nā­ni | yeṣu trayaḥ prastārā TARVV-MK 234,17ya­śo­dha­ra­su­bha­dra­vi­śā­lāḥ | pū­rva­va­da­trā­pi e­kai­ka­śre­ṇi­vi­mā­na­hā­nyā pa­ñca­sa­pta­tiśre­ṇi­vi­mā­nā­ni | TARVV-MK 234,18pu­ṣpa­pra­kī­rṇa­kā­ni dvā­triṃ­śa­t | tā­nye­tā­ni sa­pto­tta­raṃ śatam | su­vi­śā­la­vi­mā­nā­dū­rdhvaṃ bahūni TARVV-MK 234,19yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi utpatya santi ta­tro­pa­ri­ma­grai­ve­ya­ka­vi­mā­nā­ni | yeṣu trayaḥ prastārāḥ sumanāḥ TARVV-MK 234,20saumanāḥ prī­ti­ṅka­ra iti | pū­rva­va­da­trā­pye­kai­ka­vi­mā­na­hā­nyā e­kā­nna­ca­tvā­riṃ­śa­t śre­ṇi­vi­mā­nā­ni | TARVV-MK 234,21dvā­pa­ñcā­śa­tpu­ṣpa­pra­kī­rṇa­kā­ni | tā­nye­tā­ni sa­mu­di­tā­ni e­ka­na­va­ti­rvi­mā­nā­nā­m | TARVV-MK 234,22prī­ti­ṅka­ra­vi­mā­nā­dū­rdhvaṃ bahūni yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi utpatya santi ta­trā­'­nu­di­śa­vi­mā- TARVV-MK 234,23nāni | yeṣveka e­vā­'­'­di­tyo nāma vi­mā­na­pra­stā­raḥ | tatra dikṣu catvāri śre­ṇi­vi­mā­nā­ni | TARVV-MK 234,24prācyāṃ diśi a­rci­rvi­mā­na­m­, a­pā­cyā­ma­rci­mā­lī­, pratīcyāṃ vai­ro­ca­na­m­, udīcyāṃ pra­bhā­sa­m­, TARVV-MK 234,25madhye ā­di­tyā­khya­m | vidikṣu pu­ṣpa­pra­kī­rṇa­kā­ni catvāri — pū­rva­da­kṣi­ṇa­syā­ma­rci­pra­bha­m­, dakṣiṇā- TARVV-MK 234,26pa­ra­syā­m a­rci­rma­dhya­m­, a­pa­ro­tta­ra­syā­m a­rci­rā­va­rta­m­, u­tta­ra­pū­rva­syā­ma­rci­rvi­śi­ṣṭa­m | tānye- TARVV-MK 234,27tāni nava | TARVV-MK 234,28ā­di­tya­vi­mā­nā­dū­rdhvaṃ bahūni yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi utpatya santi ta­trā­nu­tta­ra­vi­mā- TARVV-MK 234,29nāni | yatraika eva sa­rvā­rtha­si­ddhasaṃjño vi­mā­na­pra­stā­raḥ | dikṣu pra­da­kṣi­ṇā­ni vi­ja­ya­vai­ja­ya­nta- TARVV-MK 234,30ja­ya­ntā­pa­rā­ji­ta­vi­mā­nā­ni ca­tvā­ri­, madhye sa­rvā­rtha­si­ddhasaṃjñam | pu­ṣpa­pra­kī­rṇa­kā­ni na santi | TARVV-MK 234,31sau­dha­rmai­śā­na­yoḥ ka­lpa­yo­rvi­mā­nā­ni sa­pta­viṃ­śai­ka­yo­ja­na­śa­ta­bā­ha­lyā­ni pa­ñca­yo­ja­na­śa­to- TARVV-MK 234,32cchrāyāṇi | sā­na­tku­mā­ra­mā­he­ndra­yo­rbra­hma­lo­ka­bra­hmo­tta­ra­lā­nta­va­kā­pi­ṣṭhe­ṣu śu­kra­ma­hā­śu­kra­śa­tā­ra- TARVV-MK 234,33sa­ha­srā­re­ṣu ā­na­ta­prā­ṇa­tā­'­'­ra­ṇā­'­cyu­te­ṣu navasu grai­ve­ya­ke­ṣu a­nu­di­śā­'­nu­ta­re­ṣu ca vi­mā­nā­nāṃ TARVV-MK 234,34bā­ha­lya­me­kai­ka­yo­ja­na­vi­hī­na­m­, u­cchrā­ya­śca e­kai­ka­yo­ja­na­śa­tā­dhi­ko ya­thā­kra­maṃ ve­di­ta­vyaḥ | tānye- TARVV-MK 235,01tāni śre­ṇī­ndra­pra­kī­rṇa­ka­vi­mā­nā­ni kā­ni­ci­t saṃ­khye­ya­yo­ja­na­śa­ta­vi­stā­rā­ṇi | kā­ni­ci­da- TARVV-MK 235,02saṃ­khye­ya­yo­ja­na­śa­ta­vi­stā­rā­ṇi | yāni saṃ­khye­ya­vi­stā­rā­ṇi tāni saṃ­khye­ya­yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­sra- TARVV-MK 235,03vi­stā­rā­ṇi­, yā­nya­saṃ­khye­ya­vi­stā­rā­ṇi tāni a­saṃ­khye­ya­yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­sra­vi­stā­rā­ṇi | saudharmai- TARVV-MK 235,04śā­na­yo­rvi­mā­nā­ni pa­ñca­va­rṇā­ni kṛ­ṣṇa­nī­la­ra­kta­hā­ri­dra­śu­kla­va­rṇā­ni | sā­na­tku­mā­ra­mā­he­ndra­yoḥ TARVV-MK 235,05ca­tu­rva­rṇā­ni kṛ­ṣṇa­hī­nā­ni | bra­hma­lo­ka­bra­hmo­tta­ra­lā­nta­va­kā­pi­ṣṭhe­ṣu tri­va­rṇā­ni vi­mā­nā­ni kṛṣṇa- TARVV-MK 235,06nī­la­va­rji­tā­ni | śu­kra­ma­hā­śu­kra­śa­tā­ra­sa­ha­srā­rā­'­'­na­ta­prā­ṇa­tā­ra­ṇā­cyu­te­ṣu dvi­va­rṇā­ni vi­mā­nā­ni TARVV-MK 235,07hā­ri­dra­śu­kla­va­rṇā­ni | grai­ve­ya­kā­nu­di­śā­nu­tta­ra­vi­mā­nā­ni śu­kla­va­rṇā­nye­va | pa­ra­ma­śu­klaṃ TARVV-MK 235,08sa­rvā­rtha­si­ddhavi­mā­na­m | TARVV-MK 235,09e­ṣā­ma­dhi­kṛ­tā­nāṃ vai­mā­ni­kā­nāṃ devānāṃ pa­ra­spa­ra­to vi­śe­ṣa­pra­tti­pa­ttya­rtha­mā­ha- TA-MK 4.20 sthi­ti­pra­bhā­va­su­kha­dyu­ti­le­śyā­vi­śu­ddhī­ndri­yā­va­dhi­vi­ṣa­ya­to­'­dhi­kāḥ || TARV-MK 4.20.1svo­pā­ttā­yu­ṣa u­da­yā­t sthānaṃ sthitiḥ | TARVV-MK 235,11 sve­no­pā­tta­syaṃ de­vā­yu­ṣaḥ u­da­yā­tta­smi­n bhave TARVV-MK 235,12tena śa­rī­re­ṇa sthānaṃ sthi­ti­ri­tyu­cya­te | TARV-MK 4.20.2śā­pā­nu­gra­ha­la­kṣa­ṇaḥ prabhāvaḥ | TARVV-MK 235,13 śā­po­'­ni­ṣṭā­pā­da­na­m­, a­nu­gra­ha i­ṣṭa­pra­ti­pā­da­na­m­, talla- TARVV-MK 235,14kṣaṇaḥ pravṛddho bhāva prabhāva i­tyā­khyā­ya­te | TARV-MK 4.20.3sa­dve­dyo­da­ye sati i­ṣṭa­vi­ṣa­yā­nu­bha­va­naṃ sukham | TARVV-MK 235,15 sa­dve­dyo­da­ya­mū­la­he­tau sati bā­hya­sye­ṣṭa- TARVV-MK 235,16vi­ṣa­ya­sya u­pa­ni­pā­te ta­dvi­ṣa­ya­ma­nu­bha­va­naṃ su­kha­mi­ti kathyate | TARV-MK 4.20.4śa­rī­ra­va­sa­nā­bha­ra­ṇā­di­dī­pti­rdyu­tiḥ | TARVV-MK 235,17 śa­rī­ra­sya va­sa­na­syā­'­'­bha­ra­ṇā­dī­nāṃ ca dīptiḥ TARVV-MK 235,18dyu­ti­ri­ti u­pā­khyā­ya­te | TARV-MK 4.20.5le­śyā­śa­bda uktārthaḥ | TARVV-MK 235,19 le­śyā­śa­bda uktārtha eva ve­di­ta­vyaḥ | leśyāyā viśuddhiḥ TARVV-MK 235,20le­śyā­vi­śu­ddhiḥ | TARV-MK 4.20.6i­ndri­yā­va­dhi­bhyāṃ vi­ṣa­yā­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ | TARVV-MK 235,21 vi­ṣa­ya­śa­bda­sya i­ndri­yā­va­dhi­bhyā­ma­bhi­saṃ­ba­ndho TARVV-MK 235,22bhavati | indriyaṃ cā­'­va­dhi­śca i­ndri­yā­va­dhī­, ta­yo­rvi­ṣa­ya i­ndri­yā­va­dhi­vi­ṣa­ya iti | TARV-MK 4.20.7i­ta­ra­thā hi ta­dā­dhi­kya­pra­sa­ṅgaḥ | TARVV-MK 235,23 a­kri­ya­mā­ṇe hye­va­ma­bhi­saṃ­ba­ndhe u­pa­ryu­pa­ri deveṣu indri- TARVV-MK 235,24yā­ṇā­mā­dhi­kyaṃ pra­sa­jye­ta | TARV-MK 4.20.8sthi­ti­gra­ha­ṇa­mā­dau ta­tpū­rva­ka­tvā­di­ta­re­ṣā­m | TARVV-MK 235,25 sthi­ti­gra­ha­ṇa­mā­dau kriyate ta­tpū­rva­ka­tvā­di- TARVV-MK 235,26tareṣāṃ pra­bhā­vā­dī­nā­m | sthi­ti­ma­tāṃ hi pra­bhā­vā­da­yo bhavanti nā­'­sthi­ta­sye­ti | TARV-MK 4.20.9te­bhya­stai­rvā­'­dhi­kā iti tasiḥ | TARVV-MK 235,27 tebhyaḥ sthi­tyā­di­bhyaḥ adhikā iti ­“­a­pā­dā­ne­'­hī­ya- TARVV-MK 235,28ruhoḥ” iti tasiḥ | tai­rvā­dhi­kā iti tasi pra­ka­ra­ṇe ­“­ā­dyā­di­bhya u­pa­saṃ­khyā- TARVV-MK 235,29nam” iti tasiḥ | u­pa­rya­pa­ri vai­mā­ni­kāḥ i­tya­nu­va­rta­nte­, te­nai­va­ma­bhi­saṃ­ba­dhya­te TARVV-MK 235,30u­pa­ryu­pa­ri vai­mā­ni­kāḥ pra­ti­ka­lpaṃ pra­ti­pra­stā­raṃ ca sthi­tyā­di­bhi­re­bhi­ra­dhi­kā iti | tatra sthitiḥ TARVV-MK 235,31utkṛṣṭā jaghanyā ca, sā u­pa­ri­ṣṭā­dva­kṣya­te | iha tu vacanaṃ yeṣāṃ samā bhavati te­ṣā­ma­pi gu­ṇa­to­'- TARVV-MK 235,32dhi­ka­tva­jñā­pa­nā­rtha­m | yaḥ prabhāvaḥ sau­dha­rma­ka­lpa­de­vā­nāṃ ni­gra­hā­nu­gra­ha­vi­kri­yā­pa­rā­bhi­yo­gā­di­ṣu­, TARVV-MK 235,33u­pa­ryu­pa­ri ta­to­'­na­nta­gu­ṇaḥ ma­ndā­bhi­mā­na­ta­yā a­lpa­saṃ­kli­ṣṭa­tvā­cca na pra­va­rta­te | evaṃ su­khā­da­yo­'­pi TARVV-MK 235,34pra­tye­ta­vyāḥ | le­śyā­ni­ya­maḥ upari vakṣyate | iha tu vacanaṃ yatra vidhānaṃ samānaṃ tatrāpi karma- TARVV-MK 235,35vi­śu­ddhi­to­'­dhi­kā bhavanti iti pra­ti­pā­da­nā­rtha­m | TARVV-MK 236,01yathā sthi­tyā­di­bhi­ru­pa­rya­dhi­kā evaṃ ga­tyā­di­bhi­ra­pi i­tya­ti­pra­sa­ṅge ta­nni­vṛ­ttya­rtha­mā­ha- TA-MK 4.21 ga­ti­śa­rī­ra­pa­ri­gra­hā­bhi­mā­na­to hīnāḥ || TARV-MK 4.21.1de­śā­nta­ra­prā­pti­he­tu­rga­tiḥ | TARVV-MK 236,03 u­bha­ya­ni­mi­tta­va­śā­t u­tpa­dya­mā­naḥ kā­ya­pa­ri­spa­ndo gatiri- TARVV-MK 236,04tyucyate | TARV-MK 4.21.2śa­rī­ra­mu­kta­la­kṣa­ṇa­m | ­“­au­dā­ri­ka­vai­kri­yi­kā­'­'­hā­ra­ka­tai­ja­sa­kā­rma­ṇā­ni śa­rī­rā­ṇi­” TARVV-MK 236,06 ityatra śa­rī­ra­mu­kta­la­kṣa­ṇa­m | TARV-MK 4.21.3lo­bha­ka­ṣā­yo­da­yā­nmū­rcchā pa­ri­gra­haḥ | TARVV-MK 236,07 lo­bha­ka­ṣā­ya­ve­da­nī­ya­sya u­da­yā­nmū­rcchā saṃ­ka­lpaḥ­ḥ pari- TARVV-MK 236,08graha i­tyā­khyā­ya­te | TARV-MK 4.21.4mā­na­ka­ṣā­yo­da­yā­pā­di­to­'­bhi­mā­naḥ | TARVV-MK 236,09 mā­na­ka­ṣā­ya­ve­da­nī­ya­sya u­da­yā­pā­di­to­'­ha­ṅkā­raḥ abhi- TARVV-MK 236,10māna iti kathyate | gatiśca śarīraṃ ca pa­ri­gra­ha­śca a­bhi­mā­na­śca ga­ti­śa­rī­ra­pa­ri­gra­hā­bhi­mā­nāḥ taiḥ TARVV-MK 236,11ga­ti­śa­rī­ra­pa­ri­gra­hā­bhi­mā­na­taḥ | ta­si­pra­ka­ra­ṇe ­“­ā­dyā­di­bhya u­pa­saṃ­khyā­na­m­”TARVV-MK 236,12iti tasiḥ | yadi hi a­pā­dā­na­vi­va­kṣā syāt ­“­a­hī­ya­ru­hoḥ­” iti TARVV-MK 236,13pra­ti­ṣe­dhaḥ syāt | TARV-MK 4.21.5ga­ti­gra­ha­ṇa­mā­dau la­kṣa­ṇa­dva­ya­yo­gā­t | TARVV-MK 236,14 ga­ti­gra­ha­ṇa­mā­dau kriyate | kutaḥ ? la­kṣa­ṇa­dva­ya- TARVV-MK 236,15yogāt ­“­dva­ndvesu”­“­a­lpā­cta­ra­m­” iti | TARV-MK 4.21.6tataḥ śa­rī­ra­gra­ha­ṇaṃ tasmin sati pa­ri­gra­ho­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 236,16 tataḥ paraṃ śa­rī­ra­gra­ha­ṇaṃ kriyate | TARVV-MK 236,17kutaḥ ? tasmin sati pa­ri­gra­ho­pa­pa­tteḥ­, sati śarīre pa­ri­gra­ho mamedaṃ bu­ddhi­ru­pa­jā­ya­te | TARV-MK 4.21.7ta­dva­ttve­'­pi ke­va­li­naḥ pa­ri­gra­he­cchā­bhā­va iti cet; na; de­vā­dhi­kā­rā­t | TARVV-MK 236,18 syā­de­ta­t- TARVV-MK 236,19śa­rī­ra­va­ttve­'­pi ke­va­li­naḥ ma­me­da­mi­ti saṃkalpo na vidyate ta­to­'­yaṃ he­tu­vya­bhi­cā­ra iti; tanna; TARVV-MK 236,20kiṃ kā­ra­ṇa­m ? de­vā­dhi­kā­rā­t | devā hi rā­gā­di­ma­nto­'­dhi­kṛ­tāḥ­, te­ṣā­ma­va­śyaṃ sati śarīre TARVV-MK 236,21pa­ri­gra­hā­bhi­lā­ṣe­ṇa bha­vi­ta­vya­mi­ti nāsti vya­bhi­cā­raḥ | TARV-MK 4.21.8ta­nmū­la­tvā­tta­da­na­nta­ra­ma­bhi­mā­na­gra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 236,22 pa­ri­gra­ha­mū­lo hi lo­ke­'­bhi­mā­no dṛṣṭaḥ, TARVV-MK 236,23ta­to­'­sya ta­da­na­nta­raṃ grahaṇaṃ kriyate | u­pa­ryu­pa­rī­tya­nu­va­rta­te­, te­no­pa­ryu­pa­ri de­vā­nā­m uktā TARVV-MK 236,24ga­tyā­da­yo hīnā ve­di­ta­vyāḥ | tadyathā — sau­dha­rmai­śā­na­yo­rde­vāḥ krī­ḍā­di­ni­mi­ttāṃ gatiṃ ma­hā­vi­ṣa­ya- TARVV-MK 236,25tvena mu­hu­rmu­hu­rvṛ­ttyā cā­dhi­kā­mā­ska­nda­nti na ta­tho­pa­ri devāḥ vi­ṣa­yā­bhi­ṣva­ṅgo­dre­kā­bhā­vā­t | TARVV-MK 236,26ta­ta­sta­nni­mi­ttā ga­ti­ra­pi krameṇa hīyate | śa­rī­ra­ma­pi sau­dha­rmai­śā­na­yo­rde­vā­nāṃ sa­ptā­ra­tni- TARVV-MK 236,27pra­mā­ṇa­m | sā­na­tku­mā­ra­mā­he­ndra­yoḥ ṣa­ḍa­ra­tni­pra­mā­ṇa­m | bra­hma­lo­ka­bra­hmo­tta­ra­lā­nta­va­kā­pi­ṣṭhe­ṣu TARVV-MK 236,28pa­ñcā­ra­tniḥ | śu­kra­ma­hā­śu­kra­śa­tā­ra­sa­ha­srā­re­ṣu ca ca­tu­ra­ra­tniḥ | ā­na­ta­prā­ṇa­ta­yo­ra­rdha­ca­tu­rthā- TARVV-MK 236,29ratniḥ | ā­ra­ṇā­cyu­ta­yo­ra­ra­tni­tra­ya­pra­mā­ṇa­m | a­dho­grai­ve­ya­ke­ṣu a­rdha­tṛ­tī­yā­ra­tniḥ­, ma­dhya­ma­grai­ve­ya- TARVV-MK 236,30keṣu a­ra­tni­dva­ya­mā­tra­m­, u­pa­ri­ma­grai­ve­ya­ke­ṣu a­nu­di­śa­vi­mā­ne­ṣu ca a­dhya­rdhā­ra­tniḥ­, a­nu­tta­re­ṣva­ra­tni- TARVV-MK 236,31pra­mā­ṇa­mā­tra­m | pa­ri­gra­ho­'­pi vi­mā­na­pa­ri­vā­rā­di­la­kṣa­ṇa u­pa­ryu­pa­ri hīna ityuktaṃ pu­ra­stā­t | TARVV-MK 236,32kutaḥ pu­na­ru­pa­ryu­pa­ri pa­ri­gra­hā­bhi­mā­na­hā­ni­ri­ti ? ucyate — TARV-MK 4.21.9pra­ta­nu­ka­ṣā­ya­tvā­lpa­saṃ­kle­śā­va­dhi­vi­śu­ddhi­ta­ttvā­va­lo­ka­na­saṃ­ve­ga­pa­ri­ṇā­mā­nā­m u­tta­ro­tta­rā­dhi­kyā­d a­bhi­mā­na­hā­niḥ | TARVV-MK 236,34 pra­ta­nu­ka­ṣā­ya­tvā­da­lpa­saṃ­kle­śo bha­va­ti­, ta­to­'­va­dhi­vi­śu­ddhi­rjā­ya­te­, saṃ­kle­śa­va­śā- TARVV-MK 236,35da­va­dhi­rhī­ya­ta ityuktaṃ pu­ra­stā­t | ta­to­'­va­dhi­vi­śu­ddheḥ u­pa­ryu­pa­ri devāḥ śā­rī­ra­mā­na­sa­duḥ­kha­pa­rī­tā­n TARVV-MK 237,01nā­ra­ka­tai­rya­gyo­na­mā­nu­ṣā­n pra­ka­rṣe­ṇā­'­va­lo­ka­ya­nti | ta­ta­sta­nni­mi­tta­saṃ­ve­ga­pa­ri­ṇā­maḥ saṃ­sā­rā­dbhī- TARVV-MK 237,02rutā u­pa­jā­ya­te | tato duḥ­kha­he­tu­ṣu du­ra­nte­ṣu pa­ri­gra­he­ṣu a­bhi­bhā­no hīyate | kiñca, TARV-MK 4.21.10vi­śu­ddha­pa­ri­ṇā­ma­pra­ka­rṣa­ni­mi­tta­tvā­cca u­pa­ryu­pa­ryu­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 237,03iha vi­śu­ddha­pa­ri­ṇā­ma­bhe­da- TARVV-MK 237,04nimittaḥ pu­ṇya­ka­rma­ba­ndha­vi­ka­lpaḥ­, ta­tpū­rva­ko deveṣu u­pa­pā­da iti u­pa­ryu­pa­ri a­bhi­mā­na­hā­niḥ | TARVV-MK 237,05kā­ra­ṇa­sa­dṛ­śaṃ hi kāryaṃ dṛ­ṣṭa­mi­ti | tadyathā — tai­rya­gyo­ne­ṣu a­saṃ­jñi­naḥ paryāptāḥ pa­ñce­ndri­yāḥ TARVV-MK 237,06saṃ­khye­ya­va­rṣā­yu­ṣaḥ­, a­lpa­śu­bha­pa­ri­ṇā­ma­va­śe­na pu­ṇya­ba­ndha­ma­nu­bhū­ya bha­va­na­vā­si­ṣu vya­nta­re­ṣu ca u­tpa­dya­nte | TARVV-MK 237,07ta eva saṃjñino mi­thyā­dṛ­ṣṭa­yaḥ sā­sā­da­na­sa­mya­gdṛ­ṣṭa­ya­śca ā­sa­ha­srā­rā­du­tpa­dya­nte | ta eva TARVV-MK 237,08sa­mya­gdṛ­ṣṭa­yaḥ sau­dha­rmā­di­ṣu a­cyu­tā­nte­ṣu jāyante | a­saṃ­khye­ya­va­rṣā­yu­ṣaḥ ti­rya­ṅma­nu­ṣyā mithyā- TARVV-MK 237,09dṛṣṭayaḥ sā­sā­da­na­sa­mya­gdṛ­ṣṭa­ya­śca ā jyo­ti­ṣke­bhya u­pa­jā­ya­nte­, tā­pa­sā­śco­tkṛ­ṣṭāḥ | ta eva TARVV-MK 237,10sa­mya­gdṛ­ṣṭa­yaḥ sau­dha­rmai­śā­na­yo­rja­nmā­nu­bha­va­nti | manuṣyāḥ saṃ­khye­ya­va­rṣā­yu­ṣaḥ mi­thyā­da­rśa­nāḥ sā­sā­da­na- TARVV-MK 237,11sa­mya­gda­rśa­nā­śca bha­va­na­vā­si­pra­bhṛ­ti­ṣū­pa­ri­ma­grai­ve­ya­kā­nte­ṣu u­pa­pā­da­mā­ska­nda­nti | pa­ri­vrā­ja­kā­nāṃ TARVV-MK 237,12de­ve­ṣū­pa­pā­daḥ ā bra­hma­lo­kā­t | ā­jī­va­kā­nā­m ā­sa­ha­srā­rā­t | tata ū­rdhva­ma­nya­li­ṅgi­nāṃ TARVV-MK 237,13nā­styu­pa­pā­daḥ | ni­rgra­ntha­li­ṅga­dha­rā­ṇā­me­va u­tkṛ­ṣṭa­ta­po­'­nu­ṣṭhā­no­pa­ci­ta­pu­ṇya­ba­ndhā­nā­m asa- TARVV-MK 237,14mya­gda­rśa­nā­nā­mu­pa­ri­ma­grai­ve­ya­kā­nte­ṣu u­pa­pā­daḥ | tata ūrdhvaṃ sa­mya­gda­rśa­na­jñā­na­ca­ra­ṇa­pra­ka­rṣo­pe­tā­nā­me­va TARVV-MK 237,15janma ne­ta­re­ṣā­m | śrā­va­kā­ṇāṃ sau­dha­rmā­di­ṣva­cyu­tā­nte­ṣu janma nādho no­pa­rī­ti pa­ri­ṇā­ma­vi­śu­ddhi- TARVV-MK 237,16pra­ka­rṣa­yo­gā­de­va ka­lpa­sthā­nā­ti­śa­ya­yo­go­'­va­se­yaḥ | TARVV-MK 237,17pu­ra­stā­ttri­ṣu ni­kā­ye­ṣu devānāṃ le­śyā­vi­dhi­ru­kta idānīṃ vai­mā­ni­ke­ṣu le­śyā­vi­dhi- TARVV-MK 237,18pra­ti­pa­ttya­rtha­mā­ha- TA-MK 4.22 pī­ta­pa­dma­śu­kla­le­śyā dvi­tri­śe­ṣe­ṣu || TARVV-MK 237,20kimarthaṃ pṛ­tha­gle­śyā­bhi­dhā­naṃ kri­ya­te­, nanu ya­trai­vā­nyo le­śyā­vi­dhiḥ ta­trai­ve­daṃ va­kta­vya­m ? TARVV-MK 237,21ata uttaraṃ paṭhati-TARV-MK 4.22.1pṛ­tha­gle­śyā­bhi­dhā­naṃ la­ghva­rtha­m | TARVV-MK 237,22 pṛ­tha­gi­daṃ le­śyā­bhi­dhā­naṃ kriyate la­ghva­rtha­m | tatra hi TARVV-MK 237,23pāṭhe kri­ya­mā­ṇe vai­mā­ni­kā­nāṃ svāmināṃ bhedena nirdeśaḥ kartavyaḥ syāt | atha ko'yaṃ nirdeśaḥ ? TARVV-MK 237,24pī­ta­pa­dma­śu­kla­le­śyā iti | pītā ca padmā ca śuklā ca pī­ta­pa­dma­śu­klāḥ­, tā leśyā yeṣāṃ ta TARVV-MK 237,25ime pī­ta­pa­dma­śu­kla­le­śyā iti | yadyevaṃ dvandve puṃ­va­dbhā­vā­t nirdeśo no­pa­pa­dya­te ? naiṣa doṣaḥ; TARVV-MK 237,26au­tta­ra­pa­di­kaṃ hra­sva­tva­m­, yathākārya­vi­pa­riṇāmādvā siddham | ­“­dru­tā­yāṃ ta­pa­ra­ka­ra­ṇe madhyama- TARVV-MK 237,27bi­la­mbi­ta­yo­ru­pa­saṃ­khyā­na­m­” i­tya­trau­tta­ra­pa­di­kaṃ hra­sva­tva­m­, e­va­mi­hā­pi TARVV-MK 237,28ve­di­ta­vya­m | TARVV-MK 237,29tatra kasya kā leśyā i­tya­tro­cya­te-TARV-MK 4.22.2sau­dha­rmai­śā­nī­yāḥ pī­ta­le­śyāḥ | TARVV-MK 237,30 sau­dha­rmai­śā­nī­yā devāḥ pī­ta­le­śyā draṣṭavyāḥ | TARV-MK 4.22.3sā­na­tku­mā­ra­mā­he­ndrī­yā devāḥ pī­ta­pa­dma­le­śyāḥ | TARVV-MK 238,01 sa­na­tku­mā­re māhendre ca devāḥ pīta- TARVV-MK 238,02padmaleśyāḥ pra­tye­ta­vyāḥ | TARV-MK 4.22.4bra­hma­lo­ka­bra­hmo­tta­ra­lā­nta­va­kā­pi­ṣṭhe­ṣu pa­dma­le­śyāḥ | TARVV-MK 238,03 ca­tu­rṣve­ṣu devāḥ pa­dma­le­śyāḥ TARVV-MK 238,04draṣṭavyāḥ | TARV-MK 4.22.5śu­kra­ma­hā­śu­kra­śa­tā­ra­saṃ­ha­srā­re­ṣu pa­dma­śu­kla­le­śyāḥ | TARVV-MK 238,05 ca­tu­rṣve­ṣu devāḥ pa­dma­śu­kla­le­śyā TARVV-MK 238,06vijñeyāḥ | TARV-MK 4.22.6ā­na­tā­di­ṣu śu­kla­le­śyāḥ | TARVV-MK 238,07 ā­na­tā­di­ṣu śeṣeṣu devāḥ śu­kla­le­śyāḥ pra­tye­ta­vyāḥ | TARVV-MK 238,08ta­trā­pya­nu­tta­re­ṣu pa­ra­ma­śu­kla­le­śyāḥ | TARV-MK 4.22.7śu­ddha­mi­śra­le­śyā­vi­ka­lpā­nu­pa­pa­ttiḥ sū­tre­'­na­bhi­dhā­nā­di­ti cet; na; mi­śra­yo­ra­nya­ta­ragra­ha­ṇā­t yathā loke | TARVV-MK 238,10 syā­nma­ta­m — ukto le­śyā­vi­ka­lpaḥ śuddho miśraśca no­pa­pa­dya­te­, kutaḥ ? sū­tre­'­na­bhi- TARVV-MK 238,11dhānāt iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? mi­śra­yo­ra­nya­ta­ragra­ha­ṇā­t­, yathā loke | tadyathā — chatriṇo TARVV-MK 238,12ga­ccha­ntī­tya­cha­tri­ṣva­pi cha­tri­vya­pa­de­śaḥ­, e­va­mi­hā­pi mi­śra­yo­ra­pya­nya­ta­ra­gra­ha­ṇe­na grahaṇaṃ bhavati iti TARVV-MK 238,13pī­ta­pa­dma­le­śyāḥ pū­rva­gra­ha­ṇe­na pa­ra­gra­ha­ṇe­na vā gṛ­hya­nte­, evaṃ pa­dma­śu­kla­le­śyā apīti nāsti doṣaḥ | TARV-MK 4.22.8dvi­tri­śe­ṣa­gra­ha­ṇā­da­gra­ha­ṇa­mi­ti cet; na; icchātaḥ saṃ­ba­ndho­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 238,14 syā­nma­ta­m — e­va­ma­pi TARVV-MK 238,15grahaṇaṃ no­pa­pa­dya­te | kutaḥ ? dvi­tri­śe­ṣa­gra­ha­ṇā­t | sūtre hyevaṃ paṭhyate — dvayoḥ pī­ta­le­śyāḥ­, triṣu TARVV-MK 238,16pa­dma­le­śyāḥ­, śeṣeṣu śu­kla­le­śyā iti, ta­ccā­ni­ṣṭa­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? icchātaḥ TARVV-MK 238,17saṃ­ba­ndho­pa­pa­tteḥ | evaṃ hi saṃbandhaḥ kriyate — dvayoḥ ka­lpa­yu­ga­la­yoḥ pī­ta­le­śyāḥ­, sā­na­tku­mā­ra­mā­he­ndra­yoḥ TARVV-MK 238,18pa­dma­le­śyā­yā a­vi­va­kṣā­taḥ | bra­hma­lo­kā­di­ṣu triṣu ka­lpa­yu­ga­le­ṣu pa­dma­le­śyāḥ­, śu­kra­ma­hā­śu­kra­yoḥ TARVV-MK 238,19śu­kla­le­śyā­yā a­vi­va­kṣā­taḥ | śeṣeṣu śa­tā­rā­di­ṣu śu­kla­le­śyāḥ­, pa­dma­le­śyā­yā a­vi­va­kṣā­taḥ­, iti TARVV-MK 238,20nāstyārṣavirodhaḥ | TARV-MK 4.22.9pā­ṭhā­nta­rā­śra­yā­dvā | TARVV-MK 238,21 athavā pā­ṭhā­nta­ra­mā­śri­ya­te | kiṃ punaḥ tat ? ‘­pī­ta­mi­śra­pa­dma­mi­śra- TARVV-MK 238,22śu­kla­le­śyā dvi­dvi­ca­tu­śca­tuḥ­śe­ṣe­ṣu­’ iti, tato na ka­ści­dā­rṣa­vi­ro­dhaḥ | TARV-MK 4.22.10ni­rde­śa­va­rṇa­pa­ri­ṇā­ma­saṃ­kra­ma­ka­rma­la­kṣa­ṇa­ga­ti­svā­mi­tva­sā­dha­na­saṃ­khyā­kṣe­tra­spa­rśa­na­kā­lā­nta­ra­bhā­vā­lpa- ba­hu­tvai­śca sādhyā leśyāḥ | TARVV-MK 238,24 e­tai­rni­rde­śā­di­bhiḥ ṣo­ḍa­śa­bhi­ra­nu­yo­gadvāraiḥ leśyāḥ sādhayi- TARVV-MK 238,25tavyāḥ | TARVV-MK 238,26tatra ni­rde­śa­stā­va­t — kṛ­ṣṇa­le­śyā nī­la­le­śyā ka­po­ta­le­śyā te­jo­le­śyā pa­dma­le­śyā TARVV-MK 238,27śu­kla­le­śyā ceti | TARVV-MK 238,28varṇo bhra­ma­ra­ma­yū­ra­ka­ṇṭha­ka­po­ta­ta­pa­nī­ya­pa­dma­śa­ṅkha­va­rṇā ya­thā­kra­maṃ leśyāḥ | va­rṇā­nta­ra­mā­sā­m TARVV-MK 238,29a­na­nta­vi­ka­lpa­m | e­ka­dvi­tri­ca­tuḥ­saṃ­khye­yā­'­saṃ­khye­yā­'­na­nta­kṛ­ṣṇa­gu­ṇa­yo­gā­t kṛ­ṣṇa­le­śyāḥ ananta- TARVV-MK 238,30vikalpā | e­va­mi­ta­rā api | TARVV-MK 238,31pa­ri­ṇā­maḥ — a­saṃ­khye­ya­lo­ka­pra­de­śa­pra­mā­ṇe­ṣu a­saṃ­khye­ya­gu­ṇe­ṣu ka­ṣā­yo­da­ya­sthā­ne­ṣu utkṛṣṭa- TARVV-MK 238,32ma­dhya­ma­ja­gha­nyāṃ­śa­ke­ṣu saṃ­kle­śa­hā­nyā pa­ri­ṇā­mā­tmā­naḥ a­śu­bhā­sti­sraḥ kṛ­ṣṇa­nī­la­kā­po­ta­le­śyāḥ TARVV-MK 239,01pa­ri­ṇa­ma­nte | tathā ja­gha­nya­ma­dhya­mo­tkṛ­ṣṭāṃ­śa­ke­ṣu vi­śu­ddhi­vṛ­ddhyā tisraḥ śubhāḥ te­jaḥ­pa­dma­śu­kla­le­śyāḥ TARVV-MK 239,02pa­ri­ṇa­ma­nte | ta­tho­tkṛ­ṣṭa­ma­dhya­ma­ja­gha­nyāṃ­śa­ke­ṣu vi­śu­ddhi­hā­nyā tisraḥ śubhāḥ pa­ri­ṇa­ma­nte | tathā TARVV-MK 239,03ja­gha­nya­ma­dhya­mo­tkṛ­ṣṭāṃ­śe­ṣu saṃ­kle­śa­vi­vṛ­ddhyā tisraḥ aśubhāḥ pa­ri­ṇa­ma­nte | ekaikā cātra leśyā TARVV-MK 239,04a­saṃ­khye­ya­lo­ka­pra­de­śa­pra­mā­ṇa­pa­ri­ṇā­mā­'­dhya­va­sā­ya­sthā­nā | TARVV-MK 239,05saṃkramaḥ — kṛ­ṣṇa­le­śyaḥ saṃ­kli­śya­mā­no nānyāṃ leśyāṃ saṃ­krā­ma­ti­, kṛ­ṣṇa­le­śya­yai­va ṣaṭsthāna- TARVV-MK 239,06pa­ti­te­na saṃ­kra­me­ṇa vardhate | tadyathā — kṛ­ṣṇa­le­śyā­yā ya­tprā­tha­mi­kaṃ saṃ­kle­śa­sthā­naṃ tataḥ sthā­nā­da­na­nta- TARVV-MK 239,07bhā­gā­bhya­dhi­kā vṛ­ddhi­ra­saṃ­khye­ya­bhā­gā­'­bhya­dhi­kā vā saṃ­khye­ya­bhā­gā­bhya­dhi­kā vā saṃ­khye­ya­gu­ṇā­bhya­dhi­kā TARVV-MK 239,08vā a­saṃ­khye­ya­gu­ṇā­bhya­dhi­kā vā a­na­nta­gu­ṇā­bhya­dhi­kā vā | tathā hī­ya­mā­no­'­pi le­śyā­nta­ra­saṃ­kra­maṃ TARVV-MK 239,09na karoti kṛ­ṣṇa­le­śya­yai­va ṣa­ṭsthā­na­ni­pa­ti­ta­saṃ­kra­me­ṇa hīyate | tadyathā — kṛ­ṣṇa­le­śyā­yā ya­du­tkṛ­ṣṭaṃ TARVV-MK 239,10saṃ­kle­śa­sthā­naṃ tataḥ sthā­nā­da­na­nta­bhā­ga­hā­nyā vā a­saṃ­khye­ya­bhā­ga­hā­nyā vā saṃ­khye­ya­bhā­ga­hā­nyā vā TARVV-MK 239,11saṃ­khye­ya­gu­ṇa­hā­nyā vā a­saṃ­khye­ya­gu­ṇa­hā­nyā vā a­na­nta­gu­ṇa­hā­nyā vā | yadā kṛ­ṣṇa­le­śyā a­na­nta­gu­ṇa- TARVV-MK 239,12hānyā hīyate tadā nī­la­le­śyā­yā utkṛṣṭaṃ sthānaṃ saṃ­krā­ma­ti­, tadaiva kṛ­ṣṇa­le­śya­sya saṃ­kli­śya­mā­na­sya TARVV-MK 239,13eko vikalpo vṛddhau sva­sthā­na­saṃ­kra­mo nāma | hānau punardvau vikalpau sva­sthā­na­saṃ­kra­maḥ pa­ra­sthā­na- TARVV-MK 239,14saṃ­kra­ma­śce­ti | e­va­mi­ta­rā­sva­pi leśyāsu vṛ­ddhi­hā­nyoḥ saṃ­kra­ma­vi­ka­lpa­vi­dhi­rve­di­ta­vyaḥ | ayaṃ tu TARVV-MK 239,15viśeṣaḥ — śu­kla­le­śya­sya vi­śu­ddhi­vṛ­ddhau le­śyā­nta­ra­saṃ­kra­mo nāsti sva­sthā­na­saṃ­kra­mo­'­sti | saṃkleśa- TARVV-MK 239,16vivṛddhau vi­śu­ddhi­hā­nau tu sva­sthā­na­saṃ­kra­mo­'­pya­sti pa­ra­sthā­na­saṃ­kra­mo­'­pi | ma­dhya­le­śyā­nāṃ hānau vṛddhau TARVV-MK 239,17ca u­bhā­va­pi saṃkramau staḥ | a­na­nta­bhā­ga­pa­ri­vṛ­ddhiḥ kayā pa­ri­vṛ­ddhyā ? sa­rva­jī­vai­ra­na­nta­bhā­ga­pa­ri- TARVV-MK 239,18vṛddhyā | a­saṃ­khye­ya­bhā­ga­pa­ri­vṛ­ddhiḥ kayā pa­ri­vṛ­ddhyā ? a­saṃ­khye­ya­lo­ka­bhā­ga­pa­ri­vṛ­ddhyā | saṃkhyeya- TARVV-MK 239,19bhā­ga­pa­ri­vṛ­ddhiḥ kayā pa­ri­vṛ­ddhyā ? u­tkṛ­ṣṭa­saṃ­khye­ya­bhā­ga­pa­ri­vṛ­ddhyā | saṃ­khye­ya­gu­ṇa­pa­ri­vṛ­ddhiḥ kayā TARVV-MK 239,20pa­ri­vṛ­ddhyā ? u­tkṛ­ṣṭa­saṃ­khye­ya­gu­ṇa­pa­ri­vṛ­ddhyā | a­saṃ­khye­ya­gu­ṇa­pa­ri­vṛ­ddhiḥ kayā pa­ri­vṛ­ddhyā ? TARVV-MK 239,21a­saṃ­khye­ya­lo­ka­gu­ṇa­pa­ri­vṛ­ddhyā | a­na­nta­gu­ṇa­pa­ri­vṛ­ddhiḥ kayā pa­ri­vṛ­ddhyā ? sa­rva­jī­vā­'­na­nta­gu­ṇa- TARVV-MK 239,22pa­ri­vṛ­ddhyā | TARVV-MK 239,23le­śyā­ka­rma ucyate — ja­mbū­pha­la­bha­kṣa­ṇaṃ ni­da­rśa­naṃ kṛtvā, ska­ndha­vi­ṭa­pa­śā­khā­nu­śā­khāpiṇḍikā- TARVV-MK 239,24che­da­na­pū­rva­kaṃ pha­la­bha­kṣa­ṇaṃ svayaṃ pa­ti­ta­pha­la­bha­kṣa­ṇaṃ coddiśya kṛ­ṣṇa­le­śyā­da­yaḥ pra­va­rta­nte | TARVV-MK 239,25atha la­kṣa­ṇa­mu­cya­te — a­nu­na­yā­na­bhyupa­ga­mo­pa­de­śā­gra­ha­ṇa-vai­rā­mo­ca­nā­'­ti­ca­ṇḍa­tva-du­rmu­kha­tva- TARVV-MK 239,26ni­ra­nu­ka­mpa­tā-kleśana-mā­ra­ṇā­pa­ri­to­ṣa­ṇā­di kṛ­ṣṇa­le­śyā­la­kṣa­ṇa­m | ālasya-vi­jñā­na­hā­ni-kāryā- TARVV-MK 239,27ni­ṣṭhā­pa­na-bhīrutā-vi­ṣa­yā­ti­gṛ­ddhi-māyā-tṛ­ṣṇā­'­ti­mā­na-va­ñca­nā­'­nṛ­tabhāṣaṇa-cā­pa­lā­ti­lu­bdha­tvā­di TARVV-MK 239,28nī­la­le­śyā­la­kṣa­ṇa­m | mātsarya-paiśunya-pa­ra­pa­ri bha­vā­'­'­tma­pra­śaṃ­sā-pa­ra­pa­ri­vā­davṛ­ddhi­hā­nya­ga­ṇa­nā­'­'- TARVV-MK 239,29tmī­ya­jī­vi­ta­ni­rā­śa­tā-pra­śa­sya­mā­na­dha­na­dā­na-yu­ddha­ma­ra­ṇo­dya­mā­di ka­po­ta­le­śyā­la­kṣa­ṇa­m | dṛ­ḍha­mi­tra­tā- TARVV-MK 239,30sā­nu­kro­śa­tva-sa­tya­vā­da-dā­na­śī­lā­tmī­ya­kā­rya­saṃ­pā­da­na­pa­ṭu­vi­jñā­na­yo­ga-sa­rva­dha­rma­sa­ma­da­rśa­nā­di­te­jo­le- TARVV-MK 239,31śyā­la­kṣa­ṇa­m | sa­tya­vā­kya-kṣa­mo­pe­ta-paṇḍita-sā­ttvi­ka­dā­na­vi­śā­ra­da-ca­tu­ra­rju­gu­ru­de­va­tā­pū­jā­ka­ra­ṇa- TARVV-MK 239,32ni­ra­ta­tvā­di pa­dma­le­śyā­la­kṣa­ṇa­m | vai­ra­rā­ga­mo­ha­vi­ra­ha-ri­pu­do­ṣā­gra­ha­ṇa-ni­dā­na­va­rja­na-sā­rva­sā­va­dya­kā- TARVV-MK 239,33ryā­ra­mbhau­dā­sī­nya-śre­yo­mā­rgā­nu­ṣṭhā­nā­di śu­kle­śyā­la­kṣa­ṇa­m | TARVV-MK 240,01ga­ti­ru­cya­te — ka­po­ta­le­śyā­pa­ri­ṇa­ta ātmā kāṃ gatiṃ ga­ccha­tī­ti ? ṣa­ḍrvi­śa­ti­vi­ka­lpe­ṣu le- TARVV-MK 240,02śyāṃ­śa­ke­ṣu āyuṣo gra­ha­ṇa­he­ta­vaḥ a­ṣṭā­vaṃ­śa­kāḥ madhyamāḥ | kutaḥ pu­na­re­ta­da­nu­ga­mya­te iti cet ? TARVV-MK 240,03­“­a­ṣṭā­bhiḥ a­pa­ka­rṣaiḥ ma­dhya­me­na pa­ri­ṇā­me­nā­'­'­yu­rba­dhnā­ti­” i­tyā­rṣo­pa­de­śā­t | śeṣā TARVV-MK 240,04a­ṣṭā­da­śa­le­śyāṃ­śa­kā ga­ti­vi­śe­ṣa­he­ta­vaḥ pu­ṇya­pā­pa­vi­śe­ṣo­pa­ca­ya­he­tu­tvā­tte­ṣāṃ ta­da­pe­kṣo ma­dhya­ma­pa­ri­ṇā­maḥ TARVV-MK 240,05ta­dyo­gyā­yu­rba­ndha­he­tu­rbha­va­ti­, tata ā­yu­rnā­ma­ka­rmo­da­yā­pā­di­to ga­ti­vi­śe­ṣo le­śyā­va­śā­da­va­se­yaḥ | TARVV-MK 240,06tadyathā — u­tkṛ­ṣṭa­śu­kla­le­śyāṃ­śa­ka­pā­ri­ṇā­mā­dā­tmā­naḥ kālaṃ kṛtvā sa­rvā­rtha­si­ddhaṃ yānti | jaghanya- TARVV-MK 240,07śu­kla­le­śyāṃ­śa­ka­pa­ri­ṇā­mā­t śu­kra­ma­hā­śu­kra­śa­tā­ra­sa­ha­srā­rā­n yānti | ma­dhya­ma­śu­kla­le­śyāṃ­śa­ka­pa­ri- TARVV-MK 240,08ṇāmāt ā­na­tā­di­ṣu prāk sa­rvā­rtha­si­ddhā­du­tpa­dya­nte | u­tkṛ­ṣṭa­pa­dma­le­śyāṃ­śa­ka­pa­ri­ṇā­mā­t sa­ha­srā­ra­mu- TARVV-MK 240,09pa­ga­ccha­nti | ja­gha­nya­pa­dma­śu­kla­le­śyāṃ­śa­ka­pa­ri­ṇā­mā­t sā­na­tku­mā­ra­mā­he­ndrau yānti | ma­dhya­ma­pa­dma- TARVV-MK 240,10le­śyāṃ­śa­ka­pa­ri­ṇā­mā­t bra­hma­lo­kā­di­ṣu ā śa­tā­rā­du­pa­pa­dya­nte | u­tkṛ­ṣṭa­te­jo­le­śyāṃ­śa­ka­pa­ri­ṇā­mā­t TARVV-MK 240,11sā­na­tku­mā­ra­mā­he­ndra­ka­lpā­ntya­ca­kre­ndra­ka­śre­ṇi­vi­mā­nā­nyā­ska­nda­nti | ja­gha­nya­te­jo­le­śyāṃ­śa­ka­pa­ri- TARVV-MK 240,12ṇāmāt sau­dha­rmai­śā­na­pra­tha­me­ndra­ka­śre­ṇi­vi­mā­nā­ni yānti | ma­dhya­ma­te­jo­le­śyāṃ­śa­ka­pa­ri­ṇā­mā­t TARVV-MK 240,13ca­ndrā­dī­ndra­ka­śre­ṇi­vi­mā­nādiṣu ā­ba­la­bha­dre­ndra­ka­śre­ṇi­vi­mā­ne­bhya u­pa­pa­dya­nte | u­tkṛ­ṣṭa­kṛ­ṣṇa- TARVV-MK 240,14le­śyāṃ­śa­ka­pa­ri­ṇā­mā­t a­pra­ti­ṣṭhā­na­ma­dhi­ti­ṣṭha­nti | ja­gha­nya­kṛ­ṣṇa­le­śyāṃ­śa­ka­pa­ri­ṇā­mā­t pañca- TARVV-MK 240,15myāmadha i­ndra­ka­na­ra­kaṃ ta­mi­sra­saṃ­jña­kaṃ saṃ­śra­ya­nte | ma­dhya­ma­kṛ­ṣṇa­le­śyāṃ­śa­ka­pa­ri­ṇā­mā­t hi­me­ndra­kā­di­ṣu TARVV-MK 240,16ā ma­hā­rau­ra­vā­du­pa­jā­ya­nte | u­tkṛ­ṣṭa­nī­la­le­śyāṃ­śa­ka­pa­ri­ṇā­mā­t pa­ñca­myā­ma­ndhe­ndra­ka­ma­vā­pnu­va­nti | TARVV-MK 240,17ja­gha­nya­nī­la­le­śyāṃ­śa­ka­pa­ri­ṇā­mā­t vā­lu­kā­yāṃ ta­pte­ndra­kaṃ yānti | ma­dhya­ma­nī­la­le­śyāṃ­śa­ka­pa­ri­ṇā- TARVV-MK 240,18māt vā­lu­kā­yāṃ tra­ste­ndra­kā­di jha­ṣe­ndra­kā­nte­ṣu u­tpa­dya­nte | u­tkṛ­ṣṭa­ka­po­ta­le­śyāṃ­śa­ka­pa­ri­ṇā­mā­t TARVV-MK 240,19vā­lu­kā­pra­bhā­yāṃ saṃ­pra­jva­li­ta­na­ra­kaṃ yānti | ja­gha­nya­ka­po­ta­le­śyāṃ­śa­ka­pa­ri­ṇā­mā­t ra­tna­pra­bhā­yāṃ TARVV-MK 240,20sī­ma­nta­kaṃ yānti | ma­dhya­ma­ka­po­ta­le­śyāṃ­śa­ka­pa­ri­ṇā­mā­t rau­ru­kā­di­ṣu ā saṃ­jva­li­te­ndra­kā­du­pa­pa- TARVV-MK 240,21dyante | ma­dhya­ma­kṛ­ṣṇa­nī­la­ka­po­ta­te­jo­le­śyāṃ­śa­ka­pa­ri­ṇā­mā­t bha­va­na­vā­si­vya­nta­ra­jyo­ti­ṣka­pṛ­thi­vya- TARVV-MK 240,22mbu­va­na­spa­tī­n vrajanti | ma­dhya­ma­kṛ­ṣṇa­nī­la­ka­po­ta­le­śyāṃ­śa­ka­pa­ri­ṇā­mā­t te­jo­vā­yukā­yi­ke­ṣu TARVV-MK 240,23jāyante | de­va­nā­ra­kāḥ sva­le­śyā­bhiḥ ti­rya­ṅma­nu­ṣyā­n yo­gyā­nā­yā­nti | TARVV-MK 240,24svā­mi­tva­mu­cya­te — ra­tna­pra­bhā­śa­rka­rā­pra­bha­yoḥ nārakāḥ kā­po­ta­le­śyāḥ | vā­lu­kā­pra­bhā­yāṃ nīla- TARVV-MK 240,25ka­po­ta­le­śyāḥ | pa­ṅka­pra­bhā­yāṃ nī­la­le­śyāḥ | dhū­ma­pra­bhā­yāṃ nī­la­kṛ­ṣṇa­le­śyāḥ | ta­maḥ­pra­bhā­yāṃ TARVV-MK 240,26kṛ­ṣṇa­le­śyāḥ | ma­hā­ta­maḥ­pra­bhā­yāṃ pa­ra­ma­kṛ­ṣṇa­le­śyāḥ | bha­va­na­vā­si­vya­nta­ra­jyo­ti­ṣkāḥ kṛ­ṣṇa­nī­la- TARVV-MK 240,27kā­po­ta­te­jo­le­śyāḥ | e­ka­dvi­tri­ca­tu­ri­ndri­yāḥ saṃ­kli­ṣṭa­tri­le­śyāḥ | a­saṃ­jñi­pa­ñce­ndri­ya­ti­rya­ñcaḥ TARVV-MK 240,28saṃ­kli­ṣṭa­ca­tu­rle­śyāḥ | saṃ­jñi­pa­ñce­ndri­ya­ti­ra­ścāṃ ma­nu­ṣyā­ṇāṃ ca mi­thyā­dṛ­ṣṭi­sā­sā­da­na­sa­mya­gdṛ­ṣṭi- TARVV-MK 240,29sa­mya­ṅmi­thyā­dṛ­ṣṭya­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭī­nāṃ ṣaḍapi leśyāḥ | saṃ­ya­tā­saṃ­ya­ta­pra­ma­tta­saṃ­ya­tā­'­pra­ma­tta- TARVV-MK 240,30saṃ­ya­tā­nāṃ tisraḥ śubhāḥ | a­pū­rva­ka­ra­ṇā­dī­nāṃ sa­yo­ga­ke­va­lya­ntā­nāṃ śu­kla­le­śyai­va | a­yo­ga­ke­va- TARVV-MK 240,31li­no­'­le­śyāḥ | sau­dha­rmai­śā­nī­yāḥ te­jo­le­śyāḥ | sā­na­tku­mā­ra­mā­he­ndrī­yāḥ te­jaḥ­pa­dma­le­śyāḥ | TARVV-MK 240,32bra­hma­bra­hmo­tta­ra­lā­nta­va­kā­pi­ṣṭhe­ṣu devāḥ pa­dma­le­śyāḥ | śu­kra­ma­hā­śu­kra­śa­tā­ra­sa­ha­srā­re­ṣu pa­dma­śu­kla- TARVV-MK 240,33leśyāḥ | ā­na­tā­di­ṣvā­sa­rvā­rtha­si­ddhā­t śu­kla­le­śyāḥ | sa­rvā­rtha­si­ddhāḥ pa­ra­ma­śu­kla­le­śyāḥ | TARVV-MK 241,01sā­dha­na­mu­cya­te — dra­vya­le­śyā nā­ma­ka­rmo­da­ya­ni­mi­ttāḥ­, bhā­va­le­śyāḥ ka­ṣā­yo­da­ya­kṣa­yo­pa­śa­ma­pra- TARVV-MK 241,02śa­ma­pra­kṣa­ya­kṛ­tāḥ | TARVV-MK 241,03saṃkhyā kathyate — kṛ­ṣṇa­nī­la­kā­po­ta­le­śyā ekaśo dra­vya­pra­mā­ṇe­nā­'­na­ntāḥ­, a­na­ntā­na­ntā­bhi- TARVV-MK 241,04ru­tsa­rpi­ṇya­va­sa­rpi­ṇī­bhi­rnā­pa­hri­ya­nte kālena | kṣe­tre­ṇā­'­na­ntā­na­nta­lo­kāḥ | te­jo­le­śyā dra­vya­pra­mā- TARVV-MK 241,05ṇena jyo­ti­rde­vāḥ sādhikāḥ | pa­dma­le­śyā dra­vya­pra­mā­ṇe­na saṃ­jñi­pa­ñce­ndri­ya­ti­rya­gyo­nī­nāṃ saṃkhyeya- TARVV-MK 241,06bhāgāḥ | śu­kla­le­śyāḥ pa­lyo­pa­ma­syā­'­saṃ­khye­ya­bhā­gāḥ | TARVV-MK 241,07kṣe­tra­mu­cya­te — kṛ­ṣṇa­nī­la­kā­po­ta­le­śyā ekaśaḥ sva­sthā­na­sa­mu­ddhā­to­pa­pā­daiḥ sa­rva­lo­ke vartante | TARVV-MK 241,08te­jaḥ­pa­dma­le­śyā ekaśaḥ sva­sthā­na­sa­mu­ddhā­to­pa­pā­dai­rlo­ka­syā­'­saṃ­khye­ya­bhā­ge | śu­kla­le­śyāḥ svasthāno- TARVV-MK 241,09pa­pā­dā­bhyāṃ lo­ka­syā­saṃ­khye­ya­bhā­ge­, sa­mu­dghā­te­na lo­ka­syā­'­saṃ­khye­ya­bhā­ge­, asaṃ­khye­ye­ṣu bhāgeṣu TARVV-MK 241,10sa­rva­lo­ke vā | TARVV-MK 241,11spa­rśa­na­mu­cya­te — kṛ­ṣṇa­nī­la­kā­po­ta­le­śyaiḥ sva­sthā­na­sa­mu­ddhā­to­pa­pā­daiḥ sa­rva­lo­kaḥ spaṣṭaḥ | tejo- TARVV-MK 241,12leśyaiḥ sva­sthā­ne­na lo­ka­syā­saṃ­khye­ya­bhā­gaḥ­, aṣṭau ca­tu­rda­śa­bhā­gā vā de­śo­nāḥ­, sa­mu­ddhā­te­na lo­ka­syā­'- TARVV-MK 241,13saṃ­khye­ya­bhā­gaḥ aṣṭau nava ca­tu­rda­śa­bhā­gā vā de­śo­nāḥ­, u­pa­pā­de­na lo­ka­syā­saṃ­khye­ya­bhā­gā adhyardha- TARVV-MK 241,14ca­tu­rda­śa­bhā­gā vā deśonāḥ | pa­dma­le­śyaiḥ sva­sthā­na­sa­mu­ddhā­tā­bhyāṃ lo­ka­syā­saṃ­khye­ya­bhā­gaḥ aṣṭau TARVV-MK 241,15ca­tu­rda­śa­bhā­gā vā de­śo­nāḥ­, u­pa­pā­de­na lo­ka­syā­saṃ­khye­ya­bhā­gaḥ pa­ñca­ca­tu­rda­śa­bhā­gā vā deśonāḥ | TARVV-MK 241,16śu­kla­le­śyaiḥ sva­sthā­no­pa­pā­dā­bhyāṃ lo­ka­syā­saṃ­khye­ya­bhā­gaḥ spṛṣṭaḥ ṣa­ṭca­tu­rda­śa­bhā­gā vā de­śo­nāḥ­, TARVV-MK 241,17sa­mu­dghā­te­na lo­ka­syā­'­saṃ­khye­ya­bhā­gaḥ ṣaṭ ca­tu­rda­śa­bhā­gā vā de­śo­nāḥ­, a­saṃ­khye­yā vā bhāgāḥ sarva- TARVV-MK 241,18loko vā | TARVV-MK 241,19kāla ucyate — kṛ­ṣṇa­nī­la­ka­po­ta­le­śyā­nā­m ekaśaḥ ja­gha­nye­nā­nta­rmu­hū­rtaḥ­, u­tka­rṣe­ṇa trayastriṃ- TARVV-MK 241,20śa­tsā­ga­ro­pa­mā­ṇi sā­dhi­kā­ni­, sa­pta­da­śa­sā­ga­ro­pa­mā­ṇi sā­dhi­kā­ni­, sa­pta­sā­ga­ro­pa­mā­ṇi TARVV-MK 241,21sā­dhi­kā­ni | te­jaḥ­pa­dma­śu­kla­le­śyā­nā­me­ka­śaḥ kālo ja­gha­nye­na a­nta­mu­hū­rtaḥ­, u­tka­rṣe­ṇa dve sāgaro- TARVV-MK 241,22pame sā­dhi­ke­, a­ṣṭā­da­śa sā­ga­ro­pa­mā­ṇi sā­dhi­kā­ni­, tra­ya­striṃ­śa­tsā­ga­ro­pa­mā­ṇi sā­dhi­kā­ni | TARVV-MK 241,23a­nta­ra­ma­bhi­dhī­ya­te — kṛ­ṣṇa­nī­la­ka­po­ta­le­śyā­nā­m — ekaśaḥ antaraṃ ja­gha­nye­nā­nta­rmu­hū­rtaḥ­, u­tka­rṣe­ṇa TARVV-MK 241,24tra­ya­striṃ­śa­tsā­ga­ro­pa­mā­ṇi sā­dhi­kā­ni | te­jaḥ­pa­dma­śu­kla­le­śyā­nā­me­ka­śaḥ antaraṃ ja­gha­nye­nā­'­nta­rmu- TARVV-MK 241,25hūrtaḥ, u­tka­rṣe­ṇā­na­ntaḥ kā­lo­'­saṃ­khye­yāḥ pu­dga­la­pa­ri­va­rtāḥ | TARVV-MK 241,26bhāvo vyā­khyā­ya­te — ṣaḍapi leśyā au­da­yi­ka­bhā­vāḥ śa­rī­ra­nā­ma­mo­ha­nī­ya­ka­rmo­da­yā­pā­di- TARVV-MK 241,27tatvāt | TARVV-MK 241,28a­lpa­ba­hu­tvaṃ vakṣyate — sarvataḥ stokāḥ śu­kla­le­śyāḥ­, pa­dma­le­śyā a­saṃ­khye­ya­gu­ṇāḥ­, te­jo­le­śyā TARVV-MK 241,29a­saṃ­khye­ya­gu­ṇāḥ­, aleśyā a­na­nta­gu­ṇāḥ­, ka­po­ta­le­śyā a­na­nta­gu­ṇāḥ­, nī­la­le­śyā vi­śe­ṣā­dhi­kāḥ­, TARVV-MK 241,30kṛ­ṣṇa­le­śyā vi­śe­ṣā­dhi­kāḥ | TARVV-MK 241,31āha — ka­lpo­pa­pa­nnā ityuktaṃ tatredaṃ na jñāyate ke kalpā iti ? a­tro­cya­te- TA-MK 4.23 prā­ggrai­ve­ya­ke­bhyaḥ kalpāḥ || TARVV-MK 241,33idaṃ naṃ jñāyate kuta ārabhya kalpā bhavanti iti ? sau­dha­rmā­di­gra­ha­ṇa­ma­nu­va­rta­te­, te­nā­ya­ma­rtho TARVV-MK 241,34labhyate sau­dha­rmā­da­yaḥ kalpā iti | yadyevaṃ ta­da­na­nta­ra­me­ve­daṃsūtraṃ va­kta­vya­m ? ata uttaraṃ paṭhati- TARV-MK 4.23.1saudharmādya­na­nta­raṃ ka­lpā­bhi­dhā­ne vya­va­dhā­na­pra­sa­ṅgaḥ | TARVV-MK 242,01 yadi sau­dha­rmā­dya­na­nta­raṃ kalpābhi- TARVV-MK 242,02dhānaṃ kriyate vya­va­dhā­naṃ pra­sa­jye­ta | kasya ? sthi­ti­pra­bhā­vā­di­sū­tra­tra­ya­sya | sati ca vya­va­dhā­ne TARVV-MK 242,03tena vi­dhī­ya­mā­no­'­rthaḥ ka­lpe­ṣve­va syāt a­na­nta­ra­tvā­d, grai­ve­ya­kā­di­ṣu na syāt vya­va­hi­ta­tvā­t | TARVV-MK 242,04iha punaḥ pāṭhe sati sthityādivi­śe­ṣa­vi­dhi­ra­vi­śe­ṣe­ṇa siddho bhavati | atha ke ka­lpā­tī­tāḥ ? TARV-MK 4.23.2ka­lpā­tī­ta­si­ddhiḥ pa­ri­śe­ṣā­t | TARVV-MK 242,05 ka­lpā­tī­tā­nāṃ si­ddhi­rbha­va­ti | kutaḥ ? pa­ri­śe­ṣā­t | TARVV-MK 242,06pa­ri­śi­ṣṭā hi grai­ve­ya­kā­da­yo­'­nu­tta­rā­ntāḥ | TARV-MK 4.23.3bha­va­na­vā­syā­dya­ti­pra­sa­ṅga iti cet; na; u­pa­ryu­pa­rī­tya­bhi­sa­mba­ndhā­t | TARVV-MK 242,07 syā­de­ta­t­, TARVV-MK 242,08pa­ri­śi­ṣṭā yadi ka­lpā­tī­tā bha­va­na­vā­syā­dī­nā­ma­pi vai­mā­ni­ka­tva­ma­pi pra­sa­jye­ta iti; tanna; TARVV-MK 242,09kiṃ kā­ra­ṇa­m ? u­pa­ryu­pa­rī­tya­bhi­saṃ­ba­ndhā­t | u­pa­ryu­pa­ri vai­mā­ni­kā nā­dha­stā­t iti | tena TARVV-MK 242,10ka­lpā­tī­tā a­ha­mi­ndrā eva | kathaṃ pu­na­ste­ṣā­ma­ha­mi­ndra­tva­m ? sā­mā­ni­kā­di­vi­ka­lpā­bhā­vā­t | TARV-MK 4.23.4ca­tu­rṇi­kā­yo­pa­de­śā­nu­pa­pa­ttiḥ ṣa­ṭsa­pta­sa­mbha­vā­di­ti cet; na; ta­trai­vā­nta­rbhā­vā­t lau­kā­nti­ka- vat | TARVV-MK 242,12 syā­nma­ta­m — catvāro de­va­ni­kā­yā i­tyu­pa­de­śo no­pa­pa­dya­te iti | kutaḥ ? ṣaṭsapta- TARVV-MK 242,13saṃ­bha­vā­t | ṣa­ṇṇi­kā­yāḥ sa­mbha­va­nti bha­va­na­pā­tā­la­vya­nta­ra­jyo­ti­ṣkaka­lpo­pa­pa­nna­vi­mā­nā­dhi­ṣṭhā­nā­t | TARVV-MK 242,14bha­va­na­vā­si­no da­śa­vi­dhā uktāḥ | pā­tā­la­vā­si­no la­va­ṇo­dā­di­sa­mu­drā­vā­sāḥ su­sthi­ta­pra­bhā­sā­da­yaḥ | TARVV-MK 242,15vyantarā a­nā­dṛ­ta­pri­ya­da­rśa­nā­da­yaḥ ja­mbū­dvī­pā­dhi­pa­ta­yaḥ | jyotiṣkāḥ pa­ñca­vi­dhā vyākhyātāḥ | TARVV-MK 242,16ka­lpo­pa­pa­nnā dvādaśa varṇitāḥ | vi­mā­nā­ni grai­ve­ya­kā­dī­ni u­pa­di­ṣṭā­ni | athavā sa­pta­de­va- TARVV-MK 242,17ni­kā­yāḥ­, ta e­vā­'­'­kā­śo­pa­pa­nnaiḥ saha | ā­kā­śo­pa­pa­nnā­śca dvā­da­śa­vi­dhāḥ — pāṃ­śu­tā­pi-la­va­ṇa­tā­pi- TARVV-MK 242,18ta­pa­na­tā­pi-bha­va­na­tā­pi-so­ma­kā­yi­ka-ya­ma­kā­yi­ka-va­ru­ṇa­kā­yi­ka-vai­śra­va­ṇa­kā­yi­ka-pi­tṛ­kā­yi­ka-anala- TARVV-MK 242,19kāyika riṣṭaka-ariṣṭa-sambhavā iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ta­trai­vā­nta­rbhā­vā­t­, lau­kā­nti­ka­va­t | TARVV-MK 242,20yathā lau­kā­nti­kā­nāṃ ka­lpa­vā­si­ṣva­nta­rbhā­vā­t na ni­kā­yā­nta­ra­tvaṃ tathā pā­tā­la­vā­si­nā­m TARVV-MK 242,21ā­kā­śo­pa­pa­nnā­nāṃ vya­nta­re­ṣva­nta­rbhā­vā­t­, ka­lpa­vā­si­nāṃ ca vai­mā­ni­ka­tvā­t na ni­kā­yā­nta­ra­tva­m | TARVV-MK 242,22iti nāsti cā­tu­rvi­dhya­hā­niḥ | TARVV-MK 242,23āha — ya ete dṛ­ṣṭā­nta­tve­no­pā­ttāḥ lau­kā­nti­kā­ste kasmin kalpe bha­va­ntī­ti ? a­tro­cya­te- TA-MK 4.24 bra­hma­lo­kā­la­yā lau­kā­nti­kāḥ || TARV-MK 4.24.1etya ta­smiṃ­llī­ya­nta i­tyā­la­yaḥ | TARVV-MK 242,25 yatra prāṇina etya līyante sa ālayo nivāsa TARVV-MK 242,26ityarthaḥ | bra­hma­lo­ka ālayo yeṣāṃ te bra­hma­lo­kā­la­yāḥ | TARV-MK 4.24.2sa­rva­bra­hma­lo­ka­de­vā­nāṃ lau­kā­nti­ka­tva­pra­sa­ṅga iti cet; na; lo­kā­nto­pa­śle­ṣā­t | TARVV-MK 242,28syā­de­ta­t bra­hma­lo­kā­la­yā i­tya­vi­śe­ṣā­bhi­dhā­nā­tte­ṣāṃ sarveṣāṃ lau­kā­nti­ka­tvaṃ pra­sa­jye­ta iti; tanna; TARVV-MK 242,29kiṃ kā­ra­ṇa­m ? lo­kā­nto­pa­śle­ṣā­t | bra­hma­lo­ka­syā­nto lo­kā­ntaḥ­, tasmin bhavā lau­kā­nti­kāḥ | TARVV-MK 242,30a­tha­vā­, jā­ti­ja­rā­ma­ra­ṇā­kī­rṇo lokaḥ tasyānto lokāntaḥ ta­tpra­yo­ja­nā lau­kā­nti­kāḥ | te hi TARVV-MK 242,31pa­rī­ta­saṃ­sā­rāḥ­, ta­ta­ścyu­tā ekaṃ ga­rbha­vā­sa­ma­vā­pya pa­ri­ni­rvā­nti | TARVV-MK 242,32teṣāṃ sā­mā­nye­no­pa­di­ṣṭā­nāṃ bhe­da­pra­da­rśa­nā­rtha­mi­da­mu­cya­te- TARVV-MK 243,01TA-MK 4.25 sā­ra­sva­tā­di­tya­va­hnya­ru­ṇa­ga­rda­to­ya­tu­ṣi­tā­vyā­bā­dhā­ri­ṣṭā­śca || TARVV-MK 243,03ka ime sā­ra­sva­tā­da­yaḥ ? TARV-MK 4.25.1pū­rvo­tta­rā­di­ṣu dikṣu ya­thā­kra­maṃ sā­ra­sva­tā­da­yaḥ | TARVV-MK 243,04 pū­rvo­tta­rā­di­ṣu aṣṭāsu api dikṣu yathā- TARVV-MK 243,05kra­ma­me­te sā­ra­sva­tā­da­yo de­va­ga­ṇā ve­di­ta­vyāḥ | tadyathā a­ru­ṇa­sa­mu­dra­pra­bha­vaḥ mūle saṃ­khye­ya­yo­ja­na- TARVV-MK 243,06vistāraḥ ta­ma­ska­ndhaḥ sa­mu­dra­va­dva­la­yā­kā­raḥ a­ti­tī­vrā­ndha­kā­ra­pa­ri­ṇā­maḥ­, sa ūrdhvaṃ kra­ma­vṛ­ddhyā TARVV-MK 243,07gacchan ma­dhye­'­nte ca saṃ­khye­ya­yo­ja­na­bā­ha­lyaḥ a­ri­ṣṭa­vi­mā­na­syā­dho­bhā­ge sametaḥ ku­kku­ṭa­ku­ṭī­va­da- TARVV-MK 243,08vasthitaḥ | ta­syo­pa­ri ta­mo­rā­ja­yo­'­ṣṭā­vu­tpa­tya a­ri­ṣṭe­ndra­ka­vi­mā­na­sa­pra­ṇi­dha­yaḥ | tatra ca­ta­sṛ­ṣva­pi TARVV-MK 243,09dikṣu dvandvaṃ gatāḥ ti­rya­gā­lo­kā­ntā­t­, ta­da­nta­re­ṣu sā­ra­sva­tā­da­yo jñeyāḥ | tatra pū­rvo­tta­ra­ko­ṇe sāra- TARVV-MK 243,10sva­ta­vi­mā­na­m­, pūrvasyāṃ diśi ā­di­tya­vi­mā­na­m­, pū­rva­da­kṣi­ṇa­syāṃ va­hni­vi­mā­na­m­, da­kṣi­ṇa­syā­ma­ru­ṇa- TARVV-MK 243,11vi­mā­na­m­, da­kṣi­ṇā­pa­ra­ko­ṇe ga­rda­to­ya­vi­mā­na­m­, a­pa­ra­syāṃ diśi tu­ṣi­ta­vi­mā­na­m­, u­tta­rā­pa­ra­syā- TARVV-MK 243,12ma­vyā­bā­dha­vi­mā­na­m­, u­tta­ra­syā­ma­ri­ṣṭa­vi­mā­na­m | TARV-MK 4.25.2ca­śa­bda­sa­mu­cci­tāḥ ta­da­nta­rā­la­va­rti­naḥ | TARVV-MK 243,13 te­ṣā­ma­nta­rā­le­ṣu ca­śa­bda­sa­mu­cci­tā dva­ndva­vṛ­ttyā TARVV-MK 243,14de­va­ga­ṇāḥ pra­tye­ta­vyāḥ | tadyathā — TARV-MK 4.25.3a­gnyā­bha­sū­ryā­bha­ca­ndrā­bha­sa­tyā­bha­śre­ya­ska­ra­kṣe­ma­ṅka­ravṛ­ṣa­bhe­ṣṭa­kā­ma­ca­ra­ni­rmā­ṇa­ra­jo­di­ga­nta­ra- kṣe­tā­tma­ra­kṣi­ta­sa­rva­ra­kṣi­ta­ma­ru­dva­sva­śva­vi­śvā­khyāḥ | TARVV-MK 243,16 ete a­gnyā­bhā­da­yaḥ ṣoḍaśa de­va­ga­ṇā TARVV-MK 243,17śrau­kā­nti­ka­bhe­dāḥ kathyante | sā­ra­sva­tā­di­tyā­nta­ra a­gnyā­bha­sū­ryā­bhāḥ­, ā­di­tya­va­hnya­nta­re TARVV-MK 243,18ca­ndrā­bha­sa­tyā­bhāḥ­, va­hnya­ru­ṇā­nta­rā­le śre­ya­ska­ra­kṣe­ma­ṅka­rāḥ­, a­ru­ṇa­ga­rda­to­yā­nta­rā­le vṛ­ṣa­bhe­ṣṭa­kā­ma- TARVV-MK 243,19carāḥ, ga­rda­to­ya­tu­ṣi­ta­ma­dhye ni­rmā­ṇa­ra­jo­di­ga­nta­ra­kṣi­tāḥ­, tu­ṣi­tā­vyā­bā­dha­ma­dhye ā­tma­ra­kṣi­ta­sa­rva- TARVV-MK 243,20ra­kṣi­tāḥ­, a­vyā­bā­dhā­ri­ṣṭā­nta­re ma­ru­dva­svaḥ­, a­ri­ṣṭa­sā­ra­sva­tā­nta­re a­śva­vi­śvāḥ | tā­nye­tā­ni TARVV-MK 243,21vi­mā­na­nā­mā­ni ta­nni­vā­si­nāṃ ca ta­dyo­gā­t | tatra sā­ra­sva­tāḥ sa­pta­śa­ta­saṃ­khyāḥ | ā­di­tyā­śca TARVV-MK 243,22sa­pta­śa­ta­ga­ṇa­nāḥ | vahnayaḥ sa­pta­sa­ha­srā­ṇi sa­ptā­dhi­kā­ni | a­ru­ṇā­śca tāvanta eva | ga­rda­to­yā TARVV-MK 243,23na­va­sa­ha­srā­ṇi na­vo­tta­rā­ṇi | tu­ṣi­tā­śca tāvanta eva | a­vyā­bā­dhā e­kā­da­śa­sa­ha­srā­ṇi ekā- TARVV-MK 243,24daśāni | ariṣṭā api tāvanta eva | ca­śa­bda­sa­mu­cci­tā­nāṃ saṃ­khye­tyu­cya­te — agnyābhe devāḥ TARVV-MK 243,25sa­pta­sa­ha­srā­ṇi sa­ptā­dhi­kā­ni | sū­ryā­bhe­'­ma­rā na­va­sa­ha­srā­ṇi na­vo­tta­rā­ṇi | candrābhe surāḥ ekā- TARVV-MK 243,26da­śa­sa­ha­srā­ṇi e­kā­da­śā­ni | satyābhe vibudhāḥ tra­yo­da­śa­sa­ha­srā­ṇi tra­yo­da­śā­ni | śre­ya­ska­re devāḥ TARVV-MK 243,27pa­ñca­da­śa­sa­ha­srā­ṇi pa­ñca­da­śā­ni | kṣe­ma­ṅka­re amarāḥ sa­pta­da­śa­sa­ha­srā­ṇi sa­pta­da­śā­ni | vṛ­ṣa­bhe­ṣṭe TARVV-MK 243,28surāḥ e­kā­nna­viṃ­śa­ti­sa­ha­srā­ṇi e­kā­nna­viṃ­śa­ti­śca | kā­ma­ca­re­'­ma­rāḥ e­ka­viṃ­śa­ti­sa­ha­srā­ṇi TARVV-MK 243,29e­ka­viṃ­śa­ti­śca | ni­rmā­ṇa­ra­ja­si devāḥ tra­yo­viṃ­śa­ti­sa­ha­srā­ṇi tra­yo­viṃ­śa­ti­śca | di­ga­nta­ra­kṣi­te TARVV-MK 243,30devāḥ pa­ñca­viṃ­śa­ti­sa­ha­srā­ṇi pa­ñca­viṃ­śa­ti­śca | ā­tma­ra­kṣi­te surāḥ sa­pta­viṃ­śa­ti­sa­ha­srā­ṇi TARVV-MK 243,31sa­pta­viṃ­śa­ti­śca | sa­rva­ra­kṣi­te vibudhā e­kā­nna­triṃ­śa­tsa­ha­srā­ṇi e­kā­nna­triṃ­śa­cca | maruti devāḥ TARVV-MK 244,01e­ka­triṃ­śa­tsa­ha­srā­ṇi e­ka­triṃ­śa­cca | vasuni surāḥ tra­ya­striṃ­śa­tsa­ha­srā­ṇi tra­ya­striṃ­śa­cca | aśve TARVV-MK 244,02surāḥ pa­ñca­triṃ­śa­tsa­ha­srā­ṇi pa­ñca­triṃ­śa­cca | viśve devāḥ sa­pta­triṃ­śa­tsa­ha­srā­ṇi sa­pta­triṃ­śa­cca | TARVV-MK 244,03ta ete ca­tu­rviṃ­śa­ti­lau­kā­nti­ka­ga­ṇāḥ sa­mu­di­tāḥ ca­tvā­riṃ­śa­tsa­ha­srā­ṇi a­ṣṭa­sa­pta­ti­śca śatāni TARVV-MK 244,04ṣa­ḍu­tta­rā­ṇi | sarve te svatantrā hī­nā­dhi­ka­tvā­bhā­vā­t­, vi­ṣa­ya­ra­ti­vi­ra­hā­d de­va­rṣa­yaḥ­, tata i­ta­re­ṣāṃ TARVV-MK 244,05de­vā­nā­ma­rca­nī­yāḥ­, ca­rtu­da­śa­pū­rva­dha­rāḥ­, satataṃ jñā­na­bhā­va­nā­va­hi­ta­ma­na­saḥ­, saṃ­sā­rā­nni­tya­mu­dvi­gnāḥ TARVV-MK 244,06a­ni­tyā­śa­ra­ṇā­dya­nu­pre­kṣā­sa­mā­hi­ta­mā­na­sāḥ­, a­ti­vi­śu­ddha­sa­mya­gda­rśa­nāḥ­, tī­rtha­ka­ra­ni­ṣkra­ma­ṇa­pra­ti­bo­dha­na- TARVV-MK 244,07parāḥ | nā­ma­ka­rma­ṇo­'­saṃ­khyo­tta­ro­tta­ra­pra­kṛ­ti­tvā­t saṃ­sā­ri­ṇāṃ jīvānāṃ saṃjñāḥ śu­bhā­śu­bha­nā­ma­ka­rmo- TARVV-MK 244,08da­yā­pā­di­tāḥ ve­di­ta­vyāḥ | TARVV-MK 244,09e­va­ma­yaṃ kā­rma­ṇa­śa­rī­ra­pra­ṇā­li­ka­yā ā­sra­vā­pe­kṣa­yā­pā­di­ta­su­kha­duḥ­khā­nāṃ bha­vyā­bha­vya­bhe­dā­hi­ta- TARVV-MK 244,10dvai­vi­dhyā­nāṃ prāṇināṃ saṃ­sā­ro­'­nā­diḥ a­pa­rya­va­sā­naḥ | anyeṣāṃ mo­ho­pa­śa­ma­pra­dhvaṃ­sa­naṃ pra­tyā­dṛ­tā­nāṃ TARVV-MK 244,11a­pra­ti­pa­ti­ta­sa­mya­gda­rśa­nā­nāṃ pa­rī­ta­vi­ṣa­yaḥ­, sa­ptā­ṣṭā­ni bha­va­gra­ha­ṇā­ni u­tka­rṣe­ṇa va­rta­nte­, ja­gha­nye­na TARVV-MK 244,12dvitrāṇi a­nu­ba­ndhyo­cchi­dya­nte | pra­ti­pa­ti­ta­sa­mya­ktvā­nāṃ tu bhājyam | TARVV-MK 244,13āha — a­pra­ti­pa­ti­ta­sa­mya­ktve­ṣu ki­ma­vi­śe­ṣa eva ā­ho­svi­t ka­ści­da­sti pra­ti­vi­śe­ṣaḥ TARVV-MK 244,14iti ? a­tro­cya­te- TA-MK 4.26 vi­ja­yā­di­ṣu dvi­ca­ra­māḥ || TARV-MK 4.26.1vi­ja­yā­di­ṣu iti ā­di­śa­bdaḥ pra­kā­rā­rthaḥ | TARVV-MK 244,16 ayam ā­di­śa­bdaḥ pra­kā­rā­rtho draṣṭavyaḥ | TARVV-MK 244,17tena vi­ja­ya­vai­ja­ya­nta­ja­ya­ntā­pa­rā­ji­tā­'­nu­di­śa­vi­mā­nā­nā­mi­ṣṭā­nāṃ grahaṇaṃ siddhaṃ bhavati | kaḥ pu­na­ra­tra TARVV-MK 244,18pra­kā­rā­rthaḥ ? a­ha­mi­ndra­tve sati sa­mya­gdṛ­ṣṭyu­pa­pā­daḥ | sa­rvā­rtha­si­ddha­gra­ha­ṇa­pra­sa­ṅga iti cet; na; TARVV-MK 244,19teṣāṃ pa­ra­mo­tkṛ­ṣṭa­tvā­t­, sa­rvā­rtha­si­ddha i­tya­nva­rtha­ni­rde­śā­t e­ka­ca­ra­ma­tva­si­ddhe­śca | TARV-MK 4.26.2dvi­ca­ra­ma­tvaṃ ma­nu­ṣya­de­ha­dva yā­pe­kṣa­m | TARVV-MK 244,20 ca­ra­ma­śa­bda uktārthaḥ | dvau caramau dehau yeṣāṃ te dvi­ca­ra­māḥ­, TARVV-MK 244,21teṣāṃ bhāvo dvi­ca­ra­ma­tva­m | e­ta­nma­nu­ṣya­de­ha­dva­yā­pe­kṣa­ma­va­ga­nta­vya­m | vi­ja­yā­di­bhyaḥ cyutā a­pra­ti­pa­ti­ta- TARVV-MK 244,22samyaktvā ma­nu­ṣye­ṣū­tpa­dya saṃ­ya­ma­mā­rā­dhya pu­na­rvi­ja­yā­di­ṣū­tpa­dya cyutā ma­nu­ṣya­bha­va­ma­vā­pya sidhyanti TARVV-MK 244,23iti dvi­ca­ra­ma­de­ha­tva­m­, i­ta­ra­thā hi dvau ma­nu­ṣya­bha­vau eko de­va­bha­va­śce­ti tri­ca­ra­ma­tvaṃ syāt na TARVV-MK 244,24dvi­ca­ra­ma­tva­m | kutaḥ punaḥ ma­nu­ṣya­de­ha­sya ca­ra­ma­tva­mi­ti cet ? ucyate- TARV-MK 4.26.3ma­nu­ṣya­de­ha­sya ca­ra­ma­tvaṃ tenaiva mu­kti­pa­ri­ṇā­mo­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 244,25 yato ma­nu­ṣya­bha­va­ma­vā­pya de­va­nā­ra­ka- TARVV-MK 244,26tai­rya­gyo­nāḥ sidhyanti na tebhya eveti ma­nu­ṣya­de­ha­sya ca­ra­ma­tva­m | TARV-MK 4.26.4ekasya ca­ra­ma­tva­mi­ti cet; na; au­pa­cā­ri­ka­tvā­t | TARVV-MK 244,27 syā­nma­ta­m — ekasya bhavasya TARVV-MK 244,28ca­ra­ma­tva­m a­ntya­tvā­t­, na dva­yo­sta­to dvi­ca­ra­ma­tva­ma­yu­kta­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? au­pa­cā­ri- TARVV-MK 244,29katvāt | yena dehena sā­kṣā­nmo­kṣo­'­vā­pya­te sa mu­khya­śca­ra­maḥ­, tasya pra­tyā­sa­nno ma­nu­ṣya­bha­vaḥ tatpra- TARVV-MK 244,30tyā­sa­tte­śca­ra­ma i­tyu­pa­ca­rya­te | de­va­bha­ve­na vya­va­hi­ta­tvā­t pra­tyā­sa­ttya­bhā­va iti cet; na; ­“­ye­na TARVV-MK 244,31nā­vya­va­dhā­naṃ tena vya­va­hi­te­'­pi va­ca­na­prā­mā­ṇyā­t­” iti | TARV-MK 4.26.5ā­rṣa­vi­ro­dha iti cet; na; pra­śna­vi­śe­ṣā­pe­kṣa­tvā­t | TARVV-MK 244,32 syā­nma­ta­m — vi­ja­yā­di­ṣu dvicara- TARVV-MK 244,33ma­tva­mā­rṣa­vi­ro­dhi | kutaḥ ? tri­ca­ra­ma­tvā­ta | evaṃ hyārṣe u­kta­ma­nta­ra­vi­dhā­ne — ­“­a­nu­di­śā­nu­tta- TARVV-MK 244,34ra­vi­ja­ya­vai­ja­ya­nta­ja­ya­ntā­pa­rā­ji­ta­vi­mā­na­vā­si­nā­ma­nta­raṃ ja­gha­nye­na va­rṣa­pu­tha­ktva­m u­tka­rṣe­ṇa dve sāga- TARVV-MK 245,01ropame sā­ti­re­ke­” iti | ta­syā­ya­ma­rthaḥ — tebhyaḥ cyutā ma­nu­ṣye­ṣū­tpa­dya a­ṣṭa­va­rṣāḥ saṃ­ya­ma­mā- TARVV-MK 245,02rādhya a­nta­rmṛ­hū­rte­na vi­ja­yā­di­ṣu bha­va­mā­pnu­va­nti iti ja­gha­nye­na va­rṣa­pṛ­tha­ktva­m | ke­ci­tte­bhya­ścyu­tā TARVV-MK 245,03ma­nu­ṣye­ṣū­tpa­dya saṃ­ya­ma­ma­vā­pya sau­dha­rmai­śā­na­ka­lpa­yoḥ janitvā pu­na­ra­pi ma­nu­ṣya­bha­va­ma­nu­bhū­ya vi­ja­yā­di­ṣu TARVV-MK 245,04jāyante iti u­tka­rṣe­ṇa dve sā­ga­ro­pa­me sādhike iti, tato ma­nu­ṣya­bha­va­tra­yo­pa­pa­tte­rdvi­ca­ra­ma­tva­ma­yu­kta- TARVV-MK 245,05miti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pra­śna­vi­śe­ṣā­pe­kṣa­tvā­t | evaṃ hi vyā­khyā­pra­jña­pti­da­ṇḍa­ke­ṣū­kta­m — TARVV-MK 245,06vi­ja­yā­di­ṣu devā ma­nu­ṣya­bha­va­mā­ska­nda­ntaḥ ki­ya­tī­rga­tyā­ga­tīḥ vi­ja­yā­di­ṣu kurvanti iti gautama- TARVV-MK 245,07praśne bha­ga­va­tto­ktaṃ ja­gha­nye­nai­ko bhavaḥ āgatyā u­tka­rṣe­ṇa ga­tyā­ga­ti­bhyāṃ dvau bhavau | sa­rvā­rtha­si­ddhāḥ TARVV-MK 245,08cyutā ma­nu­ṣye­ṣū­tpa­dya tenaiva bhavena si­dhya­ntī­ti­, na lau­kā­nti­ka­va­de­ka­bha­vi­kā eveti vijayā- TARVV-MK 245,09diṣu dvi­ca­ra­ma­tvaṃ nā­rṣa­vi­ro­dhi­, ka­lpā­nta­ro­tpa­ttya­na­pe­kṣa­tvā­t pra­śna­sye­ti | TARVV-MK 245,10āha — uktaṃ bhavatā jīvasya au­da­yi­ke­ṣu bhāveṣu tai­rya­gyo­ni­ga­ti­rau­da­yi­kī­ti­, sthitau- TARVV-MK 245,11coktam ­“­ti­rya­gyo­ni­jā­nāṃ ca” iti | ā­sra­va­vi­dhā­ne ca vakṣyate ­“­mā­yā TARVV-MK 245,12tai­rya­gyo­na­sya­” iti | ta­dva­kta­vyaṃ ke ti­rya­gyo­na­ya iti ? a­tro­cya­te- TA-MK 4.27 au­pa­pā­di­ka­ma­nu­ṣye­bhyaḥ śe­ṣā­sti­rya­gyo­na­yaḥ || TARVV-MK 245,14a­yu­kto­'­yaṃ nirdeśaḥ ‘­au­pa­pā­di­ka­ma­nu­ṣye­bhyaḥ­’ iti | kutaḥ ? ma­nu­ṣya­śa­bda­sya a­lpā­cta­ra- TARVV-MK 245,15tvāt pū­rva­ni­pā­taprā­ptya­rha­tvā­t­; naiṣa doṣaḥ; a­bhya­rhi­ta­tvā­t au­pa­pā­di­ka­śa­bda­sya pū­rva­ni­pā­taḥ | TARVV-MK 245,16ka­tha­ma­bhya­rhi­ta­tva­m ? de­vā­nā­mau­pa­pā­di­ke­ṣva­nta­rbhā­vā­t­, devā hi sthi­ti­pra­bhā­vā­di­bhi­ra­bhya­rhi­tā TARVV-MK 245,17iti vyākhyātāḥ | TARV-MK 4.27.1uktebhya au­pa­pā­di­ka­ma­nu­ṣye­bhyo­'­nye śeṣāḥ | TARVV-MK 245,18 au­pa­pā­di­kā uktā de­va­nā­ra­kāḥ­, manu- TARVV-MK 245,19ṣyāśca vyākhyātāḥ ­“­prā­ṅ mā­nu­ṣo­tta­rā­nma­nu­ṣyāḥ­” iti | te­bhyo­'­nye ye te TARVV-MK 245,20śeṣāḥ ti­rya­gyo­na­yaḥ | TARV-MK 4.27.2si­ddha­pra­sa­ṅga iti cet; na; sāṃ­sā­ri­ka­pra­ka­ra­ṇā­t | TARVV-MK 245,21 syā­nma­ta­m — au­pa­pā­di­ka­ma­nu­ṣye­bhyo- TARVV-MK 245,22'nyatvaṃ si­ddhā­nā­ma­pya­sti iti ti­rya­gyo­ni­tva­pra­sa­ṅga iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? sāṃ­sā­ri­ka- TARVV-MK 245,23pra­ka­ra­ṇā­t | saṃ­sā­ri­ṇaḥ pra­kṛ­tāḥ­, tena te­bhyo­'­nye saṃ­sā­ri­ṇa eva ti­rya­gyo­na­yo na siddhāḥ | atha TARVV-MK 245,24keyaṃ ti­rya­gyo­niḥ ? TARV-MK 4.27.3ti­ro­bhā­vā­t tai­rya­gyo­niḥ | TARVV-MK 245,25 ti­ro­bhā­vo nyagbhāvaḥ u­pa­bā­hya­tva­mi­tya­rthaḥ­, tataḥ ka­rmo­da­yā- TARVV-MK 245,26pā­di­ta­bhā­vā ti­rya­gyo­ni­ri­tyā­khyā­ya­te | tiraści yo­ni­rye­ṣāṃ te ti­rya­gyo­na­yaḥ | te ca TARVV-MK 245,27tra­sa­sthā­va­rā­di­vi­ka­lpā vyākhyātāḥ | TARV-MK 4.27.4de­vā­di­va­tta­dā­dhā­ra­ni­rde­śa iti cet; na; sa­rva­lo­ka­vyā­pi­tvā­t | TARVV-MK 245,28 syā­nma­ta­m — yathā TARVV-MK 245,29de­vā­nā­mū­rdhva­lo­kaḥ­, ma­nu­ṣyā­ṇāṃ ti­rya­glo­kaḥ­, nā­ra­kā­ṇā­ma­dho­lo­ka ā­dhā­ra­vi­śe­ṣa uktaḥ tathā tira- TARVV-MK 246,01ścāmapi ādhāro viśiṣṭo ni­rde­ṣṭa­vya iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? sa­rva­lo­ka­vyā­pi­tvā­t TARVV-MK 246,02te hi tiryañcaḥ sarvān lokān vyāpya vartante iti | kutaḥ punaḥ sa­rva­lo­ka­vyā­pi­tva­me­ṣā- TARVV-MK 246,03miti cet ? ucyate- TARV-MK 4.27.5sū­kṣma­bā­da­ra­bhe­dā­t | TARVV-MK 246,04 tiryañco dvividhāḥ — sūkṣmā bā­da­rā­śce­ti sū­kṣma­bā­da­ra­nā­ma­ka- TARVV-MK 246,05rmo­da­yā­pā­di­ta­bhā­vāḥ | tatra sūkṣmāḥ pṛ­thi­vya­pte­jo­vā­yu­va­na­spa­ta­yaḥ sa­rva­lo­ka­vyā­pi­naḥ | bādarāḥ TARVV-MK 246,06pṛ­thi­vya­pte­jo­vā­yu­va­na­spa­ta­yaḥ vi­ka­le­ndri­yāḥ pa­ce­ndri­yā­śca kva­ci­de­va vartante na sarvatra | TARV-MK 4.27.6dvi­tī­ye­'­dhyā­ye ta­nni­rde­śa iti cet; na; kṛ­tsna­lo­ka­bhā­vā­t | TARVV-MK 246,07 syā­de­ta­t — dvi­tī­ye­'­dhyā­ye TARVV-MK 246,08eṣāṃ tiraścāṃ nirdeśaḥ kartavyaḥ nā­tre­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? kṛ­tsna­lo­ka­bhā­vā­da­ya­me­va TARVV-MK 246,09ta­nni­rde­śo yuktaḥ, sa­rvāṃ­llo­kā­nu­ktvā ta­dā­dhā­ra­ni­rde­śaḥ sugama iti | TARV-MK 4.27.7śe­ṣa­saṃ­pra­ti­pa­tte­śca | TARVV-MK 246,10 nā­ra­kā­dī­n sa­rvā­nu­ktvā te­bhyo­'­nye śe­ṣā­sti­rya­ñca iti śe­ṣa­saṃ­pra- TARVV-MK 246,11ti­pa­tti­śca bhavati iti ihaiva ta­nni­rde­śo yuktaḥ | TARVV-MK 246,12sthi­ti­ri­dā­nīṃ vaktavyā | sā nā­ra­kā­ṇāṃ ma­nu­ṣyā­ṇāṃ tiraścāṃ coktā, de­vā­nā­mu­cya­te | TARVV-MK 246,13tatra cā­dā­vu­ddi­ṣṭā­nāṃ bha­va­na­vā­si­nāṃ sthi­ti­pra­ti­pā­da­nā­rtha­mā­ha- TA-MK 4.28 sthi­ti­ra­su­ra­nā­ga­su­pa­rṇa­dvī­pa­śe­ṣā­ṇāṃ sā­ga­ro­pa­ma­tri­pa­lyo­pa­mā­rdha­hī­na­mi­tā || TARV-MK 4.28.1a­su­rā­dī­nāṃ sā­ga­ro­pa­mā­di­bhi­ra­bhi­saṃ­baṃ­dho ya­thā­kra­ma­m | TARVV-MK 246,15 a­su­rā­dī­nāṃ sā­ga­ro­pa­mā­di­bhi- TARVV-MK 246,16rya­thā­kra­ma­ma­bhi­saṃ­ba­ndho ve­di­ta­vyaḥ | iyaṃ sthi­ti­ru­tkṛ­ṣṭā | ja­gha­nyā­pyu­tta­ra­tra vakṣyate | tadyathā- TARVV-MK 246,17a­su­rā­ṇāṃ sā­ga­ro­pa­mā sthitiḥ, nāgānāṃ trīṇi pa­lyo­pa­mā­ni­, su­pa­rṇā­nā­m a­rdha­tṛ­tī­yā­ni, TARVV-MK 246,18dvīpānāṃ dve, śeṣāṇāṃ ṣaṇṇām a­dhya­rdha­pa­lyo­pa­ma­m | TARVV-MK 246,19ādyade­va­ni­kā­ya­sthi­tya­bhi­dhā­nā­na­nta­raṃ vya­nta­ra­jyo­ti­ṣka­sthi­ti­va­ca­ne kra­ma­prā­pte sati TARVV-MK 246,20ta­du­lla­ṅghya vai­mā­ni­kā­nāṃ sthi­ti­ru­cya­te | kutaḥ ? ta­yo­ru­tta­ra­tra la­ghu­no­pā­ye­na sthi­ti­va­ca­nā­t | TARVV-MK 246,21teṣu ca ā­dā­vu­ddi­ṣṭa­yoḥ kalpayoḥ sthi­ti­vi­dhā­nā­rtha­mā­ha- TA-MK 4.29 sau­dha­rmai­śā­na­yoḥ sā­ga­ro­pa­me­'­dhi­ke || TARV-MK 4.29.1dvi­va­ca­na­ni­rde­śā­d dvi­tva­ga­tiḥ | TARVV-MK 246,23 sā­ga­ro­pa­me iti dvi­va­ca­na­ni­rde­śā­d dve sā­ga­ro­pa­me iti TARVV-MK 246,24gamyate | TARV-MK 4.29.2adhike i­tya­dhi­kā­ra ā sa­ha­srā­rā­t | TARVV-MK 246,25 adhike ityayaṃ a­dhi­kā­ro draṣṭavyaḥ | ā TARVV-MK 246,26kutaḥ ? ā sa­ha­srā­rā­t | tena sau­dha­rmai­śā­na­yo­rde­vā­nā­mu­tkṛ­ṣṭā sthitiḥ dve sā­ga­ro­pa­me sā­ti­re­ke TARVV-MK 246,27pra­tye­ta­vye | TARVV-MK 246,28u­tta­ra­yoḥ sthi­ti­vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­ttya­rtha­mā­ha- TA-MK 4.30 sā­na­tku­mā­ra­mā­he­ndra­yoḥ sapta || TARV-MK 4.30.1a­dhi­kā­rā­t sā­ga­rā­dhi­ka­saṃ­pra­tya­yaḥ | TARVV-MK 246,30 sā­ga­ra­gra­ha­ṇa­m a­dhi­ka­gra­ha­ṇaṃ ca a­nu­va­rta­te | tenā- TARVV-MK 246,31yamartho labhyate — sā­na­tku­mā­ra­mā­he­ndra­yo­rde­vā­nā­mu­tkṛ­ṣṭā sthitiḥ sa­pta­sā­ga­ro­pa­mā­ṇi sādhi- TARVV-MK 246,32kāni iti | TARVV-MK 246,33bra­hma­lo­kā­di­ṣva­cyu­tā­va­sā­ne­ṣu sthi­ti­vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­tya­rtha­mā­ha- TARVV-MK 247,01TA-MK 4.31 tri­sa­pta­na­vai­kā­da­śa­tra­yo­da­śa­pa­ñca­da­śa­bhi­ra­dhi­kā­ni tu || TARV-MK 4.31.1sa­pta­gra­ha­ṇa­sya tryā­di­bhi­ra­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ dva­yo­rdva­yoḥ | TARVV-MK 247,03 sa­pta­gra­ha­ṇaṃ pra­kṛ­ta­m­, tasyeha nirdiṣṭaiḥ TARVV-MK 247,04tryā­di­bhi­ra­bhi­saṃ­ba­ndho draṣṭavyaḥ | sapta tri­bhi­ra­dhi­kā­ni­, sapta sa­pta­bhi­ra­dhi­kā­nī­tyā­di | TARV-MK 4.31.2tuśabdo vi­śe­ṣa­ṇā­rthaḥ | TARVV-MK 247,05 tuśabdo vi­śe­ṣa­ṇā­rtho draṣṭavyaḥ | kiṃ vi­śi­na­ṣṭi ? adhika- TARVV-MK 247,06śa­bdo­'­nu­va­rtta­mā­naḥ ca­tu­rbhi­ri­ha saṃ­ba­dhya­te no­tta­rā­bhyā­mi­tya­ya­ma­rtho vi­śe­ṣya­te | te­nā­ya­ma­rtho bhavati- TARVV-MK 247,07bra­hma­lo­ka­bra­hmo­tta­ra­yoḥ da­śa­sā­ga­ro­pa­mā­ṇi sā­dhi­kā­ni | lā­nta­va­kā­pi­ṣṭha­yo­śca­tu­rda­śa­sā­ga­ro­pa- TARVV-MK 247,08māṇi sā­dhi­kā­ni | śu­kra­ma­hā­śu­kra­yoḥ ṣo­ḍa­śa­sā­ga­ro­pa­mā­ṇi sā­dhi­kā­ni | śa­tā­ra­sa­ha­srā­ra­yo­ra­ṣṭā- TARVV-MK 247,09da­śa­sā­ga­ro­pa­mā­ṇi sā­dhi­kā­ni | ā­na­ta­prā­ṇa­ta­yo­rviṃ­śa­tiḥ sā­ga­ro­pa­mā­ṇi | ā­ra­ṇā­cyu­ta­yo­rdvā- TARVV-MK 247,10viṃśatiḥ sā­ga­ro­pa­mā­ṇi utkṛṣṭā sthi­ti­ri­ti | nanu ca tu­śa­bdo­'­na­rtha­kaḥ ‘­a­dhi­ke­’ i­tya­dhi­kā­re TARVV-MK 247,11ā­sa­ha­srā­rā­di­tyu­kta­tvā­t ? na, a­ta­sta­tsi­ddheḥ | TARVV-MK 247,12tata ūrdhvaṃ sthi­ti­vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­tya­rtha­mā­ha- TA-MK 4.32 ā­ra­ṇā­cyu­tā­dū­rdhva­me­kai­ke­na navasu grai­ve­ya­ke­ṣu vi­ja­yā­di­ṣu sa­rvā­rtha­si­ddhe ca || TARV-MK 4.32.1a­dhi­kā­rā­da­dhi­ka­saṃ­ba­ndhaḥ | TARVV-MK 247,15 a­dhi­ka­gra­ha­ṇa­ma­nu­va­rta­te teneha saṃbandho ve­di­ta­vyaḥ — e­kai­ke­nā­'­dhi- TARVV-MK 247,16kānīti | kimarthaṃ navasu grai­ve­ya­ke­ṣu vi­ja­yā­di­ṣki­ti pṛthag gra­ha­ṇa­m ? TARV-MK 4.32.2grai­ve­ya­ke­bhyo vi­ja­yā­dī­nāṃ pṛ­tha­ggra­ha­ṇa­ma­nu­di­śa­saṃ­gra­hā­rtha­m | TARVV-MK 247,17 grai­ve­ya­ka­vi­ja­yā­di­ṣvi­tyu­cya­mā­ne TARVV-MK 247,18a­nu­di­śa­vi­mā­nā­nā­ma­saṃ­gra­haḥ syāt, ta­ta­sta­tsaṃ­gra­hā­rthaṃ pṛ­tha­ggra­ha­ṇaṃ kriyate | TARV-MK 4.32.3pra­tye­ka­me­kai­ka­vṛ­ddhya­bhi­saṃ­ba­ndhā­rthaṃ na­va­gra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 247,19 grai­ve­ya­ke­ṣvi­tyu­cya­mā­ne yathā vi­ja­yā­di­ṣu TARVV-MK 247,20sarveṣu e­ka­me­va sā­ga­ro­pa­ma­ma­dhi­kaṃ tathā sarveṣu grai­ve­ya­ke­ṣu e­ka­me­va sā­ga­ro­pa­ma­ma­dhi­ka­mi­ti pra­tī­ye­ta TARVV-MK 247,21ta­smā­nna­va­gra­ha­ṇaṃ kriyate | navasu pra­tye­ka­me­kai­ka­sya sā­ga­ro­pa­ma­sya ādhikyaṃ yathā syāditi | TARVV-MK 247,22atha sa­rvā­rtha­si­ddha­sya pṛ­tha­ggra­ha­ṇaṃ ki­ma­rtha­m ? TARV-MK 4.32.4sa­rvā­rtha­si­ddha­sya pṛ­tha­ggra­ha­ṇaṃ vi­ka­lpa­ni­vṛ­ttya­rtha­m | TARVV-MK 247,23 ya­thā­'­dha­stā­jja­gha­nyo­tka­rṣa­sthi­ti­vi­ka­lpa- TARVV-MK 247,24tathā sa­rvā­rtha­si­ddhe mābhūt i­tye­va­ma­rthaṃ pṛ­tha­ggra­ha­ṇaṃ kriyate | te­nā­ya­ma­rtho ve­di­ta­vyaḥ — a­dho­grai­ve­ya­ke­ṣu TARVV-MK 247,25prathame tra­yo­viṃ­śa­ti­sā­ga­ro­pa­mā­ṇi | dvitīye ca­tu­rviṃ­śa­ti­sā­ga­ro­pa­mā­ṇi | tṛtīye pa­ñca­viṃ­śa­ti- TARVV-MK 247,26sā­ga­ro­pa­mā­ṇi | ma­dhya­ma­grai­ve­ya­ke­ṣu prathame ṣa­ḍviṃ­śa­ti­sā­ga­ro­pa­mā­ṇi­, dvitīye sa­pta­viṃ­śa­tiḥ, tṛtīye TARVV-MK 247,27a­ṣṭā­viṃ­śa­tiḥ | u­pa­ri­ma­grai­ve­ya­ke­ṣu prathame e­kā­nna­triṃ­śa­t­, dvitīye triṃ­śa­t­, tṛtīye e­ka­triṃ­śa­t | TARVV-MK 247,28a­nu­di­śa­vi­mā­ne­ṣu dvā­triṃ­śa­t | vi­ja­yā­di­ṣu tra­ya­striṃ­śa­t sā­ga­ro­pa­mā­ṇi utkṛṣṭā sthitiḥ | sarvā- TARVV-MK 247,29rthasiddhe tra­ya­striṃ­śa­de­ve­ti | TARVV-MK 247,30atrāha ma­nu­ṣya­ti­rya­gyo­ni­jā­nāṃ pa­rā­pa­ra­sthi­tī vyā­khyā­ya­te­, devānāṃ kiṃ u­tkṛ­ṣṭai­va na TARVV-MK 247,31veti ? ucyate- TA-MK 4.33 aparā pa­lyo­pa­ma­ma­dhi­ka­m || TARVV-MK 247,33aparā ja­gha­nye­tya­rthaḥ | sthi­ti­ri­tya­nu­va­rta­te | vyā­khyā­ta­pa­ri­mā­ṇa­pa­lyo­pa­ma­m | keṣām ? TARVV-MK 247,34de­vā­nā­mi­yaṃ jaghanyā sthitiḥ ? saudhamai śā­na­yo­rde­vā­nā­m | kathaṃ gamyate ? TARV-MK 4.33.1pā­ri­śe­ṣyā­tsau­dha­rmai­śā­na­yo­ra­pa­rā sthitiḥ | TARVV-MK 248,01 bha­va­na­vā­syā­dī­nāṃ jaghanyā sthi­ti­rva­kṣya­te | TARVV-MK 248,02sā­na­tku­mā­rā­dī­nāṃ ca parataḥ parataḥ pūrvā pū­rvā­'­na­nta­rā iti | tataḥ pa­ri­śe­ṣā­t sau­dha­rmai­śā­na­yo- TARVV-MK 248,03rdevānāṃ sādhikaṃ pa­lyo­pa­maṃ jaghanyā sthi­ti­rve­di­ta­vyā | TARVV-MK 248,04tata ūrdhvaṃ ja­gha­nya­sthi­ti­pra­ti­pā­da­nā­rtha­mā­ha — TA-MK 4.34 parataḥ parataḥ pūrvā pū­rvā­na­nta­rā || TARVV-MK 248,06pa­ra­smi­n deśe pa­ra­taḥ­, tasya vīpsāyāṃ dvitvam | pū­rva­śa­bda­syā­pi | kimuktaṃ bhavati — pūrvā TARVV-MK 248,07pūrvā yā sthi­ti­ru­tkṛ­ṣṭo­ktā sā sā upari upari devānāṃ ja­gha­nye­tye­ta­du­ktaṃ bhavati | kima- TARVV-MK 248,08vi­śe­ṣe­ṇa ? netyāha | TARV-MK 4.34.1a­dhi­ka­gra­ha­ṇā­nu­vṛ­tteḥ sā­ti­re­ka­saṃ­pra­tya­yaḥ | TARVV-MK 248,09 a­dhi­ka­gra­ha­ṇa­ma­nu­va­rta­te ? kva pra­kṛ­ta­m ? TARVV-MK 248,10‘­a­pa­rā pa­lyo­pa­ma­ma­dhi­ka­m­’ i­tya­tra­, sā­ti­re­ka­saṃ­pra­tya­yo bhavati | sau­dha­rmai­śā­na­yoḥ parā TARVV-MK 248,11sthitiḥ dve sā­ga­ro­pa­me sādhike | te sā­na­tku­mā­ra­mā­he­ndra­yoḥ sā­ti­re­ke jaghanyā sthitiḥ | sānatku- TARVV-MK 248,12mā­ra­mā­he­ndra­yoḥ parā sthitiḥ sa­pta­sā­ga­ro­pa­mā­ṇi sā­dhi­kā­ni | tāni sā­ti­re­kā­ṇi bra­hma­lo­ka- TARVV-MK 248,13bra­hmo­tta­ra­yo­rja­gha­nyā sthi­ti­ri­tyā­di | ā ku­to­'­ya­ma­dhi­kā­raḥ ? TARV-MK 4.34.2ā vi­ja­yā­di­bhyo­'­dhi­kā­raḥ | TARVV-MK 248,14 ā vi­ja­yā­di­bhyo­'­nu­tta­re­bhyaḥ a­ya­ma­dhi­kā­ro ve­di­ta­vyaḥ | TARVV-MK 248,15kathaṃ gamyate ? ‘­sa­rvā­rtha­si­ddha­sya pṛthag gra­ha­ṇā­t­’ ityuktaṃ pu­ra­stā­t | TARV-MK 4.34.3a­na­nta­re­tya­va­ca­naṃ pū­rvo­kte­ri­ti cet; na; vya­va­hi­te pū­rva­śa­bda­pra­yo­gā­t | TARVV-MK 248,16 syā­nma­ta­m­, TARVV-MK 248,17pūrveti va­ca­nā­t ā­na­nta­rya­pra­tī­teḥ a­na­nta­re­ti va­ca­na­ma­na­rtha­ka­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? vya­va­hi­te­'­pi TARVV-MK 248,18pū­rva­śa­bda­pra­yo­gā­t | ayaṃ hi pū­rva­śa­bdaḥ vya­va­hi­te­'­pi pra­yu­jya­te | tadyathā — pūrvaṃ ma­thu­rā­yāḥ pā­ṭa­li­pu­tra- TARVV-MK 248,19miti | tataḥ so­dha­rmai­śā­na­yoḥ yā parā sthitiḥ sā bra­hma­lo­ka­bra­hmo­tta­ra­lo­ka­yo­rja­gha­nyā sthiti- TARVV-MK 248,20ri­tye­va­mā­dya­ni­ṣṭaṃ pra­tī­ye­ta ta­to­'­na­nta­ra­mu­cya­te | TARVV-MK 248,21nā­ra­kā­ṇā­mu­tkṛ­ṣṭā sthi­ti­ru­ktā­, jaghanyā sū­tre­'­nu­ktā­, tā­ma­pra­kṛ­tā­ma­pi la­ghu­no­pā­ye­na TARVV-MK 248,22pra­ti­pā­da­yi­tu­mi­ccha­nnā­ha- TA-MK 4.35 nā­ra­kā­ṇāṃ ca dvi­tī­yā­di­ṣu || TARVV-MK 248,24caśabdaḥ kimarthaḥ ? TARV-MK 4.35.1caśabdaḥ pra­kṛ­ta­sa­mu­cca­yā­rthaḥ | TARVV-MK 248,25 caśabdaḥ kriyate pra­kṛ­ta­sa­mu­cca­yā­rthaḥ | kiṃ pra­kṛ­ta­m ? TARVV-MK 248,26parataḥ parataḥ pūrvā pū­rvā­'­na­nta­rā aparā sthi­ti­ri­ti | te­nā­ya­ma­rtho labhyate — ra­tna­pra­bhā­yāṃ nā­ra­kā­ṇāṃ TARVV-MK 248,27parā sthi­ti­re­kaṃ sā­ga­ro­pa­maṃ sā śa­rka­rā­pra­bhā­yāṃ jaghanyā | śa­rka­rā­pra­bhā­yā­mu­tkṛ­ṣṭā sthitiḥ trīṇi TARVV-MK 248,28sā­ga­ro­pa­mā­ṇi­, sā bā­lu­kā­pra­bhā­yāṃ ja­gha­nye­tye­va­mā­di | tadvyāso vyākhyātaḥ pu­ra­stā­t | TARVV-MK 248,29atha pra­tha­mā­yāṃ pṛthivyāṃ kā jaghanyā sthi­ti­ri­ti ? ata āha- TA-MK 4.36 da­śa­va­rṣa­sa­ha­srā­ṇi pra­tha­mā­yā­m || TARVV-MK 248,31aparā sthi­ti­ri­tya­nu­va­rta­te | TARVV-MK 248,32atha bha­va­na­vā­si­nāṃ kā jaghanyā sthi­ti­ri­ti ? ata āha- TARVV-MK 249,01TA-MK 4.37 bha­va­ne­ṣu ca || TARVV-MK 249,03caśabdaḥ kimarthaḥ ? pra­kṛ­ta­sa­mu­cca­yā­rtha iti | evaṃ tena bha­va­na­vā­si­nā­ma­pa­rā sthi­ti­rda­śa- TARVV-MK 249,04va­rṣa­sa­ha­srā­ṇi i­tya­bhi­saṃ­ba­dhya­te | TARVV-MK 249,05vya­nta­rā­ṇāṃ tarhi kā jaghanyā sthi­ti­ri­ti ? ata āha- TA-MK 4.38 vya­nta­rā­ṇāṃ ca || TARVV-MK 249,07caśabdaḥ pra­kṛ­ta­sa­mu­cca­yā­rtha iti, evaṃ tena vya­nta­rā­ṇā­ma­pa­rā sthitiḥ da­śa­va­rṣa­sa­ha­srā­ṇi TARVV-MK 249,08i­tya­va­ga­mya­te | TARV-MK 4.38.1parā vya­nta­rā­ṇāṃ prā­ga­bhi­dhā­ta­vye­ti cet; na; lā­gha­vā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 249,09 syā­de­ta­t — yathā TARVV-MK 249,10anyeṣāṃ de­va­ni­kā­yā­nāṃ parā sthitiḥ prāguktā tathā vya­nta­rā­ṇā­ma­pi parā prā­ga­bhi­dhā­ta­vyā iti ? TARVV-MK 249,11tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? lā­gha­vā­rtha­tvā­t | yadi parā sthitiḥ prā­gu­cye­ta punaḥ da­śa­va­rṣa­sa­ha­sra­gra­ha­ṇaṃ TARVV-MK 249,12kri­ye­ta­, tathā sati gauravaṃ syāt | TARVV-MK 249,13ya­dye­va­m­, amīṣāṃ kā parā sthi­ti­ri­ti ? ata āha- TA-MK 4.39 parā pa­lyo­pa­ma­ma­dhi­ka­m || TARV-MK 4.39.1sthi­tya­bhi­saṃ­ba­ndhā­t strī­li­ṅga­ni­rde­śaḥ | TARVV-MK 249,15 sthi­ti­ri­tya­nu­va­rta­te | te­nā­bhi­saṃ­ba­ndhā­t pareti TARVV-MK 249,16strī­li­ṅga­ni­rde­śo draṣṭavyaḥ | TARVV-MK 249,17idānīṃ jyo­ti­ṣkā­ṇāṃ parā sthi­ti­rva­kta­vye­ti­, ata āha- TA-MK 4.40 jyo­ti­ṣkā­ṇāṃ ca || TARVV-MK 249,19caśabdaḥ pra­kṛ­ta­sa­mu­cca­yā­rtha iti, evaṃ te­nai­va­ma­bhi­saṃ­ba­dhya­te — jyo­ti­ṣkā­ṇāṃ ca parā sthitiḥ TARVV-MK 249,20pa­lyo­pa­ma­ma­dhi­ka­mi­ti | TARVV-MK 249,21a­thā­pa­rā jyo­ti­ṣkā­ṇāṃ kiyatī sthi­ti­ri­ti ? ata āha- TA-MK 4.41 ta­da­ṣṭa­bhā­go­'­pa­rā || TARVV-MK 249,23tasya pa­lyo­pa­ma­syā­ṣṭa­bhā­go jyo­ti­ṣkā­ṇā­ma­pa­rā sthi­ti­ri­tya­rthaḥ | atrāha — ‘­jyo­ti­ṣkā­ṇāṃ TARVV-MK 249,24pa­lyo­pa­ma­ma­dhi­kaṃ parā sthitiḥ’ i­tya­vi­śe­ṣā­bhi­dhā­ne na jñāyate ca­ndrā­dī­nāṃ kiṃ sthi­ti­vi­śe­ṣa TARVV-MK 249,25iti ? a­tro­cya­te-TARV-MK 4.41.1candrāṇāṃ va­rṣa­śa­ta­sa­ha­srā­dhi­ka­m | TARVV-MK 249,26 candrāṇāṃ va­rṣa­śa­ta­sa­ha­srā­dhi­kaṃ pa­lyo­pa­maṃ parā sthitiḥ | TARV-MK 4.41.2sūryāṇāṃ va­rṣa­sa­ha­srā­dhi­ka­m | TARVV-MK 249,27 va­rṣa­sa­ha­srā­dhi­kaṃ pa­lyo­pa­maṃ sūryāṇāṃ parā sthitiḥ | TARV-MK 4.41.3śukrāṇāṃ śa­tā­dhi­ka­m | TARVV-MK 249,28 śukrāṇāṃ va­rṣa­śa­tā­dhi­kaṃ pa­lyo­pa­maṃ parā sthitiḥ | TARV-MK 4.41.4bṛ­ha­spa­tī­nāṃ pūrṇam | TARVV-MK 249,29 bṛ­ha­spa­tī­nāṃ pū­rṇa­pa­lyo­pa­maṃ parā sthitiḥ, nā­dhi­ka­m | TARV-MK 4.41.5śe­ṣā­ṇā­ma­rdha­m | TARVV-MK 249,30 śeṣāṇāṃ grahāṇāṃ bu­dhā­dī­nāṃ pa­lyo­pa­ma­syā­rdhaṃ parā sthitiḥ | TARV-MK 4.41.6na­kṣa­trā­ṇāṃ ca | TARVV-MK 249,31 kim ? a­rdha­pa­lyo­pa­maṃ parā sthitiḥ | TARV-MK 4.41.7tā­ra­kā­ṇāṃ ca­tu­rbhā­gaḥ | TARVV-MK 249,32 pa­lyo­pa­ma­sya ca­tu­rbhā­ga­stā­ra­kā­ṇāṃ parā sthitiḥ | TARV-MK 4.41.8ta­da­ṣṭa­bhā­go ja­gha­nyo­bha­ye­ṣā­m | TARVV-MK 250,01 tasya pa­lyo­pa­ma­syā­ṣṭa­bhā­gaḥ jaghanyā sthitiḥ u­bha­ye­ṣāṃ TARVV-MK 250,02tā­ra­kā­ṇāṃ na­kṣa­trā­ṇāṃ ca bhavati | TARV-MK 4.41.9śeṣāṇāṃ ca­tu­rbhā­gaḥ | TARVV-MK 250,03 śeṣāṇāṃ sū­ryā­dī­nāṃ pa­lyo­pa­ma­sya ca­tu­rbhā­go jaghanyā sthiti- TARVV-MK 250,04rve­di­ta­vyā | TARVV-MK 250,05atha lau­kā­nti­ka­de­vā­nāṃ kā sthi­ti­ri­ti ? a­tro­cya­te- TA-MK 4.42 lau­kā­nti­kā­nā­ma­ṣṭau sā­ga­ro­pa­mā­ṇi sa­rve­ṣā­m || TARV-MK 4.42.1a­ṣṭa­sā­ga­ro­pa­ma­sthi­ta­yo lau­kā­nti­kāḥ | TARVV-MK 250,07 ekaiva lo­kā­nti­kā­nāṃ sthitiḥ | TARVV-MK 250,08kā'sau ? aṣṭau sā­ga­ro­pa­mā­ṇi | sarve te śu­kla­le­śyāḥ pa­ñca­ha­sto­tse­dha­śa­rī­rāḥ | TARV-MK 4.42.2vyākhyāto jīvaḥ | TARVV-MK 250,09 sa­mya­gda­rśa­na­sya vi­ṣa­ya­pra­da­rśa­na­mu­khe­no­pa­nya­ste­ṣu jī­vā­di­ṣu ādyo TARVV-MK 250,10jī­va­pa­dā­rtho vyākhyātaḥ | TARV-MK 4.42.3sa ca e­ko­'­ne­kā­tma­kaḥ | TARVV-MK 250,11 sa jīva ekaḥ a­ne­kā­tma­ko bhavati | kuta ekasyā- TARVV-MK 250,12ne­kā­tma­ka­tva­mi­ti cet ? a­tro­cya­te- TARV-MK 4.42.4a­bhā­va­vi­la­kṣa­ṇa­tvā­t | TARVV-MK 250,13 abhūtaṃ nā­stī­tye­ka­rū­po­'­bhā­vaḥ | na hi abhāvaḥ a­bhā­vā­tma­nā TARVV-MK 250,14bhidyate | ta­dvi­sa­dṛ­śa­stu nā­nā­rū­po bhāvaḥ, i­ta­ra­thā hi ta­yo­ra­vi­śe­ṣa eva syāt | sa tu ṣoḍhā TARVV-MK 250,15bhidyate — jāyate asti vi­pa­ri­ṇa­ma­te vardhate a­pa­kṣī­ya­te vi­na­śya­tī­ti | tatra u­bha­ya­ni­mi­tta­va- TARVV-MK 250,16śā­dā­tma­lā­bha­mā­pa­dya­mā­no bhāvaḥ jāyata ityasya viṣayaḥ | yathā ma­nu­ṣya­ga­tyā­di­nā­ma­ka­rmo­da­yā- TARVV-MK 250,17pekṣayā ātmā ma­nu­ṣyā­di­tve­na jāyata i­tyu­cya­te | ta­syā­yu­rā­di­ni­mi­tta­va­śā­da­va­sthā­na­ma­sti­tva­m | TARVV-MK 250,18sata e­vā­va­sthā­nta­rā­vā­pti­rvi­pa­ri­ṇā­maḥ | a­ni­vṛ­tta­pū­rva­sva­bhā­va­sya bhā­vā­nta­re­ṇa ādhikyaṃ vṛddhiḥ | TARVV-MK 250,19krameṇa pū­rva­bhā­vai­ka­de­śa­ni­vṛ­tti­ra­pa­kṣa­yaḥ | ta­tpa­ryā­ya­sā­mā­nya­vi­ni­vṛ­tti­rvi­nā­śaḥ | evaṃ pra­ti­kṣa­ṇaṃ TARVV-MK 250,20vṛ­tti­bhe­dā­da­na­nta­rū­pā jāyante iti nā­nā­tma­tā bhā­va­sya­, athavā satjñe­ya­dra­vyā­mū­rtā­ti­sū­kṣmā­va­gā- TARVV-MK 250,21ha­nā­saṃ­khye­ya­pra­de­śā­'­nā­di­ni­dha­na­ce­ta­na­tvā­di­nā | kiñca, TARV-MK 4.42.5a­ne­ka­vā­gvi­jñā­na­vi­ṣa­ya­tvā­t | TARVV-MK 250,22 iha loke e­ko­'­rthoṃ­'­ne­ka­śa­bda­vā­cyo bhavati tathābhi- TARVV-MK 250,23dhe­ya­pa­ri­ṇā­me sati teṣāṃ śabdānāṃ tatra pra­yo­gā­t | prayogo hi pra­ti­pā­da­na­kri­yā­, tasyāḥ śa­bdā­rthā­vu- TARVV-MK 250,24bhāvapi sādhakau | śa­bda­stā­va­d vya­ñja­ka­tvā­t sādhakaḥ | a­rtho­'­pi vya­ṅgya­tvā­t ka­rma­bhā­va­mā­pa­dya- TARVV-MK 250,25mānaḥ ta­tsa­ma­kā­la­me­va svā­ta­ntrya­ma­nu­bha­va­ti­, tasmin sati kri­yā­pra­vṛ­tteḥ | yathā pacau taṇḍulā karma- TARVV-MK 250,26rū­pā­pa­nnā eva ka­rtṛ­tā­mā­ska­nda­nti ye­no­cya­te ka­rma­kā­ra­ka­mi­ti­, ataḥ tasmin sati anekaḥ śabdaḥ TARVV-MK 250,27pra­yu­jya­te yathā ghaṭaḥ pārthivaḥ mārtikaḥ san jñeyo navo mahān i­tyā­di­, e­va­mā­tma­kā­nāṃ ca TARVV-MK 250,28vi­jñā­nā­nā­mā­la­mba­naṃ bhavati tairvinā ta­syā­bhā­vā­t | sarve te ghaṭasya ātmānaḥ | tathā TARVV-MK 250,29ā­tma­nya­pi a­ne­ka­vā­gvi­jñā­nā­la­mba­na­da­rśa­nā­de­ka­syā­ne­kā­tma­ka­tva­ma­va­se­ya­m | api ca, TARV-MK 4.42.6a­ne­ka­śa­kti­pra­ci­ta­tvā­t | TARVV-MK 251,01 yathā ghṛtaṃ sne­ha­ya­ti ta­rpa­ya­ti u­pa­bṛṃ­ha­ya­tī­ti a­ne­ka­śa­kti­, TARVV-MK 251,02ghaṭo vā ja­la­dhā­ra­ṇā­ha­ra­ṇā­di­la­kṣa­ṇa­yā­'­ne­ka­yā śaktyā pra­ci­taḥ­, tathā ā­tma­no­'­pi dra­vya­kṣe­tra- TARVV-MK 251,03kā­la­bhā­va­ni­mi­tta­va­śā­da­ne­ka­vi­kā­ra­prā­pti­yo­gya­ba­hu­śa­kti­yo­gā­da­ne­kā­tma­ka­tva­m | i­ta­śca­, TARV-MK 4.42.7va­stva­nta­ra­sa­mba­ndhā­vi­rbhū­tā­ne­ka­sa­mba­ndhi­rū­pa­tvā­t | TARVV-MK 251,04 yathaiko ghaṭaḥ pū­rvā­pa­rā­nta­ri­tā­na­nta- TARVV-MK 251,05rita-dū­rā­sa­nna-na­va­pu­rā­ṇa-sa­ma­rthā­sa­ma­rtha-de­va­da­tta­kṛ­ta­cai­tra­svā­mi­ka­tva-saṃkhyā-pa­ri­mā­ṇa-pṛthaktva-saṃyoga- TARVV-MK 251,06vi­bhā­gā­di­bhe­dā­da­ne­ka­vya­pa­de­śa­bhā­gbha­va­ti­, sa­mba­ndhā­nā­mā­na­ntyā­t­, ta­tta­tsa­mba­ndhi­na­ma­ve­kṣya tasya tasya TARVV-MK 251,07pa­ryā­ya­sya bhāvāt | a­tha­vā­, pu­dga­lā­nā­mā­na­ntyā­tta­tta­tpu­dga­la­dra­vya­ma­pe­kṣya e­ka­pu­dga­la­stha­sya TARVV-MK 251,08ta­syai­ka­syai­va pa­ryā­ya­syā­'­nya­tva­bhā­vā­t | yathā pra­de­śi­nyāḥ ma­dhya­mā­bhe­dā­t ya­da­nya­tvaṃ na tadeva TARVV-MK 251,09a­nā­mi­kā­bhe­dā­t | mā bhūt ma­dhya­mā­'­nā­mi­ka­yo­re­ka­tvaṃ ma­dhya­mā­pra­de­śi­nya­nya­tva­he­tu­tve­nā­'­vi­śe­ṣā- TARVV-MK 251,10diti | na cai­ta­tpa­rāva­dhi­ka­me­vā­rtha­sa­ttva­m | yadi ma­dhya­mā­sā­ma­rthyā­t pra­de­śi­nyāḥ hrasvatvaṃ jāyeta TARVV-MK 251,11śa­śa­vi­ṣā­ṇe­'­pi syā­ccha­kra­ya­ṣṭau vā | nāpi svata eva, pa­rā­pe­kṣā­bhā­ve ta­dvya­ktya­bhā­vā­t | tasmā- TARVV-MK 251,12tta­syā­na­nta­pa­ri­ṇā­ma­sya dravyasya ta­tta­tsa­ha­kā­ri­kā­ra­ṇaṃ pratītya ta­tta­drū­paṃ vakṣyate | na tat svata TARVV-MK 251,13eva nāpi pa­ra­kṛ­ta­me­va | evaṃ jī­vo­'­pi ka­rma­no­ka­rma­vi­ṣa­ya­va­stū­pa­ka­ra­ṇa­sa­mba­ndha­bhe­dā­dā­vi­bhū­rta- TARVV-MK 251,14jī­va­sthā­na­gu­ṇa­sthā­na­mā­rga­ṇā­sthā­na­vi­ka­lpā­'­na­nta­pa­ryā­ya­rū­paḥ pra­tye­ta­vyaḥ | i­ta­śca­, TARV-MK 4.42.8a­nyā­pe­kṣā­bhi­vya­ṅgyā­'­ne­ka­rū­po­tka­rṣā­pa­ka­rṣa­pa­ri­ṇa­ta­gu­ṇa­sa­mba­ndhi­tvā­t | TARVV-MK 251,15 yathā eko ghaṭa TARVV-MK 251,16e­ka­dvi­tri­ca­tuḥ­saṃ­khye­yā­'­saṃ­khye­yā­na­ntā­va­stho­tka­rṣā­pa­ka­rṣā­tma­ka­rū­pā­di­pa­ri­ṇa­ti­pra­ti­yo­gi­dra­vyā­pe­kṣā­sa­ha- TARVV-MK 251,17kā­ri­kā­ra­ṇā­bhi­vya­ñja­nī­yātmī­yā­na­nta­nī­la­nī­la­ta­rā­di­pa­ri­ṇā­maḥ­, tathā jī­vo­'­pi pa­ra­dra­vya- TARVV-MK 251,18saṃ­ba­ndhā­pe­kṣā­bhi­vya­kta­tī­vrā­dya­va­sthā­vi­śe­ṣa­kro­dhā­dya­vi­bhā­ga­pa­ri­cche­dā­'­na­nta­rū­pa­tvā­da­ne­kaḥ | i­ta­śca­, TARV-MK 4.42.9a­tī­tā­nā­ga­ta­va­rta­mā­na­kā­la­saṃ­ba­ndhi­tvā­t | TARVV-MK 251,19 iha sa­mu­dā­yā­va­ya­va­pra­dhvaṃ­sa­vi­ṣa­ye­ṇā­tī­te­na TARVV-MK 251,20kālena u­tpa­tti­nirjñā­ta­saṃ­bhā­va­navi­ṣa­ye­ṇa ca a­nā­ga­te­na kā­le­na­, sā­dha­na­pra­vṛ­ttya­vi­rā­ma­go­ca­re­ṇa ca TARVV-MK 251,21va­rta­mā­ne­na kālena saṃ­ba­ndhā­t mṛ­dā­di­dra­vyaṃ tasmin tasmin kā­le­'­ne­ka­bhe­da­mā­pa­dya­mā­naṃ dṛṣṭam | TARVV-MK 251,22va­rta­mā­na­mā­tra­tve­'­pū­rva­tvā­t a­pa­ra­tvā­cca a­va­dhya­bhā­ve va­rta­mā­na­syā­pya­bhā­vo ba­ndhyā­pu­tra­yu­ktva­va­t | TARVV-MK 251,23tathā jī­va­syā­pi a­nā­dya­tī­ta­kā­la­sa­mba­ndha­pa­ri­ṇa­taiḥ a­nā­ga­tā­na­nta­kā­la­va­śa­va­rti­bhiḥ va­rta­mā­na- TARVV-MK 251,24kā­lo­dbhū­ta­vṛ­tti­bhi­śca pa­ryā­yai­ra­rtha­vya­ñja­na­bhe­dā­d dvai­vi­dhya­mā­ska­nda­dbhi­ra­bhi­sa­mba­ndhā­dna­nta­rū­pa­tā | TARVV-MK 251,25i­ta­śca­, TARV-MK 4.42.10u­tpā­da­vya­ya­dhrau­vya­yu­kta­tvā­t | TARVV-MK 251,26 u­tpā­dā­dī­nā­mā­na­ntya­m a­na­nta­kā­le e­ka­smiṃ­śca TARVV-MK 251,27kāle | yathā ghaṭa e­ka­smi­nne­va kāle dravyataḥ pā­rthi­va­tve­na u­tpa­dya­te na ja­la­tve­na­, deśata ihatya- TARVV-MK 251,28tvena na pā­ṭa­li­pu­tra­ka­tve­na­, kālato va­rta­mā­na­kā­la­ta­yā nā­tī­tā­nā­ga­tā­bhyā­m­, bhāvato ma­ha­ttve­na TARVV-MK 251,29nā­lpa­tve­na­, eteṣāṃ ca ekaika utpādaḥ sa­jā­tī­yā­nya­pā­rthi­vā­ne­ka­gha­ṭā­nta­ra­ga­te­bhyaḥ sau­va­rṇā­dī­ṣa- TARVV-MK 251,30dvi­jā­tī­ya­gha­ṭā­nta­ra­ga­te­bhyo vā a­tya­nta­vi­jā­tī­ya­pa­ṭā­dya­na­nta­mū­rtā­mū­rta­dra­vyā­nta­rā­pa­nne­bhyo vā TARVV-MK 251,31u­tpā­de­bhyo bhi­dya­mā­naḥ tāvaddhā bhe­da­mu­pa­yā­ti anyathā tai­ra­vi­śi­ṣṭaḥ syāt | tathā ta­dai­vā­nu­tpa­dya- TARVV-MK 251,32mā­na­dra­vya­saṃ­ba­ndha­kṛ­to­rdhvā­dha­sti­rya­ga­nta­ri­tā­na­nta­ri­tai­kā­nta­rā­di­di­gbhe­da-ma­ha­da­lpa­tvā­di­gu­ṇa­bhe­da-rūpādyu- TARVV-MK 251,33tka­rṣā­pa­ka­rṣā­na­nta­bhe­da-trai­lo­kya­tri­kā­la­vi­ṣa­ya­saṃ­ba­ndhi­va­śa­bhi­dya­mā­na­rū­po vā u­tpā­do­'­ne­ko bhavati | TARVV-MK 252,01ta­thā­'­ne­kā­va­ya­vā­tma­ka­ska­ndha­pra­de­śa­bhe­da­dṛ­ṣṭa­vi­ṣa­mo­tpā­da­nā­nā­rū­pa­ta­yā vā aneka utpādaḥ | udakā- TARVV-MK 252,02di­dhā­ra­ṇā­ha­ra­ṇa­pra­dā­nā­dhi­ka­ra­ṇa­bha­ya­ha­rṣa­śo­ka­pa­ri­tā­pa­bhe­da­ja­na­nā­di­sva­kā­rya­pra­sā­dha­ne­na vā aneka TARVV-MK 252,03utpādaḥ | tadaiva tāvanta eva ta­tpra­ti­pa­kṣa­bhū­tā vināśāḥ, pū­rve­ṇā­vi­na­ṣṭa­sya u­tta­re­ṇā­nu­tpā­dā­t | TARVV-MK 252,04u­bha­ya­vi­pa­kṣa­bhū­tāḥ sthi­ta­yo­'­pi tadaiva tāvatyaḥ ta­dā­dhā­ra­bhū­tāḥ­, a­na­va­sthi­ta­sya va­ndhyā­pu­tra­va­du- TARVV-MK 252,05tpā­da­vi­nā­śā­saṃ­bha­vā­t­, a­bhā­va­pra­sa­ṅgā­cca | ghaṭa u­tpa­dya­ta iti yadā va­rta­mā­na­kā­la­tā­; tadā TARVV-MK 252,06a­na­bhi­ni­rvṛ­tta­tvā­t pū­rvā­pa­rī­bhū­ta­sā­dhya­mā­na­bhā­vā­bhi­dhā­nā­ccā­sa­ttva­m | u­tpa­ttya­na­nta­raṃ tu TARVV-MK 252,07vi­nā­śe­'­bhyu­pa­ga­mya­mā­ne sa­ttva­bhū­tā­va­sthā­bhi­dhā­ya­ko­tpa­nna­śa­bda­vā­cya­tvā­bhā­vā­t u­tpā­de­'­pya­bhā­vo TARVV-MK 252,08vi­nā­śe­pya­bhā­va iti bhā­vā­bhā­vā­tta­dā­śra­yo vya­va­hā­ro vi­ro­dha­mu­pa­ga­cche­t­, bī­ja­śa­ktya- TARVV-MK 252,09bhāvācca u­tpā­da­vi­nā­śa­śa­bda­vā­cya­tā­bhre­ṣa­śca | tata u­tpa­dya­mā­na­tā u­tpa­nna­tā vi­nā­śa­śce­ti TARVV-MK 252,10ti­sro­'­va­sthā a­bhyu­pa­ga­nta­vyāḥ | tathā jī­va­syā­pye­ka­sya dra­vyā­rthi­ka­pa­ryā­yā­rthi­ka­na­ya­go­ca­ra­sā­mā­nya- TARVV-MK 252,11vi­śe­ṣā­na­nta­śa­ktya­pe­kṣā­rpi­ta­sthi­tyu­tpa­ttini­ro­dhā­na­nta­rū­pa­tvā­t a­ne­ka­tvaṃ pra­tye­ta­vya­m | i­ta­śca­, TARV-MK 4.42.11a­nva­ya­vya­ti­re­kā­tma­ka­tvā­cca | TARVV-MK 252,12 iha ghaṭa e­ko­'­pya­nva­ya­vya­ti­re­kā­tma­ka­ta­yā aneko dṛṣṭaḥ TARVV-MK 252,13sa­da­ce­ta­na­na­va­pu­rā­ṇa­tvā­di­bhiḥ­, tathā ātmāpi e­ko­'­nva­ya­vya­ti­re­kā­tma­ta­yā anekaḥ pra­tye­ta­vyaḥ | TARVV-MK 252,14ke pu­na­ra­nva­yāḥ ? bu­ddhya­bhi­dhā­nā­nu­vṛ­tti­li­ṅge­na a­nu­mī­ya­mā­nā­vi­cche­dāḥ svā­tma­bhū­tā­'­sti­tvā- TARVV-MK 252,15'­'­tma­tva­jñā­tṛ­tva­dra­ṣṭṭa­tva­ka­rtṛ­tva­bho­ktṛ­tvā­'­mū­rta­tvā­'­saṃ­khyā­ta­pra­de­śa­tvā­va­gā­ha­nā­ti­sū­kṣma­tvā­gu­ru­la­ghu­tvā­he- TARVV-MK 252,16tu­ka­tvā­'­nā­di­saṃ­ba­ndhi­tvo­rdhva­ga­ti­sva­bhā­vā­da­yaḥ | atha ke vya­ti­re­kāḥ ? vā­gvi­jñā­na­vyā­vṛ­tti- TARVV-MK 252,17li­ṅga­sa­ma­dhi­ga­mya­pa­ra­spa­ra­vi­la­kṣa­ṇā u­tpa­tti­sthi­ti­vi­pa­ri­ṇā­ma­vṛ­ddhikṣa­ya­vi­nā­śa­dha­rmā­ṇaḥ ga­tī­ndri­ya- TARVV-MK 252,18kā­ya­yo­ga­ve­da­ka­ṣā­ya­jñā­na­saṃ­ya­ma­da­rśa­na­le­śyā­sa­mya­ktvā­da­yaḥ | TARV-MK 4.42.12tasya śa­bde­nā­bhi­dhā­naṃ kra­ma­yau­ga­pa­dyā­bhyā­m | TARVV-MK 252,19 ta­syai­ka­sya jī­va­syā­ne­kā­tma­ka­sya pra­tyā­ya­ne TARVV-MK 252,20śabdaḥ pra­va­rta­mā­no dvedhā vya­va­ti­ṣṭha­te krameṇa yau­ga­pa­dye­na vā, na tṛtīyo vā­kpa­tho­'­sti | TARV-MK 4.42.13te ca kā­lā­di­bhi­rbhe­dā­bhe­dā­rpa­ṇā­t || TARVV-MK 252,21 te ca kra­ma­yau­ga­pa­dye kā­lā­di­bhiḥ bhe­dā­bhe­dā­rpa- TARVV-MK 252,22ṇā­dbha­va­taḥ | yadā va­kṣya­mā­ṇaiḥ kā­lā­di­bhi­ra­sti­tvā­dī­nāṃ dharmāṇāṃ bhedena vivakṣā ta­dai­ka­sya śabda- TARVV-MK 252,23syā­ne­kā­rtha­pra­tyā­ya­na­śa­ktya­bhā­vā­t kramaḥ | yadā tu te­ṣā­me­va dharmāṇāṃ kā­lā­di­bhi­ra­bhe­de­na vṛtta- TARVV-MK 252,24mā­tma­rū­pa­mu­cya­te ta­dai­ke­nā­pi śabdena e­ka­dha­rma­pra­tyā­ya­na­mu­khe­na ta­dā­tma­ka­tva­mā­pa­nna­sya a­ne­kā­śe­ṣa- TARVV-MK 252,25rūpasya pra­ti­pā­da­na­saṃ­bha­vā­t yau­ga­pa­dya­m | tatra yadā yau­ga­pa­dyaṃ tadā sa­ka­lā­de­śaḥ­, sa eva pramāṇa- TARVV-MK 252,26mi­tyu­cya­te | ­“­sa­ka­lā­de­śaḥ pra­mā­ṇā­dhī­naḥ­” iti va­ca­nā­t | yadā tu kramaḥ tadā TARVV-MK 252,27vi­ka­lā­de­śaḥ­, sa eva naya iti vya­pa­di­śya­te | ­“­vi­ka­lā­de­śo na­yā­dhī­naḥ­”TARVV-MK 252,28iti va­ca­nā­t | kathaṃ sa­ka­lā­de­śaḥ ? TARV-MK 4.42.14e­ka­gu­ṇa­mu­khe­nā­'­śe­ṣa­va­stu­rū­pa­saṃ­gra­hā­t sa­ka­lā­de­śaḥ | TARVV-MK 252,29 yadā a­bhi­nna­me­kaṃ vastu eka- TARVV-MK 252,30gu­ṇa­rū­pe­ṇa ucyate guṇināṃ gu­ṇa­rū­pa­ma­nta­re­ṇa vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­tte­ra­saṃ­bha­vā­t | eko hi jī­vo­'­sti­tvā- TARVV-MK 252,31di­ṣve­ka­sya guṇasya rū­pe­ṇā­'­bhe­da­vṛ­ttyā a­bhe­do­pa­cā­re­ṇa vā niraṃśaḥ samasto va­ktu­mi­ṣya­te­, vibhāga- TARVV-MK 252,32ni­mi­tta­sya pra­ti­yo­gi­no gu­ṇā­nta­ra­sya ta­trā­nā­śra­ya­ṇā­t­, tadā sa­ka­lā­de­śaḥ | ka­tha­ma­bhe­da­vṛ­ttiḥ TARVV-MK 253,01kathaṃ vā a­bhe­do­pa­cā­raḥ ? dra­vyā­rtha­tve­nā­śra­ya­ṇe ta­da­vya­ti­re­kā­da­bhe­da­vṛ­ttiḥ | pa­ryā­yā­rtha­tve­nā­śra­ya­ṇe TARVV-MK 253,02pa­ra­spa­ra­vya­ti­re­ke­'­pi e­ka­tvā­dhyā­ro­paḥ, ta­ta­ścā­'­bhe­do­pa­cā­raḥ | TARV-MK 4.42.15ta­trā­'­'­de­śa­va­śā­t sa­pta­bha­ṅgī pra­ti­pa­da­m | TARVV-MK 253,03 ta­trai­ta­smi­n sa­ka­lā­de­śa ā­de­śa­va­śā­t TARVV-MK 253,04sa­pta­bha­ṅgī pra­ti­pa­daṃ ve­di­ta­vyā | tadyathā — syā­da­stye­va jīvaḥ, syā­nnā­stye­va jīvaḥ, syāda- TARVV-MK 253,05vaktavya eva jīvaḥ, syādasti ca nāsti ca, syādasti cā­'­va­kta­vya­śca­, syānnāsti cāvakta- TARVV-MK 253,06vyaśca, syādasti ca nāsti cā­va­kta­vya­śca ityādi | uktaṃ ca- TARVV-MK 253,07“pu­cchā­va­se­ṇa bhaṃgā satteva du saṃ­bha­vaṃ­ti jassa jathā | TARVV-MK 253,08vatthutti taṃ pauccadi sā­ma­ṇṇa­vi­se­sa­do ṇiyadaṃ || ” iti | TARVV-MK 253,09tatra syā­da­stye­va jīva i­tye­ta­smi­n vākye jī­va­śa­bdo dra­vya­va­ca­naḥ vi­śe­ṣya­tvā­t­, astīti TARVV-MK 253,10gu­ṇa­va­ca­no vi­śe­ṣa­ṇa­tvā­t | ta­yo­ssā­mā­nyā­rthā­vi­cche­de­na vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­saṃ­ba­ndhā­va­dyo­ta­nā­rtha TARVV-MK 253,11e­va­kā­raḥ | te­ne­ta­ra­ni­vṛ­tti­pra­sa­ṅge ta­tsaṃ­bha­va­pra­da­rśa­nā­rthaḥ syā­ccha­bda­pra­yo­gaḥ­, sa ca liṅnta- TARVV-MK 253,12pra­ti­rū­pa­ko nipātaḥ | ta­syā­ne­kā­nta­vi­dhi­vi­cā­rā­di­ṣu ba­hu­ṣva­rthe­ṣu saṃ­bha­va­tsu iha vi­va­kṣā­va­śā­t TARVV-MK 253,13a­ne­kā­ntā­rtho gṛhyate | ya­dya­ya­ma­ne­kā­ntā­rthaḥ tenaiva sa­rva­syo­pā­dā­nā­t i­ta­re­ṣāṃ pa­dā­nā­mā­na­rtha­kyaṃ TARVV-MK 253,14pra­sa­jya­te­; naiṣa doṣaḥ; sā­mā­nye­no­pā­dā­ne­'­pi vi­śe­ṣā­rthi­nā vi­śe­ṣo­'­nu­pra­yo­kta­vyaḥ­, vṛkṣa- TARVV-MK 253,15śabdasya sā­mā­nya­śa­bda­tvā­t dha­vā­di­vi­śe­ṣa­pra­ti­pā­da­ne dha­vā­dyu­pā­dā­na­va­t | a­tha­vā­, syā­ccha­bdo­'­ya- TARVV-MK 253,16ma­ne­kā­ntā­rtha­sya dyotakaḥ | dyo­ta­ka­śca vā­ca­ka­pra­yo­ga­sa­nni­dhi­ma­nta­re­ṇā­'­bhi­pre­tā­rthā­va­dyo­ta­nā­ya TARVV-MK 253,17nā­la­mi­tita­ddyo­tya­dha­rmā­dhā­rā­rthābhi­dhā­nā­ye­ta­ra­pa­da­pra­yo­gaḥ kriyate | atha ke­no­pā­tto­'­ne­kā­ntā­rthaḥ TARVV-MK 253,18anena dyotyate ? u­kta­me­ta­t — a­bhe­da­vṛ­ttyā a­bhe­do­pa­cā­re­ṇa vā pra­yu­kta­śa­bda­vā­cya­tā­me­vā­ska­nda­nti TARVV-MK 253,19itare dharmā iti | e­va­mi­ta­re­ṣva­pi vākyeṣu a­rtha­pra­ka­lpa­naṃ pra­tye­ta­vya­m | TARVV-MK 253,20yadyevaṃ syā­da­stye­va jīvaḥ i­tya­ne­nai­va sa­ka­lā­de­śe­na jī­va­dra­vya­ga­tā­nāṃ sarveṣāṃ dharmāṇāṃ saṃ­gra­hā­t TARVV-MK 253,21i­ta­re­ṣāṃ bha­ṅgā­nā­mā­na­rtha­kya­mā­sa­ja­ti­; naiṣa doṣaḥ; gu­ṇa­prā­dhā­nya­vya­va­sthā­vi­śe­ṣa­pra­ti­pā­da­nā­rtha- TARVV-MK 253,22tvāt sarveṣāṃ bhaṅgānāṃ pra­yo­go­'­rtha­vā­n | ta­dya­thā­, dra­vyā­rthi­ka­sya prādhānye pa­ryā­ya­gu­ṇa­bhā­ve ca TARVV-MK 253,23prathamaḥ | pa­ryā­yā­rthi­ka­sya prādhānye dra­vya­gu­ṇa­bhā­ve ca dvitīyaḥ | tatra prādhānyaṃ śabdena vivakṣi- TARVV-MK 253,24ta­tvā­ccha­bdā­dhī­na­m­, śa­bde­nā­nu­pā­tta­syā­rtha­to ga­mya­mā­na­syā­'­prā­dhā­nya­m | tṛtīye tu yu­ga­pa­dbhā­ve TARVV-MK 253,25u­bha­ya­syā­prā­dhā­nyaṃ śa­bde­nā­bhi­dhe­ya­ta­yā­'­nu­pā­tta­tvā­t | ca­tu­rtha­stū­bha­ya­pra­dhā­naḥ krameṇa u­bha­ya­syā- TARVV-MK 253,26styā­di­śa­bde­na u­pā­tta­tvā­t | ta­tho­tta­re ca bhaṅgā vakṣyante | TARVV-MK 253,27ta­trā­sti­tvai­kā­nta­vā­di­naḥ ‘jīva eva asti’ i­tya­va­dhā­ra­ṇe a­jī­va­nā­sti­tva­pra­sa­ṅga­bha­yā- TARVV-MK 253,28di­ṣṭa­to­'­va­dhā­ra­ṇa­vi­dhiḥ ‘­a­stye­va jīvaḥ’ iti ni­ya­ccha­nti, tathā cā­va­dhā­ra­ṇa­sā­ma­rthyā­t TARVV-MK 253,29śa­bda­prā­pi­tā­da­bhi­prā­ya­va­śa­va­rti­naḥ sarvathā jī­va­syā­'­sti­tvaṃ prāpnoti | sa­rve­ṇā­'­sti­tve­na TARVV-MK 253,30vyāpta iti pu­dga­lā­dya­sti­tve­nā­pi jī­va­syā­sti­tvaṃ prā­pta­m­, śabdena tathā prā­pi­ta­tvā­t­, TARVV-MK 253,31śa­bda­pra­mā­ṇa­kā­śca va­ya­ma­rthā­dhi­ga­me | syā­nma­ta­m­, a­sti­tva­sā­mā­nye­na vyāptirna tvastitva- TARVV-MK 254,01viśeṣaiḥ yathā a­ni­tya­me­va kṛ­ta­ka­mi­ti a­ni­tya­tva­syā­bhā­ve kṛ­ta­ka­tva­syā­pya­bhā­va e­ve­tya­va­dhā­ra­ṇā­t­, TARVV-MK 254,02ya­tkṛ­ta­kaṃ ta­tsa­rva­ma­ni­tya­mi­ti­, na hi sa­rva­pra­kā­re­ṇa a­ni­tya­tve­na sa­rva­pra­kā­raṃ kṛ­ta­ka­tvaṃ vyāpyate TARVV-MK 254,03kintu a­ni­tya­tva­sā­mā­nye­na­, nā­'­ni­tya­tva­vya­ktyā gha­ṭa­pa­ṭa­ra­thā­di­ga­ta­ye­ti | evaṃ tarhi tvayaivā- TARVV-MK 254,04bhyu­pa­ga­taṃ a­va­dhā­ra­ṇa­ni­ṣpha­la­tvaṃ sā­mā­nyā­'­ni­tya­tve­nā­'­ni­tya­tvaṃ na vi­śe­ṣā­'­ni­tya­tve­ne­ti | TARVV-MK 254,05sva­ga­te­nā­pi vi­śe­ṣe­ṇā­ni­tyaṃ bha­va­tye­ve­ti cet; na; sva­ga­te­ne­ti vi­śe­ṣa­ṇā­t­, pa­ra­ga­te­na vi­śe­ṣe­ṇā- TARVV-MK 254,06'­ni­tya­tvaṃ na bha­va­tī­ti ā­pa­dya­te­, a­na­va­dhā­ra­ṇa­kaṃ vā vākyaṃ pra­yo­kta­vya­m — anityaṃ kṛ­ta­ka­mi­ti | TARVV-MK 254,07tathā cā­'­ni­tya­syā­'­na­va­dhṛ­ta­tvā­t ni­tya­tva­pra­sa­ṅgo­'­pi | evaṃ ya­dya­sti­tva­sā­mā­nye­nā­sti jīvaḥ na TARVV-MK 254,08tu pu­dga­lā­di­ga­ta­yā­'­sti­tva­vya­ktyā­, ato na pu­dga­lā­dya­sti­tve­na­, astitvaṃ jī­va­sye­ti bruvatā TARVV-MK 254,09tva­yai­vā­bhyu­pa­ga­taṃ sā­mā­nya­rū­paṃ vi­śe­ṣa­rū­paṃ ceti pra­kā­ra­va­da­sti­tva­mi­ti | tathā sati sā­mā­nyā­sti- TARVV-MK 254,10tvenāsti vi­śe­ṣā­sti­tve­na nāstīti syādasti syā­nnā­stī­ti prā­pta­ma­va­dhā­ra­ṇa­ni­ṣpha­la­tva­m | TARVV-MK 254,11sarveṇa hi pra­kā­re­ṇā­'­sti­tvā­bhyu­pa­ga­me nā­sti­tva­ni­rā­se­na a­va­dhā­ra­ṇaṃ pha­la­va­t syāt | a­ni­ya­me TARVV-MK 254,12tu a­vyā­vṛ­tta­tvā­t pu­dga­lā­dya­sti­tve­nā­pi prā­pti­ri­tya­va­śya­m e­kā­nta­vā­di­nā­'­va­dhā­ra­ṇa­ma­bhyu­pa­ga- TARVV-MK 254,13ma­nī­ya­m | tathā ca sati pūrvokto doṣaḥ | TARVV-MK 254,14syā­de­ta­t — yadasti tat svā­ya­tta­dra­vya­kṣe­tra­kā­la­bhā­varūpeṇa bhavati ne­ta­re­ṇa tasyā'- TARVV-MK 254,15pra­stu­ta­tvā­t | yathā ghaṭo dravyataḥ pā­rthi­va­tve­na­, kṣetrata i­ha­tya­ta­yā­, kālato va­rta­mā­na- TARVV-MK 254,16kā­la­saṃ­ba­ndhi­ta­yā­, bhāvato ra­kta­tvā­di­nā­, na pa­rā­ya­ttai­rdra­vyā­di­bhi­ste­ṣā­ma­pra­sa­kta­tvā­t TARVV-MK 254,17iti | evaṃ cet dra­vya­kṣe­tra­kā­la­bhā­vā­nta­ra­saṃ­ba­ndhi­ta­yā nā­stī­tya­taḥ syādasti syā- TARVV-MK 254,18nnāstīti siddham | ni­ya­mā­na­bhyu­pa­ga­me tu sa ghaṭo na syādeva a­sā­mā­nya­tve sati ni­ya­ta­dra­vya- TARVV-MK 254,19kṣe­tra­kā­la­bhā­va­saṃ­ba­ndhi­tve­nā­'­bhū­ta­tvā­t śa­śa­vi­ṣā­ṇa­va­t | a­ni­ya­ta­dra­vyā­di­rū­pa­tve vā sa­rva­thā­bhā­vā­t TARVV-MK 254,20sā­mā­nya­me­va syāt nāsau ghaṭaḥ, a­ni­ya­ta­dra­vyā­di­rū­pa­tvā­t ma­hā­sā­mā­nya­va­t | katham ? yadi TARVV-MK 254,21hi asau dravyataḥ pā­rthi­va­tve­na ta­tho­da­kā­di­tve­nā­pi bha­ve­t­, ta­to­'­sau ghaṭa eva na syāt pṛthivyu- TARVV-MK 254,22da­ka­da­ha­na­pa­va­nā­di­ṣu vṛ­tta­tvā­t dra­vya­tva­va­t | tathā, yathā i­ha­tya­ta­yā asti ta­thā­vi­ro­dhi­di­ga­ntā- TARVV-MK 254,23ni­ya­ta­de­śa­stha­ta­yā­pi yadi syāttathā cāsau ghaṭa eva na syāt vi­ro­dhi­di­ga­ntā­'­ni­ya­ta­sa­rva- TARVV-MK 254,24de­śa­stha­tvā­t ā­kā­śa­va­t | tathā, yathā va­rta­mā­na­gha­ṭa­kā­la­ta­yā asti ta­thā­'­tī­ta­śi­va­kā­dya­nā­ga­ta- TARVV-MK 254,25ka­pā­lā­di­kā­la­ta­yā­pi syāt tathā cā'sau ghaṭa eva na syāt sa­rva­kā­la­saṃ­ba­ndhi­tvā­t mṛ­ddra­vya­va­t | TARVV-MK 254,26yathā ce­ha­de­śa­kā­la­vi­śe­ṣa­saṃ­ba­ndhi­ta­yā a­sma­tpra­tya­kṣa­tvaṃ tathā a­tī­tā­nā­ga­ta­kā­lā­nya­de­śa­sa­mba­ndhi­tve- TARVV-MK 254,27nā­pya­sma­tpra­tya­kṣa­tvaṃ syāt, u­da­kā­dyā­na­ya­nā­di­saṃ­vya­va­hā­ra­pā­ti­tvaṃ vā | tathā, yathā na­va­tve­na tathā TARVV-MK 254,28pu­rā­ṇa­tve­na­, sa­rva­rū­pa­ra­sa­ga­ndha­spa­rśa­saṃ­khyā­saṃ­sthā­nā­di­tve­na vā syāt; tathā cāsau ghaṭa eva na TARVV-MK 254,29syāt sa­rva­thā­bhā­vi­tvā­t bha­va­na­va­t | yathā hi bhavanaṃ rūpaṃ raso gandhaḥ sparśaśca bhavati pṛthuḥ TARVV-MK 254,30mahān hrasvaḥ pūrṇaḥ rikto vā bha­va­tī­ti na ku­ta­ści­t vastuno va­stu­dha­rmā­dvā vyā­va­rta­te tacca na TARVV-MK 254,31ghaṭaḥ, evaṃ gha­ṭo­'­pi syāt | evaṃ jī­va­syā­pi ma­nu­ṣya­tve­nā­'­rpya­mā­ṇa­sya sva­dra­vyā­di­rū­pa­ta­yai- TARVV-MK 254,32vā­'­sti­tvaṃ ne­ta­ra­thā | ya­dī­ta­ra­thā­pi syāt; manuṣya eva na syāt ni­ya­ta­dra­vya­kṣe­tra­kā­la­bhā­va- TARVV-MK 254,33sa­mba­ndhi­tve­nā­'­bhū­ta­tvā­t kha­ra­vi­ṣā­ṇa­va­t | a­ni­ya­ta­dra­vyā­di­rū­pa­tve vā sa­rva­thā­bhā­vā­t sāmānya- TARVV-MK 254,34meva syāt nāsau manuṣyaḥ a­ni­ya­ta­dra­vyā­di­rū­pa­tvā­t ma­hā­sā­mā­nya­va­t | katham ? TARVV-MK 254,35yadi hi asau yathā jī­va­dra­vya­tve­nā­'­sti evaṃ pu­dga­lā­di­tve­nā­pi syāt ta­to­'­sau TARVV-MK 255,01manuṣya eva na syāt, pu­dga­lā­di­ṣva­pi dṛ­ṣṭa­tvā­t dra­vya­tva­va­t | tathā, yathā TARVV-MK 255,02i­ha­tya­ta­yā asti tathā vi­ro­dhi­di­ga­ntā­ni­ya­ta­de­śa­stha­ta­yā­pi yadi syāt; tathā cāsau manuṣya eva TARVV-MK 255,03na syāt vi­ro­dhi­di­ga­ntā­ni­ya­ta­sa­rva­de­śa­stha­tvā­t ā­kā­śa­va­t | tathā, yathā va­rta­mā­na­kā­la­ta­yā TARVV-MK 255,04asti tathā a­tī­ta­nā­ra­kā­dya­nā­ga­ta­de­vā­di­kā­la­ta­yā­pi syāt, tathā cāsau manuṣya eva na TARVV-MK 255,05syāt sa­rva­kā­la­saṃ­ba­ndhi­tvā­t jī­va­tva­va­t | yathā ca iha — de­śa­kā­la­vi­śe­ṣa­saṃ­ba­ndhi­ta­yā asma- TARVV-MK 255,06tpra­tya­kṣa­tvaṃ ta­thā­'­tī­tā­nā­ga­ta­kā­lā­nya­de­śa­saṃ­ba­ndhi­tve­nā­pi a­sma­tpra­tya­kṣa­tvaṃ syāt, yathā yau­va­ne­na TARVV-MK 255,07tathā vṛ­ddha­tve­na a­nya­dra­vya­ga­ta­rū­pa­ra­sā­di­bhi­rvā yadi syāt tathā cāsau manuṣya eva na syāt TARVV-MK 255,08sa­rva­thā­bhā­vi­tvā­t bha­va­na­va­t | tasmāt syādasti syānnāsti | TARVV-MK 255,09itaśca syādasti syānnāsti sva­pa­ra­sa­ttā­bhā­vā­bhā­vo­bha­yā­dhī­na­tvā­t jīvasya | yadi TARVV-MK 255,10pa­ra­sa­tta­yā abhāvaṃ sa jīvaḥ svātmani nā­pe­kṣa­te­, ataḥ sa jīva eva na syāt sanmātraṃ syāt, TARVV-MK 255,11nāsau jīvaḥ sattve sati vi­śe­ṣa­rū­pe­ṇa a­na­va­sthi­ta­tvā­t sā­mā­nya­va­t | tathā TARVV-MK 255,12pa­ra­sa­ttā­bhā­vā­pe­kṣā­yā­ma­pi jīvatve yadi sva­sa­ttā­pa­ri­ṇa­tiṃ nā­pe­kṣa­te tathāpi tasya va­stu­tva­me­va TARVV-MK 255,13na syāt jīvatvaṃ vā, sa­dbhā­vā­pa­ri­ṇa­ta­tve pa­rā­bhā­va­mā­tra­tvā­t kha­pu­ṣpa­va­t | ataḥ parābhā- TARVV-MK 255,14vo'pi sva­sa­ttā­pa­ri­ṇa­tya­pe­kṣa eva a­sti­tva­svā­tma­va­t | yathā a­sti­tva­svā­tmā a­sti­tva­svā- TARVV-MK 255,15tmanā asti na nā­sti­tva­svā­tma­ne­ti syā­da­sti­, syānnāsti i­ta­ra­thā hi va­stva­bhā­vaḥ syāt | katham TARVV-MK 255,16abhāvo hi bhā­va­ni­ra­pe­kṣo­'­tya­nta­śū­nyaṃ vastu pra­ti­pā­da­ye­t a­nva­yā­pra­ti­la­mbhā­t | bhā­vo­'­pi vā TARVV-MK 255,17a­bhā­va­ni­ra­pe­kṣaḥ sa­rva­rū­paṃ vastu pra­ti­pā­da­ye­t vya­ti­re­kā­pra­ti­la­mbhā­t | na ca sarvathā satā sarvā- TARVV-MK 255,18bhā­va­rū­pe­ṇa vā śakyaṃ bha­vi­tu­m | kiṃ hi vastu sa­rvā­tma­kaṃ sa­rvā­bhā­va­rū­paṃ vā dṛ­ṣṭa­mi­ti ? taddhi TARVV-MK 255,19vastveva na syāt sa­rvā­bhā­va­rū­pa­tvā­t kha­pu­ṣpa­va­t | na ca vastutvaṃ sa­rvā­tma­ka­tvā­t śakyaṃ prati- TARVV-MK 255,20pattum a­sā­dhā­ra­ṇa­tvā­t­, vastutve cā­'­va­stu­tve cā­'­da­rśa­nā­t śrā­va­ṇa­tva­va­t | a­bhā­va­tā hi bhā­va­rū­pa- TARVV-MK 255,21vai­la­kṣa­ṇyā­t kri­yā­gu­ṇa­vya­pa­de­śā­bhā­vā­t a­va­ti­ṣṭha­te | bhā­va­tā­pi a­bhā­va­vai­la­kṣa­ṇyā­t kri­yā­gu­ṇa- TARVV-MK 255,22vya­pa­de­śa­va­ttvā­t si­dhya­tī­ti pa­ra­spa­rā­pe­kṣe bhā­vā­bhā­va­rū­pa­tve | api ca, abhāvaḥ sva­sa­dbhā­vaṃ TARVV-MK 255,23bhā­vā­bhā­vaṃ ca a­pe­kṣa­mā­ṇaḥ sidhyati | bhā­vo­'­pi sva­sa­dbhā­vaṃ a­bhā­vā­bhā­vaṃ cā­'­pe­kṣya si­ddhi­mu­pa­yā­ti | TARVV-MK 255,24yadi tu abhāva e­kā­nte­nā­'­sti i­tya­bhyu­pa­ga­mye­ta tataḥ sa­rvā­tma­nā­'­sti­tvā­t sva­rū­pa­va­dbhā­vā­tma- TARVV-MK 255,25nāpi syāt, tathā ca bhā­vā­bhā­va­rū­pa­sa­ṅka­rā­da­sthi­ta­rū­pa­tvā­du­bha­yo­ra­pya­bhā­vaḥ | atha e­kā­nte­na nāsti TARVV-MK 255,26i­tya­bhyu­pa­ga­mye­ta tato yathā bhā­vā­tma­nā nāsti tathā ta­thā­'­bhā­vā­tma­nā­pi na syāt, tataśca TARVV-MK 255,27a­bhā­va­syā­'­bhā­vā­t bhā­va­syā­'­pra­ti­pa­kṣa­tvā­t bhā­va­mā­tra­me­va syāt | tathā kha­pu­ṣpā­da­yo­'­pi bhāvā TARVV-MK 255,28eva a­bhā­vā­bhā­va­rū­pa­tvā­t gha­ṭa­va­t iti sa­rva­bhā­va­pra­sa­ṅgaḥ | evaṃ bhā­vā­sti­tvai­kā­nte­'­pi yojyam | TARVV-MK 255,29ta­smā­dbhā­vaḥ syādasti syānnāsti tathā a­bhā­vo­'­pi | evaṃ jī­vo­'­pi syādasti syā­nnā­stī­tya­va- TARVV-MK 255,30seyam | TARVV-MK 255,31evaṃ svātmani gha­ṭā­di­va­stu­si­ddhau ca bhā­vā­bhā­va­yoḥ pa­ra­spa­rā­pe­kṣa­tvā­t ya­du­cya­te — TARVV-MK 255,32­“­a­rthā­t pra­ka­ra­ṇā­dvā ghaṭe a­pra­sa­ktā­yāḥ pa­ṭā­di­sa­ttā­yāḥ kimiti niṣedhaḥ kri­ya­te­” ? TARVV-MK 256,01iti; ta­da­yu­kta­m | kiñca ghaṭe a­rtha­tvā­t a­rtha­sā­mā­nyā­t pa­ṭā­di­sa­rvā­rtha­pra­sa­ṅgaḥ saṃ­bha­va­tye­va | TARVV-MK 256,02tatra viśiṣṭaṃ gha­ṭā­rtha­tva­m a­bhyu­pa­ga­mya­mā­naṃ pa­ṭā­di­sa­ttā­rū­pa­syā­rtha­sā­ma­rthya prā­pi­ta­sya artha- TARVV-MK 256,03tattvasya ni­rā­se­nai­va ātmānaṃ śaknoti la­bdhu­m­, i­ta­ra­thā hi asau ghaṭārtha eva na syāt paṭā- TARVV-MK 256,04dya­rtha­rū­pe­ṇā­'­ni­vṛ­tta­tvā­t pa­ṭā­dya­rtha­sva­rū­pa­va­t­, vi­pa­rī­to vā | yaścāsya pa­ṭā­di­rū­pe­ṇā­bhā­vaḥ TARVV-MK 256,05so'pi gha­ṭa­dha­rma eva ta­da­dhī­na­tvā­t bhā­va­va­t, a­to­'­sau sva­pa­ryā­ya eva, pareṇa tu vi­śe­ṣya­mā­ṇa- TARVV-MK 256,06tvāt pa­ra­pa­ryā­ya i­tyu­pa­ca­rya­te | sva­pa­ra­vi­śe­ṣa­ṇā­ya­ttaṃ hi va­stu­sva­rū­pa­pra­kā­śa­na­mi­ti | TARVV-MK 256,07atha ‘­a­stye­va jīvaḥ’ i­tya­trā­'­sti­śa­bda­vā­cyā­da­rthā­t bhi­nna­sva­bhā­vo vā jī­va­śa­bda­vā­cyo- TARVV-MK 256,08'rthaḥ syāt, a­bhi­nna­sva­bhā­vo vā ? yadi a­bhi­nna­sva­bhā­vaḥ­, tato yat sa­da­rtha­sya rūpaṃ jīva- TARVV-MK 256,09śa­bdā­rtha­syā­pi tadeva rū­pa­mi­ti ta­to­'­nya­dha­rmā­na­va­kā­śa­tvā­da­vi­śi­ṣṭā­rtha­tā syāt | tataśca sāmā- TARVV-MK 256,10nā­dhi­ka­ra­ṇyavi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­tvā­bhā­vo gha­ṭa­ku­ṭa­śa­bda­va­t a­nya­ta­rā­pra­yo­ga­śca syāt | kiñca, TARVV-MK 256,11sattvasya sa­rva­dra­vya­pa­ryā­ya­vi­ṣa­ya­tvā­t ta­da­bhi­nna­sva­bhā­va­sya jī­va­syā­pi tā­dā­tmya­mi­ti sarvasya TARVV-MK 256,12ta­ttva­syā­'­vi­śi­ṣṭai­ka­jī­va­tva­pra­sa­ṅgaḥ | sa­tsva­bhā­va­tvā­cca jī­va­sva­rū­pa­cai­ta­nya­ta­dvi­ka­lpa­jñā­nā­di- TARVV-MK 256,13kro­dhā­di­nā­ra­ka­tvā­di­sa­rva­vi­śe­ṣa­ṇā­bhā­va­tva­pra­sa­ṅga­śca syāt | jī­va­sva­bhā­va­tvā­dvā a­sti­tva­sya TARVV-MK 256,14svātmani pu­dga­lā­di­ṣu ca sa­tpra­tya­yā­bhi­dhā­na­he­tu­tvā­bhā­vo jī­va­tva­va­t | TARVV-MK 256,15athāyaṃ doṣo mābhūt iti a­sti­śa­bda­vā­cyā­t arthāt bhi­nna­sva­bhā­vo jī­va­śa­bdā­rthaḥ TARVV-MK 256,16pra­ti­jñā­ye­ta­; e­va­ma­pi svato jī­va­syā­'­sa­drū­pa­tva­pra­sa­ṅgaḥ | tataśca nāsti jī­vo­'­sti­śa­bda­vā­cyā- TARVV-MK 256,17rtha­vi­vi­kta­tvā­t kha­ra­vi­ṣā­ṇa­va­t­, vi­pa­rya­yo vā | tataśca ta­da­dhī­na­ba­ndha­mo­kṣā­di­vya­va­hā­rā­bhā­vaḥ | TARVV-MK 256,18a­sti­tva­sya ca jī­vā­da­rthā­nta­ra­tva­va­t­, i­ta­re­bhyo­pi bhi­nna­tvā­t ni­rā­śra­ya­tvā­da­bhā­va eveti tadāśra- TARVV-MK 256,19ya­vya­va­hā­rā­bhā­vaḥ | kiñca, a­sti­tvā­dbhi­nna­sva­bhā­va­sya jīvasya kaḥ svabhāva iti va­kta­vya­m ? TARVV-MK 256,20yaścāsya svabhāva i­tyu­cya­te sa sarvo na syāt a­sa­tsva­bhā­va­tvā­t kha­pu­ṣpa­va­t | tasmāt syādbhi- TARVV-MK 256,21nnārthatvaṃ syā­da­bhi­nnā­rtha­tvaṃ cā­bhyu­pa­ga­nta­vya­m | pa­ryā­yā­rthā­de­śā­tbha­va­na­jī­va­na­bhe­dā­t asti- TARVV-MK 256,22jī­va­śa­bdau syā­dbhi­nnā­rthau | dra­vyā­rthā­de­śā­t ta­da­vya­ti­re­kā­t ta­dgra­ha­ṇe­na gra­ha­ṇā­t syāda- TARVV-MK 256,23bhinnārthau | tasmāt syādasti syā­nnā­stī­ti siddham | TARVV-MK 256,24i­ta­śca­, syādasti syānnāsti a­rthā­bhi­dhā­na­pra­tya­yā­nāṃ ta­thā­pra­si­ddheḥ | TARVV-MK 256,25ka­ści­dā­ha — jīvārtho jī­va­śa­bdo jī­va­pra­tya­yaḥ i­tye­ta­ttri­ta­yaṃ loke a­vi­cā­ra­si­ddha­m — TARVV-MK 256,26tathāhi va­rṇā­śra­mi­ṇaḥ a­sti­tva­me­vā­śri­tya tāsu tāsu kriyāsu pravṛttāḥ ta­smā­da­stye­ve­ti | ta­mi­ta­raḥ TARVV-MK 256,27pratyāha — nā­stye­vai­ta­ttri tayam — a­rtha­stā­va­nnā­stya­nu­pa­la­bdheḥ­, vi­jñā­na­me­va tathā pa­ri­ṇa­taṃ TARVV-MK 256,28sva­pna­va­t ka­lpa­ya­ti | pra­tya­ya­jī­vo­'­pi nāstyeva vi­jñā­na­sya jñe­ya­rū­pe­ṇā­'­nā­khye­ya­tvā­t | svatastu TARVV-MK 256,29vijñānaṃ na jīvo nā­pya­jī­vaḥ pra­kā­śa­mā­traṃ ke­na­ci­da­pi rūpeṇa a­ni­rū­pya­tvā­tyadyapi TARVV-MK 257,01ni­rū­pye­ta sva­pna­jñā­na­va­t a­sa­dā­kā­re­ṇai­va ni­rū­pye­ta — nāsti jñānam a­sa­dā­kā­ra­ni­rū­pya­tvā­t TARVV-MK 257,02kha­ra­vi­ṣā­ṇa­va­t | a­bhi­dhā­na­ma­pi nāsti | taddhi pa­da­rū­paṃ vā syāt, vā­kya­rū­paṃ vā ? ta­nnā­stye­va TARVV-MK 257,03a­yu­ga­pa­tkā­lā­va­ya­va­tvā­t | ya­tpu­na­re­t — jī­va­śa­bda­gra­ha­ṇaṃ ta­tpa­ri­ka­lpi­tai­rva­rṇa­mā­gai­ra­nu­kra­me­ṇā­'­'­hi­ta- TARVV-MK 257,04śa­kti­kā­su buddhiṣu śa­kti­pa­ri­pā­ka­prā­ptau pra­tya­sta­mi­ta­sa­ka­la­va­rṇa­bhā­ga­vi­ṣa­ya­vi­jñā­naṃ jī­va­śa­bda­tve­na TARVV-MK 257,05a­dhya­va­sī­ya­te na­tva­bhi­dhā­na­jī­vaḥ ka­ści­da­sti | tadapi vijñānaṃ kṣa­ṇi­ka­tvā­t pra­tya­rtha­va­śa­va­rti­tvā­cca TARVV-MK 257,06ekasya pū­rvā­pa­rī­bhū­tā­rtha­pra­tya­va­bhā­sa­nā­saṃ­bha­vā­nnā­stye­ve­ti | yadyevaṃ vā­cya­vā­ca­ka­saṃ­ba­ndho loke TARVV-MK 257,07rūḍhaḥ pra­tyā­khyā­taḥ syāt tataśca lo­ka­vi­ro­dhaḥ­, ta­nnā­sti­tve pa­rī­kṣā­pra­yā­sa­śca viphalaḥ syāt TARVV-MK 257,08i­tya­bhyu­pa­ga­nta­vya­m — jīvaḥ syādasti syā­nnā­stī­ti | ataḥ dra­vyā­rthi­kaḥ pa­ryā­yā­rthi­ka­mā­tma­sā­tku­rva­n TARVV-MK 257,09vyā­hri­ya­te­, pa­ryā­yā­rthi­ko­'­pi dra­vyā­rthi­ka­mi­ti u­bhā­va­pi imau sa­ka­lā­de­śau | TARVV-MK 257,10tṛtīyo vikalpaḥ ucyate — dvābhyāṃ gu­ṇā­bhyā­me­ka­syai­va a­bhi­nna­syābhe­da­rū­pe­ṇa yu­ga­pa­dva­ktu- TARVV-MK 257,11mi­ṣṭa­tvā­t | tatra yathā pra­tha­ma­dvi­tī­ya­yo­rvi­ka­lpa­yo­re­ka­smi­n kāle ekena śabdena TARVV-MK 257,12e­ka­syā­rtha­sya sa­ma­sta­syai­va ekena gu­ṇa­rū­pe­ṇā­bhi­dhā­naṃ kra­mā­t­, evaṃ yadā dvābhyāṃ TARVV-MK 257,13pra­ti­yo­gi­bhyāṃ gu­ṇā­bhyā­ma­va­dhā­ra­ṇā­tkā­bhyāṃ yu­ga­pa­de­ka­smi­n kāle ekena śabdena e­ka­syā­rtha­sya TARVV-MK 257,14kṛ­tsna­syai­vā­bhe­da­rū­pe­ṇā­bhi­dhi­tsā tadā avācyaḥ ta­dvi­dhā­rtha­sya śabdasya cā­'­bhā­vā­t | tatra yugapa- TARVV-MK 257,15dbhāvo guṇānāṃ kā­lā­di­bhi­ra­bhe­de­na vi­va­kṣi­tā­nāṃ vṛttiḥ, na ca tai­ra­bhe­do­'­tra sa­mbha­va­ti | TARVV-MK 257,16ke punaste kā­lā­da­yaḥ ? TARVV-MK 257,17kāla ā­tma­rū­pa­ma­rthaḥ sambandhaḥ u­pa­kā­ro gu­ṇi­de­śaḥ saṃsargaḥ śabda iti | tatra yena kā­ra­ṇe­na TARVV-MK 257,18viruddhā bhavanti gu­ṇā­ste­ṣā­me­ka­smi­n kāle kva­ci­de­ka­va­stu­ni vṛttirna dṛṣṭā a­ta­sta­yo­rnā­sti TARVV-MK 257,19vācakaḥ śabdaḥ ta­thā­vṛ­ttya­bhā­vā­t | ata e­ka­smi­nnā­tma­ni sa­da­sa­ttve pra­vi­bha­kte a­saṃ­sa­rgā­tma­rū­pe TARVV-MK 257,20a­ne­kā­nta­rū­pe na staḥ | e­ka­kā­le yenātmā ta­tho­cye­ta tābhyāṃ viviktaṃ ca pa­ra­spa­ra­ta ā­tma­rū­paṃ TARVV-MK 257,21guṇānāṃnā­nyo­nyā­tma­ni va­rta­te­, yata ubhābhyāṃ yu­ga­pa­da­bhe­de­no­cye­ta | na ca vi­ru­ddha­tvā­t sa­da­sa­ttvā- TARVV-MK 257,22dīnām e­kā­nta­pa­kṣe gu­ṇā­nā­me­ka­dra­vyā­dhā­rā vṛ­tti­ra­sti yataḥ a­bhi­nnā­dhā­ra­tve­nā­'­bhe­do yu­ga­pa­dbhā­vaḥ TARVV-MK 257,23syāt, yena ke­na­ci­t śabdena vā sa­da­sa­ttva u­cye­yā­tā­m | na ca sa­mba­ndha­to­'­bhi­nna­tā guṇānāṃ TARVV-MK 257,24saṃ­bha­va­ti bhi­nna­tvā­t saṃ­ba­ndha­sya | yathā cha­tra­de­va­da­tta­sa­mba­ndho­'­nyaḥ da­ṇḍa­de­va­da­tta­saṃ­ba­ndhā­t | kā­ra­ṇa­yoḥ TARVV-MK 257,25saṃ­ba­ndhi­no­rbhi­nna­tvā­t na tā­ve­ke­na saṃ­ba­ndhe­nā­bhi­nnau | evaṃ sa­da­sa­ttva­yo­rā­tma­nā saha saṃ­ba­ndha­sya TARVV-MK 257,26bhi­nna­tvā­t na saṃ­ba­ndhe­nā­pi yu­ga­pa­dvṛ­tti­saṃ­bha­vaḥ yataḥ śa­bde­no­cya­te | sa­ma­vā­ya iti cet; na; TARVV-MK 257,27tenāpi bhinnena bha­vi­ta­vyaṃ bhi­nnā­bhi­dhā­na­pra­tya­ya­he­tu­tvā­t saṃ­yo­ga­va­t | na ca guṇā u­pa­kā­re­ṇā­'- TARVV-MK 257,28bhinnāḥ; yato dravyasya gu­ṇā­dhī­na u­pa­kā­ro nī­la­ra­ktā­dyu­pa­ra­ñja­na­m­, te ca sva­rū­pa­to bhinnāḥ | TARVV-MK 257,29yacca te­ṣā­mā­tma­ni nī­la­ra­kta­tvā­dya­sti rūpaṃ yāvacca nī­la­nī­la­ta­rā­di tāvatā dravyaṃ ra­ñja­ya­ti TARVV-MK 257,30a­ta­ste­ṣā­mu­pa­kā­ro­'­pi bhidyata eva | evaṃ sa­da­sa­ttva­yo­rbhi­nna­tvā­t sa­ttve­no­pa­ra­ktaṃ sat a­sa­ttve­no­pa- TARVV-MK 258,01raktaṃ a­sa­nno­pa­kā­ra­sā­rū­pya­m­, yataḥ ta­da­bhe­de­na śabdo vācakaḥ syāt | na cai­ka­de­śe­na guṇina TARVV-MK 258,02u­pa­kā­raḥ saṃ­bha­va­ti yenaikade­śo­pa­kā­re­ṇa sa­ha­bhā­vo bhavet nī­lā­de­rgu­ṇa­sya | kṛtsnasya hi TARVV-MK 258,03gu­ṇa­syo­pa­kā­ra­ka­tvaṃ dravyasya ca paṭādeḥ sa­ma­sta­syo­pa­kā­rya­tva­m­, guṇa u­pa­kā­ra­ko guṇī u­pa­kā­rya TARVV-MK 258,04iti | na cai­ka­de­śo gu­ṇa­gu­ṇi­noḥ | ataḥ kṛtsnayoḥ u­pa­kā­ryo­pa­kā­ra­ka­rū­pa­si­ddhi­rna deśena yato TARVV-MK 258,05deśataḥ sa­ha­bhā­vā­t ka­ści­ccha­bdo vācakaḥ kalpyeta | na cai­kā­nta­pa­kṣe guṇānāṃ saṃ­sṛ­ṣṭa­ma­ne­kā­tma­kaṃ TARVV-MK 258,06rū­pa­ma­sti a­va­dhṛ­tai­kā­nta­rū­pa­tvā­t sa­ttvā­sa­ttvā­de­rgu­ṇa­sya | yadā śa­va­la­rū­pa­vya­ti­ri­ktau pa­ra­spa­ra- TARVV-MK 258,07viviktau śu­kla­kṛ­ṣṇau guṇau a­saṃ­sṛ­ṣṭau nai­ka­smi­nna­rthe saha vartituṃ samarthau a­va­dhṛ­ta­rū­pa­tvā­t­, ataḥ TARVV-MK 258,08tābhyāṃ saṃ­sa­rgā­bhā­vā­t e­kā­nta­pa­kṣe na yu­ga­pa­da­bhi­dhā­na­ma­sti arthasya tathā varttituṃ śa­ttya­bhā­vā­t­, TARVV-MK 258,09ta­dvi­dha­sya ca a­rtha­saṃ­ba­ndha­syā­'­bhā­vā­t | na caikaḥ śabdo dva­yo­rgu­ṇa­yoḥ sa­ha­vā­ca­ko­'­sti | yadi syāt TARVV-MK 258,10sacchabdaḥ svā­rtha­va­da­sa­da­pi sa­tku­ryā­t a­sa­ccha­bdo­'­pi svā­rtha­va­t sadapi a­sa­tku­ryā­t­, na ca tathā loke TARVV-MK 258,11saṃ­pra­tya­yo­'­sti ta­yo­rvi­śe­ṣa­śa­bda­tvā­t | e­va­mu­ktā­t kā­lā­di­yu­ga­pa­dbhā­vā­saṃ­bha­vā­t | śabdasya ca TARVV-MK 258,12ekasya u­bha­yā­rtha­vā­ci­no­'­nu­pa­la­bdheḥ a­va­kta­vya ātmā | TARVV-MK 258,13athavā vastuni mu­khya­pra­vṛ­ttyā tu­lya­ba­la­yoḥ pa­ra­spa­rā­bhi­dhā­na­pra­ti­ba­ndhe sati i­ṣṭa­vi­pa- TARVV-MK 258,14rī­ta­ni­rgu­ṇa­tvā­pa­tteḥ vi­va­kṣi­to­bha­ya­gu­ṇa­tve­nā­'­na­bhi­dhā­nā­t a­va­kta­vyaḥ | a­ya­ma­pi sa­ka­lā­de­śaḥ TARVV-MK 258,15pa­ra­spa­rā­vadhā­ri­ta­vi­vi­dha­rū­pai­kā­tma­kā­bhyāṃ guṇābhyāṃ gu­ṇa­vi­śe­ṣa­ṇa­tve­na yu­ga­pa­du­pa­kṣi­ptā­bhyā­m TARVV-MK 258,16a­vi­va­kṣi­tāṃ­śa­bhe­da­sya vastunaḥ sa­ma­sta­sya ekena gu­ṇa­rū­pe­ṇā­bhe­da­vṛ­ttyā a­bhe­do­pa­cā­re­ṇaṃ vā­'­bhi­dhā­tuṃ TARVV-MK 258,17pra­krā­nta­tvā­t | sa ca a­va­kta­vya­śa­bde­na anyaiśca ṣa­ḍbhi­rva­ca­naiḥ pa­ryā­yā­nta­ra­vi­va­kṣa­yā ca vakta- TARVV-MK 258,18vyatvāt syā­da­va­kta­vyaḥ | yadi sarvathā a­va­kta­vyaḥ syāt a­va­kta­vya ityapi cā­'­va­kta­vyaḥ syāt TARVV-MK 258,19kuto ba­ndha­mo­kṣā­di­pra­kri­yā­pra­rū­pa­ṇa­vi­dhiḥ ? TARVV-MK 258,20tā­bhyā­me­va kra­me­ṇā­bhi­dhi­tsā­yāṃ tathaiva va­stu­sa­ka­la­sva­rū­pa­saṃ­gra­hā­t ca­tu­rtho­'­pi vikalpaḥ TARVV-MK 258,21sa­ka­lā­de­śaḥ | a­ya­ma­pi syā­di­tye­vā­rpa­yi­ta­vyaḥ­, sa­rva­tho­bha­yā­tma­ka­tve pa­ra­spa­ra­vi­ro­dhā­t u­bha­ya­do­ṣa- TARVV-MK 258,22pra­sa­ṅgā­cca | ka­tha­me­te ni­rū­pya­nte ? sa­rva­sā­mā­nye­na ta­da­bhā­ve­na ca, vi­śi­ṣṭa­sā­mā­nye­na ta­da­bhā­ve­na TARVV-MK 258,23ca vi­śi­ṣṭa­sā­mā­nye­na ta­da­bhā­va­sā­mā­nye­na ca, vi­śi­ṣṭa­sā­mā­nye­na ta­dvi­śe­ṣe­ṇa ca, sā­mā­nye­na viśi- TARVV-MK 258,24ṣṭa­sā­mā­nye­na ca, dra­vya­sā­mā­nye­na gu­ṇa­sā­mā­nye­na ca, dha­rma­sa­mu­dā­ye­na ta­dvya­ti­re­ke­ṇa ca, dha­rma­sā­mā­nya- TARVV-MK 258,25sa­mba­ndhe­na ta­da­bhā­ve­na ca, dha­rma­vi­śe­ṣa­saṃ­ba­ndhe­na ta­da­bhā­ve­na ca | TARVV-MK 258,26tadyathā sa­rva­sā­mā­nye­na ta­da­bhā­ve­na ca iha dvi­vi­dho­'­rthaḥ śru­ti­ga­myo­'­rthā­dhi­ga­mya­śca | TARVV-MK 258,27ta­trā­na­pe­kṣi­ta­vṛ­tti­ni­mi­ttaḥ śru­ti­mā­tra­prā­pi­taḥ śru­ti­ga­myaḥ | a­rtha­pra­ka­ra­ṇa­saṃ­bha­vā­bhi­prā­yā­di­śa­bda- TARVV-MK 258,28nyāyāt ka­lpi­to­'­rthā­dhi­ga­myaḥ | tatra ātmā astīti sa­rva­pra­kā­rā­nā­śra­ya­ṇā­di­cchā­va­śā­t TARVV-MK 258,29ka­lpi­te­na sa­rva­sā­mā­nye­na va­stu­tve­na astīti prathamaḥ | ta­tpra­ti­pa­kṣe­ṇā­'­bhā­va­sā­mā­nye­nā­'­va­stu­tve­na TARVV-MK 258,30nāstyātmā iti dvitīyaḥ | ā­bhyā­me­va yu­ga­pa­da­bhe­da­vi­va­kṣā­yāṃ vā­ca­kā­bhā­vā­nnā­bhi­dhī­ya­ta iti TARVV-MK 258,31tṛtīyaḥ | ā­bhyā­me­va kra­me­ṇā­rpi­tā­bhyā­mu­bha­ya­rū­paṃ vastu ucyate iti caturthaḥ | vi­śi­ṣṭa­sā­mā­nye­na TARVV-MK 258,32ta­da­bhā­ve­na ca — ya­thā­śru­ta­tvā­t śru­tyu­pā­tte­na ā­tma­nai­vā­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ­, ta­ta­ścā­tma­tve­nai­va astyātmā TARVV-MK 258,33iti prathamaḥ | ya­thā­śru­ta­pra­ti­yo­gi­tvā­t a­nā­tma­tve­nai­va nāstyātmā iti dvitīyaḥ | yu­ga­pa­du­bhā­bhyāṃ TARVV-MK 259,01ā­tmā­nā­tma­tva­sa­da­sa­ttvā­bhyā­ma­va­kta­vyaḥ | ā­bhyā­me­va kra­me­ṇā­rpi­tā­bhyā­mu­bha­ya­rū­paṃ va­stū­cya­te iti TARVV-MK 259,02caturthaḥ | vi­śi­ṣṭa­sā­mā­nye­na ta­da­bhā­va­sā­mā­nye­na ca — ya­thā­śru­ta­tvā­t ā­tma­tve­nai­vā­stī­ti prathamaḥ | TARVV-MK 259,03a­bhyu­pa­ga­ma­vi­ro­dha­bha­yā­t va­stva­nta­rā­tma­nā kṣi­tyu­da­ka­jva­la­na­gha­ṭa­pa­ṭa­gu­ṇa­ka­rmā­di­nā sarveṇa pra­kā­re­ṇa TARVV-MK 259,04sā­mā­nya­to nāstīti dvitīyaḥ | ā­bhyā­me­va yu­ga­pa­dā­tma­gha­ṭā­di­sa­da­sa­ttvā­bhyā­ma­va­kta­vyaḥ | krameṇa TARVV-MK 259,05tu vā­cya­tvā­t caturthaḥ | vi­śi­ṣṭa­sā­mā­nye­na ta­dvi­śe­ṣe­ṇa ca — ā­tma­sā­mā­nye­nā­styā­tmā | ātma- TARVV-MK 259,06vi­śe­ṣe­ṇa ma­nu­ṣya­tve­na nāsti | ā­tma­tva­ma­nu­ṣya­tvā­pe­kṣā­bhyāṃ sa­da­sa­ttvā­bhyā­m ekatve yu­ga­pa­da- TARVV-MK 259,07vaktavyaḥ | pa­ryā­ye­ṇā­bhi­dhe­ya­tvā­cca­tu­rthaḥ | sā­mā­nye­na vi­śi­ṣṭa­sā­mā­nye­na ca — a­vi­śe­ṣa­rū­pe­ṇa TARVV-MK 259,08dra­vya­tve­na astyātmā | vi­śi­ṣṭe­na sā­mā­nye­na pra­ti­yo­gi­nā­'­nā­tma­tve­na nāstyātmā | tābhyāṃ tu TARVV-MK 259,09dra­vya­tvā­nā­tma­tva­sa­da­sa­ttvā­bhyāṃ yu­ga­pa­da­va­kta­vyaḥ | krameṇa tābhyāṃ va­kta­vya­tvā­t caturthaḥ | dravya- TARVV-MK 259,10sā­mā­nye­na gu­ṇa­sā­mā­nye­na ca va­stu­na­sta­thā tathā saṃ­bha­vā­t tāṃ tāṃ vi­va­kṣā­mā­śri­tyā­vi­śe­ṣa­rū­pe­ṇa TARVV-MK 259,11dra­vya­tve­nā­styā­tmā­, ta­tpra­ti­yo­gi­nā vi­śe­ṣa­rū­pe­ṇa gu­ṇa­tve­na nāstyātmā | tābhyāṃ tu dravyatva- TARVV-MK 259,12gu­ṇa­tva­sa­da­sa­ttvā­bhyāṃ yu­ga­pa­da­va­kta­vyaḥ | krameṇa ta­du­bha­ya­vā­ggo­ca­ra­tvā­cca­tu­rthaḥ | dha­rma­sa­mu­dā­ye­na TARVV-MK 259,13ta­dvya­ti­re­ke­ṇa ca — tri­kā­la­go­ca­rā­ne­ka­śa­kti­jñā­nā­di­dha­rma­sa­mu­dā­ya­rū­pe­ṇā­'­'­tmā­sti | ta­dvya­ti­re­ke­ṇa TARVV-MK 259,14nā­stya­nu­pa­la­bdheḥ | tābhyāṃ yu­ga­pa­da­va­kta­vyaḥ | krameṇa a­bhi­dhe­ya­tā­ma­nu­bha­va­ti iti caturthaḥ | dharma- TARVV-MK 259,15sā­mā­nya­saṃ­ba­ndhe­na ta­da­bhā­ve­na ca — gu­ṇa­rū­pa­ga­ta­sā­mā­nya­saṃ­ba­ndha­vi­va­kṣā­yāṃ yasya ka­sya­ci­t dharmasya TARVV-MK 259,16ā­śra­ya­tve­na astyātmā | na tu ka­sya­ci­da­pi dha­rma­syā­śra­yo na bha­va­tī­ti dha­rma­sā­mā­nyā­nā­śra­ya­tve­na TARVV-MK 259,17nāstyātmā | ābhyāṃ yu­ga­pa­da­va­kta­vyaḥ | pa­ryā­ye­ṇa tu ta­du­bha­ya­vi­śe­ṣya­tvā­t caturthaḥ | dha­rma­vi­śe­ṣa- TARVV-MK 259,18saṃ­ba­ndhe­na ta­da­bhā­ve­na ca — a­ne­ka­dha­rma­ṇo­'­nya­ta­ma­dha­rma­saṃ­ba­ndhe­na ta­dvi­pa­kṣe­ṇe vā vi­va­kṣā­yā­m­, yathā TARVV-MK 259,19astyātmā ni­tya­tve­na ni­ra­va­ya­va­tve­na ce­ta­na­tve­na vā, te­ṣā­me­vā­nya­ta­ma­dha­rma­pra­ti­pa­kṣe­ṇa nāstyātmā | TARVV-MK 259,20yu­ga­pa­ttā­bhyā­ma­va­kta­vyaḥ | krameṇa ta­da­bhi­dhā­na­vi­ṣa­ya­tvā­cca­tu­rthaḥ | TARVV-MK 259,21pañcamo bhaṅga ucyate — tribhiḥ ā­tma­bhi­rdvyaṃ­śaḥ | jī­va­syā­ne­ka­dra­vyā­tma­ka­syā­'­ne­ka- TARVV-MK 259,22pa­ryā­yā­tma­ka­sya ca kiñcid dra­vyā­rtha­vi­śe­ṣaṃ pa­ryā­yā­rtha­vi­śe­ṣaṃ vā ā­śri­tyā­stī­tyu­cya­te eka ātmā, TARVV-MK 259,23ta­syai­vā­'­nya ātmā dra­vya­sā­mā­nyaṃ pa­ryā­ya­sā­mā­nyaṃ ta­dvi­śe­ṣa­dva­yaṃ vā­'­ṅgī­kṛ­tya yu­ga­pa­da­vi­bhā­ga- TARVV-MK 259,24vi­va­kṣā­yāṃ va­ca­na­go­ca­rā­tī­taḥ | yathā syā­da­styā­tmā dra­vya­tve­na­, dra­vya­vi­śe­ṣe­ṇa vā jī­va­tve­na­, TARVV-MK 259,25ma­nu­ṣya­tvā­di­nā vā | dra­vya­pa­ryā­ya­sā­mā­nya­mu­ra­rī­kṛ­tya va­stu­tva­sa­ttva­ma­va­stu­tvā­sa­ttvaṃ ca yu­ga­pa­da- TARVV-MK 259,26bhe­da­vi­va­kṣā­yā­ma­vā­cyaḥ | vi­śe­ṣa­dva­yaṃ vā ma­nu­ṣya­tvā­ma­nu­ṣya­tvā­di­, yataḥ sa­rve­'­pi ta­syai­ka­syai­va te TARVV-MK 259,27ātmāno vidyante ta­dai­ve­ti | tataḥ syādasti cā­'­va­kta­vya­śca jīvaḥ | a­ya­ma­pi sa­ka­lā­de­śaḥ­, TARVV-MK 259,28aṃ­śā­bhe­da­vi­va­kṣā­yā­m e­kāṃ­śa­mu­khe­na sa­ka­la­saṃ­gra­hā­t | TARVV-MK 259,29tathā ṣaṣṭhaḥ tribhiḥ ā­tma­bhi­rdvyaṃ­śaḥ | yato va­stu­ga­taṃ nā­sti­tva­ma­va­kta­vya­rū­pā­nu­vi­ddhaṃ TARVV-MK 259,30nā­nta­re­ṇā­tma­bhe­daṃ śakyaṃ ka­lpa­yi­tuṃ va­stu­na­sta­thā­pi bhāvāt | tatra nāstitvaṃ pa­ryā­yā­śra­ya­m | sa TARVV-MK 259,31ca paryāyo yu­ga­pa­dvṛ­ttaḥ kra­ma­vṛ­tto vā | sa­ha­vṛ­tto jīvasya paryāyaḥ a­vi­ro­dhā­t sa­hā­va­sthā­yī TARVV-MK 259,32sa­ha­vṛ­tteḥ ga­tī­ndri­ya­kā­ya­yo­ga­ve­da­ka­ṣā­ya­jñā­na­saṃ­ya­mā­diḥ | kra­ma­va­rtī tu kro­dhā­di­de­vā­di­bā­lyā­dya­va­sthā- TARVV-MK 259,33lakṣaṇaḥ | tatra ga­tyā­di­vya­ti­ri­ktaḥ kro­dhā­di­kra­ma­vṛ­tta­dha­rma­rū­pa­nai­ra­nta­rya­mā­trā­da­rthā­nta­ra­bhū­ta eko'- TARVV-MK 259,34vasthito dravyārtho jīvo nāma nāsti, kintu ta eva dha­rmā­sta­thā sa­nni­vi­ṣṭā jī­va­vya­pa­de­śa­bhā­jaḥ TARVV-MK 260,01iti asyāṃ ka­lpa­nā­yāṃ nā­sti­tva­m | yaśca va­stu­tve­na sanniti dra­vyā­rthāṃ­śaḥ yaśca ta­tpra­ti­yo­gi- TARVV-MK 260,02nā­'­va­stu­tve­nā­'­sa­nni­ti pa­ryā­yāṃ­śaḥ­, tābhyāṃ yu­ga­pa­da­bhe­da­vi­va­kṣā­yā­m a­va­kta­vya iti dvi­tī­yoṃ­'­śaḥ | TARVV-MK 260,03ta­smā­nnā­sti cā­va­kta­vya­ścā­'­'­tmā | a­ya­ma­pi sa­ka­lā­de­śaḥ śe­ṣa­vā­ggo­ca­ra­sva­rū­pa­sa­mū­ha­syā­'­vi­nā- TARVV-MK 260,04bhāvāt ta­trai­vā­nta­rbhū­ta­sya syā­ccha­bde­na dyo­ti­ta­tvā­t | TARVV-MK 260,05tathā saptamo vikalpaḥ ca­tu­rbhi­rā­tma­bhiḥ tryaṃśaḥ | dra­vyā­rtha­vi­śe­ṣaṃ ka­ñci­dā­śri­tyā­'­sti- TARVV-MK 260,06tvaṃ pa­ryā­ya­vi­śe­ṣaṃ ca ka­ñci­dā­śri­tya nā­sti­tva­mi­ti sa­mu­cci­ta­rū­paṃ bha­va­ti­, dva­yo­ra­pi prā­dhā­nye­na TARVV-MK 260,07vi­va­kṣi­ta­tvā­t | dra­vya­pa­ryā­ya­vi­śe­ṣe­ṇa ca ke­na­ci­t dra­vya­pa­ryā­ya­sā­mā­nye­na ca ke­na­ci­t yu­ga­pa­da- TARVV-MK 260,08vaktavyaḥ iti tṛ­tī­yoṃ­'­śaḥ | tataḥ syādasti ca nāsti cā­'­va­kta­vya­śca ātmā | a­ya­ma­pi TARVV-MK 260,09sa­ka­lā­de­śaḥ­, yataḥ sarvān dra­vyā­rthā­n dra­vya­mi­tya­bhe­dā­de­kaṃ dravyārthaṃ manyate | sarvān pa­ryā­yā­rthāṃ­śca TARVV-MK 260,10pa­ryā­ya­jā­tya­bhe­dā­de­kaṃ pa­ryā­yā­rtha­m | ato vi­va­kṣi­ta­va­stu­jā­tya­bhe­dā­t kṛtsnaṃ vastu e­ka­dra­vyā­rthā­bhi­nna­m TARVV-MK 260,11e­ka­pa­ryā­yā­bhe­do­pa­ca­ri­taṃ vā e­ka­mi­ti sa­ka­la­saṃ­gra­hā­t | atha kathaṃ vi­ka­lā­de­śaḥ ? TARV-MK 4.42.16ni­raṃ­śa­syā­pi gu­ṇa­bhe­dā­daṃ­śa­ka­lpa­nā vi­ka­lā­de­śaḥ | TARVV-MK 260,12 svena tattvenā­pra­vi­bhā­ga­syā­pi TARVV-MK 260,13vastuno viviktaṃ gu­ṇa­rū­paṃ sva­rū­po­pa­ra­ñja­ka­ma­pe­kṣya pra­ka­lpi­ta­maṃ­śa­bhe­daṃ kṛtvā a­ne­kā­tma­kai­ka­tva- TARVV-MK 260,14vya­va­sthā­yāṃ na­ra­siṃ­ha­siṃ­ha­tva­va­t sa­mu­dā­yā­tma­ka­mā­tma­rū­pa­ma­bhyu­pa­ga­mya kā­lā­di­bhi­ra­nyo­nya­vi­ṣa­yā­nu- TARVV-MK 260,15pra­ve­śa­ra­hi­tāṃ­śa­ka­lpa­naṃ vi­ka­lā­de­śaḥ­, natu ke­va­la­siṃ­he siṃ­ha­tva­va­t e­kā­tma­kai­ka­tva­pa­ri­gra­hā­t | yathā TARVV-MK 260,16vā pā­na­ka­ma­ne­ka­kha­ṇḍa­dā­ḍi­ma­ka­pūṃ­ṃ­rā­di­ra­sā­nu­vi­ddha­mā­svā­dya a­ne­ka­ra­sā­tma­ka­tva­ma­syā­va­sā­ya punaḥ TARVV-MK 260,17sva­śa­kti­vi­śe­ṣā­di­da­ma­pya­stī­da­ma­pya­stī­ti vi­śe­ṣa­ni­rū­pa­ṇaṃ kri­ya­te­, tathā a­ne­kā­tma­kai­ka­va­stva­bhyu- TARVV-MK 260,18pa­ga­ma­pū­rva­kaṃ he­tu­vi­śe­ṣa­sā­ma­rthyā­t a­rpi­ta­sā­dhya­vi­śe­ṣā­va­dhā­ra­ṇaṃ vi­ka­lā­de­śaḥ | kathaṃ pu­na­ra­rtha­syā­'- TARVV-MK 260,19bhinnasya guṇo bhedakaḥ ? dṛṣṭo hi a­bhi­nna­syā­pya­rtha­sya gu­ṇa­sta­ttva­bhe­daṃ ka­lpa­ya­n yathā parut TARVV-MK 260,20bhavān pa­ṭu­rā­sī­t pa­ṭu­ta­ra eṣama iti gu­ṇa­vi­vi­kta­rū­pa­sya dra­vya­syā­'­saṃ­bha­vā­t gu­ṇa­bhe­de­na TARVV-MK 260,21gu­ṇi­no­'­pi bhedaḥ | TARV-MK 4.42.17tatrāpi tathā sa­pta­bha­ṅgī | TARVV-MK 260,22 tatrāpi vi­ka­lā­de­śe tathā ā­de­śa­va­śe­na sa­pta­bha­ṅgī TARVV-MK 260,23ve­di­ta­vyā | katham ? gu­ṇi­bhe­da­ke­ṣvaṃ­śe­ṣu krameṇa yau­ga­pa­dye­na kra­ma­yau­ga­pa­dyā­bhyāṃ vā vi­va­kṣā­va­śā­t TARVV-MK 260,24vi­ka­lā­de­śā bhavanti | tatra pra­tha­ma­dvi­tī­ya­yo­ra­pra­ci­taḥ kramaḥ, tṛtīye yau­ga­pa­dya­m­, caturthe pracitaḥ TARVV-MK 260,25kramaḥ, pañcame ṣaṣṭhe vā a­pra­ci­ta­kra­ma­yau­ga­pa­dye­, saptame pra­ci­ta­kra­ma­yau­ga­pa­dye | tadyathā sarva- TARVV-MK 260,26sā­mā­nyā­di­ṣu dra­vyā­rthā­de­śe­ṣu ke­na­ci­du­pa­la­bhya­mā­na­tvā­t syā­da­stye­vā­tme­ti prathamo vi­ka­lā­de­śaḥ | TARVV-MK 260,27a­tre­ta­re­ṣāṃ vastuni sa­tā­ma­pi kā­lā­di­bhi­rbhe­da­vi­va­kṣā­taḥ śa­bda­vā­cya­tve­nā­nta­rbhā­vā­bhā­vā­nni­rā­sā- TARVV-MK 260,28bhāvācca na vidhirna pra­ti­ṣe­dhaḥ | evaṃ śe­ṣa­bha­ṅge­ṣva­pi vi­va­kṣi­tāṃ­śa­mā­tra­pra­rū­pa­ṇā­yāṃ i­ta­re­ṣvau- TARVV-MK 260,29dā­sī­nye­na vi­ka­lā­de­śa­ka­lpa­nā yojyā | nanu ca sā­mā­nyā­rthā­vi­cche­de­na vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­saṃ­ba­ndhā- TARVV-MK 260,30va­dyo­ta­nā­rthe e­va­kā­re sati ta­da­va­dhā­ra­ṇā­di­ta­re­ṣāṃ nivṛttiḥ prāpnoti ? naiṣa doṣaḥ; a­trā­pya­ta eva TARVV-MK 260,31syā­ccha­bda­pra­yo­gaḥ kartavyaḥ ‘­syā­da­stye­va jīvaḥ’ ityādi | ko'rthaḥ ? e­va­kā­re­ṇe­ta­ra­ni­vṛ­tti­pra­sa­ṅge TARVV-MK 260,32svā­tma­lo­pā­t sakalo lopo mā vi­jñā­yī­ti vastuni ya­thā­va­sthi­taṃ vi­va­kṣi­ta­dha­rma­sva­rū­paṃ tathaiva TARVV-MK 260,33dyo­ta­ya­ti syācchabdaḥ | ­“­vi­va­kṣi­tā­rtha­vā­ga­ṅga­m­” iti va­ca­nā­t | evamā- TARVV-MK 261,01de­śa­va­śā­t sa­pta­va­ca­na­pra­kā­rā bha­va­ntī­ti vi­ka­lpā­nta­ra­pra­vṛ­tti­ni­mi­ttā­bhā­vā­t | TARVV-MK 261,02ayaṃ ca mārgaḥ dra­vyā­rthi­ka­pa­ryā­yā­rthi­ka­na­ya­dva­yā­śra­yaḥ | tau ca saṃ­gra­hā­dyā­tma­kau | te cārtha- TARVV-MK 261,03na­ya­rū­pe­ṇa śa­bda­na­ya­rū­pe­ṇa ca pravṛttāḥ | tatra saṃ­gra­ha­vya­va­hā­ra­rju­sū­trā a­rtha­na­yāḥ | śeṣāḥ śa­bda­na­yāḥ | TARVV-MK 261,04tatra saṃgrahaḥ sa­ttva­vi­ṣa­yaḥ­, sakalaṃ va­stu­ta­ttvaṃ sattve a­nta­rbhā­vya saṃ­gra­hā­t | vya­va­hā­ro­'­sa­ttva­vi­ṣa­yaḥ TARVV-MK 261,05vi­vi­kta­sa­ttvapa­ri­gra­hā­da­nyā­pe­kṣā­sa­ttva­pra­ti­pa­tteḥ | ṛ­ju­sū­tro va­rta­mā­na­vi­ṣa­yaḥ a­tī­tā­nā­ga­ta­yoḥ TARVV-MK 261,06vi­na­ṣṭā­nu­tpa­nna­tve­na vya­va­hā­rā­bhā­vā­t | ete tra­yo­'­rtha­na­yā e­kai­kā­tma­kāḥ saṃ­yu­ktā­śca sapta vāk- TARVV-MK 261,07pra­kā­rā­n ja­na­ya­nti | tatrādyaḥ saṃgraha ekaḥ, dvitīyo vya­va­hā­ra ekaḥ, tṛtīyaḥ saṃ­gra­ha­vya­va­hā­rā­va- TARVV-MK 261,08vi­bha­ktau­, caturthaḥ saṃ­gra­ha­vya­va­hā­rau sa­mu­cci­ttau­, pañcamaḥ saṃgrahaḥ saṃ­gra­ha­vya­va­hā­rau cā­vi­bha­ktau | ṣaṣṭho TARVV-MK 261,09bya­va­hā­raḥ saṃ­gra­ha­vya­va­hā­rau cā­vi­bha­ktau | saptamaḥ saṃ­gra­ha­vya­va­hā­rau pracitau tau cā­vi­bha­ktau | TARVV-MK 261,10eṣa ṛ­ju­sū­tre­'­pi yojyaḥ | TARVV-MK 261,11vya­ñja­na­pa­ryā­yā­stu śa­bda­na­yā dvividhaṃ vacanaṃ pra­ka­lpa­ya­nti — a­bhe­de­nā­bhi­dhā­naṃ bhedena TARVV-MK 261,12ca | yathā śabde pa­ryā­ya­śa­bdā­nta­ra­pra­yo­ge­'­pi ta­syai­vā­rthasyā­bhi­dhā­nā­da­bhe­daḥ | sa­ma­bhi­ru­ḍhe vā pravṛtti- TARVV-MK 261,13ni­mi­tta­sya a­pra­vṛ­tti­ni­mi­tta­sya ca gha­ṭa­syā­bhi­nna­sya sā­mā­nye­nā­bhi­dhā­nā­t | e­vaṃ­bhū­te­ṣu pravṛtti- TARVV-MK 261,14ni­mi­tta­sya bhi­nna­syai­ka­syai­vā­rtha­syā­bhi­dhā­nā­t bhe­de­nā­bhi­dhā­na­m | TARVV-MK 261,15a­tha­vā­, anyathā dvai­vi­dhya­m — e­ka­smi­nna­rthe­'­ne­ka­śa­bda­pra­vṛ­ttiḥ­, pratyarthaṃ vā śa­bda­vi­ni­ve­śa TARVV-MK 261,16iti | yathā śabde a­ne­ka­pa­ryā­ya­śa­bda vācya ekaḥ | sa­ma­bhi­rū­ḍhe vā nai­mi­tti­ka­tvā­t śa­bda­syai­ka- TARVV-MK 261,17śa­bda­vā­cya ekaḥ | e­vaṃ­bhū­te va­rta­mā­na­ni­mi­tta­śa­bda e­ka­vā­cya ekaḥ | atra codyate ka­tha­me­te TARVV-MK 261,18a­sti­tva­nā­sti­tvā­da­yo dharmāḥ vi­ru­ddha­rū­pā e­ka­smi­n vastuni a­vi­ro­dha­mu­pa­yā­ntī­ti ? ucyate-TARV-MK 4.42.18vi­ro­dhā­bhā­va­sta­lla­kṣa­ṇā­bhā­vā­t | TARVV-MK 261,19 nā­stye­ṣā­mā­de­śa­va­śā­da­rpya­mā­ṇā­nāṃ virodhaḥ | TARVV-MK 261,20kutaḥ ? ta­lla­kṣa­ṇā­bhā­vā­t | iha virodhaḥ ka­lpya­mā­naḥ tridhā vya­va­ti­ṣṭha­te — va­dhya­ghā­ta­ka­bhā­ve­na vā TARVV-MK 261,21sa­hā­na­va­sthā­tma­nā vā pra­ti­ba­ndhya­pra­ti­ba­ndha­ka­rū­pe­ṇa vā | tatra va­dhya­ghā­ta­ka­bhā­vaḥ a­hi­na­ku­lā­gnyu­da- TARVV-MK 261,22kā­di­vi­ṣa­yaḥ | sa tve­ka­smi­n kāle vi­dya­mā­na­yoḥ sati saṃyoge bha­va­ti­, saṃ­yo­ga­syā­ne­kā­śra­ya­tvā­t TARVV-MK 261,23dvi­tva­va­t | nā­saṃ­yu­kta­mu­da­ka­mu­gniṃ vi­dhyā­pa­ya­ti sa­rva­trā­gnya­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | tataḥ sati saṃyoge TARVV-MK 261,24ba­lī­ya­so­tta­ra­kā­la­mi­ta­ra­dbādhyate | na cai­va­ma­sti­tva­nā­sti­tva­yoḥ kṣa­ṇa­mā­tra­ma­pi e­ka­smi­n TARVV-MK 261,25vṛ­tti­ra­sti­, iti bha­va­tā­'­bhyu­pa­ga­mya­te­, yato va­dhya­ghā­ta­ka­bhā­va­rū­po virodhaḥ tayoḥ kalpyeta | athaika- TARVV-MK 261,26smin vṛ­tti­ra­bhyu­pa­ga­mye­ta ta­ttu­lya­ba­la­he­tu­sā­dhya­tvā­t ta­yo­ra­nya­ta­ra­sya ba­lī­ya­stvā­bhā­vā­t TARVV-MK 261,27va­dhya­ghā­ta­ka­tvā­bhā­vaḥ | a­ta­sta­lla­kṣa­ṇā­bhā­vā­t nāsau virodhaḥ saṃ­bha­va­ti | TARVV-MK 262,01nāpi sa­hā­na­va­sthā­na­la­kṣa­ṇo virodhaḥ ta­lla­kṣa­ṇā­bhā­vā­t | sa hya­yu­ga­pa­tkā­la­yo­rbha­va­ti yathā TARVV-MK 262,02ā­mra­pha­le śyā­ma­tā­pī­ta­ta­yoḥ | pī­ta­to­tpa­dya­mā­nā pū­rva­kā­la­bhā­vi­nīṃ śyāmatāṃ ni­ru­ṇa­ddhi | na ca TARVV-MK 262,03tathā jī­va­syā­sti­tva­nā­sti­tve pū­rvo­tta­ra­kā­la­bhā­vi­nī | yadi syā­tā­m­, a­sti­tva­kā­le nāstitvā- TARVV-MK 262,04bhāvāt jī­va­sa­ttā­mā­traṃ sarvaṃ prā­pnu­vī­ta | nā­sti­tva­kā­le ca a­sti­tvā­bhā­vā­tta­dā­śra­yo bandha- TARVV-MK 262,05mo­kṣā­di­vya­va­hā­ro vi­ro­dha­mu­pa­ga­cche­t | sa­rva­thai­vā­sa­taḥ puna ā­tma­lā­bhā­bhā­vā­t­, sarvathā ca sataḥ TARVV-MK 262,06pu­na­ra­bhā­va­prā­ptya­nu­pa­pa­tteḥ naitayoḥ sa­hā­na­va­sthā­naṃ yujyate | TARVV-MK 262,07tathā jī­vā­di­ṣu pra­ti­ba­ndhya­pra­ti­ba­ndha­ka­bhā­vo­'­pi na virodhaḥ saṃ­bha­va­ti | yathā sati TARVV-MK 262,08pha­la­vṛ­nta­saṃ­yo­ge pra­ti­ba­ndha­ke gauravaṃ pa­ta­na­ka­rma nā­ra­bha­te pra­ti­ba­ndhā­t­; ta­da­bhā­ve tu pa­ta­na­ka­rma dṛśyate TARVV-MK 262,09­“­saṃ­yo­gā­bhā­ve gu­ru­tvā­t pa­ta­na­m­” iti va­ca­nā­t | na ca tathā TARVV-MK 262,10astitvaṃ nā­sti­tva­sya pra­yo­ja­naṃ pra­ti­ba­dhnā­ti ta­smi­nne­va kāle pa­ra­dra­vyā­di­rū­pe­ṇā­nu­pa­la­bdhi- TARVV-MK 262,11bu­ddhyu­tpa­tti­da­rśa­nā­t | nāstitvaṃ vā sa­da­sti­tva­pra­yo­ja­naṃ pra­ti­ba­dhnā­ti tadaiva sva­rū­pā­dya­pe­kṣa­yo- TARVV-MK 262,12pa­la­bdhi­bu­ddhi­da­rśa­nā­t | tasmāt vā­ṅmā­tra­me­va virodhaḥ | e­kma­rpa­ṇā­bhe­dā­da­vi­ru­ddho­'­ne­kā­tma­ko TARVV-MK 262,13jīva iti sthi­ta­me­ta­t | TARVV-MK 262,14iti ta­ttvā­rtha­vā­rti­ke vyā­khyā­nā­la­ṅkā­re ca­tu­rtho­'­dhyā­yaḥ | TARVV-MK 431,00śrī­ma­dbha­ṭṭā­ka­la­ṅka­de­va­vi­ra­ci­taṃ TARVV-MK 431,01TARVV-MK 431,00ta­ttvā­rtha­vā­rti­ka­m TARVV-MK 431,00pa­ñca­mo­'­dhyā­yaḥTARVV-MK 431,01idānīṃ sa­mya­gda­rśa­na­sya vi­ṣa­ya­bhā­ve­no­pa­kṣi­pte­ṣu jī­vā­di­ṣu a­jī­va­pa­dā­rtho vi­cā­ra­prā­ptaḥ­, tasya TARVV-MK 431,02bhe­da­saṃ­jñā­saṃ­kī­rta­nā­rtha­mi­da­mu­cya­te ta­tpū­rva­ka­tvā­di­ta­ra­sye­ti — TA-MK 5.1 a­jī­va­kā­yā dha­rmā­dha­rmā­kā­śa­pu­dga­lāḥ || TARV-MK 5.1.1a­jī­va­kā­yā iti sa­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇā vṛttiḥ | TARVV-MK 431,04 a­jī­vā­śca te kāyāśca te a­jī­va­kā­yā TARVV-MK 431,05iti sa­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇa­la­kṣa­ṇā vṛ­tti­ri­yaṃ ve­di­ta­vyā | kathaṃ vṛttiḥ ? “­vi­śe­ṣa­ṇaṃ vi­śe­ṣye­ṇa­” TARVV-MK 431,06 iti sati vya­bhi­cā­re nī­lo­tpa­lā­di­ṣu vṛttiḥ ? i­hā­pya­sti vya­bhi­cā­raḥ­, kā­ya­śa­bda­sya TARVV-MK 431,07jī­ve­ṣva­pi vṛtteḥ, a­jī­ba­śa­bda­syā­pi kāle | bhi­nnā­dhi­ka­ra­ṇa­vṛ­ttau ko doṣaḥ ? TARV-MK 5.1.2bhi­nnā­dhi­ka­ra­ṇa­tve hi a­rthā­nta­ra­bhā­va­pra­sa­ṅgaḥ | TARVV-MK 431,08 yathā rājñaḥ puruṣaḥ rā­ja­pu­ru­ṣa iti arthā- TARVV-MK 431,09nta­ra­bhā­ve bhi­nnā­dhi­ka­ra­ṇa­tvaṃ bha­va­ti­, tathā a­jī­vā­nāṃ kāyaḥ a­jī­va­kā­yaḥ iti bhi­nnā­dhi­ka­ra­ṇa­tve TARVV-MK 431,10gṛ­hya­mā­ṇe­'­rthā­nta­ra­bhā­vaḥ pra­sa­jye­ta | TARV-MK 5.1.3dṛ­ṣṭa­tvā­t su­va­rṇā­ṅgu­lī­ya­ka­va­di­ti cet; na; ta­trā­nya­vi­śe­ṣa­ni­vṛ­ttya­rtha­tvā­t | TARVV-MK 431,11 syānma- TARVV-MK 431,12tam — bhi­nnā­dhi­ka­ra­ṇa­tve­'­pi nā­rthā­nta­ra­bhā­vaḥ | kutaḥ ? dṛ­ṣṭa­tvā­t | katham ? su­va­rṇā­ṅgu­lī­ya­ka­va­t | TARVV-MK 431,13yathā su­va­rṇa­sya a­ṅgu­lī­ya­kaṃ su­va­rṇā­ṅgu­lī­ya­ka­mi­ti bhi­nnā­dhi­ka­ra­ṇa­tve­'­pi nā­rtha­bhe­daḥ­, tathā ihāpi TARVV-MK 431,14na doṣa iti | tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ta­trā­nya­vi­śe­ṣa­ni­vṛ­ttya­rtha­tvā­t | tatra hi su­va­rṇa­śa­bda­pra­yo­gaḥ TARVV-MK 431,15rūpyādeḥ pra­mā­ṇā­nta­ra­sya ca ni­vṛ­ttya­rtha­m­, su­va­rṇa­sye­da­ma­ṅgu­lī­ya­kaṃ na rū­pyā­de­rna mā­ṣā­de­rve­ti­, na tatheha TARVV-MK 431,16a­jī­va­sya kāyā a­jī­va­kā­yā iti vi­śe­ṣa­ṇe­na ka­dā­ci­da­rthā­nta­ra­ni­vṛ­tti­ra­sti | TARV-MK 5.1.4astu vā­'­vi­ro­dhā­t | TARVV-MK 432,01 athavā astu bhi­nnā­dhi­ka­ra­ṇā vṛttiḥ | kutaḥ ? a­vi­ro­dhā­t | TARVV-MK 432,02ya­smā­jjī­vo­'­pi kāyaḥ pa­ñcā­sti­kā­yo­pa­de­śā­t a­ta­sta­nni­vṛ­ttya­rtho­'­trā­jī­va­śa­bda­pra­yo­gaḥ | a­jī­va­sya TARVV-MK 432,03kāyo na jī­va­sye­ti | kiñca, TARV-MK 5.1.5ka­tha­ñci­dbhe­do­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 432,04 ke­na­ci­tpra­kā­re­ṇa saṃ­jñā­la­kṣa­ṇa­pra­yo­ja­nā­di­nā bheda u­pa­pa­dya­te | yathā TARVV-MK 432,05su­va­rṇa­syā­ṅgu­lī­ya­ka­mi­tya­tra suvarṇaṃ sāmānyaṃ ta­dvi­śe­ṣo­'­ṅgu­lī­ya­kaṃ tayoḥ sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­yoḥ saṃjñā- TARVV-MK 432,06la­kṣa­ṇā­di­bhiḥ ka­tha­ñci­nnā­nā­tva­m | yadi sa­rva­thai­ka­tvaṃ syāt; su­va­rṇa­sā­mā­nya­syā­ṅgu­lī­ya­ka­va­t TARVV-MK 432,07ku­ṇḍa­lā­di­ṣu vṛttirna syāt | su­va­rṇa­sā­mā­nya­va­dvā a­ṅgu­lī­ya­ka­tva­sya ku­ṇḍa­lā­di­ṣu vṛttiḥ syāt | ta TARVV-MK 432,08e­vā­'­nya­ni­vṛ­ttya­rthaḥ prayogo yuktaḥ, su­va­rṇa­sye­da­ma­ṅgu­lī­ya­kaṃ na rū­pyā­de­ri­ti | yadi sa­rva­thai­ka­tvaṃ syāt; TARVV-MK 432,09vya­pa­de­śa eva na syāt | tathā a­jī­vā­nāṃ kāyā i­tya­trā­pi kā­ya­śa­bdaḥ pra­de­śa­vā­cī | pra­de­śā­śca dharmā- TARVV-MK 432,10dīnāṃ vakṣyante | te ca tebhyaḥ saṃ­jñā­la­kṣa­ṇā­di­bhiḥ ka­tha­ñci­dbhi­nnāḥ | anyathā ai­kā­nti­kai­ka­tve dharmā- TARVV-MK 432,11dī­nā­me­ka­tva­va­t pra­de­śā­nā­ma­pye­ka­tvaṃ syāt, pra­de­śā­nāṃ ba­hu­tva­va­t dha­rmā­dī­nāṃ bahutvaṃ pra­sa­jye­ta | tata eva TARVV-MK 432,12a­nya­ni­vṛ­ttya­rthaḥ prayogo yuktaḥ a­jī­vā­nāṃ kāyā na jī­va­sye­ti | yadi sa­rva­thai­ka­tvaṃ syāt; vyapa- TARVV-MK 432,13deśa eva na syāt | tato bhe­do­pa­pa­tteḥ yuktā bhi­nnā­dhi­ka­ra­ṇā vṛttiḥ | nanu cā­bhe­de­'­pi loke vya­pa­de­śo TARVV-MK 432,14dṛṣṭaḥ yathā śi­lā­pu­tra­ka­sya śarīraṃ rāhoḥ śira iti | na hi śi­lā­pu­tra­kā­da­nya­ccha­rī­ra­ma­sti­, nāpi TARVV-MK 432,15rā­ho­ra­nya­cchi­raḥ­, śi­ro­mā­tra­tvā­di­ti | ta­trā­pya­sti bhedaḥ | kutaḥ ? śaktitaḥ | yo­'­ne­ka­kri­yā­ni­ṣpā­da­na- TARVV-MK 432,16śa­kti­bhe­de­na bhi­nna­rū­paḥ śi­lā­pu­tra­kaḥ tasyedaṃ śarīraṃ e­ka­kri­yā­vi­ṣa­ya­mi­ti śa­bda­pra­ka­lpi­tā­d bu­ddhi­bhe­dā­dvā TARVV-MK 432,17ka­tha­ñci­tpṛ­tha­ktva­ma­dhya­va­se­ya­m | a­ta­ścai­ta­de­vaṃ ta­da­nya­ni­vṛ­ttya­rthaṃ vi­śe­ṣa­ṇa­m u­pā­dī­ya­te — śi­lā­pu­tra- TARVV-MK 432,18kasyedaṃ śarīraṃ na ma­nu­ṣyā­deḥ­, rā­ho­ri­daṃ śiraḥ nānyasya iti | ai­kā­nti­kai­ka­tve hi a­nya­ni­vṛ­tti­rna TARVV-MK 432,19syāt yathā su­va­rṇa­sya suvarṇaṃ dhaṭasya ghaṭa iti | TARV-MK 5.1.6ajīva i­tya­bhā­va­mā­tra­pra­sa­ṅga iti cet; na; bhā­vā­nta­ra­pra­ti­pa­tte­ra­na­śva­va­t | TARVV-MK 432,20 syā­nma­ta­m — TARVV-MK 432,21na jī­vo­'­jī­va i­tyu­kte­'­bhā­va­mā­traṃ pra­sa­jye­ta yathā na bhāvaḥ abhāva iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? bhāvā- TARVV-MK 432,22nta­ra­pra­ti­pa­tteḥ | katham ? a­na­śva­va­t | yathā nā­ya­ma­śvaḥ anaśva ityukte nā­bhā­va­saṃ­pra­tya­yaḥ kintu TARVV-MK 432,23“­na­ñi­va­yu­kta­ma­nya­sa­dṛ­śā­dhi­ka­ra­ṇe tathā hya­rtha­ga­tiḥ­” iti, a­nya­smi­n bhāva eva TARVV-MK 432,24tu­lyo­da­rai­ka­śa­phā­di­la­kṣa­ṇe gardabhe saṃ­pra­tya­yo bhavati | e­va­mi­hā­pi nāyaṃ jīva iti pra­ti­ṣe­dhā­t nābhāve TARVV-MK 432,25saṃ­pra­tya­yaḥ­, kintu a­nya­smi­n bhāva eva a­nu­pa­yo­ga­la­kṣa­ṇe dharmādau pra­ti­pa­tti­rbha­va­ti | sā­dṛ­śyā­bhā­vā­t TARVV-MK 432,26a­pra­ti­pa­ti­ri­ti cet; na; sa­ttva­dra­vya­tvā­di­bhiḥ sā­dṛ­śyo­pa­pa­tteḥ | ya­cco­kta­m — yathā ‘na bhāvaḥ TARVV-MK 432,27a­bhā­vaḥ­’ ityukte a­bhā­va­mā­tra­saṃ­pra­tya­ya iti; ta­da­pya­yu­kta­m­; sata eva pa­ra­rū­pa­tvā­di­bhiḥ a­bhā­va­śa­bda­go- TARVV-MK 432,28ca­ra­tvo­pa­pa­tteḥ | TARV-MK 5.1.7a­bhya­nta­rī­kṛ­te­vā­rthaḥ kā­ya­śa­bdaḥ | TARVV-MK 432,29 i­vā­rtha­ma­bhya­nta­rī­kṛ­tya atra kā­ya­śa­bdaḥ prayuktaḥ kāyā TARVV-MK 432,30iva kāyā iti | ka u­pa­mā­rthaḥ ? ya­thau­dā­ri­kā­di­śa­rī­ra­nā­ma­ka­rmo­da­ya­va­śā­t pu­dga­lai­ścī­ya­nte kāyāḥ TARVV-MK 432,31tathā dha­rmā­dī­nā­ma­nā­di­pā­ri­ṇā­mi­ka­pra­de­śa­ca­ya­nā­t kā­ya­tva­m | TARV-MK 5.1.8ta­dgra­ha­ṇaṃ pra­de­śā­va­ya­va­ba­hu­tva­jñā­pa­nā­rtha­m | TARVV-MK 432,32 tasya kā­ya­śa­bda­sya grahaṇaṃ kriyate | ki­ma­rtha­m ? TARVV-MK 432,33pra­de­śā­va­ya­va­ba­hu­tva­jñā­pa­nā­rtha­m | mu­khya­rū­pe­ṇā­'­vi­dya­mā­na­tve­'­pi śro­tṛ­ṛ­ṇāṃ su­khā­va­bo­dhā­rthaṃ prajñayā dravya- TARVV-MK 432,34pa­ra­mā­ṇva­va­gā­ha­mā­tra­tve­na pra­di­śya­nta iti pra­de­śāḥ­, pradeśā e­vā­va­ya­vāḥ pra­de­śā­va­ya­vāḥ teṣāṃ ba­hu­tva­sya TARVV-MK 432,35jñā­pa­nā­rtha­m | TARV-MK 5.1.9na, a­saṃ­khye­yāḥ pradeśāḥ dha­rmā­dha­rmai­ka­jī­vā­nā­mi­ti śā­stra­pra­vṛ­tteḥ | TARVV-MK 432,36 na ta ta­tpra­yo­ja­na­m TARVV-MK 432,37u­pa­pa­dya­te | kutaḥ ? anyata eva tatsiddheḥ | vakṣyate hi — “­a­saṃ­khye­yāḥ pradeśāḥ dha­rmā­dha­rmai­ka­jī­vā­nā­m­” TARVV-MK 432,38 iti | ata evaiṣāṃ pra­de­śa­ba­hu­tvaṃ siddhaṃ nārthaḥ kā­ya­gra­ha­ṇe­na | TARV-MK 5.1.10pra­de­śa­saṃ­khyā­va­dhā­ra­ṇā­rtha­mi­ti cet; na; a­to­'­pya­ni­śca­yā­t | TARVV-MK 433,01 syā­de­ta­t “­a­saṃ­khye­yāḥ TARVV-MK 433,02pradeśāḥ dha­rmā­dha­rmai­ka­jī­vā­nā­m­” i­tya­ne­na na pra­de­śa­saṃ­khyā­va­dhā­ra­ṇaṃ kriyate | kutaḥ ? TARVV-MK 433,03trayāṇāṃ saṃbhūya pra­de­śā­saṃ­khye­ya­tva­pra­ti­pa­tteḥ | tataḥ e­kai­ka­syā­'­saṃ­khye­ya­pra­de­śa­khyā­pa­nā­rthaṃ kā­ya­gra­ha­ṇa­mi­ti­; TARVV-MK 433,04tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­to­'­pya­ni­śca­yā­t | kā­ya­gra­ha­ṇā­da­pi nāsti ni­śca­yaḥ­, pra­de­śa­pra­ca­ya­mā­tra­pra­ti­pa­tteḥ | TARVV-MK 433,05ku­ta­sta­rhi ta­nni­śca­yaḥ ? TARV-MK 5.1.11“­lo­kā­kā­śe­'­va­gā­haḥ­” ityādi va­ca­nā­t ta­nni­śca­yaḥ | TARVV-MK 433,06 yadayaṃ TARVV-MK 433,07“­lo­kā­kā­śe­'­va­gā­haḥ­” ityuktvā “­dha­rmā­dha­rma­yoḥ kṛtsne” ityādi va­kṣya­te­, tena tasya TARVV-MK 433,08pra­de­śa­pa­ri­mā­ṇa­sya niścayo bhavati | TARV-MK 5.1.12a­pra­de­śai­ka­dra­vya­tva­pra­sa­ṅga iti cet; na; u­kta­tvā­t | TARVV-MK 433,09 syā­de­ta­t — kā­ya­gra­ha­ṇā­dṛ­te apra- TARVV-MK 433,10de­śai­ka­dra­vya­tā prā­pno­ti­, a­ta­sta­nni­vṛ­ttya­rthaṃ kā­ya­gra­ha­ṇa­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? u­kta­tvā­t | uktame- TARVV-MK 433,11tat — ‘­a­saṃ­khye­yāḥ pradeśāḥ dha­rmā­dha­rmai­ka­jī­vā­nā­m iti va­kṣya­te­’ iti | TARV-MK 5.1.13ā­rṣā­nu­vā­dā­rtha­mi­ti cet; na; ta­da­va­stha­tvā­t | TARVV-MK 433,12 syā­de­ta­t — ā­rṣa­me­vaṃ pra­vṛ­tta­m “pañcā- TARVV-MK 433,13sti­kā­yāḥ­” iti | ataḥ ta­da­nu­vā­dā­rthaṃ kā­ya­gra­ha­ṇa­mi­ti­; tacca na, kasmāt ? tadava- TARVV-MK 433,14sthatvāt ‘­a­saṃ­khye­yāḥ pra­de­śāḥ­’ i­tya­ne­nai­va ā­rṣā­nu­vā­da­sya kṛ­ta­tvā­t | TARV-MK 5.1.14sva­bhā­vā­pa­ri­tyā­gā­rtha­mi­ti cet; na; ni­tyā­va­sthi­ta­va­ca­nā­t siddheḥ | TARVV-MK 433,15 syānmataṃ TARVV-MK 433,16kā­ya­sva­bhā­vā­pa­ri­tyā­gā­rthaṃ kā­ya­gra­ha­ṇa­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ni­tyā­va­sthi­ta­va­ca­nā­t siddheḥ TARVV-MK 433,17vakṣyate hi “­ni­tyā­va­sthi­tā­nya­rū­pā­ṇi­” iti, tata eva sva­bhā­vā­pa­ri­tyā­gaḥ siddhaḥ | TARVV-MK 433,18tattarhi kā­ya­gra­ha­ṇaṃ na ka­rta­vya­m ? kartavyaṃ ca | kiṃ pra­yo­ja­na­m ? TARV-MK 5.1.15ta­tsi­ddhā­va­saṃ­khye­ya­pra­de­śā­va­dhā­ra­ṇa­si­ddheḥ | TARVV-MK 433,19 tasya kā­ya­śa­bda­sya pa­ñca­sva­pi a­sti­kā­ye­ṣu TARVV-MK 433,20pra­de­śā­va­ya­va­ba­hu­tvā­rtha­sya siddhau satyām u­tta­ra­va­ca­na­ma­va­dhā­ra­ṇā­rthaṃ yujyate — a­saṃ­khye­yāḥ pradeśāḥ na TARVV-MK 433,21saṃkhyeyāḥ nā­pya­na­ntāḥ iti, vi­dhi­pū­rva­ka­tvā­da­va­dhā­ra­ṇa­sya | TARV-MK 5.1.16a­ddhā­pra­de­śa­pra­ti­ṣe­dhā­rthaṃ ca | TARVV-MK 433,22 a­ddhā­śa­bdo nipātaḥ kā­la­vā­cī­, sa va­kṣya­mā­ṇa­la­kṣa­ṇaḥ­, TARVV-MK 433,23tasya pra­de­śa­pra­ti­ṣe­dhā­rtha­mi­ha kā­ya­gra­ha­ṇaṃ kriyate | ya­thā­'­ṇoḥ pra­de­śa­mā­tra­tvā­t dvi­tī­yā­da­yo­'­sya pradeśā na TARVV-MK 433,24sa­ntī­tya­pra­de­śo­'­ṇuḥ­, tathā kā­la­pa­ra­mā­ṇu­ra­pi e­ka­pra­de­śa­tvā­da­pra­de­śa iti | TARV-MK 5.1.17dha­rmā­da­yaḥ saṃjñāḥ sāmāyikyaḥ | TARVV-MK 433,25 dha­rmā­da­yaḥ saṃjñāḥ sāmāyikyo draṣṭavyāḥ | TARVV-MK 433,26ārhate hi pra­va­ca­ne­'­nā­di­ni­dha­ne a­rha­dā­di­bhiḥ ya­thā­kā­la­ma­bhi­vya­kta­jñā­na­da­rśa­nā­ti­śa­ya­pra­kā­śai­ra­va­dyo­ti- TARVV-MK 433,27tā­rtha­sā­re rūḍhā etāḥ saṃjñā jñeyāḥ | TARV-MK 5.1.18kri­yā­ni­mi­ttā vā | TARVV-MK 433,28 athavā kri­yā­ni­mi­ttā etāḥ saṃjñāḥ ve­di­ta­vyāḥ | ka­tha­mi­ti cet ? TARVV-MK 433,29ucyate — TARV-MK 5.1.19svayaṃ kri­yā­pa­ri­ṇā­mi­nāṃ sā­ci­vya­dhā­nā­ddha­rmaḥ | TARVV-MK 433,30 svayaṃ kri­yā­pa­ri­ṇā­mi­nāṃ jī­va­pu­dga- TARVV-MK 433,31lānāṃ ya­smā­tsā­ci­vyaṃ dadhāti ta­smā­ddha­rma i­tyā­khyā­te | TARV-MK 5.1.20ta­dvi­pa­rī­to­'­dha­rmaḥ | TARVV-MK 433,32 tasya vi­pa­rī­ta­la­kṣa­ṇaḥ adharma i­tyā­mnā­ya­te | TARV-MK 5.1.21ā­kā­śa­nte­'­smi­n dravyāṇi svayaṃ cā­kā­śa­ta i­tyā­kā­śa­m | TARVV-MK 434,01 jī­vā­dī­ni dravyāṇi TARVV-MK 434,02svaiḥ svaiḥ paryāyaiḥ a­vya­ti­re­ke­ṇa ya­smi­nnā­kā­śa­nte pra­kā­śa­nte ta­dā­kā­śa­m­, svayaṃ cā­'­'­tmī­ya­pa­ryā­ya- TARVV-MK 434,03ma­ryā­da­yā ā­kā­śa­ta i­tyā­kā­śa­m | TARV-MK 5.1.22a­va­kā­śa­dā­nā­dvā | TARVV-MK 434,04 athavā i­ta­re­ṣāṃ dra­vyā­ṇā­m a­va­kā­śa­dā­nā­dā­kā­śa­mi­ti pṛ­ṣo­da­rā­di­ṣu TARVV-MK 434,05ni­pā­ti­taḥ śabdaḥ | TARV-MK 5.1.23a­lo­kā­kā­śa­syā­va­kā­śa­dā­nā­bhā­vā­tta­da­bhā­va iti cet; na; ta­tsā­ma­rthyā­'­vi­ra­hā­t | TARVV-MK 434,07syā­nma­ta­m — ya­dya­va­kā­śa­dā­nā­dā­kā­śa­mi­tyu­cya­te a­lo­kā­kā­śe jī­vā­dya­va­kā­śa­dā­nā­bhā­vā­t ā­kā­śa­vya- TARVV-MK 434,08padeśo no­pa­pa­dya­te iti; tanna, kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ta­tsā­ma­rthyā­'­vi­ra­hā­t | ya­thai­ṣya­tkā­la­syā­ti­dū­ra­syā­pi TARVV-MK 434,09va­rta­mā­na­prā­ptya­rha­tvā­t ta­tprā­ptya­bhā­ve­'­pi bha­vi­ṣya­dvya­pa­de­śo bha­va­ti­, e­va­ma­lo­kā­kā­śa­syā­va­gā­hi­dra- TARVV-MK 434,10vyā­bhā­ve­'­pi a­va­gā­ha­na­śa­kti­ra­vi­ru­ddhā i­tya­va­kā­śa­dā­nā­t ā­kā­śa­tvaṃ yujyate | a­tha­vā­, kri­yā­ni­mi­tta- TARVV-MK 434,11tve'pi rū­ḍhi­vi­śe­ṣa­ba­la­lā­bhā­t go­śa­bda­va­t ta­da­bhā­ve­'­pi pra­va­rta­te | TARV-MK 5.1.24pū­ra­ṇa­ga­la­nā­nva­rtha­saṃ­jña­tvā­t pudgalāḥ | TARVV-MK 434,12 yathā bhāsaṃ karoti bhāskara iti bhā­sa­nā­rtha- TARVV-MK 434,13ma­nta­rnī­ya bhā­ska­ra­saṃ­jñā­'­nva­rthā pra­va­rta­te tathā bhedāt saṃ­ghā­tā­t bhe­da­saṃ­ghā­tā­bhyāṃ ca pūryante galante ceti TARVV-MK 434,14pū­ra­ṇa­ga­la­nā­tmi­kāṃ kri­yā­ma­nta­rbhā­vya pu­dga­la­śa­bdo­'­nva­rthaḥ pṛ­ṣo­da­rā­di­ṣu ni­pā­ti­taḥ­, yathā śa­va­śā­ya­naṃ TARVV-MK 434,15śma­śā­na­mi­ti | TARV-MK 5.1.25pa­ra­mā­ṇu­ṣu ta­da­bhā­vā­t pu­dga­la­tvā­bhā­va iti cet; na; gu­ṇā­pe­kṣa­yā tatsiddheḥ | TARVV-MK 434,16 syānma- TARVV-MK 434,17tam — aṇūnāṃ ni­ra­va­ya­va­tvā­t pū­ra­ṇa­ga­la­na­kri­yā­bhā­vā­t pu­dga­la­vya­pa­de­śā­bhā­va­pra­sa­ṅga iti; tanna; kiṃ TARVV-MK 434,18kā­ra­ṇa­m ? gu­ṇā­pe­kṣa­yā tatsiddheḥ | rū­pa­ra­sa­ga­ndha­spa­rśa­yu­ktā hi pa­ra­mā­ṇa­vaḥ e­ka­gu­ṇa­rū­pā­di­pa­ri­ṇa­tāḥ TARVV-MK 434,19dvi­tri­ca­tuḥ­saṃ­khye­yā­'­saṃ­khye­yā­'­na­nta­gu­na­tve­na va­rdha­nte­, tathaiva hā­ni­ma­pi u­pa­yā­ntī­ti gu­ṇā­pe­kṣa­yā pū­ra­ṇa­ga- TARVV-MK 434,20la­na­kri­yo­pa­pa­tteḥ pa­ra­mā­ṇu­ṣva­pi pu­dga­la­tva­ma­vi­ru­ddha­m | athavā guṇa u­pa­cā­raka­lpa­na­m pū­ra­ṇa­ga­la­na­yoḥ TARVV-MK 434,21bhā­vi­tvā­t bhū­ta­tvā­cca śa­ktya­pe­kṣa­yā pa­ra­mā­ṇu­ṣu pu­dga­la­tvo­pa­cā­raḥ | TARV-MK 5.1.26pu­ṅgi­lā­nā­dvā | TARVV-MK 434,22 athavā pumāṃso jīvāḥ, taiḥ śa­rī­rā­hā­ra­vi­ṣa­ya­ka­ra­ṇo­pa­ka­ra­ṇā­di­bhā­ve­na TARVV-MK 434,23gilyanta iti pudgalāḥ | a­ṇvā­di­ṣu ta­da­bhā­vā­dapu­dga­la­tva­mi­ti cet; u­kto­tta­ra­me­ta­t | TARV-MK 5.1.27ba­hu­va­ca­naṃ svā­ta­ntrya­pra­ti­pa­ttya­rtha­m | TARVV-MK 434,24 dha­rmā­dha­rmā­kā­śa­pu­dga­lā iti ba­hu­va­ca­naṃ svātantrya- TARVV-MK 434,25pra­ti­pa­ttya­rthaṃ dra­ṣṭa­vya­m | kiṃ punaḥ svā­ta­ntrya­m ? dha­rmā­da­yo ga­tyā­dyu­pa­gra­hā­n prati va­rta­mā­nāḥ sva­ya­me­va TARVV-MK 434,26tathā pa­ri­ṇa­ma­nte na pa­ra­pra­tya­yā­dhī­nā teṣāṃ pravṛttiḥ i­tye­ta­da­tra vi­va­kṣi­taṃ svā­ta­ntrya­m | nanu ca bāhya- TARVV-MK 434,27dra­vyā­di­ni­mi­tta­va­śā­t pa­ri­ṇā­mi­nāṃ pa­ri­ṇā­ma u­pa­la­bhya­te­, sa ca svātantrye sati vi­ru­dhya­ta iti; naiṣa TARVV-MK 434,28doṣaḥ; bāhyasya ni­mi­tta­mā­tra­tvā­t | na hi ga­tyā­di­pa­ri­ṇā­mi­no jī­va­pu­dga­lāḥ ga­tyā­dyu­pa­gra­he dharmā- TARVV-MK 434,29dīnāṃ prerakāḥ | nanu i­ta­re­ta­ra­yo­ga­la­kṣa­ṇe dvandve nyā­ya­prā­ptaṃ ba­hu­va­ca­naṃ tena kathaṃ svātantryaṃ pra­tī­ya­te ? TARVV-MK 434,30sa­mā­hā­re sa­mu­dā­ya­pra­dhā­ne e­ka­va­ca­ne­na siddhe ba­hu­va­ca­naṃ jñāpakaṃ svā­ta­ntrya­sya | yathā “­hṛ­taḥ­” TARVV-MK 434,31 ityatra e­ka­va­ca­ne­na siddhe ba­hu­va­ca­naṃ jñā­pa­ka­m — a­nu­kta­syā­pi hṛta u­tpa­tti­rya­thā syāt iti, TARVV-MK 434,32tena siddhaḥ ante bhavaḥ a­nti­maḥ­, yamena proktaṃ yāmyaṃ dha­rma­śā­stra­mi­tyā­di | TARV-MK 5.1.28pra­śa­stā­bhi­dhā­nā­ddha­rma­gra­ha­ṇa­mā­dau | TARVV-MK 434,33 dha­rma­śa­bdo­'­yaṃ loke pra­śa­stā­rthaḥ ta­to­'­sya gra­ha­ṇa­mā­dau TARVV-MK 434,34kriyate | TARV-MK 5.1.29ta­da­na­nta­ra­ma­dha­rma­gra­ha­ṇaṃ lo­ka­vya­va­sthā­he­tu­tvā­t | TARVV-MK 435,01 ta­da­na­nta­ra­m a­dha­rma­gra­ha­ṇaṃ kriyate | TARVV-MK 435,02kutaḥ ? lo­ka­vya­va­sthā­he­tu­tvā­t | pa­ñcā­sti­kā­yāḥ kālaśca lokaḥ, a­va­ti­ṣṭha­nte padārthā anayā TARVV-MK 435,03ākṛ­tye­tya­va­sthā­, vividhā avasthā vyavasthā vi­vi­dha­sa­nni­ve­śo ve­trā­sa­nā­dyā­kā­ra i­tya­rthaḥ­, lokasya TARVV-MK 435,04vyavasthā lo­ka­vya­va­sthā tasyā he­tu­tvā­t lo­ka­vya­va­sthā­he­tu­tvā­t | asati hi a­dha­rmā­sti­kā­ye gati- TARVV-MK 435,05matāṃ dravyāṇāṃ ga­ti­vi­ṣa­ya­ni­ya­mā­bhā­vā­t | vi­ṣva­gbhā­ve sati lo­ka­vya­va­sthā viśiṣṭā na syāt, TARVV-MK 435,06a­to­'­sya dha­rmā­na­nta­raṃ grahaṇaṃ nyāyyam | TARV-MK 5.1.30ta­tpra­ti­pa­kṣa­tvā­cca | TARVV-MK 435,07 tasya dha­rmā­sti­kā­ya­sya pra­ti­pa­kṣo­'­dha­rmā­sti­kā­yaḥ sthi­ti­kā­ra­ṇa­tvā­t | TARVV-MK 435,08ta­ta­ścā­na­nta­raṃ grahaṇaṃ kriyate | TARV-MK 5.1.31ta­tpa­ri­cche­dya­tvā­tta­da­na­nta­ra­m ā­kā­śa­gra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 435,09 tābhyāṃ dha­rmā­dha­rmā­bhyā­m ākāśaṃ pari- TARVV-MK 435,10cchidyate — yatra dha­rmā­dha­rmau ta­llo­kā­kā­śa­m i­ta­ra­da­lo­kā­kā­śa­mi­ti | ataḥ ta­da­na­nta­ra­m ākāśa- TARVV-MK 435,11grahaṇaṃ kriyate | TARV-MK 5.1.32a­mū­rta­tva­sā­dha­rmyā­cca | TARVV-MK 435,12 yathā dha­rmā­dha­rmā­va­mū­rtau rū­pā­di­vi­ra­hā­t e­va­mā­kā­śa­ma­pya­mū­rta­m­, TARVV-MK 435,13a­ta­ścā­na­nta­ra­mu­kta­m | TARV-MK 5.1.33ta­da­va­gā­hi­tvā­t ta­tsa­mī­pe pu­dga­la­va­ca­na­m | TARVV-MK 435,14 ta­dā­kā­śa­ma­va­gā­hya pudgalā vartante iti TARVV-MK 435,15ta­tsa­mī­pe teṣāṃ vacanaṃ kriyate | TARV-MK 5.1.34ā­kā­śa­gra­ha­ṇa­mā­dau dha­rmā­dī­nā­mā­dhā­ra­tvā­di­ti cet; na; lo­ka­vi­ni­ve­śa­syā­nā­di­tvā­t | TARVV-MK 435,17syā­nma­ta­m — dha­rmā­dī­nāṃ pa­ñcā­nā­ma­pi dra­vyā­ṇā­mā­kā­śa­m ādhāraḥ sā­dhā­ra­ṇaḥ­, ta­ta­sta­sya grahaṇaṃ sarveṣā- TARVV-MK 435,18mādau nyā­yya­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? lo­ka­vi­ni­ve­śa­syā­nā­di­tvā­t | nā'yaṃ ni­ya­mo­'­sti loka- TARVV-MK 435,19vi­ni­ve­śe ā­kā­śa­mā­dhā­raḥ i­ta­rā­ṇi dravyāṇi ā­dhe­yā­ni iti | kintu lo­ka­vi­ni­ve­śa­kra­ma e­vā­ya­ma- TARVV-MK 435,20nā­di­si­ddha iti nā­kā­śa­mā­dhā­raḥ | ā­di­ma­tāṃ hi ku­ṇḍa­ba­da­rā­dī­nāṃ dṛṣṭa ā­dhā­rā­dhe­ya­bhā­vaḥ | TARV-MK 5.1.35ā­rṣa­vi­ro­dha iti cet; na; ā­de­śa­va­ca­nā­t | TARVV-MK 435,21 syā­de­ta­t — ya­dyā­dhā­rā­dhe­ya­bhā­vo neṣyate TARVV-MK 435,22ya­du­kta­mā­rṣe — “­sva­pra­ti­ṣṭha­mā­kā­śa­m ā­kā­śa­pra­ti­ṣṭhaṃ ta­nu­vā­ta­va­la­yaṃ ta­nu­vā­ta­va­la­ya­pra­ti­ṣṭhaṃ gha­na­vā­ta­va­la­yaṃ ta­tpra­ti­ṣṭaṃ ghano- TARVV-MK 435,23da­dhi­va­la­ya­m­” i­tyā­di­, ta­dvi­ro­dhaḥ iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ā­de­śa­va­ca­nā­t ? TARVV-MK 435,24yadi e­kā­nte­nā­dhā­rā­dhe­ya­bhā­vo na syāt syā­dā­rṣa­vi­ro­dhaḥ­, yadā tu ‘­syā­dā­dhā­rā­dhe­ya­bhā­va iti TARVV-MK 435,25syā­nnā­dhā­rā­dhe­ya­bhā­vaḥ­’ iti ā­de­śa­va­ca­nā­di­ṣya­te tato nā­styā­rṣa­vi­ro­dhaḥ | ka­tha­mi­ti cet ? TARVV-MK 435,26ucyate — ā­kā­śā­dī­nāṃ dra­vyā­rthā­de­śā­t syā­dā­dhā­rā­dhe­ya­tvā­bhā­vo yataḥ pa­ryā­yā­rthi­ka­gu­ṇa­bhā­ve TARVV-MK 435,27dra­vyā­rthi­ka­prā­dhā­nyā­t pra­ti­ni­ya­tā­nā­di­pā­ri­ṇā­mi­ka­dra­vyā­rthe­nā­di­ṣṭā­nāmā­kā­śā­dī­nāṃ ṣa­ṇṇā­mā­dhā­rā- TARVV-MK 435,28dhe­ya­pa­ryā­yā­bhā­vaḥ | dra­vyā­rthi­ka­gu­ṇa­bhā­ve ca pa­ryā­yā­rthi­ka­prā­dhā­nyā­t ṣa­ṇṇā­ma­pi dra­vyā­ṇā­m ādi- TARVV-MK 435,29ma­ttvo­pa­pa­tte­rā­dhā­rā­dhe­ya­bhā­vo yujyate | ta­ta­sta­da­pe­kṣa­yā ā­dhā­rā­dhe­ya­bhā­va ārṣe praṇīta iti nāsti TARVV-MK 435,30virodhaḥ | athavā vya­va­hā­ra­nayā­de­śā­t syā­dā­dhā­rā­dhe­ya­tā­, ya­to­'­nā­di­pā­ri­ṇā­mi­ka­lo­ka­vi­ni- TARVV-MK 435,31ve­śe­'­pi vya­va­hā­ra evaṃ pravṛttaḥ ‘­ā­kā­śa­mā­dhā­raḥ anyāni dravyāṇi ā­dhe­yā­ni­’ iti | e­va­mbhū­ta­na­yā- TARVV-MK 435,32deśāt syā­da­nā­dhā­rā­dhe­ya­tā­, ya­to­'­nā­di­pā­ri­ṇā­mi­ka­lo­ka­vi­ni­ve­śa­syai­vaṃ­bhū­ta­tvā­t ‘­svā­tma­pra­ti­ṣṭhā­nye­va TARVV-MK 435,33sa­rva­dra­vyā­ṇi­’ iti | nanu ca vya­va­hā­ra­na­yā­pe­kṣa­yā ā­dhā­rā­dhe­ya­bhā­vā­bhyu­pa­ga­me a­na­va­sthā­pra­sa­ṅgaḥ — ghanoda- TARVV-MK 435,34dhi­va­la­ya­sya gha­na­vā­ta­va­la­ya­mā­dhā­raḥ­, gha­na­vā­ta­va­la­ya­sya ta­nu­vā­ta­va­laya­mā­dhā­raḥ­, ta­nu­vā­ta­va­la­ya­sya ākā- TARVV-MK 436,01śam, ā­kā­śa­syā­'­nya­t­, ta­syā­nya­t­, ta­syā­pya­nya­di­ti­; naiṣaḥ doṣaḥ; ā­kā­śa­sya sa­rva­ga­ta­tvā­t TARVV-MK 436,02a­na­nta­tvā­cca | yaddhi sa­rva­ga­ta­ma­na­ntaṃ ca tasya sarvatra sā­nni­dhyā­t ‘­ta­syā­pya­nya­t ta­syā­pya­nya­t­’ iti TARVV-MK 436,03vya­va­hā­rā­bhā­vā­t a­na­va­sthā nāsti | pa­ri­śe­ṣā­da­sa­rva­ga­ta­syā­nta­va­to mū­rti­ma­taḥ sā­va­ya­va­syai­ndri­ya­ka­sya TARVV-MK 436,04syā­da­na­va­sthā­, ta­dvi­pa­rī­ta­la­kṣa­ṇa­ñcā­kā­śa­m­, ato nā­stya­na­va­sthā | yadi sa­rva­ga­ta­tvā­di­la­kṣa­ṇa­syā­na­va­sthā TARVV-MK 436,05dṛṣṭā so­cya­tā­m­, nai­ṣo­cya­te tato vi­mu­cya­tā­ma­na­va­sthā­do­ṣa­ka­lpa­nā | ta­smā­nniḥ­pra­ti­dva­ndvaḥ pūrvokta TARVV-MK 436,06evāstu kra­ma­he­tuḥ | TARV-MK 5.1.36kā­lo­pa­saṃ­khyā­na­mi­ti cet; na; va­kṣya­mā­ṇa­la­kṣa­ṇa­tvā­t | TARVV-MK 436,07 syā­de­ta­t — kā­lo­'­pi kaścida- TARVV-MK 436,08jī­va­pa­dā­rtho­'­sti | a­ta­ścā­sti yadbhāṣye ba­hu­kṛ­tvaḥ “­ṣa­ḍdra­vyā­ṇi­” i­tyu­kta­m­, a­to­'­syo­pa- TARVV-MK 436,09saṃkhyānaṃ ka­rta­vya­mi­ti ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m­; va­kṣya­mā­ṇa­la­kṣa­ṇa­tvā­t | vakṣyate hi tasya la­kṣa­ṇa­mu- TARVV-MK 436,10pa­ri­ṣṭā­t | TARVV-MK 436,11atrāha “­sa­rva­dra­vya­pa­ryā­ye­ṣu ke­va­la­sya­” i­tye­va­mā­di­ṣu dra­vyā­ṇyu­ktā­ni kāni TARVV-MK 436,12tānīti ? a­tro­cya­te — TA-MK 5.2 dravyāṇi || TARV-MK 5.2.1sva­pa­ra­pra­tya­yo­tpā­da­vi­ga­ma­pa­ryā­yaiḥ drūyante dravanti vā tānīti dravyāṇi | TARVV-MK 436,14 svaśca paraśca TARVV-MK 436,15sva­pa­rau­, svaparau pratyayau yayoḥ tau sva­pa­ra­pra­tya­yau | u­tpā­da­śca vi­ga­ma­śco­tpā­da­vi­ga­mau sva­pa­ra­pra­tya­yau TARVV-MK 436,16u­tpā­da­vi­ga­mau yeṣāṃ te sva­pa­ra­pra­tya­yo­tpā­da­vi­ga­māḥ | ke punaste ? paryāyāḥ | dra­vya­kṣe­tra­kā­la­bhā­va- TARVV-MK 436,17lakṣaṇo bāhyaḥ pratyayaḥ paraḥ pratyayaḥ tasmin satyapi sva­ya­ma­ta­tpa­ri­ṇā­mo­'­rtho na pa­ryā­yā­nta­ra­m āska- TARVV-MK 436,18ndati iti | ta­tsa­ma­rthaḥ svaśca pratyayaḥ | tāvubhau saṃbhūya bhā­vā­nā­m u­tpā­da­vi­ga­ma­yoḥ hetū bhavataḥ TARVV-MK 436,19nā­nya­ta­rā­pā­ye ku­śū­la­stha­mā­ṣa-pa­cya­mā­no­da­ka­stha­gho­ṭa­ka­mā­ṣa­va­t | e­va­mu­bha­ya­he­tu­ko­tpā­da­vi­ga­maiḥ taistaiḥ TARVV-MK 436,20sva­pa­ryā­yaiḥ drūyante gamyante dravanti gacchanti tān pa­ryā­yā­ni­ti dra­vyā­ṇī­ti vya­pa­di­śya­nte | bhe­da­na­ya­va- TARVV-MK 436,21śāt ka­rtṛ­ka­rma­ṇo­rbhe­daṃ kṛtvā nirdeśaḥ kriyate sva­jā­tya­pa­ri­tyā­ge­nā­va­sthi­ti­ra­nva­yai­ru­pa­la­bdha­sva­rū­pā­ṇāṃ TARVV-MK 436,22mu­hu­rmu­hu­ru­tpā­dā­vi­ga­ma­vatāṃ ca bhe­do­pa­pa­tteḥ | yadā dravyāṇāṃ ka­rma­vi­va­kṣā tadā nyā­ya­prā­ptaḥ karmaṇi TARVV-MK 436,23yaḥ | yadā ka­rtṛ­vi­va­kṣā tadā ba­hu­lā­pe­kṣa­yā kartari yaḥ | athavā u­tpā­da­ka­vi­na­śva­ra­nā­nā­pa­ryā­yo­tpā­da- TARVV-MK 436,24vi­nā­śā­vi­cche­de­'­pi sā­nta­ti­ka­dra­vyā­rthā­de­śa­va­śe­na dra­va­ṇā­t ga­ma­nā­t saṃ­pra­tya­yā­d dravyāṇi | kuta etat ? TARVV-MK 436,25ga­tya­rthā­nāṃ jñā­nā­rtha­tvā­t | TARV-MK 5.2.2ivārthe vā ni­pā­ti­to dra­vya­śa­bdaḥ | TARVV-MK 436,26 athavā “dravyaṃ bhavye” itya- TARVV-MK 436,27nena ni­pā­ti­to dra­vya­śa­bdo ve­di­ta­vyaḥ | dru iva bha­va­tī­ti dravyam | ka u­pa­mā­rthaḥ ? dru iti dāru nāma TARVV-MK 436,28yathā agranthi ajihmaṃ dāru ta­kṣṇo­pa­ka­lpya­mā­naṃ tena tena a­bhi­la­ṣi­te­nā­kā­re­ṇa ā­vi­rbha­va­ti­, tathā TARVV-MK 436,29dra­vya­ma­pi ā­tma­pa­ri­ṇā­ma­ga­ma­na­sa­ma­rthaṃ pā­ṣā­ṇa­kha­na­no­da­ka­va­da­vi­bha­kta­ka­rtṛ­ka­ra­ṇa­mu­bha­ya­ni­mi­tta­va­śo­pa­nī­tā- TARVV-MK 436,30tmanā tena tena pa­ryā­ye­ṇa dru iva bha­va­tī­ti dra­vya­mi­tyu­pa­mī­ya­te | TARV-MK 5.2.3dra­vya­tvā­di­ti cet; na; ta­da­bhā­vā­t | TARVV-MK 436,31 syā­nma­ta­m — yathā da­ṇḍa­sa­mba­ndhā­t da­ṇḍī­tya­bhi­dhā­naṃ TARVV-MK 436,32pra­tya­ya­śca de­va­da­tte bhavati tathā dravyatvaṃ nāma sā­mā­nya­vi­śe­ṣo­'­sti pṛ­thi­vyā­di­ṣu dravyaṃ dra­vya­mi­ti TARVV-MK 436,33pra­tya­yā­bhi­dhā­nā­nu­pra­vṛ­tti­da­rśa­nā­t­, gu­ṇa­ka­rma­bhyo vyā­vṛ­ttyu­pa­la­bdhe­ścā­nu­mī­ya­mā­nā­nva­ya­vya­ti­re­kaḥ tena TARVV-MK 437,01yogād dravyaṃ na pa­ryā­ya­dra­va­ṇā­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ta­da­bhā­vā­t | yathā da­ṇḍa­sa­mba­ndhā­t prāk TARVV-MK 437,02de­va­da­tto jā­tyā­di­bhiḥ siddhaḥ | de­va­da­tta­saṃ­ba­ndhā­cca prāgdaṇḍo vṛ­tta­tva­drā­dhi­mā­di­bhiḥ pra­si­ddhaḥ­, ta­ta­sta­yoḥ TARVV-MK 437,03saṃbandho yuktaḥ | na ca tathā dra­vya­tva­yo­gā­t prāk dra­vya­mu­pa­la­bhya­te | ya­dyu­pa­la­bhye­ta saṃ­ba­ndha­ka­lpa­na­ma- TARVV-MK 437,04narthakaṃ syāt | dra­vya­tva­ma­pi dra­vya­saṃ­ba­ndhā­t prāṅ no­pa­la­bdha­sva­rū­pa­m­, ataḥ ta­yo­ra­sa­to­rna yuktaḥ saṃbandhaḥ | TARVV-MK 437,05astitve cā­bhyu­pa­ga­mya­mā­ne pṛ­tha­ga­nu­pa­la­bhya­mā­na­śa­kti­ka­yoḥ saṃ­ba­ndhe­'­pi na ta­ccha­kti­prā­du­rbhā­vo­'­sti­, yathā TARVV-MK 437,06jā­tya­ndha­yoḥ pṛ­tha­gda­rśa­na­śa­kti­vi­ra­hā­t­, na yo­ge­'­pi rū­pā­lo­ka­na­śa­kti­saṃ­bha­vaḥ | tathā dra­bya­dra­bya­tva­yo­ra­pi TARVV-MK 437,07dra­vya­pra­tya­yā­bhi­dhā­no­pa­ttya­sā­ma­rthye ta­tsaṃ­ba­ndhe­'­pi na sā­ma­rthya­m | tatra dravyaṃ tāvat prāk dra­vya­tva­sa­ma­vā- TARVV-MK 437,08yāt dra­vyā­tma­nai­va nātmani dra­vya­pra­tya­yā­bhi­dhā­na­yo­ru­tpā­da­ka­m | yadi syāt; dra­vya­tva­saṃ­ba­ndha­sya vaiyarthyaṃ TARVV-MK 437,09syāt | tathā dra­vya­tva­ma­pi prā­gdra­vya­sa­ma­vā­yā­t dra­vya­tvā­tma­nye­va na dra­vya­pra­tya­yā­bhi­dhā­na­ni­mi­tta­ma­sti | TARVV-MK 437,10mābhūd dra­vya­tva­sya dravyeṇa sa­ma­vā­ya­sya vai­ya­rthya­mi­ti a­ta­sta­yoḥ pṛ­tha­ga­nu­pa­la­bhya­mā­na­sā­ma­rthya­yoḥ saṃbandhe- TARVV-MK 437,11'pi na ta­tsā­ma­rthya­ma­sti i­tya­ve­maḥ na dra­vya­tva­yo­gā­d dra­vya­mi­ti | nanu ca dra­vya­tva­saṃ­ba­ndhā­t prāk dravya- TARVV-MK 437,12vya­pa­de­śo nāsti, asti tu tat, tataḥ sato dra­vya­tva­sya yuktaḥ saṃ­ba­ndhaḥ­; nai­ṣo­'­sti pa­ri­hā­raḥ | kutaḥ ? TARVV-MK 437,13sa­to­'­sa­ttvā­t | nahi taddravyaṃ sva­to­'­sti sa­ttā­yo­gā­de­va satsyāt sa ca nā­stī­tyu­kta­m | a­thā­sa­tā- TARVV-MK 437,14mapi saṃbandhaḥ syāt kha­ra­vi­ṣā­ṇā­dī­nā­ma­pi syāt | kiñca, dravyatvaṃ nāma sa­rva­ga­taḥ pa­dā­rthaḥ­, sa yadi TARVV-MK 437,15a­ta­dā­tma­ke­na saṃ­ba­ndhya­te gu­ṇa­ka­rma­bhiḥ­, kha­ra­vi­ṣā­ṇā­di­bhi­śca saṃ­ba­ndhye­ta­, na ceṣyate saṃbandhaḥ | atha TARVV-MK 437,16ta­dā­tma­ke­nai­va saṃ­ba­ndhya­te dra­vya­tva­saṃ­ba­ndho vyarthaḥ prāgapi ta­dā­tma­ka­tvā­t­, tataḥ svato dra­vya­si­ddhiḥ | TARVV-MK 437,17āha — sa­ma­vā­yi­kā­ra­ṇa­tvā­d dra­vya­tve­na dra­vya­me­va sa­mba­dhya­te na gu­ṇa­ka­rmā­ṇi nāpi kha­ra­vi­ṣā­ṇā- TARVV-MK 437,18dīni, dra­vya­tva­sya hi dra­vya­me­va sa­ma­vā­yi­kā­ra­ṇa­mi­ṣṭaṃ ne­ta­rā­ṇi iti | ucyate — TARVV-MK 437,19na, sva­to­'­si­ddha­tvā­t | yadi dra­vya­tvā­da­nya­ddra­vyaṃ sva­taḥ­si­ddhaṃ syāt a­ta­sta­tsa­ma­vā­yi­kā­ra­ṇa- TARVV-MK 437,20miti vya­pa­de­śā­rhaṃ syāt, na ca ta­tsva­taḥ­si­ddhaṃ ki­ñci­da­sti­, ataḥ sva­to­'­si­ddha­tvā­t na ta­tsa­ma­vā- TARVV-MK 437,21yi­kā­ra­ṇa­m | atha ta­tsva­to­'­si­ddha­ma­pi sa­ma­vā­yi­kā­ra­ṇaṃ kha­ra­vi­ṣā­ṇā­di­ṣu ko matsaraḥ ? a­thā­'­sa­ttvā­nna TARVV-MK 437,22sa­ma­vā­yi­kā­ra­ṇaṃ tāni; na­nva­sa­ttvā­d dra­vya­ma­pi dra­vya­tva­sya na sa­ma­vā­yi­kā­ra­ṇa­m | TARVV-MK 437,23kiñca, a­ta­sta­tsi­ddheḥ | yata eva dra­vya­tva­sya sa­ma­vā­yi­kā­ra­ṇaṃ dravyaṃ na gu­ṇa­ka­rmā­ṇi TARVV-MK 437,24a­ta­sta­ddra­vya­tvaṃ dravya eva sa­ma­vai­ti na gu­ṇa­ka­rmā­di­ṣu iti vi­va­kṣi­ta­m­, nanu ata eva dra­vyā­tmai­va TARVV-MK 437,25dra­vya­tva­m­, ā­bhya­nta­ro­'­rtho'­nā­di­pā­ri­ṇā­mi­kaḥ dra­vyā­pa­ri­tyā­gī na dravyād ba­hi­ra­nyaḥ sāmānya- TARVV-MK 437,26vi­śe­ṣā­khyaḥ i­tye­ta­tsi­ddhya­ti | TARVV-MK 437,27āha — vi­śe­ṣo­pa­la­bdhe­rdra­vya­me­va sa­ma­vā­yi­kā­ra­ṇaṃ dra­vya­tva­sya | ko viśeṣaḥ ? ā­śra­ya­bhā­vaḥ­, TARVV-MK 437,28yasmād dra­vya­mi­te­ra­ṣāṃ pa­dā­rthā­nā­mā­dhā­raḥ ucyate — na dra­vya­mā­śra­yaḥ sva­to­'­si­ddha­tvā­t | loke svataḥ- TARVV-MK 437,29siddha ā­dhe­yā­nā­mā­śra­yo bhavati yathā ghaṭo ja­lā­dī­nāṃ na tathā dra­vya­tvā­t pṛthak dravyaṃ sva­taḥ­si­ddha- TARVV-MK 437,30masti ya­dā­dhā­ro dra­vya­tva­sye­ti vya­pa­di­śye­ta | TARVV-MK 437,31kiñca, TARV-MK 5.2.4dra­vyā­bhi­dhā­nā­nu­pa­pa­tti­śca | TARVV-MK 437,32 yasya vādinā dra­vya­tva­yo­gā­t dra­vya­mi­tya­bhi­ma­taṃ tasya TARVV-MK 437,33dra­vya­mi­tya­bhi­dhā­naṃ no­pa­pa­dya­te | ka­tha­mi­ti cet ? ucyate — i­hā­'­bhe­de­na vā vya­pa­de­śaḥ syāt, TARVV-MK 437,34bhedena vā ? yadi a­bhe­de­na vya­pa­de­śaḥ­; yathā ya­ṣṭi­sa­ha­ca­ri­taḥ puruṣo ya­ṣṭi­ri­tyu­cya­te tathā dravyatva- TARVV-MK 437,35sa­ha­ca­ri­taṃ dra­vya­tva­mi­ti vya­pa­di­śye­ta na dra­vya­mi­ti | atha mataṃ dra­vya­tva­sya dra­vya­tva­mi­tya­bhi­dhā­na­ma­sti TARVV-MK 437,36dra­vya­mi­ti ca, tena dra­vya­tve­na dra­vya­mi­tya­mi­dhī­ya­mā­ne­na yogād dra­vya­mi­ti­; ta­di­da­ma­si­ddha­ma­si­ddhe­na TARVV-MK 438,01sādhyate | dra­vya­tva­sya dra­vya­mi­tya­bhi­dhā­naṃ kutaḥ ? svata eveti cet; dravye ko­'­pa­ri­to­ṣaḥ ? a­rthā­nta­rā- TARVV-MK 438,02diti cet; tatrāpi sa eva doṣaḥ, dravya­tvā­bhi­dhā­na­pra­sa­ṅga­śca | kuto hyetat — u­bha­ya­śa­bda­vā­cya­tve TARVV-MK 438,03dra­vya­tva­sya ta­dyo­gā­t dravye dra­vya­mi­tya­bhi­dhā­naṃ bhavati na dra­vya­tva­mi­ti | atha bhedena vya­pa­de­śaḥ­; TARVV-MK 438,04yathā ya­ṣṭi­ra­syā­stī­ti ya­ṣṭi­mā­ni­ti vya­di­śya­te­, evaṃ dra­vya­tva­ma­syā­stī­ti dra­vya­tva­va­ddra­vya­mi­tya­bhi­dhā­naṃ TARVV-MK 438,05pra­sa­jye­ta na dra­vya­mi­ti | atha ma­ta­me­ta­t — yathā śu­kla­gu­ṇa­yo­gā­t śuklaḥ paṭaḥ iti ma­tva­rthī­ya­sya TARVV-MK 438,06ni­vṛ­ttiḥ­, e­va­mi­hā­pi ma­tva­rthī­ya­syā­bhā­va iti; viṣama u­pa­nyā­saḥ | yujyate tatra ma­tva­rthī­ya­syā­bhā­vaḥ TARVV-MK 438,07gu­ṇa­va­ca­ne­bhyo ni­vṛ­tte­ra­nvā­khyā­ta­tvā­t | a­na­nvā­khyā­ne vā ‘­u­bha­ya­va­ca­nāḥ śu­klā­da­yaḥ­’ iti vyākara- TARVV-MK 438,08ṇā­bhyu­pa­ga­mā­t | ayaṃ tu dra­vya­tva­śa­bdo na gu­ṇa­va­ca­naḥ tena a­smā­nma­to­rni­vṛ­tti­rdu­ru­pa­pā­dā | TARVV-MK 438,09kiñca, tvasyāpi ni­vṛ­tti­rnā­nvā­khyā­tā tato dra­vya­mi­tya­bhi­dhā­naṃ no­pa­pa­dya­te | TARV-MK 5.2.5dra­vya­tvo­tpa­ttya­bhā­va­śco­bha­ya­thā doṣāt | TARVV-MK 438,10 dravyasya bhāvo dra­vya­tva­mi­ti tvasya co­tpa­tti­rna prāpnoti | TARVV-MK 438,11kutaḥ ? u­bha­ya­thā doṣāt | i­da­mi­ha saṃ­pra­dhā­rya­m-asau bhāvaḥ dravyasya ā­tma­bhū­to vā syāt, TARVV-MK 438,12a­nā­tma­bhū­to vā ? ya­dyā­tma­bhū­taḥ­; a­nā­di­pā­ri­ṇā­mi­ka­dra­vya­sya ā­tma­bha­va­ne tvasya vi­dhā­nā­t­, TARVV-MK 438,13nānyad dravyād dra­vya­tva­mi­ti saṃ­sa­rga­vā­da­hā­niḥ | atha a­rthā­nta­ra­bhū­taḥ­; dravyasya bhāvo dra­vya­tva­mi­ti TARVV-MK 438,14vigraho no­pa­pa­dya­te­, dra­vyā­nā­tma­bhū­ta­tvā­t dra­vya­tva­sya | na hi ghaṭasya bhāva iti paṭe vṛ­tti­ru­pa­pa­dya­te | TARVV-MK 438,15kiñca, dravyasya bhāvo dra­vya­tva­mi­ti yathā anyo bhāvaḥ tathā dra­vya­tva­syā­nyo bhāvaḥ syādvā, TARVV-MK 438,16na vā ? yadi nāsti; tasya sva­bhā­vā­bhā­vā­da­bhā­vaḥ syāt | a­thā­sti­; ta­smi­nna­bhi­dhe­ye tva­tto­tpa­tteḥ TARVV-MK 438,17dra­vya­tva­tva­mi­ti prā­pno­ti­, tathā sati a­na­va­sthā | atha ma­ta­me­ta­t — yathā a­ve­rmāṃ­sa­mi­ti vigṛhya TARVV-MK 438,18a­vi­ka­śa­bdā­du­tpa­tti­rbha­va­ti ā­vi­ka­mi­ti­, tathā dra­vya­tva­sya bhāva iti vigṛhya dra­vya­śa­bdā­de­va TARVV-MK 438,19tvo­tpa­tti­rbha­va­tī­ti­; nai­ta­dyu­kta­m­; a­rthā­nta­ra­vi­ṣa­ya­tvā­t | yujyate a­ve­rmāṃ­sa­ma­vi­ka­sya māṃ­sa­mi­ti TARVV-MK 438,20kevalo vi­gra­ha­bhe­do nā­rtha­bhe­da iti ekena vigrahaḥ a­pa­ra­smā­du­tpa­tti­ri­ti | iha tu dravya-dravya- TARVV-MK 438,21tva­śa­bda­yoḥ pa­dā­rthā­nta­ra­vi­ṣa­ya­tvā­t vi­gra­ha­bhe­de a­rtha­bhe­da iti nāsau nyāyaḥ ka­lpa­yi­tuṃ śakyaḥ | TARV-MK 5.2.6e­ka­syā­ne­ka­tra vṛ­ttya­bhā­vo ba­hu­tva­pra­sa­ṅgo vā | TARVV-MK 438,22 ta­ddra­vya­tva­me­ka­mi­tya­bhyu­pa­ga­mya­te tadvā- TARVV-MK 438,23dibhiḥ | ta­tka­tha­me­kaṃ ni­ra­va­ya­va­m a­ne­ka­tra pṛ­thi­vyā­dau va­rti­tu­mu­tsa­ha­te ? atha va­re­ta­; ba­hu­tva­me­vā­sya TARVV-MK 438,24syāt a­ne­ka­tra vṛtteḥ rū­pā­di­va­t | ā­kā­śa­va­de­kaṃ sat a­ne­ka­ma­va­gā­ha­ta iti cet; na; vai­ṣa­myā­t | TARVV-MK 438,25yujyate ma­hā­pa­ri­mā­ṇaṃ vi­ya­da­va­gā­ha­te sa­ka­la­mi­ti guṇānāṃ tu dra­vya­pa­dā­rtha­vi­ṣa­ya­tvā­t ka­tha­ma­ma­ha­ddra­vya­tvaṃ TARVV-MK 438,26kṛtsnaṃ veveṣṭi | e­ka­tva­saṃ­khyā­gu­ṇa­va­du­pa­cā­ra­to ma­ha­ttva­ma­sye­ti cet; ta­di­da­ma­si­ddhe­na sādhyate | TARVV-MK 438,27siddhasādhya­vya­va­sthā­śra­yā hi ka­thā­mā­rgāḥ | u­pa­ca­ri­ta­sya mu­khya­kā­rya­sā­dha­nā­śa­kte­śca | api ca TARVV-MK 438,28dra­vya­tve­na e­ka­mā­kā­śaṃ pra­de­śa­bhe­de­na tva­na­nta­mi­tī­ṣṭa­tvā­t dṛ­ṣṭā­ntā­bhā­vaḥ | TARV-MK 5.2.7nī­la­dra­vya­va­di­ti cet; na; a­si­ddha­tvā­t | TARVV-MK 438,29 syā­nma­ta­m — yathā nī­lī­dra­vya­me­ka­m a­ne­ka­śā­ṭī- TARVV-MK 438,30pa­ṭa­ka­mba­la­saṃ­ba­ndhi dṛṣṭaṃ tathaikaṃ dra­vya­tva­ma­pi a­ne­ka­dra­vya­saṃ­ba­ndhī­ti | tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? asiddha- TARVV-MK 438,31tvāt | naitat siddhaṃ śā­ṭī­pa­ṭa­ka­mba­le­ṣu e­ka­me­va nī­lī­dra­vya­mi­ti | yathā śā­ṭyā­di­bhe­daḥ tathā TARVV-MK 439,01ta­dra­ñja­ka­sya nī­lī­dra­vya­syā­pi bhe­do­pa­pa­tteḥ | e­ka­smi­nna­pi paṭe yanmadhye nī­lī­dra­vyaṃ na ta­tprā­nta­yoḥ­, TARVV-MK 439,02yacca prāntayoḥ na tanmadhye iti bhe­do­'­bhyu­pa­ga­nta­vyaḥ kimuta bhinneṣu dravyeṣu | nī­la­tva­va­di­ti cet; TARVV-MK 439,03na; tadapi sā­dhya­sa­ma­m | atha ma­ta­me­ta­t — TARV-MK 5.2.8dṛ­ṣṭā­ntā­bhā­ve­'­pi e­ka­tva­ma­sya si­ddha­ma­gni­va­di­ti cet; na; pra­ti­jñā­hā­neḥ | TARVV-MK 439,04 yathā agne- TARVV-MK 439,05ra­nya­smi­nnu­ṣṇe dṛṣṭānte a­sa­tya­pi auṣṇyam | e­va­ma­sa­tya­pi e­ka­smi­n a­ne­ka­saṃ­ba­ndhi­ni dṛṣṭānte TARVV-MK 439,06dra­vya­tva­sya dravyeṣu vṛttiḥ si­ddhya­tī­ti­; tadapi no­pa­pa­dya­te­; pra­ti­jñā­hā­neḥ | nanu dṛṣṭānto nāstīti TARVV-MK 439,07pra­ti­jñā­ya dṛṣṭāntaṃ bru­va­ta­ste pratijñā hīyate | kiñca, yu­ktya­bhā­ve­'­pi yadi dra­vya­tva­me­ka­ma­ne­ka­saṃ­ba­ndhī­ti TARVV-MK 439,08manyate svata eva dravyaṃ dra­vya­mi­ti kasmānna pra­ti­pa­dya­te ? sa­ma­vā­yā­di­ti cet; na; tasya pra­tyu­kta­tvā­t | TARV-MK 5.2.9gu­ṇa­saṃ­drā­vo dra­vya­mi­ti cet; na; ekānte do­ṣo­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 439,09 syādetad — gu­ṇa­saṃ­drā­vo dra­vya­mi­tye- TARVV-MK 439,10ta­lla­kṣa­ṇa­ma­na­va­dya­m | guṇaiḥ saṃ­drū­ya­te prāpyate guṇānvā saṃ­dra­va­ti prāpnoti iti dra­vya­mi­ti­; tanna; kiṃ TARVV-MK 439,11kā­ra­ṇa­m ? ekānte do­ṣo­pa­pa­tteḥ | ka­tha­mi­ti cet ? ucyate — guṇebhyo dravyam anyadvā syāt, TARVV-MK 439,12a­na­nya­dvā ? ya­dya­na­nya­ta­; ka­rtṛ­ka­rma­bhe­dā­bhā­vā­t nirdeśo no­pa­pa­dya­te | api ca, e­kā­ntā­na­nya­tve TARVV-MK 439,13hi guṇā eva vā syuḥ, dra­vya­me­va vā | yadi guṇā eva; dra­vyā­bhā­ve ta­da­vi­nā­bhā­vi­nāṃ gu­ṇā­nā­ma­pi TARVV-MK 439,14ni­rā­dhā­ra­tvā­da­bhā­vaḥ syāt | atha dra­vya­me­va­; e­va­ma­pi a­la­kṣa­ṇa­tvā­t kha­ra­vi­ṣā­ṇa­tva­ka­lpa­nā dravyasya TARVV-MK 439,15syāt | a­thā­nya­tvaṃ gṛhyeta e­va­ma­pye­kā­nte­na pṛ­tha­gbhā­ve sva­rū­pa­śū­nya­tvaṃ syāt | a­bhyu­pa­ga­myo­cya­te TARVV-MK 439,16guṇaiḥ saṃ­drū­ya­te dra­vya­mi­ti lakṣaṇaṃ no­pa­pa­dya­te­; guṇānāṃ ni­ṣkri­ya­tve dravyaṃ pra­tyā­bhi­mu­khye­na dravaṇā- TARVV-MK 439,17bhāvāt | “­di­kkā­lā­vā­kā­śaṃ ca kri­yā­va­dbhyo vai­dha­rmyā­t ni­ṣkri­yā­ṇi | etena karmāṇi guṇāśca vyākhyātāḥ TARVV-MK 439,18niḥkriyāḥ | ” iti va­ca­nā­t | guṇān saṃ­dra­va­ti iti ca lakṣaṇaṃ no­pa­pa­dya­te TARVV-MK 439,19niḥ­kri­ya­dra­vyā­ṇāṃ guṇān prati dra­va­ṇā­bhā­vā­t | TARVV-MK 439,20kiñca, sva­to­'­si­ddha­tvā­t | yathā vāṭī­pa­ri­kṣe­pā­di­la­kṣa­ṇā­n grā­mā­dī­n sva­taḥ­si­ddhā­n de­va­da­ttaḥ TARVV-MK 439,21siddhaḥ prāpnoti na tathā guṇāḥ sva­taḥ­si­ddhāḥ santi yān prā­pnu­yā­d dravyam | TARVV-MK 439,22āha — pā­ka­ja­da­rśa­nā­t tatsiddhiḥ | pā­rthi­ve­ṣu pa­ra­mā­ṇu­ṣu a­gni­saṃ­yo­gā­t au­ṣṇyā­pe­kṣā­t TARVV-MK 439,23śyā­mā­dyu­cche­de­na ra­ktā­dyā­ra­mbhe ca nanu prāpyate gu­ṇai­rdra­vya­m | ucyate — nanu yu­ta­si­ddha­tva­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 439,24yadi dra­vya­ma­va­ti­ṣṭha­te rū­pā­da­yo vi­na­śya­nti prā­du­rbha­va­nti ca | nanu yu­ta­si­ddhā dra­vya­rū­pā­da­ya i­tyā­sa­kta­m | TARVV-MK 439,25atha a­yu­ta­si­ddhāḥ sa­ma­vā­ya­saṃ­ba­ndhā­t iti ma­ta­m­; nanu dra­vya­va­tta­nni­tya­tva­pra­sa­ṅgaḥ | evaṃ sati TARVV-MK 439,26a­yu­ta­si­ddhi­rbha­va­ti — yadā rū­pā­da­ya­sta­dā dravyaṃ yadā dravyaṃ tadā rū­pā­da­ya iti, nanvevaṃ sati yathā dravyaṃ TARVV-MK 439,27nityaṃ tathā rū­pā­da­yo­'­pi nityāḥ yathā rū­pā­dī­nā­ma­ni­tya­tvaṃ tathā dra­vya­sye­ti prāptaṃ tu­lya­vṛ­tti­tva­m | TARVV-MK 439,28kiñca, vi­ro­dhā­t pa­ṇḍi­ta­mū­rkha­va­t | yadi paṇḍito na mūrkhaḥ atha mūrkho na paṇḍitaḥ tathā yadi TARVV-MK 439,29sa­ma­vā­ya­saṃ­ba­ndhā­t dra­vyā­da­yu­ta­si­ddhāḥ rū­pā­da­yaḥ na vi­na­kṣya­nti na vo­tpa­tsya­nte | atha vi­na­śya­ntyu- TARVV-MK 439,30tpadyante ca nā­'­yu­ta­si­ddhāḥ | a­tha­vā­, a­yu­ta­si­ddhā­śca nāma rū­pā­da­yaḥ vi­na­śya­nti u­tpa­dya­nte TARVV-MK 439,31ca dravyaṃ cā­va­ti­ṣṭha­ta iti ku­ta­styo­'­yaṃ nyāyaḥ | na ca gu­ṇai­drū­ya­te gamyate u­pa­la­bhya­te taditi TARVV-MK 439,32dra­vya­m­, kasmāt ? a­rthā­nta­ra­tvā­t | na hi ghaṭena paṭa u­pa­la­bhya­te a­nya­tvā­t | a­tho­pa­la­bhya­te TARVV-MK 439,33dra­vya­gu­ṇa­la­kṣa­ṇa­bhe­da­ka­lpa­nā­vi­ro­dhaḥ | TARVV-MK 440,01āha — bhede eva u­pa­la­bhyo­pa­la­mbha­ka­bhā­vo dṛṣṭaḥ a­gni­dhū­mā­di­ṣu­, nā­'­bhe­de svātmani vṛtti- TARVV-MK 440,02vi­ro­dhā­t | na hya­ṅgu­lya­gra­mā­tmā­naṃ spṛśati iti ? ucyate — yujyate a­gni­dhū­mā­di­ṣu bhi­nne­ṣve­va TARVV-MK 440,03la­kṣya­la­kṣa­ṇa­bhā­vaḥ pṛ­tha­ksi­ddha­rū­pa­tvā­t | na ca dra­vya­gu­ṇā­nāṃ pṛthak pra­si­ddha­rū­pa­tā vya­ti­re­ke­ṇa TARVV-MK 440,04a­nu­pa­la­bdheḥ | TARVV-MK 440,05ya­cco­kta­m — svātmani vṛ­tti­vi­ro­dha iti; ta­da­pye­kā­nta­gra­ha­ṇā­t sūktaṃ na bhavati | dṛśyate hi TARVV-MK 440,06svā­tma­nya­pi vṛttiḥ yathā pradīpaḥ svātmānaṃ pra­kā­śa­ya­ti­, na tasya sva­rū­pa­pra­kā­śa­ne pra­dī­pā­nta­ra­ma­pe­kṣa­te | TARVV-MK 440,07ya­dya­pe­kṣe­ta­; pa­ṭā­di­va­da­pra­kā­śa­ka­tva­me­vā­'­sya syāt | TARVV-MK 440,08kiñca, tasya ta­ttva­syo­pa­de­ṣṭā svātmānaṃ vetti vā, na vā ? yadi na vetti; sva­va­ca­na­vi­ro­dhaḥ — TARVV-MK 440,09“­ā­tma­nyā­tma­ma­na­soḥ saṃ­yo­ga­vi­śe­ṣā­t ā­tma­pra­tya­kṣa­m | ” iti va­ca­nā­t | TARVV-MK 440,10a­sa­rva­jña­tva­pra­sa­ṅga­śca | ya­dyā­tmā­na­me­vā­sau na vetti katham i­ta­ra­dvi­jā­nī­yā­t ta­to­'­sya svapara- TARVV-MK 440,11vi­śe­ṣā­na­bhi­jña­tvā­t a­sa­rva­jña­tvaṃ pra­sa­jya­te | atha vetti; nanu svātmani vṛ­tti­vi­ro­dhā­t iti pra­ti­jñā­taṃ TARVV-MK 440,12hīyate | tasmāt svātmani vṛ­ttya­vi­ro­dhā­t dra­vyā­tma­kā eva paryāyāḥ dravyaṃ la­kṣa­ya­ntī­ti TARVV-MK 440,13sā­dhū­kta­m | TARVV-MK 440,14yo hi manyate — gu­ṇa­sa­mu­dā­ya­mā­traṃ dravyaṃ nā­to­'­nya­t ki­ñci­di­ti­; tasyāpi gu­ṇa­saṃ­drā­vo dra­vya­mi­ti TARVV-MK 440,15e­ta­lla­kṣa­ṇaṃ no­pa­pa­dya­te | kutaḥ ? ka­rtṛ­ka­rma­bhe­dā­bhā­vā­de­va | gu­ṇa­sa­mu­dā­ya­mā­tra­dra­vya­vā­di­no hi vādino na TARVV-MK 440,16guṇāḥ pṛthak santi nāpi sa­mu­dā­yaḥ ta­to­'­nyo­'­sti yeṣāṃ ku­ta­ści­t bhedāt ka­rtṛ­ka­rma­bhā­vo bhavet | TARVV-MK 440,17nanu cā­'­bhe­de­'­pi ka­rtṛ­ka­rma­bhā­vo dṛṣṭaḥ yathā ātmānaṃ pradīpaḥ pra­kā­śa­ya­ti iti, tatrāpi ka­tha­ñci­d TARVV-MK 440,18bhedena bha­vi­ta­vya­m­, bhā­su­ra­sya rūpasya dravyasya ca syād bhe­da­da­rśa­nā­t | yadi sa­rva­thai­vā­'­bhe­daḥ syāt; TARVV-MK 440,19sarvaṃ dravyaṃ bhā­su­ra­rū­paṃ syād bhā­su­ra­sya ca dravyasya sa­rva­dai­va tādrūpyaṃ pra­sa­jye­ta | dṛśyate ca TARVV-MK 440,20māṣā­di­bhā­vaḥ | TARVV-MK 440,21na ca sa­mu­dā­ya­ka­lpa­nā yujyate guṇānāṃ pṛ­tha­ksva­rū­pā­nu­pa­la­bdheḥ | dṛśyate mā­ṣā­dī­nāṃ TARVV-MK 440,22pṛ­tha­gu­pa­la­bhya­mā­na­rū­pā­ṇāṃ sa­mu­dā­yaḥ | nāpi gu­ṇa­ka­lpa­no­pa­pa­dya­te­, guṇyate vi­śe­ṣya­te yai­ra­rthā­ste guṇāḥ TARVV-MK 440,23vi­śe­ṣa­ṇā­nī­tya­rthaḥ | na ca guṇinaṃ viśeṣyaṃ ka­ñci­da­nta­re­ṇa guṇānāṃ guṇatvaṃ bhavati | TARVV-MK 440,24kiñca, sa­mu­dā­yo gu­ṇe­bhyo­'­nyo vā syāt, ananyo vā, a­va­kta­vyo vā ? a­nya­tvā­na­nya­tva­yoḥ TARVV-MK 440,25vihitā doṣāḥ | ya­dya­va­kta­vyaḥ­; sva­va­ca­na­vi­ro­dhaḥ pra­sa­jya­te | yadi sa­mu­dā­yo­'­sti nā­va­kta­vyaḥ­, atha TARVV-MK 440,26a­va­kta­vyo na sa­mu­dā­yo­'­sti­, sataḥ saṃ­jño­pa­pa­tteḥ­, a­va­kta­vya­sya ca sa­rva­vā­ggo­ca­rā­tya­ye ni­rā­tma­ka­tva­pra­sa- TARVV-MK 440,27ṅgāt iti śi­ṣṭe­ta­ra­va­ca­na­va­t a­nya­tvo­pa­pa­tte­śca | yadi va­kta­vya­la­kṣa­ṇā guṇāḥ sa­mu­dā­yo na vaktavya- TARVV-MK 440,28la­kṣa­ṇaḥ­; nanu ca la­kṣa­ṇa­bhe­dā­da­nya­tvaṃ siddham | TARVV-MK 440,29kiñca, rū­pā­di­pa­ra­mā­ṇu­sa­mu­dā­ya­mā­tra­tve tuṭyādeḥ dha­rmā­nta­ra­syā­'­prā­du­rbhā­vā­t­, a­ṇū­nā­ma­tī- TARVV-MK 440,30ndri­ya­sva­bhā­va­vya­ti­kra­mā­bhā­vā­t dṛ­śya­mi­daṃ bhrā­nti­rū­paṃ syāt | sa­tya­me­ve­da­mi­ti cet, pra­tya­kṣā­nu- TARVV-MK 440,31mānayoḥ ta­dā­bhā­sa­yo­śca a­vi­śe­ṣa­pra­sa­ṅgaḥ syāt | TARVV-MK 441,01‘dravyaṃ bhavye’ i­tya­ya­ma­pi dra­vya­śa­bdaḥ kā­nta­vā­di­nāṃ na saṃ­bha­va­ti­; sva­to­'­si­ddha­sya dravyasya TARVV-MK 441,02bha­vyā­rthā­saṃ­bha­vā­t | saṃ­sa­rga­vā­di­na­stā­va­t gu­ṇa­ka­rma­sa­ttā­dra­vya­tvā­di­sā­mā­nya­vi­śe­ṣe­bhyo dra­vya­syā­tya­nta- TARVV-MK 441,03manyatve kha­ra­vi­ṣā­ṇa­ka­lpa­sya sva­to­'­si­ddha­tvā­t na bha­va­na­kri­yā­yāḥ kartṛtvaṃ yujyate | parataḥ si­ddhi­ra­pi TARVV-MK 441,04sva­to­'­si­ddha­sya na saṃ­bha­va­ti kha­ra­vi­ṣā­ṇa­va­t | gu­ṇa­sa­mu­dā­ya­mā­tra­tve­'­pi sa­mu­dā­ya­sya saṃvṛtyā kalpi- TARVV-MK 441,05ta­syā­'­sa­ttvā­t guṇānāṃ ca pratyekaṃ a­nu­pa­labhyatvāt ta­da­vya­ti­re­kā­ccā­'­sa­ttva­mi­ti bha­va­na­kri­yā­yāḥ TARVV-MK 441,06kartṛtā du­ru­pa­pā­dā | a­ne­kā­nta­vā­di­na­stu gu­ṇa­saṃ­drā­vo dra­vya­m­, dravyaṃ bhavya iti co­pa­pa­dya­te­, paryāyi- TARVV-MK 441,07pa­ryā­ya­yoḥ ka­tha­ñci­dbhe­do­pa­pa­tte­ri­tyu­ktaṃ pu­ra­stā­t | TARV-MK 5.2.13dha­rmā­di­sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇyā­dba­hu­va­ca­na­m | TARVV-MK 441,08 prakṛtāḥ dha­rmā­da­yo bahavaḥ ta­tsā­mā­nā­dhi­ka- TARVV-MK 441,09raṇyād ba­hu­va­ca­ne­na nirdeśa kriyate | dha­rmā­dī­nye­va dravyāṇi nā­nyā­nī­ti | TARV-MK 5.2.14pu­lli­ṅga­pra­sa­ṅga iti cet; na; ā­vi­ṣṭa­li­ṅga­tvā­t | TARVV-MK 441,10 syā­de­ta­t — yadi ta­tsā­mā­nā­dhi- TARVV-MK 441,11ka­ra­ṇyā­dba­hu­va­ca­naṃ kriyate tata eva pu­lli­ṅga­ma­pi prāpnoti iti | te hi a­jī­va­kā­yā uktāḥ pulliṅgā TARVV-MK 441,12iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ā­vi­ṣṭa­li­ṅga­tvā­t | āviṣṭo hyayaṃ dra­vya­śa­bdaḥ va­ca­nā­di­va­t svaliṅgaṃ TARVV-MK 441,13na jahāti | TARVV-MK 441,14ananta­ra­tvā­cca­tu­rṇā­me­va dra­vya­vya­pa­de­śa­pra­sa­ṅga a­nyā­vā­pārtha­mi­da­mu­cya­te — TA-MK 5.3 jīvāśca || TARVV-MK 441,16jī­va­śa­bdo vyā­khyā­tā­rthaḥ | TARV-MK 5.3.1jī­va­tvā­di­ti cet; na; pra­ti­ṣi­ddha­tvā­t | TARVV-MK 441,17 syā­de­ta­t — jīvatva nāma sā­mā­nya­vi­śe­ṣo­'­sti TARVV-MK 441,18tena yogāt jīvā iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pra­ti­ṣi­ddha­tvā­t | dra­vya­tva­va­da­sya pra­ti­ṣe­dho TARVV-MK 441,19ve­di­ta­vyaḥ | kiñca, TARV-MK 5.3.2a­na­va­sthā­pra­ti­jñā­hā­ni­do­ṣa­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 441,20 yo jī­va­tva­saṃ­yo­gā­jjī­va iti pra­tya­yā­bhi­dhā­ne kalpa- TARVV-MK 441,21yati sa praṣṭavyaḥ — jīvatve kena yogāt pra­tya­yā­bhi­dhā­na­vṛ­tti­ri­ti ? tatrāpi anyata eveti cet; TARVV-MK 441,22a­na­va­sthā­pra­sa­ṅgaḥ | a­thā­'­na­va­sthā­do­ṣo mā­klṛ­pa­t iti jīvatve svata eva vṛ­tti­ra­bhyu­pa­ga­mya­te­; nanu TARVV-MK 441,23pra­ti­jñā­hā­ni­ste a­rthā­nta­ra­saṃ­sa­rgā­t sarvatra vṛ­tti­ri­ti­, ta­dva­jjī­ve­'­pi syāt | TARVV-MK 441,24atha ma­ta­me­ta­t — jīvatve pra­dī­pa­va­t svata eva vṛ­tti­ri­ti­; jīve ko­'­pa­ri­to­ṣaḥ | āha — pa­dā­rthā­nta- TARVV-MK 441,25ra­tvā­de­va jī­va­jī­va­tva­yoḥ na jī­va­tva­va­t jīve svataḥ pra­tya­yā­bhi­dhā­na­si­ddhiḥ­, yasmāt na pa­dā­rthā­nta­ra- TARVV-MK 441,26dharmaḥ pa­dā­rthā­nta­re bha­vi­tu­ma­rha­ti pa­dā­rthā­nta­ra­tvā­de­va­, anyathā pa­dā­rtha­saṃ­ka­ra­pra­sa­ṅgaḥ­, sa ca nāsti, TARVV-MK 441,27ato nā­na­va­sthā­pra­ti­jñā­hā­ni­do­ṣau sta iti | ucyate — na pa­dā­rthā­nta­ra­tvā­si­ddheḥ | yadi jī­va­jī­va­tva­yoḥ TARVV-MK 441,28pa­dā­rthā­nta­ra­tva­ma­bha­vi­ṣya­t api tarhi dha­rma­saṃ­ka­rā­bhā­vo­'­se­tsya­t | na tu pa­dā­rthā­nta­ra­tva­ma­sti ityuktaṃ TARVV-MK 441,29pu­ra­stā­t ‘­sva­to­'­si­ddha­tvā­t­’ iti | TARVV-MK 441,30kiñca, pra­ti­jñā­hā­ni­ste pra­sa­ja­ti yadi pa­dā­rthā­nta­ra­dha­rmaḥ pa­dā­rthā­nta­re na bha­ve­t­; sattāyāḥ TARVV-MK 441,31saditi pra­tya­yā­bhi­dhā­na­he­tu­tva­la­kṣa­ṇo dharmaḥ dra­vya­gu­ṇa­ka­rma­su na syāt | atha yo­ge­'­pi sa­tpra­tya­yā­bhi- TARVV-MK 441,32dhā­na­he­tu­tvaṃ sattāyā eveti cet; na santi dra­vya­gu­ṇa­ka­rmā­ṇi sa­tpra­tya­yā­bhi­dhā­na­he­tu­tva­vi­ra­hā­t TARVV-MK 441,33kha­ra­vi­ṣā­ṇa­va­t i­tyā­sa­kta­m | tataḥ si­ddha­me­ta­t — jī­va­na­kri­yo­pa­la­kṣi­ta­dra­vya­vi­śe­ṣa­vi­ṣa­yā­'­nā­di­pā­ri- TARVV-MK 441,34ṇāmikī jī­va­saṃ­jñe­ti | TARV-MK 5.3.3dra­vya­la­kṣa­ṇa­yo­gā­ddra­vyā­ṇī­ti cet; na; ni­ya­mā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 442,01 syā­nma­ta­m “­u­tpā­da­vya­ya­dhrau­vya­yu­ktaṃ TARVV-MK 442,02sat” iti dra­vya­la­kṣa­ṇaṃ va­kṣya­te­, tena yogād dha­rmā­dī­nāṃ dravyatvaṃ siddhaṃ nā­rthoṃ­'­ne­na dra­vya­saṃ­khyā- TARVV-MK 442,03nena iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ni­ya­mā­rtha­tvā­t | ni­ya­mā­rtho­'­ya­mā­ra­mbhaḥ | dha­rmā­'­dha­rmā­'­'­kā­śa- TARVV-MK 442,04pudgalā jīvāśca va­kṣya­mā­ṇa­la­kṣa­ṇe­na kālena saha ṣaḍeva dra­vyā­ṇī­ti | tenānyavā­di­pa­ri­ka­lpi­tā­nāṃ TARVV-MK 442,05di­gā­dī­nāṃ nivṛttiḥ siddhā | ka­tha­mi­ti cet ? ucyate — pṛ­thi­vya­pte­jo­vā­yu­ma­nāṃ­si pu­dga­la­dra­vye anta- TARVV-MK 442,06rbhavanti rū­pa­ra­sa­ga­ndha­spa­rśa­va­ttvā­t | vā­yo­rma­na­sa­śca rū­pā­di­yo­gā­bhā­va iti cet; na; rū­pā­di­ma­ttvā­t | TARVV-MK 442,07vā­yu­stā­va­t rū­pā­di­mā­n spa­rśa­va­ttvā­t gha­ṭā­di­va­t | ca­kṣu­rā­di­ka­ra­ṇa­grā­hya­tvā­bhā­vā­t rū­pā­dya­bhā­va iti TARVV-MK 442,08cet; na; pa­ra­mā­ṇvā­di­ṣu a­ti­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 442,09ma­no­'­pi dvividhaṃ dra­vya­ma­no bhā­va­ma­na­śce­ti | tatra bhā­va­ma­no jñānaṃ tasya jī­va­gu­ṇa­tvā­dā­tma­nya- TARVV-MK 442,10ntarbhāvaḥ | dra­vya­ma­na­śca rū­pā­di­yo­gā­t pu­dga­la­dra­vya­vi­kā­raḥ | ta­dyo­gā­bhā­vo­'­nu­pala­bhya­tvā­t iti TARVV-MK 442,11cet; pa­ra­mā­ṇvā­di­ṣu vi­dha­rma­sva­pi vṛtteḥ saṃ­śa­ya­he­tu­tva­m | TARVV-MK 442,12rū­pā­di­ma­nma­no jñā­no­pa­yo­ga­ka­ra­ṇa­tvā­t ca­kṣu­ri­ndri­ya­va­t | amū­rte­'­pi śabde jñā­no­pa­yo­ga­ka­ra­ṇa­tva- TARVV-MK 442,13da­rśa­nā­t vya­bhi­cā­rī he­tu­ri­ti cet; na; tasya pau­dga­li­ka­tvā­t mū­rti­ma­ttvo­pa­pa­tteḥ | pa­ra­mā­ṇvā­dī­nā- TARVV-MK 442,14ma­tī­ndri­ya­tve­'­pi rū­pā­di­ma­tkā­rya­da­rśa­nā­t rū­pā­di­ma­ttva­ma­nu­mī­ya­te na tathā vāyūnāṃ manasāṃ ca TARVV-MK 442,15rū­pā­di­ma­tkā­rya­mu­pa­la­bhya­te ya­to­'­va­sī­ya­te rū­pā­di­ma­ttva­me­ṣā­mi­ti cet; na; te­ṣā­ma­pi ta­du­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 442,16sarveṣāṃ pa­ra­mā­ṇū­nāṃ sa­rva­rū­pā­di­ma­tkā­rya­tva­prā­pti­yo­gya­tā­bhyu­pa­ga­mā­t | na ca kecit pā­rthi­vā­di­jā­ti- TARVV-MK 442,17vi­śe­ṣa­yu­ktāḥ pa­ra­mā­ṇa­vaḥ santi; jā­ti­saṃ­ka­re­ṇa ā­ra­mbha­da­rśa­nā­t | di­śo­'­pyā­kā­śe a­nta­rbhā­vaḥ TARVV-MK 442,18ā­di­tyo­da­yā­dya­pe­kṣa­yā ā­kā­śa­pra­de­śa­pa­ṅa­kti­ṣu ita i­da­mi­ti vya­va­hā­ro­pa­pa­tteḥ | TARV-MK 5.3.4jīvā iti ba­hu­va­ca­naṃ vai­vi­dhya­khyā­pa­nā­rtha­m | TARVV-MK 442,19 jīvā iti ba­hu­va­ca­naṃ kriyate vai­vi­dhya­khyā- TARVV-MK 442,20pa­nā­rtha­m | vividhā hi jīvāḥ saṃ­sā­ri­ṇo mu­ktā­śce­ti | saṃ­sā­ri­ṇo­'­pi ga­tī­ndri­yā­di­ca­tu­rda­śa­mā­rga­ṇā- TARVV-MK 442,21sthā­na­vi­ka­lpā­t mi­thyā­dṛ­ṣṭyā­di­ca­tu­rda­śa­gu­ṇa­sthā­na­bhe­dā­t sū­kṣma­bā­da­rā­di­ca­tu­rda­śa­jī­va­sthā­na­vi­ka­lpā­cca TARVV-MK 442,22vividhāḥ | muktāśca e­ka­dvi­triḥ­ca­tuḥ­saṃ­khye­yā­saṃ­khye­yā­na­nta­sa­ma­ya­si­ddha­pa­ryā­ya­bhe­dā­śra­yā­t mu­kti­he­tu­śa­rī­rā- TARVV-MK 442,23kā­rā­nu­vi­dhā­yi­sva­kṣe­tra­pa­ra­kṣe­trā­va­gā­ha­nā­di­bhe­dā­cca vividhāḥ | TARV-MK 5.3.5e­ka­yo­ga iti cet; na; jī­vā­nā­me­va pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 442,24 syā­nma­ta­m — eka eva yogaḥ kartavyaḥ TARVV-MK 442,25dravyāṇi jīvā iti | evaṃ ca sati ca­śa­bdā­ka­ra­ṇā­t la­dhvi­ti­; tanna; ki kā­ra­ṇa­m ? jī­vā­nā­me­va TARVV-MK 442,26pra­sa­ṅgā­t | tathā sati jīvā eva dravyāṇi na dha­rmā­dī­ni i­tya­ni­ṣṭa­mā­sa­jya­te | TARV-MK 5.3.6ba­hu­va­ca­nā­di­ti cet; na; u­kta­tvā­t | TARVV-MK 442,27 syā­de­ta­d — dra­vyā­ṇī­ti ba­hu­va­ca­nā­t dha­rmā­dī­nāṃ TARVV-MK 442,28jīvānāṃ ca dra­vya­saṃ­jñā si­ddhya­tī­ti­; tanna, kiṃ kā­ra­ṇa­m ? u­kta­tvā­t | u­kta­me­ta­t ‘jīvā iti bahu- TARVV-MK 442,29vacanaṃ vai­vi­dhya­khyā­pa­nā­rtha­m­’ iti | ta­tsā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇyā­t dravyāṇi iti ba­hu­va­ca­naṃ nyā­ya­prā­pta­m iti TARVV-MK 442,30iti na tato dha­rmā­di­ga­tiḥ | TARV-MK 5.3.7a­dhi­kā­rā­di­ti cet; na; u­kta­tvā­t | TARVV-MK 442,31 syā­de­ta­t — “­a­jī­va­kā­yāḥ gha­rmā­dha­rmā­kā­śa­pu­dga­lāḥ­” TARVV-MK 442,32 i­tya­jī­vā­dhi­kā­rā­t e­ka­yo­ge­'­pi jī­vā­jī­va­yo­rdra­vya­saṃ­jñā setsyati iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 442,33jī­vā­va­ba­ddha­tvā­t | dra­vya­śa­bdo­'­yaṃ jī­vā­va­ba­ddha iti jī­vā­nā­me­va dra­vya­saṃ­jñā prāpnoti | TARV-MK 5.3.8sa­tya­pya­dhi­kā­re ya­tnā­bhā­vā­cca | TARVV-MK 443,01 a­nu­va­rta­mā­nā api vidhayo na cā­nu­va­rta­nā­de­va bhavanti | kiṃ TARVV-MK 443,02tarhi ? ya­tnā­dbha­va­ntī­ti | jī­vā­nā­me­va dra­vya­saṃ­jñā syāt a­jī­vā­nāṃ na syāt ya­tnā­bhā­vā­t | tataḥ TARVV-MK 443,03pṛ­tha­kyo­ga­gra­ha­ṇaṃ nyāyyam | evaṃ ca kṛtvā ca­śa­bdo­'­pya­rtha­vā­n bhavati | TARVV-MK 443,04uktānāṃ dravyāṇāṃ vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­ttya­rtha­mā­ha — TA-MK 5.4 ni­tyā­va­sthi­tā­nya­rū­pā­ṇi || TARV-MK 5.4.1ni­tya­śa­bdo dhrau­vya­va­ca­naḥ | TARVV-MK 443,06 ayaṃ ni­tya­śa­bdaḥ dhrau­vya­va­ca­no ve­di­ta­vyaḥ | nerdhruve tyo'nvā- TARVV-MK 443,07khyātaḥ | kiṃ pu­na­ri­ha ni­tya­tva­m ? TARV-MK 5.4.2ta­dbhā­vā­vya­yo ni­tya­tva­m | TARVV-MK 443,08 yena bhāvena u­pa­la­kṣi­taṃ dravyaṃ tasya bhā­va­syā­'­vya­yo ni­tya­tva­mu- TARVV-MK 443,09cyate | vakṣyate “­ta­dbhā­vā­vya­yaṃ ni­tya­m­” iti | dha­rmā­dī­ni dravyāṇi ga­ti­he­tu­tvā­di­vi­śe­pa­la­kṣa- TARVV-MK 443,10ṇa­dra­vyā­rthā­de­śā­t a­sti­tvā­di­sā­mā­nya­la­kṣa­ṇa­dra­vyā­rthā­de­śā­cca ka­dā­ci­da­pi na vya­ya­ntī­ti TARVV-MK 443,11nityāni | TARV-MK 5.4.3i­ya­ttā­na­ti­vṛ­tte­ra­va­sthi­tā­ni | TARVV-MK 443,12 dha­rmā­dī­ni paḍapi dravyāṇi ka­dā­ci­da­pi paḍiti iyattvaṃ TARVV-MK 443,13nā­ti­va­rta­nte­, ta­to­'­va­sthi­tā­nī­tyu­cya­nte | a­tha­vā­, dha­rmā­dha­rma­lo­kā­kā­śai­ka­jī­vā­nāṃ tu­lyā­saṃ­khye­ya­pra­de- TARVV-MK 443,14śa­tva­m­, a­lo­kā­kā­śa­sya pu­dga­lā­nāṃ cā­'­na­nta­pra­de­śa­tva­mi­tye­ta­di­ya­ttva­m­, ta­syā­na­ti­vṛ­tteḥ avasthi- TARVV-MK 443,15tānīti vya­pa­di­śya­nte | TARV-MK 5.4.4ga­tā­rtha­tvā­da­va­kta­vya­mi­ti cet; na; pa­ri­ṇā­mā­ne­ka­tvā­t | TARVV-MK 443,16 syā­nma­ta­m — ni­tya­va­ca­ne­nai­va TARVV-MK 443,17ga­tā­rtha­tvā­t a­va­sthi­tā­nī­ti na va­kta­vya­m­, na hi ni­tya­tva­ma­ti­kra­myā­va­sthi­tva­ma­stī­ti­; tanna; kiṃ TARVV-MK 443,18kā­ra­ṇa­m ? pa­ri­ṇā­mā­ne­ka­tvā­t | dha­rmā­dī­nā­ma­ne­kaḥ pa­ri­ṇā­mo­'­sti ga­ti­sthi­tyu­pa­gra­hā­di­pa­ryā­yo­tpā­da­vya- TARVV-MK 443,19ya­vya­va­sthi­ti­la­kṣa­ṇaḥ | ataḥ kim ? a­mu­ṣmi­n pa­ri­ṇā­mā­ne­ka­tve­'­pi na mū­rti­ma­ttvo­pa­yo­ga­pa­ri­ṇā­mo TARVV-MK 443,20bhavati dha­rmā­dha­rma­kā­lā­kā­śā­nā­m­, nāpi jī­vā­nā­ma­ce­ta­na­tva­m­, pu­dga­lā­nāṃ ca a­mū­rta­tva­m TARVV-MK 443,21a­va­sthi­ta­va­ca­nā­t | TARV-MK 5.4.5vi­ro­dhā­da­yu­kta­mi­ti cet; na; u­bha­ya­na­ya­sa­dbhā­vā­t | TARVV-MK 443,22 syā­de­ta­t — pa­ri­ṇā­mā­ne­ka­tvaṃ ye­pā­mi­ṣṭa- TARVV-MK 443,23ma­va­sthi­ta­tvaṃ ceti e­ta­dvi­ru­ddha­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? u­bha­ya­na­ya­sa­dbhā­vā­t | dha­rmā­dī­nāṃ TARVV-MK 443,24sarveṣāṃ dravyāṇāṃ dra­vyā­rthi­ka­pa­ryā­yā­rthi­kā­'­nya­ta­ra­gu­ṇa­pra­dhā­na­bhā­vā­rpa­ṇā­bhe­dā­t sthi­tyu­tpa­tti­ni­ro- TARVV-MK 443,25dhā­tma­ka­ma­vi­ru­ddha­m | TARV-MK 5.4.6a­va­sthi­ta­vi­śe­ṣa­ṇaṃ vā ni­tya­gra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 443,26 a­tha­vā­, ni­tya­gra­ha­ṇa­mi­da­ma­va­sthi­ta­vi­śe­ṣa­ṇaṃ TARVV-MK 443,27vi­jñā­ya­te | yathā ga­ma­nā­ga­ma­nā­dya­ne­ka­pa­ryā­ya­sa­dbhā­ve­'­pya­bhī­kṣṇa­pra­ja­lpa­na­sa­dbhā­vā­t ‘­ni­tya­pra­ja­lpi­to TARVV-MK 443,28de­va­da­ttaḥ­’ i­tyu­cya­te­, ta­tho­bha­ya­kā­ra­ṇa­va­śo­pa­nī­to­tpā­da­ni­ro­dha­saṃ­bha­ve­'­pi a­mū­rta­tvā­di­sva­bhā­vaṃ kadā- TARVV-MK 443,29cidapi dha­rmā­dha­rmā­dī­ni na ja­ha­tī­ti ni­tyā­va­sthi­tā­nī­tyu­cya­nte | TARV-MK 5.4.7kri­yā­va­ttva­ni­vṛ­ttya­rtha­ma­va­sthi­ta­va­ca­na­mi­ti cet; na; niḥ­kri­yā­ṇī­tyā­mnā­ta­tvā­t | TARVV-MK 443,31syā­de­ta­t — pa­ri­spa­ndā­tmi­kā­yāḥ kriyāyāḥ ni­vṛ­ttya­rtha­ma­va­sthi­ta­va­ca­na­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? niṣkri- TARVV-MK 443,32yā­ṇī­tyā­mnā­ta­tvā­t | TARV-MK 5.4.8a­rū­pa­gra­ha­ṇaṃ dra­vya­sva­ta­ttva­ni­rjñā­nā­rtha­m | TARVV-MK 444,01 a­rū­pa­gra­ha­ṇaṃ kriyate dra­vya­sva­ta­ttva­ni­rjñā­nā­rtha­m | TARVV-MK 444,02na vidyate rūpaṃ yeṣāṃ tā­nya­rū­pā­ṇi | rū­pa­vyu­dā­sā­tta­da­vi­nā­bhā­vi­nāṃ ra­sā­dī­nā­ma­pi vyudāso vedi- TARVV-MK 444,03tavyaḥ | a­rū­pā­ṇi a­mū­rtā­nī­ti yāvat | TARV-MK 5.4.9vṛttau pa­ñca­va­ca­nā­t ṣa­ḍdra­vyo­pa­de­śa­vyā­ghā­ta iti cet; na; a­bhi­prā­yā­'­pa­ri­jñā­nā­t | TARVV-MK 444,05syā­nma­ta­m — vṛttāvuktam — “­a­va­sthi­tā­ni dha­rmā­dī­ni na hi ka­dā­ci­tpa­ñca­tvaṃ vya­bhi­ca­ra­nti­” iti, TARVV-MK 444,06tataḥ ṣa­ḍdra­vyā­ṇī­tyu­pa­de­śa­sya vyāghāta iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­bhi­prā­yā­pa­ri­jñā­nā­t | a­ya­ma­bhi- TARVV-MK 444,07prāyo vṛ­tti­kā­ra­sya — “­kā­la­śca­” iti pṛthag dra­vya­la­kṣa­ṇaṃ kālasya va­kṣya­te­, tada­na­ve­kṣya adhi- TARVV-MK 444,08kṛtāni pañcaiva dra­vyā­ṇī­ti ṣa­ḍdra­vyo­pa­de­śā­vi­ro­dhaḥ | TARVV-MK 444,09yathā sarveṣāṃ dravyāṇāṃ ni­tyā­va­sthi­tā­ni i­tye­ta­t sā­dhā­ra­ṇaṃ lakṣaṇaṃ tathā a­rū­pa­tva­ma­pi TARVV-MK 444,10prā­pta­m­, a­ta­sta­da­pa­vā­dā­rtha­mā­ha — TA-MK 5.5 rūpiṇaḥ pudgalāḥ || TARV-MK 5.5.1rū­pa­śa­bda­syā­'­ne­kā­rtha­tve mū­rti­pa­ryā­ya­gra­ha­ṇaṃ śā­stra­sā­ma­rthyā­t | TARVV-MK 444,12 rū­pa­śa­bdo­'­ne­kā­rthaḥ | kvacid TARVV-MK 444,13dravye vartate — go­rū­pā­ṇi go­dra­vyā­ṇi ityarthaḥ | kvacit svabhāve vartate — “­cai­ta­nyaṃ pu­ru­ṣa­sya sva­rū­pa­m­” TARVV-MK 444,14 svabhāva ityarthaḥ | kva­ci­da­bhyā­se va­rta­te­, da­śa­rū­pa­ma­dhya­ya­naṃ kāryam — da­śa­vā­rā­na­bhyā­saḥ kārya TARVV-MK 444,15ityarthaḥ | kva­ci­cchru­tau vartate — svaṃ rūpaṃ śabdasya svā śru­ti­ri­tya­rthaḥ | kva­ci­nma­hā­bhū­te­ṣu vartate — “rūpaṃ catvāri TARVV-MK 444,16ma­hā­bhū­tā­ni u­pā­dā­ya rūpaṃ ceti | ” iti | kvacit gu­ṇa­vi­śe­ṣe vartate — ca­kṣu­rgra­ha­ṇa­yo­gyo yo'rtha- TARVV-MK 444,17sta­drū­pa­mi­ti | kva­ci­nmū­rti­pa­ryā­ya­va­ca­naḥ — rū­pi­dra­vyaṃ mū­rti­ma­d — dra­vya­mi­tya­rthaḥ | tatreha mū­rti­pa­ryā­ya­va­ca­no TARVV-MK 444,18rū­pa­śa­bdo gra­hī­ta­vyaḥ | kutaḥ ? śā­stra­sā­ma­rthyā­t | a­rha­tpro­kte hi ga­ṇa­dha­rā­va­dhā­ri­te śraute śāstre- TARVV-MK 444,19a­bhi­hi­ta­m — “­rū­pi­dra­vyaṃ mū­rti­dra­vya­m­” iti | tasmāt rūpiṇaḥ pudgalā mū­rti­ma­ntaḥ pudgalā TARVV-MK 444,20ityarthaḥ | kāpunaḥ mūrtiḥ ? TARV-MK 5.5.2rū­pā­di­saṃ­sthā­na­pa­ri­ṇā­mo mūrtiḥ | TARVV-MK 444,21 rū­pa­mā­di­rye­ṣāṃ ta ime rū­pā­da­yaḥ | ke punaste ? rū­pa­ra­sa- TARVV-MK 444,22ga­ndha­spa­rśāḥ­, pa­ri­ma­ṇḍa­la­tri­ko­ṇa­ca­tu­ra­srā­ya­ta­ca­tu­ra­srā­di­rā­kṛ­tiḥ saṃ­sthā­na­m­, tai rū­pā­di­bhiḥ TARVV-MK 444,23saṃ­sthā­nai­śca pa­ri­ṇā­mo mū­rti­ri­tyā­khyā­ya­te | TARV-MK 5.5.3gu­ṇa­vi­śe­ṣava­ca­na­gra­ha­ṇaṃ vā | TARVV-MK 444,24 athavā rū­pa­mi­tya­ne­na gu­ṇa­vi­śe­ṣo gṛhyate ca­kṣu­rgra­ha­ṇa­yo­gyaḥ | TARV-MK 5.5.4ra­sā­dya­gra­ha­ṇa­mi­ti cet; na; ta­da­vi­nā­bhā­vā­t ta­da­nta­rbhā­va­si­ddheḥ | TARVV-MK 444,25 syā­de­ta­t — gu­ṇa­vi­śe­ṣa- TARVV-MK 444,26grahaṇe sati ra­sā­dī­nā­ma­gra­ha­ṇaṃ pra­sa­kta­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ta­da­vi­nā­bhā­vā­t ta­da­nta­rbhā­va­si­ddheḥ | TARVV-MK 444,27rū­pā­vi­nā­bhā­vi­no hi ra­sā­da­yo rū­pa­gra­ha­ṇe­na gṛhyante | TARV-MK 5.5.5i­no­'­nu­tpa­tti­ra­bhe­dā­di­ti cet; na; ka­tha­ñci­d vya­ti­re­ka­si­ddheḥ | TARVV-MK 444,28 syā­dā­kū­ta­m — sati bhede ina TARVV-MK 444,29u­tpa­tti­rdṛ­ṣṭā yathā da­ṇḍo­'­syā­stī­ti daṇḍīti | na ca tathā rūpaṃ dra­vyā­dbhi­nna­ma­sti tasyaiva rū­pā­di­pa­ryā­ya- TARVV-MK 444,30pa­ri­ṇā­mā­t | tata ina u­tpa­tti­rno­pa­pa­dya­te ‘­rū­pa­me­ṣā­ma­sti te rū­pi­ṇaḥ­’ iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 444,31ka­tha­ñci­dvya­ti­re­ka­si­ddheḥ | yadyapi pu­dga­la­dra­vyā­da­na­nya­drū­paṃ ta­tpa­ri­ṇā­mā­t, dra­vyā­rthā­de­śā­d vya­ti­re­ke­ṇā­'- TARVV-MK 444,32nu­pa­la­bdheḥ | tathāpi pa­ryā­yā­rthi­ka­na­ya­vi­va­kṣā­vi­jṛ­mbhi­taiḥ rū­pa­vi­nā­śe pu­dga­lā­va­sthā­nā­t utpādyā- TARVV-MK 445,01nu­tpā­dya­tvā­d ā­di­ma­da­nā­di­ma­ttvā­t anva­ya­vya­ti­re­ka­rū­pa­vā­gvi­jñā­na­vṛ­tti­he­tu­tvā­di­tye­va­mā­di­bhiḥ TARVV-MK 445,02hetubhiḥ ka­tha­ñci­d vya­ti­re­kaḥ si­ddhya­tī­ti ta­da­pe­kṣa inaḥ prā­du­rbhā­vaḥ siddhaḥ | TARV-MK 5.5.6tenaiva vya­pa­de­śā­cca | TARVV-MK 445,03 a­na­nya­tve­'­pi loke vya­pa­de­śo dṛṣṭaḥ ‘­ā­tma­vā­n ātmā, TARVV-MK 445,04sā­ra­vā­n vṛkṣaḥ’ iti | nahi ā­tma­no­'­nya ā­tmā­sti­, nāpi vṛ­kṣā­da­nyaḥ sāraḥ, tathāpi vya­pa­de­śo TARVV-MK 445,05dṛśyate | e­va­mi­ha a­na­nya­tve­'­pi vya­pa­de­śo ve­di­ta­vyaḥ | TARV-MK 5.5.7pudgalā iti ba­hu­va­ca­naṃ bhe­da­pra­ti­pā­da­nā­rtha­m | TARVV-MK 445,06 pudgalā iti ba­hu­va­ca­naṃ kriyate | kiṃ TARVV-MK 445,07pra­yo­ja­na­m ? bhe­da­pra­ti­pā­da­nā­rtha­m | bhinnā hi pudgalāḥ pa­ra­mā­ṇa­bhe­dā­t ska­ndha­bhe­dā­cca | ta­dvi­ka­lpā TARVV-MK 445,08u­pa­ri­ṣṭā­dva­kṣya­nte | TARVV-MK 445,09atrāha — kiṃ pu­dga­la­va­ddha­rmā­dī­nya­pi dravyāṇi pratyekaṃ bhinnāni iti ? a­tro­cya­te — TA-MK 5.6 ā ā­kā­śā­de­ka­dra­vyā­ṇi || TARV-MK 5.6.1a­bhi­vi­dhā­vā­ṅpra­yo­gaḥ | TARVV-MK 445,11 a­bhi­vi­dhi­ra­bhi­vyā­ptiḥ­, ta­smi­nna­rthe a­ya­mā­ṅ pra­yu­jya­te­, te­nā­'­'- TARVV-MK 445,12kā­śa­syā­pi e­ka­dra­vya­tvaṃ saṃ­kī­rti­taṃ bhavati | yadi hi ma­ryā­dā­yāṃ gṛhyate ā­kā­śa­syā­nta­rbhā­vo na TARVV-MK 445,13syāt | sau­trī­mā­nu­pū­rvī­mā­śri­tya i­da­mu­ktaṃ tena dha­rmā­dha­rmā­kā­śā­ni gṛhyante | TARV-MK 5.6.2e­ka­śa­bdaḥ saṃ­khyā­va­ca­naḥ | TARVV-MK 445,14 a­nyā­'­sa­hā­yā­dya­ne­kā­rtha­saṃ­bha­ve­'­pya­ya­me­ka­śa­bdaḥ saṃ­khyā­va­ca­no TARVV-MK 445,15draṣṭavyaḥ | TARV-MK 5.6.3ta­tsaṃ­ba­ndhā­d dra­vya­śa­bda­syai­ka­va­ca­na­pra­sa­ṅga iti cet; na; dha­rmā­dya­pe­kṣa­yā ba­hu­tva­si­ddheḥ | TARVV-MK 445,17syā­nma­ta­m — ya­dya­ya­me­ka­śa­bdaḥ saṃ­khyā­va­ca­naḥ tena sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇyā­d dra­vya­śa­bda­syā­pye­ka­va­ca­na­me­va TARVV-MK 445,18prā­pno­tī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? dha­rmā­dya­pe­kṣa­yā ba­hu­tva­si­ddheḥ | dha­rmā­dī­ni bahūni dravyāṇi tada- TARVV-MK 445,19pekṣayā ba­hu­va­ca­naṃ yujyate e­ka­syā­ne­kā­rtha­pra­tyā­ya­na­śa­kti­yo­gā­t | TARV-MK 5.6.4e­kai­ka­mi­tya­stu la­ghu­tvā­t | TARVV-MK 445,20 atra ka­ści­dā­ha — ‘ā ā­kā­śā­de­kai­ka­m­’ ityeva tā­va­da­stu TARVV-MK 445,21sū­tra­m­; kutaḥ ? la­ghu­tvā­t | kathaṃ dra­vya­ga­tiḥ ? TARV-MK 5.6.5pra­si­ddha­tvā­d dra­vya­ga­tiḥ | TARVV-MK 445,22 dha­rmā­dī­ni ṣa­ḍdra­vyā­ṇi iti pra­si­ddha­ma­to dra­vya­ga­ti­rbha­va­ti­, TARVV-MK 445,23ta­smā­da­na­rtha­kaṃ dra­vya­gra­ha­ṇa­mi­ti | TARV-MK 5.6.6na vā dra­vyā­pe­kṣa­yai­ka­tva­khyā­pa­nā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 445,24 na vā­na­rtha­ka­m | kiṃ kā­ra­ṇa­m ? dra­vyā­pe­kṣa­yā TARVV-MK 445,25e­ka­tva­khyā­pa­nā­rtha­tvā­t | e­kai­ka­mi­tyu­kte na jñāyate kiṃ dravyataḥ kṣetrataḥ bhāvata iti ? a­to­'­sa­nde­hā­rthaṃ TARVV-MK 445,26dra­vya­gra­ha­ṇaṃ kriyate | te­nā­'­ya­ma­rtho gṛhyate — ga­ti­sthi­ti­pa­ri­ṇā­mi­vi­vi­dha­jī­va­pu­dga­la­dra­vyā­ne­ka­pa­ri­ṇā­ma- TARVV-MK 445,27ni­mi­tta­tve­na satyapi bhāvato ba­hu­tve­, sati ca pra­de­śa­bhe­dā­da­saṃ­khye­ya­kṣe­tra­tve dha­rma­dra­vya­ma­dha­rma­dra­vyaṃ ca TARVV-MK 445,28dravyata e­kai­ka­me­va | a­va­gā­hya­ne­ka­dra­vya­vi­vi­dhā­va­gā­ha­na­ni­mi­tta­tve­na a­na­nta­bhā­va­tve­'­pi pra­de­śa­bhe­dā­t TARVV-MK 445,29sati cā­na­nta­kṣe­tra­tve dravyataḥ e­ka­me­vā­kā­śa­mi­ti na jī­va­pu­dga­la­va­de­ṣāṃ ba­hu­tva­m­, nāpi dha­rmā­di­va­t TARVV-MK 445,30jī­va­pu­dga­lā­nā­me­ka­dra­vya­tva­m | yadi hi syāt, dṛṣṭasya kri­yā­kā­ra­ka­bhe­da­sya iṣṭasya ca saṃ­sā­ra­mo­kṣa- TARVV-MK 445,31kri­yā­vi­sta­ra­sya virodhaḥ syāt | TARVV-MK 445,32āha kā­la­dra­vyaṃ kim e­ka­ma­ne­ka­mi­ti ? u­tta­ra­tra tasya nirṇayo vakṣyate | TARVV-MK 445,33a­dhi­kṛ­tā­nā­me­vai­ka­dra­vyā­ṇāṃ vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­ttya­rtha­mi­da­mu­cya­te — TARVV-MK 446,01TA-MK 5.7 ni­ṣkri­yā­ṇi ca || TARV-MK 5.7.1u­bha­ya­ni­mi­ttā­pe­kṣaḥ pa­ryā­ya­vi­śe­ṣo dravyasya de­śā­nta­ra­prā­pti­he­tuḥ kriyā | TARVV-MK 446,03 a­bhya­nta­raṃ kriyā- TARVV-MK 446,04pa­ri­ṇā­ma­śa­kti­yu­ktaṃ dra­vya­m­, bāhyaṃ ca no­da­nā­bhi­ghā­tā­dya­pe­kṣyo­tpa­dya­mā­naḥ pa­ryā­ya­vi­śe­ṣaḥ dravyasya de­śā­nta­ra- TARVV-MK 446,05prā­pti­he­tuḥ kriyetyupa­di­śya­te | u­bha­ya­ni­mi­tta iti vi­śe­ṣa­ṇaṃ dra­vya­sva­bhā­va­ni­vṛ­ttya­rtha­m | yadi hi dravya- TARVV-MK 446,06svabhāvaḥ syāt pa­ri­ṇā­mi­no dra­vya­syā­'­nu­para­ta­kri­ya­tva­pra­sa­ṅgaḥ | dravyasya pa­ryā­ya­vi­śe­ṣa iti viśe- TARVV-MK 446,07ṣaṇam a­rthā­nta­ra­bhā­va­ni­vṛ­ttya­rtha­m | yadi hi kriyā dra­vyā­da­rthā­nta­ra­bhū­tā syāt dravyasya ni­śca­la­na­tva­pra- TARVV-MK 446,08saṅgaḥ | de­śā­nta­ra­prā­pti­he­tu­ri­ti vi­śe­ṣa­ṇaṃ jñā­nā­di­rū­pā­di­ni­vṛ­ttya­rtha­m | TARV-MK 5.7.2tasyāḥ prā­di­vṛ­ttyā a­nya­pa­dā­rtha­ga­tiḥ | TARVV-MK 446,09 tasyāḥ kriyāyāḥ prā­di­vṛ­ttyā a­nya­pa­dā­rtha­ga­ti­rbha- TARVV-MK 446,10vati — ni­ṣkrā­ntā­ni kriyāyāḥ ni­ṣkri­yā­ṇī­ti | TARV-MK 5.7.3ni­ṣkri­ya­tvā­du­tpā­dā­bhā­va iti cet; na; a­nya­tho­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 446,11 syā­de­ta­t — dha­rmā­dī­ni dravyāṇi TARVV-MK 446,12yadi ni­ṣkri­yā­ṇi ta­ta­ste­ṣā­m utpādo na bhavet | kri­yā­pū­rva­ko hi gha­ṭā­dī­nā­mu­tpā­do dṛṣṭaḥ, utpādā- TARVV-MK 446,13bhāvācca vya­yā­bhā­va iti sa­rva­dra­vyā­ṇā­mu­tpā­dā­di­tri­ta­ya­rū­pa­ka­lpa­nā­vyā­ghā­ta iti; tanna; kiṃ TARVV-MK 446,14kā­ra­ṇa­m ? a­nya­tho­pa­pa­tteḥ | kri­yā­ni­mi­tto­tpā­dā­bhā­ve­'­pi eṣāṃ dha­rmā­dī­nā­ma­nya­tho­tpā­daḥ kalpyate | TARVV-MK 446,15ta­dya­thā­, dvividha utpādaḥ — sva­ni­mi­ttaḥ­, pa­ra­pra­tya­ya­śca | sva­ni­mi­tta­stā­va­t a­na­ntā­nā­ma­gu­ru­la­ghu­gu­ṇā­nā- TARVV-MK 446,16mā­ga­ma­prā­mā­ṇyā­da­bhyu­pa­ga­mya­mā­nā­nāṃ ṣa­ṭsthā­na­pa­ti­ta­yā vṛddhyā hānyā ca va­rta­mā­nā­nāṃ sva­bhā­vā­de­ṣā- TARVV-MK 446,17mutpādo vyayaśca | pa­ra­pra­tya­yo­'­pi a­śvā­de­rga­ti­sthi­tya­va­gā­ha­na­he­tu­tvā­t­, kṣaṇe kṣaṇe teṣāṃ bhedāt TARVV-MK 446,18ta­ddhe­tu­tva­ma­pi bhi­nna­mi­ti pa­ra­pra­tya­yā­pe­kṣa utpādo vi­nā­śa­śca vya­va­hri­ya­te | TARV-MK 5.7.4ni­ṣkri­ya­tvā­t ga­ti­sthi­tya­va­gā­ha­na­kri­yā­he­tu­tvā­bhā­va iti cet; na; va­lā­dhā­na­mā­tra­tvā- di­ndri­ya­va­t | TARVV-MK 446,20 syā­de­ta­t — ya­dye­tā­ni ni­ṣkri­yā­ṇi ga­ti­sthi­tya­va­gā­ha­na­kri­yā­he­tu­tva­me­ṣāṃ no­pa­pa­dya­te | TARVV-MK 446,21kri­yā­va­nti hi ja­lā­dī­ni ma­tsyā­dī­nāṃ ga­tyā­di­ni­mi­ttā­ni dṛṣṭāni iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? balā- TARVV-MK 446,22dhā­na­mā­tra­tvā­t i­ndri­ya­va­t | yathā di­dṛ­kṣo­śca­kṣu­ri­ndri­yaṃ rū­po­pa­la­bdhau ba­lā­dhā­na­mā­tra­mi­ṣṭaṃ na tu cakṣuṣaḥ TARVV-MK 446,23ta­tsā­ma­rthya­m i­ndri­yā­nta­ro­pa­yu­kta­sya ta­da­bhā­vā­t | yathā vā, ā­yuḥ­saṃ­kṣa­yā­t ātmani śa­rī­rā­nni­ṣkrā­nte TARVV-MK 446,24sa­da­pī­ndri­ya­m rū­pā­dyu­pa­la­bdhau samarthaṃ na bha­va­ti­, tato jñāyate ātmana e­vai­ta­tsā­ma­rthya­m i­ndri­yā­ṇāṃ tu TARVV-MK 446,25ba­lā­dhā­na­mā­tra­tva­mi­ti, tathā sva­ya­me­va ga­ti­sthi­tya­va­gā­ha­na­pa­ryā­ya­pa­ri­ṇā­mi­nāṃ jī­va­pu­dga­lā­nāṃ dharmā- TARVV-MK 446,26dha­rmā­kā­śa­dra­vyā­ṇi ga­tyā­di­ni­rvṛ­ttau ba­lā­dhā­na­mā­tra­tve­na vi­va­kṣi­tā­ni na tu svayaṃ kri­yā­pa­ri­ṇā­mī­ni | TARVV-MK 446,27kutaḥ pu­na­re­ta­de­va­mi­ti cet ? ucyate — TARV-MK 5.7.5dra­vya­sā­ma­rthyā­t | TARVV-MK 446,28 yathā ā­kā­śa­ma­ga­ccha­t sa­rva­dra­vyaiḥ saṃ­ba­ddha­m­, na cāsya sā­ma­rthya­ma­nya- TARVV-MK 446,29syāsti | tathā ca ni­ṣkri­ya­tve­'­pye­ṣāṃ ga­tyā­di­kri­yā­ni­rvṛ­ttiṃ prati ba­lā­dhā­na­mā­tra­tva­ma­sā­dhā­ra­ṇa­ma­va­se­ya­m | TARV-MK 5.7.6ca­śa­bdo­'­bhi­hi­ta­saṃ­ba­ndhā­rthaḥ | TARVV-MK 446,30 caśabdaḥ kriyate a­bhi­hi­tā­nā­me­ka­dra­vyā­ṇāṃ saṃ­ba­ndhā­rthaḥ | TARVV-MK 446,31ato dha­rmā­'­dha­rmā­kā­śā­nāṃ ni­ṣkri­ya­tva­ni­ya­mā­jjī­va­pu­dga­lā­nāṃ svataḥ pa­ra­ta­śca kri­yā­pa­ri­ṇā­mi­tvaṃ TARVV-MK 446,32siddham | TARVV-MK 447,01atra ka­ści­dā­ha — ātmā sa­rva­ga­ta­tvā­nni­ṣkri­yaḥ­, kri­yā­he­tu­guṇa­sa­ma­vā­yā­t paratra kriyā- TARVV-MK 447,02he­tu­ri­ti­; ta­tpra­ti­vi­dhā­nā­rtha­mā­ha — TARV-MK 5.7.7dravyasya kri­yā­pa­ri­ṇā­mi­no­'­rthā­nta­re ta­tpa­ri­ṇā­ma­sā­ma­rthyaṃ vā­yu­va­t | TARVV-MK 447,03 yathā vāyuḥ svayaṃ TARVV-MK 447,04kri­yā­pa­ri­ṇa­ta­tvā­t va­na­spa­tau kri­yā­ni­mi­ttaṃ tathā ātmanaḥ kri­yā­pa­ryā­ya­sva­bhā­va­sya vī­ryā­nta­rā­ya­jñā­nā- TARVV-MK 447,05va­ra­ṇa­kṣa­ya­kṣa­yo­pa­śa­mā­ṅgo­pā­ṅga­nā­ma­lā­bhā­va­ṣṭa­mbhe sati vi­hā­yo­ga­ti­nā­mo­da­yā­pā­di­ta­śa­kti­vi­śe­ṣe ca TARVV-MK 447,06sati vra­jyā­ma­nu­ti­ṣṭha­to ha­stā­di­ṣu kri­yo­tpa­tti­ryu­ktā­, na tu ni­ṣkri­ya­syā­tma­naḥ paratra kri­yā­he­tu­tvaṃ yuktam | TARVV-MK 447,07tatra ya­du­kta­m — “­ā­tma­saṃ­yo­ga­pra­ya­tnā­bhyāṃ haste karma” i­tye­ta­da­pā­kī­rṇa­m | ka­tha­mi­ti TARVV-MK 447,08cet ? ucyate — TARV-MK 5.7.8a­ta­tpa­ri­ṇā­ma­sya ta­da­bhā­vo vyo­ma­va­t | TARVV-MK 447,09 yathā vyomno ni­ṣkri­ya­sya gha­ṭā­di­ṣu satyapi TARVV-MK 447,10saṃyoge na kri­yā­he­tu­tva­m­, tathā ātmano ni­ṣkri­ya­sya satyapi saṃyoge ha­stā­di­ṣu na kri­yā­he­tu­tvaṃ TARVV-MK 447,11yuktam | kiñca, TARV-MK 5.7.9ubhayoḥ ni­ṣkri­ya­tvā­t | TARVV-MK 447,12 ya­tho­bha­yo­rjā­tya­ndha­yoḥ sambandhe na da­rśa­na­śa­kti­prā­du­rbhā­vo­'­sti TARVV-MK 447,13tathā ā­tma­saṃ­yo­ga­pra­ya­tna­yoḥ ni­ṣkri­ya­tvā­t kri­yā­he­tu­tva­ma­yu­kta­m | kathaṃ niḥ­kri­ya­tva­mi­ti cet ? TARVV-MK 447,14ucyate — “­di­kkā­lā­vā­kā­śaṃ ca kri­yā­va­dbhyo vai­dha­rmyā­t niḥ­kri­yā­ṇi | etena karmāṇi guṇāśca vyā­khyā­tāḥ­” TARVV-MK 447,15 niṣkriyā iti va­ca­nā­t saṃ­yo­ga­pra­ya­tna­yoḥ gu­ṇa­tvā­t ni­ṣkri­ya­tva­m | TARV-MK 5.7.10a­gni­saṃ­yo­ga­va­di­ti cet; na; a­sma­di­ṣṭa­si­ddheḥ | TARVV-MK 447,16 syā­nma­ta­m — yathā a­gni­sa­yo­gaḥ TARVV-MK 447,17au­ṣṇyā­pe­kṣaḥ paratra ghaṭādau pā­ka­jā­n rū­pā­dī­nā­ra­bha­te nā­tmā­dhā­re­'­gnau tathā ā­tma­saṃ­yo­ga­pra­ya­tna­yo­ra- TARVV-MK 447,18dṛ­ṣṭā­pe­kṣa­yoḥ hastādau kri­yā­he­tu­tvaṃ yuktaṃ nā­tma­nī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­sma­di­ṣṭa­si­ddheḥ | yathā TARVV-MK 447,19a­gni­saṃ­yo­go rū­pā­di­ma­ddra­vya­gu­ṇaḥ paratra ghaṭādau rū­pā­di­ma­ti rū­pā­dya­nta­ro­tpa­tti­he­tu­rbha­va­ti­, tathā ātma- TARVV-MK 447,20saṃ­yo­ga­pra­ya­tnā­va­pi paratra hastādau kri­yā­mā­ra­bha­mā­ṇau kri­yā­va­ddra­vya­gu­ṇā­vi­ti kri­yā­va­ttva­mā­tma­no­'­sma- TARVV-MK 447,21diṣṭaṃ siddham | TARV-MK 5.7.11ta­tsā­ma­rthyā­bhā­vā­cca | TARVV-MK 447,22 ya u­kto­'­gni­saṃ­yo­go dṛṣṭāntaḥ na tasya ta­tsā­ma­rthya­ma­sti | kutaḥ ? TARVV-MK 447,23a­nu­ṣṇā­śī­ta­syā­'­pre­ra­ka­syā­nu­pa­ghā­ti­no­'­prā­pta­sya saṃ­yo­ga­sya rū­pā­dyu­cche­do­tpa­ttyo­rhe­tu­tvā­saṃ­bha­vā­t | TARVV-MK 447,24ta­smā­da­sau asiddho dṛṣṭānto dā­rṣṭā­nti­kā­rtha­si­ddha­ye nālam | TARV-MK 5.7.12gu­ru­tva­va­di­ti cet; na; tu­lya­tvā­t | TARVV-MK 447,25 syā­de­ta­t — yathā niṣkriyaṃ gurutvaṃ loṣṭe va­rta­mā­naṃ TARVV-MK 447,26tṛṇādau kriyāyā hetuḥ tathā ā­tma­saṃ­yo­ga­pra­ya­tnau ni­ṣkri­yā­va­pi santau hastādau kri­yā­he­tū iti; tanna; kiṃ TARVV-MK 447,27kā­ra­ṇa­m ? tu­lya­tvā­t | a­gni­saṃ­yo­ge­na tu­lya­me­ta­t | yathā kri­yā­pa­ri­ṇā­mi­no loṣṭasya guṇo gurutvaṃ TARVV-MK 447,28paratra kri­yā­he­tuḥ tathā ā­tma­saṃ­yo­ga­pra­ya­tnā­va­pi kri­yā­pa­ri­ṇā­mi­dra­vya­gu­ṇā­vi­ti kri­yā­va­ttva­mā­tma­naḥ TARVV-MK 447,29siddham | kiñca, ni­ṣkri­ya­sya gu­ru­tva­syā­'­spa­rśa­ka­syā­'­pre­ra­ka­syā­nu­pa­ghā­ti­no­'­nya­tra kri­yā­he­tu­tvaṃ no­pa­pa­dya­te TARVV-MK 447,30iti dṛ­ṣṭā­nto­'­si­ddhaḥ | dra­vya­me­va ta­thā­pa­ri­ṇa­taṃ kri­yā­he­tu­ri­ti | TARV-MK 5.7.13dha­rmā­sti­kā­ya­va­di­ti cet; na; vai­ṣa­myā­t | TARVV-MK 447,31 syā­nma­ta­m — yathā dha­rmā­sti­kā­yo niṣkriyaḥ TARVV-MK 447,32jī­va­pu­dga­lā­nāṃ ga­ti­he­tuḥ tathā ā­tma­saṃ­yo­gā­diḥ ni­ṣkri­yo­'­pi paratra kri­yā­he­tu­ri­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 447,33vai­ṣa­myā­t | yujyate dha­rmā­sti­kā­ya­sya jī­va­pu­dga­la­ga­tiṃ pra­tya­pre­ra­ka­tva­m, ni­ṣkri­ya­syā­pi ba­lā­dhā­na­mā­tra­tva- TARVV-MK 447,34da­rśa­nā­t­, ā­tma­gu­ṇa­stu a­pa­ra­tra kri­yā­ra­mbhe prerako he­tu­ri­ṣya­te ta­dvā­di­bhiḥ | na ca niṣkriyo dra­vya­gu­ṇaḥ TARVV-MK 447,35prerako bha­vi­tu­ma­rha­ti iti vai­ṣa­mya­m | kiñca, dha­rmā­sti­kā­yā­khyaṃ dra­vya­mā­śra­ya­kā­ra­ṇaṃ bha­va­tu­, na tu TARVV-MK 448,01ni­ṣkri­yā­tma­dra­vya­gu­ṇa­sya tato vya­ti­re­ke­ṇā­'­nu­pa­la­bhya­mā­na­sya kriyāyā ā­śra­ya­kā­ra­ṇa­tvaṃ yuktam | TARVV-MK 448,02a­rthā­nta­ra­bhā­ve cā­sa­ttva­mi­ti vai­ṣa­mya­m | kiñca, TARV-MK 5.7.14śarīre kri­yā­bhā­vo jīvasya ni­ṣkri­ya­tvā­t ā­kā­śa­pra­de­śa­va­t | TARVV-MK 448,03 yathā ā­kā­śa­pra­de­śo TARVV-MK 448,04niṣkriyaḥ śarīre kri­yā­ra­mbha­he­tu­rna bhavati tathā ātmā ta­dgu­ṇa­śca ni­ṣkri­ya­tvā­t kri­yā­he­tu­rna bhavet | TARVV-MK 448,05kiñca, e­kā­nte­nā­'­mū­rta­sya ni­ṣkri­ya­sya śa­rī­re­ṇa saha sa­mba­ndhā­bhā­vā­t pa­ra­spa­ro­kā­ro no­pa­pa­dya­te ākā- TARVV-MK 448,06śa­va­de­va | TARV-MK 5.7.15śa­rī­ra­vi­yo­ge ni­ṣkri­ya­tva­pra­sa­ṅga iti cet; na; a­bhyu­pa­ga­mā­t | TARVV-MK 448,07 syā­nma­ta­m — yasya kārma- TARVV-MK 448,08ṇa­śa­rī­ra­sa­mba­ndhe sati ta­tpra­ṇā­li­kā­pā­di­tā kriyā ā­tma­no­'­bhi­pre­tā ta­syā­ṣṭa­vi­dha­ka­rma­saṃ­kṣa­ye śarīra- TARVV-MK 448,09vi­yo­gā­t a­śa­rī­ra­syā­tma­no ni­ṣkri­ya­tvaṃ pra­sa­kta­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­bhyu­pa­ga­mā­t­, kāraṇā- TARVV-MK 448,10bhāvāt kā­ryā­bhā­va iti | ka­rma­no­ka­rma­ni­mi­ttā yā kriyā sā ta­da­bhā­ve nāstīti ni­ṣkri­ya­tvaṃ muktasyā- TARVV-MK 448,11bhyu­pa­ga­mya­te­'­smā­bhiḥ | a­tha­vā­, pa­ra­ni­mi­tta­kri­yā­ni­vṛ­ttā­va­pi svā­bhā­vi­kī mu­kta­syo­rdhva­ga­ti­ra­bhyu­pa­ga­mya­te TARVV-MK 448,12pra­dī­pa­va­t | a­tha­vā­, syāt śa­rī­ra­vi­yo­ge muktasya ni­ṣkri­ya­sya ya­dya­na­nta­vī­rya­jñā­na­da­rśa­nā­ci­ntya­su- TARVV-MK 448,13khā­nu­bha­va­nā­da­yaḥ kriyā nā­'­bhyu­pa­ga­mye­ra­n­, a­bhyu­pa­ga­mya­nte tu, ta­smā­da­ya­ma­do­ṣaḥ śa­rī­ra­vi­yo­gā- TARVV-MK 448,14dātmano ni­ṣkri­ya­tva­pra­sa­ṅga iti | TARV-MK 5.7.16va­kṣya­mā­ṇa­tvā­cca pū­rva­pra­yo­gā­di­bhiḥ | TARVV-MK 448,15 vakṣyate co­tta­ra­tra muktānāṃ kriyā | katham ? pūrva- TARVV-MK 448,16pra­yo­gā­di­bhiḥ | TARV-MK 5.7.17pu­dga­lā­nā­ma­pi dvividhā kriyā visrasā pra­yo­ga­ni­mi­ttā ca | TARVV-MK 448,17 pu­dga­lā­nā dvividhā kriyā TARVV-MK 448,18vakṣyate | sā dvitayī bhavati visrasā pra­yo­ga­ni­mi­ttā ceti | TARV-MK 5.7.18sā ananyā svā­tma­vi­śe­ṣa­bhā­vā­t | TARVV-MK 448,19 sā kriyā ta­dva­to­'­na­nyā ve­di­ta­vyā | kutaḥ ? TARVV-MK 448,20svā­tma­vi­śe­ṣa­bhā­vā­t | yathā a­gne­rnā­nya­dau­ṣṇyaṃ svā­tma­vi­śe­ṣa­bhā­vā­t | ya­dya­nya­t syāt; a­gne­ra­bhā­va- TARVV-MK 448,21prasaṅgaḥ syāt a­la­kṣa­ṇa­tvā­t | tathā kriyāpi kri­yā­va­to nānyā svā­tma­vi­śe­ṣa­bhā­vā­t | yadyanyā TARVV-MK 448,22syāt; dra­vya­syā­spa­nda­tvaṃ syāt kri­yā­yā­ścā­'­bhā­vaḥ­, ta­smā­da­na­nyā kriyā | TARV-MK 5.7.19a­rthā­nta­ra­tve­'­pi yogāt vya­pa­de­śo da­ṇḍa­da­ṇḍi­va­di­ti cet; na; sva­to­'­si­ddha­tvā­t | TARVV-MK 448,24a­rthā­nta­ra­tve­'­pi kriyāyāḥ ta­dyo­gā­d dravyasya kri­yā­va­dvya­pa­de­śaḥ da­ṇḍa­da­ṇḍi­va­di­ti ca yadi ma­ta­m­, TARVV-MK 448,25tadapi no­pa­pa­dya­te­; kutaḥ ? sva­to­'­si­ddha­tvā­t | yujyate sva­taḥ­si­ddhe­na daṇḍena yogāt de­va­da­tta­sya TARVV-MK 448,26da­ṇḍi­vya­pa­de­śaḥ­, na ca tathā kriyā sva­taḥ­si­ddhā vya­ti­re­ke­ṇā­nu­pa­la­bdheḥ | ta­smā­tta­dva­dvya­pa­de­śo na yuktaḥ | TARV-MK 5.7.20sa­ma­vā­yā­di­ti cet; na; a­vi­śe­ṣa­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 448,27 syā­nma­ta­m­, sa­tya­me­ta­t na da­ṇḍa­da­ṇḍi- TARVV-MK 448,28va­dyo­gaḥ­, sva­taḥ­si­ddhya­bhā­vā­t | kathaṃ tarhi ? sa­ma­vā­yo nā­mā­'­yu­ta­si­ddhi­la­kṣa­ṇaḥ saṃ­ba­ndho­'­sti­, tenai- TARVV-MK 448,29ka­tva­mi­va nītasya dravyasya kri­yā­va­dvya­pa­de­śo bha­va­tī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­vi­śe­ṣa­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 448,30a­yu­ta­si­ddhi­la­kṣa­ṇa­śce­t saṃbandhaḥ kri­yā­kri­yā­va­to­ra­vi­śi­ṣṭaḥ­; yaddravyaṃ saiva kriyā, yā ca kriyā, tadeva TARVV-MK 448,31dra­vya­mi­tya­vi­śe­ṣaḥ prā­pno­ti­, tathā ca sati pa­dā­rthā­nta­ra­ka­lpa­nā­vyā­ghā­taḥ | pa­dā­rthā­nta­ra­tvaṃ cedabhyu- TARVV-MK 448,32pa­ga­mya­te­; na nā­mā­'­yu­ta­si­ddhi­la­kṣa­ṇaḥ saṃbandhaḥ | TARV-MK 5.7.21a­na­nya­tve dva­yo­rai­kā­tmya­mi­ti cet; na; ka­tha­ñci­dvya­ti­re­ka­si­ddheḥ | TARVV-MK 448,33 syā­de­ta­t­, yadi TARVV-MK 448,34kri­yā­kri­yā­va­to­ra­na­nya­tva­ma­bhyu­pa­ga­mya­te ta­yo­rai­kā­tmyaṃ pra­sa­jye­ta | dṛṣṭā ca nā­nā­tma­tā — dra­vya­ma­va­sthi­taṃ TARVV-MK 449,01kriyā kṣa­ṇi­kā­tmi­kā­, dra­vya­ma­kā­ra­ṇaṃ kriyā kā­ra­ṇa­va­tī­ti | ya­dyai­kā­tmyaṃ syāt dra­vya­syā­va­sthā­na­va­t TARVV-MK 449,02a­kā­ra­ṇa­va­cca kriyāyā a­pya­va­sthā­na­ma­kā­ra­ṇa­tvaṃ ca syāt, vi­pa­rya­yo veti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? katha- TARVV-MK 449,03ñcid vya­ti­re­ka­si­ddheḥ | ata e­vā­'­smā­bhiḥ ka­tha­ñci­da­nya­tva­ma­va­sī­ya­te aikātmyaṃ mā vi­jñā­yī­ti | TARV-MK 5.7.22kri­yā­va­ttve sa­tya­ni­tya­tva­mi­ti cet; na; vya­bhi­cā­rā­t | TARVV-MK 449,04 syā­de­ta­t­, yadi kri­yā­va­ttva- TARVV-MK 449,05ma­bhyu­pa­ga­mya­te jī­va­syā­ni­tya­tvaṃ prāpnoti | dṛṣṭā hi kri­yā­va­tāṃ pra­dī­pā­dī­nā­ma­ni­tya­te­ti­; tanna; kiṃ TARVV-MK 449,06kā­ra­ṇa­m ? vya­bhi­cā­rā­t | ma­ha­da­ha­ṅkā­rā­dī­nāṃ pa­ra­mā­ṇvā­dī­nāṃ ca kri­yā­va­tā­ma­pi ni­tya­tva­da­rśa­nā­t TARVV-MK 449,07vya­bhi­cā­rī hetuḥ | TARVV-MK 449,08atha sa­rvā­ni­tya­tva­vā­dī ā­tmā­ni­tya­tve hetuṃ brūyāt asiddho hetuḥ “sarve pra­tya­ya­jā­ścai­va sarve caiva TARVV-MK 449,09ni­rī­ha­kāḥ­” iti kri­yā­va­ttva­ni­hna­vā­t | kiñca, TARV-MK 5.7.23a­bhyu­pa­ga­mā­t | TARVV-MK 449,10 a­bhyu­pa­ga­mya­te­'­smā­miḥ kri­yā­va­tāṃ jī­vā­dī­nāṃ pa­ryā­yā­rthi­ka­na­yā­de­śā­t TARVV-MK 449,11a­ni­tya­tvaṃ tato na bā­dhā­ka­ro­'­yaṃ hetuḥ | TARV-MK 5.7.24a­si­ddhe­śca | TARVV-MK 449,12 nedaṃ kri­yā­va­ttva­ma­smā­n prati siddhaṃ dra­vyā­rthi­ka­na­yā­de­śā­t ni­ṣkri­ya­tvo- TARVV-MK 449,13papatteḥ | etena pra­dī­pā­di­dṛ­ṣṭā­ntā­si­ddhi­śca yojyā | kiñca, TARV-MK 5.7.25a­nu­tpā­dā­vya­yo­tpā­da­vya­ya­da­rśa­nā­t | TARVV-MK 449,14 pa­ryā­yā­rthi­ka­gu­ṇa­bhā­ve dra­vyā­rthi­ka­prā­dhā­nyā­t sarve TARVV-MK 449,15bhāvā a­nu­tpā­dā­vya­ya­da­rśa­nā­t niṣkriyā nityāśca | dra­vyā­rthi­ka­gu­ṇa­bhā­ve pa­ryā­yā­rthi­ka­prā­dhā­nyā­t sarve TARVV-MK 449,16bhāvā u­tpā­da­vya­ya­da­rśa­nā­t sakriyā a­ni­tyā­śce­ti a­ne­kā­nto­pa­pa­tteḥ e­kā­nta­vā­di­vi­hi­tā doṣā TARVV-MK 449,17nā­ne­kā­nta­vā­de a­va­kā­śaṃ labhante | TARVV-MK 449,18a­jī­va­kā­yā ityatra kā­ya­gra­ha­ṇe pra­de­śā­sti­tva­mā­tra­tvaṃ nirjñātaṃ na­tvi­ya­ttā­'­va­dhā­ri­tā pra­de­śā­nā­m­, TARVV-MK 449,19a­ta­sta­nni­rdhā­ra­ṇā­rtha­mi­da­mu­cya­te — TA-MK 5.8 a­saṃ­khye­yāḥ pradeśā dha­rmā­'­dha­rmai­ka­jī­vā­nā­m || TARV-MK 5.8.1saṃ­khyā­vi­śe­ṣā­tī­ta­tvā­da­saṃ­khye­yāḥ | TARVV-MK 449,21 saṃkhyānaṃ saṃkhyā ga­ṇa­ne­tya­rthaḥ | sva­la­kṣa­ṇe­na pa­ra­spa­ra­to TARVV-MK 449,22vi­śe­ṣya­ta iti viśeṣaḥ | saṃkhyāyāḥ saṃkhyaiva vā viśeṣaḥ saṃ­khyā­vi­śe­ṣaḥ ta­ma­ti­krā­ntā ye te­'­saṃ­khye­yāḥ | TARVV-MK 449,23na ke­na­ci­t saṃkhyātuṃ śakyanta iti yāvat | TARV-MK 5.8.2ta­da­nu­pa­la­bdhe­ra­sa­rva­jña­tva­pra­sa­ṅga iti cet, na; te­nā­tma­nā­'­va­si­ta­tvā­t | TARVV-MK 449,24 syā­nma­ta­m­, yadi TARVV-MK 449,25te na ke­na­ci­da­pi saṃkhyātuṃ śa­kya­nte­, prāptaṃ tarhi ta­da­nu­pa­la­bdhe­ra­sa­rva­jña­tva­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 449,26te­nā­tma­nā­'­va­si­ta­tvā­t | yathā a­na­nta­ma­na­ntā­tma­no­pa­la­bha­mā­na­sya na sa­rva­jña­tvaṃ hīyate tathā asaṃkhye- TARVV-MK 449,27ya­ma­saṃ­khye­yā­tma­nā­'­va­bu­dhya­mā­na­sya nāsti sa­rva­jña­tva­hā­niḥ | na hi a­nya­thā­'­va­sthi­ta­ma­rtha­ma­nya­thā TARVV-MK 449,28vetti sarvajño ya­thā­rtha­jña­tvā­t | arthasya cā­dhi­ga­me trividhaṃ mānaṃ vyākhyātaṃ saṃ­khye­ya­ma­saṃ­khye­ya­ma­na­nta- TARVV-MK 449,29miti | ta­tre­hā­'­ja­gha­nyo­tkṛ­ṣṭā­saṃ­khye­yaṃ pa­ri­gṛ­hya­te | TARV-MK 5.8.3pra­di­śya­nta iti pradeśāḥ | TARVV-MK 449,30 pra­di­śya­nte pra­ti­pā­dya­nta iti pradeśāḥ | kathaṃ pra­di­śya­nte ? TARV-MK 5.8.4pa­ra­mā­ṇva­va­sthā­na­pa­ri­cche­dā­t | TARVV-MK 449,31 va­kṣya­mā­ṇa­la­kṣa­ṇo dra­vya­pa­ra­mā­ṇuḥ sa yāvati kṣe­tre­'­va­ti­ṣṭha­te TARVV-MK 449,32sa pradeśa iti vya­va­hri­ya­te | te dha­rmā­dha­rmai­ka­jī­vāḥ tu­lyā­'­saṃ­khye­ya­pra­de­śāḥ | tatra dha­rmā­dha­rmau niṣkriyau TARVV-MK 449,33vyāpya sthitau | jīvaḥ tā­va­tpra­de­śo­'­pi saṃ­ha­ra­ṇa­vi­sa­rpa­ṇa­sva­bhā­va­tvā­t ka­rma­ni­rva­rti­taṃ śa­rī­ra­ma­ṇu mahadvā TARVV-MK 450,01a­dhi­ti­ṣṭhaṃ­stā­va­da­va­gā­hya vartate | yadā tu lo­ka­pū­ra­ṇaṃ bhavati tadā ma­nda­ra­syā­dha­ści­tra­va­jra­pa­ṭa­la­yo­rma­dhye TARVV-MK 450,02jī­va­syā­ṣṭau ma­dhya­pra­de­śāḥ vya­va­ti­ṣṭha­nte­, itare pradeśāḥ ū­rdhva­ma­dha­sti­rya­k ca kṛtsnaṃ lo­kā­kā­śaṃ vya­śnu­va­te | TARV-MK 5.8.5e­ka­dra­vya­sya pra­de­śa­ka­lpa­no­pa­cā­ra iti cet; na; mu­khya­kṣe­tra­vi­bhā­gā­t | TARVV-MK 450,03 syā­nma­ta­m­, eka- TARVV-MK 450,04dravyasya pra­de­śa­ka­lpa­nā u­pa­cā­ra­taḥ syāt | u­pa­cā­ra­śca mi­thyo­kti­rna ta­ttva­pa­rī­kṣā­yā­ma­dhi­kri­ya­te prayo- TARVV-MK 450,05ja­nā­bhā­vā­t | na hi mṛ­ga­tṛ­ṣṇi­ka­yā mṛ­ṣā­rthā­tmi­ka­yā ja­la­kṛ­tyaṃ kriyate iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 450,06mu­khya­kṣe­tra­vi­bhā­gā­t ? mukhya eva kṣe­tra­vi­bhā­gaḥ­, anyo hi gha­ṭā­va­gā­hyaḥ ā­kā­śa­pra­de­śaḥ i­ta­rā­va­gā- TARVV-MK 450,07hyaścānya iti | yadi anyatvaṃ na syāt; vyāptitvaṃ vyā­ha­nya­te | TARV-MK 5.8.6ni­ra­va­ya­va­tvā­nu­pa­pa­tti­ri­ti cet; na; dra­vya­vi­bhā­gā­bhā­vā­t | TARVV-MK 450,08 syā­de­ta­t­, yadi mukhya eva TARVV-MK 450,09vi­bhā­go­'­bhyu­pa­ga­mya­te ni­ra­va­ya­va­tvaṃ tarhi no­pa­pa­dya­te iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? dra­vya­vi­bhā­gā­bhā­vā­t | TARVV-MK 450,10yathā ghaṭo dravyato vi­bhā­ga­vā­n sā­va­ya­vaḥ­, na ca tathaiṣāṃ dra­vya­vi­bhā­go­'­stī­ti ni­ra­va­ya­va­tvaṃ pra­yu­jya­te | TARV-MK 5.8.7bhe­dya­tvā­dā­tma­nā­me­ka­gra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 450,11 bhedyā ātmāno bahava i­tya­rthaḥ­, tena e­ka­gra­ha­ṇaṃ kri­ya­te­, TARVV-MK 450,12nā­nā­jī­vā­pe­kṣa­yā hi a­na­nta­pra­de­śa­tvaṃ syāt | TARV-MK 5.8.8ka­tha­ñci­tpra­de­śa­bhe­do­pa­pa­tteḥ saṃ­ba­ndha­ni­rde­śaḥ | TARVV-MK 450,13 e­ka­ścā­sau jīvaśca e­ka­jī­vaḥ­, dha­rma­ścā­'­dha­rma- TARVV-MK 450,14ścai­ka­jī­va­śca dha­rmā­dha­rmai­ka­jī­vāḥ teṣāṃ dha­rmā­dha­rmai­ka­jī­vā­nā­m | pradeśā iti saṃ­ba­ndha­ni­rde­śaḥ kriyate | TARVV-MK 450,15kutaḥ ? ka­tha­ñci­tpra­de­śa­bhe­do­pa­pa­tteḥ | TARV-MK 5.8.9a­saṃ­khye­ya­pra­de­śā ityastu la­ghu­tvā­t iti cet; na; u­tta­rā­rtha­tvā­t bhe­da­ka­ra­ṇa­sya | TARVV-MK 450,16 syānma- TARVV-MK 450,17tam — ‘­a­saṃ­khye­ya­pra­de­śāḥ dha­rmā­dha­rmai­ka­jī­vāḥ­’ ityastu sū­tra­m­, kutaḥ ? la­ghu­tvā­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 450,18u­tta­rā­rtha­tvā­t bhe­da­ka­ra­ṇa­sya | pradeśā iti bhe­da­ka­ra­ṇa­mu­tta­rā­rtha­m | dra­vya­pra­dhā­ne hi nirdeśe sati pra­de­śā­nā- TARVV-MK 450,19mu­pa­sa­rja­na­tvā­t utta­ra­trā­bhi­saṃ­ba­ndho na syāt | tataḥ pra­ti­sū­traṃ pra­de­śa­gra­ha­ṇe kri­ya­mā­ṇe gauravaṃ syāt | TARVV-MK 450,20ka­ści­dā­ha — TARV-MK 5.8.10pra­de­śa­ka­lpa­nā ni­ra­va­ya­va­tvā­dau­pa­cā­ri­kī siṃ­ha­va­t | TARVV-MK 450,21 dha­rmā­dī­nāṃ yā pra­de­śa­ka­lpa­nā sā TARVV-MK 450,22au­pa­cā­ri­kī | kutaḥ ? ni­ra­va­ya­va­tvā­t | katham ? siṃ­ha­va­t | yathā vi­śi­ṣṭa­pa­ñce­ndri­ya­ti­rya­ṅnā­ma­ka­rmo- TARVV-MK 450,23da­yā­pā­di­tā­vi­śe­ṣe krau­rya­śau­ryā­di­gu­ṇa­pra­ka­rpā­dhi­ṣṭhā­ne kha­ra­na­kho­gra­daṃ­ṣṭrā­bhā­su­ra­ke­sa­ra­ka­pi­la­na­ya­na­tā­ra­kā­dya­va- TARVV-MK 450,24ya­va­vi­śi­ṣṭe ke­sa­ri­ṇi siṃ­ha­śa­bdo­'­dhya­va­si­taḥ mā­ṇa­va­ke a­ta­dgu­ṇe bhaktyā­'­dhyā­ro­pya­te­, tathā pu­dga­le­ṣu TARVV-MK 450,25mukhyaḥ pra­de­śa­śa­bdaḥ dha­rmā­di­ṣu bha­ktyo­pa­ca­rya­te iti | TARV-MK 5.8.11na vā; pra­tya­yā­bhe­dā­t | TARVV-MK 450,26 na vā au­pa­cā­ri­kī | kutaḥ ? pra­tya­yā­bhe­dā­t | iha mu­khya­pra­tya­yā­t TARVV-MK 450,27siṃ­ha­vi­śe­ṣā­t a­dhya­va­sā­na­rū­pā­t mā­ṇa­va­ke siṃha iti gau­ṇa­pra­tya­yo­'­dhyā­ro­pa­rū­po bhinna u­pa­la­bhya­te­, TARVV-MK 450,28na ca tathā pu­dga­le­ṣu dha­rmā­di­ṣu ca pra­de­śa­pra­tya­yo bhi­nno­'­sti­, u­bha­ya­trā­va­gā­ha­bhe­da­tu­lya­tvā­t | i­ta­śca­, TARV-MK 5.8.12u­bha­ya­tra so­pa­pa­da­tvā­t | TARVV-MK 450,29 siṃ­ha­śa­bdo ni­ru­pa­pa­do mukhyaṃ ga­ma­ya­ti so­pa­pa­do gauṇam — TARVV-MK 450,30siṃho mā­ṇa­va­ka iti, na tathā pra­de­śa­śa­bde vi­śe­ṣo­'­sti pu­dga­le­ṣu dha­rmā­di­ṣu ca so­pa­pa­da­tvā­t — ‘­gha­ṭa­sya TARVV-MK 450,31pradeśāḥ dha­rmā­dī­nāṃ pra­de­śāḥ­’ iti | tato nāstyatra viśeṣaḥ | i­ta­śca­, TARV-MK 5.8.13he­tva­pe­kṣā­bhā­vā­t | TARVV-MK 450,32 siṃhe prasiddhaḥ krau­ryā­di­dha­rmaḥ ta­de­ka­de­śa­sā­dṛ­śyaṃ mā­ṇa­va­ke gau­ṇa­vya­va­hā­ra­sya TARVV-MK 450,33he­tu­ra­sti­, na tathā pu­dga­le­ṣu prasiddhaṃ he­tu­ma­ve­kṣya dha­rmā­di­ṣu pra­de­śo­pa­cā­raḥ kriyate te­ṣā­ma­pi svādhīna- TARVV-MK 450,34pra­de­śa­tvā­t | ta­smā­du­pa­cā­ra­ka­lpa­nā na yuktā | TARV-MK 5.8.14sva­to­'­va­dhā­ra­ṇā­bhā­vā­t nāñjasā iti cet; na; a­tya­nta­pa­ro­kṣa­tvā­t | TARVV-MK 450,35 syā­nma­ta­m­; TARVV-MK 450,36yadi gha­ṭā­di­va­t dha­rmā­dī­nā­m āñjasāḥ pradeśā bha­ve­yu­rna­nu gha­ṭā­di­va­de­va svataḥ pra­di­śye­ra­n | gha­ṭā­dī­nāṃ TARVV-MK 451,01hi pradeśā grī­vā­da­ya āñjasāḥ svata eva pra­di­śya­nte na dra­vyā­nta­ra­taḥ­, na tvevaṃ dha­rmā­dī­nāṃ pradeśāḥ TARVV-MK 451,02svataḥ pra­di­śya­nte pa­ra­mā­ṇva­va­gā­ha­pa­ri­cche­dya­tvā­t­, ato na mukhyā iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 451,03a­tya­nta­pa­ro­kṣa­tvā­t | yujyate gha­ṭā­dī­nāṃ pra­tya­kṣa­tvā­t svata eva pra­de­śā­va­dhā­ra­ṇa­m | a­tya­nta­pa­ro­kṣā­stu TARVV-MK 451,04dha­rmā­da­yaḥ­, tata eṣāṃ mukhyā api pradeśā na śakyāḥ svā­tma­nye­vā­va­dhā­ra­yi­tuṃ na gau­ṇa­pra­de­śa­tvā­t | TARV-MK 5.8.15a­rha­dā­ga­ma­prā­mā­ṇyā­t | TARVV-MK 451,05 yu­ga­pa­t sa­ka­la­pa­dā­rtha­tvā­va­bhā­sa­na­jñā­nā­ti­śa­ye­nā­rha­tā ā­vi­ṣkṛ­ta TARVV-MK 451,06āgamaḥ ga­ṇa­dha­rai­ra­nu­smṛ­ta­va­ca­na­ra­ca­naḥ śru­tā­khyaḥ­, ta­cchi­ṣya­pra­śi­ṣya­pra­jñā­vī­ci­pa­ra­mpa­rā­sa­mu­pa­nī­to­'­sti | TARVV-MK 451,07tasya prā­mā­ṇyā­ddha­rmā­dī­nāṃ kṣe­tra­pra­de­śāḥ mukhyāḥ i­tye­ta­da­bhyu­pa­ga­nta­vya­m | ta­dya­thā­, e­kai­ka­smi­nnā­tma­pra­de­śe TARVV-MK 451,08a­na­ntā­na­ntā jñā­nā­va­ra­ṇā­di­ka­rma­pra­de­śā a­va­ti­ṣṭha­nte­, e­kai­ka­smi­n ka­rma­pra­de­śe a­na­ntā­na­ntā audāri- TARVV-MK 451,09kā­di­śa­rī­ra­pra­de­śāḥ­, e­kai­ka­smi­n śa­rī­ra­pra­de­śe a­na­ntā­na­ntā vai­sra­so­pa­ca­ya­pra­de­śāḥ kli­nna­gu­ḍa­re­ṇvā­dyu- TARVV-MK 451,10pa­ca­ya­va­da­va­ti­ṣṭha­nte­, tathā dha­rmā­di­pra­de­śe­ṣva­pi | kiñca, TARV-MK 5.8.16sthi­tā­sthi­ta­va­ca­nā­t | TARVV-MK 451,11 bhā­vā­nta­rapa­ri­ṇā­me su­kha­duḥ­khā­nu­bha­va­ne kro­dhā­di­pa­ri- TARVV-MK 451,12ṇāme vā jī­va­pra­de­śā­nā­mu­ddha­va­ni­dha­va­pa­ri­spa­nda­syā­pra­vṛ­ttiḥ sthitiḥ, pra­vṛ­tti­ra­sthi­ti­ri­tyu­cya­te | tatra TARVV-MK 451,13“­sa­rva­kā­laṃ jī­vā­ṣṭa­ma­dhyapradeśā ni­ra­pa­vā­dāḥ sa­rva­jī­vā­nāṃ sthitā eva, ke­va­li­nā­ma­pi a­yo­gi­nāṃ siddhānāṃ ca TARVV-MK 451,14sarve pradeśāḥ sthitā eva, vyā­yā­ma­duḥ­kha­pa­ri­tā­po­dre­ka­pa­ri­ṇa­tā­nāṃ jīvānāṃ ya­tho­ktā­ṣṭa­ma­dhya­pra­de­śa­va­rji­tā­nā­m itare TARVV-MK 451,15 pradeśāḥ asthitā eva, śeṣāṇāṃ prāṇināṃ sthi­tā­ścā­'­sthi­tā­śca­” iti vacanā- TARVV-MK 451,16nmukhyā eva pradeśāḥ | kiñca, TARV-MK 5.8.17i­ndri­ya­pa­ri­ṇā­ma­va­ca­nā­t | TARVV-MK 451,17 iha vī­ryā­nta­rā­ya­ma­ti­śru­ta­jñā­nā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­mā­ṅgo­pā­ṅga- TARVV-MK 451,18nā­ma­lā­bho­pa­ṣṭa­mbhā­t u­tse­dhā­ṅgu­la­syā­saṃ­khye­ya­bhā­ga­pra­mi­tā­nāṃ vi­śu­ddhā­nā­m ā­tma­pra­de­śā­nāṃ cakṣurā- TARVV-MK 451,19dī­ndri­ya­pa­ryā­ya­pa­ri­ṇā­ma uktaḥ pra­ti­vi­śi­ṣṭa­pra­de­śa­tvā­t pa­ra­spa­ra­sthā­nā­saṃ­kra­me­ṇa sākṣācca dṛśyate tasmā- TARVV-MK 451,20nmukhyā e­vā­'­'­tma­pra­de­śāḥ | kiñca, TARV-MK 5.8.18dravyāṇāṃ pra­ti­ni­ya­ta­pra­de­śā­va­sthā­nā­t | TARVV-MK 451,21 i­hā­nye­ṣu ā­kā­śa­pra­de­śe­ṣu pā­ṭa­li­pu­traṃ sthi­ta­m­, TARVV-MK 451,22anyeṣu ca mathurā, ato nānā ā­kā­śa­pra­de­śāḥ | ya­syai­kā­nte­na a­pra­de­śa­mā­kā­śaṃ tasya yaddeśaṃ pā­ṭa­li­pu­traṃ TARVV-MK 451,23ta­dde­śa­bhā­vi­nye­va ma­thu­rā­pi syāt | kiñca, TARV-MK 5.8.19u­bha­ya­do­ṣa­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 451,24 saṃsara­to­'­pya­sya piṇḍasya ka­rṇa­śa­ṣku­lya­nta­re a­dṛ­ṣṭa­vi­śe­ṣa­saṃ­skṛ­ta­mā- TARVV-MK 451,25kāśaṃ śro­tra­mi­ti ya­dā­khyā­ya­te; tatkṛtsnaṃ vā ākāśaṃ syāt, na vā ? yadi kṛ­tsna­m­; na­nū­rdhvā­dha­sti­rya­ga- TARVV-MK 451,26va­sthi­ta­spa­rśa­va­ddra­vyā­bhi­ghā­to­tpa­nnāḥ sarve śabdāḥ sadā sarvaiḥ jī­vai­ru­pa­la­bhyā i­tyā­sa­kta­m | athaiṣa TARVV-MK 451,27doṣo mā prāpat iti pra­ti­ni­ya­tā­kā­śa­pra­de­śāḥ śro­tra­mi­tī­ṣya­te­; na­nvā­kā­śa­pra­de­śā­nāṃ ba­hu­tvā­t yatprati- TARVV-MK 451,28jñātam — ‘na sa­ntyā­kā­śa­pra­de­śā mukhyāḥ’ iti ta­ddhī­na­m | a­tha­vā­, pa­ra­mā­ṇu­rā­kā­śe­na kṛtsrena vā TARVV-MK 451,29saṃ­yu­jye­ta­, na vā ? yadi kṛ­tsne­na­; na­nve­va­ma­ṇu­mā­tra­mā­kā­śa­m ā­kā­śa­mā­tro vā'ṇuḥ prāpnoti | atha TARVV-MK 451,30e­ka­pra­de­śe­na saṃ­yu­jya­te­; nanu ni­ra­pa­vā­da­me­ta­t siddhaṃ mukhyā e­vā­'­'­kā­śa­pra­de­śā iti | kiñca, TARV-MK 5.8.20ka­rmā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 451,31 i­ho­tpa­nnaṃ karma svā­śra­ya­mā­śra­yā­nta­rā­dvi­yo­jya ā­śra­yā­nta­re­ṇa TARVV-MK 451,32saṃ­yo­ja­ya­ti ityeṣaḥ karmaṇaḥ sva­bhā­vaḥ­, satyevaṃ pra­de­śa­va­ttva­mā­kā­śa­sya si­ddha­m­, i­ta­ra­thā hi ka­rmā­bhā­va- TARVV-MK 451,33prasaṅgaḥ pra­de­śā­nta­ra­sa­ṅkra­mā­bhā­vā­t | kiñca, TARV-MK 5.8.21e­kā­ne­ka­pra­de­śa­tvaṃ pra­tya­ne­kā­ntā­t pu­ru­ṣa­va­t | TARVV-MK 452,01 yathā puṃsaḥ sā­mā­nya­pau­ru­ṣe­ya­śa­rī­ra­dra­vyā­rthā- TARVV-MK 452,02deśāt syā­de­ka­tva­m­, tasyaiva śi­raḥ­pṛ­ṣṭho­rū­da­ra­pā­ṇi­pā­dā­ṅgu­li­pa­rvā­dya­ṅgo­pā­ṅga­pa­ryā­yā­rthā­de­śā­t syādane- TARVV-MK 452,03katvam | a­tha­vā­, pu­ru­ṣa­dra­vyā­rthā­de­śā­tsyā­de­ka­tva­m­, sva­jā­tya­pa­ri­tyā­ge­na pā­va­ka­lā­va­kā­di­pa­ryā­yā­rthā- TARVV-MK 452,04deśāt syā­da­ne­ka­tva­m­, pi­tṛ­pu­tra­bhrā­tṛ­bhā­gi­ne­ya­bhrā­tṛ­vya­mā­tu­lā­di­pa­ryā­yā­rthā­de­śā­t vā syā­da­ne­ka­tva­m­, TARVV-MK 452,05pa­ñce­dri­yā­ro­gya­me­dhā­vi­pa­ṭu­ku­śa­la­su­śī­la­tvā­di­pa­ryā­yā­rthā­de­śā­dvā syā­da­ne­ka­tva­m­, tathā dha­rmā­dha­rmā- TARVV-MK 452,06kā­śa­jī­vā­nā­m ā­tmī­ya­dra­vyā­rthā­de­śā­t syā­de­ka­pra­de­śa­tvaṃ pra­ti­ni­ya­ta­pra­de­śa­pa­ryā­yā­rthā­de­śā­t syānnā- TARVV-MK 452,07nātvam i­tya­ne­kā­ntaḥ | TARV-MK 5.8.22saṃ­sā­ri­ṇa­śca vya­va­hā­ra­taḥ sā­va­ya­va­tvā­t | TARVV-MK 452,08 vya­va­hā­rā­d vya­va­hā­ra­taḥ vya­va­hā­ra­na­yā­rpa­ṇā­di- TARVV-MK 452,09tyarthaḥ | kaḥ pu­na­rvya­va­hā­raḥ ? a­nā­di­ka­rma­ba­ndha­na­ba­ddha­tva­m­, a­ta­sta­dā­ve­śā­t ta­da­nu­vi­dhā­yi­tve sati TARVV-MK 452,10sā­va­ya­va­tvo­pa­pa­tteḥ saṃ­sā­ri­ṇo jīvasya pra­de­śa­va­ttva­m | śu­ddha­na­yā­de­śā­ttū­pa­yo­ga­sva­bhā­va­syā­'­'­tma­no­'­pra­de- TARVV-MK 452,11śatvam | TARVV-MK 452,12a­thā­kā­śa­sya kati pradeśā iti ? ata āha — TA-MK 5.9 ā­kā­śa­syā­na­ntāḥ || TARV-MK 5.9.1anantā i­tya­nya­pa­dā­rtha­ni­rde­śaḥ | TARVV-MK 452,14 a­nto­'­va­sā­na­mi­tya­rthaḥ­, a­vi­dya­mā­no­'­nto yeṣāṃ ta TARVV-MK 452,15i­me­'­na­ntāḥ | a­nya­pa­dā­rtha­ni­rde­śo­'­ya­m | ke punaste ? pradeśāḥ | kutaḥ ? pra­tyā­sa­tte­sta­da­bhi- TARVV-MK 452,16saṃ­ba­ndho­pa­pa­tteḥ | TARV-MK 5.9.2a­saṃ­khye­yā­na­nta­yo­ra­vi­śe­ṣa iti cet; na; u­kta­tvā­t | TARVV-MK 452,17 syā­nma­ta­m — a­saṃ­khye­yā­na­nta­yo­rnā­sti TARVV-MK 452,18viśeṣaḥ | kutaḥ ? i­ya­ttā­pa­ri­cche­dā­bhā­va­tu­lya­tvā­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? u­kta­tvā­t | u­kto­'­na­yo- TARVV-MK 452,19rbhedaḥ “­nṛ­sthi­tī pa­rā­va­re­” ityatra | TARV-MK 5.9.3a­na­nta­tvā­da­pa­ri­jñā­na­mi­ti cet; na; a­ti­śa­ya­jñā­na­dṛ­ṣṭa­tvā­t | TARVV-MK 452,20 syā­de­ta­t — sa­rva­jñe­nā­na­ntaṃ TARVV-MK 452,21pa­ri­cchi­nnaṃ vā, a­pa­ri­cchi­nnaṃ vā ? yadi pa­ri­cchi­nna­m­; u­pa­la­bdhā­va­sā­na­tvā­t a­na­nta­tva­ma­sya hīyate | TARVV-MK 452,22a­thā­pa­ri­cchi­nna­m­; ta­tsva­rū­pā­na­va­bo­dhā­t a­sa­rva­jña­tvaṃ syāditi | tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­ti­śa­ya­jñā­na- TARVV-MK 452,23dṛ­ṣṭa­tvā­t | ya­tta­tke­va­li­nāṃ jñānaṃ kṣā­yi­ka­m a­ti­śa­ya­va­t a­na­ntā­na­nta­pa­ri­mā­ṇaṃ tena ta­da­na­nta­ma­va­bu­dhya­te TARVV-MK 452,24sākṣāt | ta­du­pa­de­śā­di­ta­rai­ra­nu­mā­ne­ne­ti na sa­rva­jña­tva­hā­niḥ | na ca tena pa­ri­cchi­nna­mi­tya­taḥ sāntam TARVV-MK 452,25a­na­nte­nā­'­na­nta­mi­ti jñā­ta­tvā­t | kiñca, TARV-MK 5.9.4sarve­ṣā­ma­vi­pra­ti­pa­tteḥ | TARVV-MK 452,26 nātra sarve pra­vā­di­no vi­pra­ti­pa­dya­nte | ke­ci­ttā­va­dā­huḥ — “­a­na­nta TARVV-MK 452,27lo­ka­dhā­ta­vaḥ­” iti | apare manyante di­kkā­lā­tmā­kā­śā­nāṃ sa­rva­ga­ta­tvā­t a­na­nta­tva­mi­ti | TARVV-MK 452,28itare bruvate — pra­kṛ­ti­pu­ru­ṣa­yo­ra­na­nta­tvaṃ sa­rva­ga­ta­tvā­di­ti | na cai­te­ṣā­ma­na­nta­tvā­da­pa­ri­jñā­na­m­, nāpi TARVV-MK 452,29pari­jñā­na­tva­mā­trā­de­va te­ṣā­ma­nta­va­ttva­m | tasmāt nai­ta­dyu­kta­m a­na­nta­tvā­da­pa­ri­jñā­na­mi­ti | TARV-MK 5.9.5sa­rva­jñā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­cca | TARVV-MK 452,30 yasya a­rthā­nā­mā­na­ntya­ma­pa­ri­jñā­na­kā­ra­ṇaṃ tasya sa­rva­jñā­bhā­vaḥ pra­sa­ja­ti | TARVV-MK 452,31ananto hi jñeyaḥ, ta­syā­na­ntyā­de­va na ca kaścit pa­ri­cche­ttā­'­stī­ti | a­thā­nta­va­ttvaṃ syāt; saṃsāro TARVV-MK 452,32mokṣaśca no­pa­pa­dya­te | ka­tha­mi­ti cet; ucyate — jī­vā­śce­tsā­ntāḥ­; sarveṣāṃ hi mo­kṣa­prā­ptau saṃ­sā­ro­cche­daḥ TARVV-MK 452,33prāpnoti | ta­dbha­yā­t muktānāṃ pu­na­rā­vṛ­ttya­bhyu­pa­ga­me sa mokṣa eva na syāt a­nā­tya­nti­ka­tvā­t | ekaika- TARVV-MK 452,34sminnapi jīve ka­rmā­di­bhā­ve­na vya­va­sthi­tāḥ pudgalā a­na­ntāḥ­, te­ṣā­ma­nta­va­ttve sati ka­rma­no­ka­rma­vi­ṣa­ya- TARVV-MK 453,01vi­ka­lpā­bhā­vā­t saṃ­sā­rā­bhā­vaḥ ta­da­bhā­vā­nmo­kṣa­śca na syāt | tathā a­tī­tā­nā­ga­ta­kā­la­yo­ra­nta- TARVV-MK 453,02vattve prāk paścācca kā­la­vya­va­hā­rā­bhā­vaḥ syāt | na cāsau yuktaḥ, asataḥ prā­du­rbhā­vā­bhā­vā­t TARVV-MK 453,03sa­ta­ścā­tya­nta­vi­nā­śā­nu­pa­pa­tte­ri­ti | tathā ā­kā­śa­syā­nta­va­ttvā­bhyu­pa­ga­me tato ba­hi­rgha­na­tva­pra­sa­ṅgaḥ | TARVV-MK 453,04nāsti ce­dgha­na­tva­m­; ā­kā­śe­nā­pi bha­vi­ta­vya­mi­tyanta­va­ttvā­bhā­vaḥ | TARVV-MK 453,05u­kta­ma­mū­rtā­nāṃ pra­de­śa­pa­ri­mā­ṇa­m­, idānīṃ mūrtānāṃ pu­dga­lā­nāṃ pra­de­śa­pa­ri­mā­ṇaṃ ni­rjñā­ta­vya­mi­tya­ta āha — TA-MK 5.10 saṃ­khye­yā­'­saṃ­khye­yā­śca pu­dga­lā­nā­m || TARV-MK 5.10.1ca­śa­bdo­'­na­nta­sa­mu­cca­yā­rthaḥ | TARVV-MK 453,07 anantāḥ pra­kṛ­tā­ste­ṣāṃ sa­mu­cca­yā­rtha­śca­śa­bdaḥ kriyate — TARVV-MK 453,08saṃkhyeyā a­saṃ­khye­yā a­na­ntā­śce­ti | ke punaste ? ‘­pra­de­śāḥ­’ i­tya­nu­va­rta­te | ka­sya­ci­tpu­dga­la­dra­vya­sya dvyaṇu- TARVV-MK 453,09kādeḥ saṃkhyeyāḥ pradeśāḥ ka­sya­ci­da­saṃ­khye­yāḥ a­na­ntā­śca | TARV-MK 5.10.2a­na­ntā­na­nto­pa­saṃ­khyā­na­mi­ti cet; na; a­na­nta­sā­mā­nyā­t | TARVV-MK 453,10 syā­de­ta­t — a­na­ntā­na­nta­pra­de- TARVV-MK 453,11śāśca pudgalāḥ santi ta­du­pa­saṃ­gra­hā­rthaṃ ta­du­pa­saṃ­khyā­naṃ ka­rta­vya­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­na­nta­sā­mā- TARVV-MK 453,12nyāt | a­na­nta­pra­mā­ṇaṃ tri­vi­dha­mu­kta­m — pa­rī­tā­nā­ntaṃ yu­ktā­na­nta­m a­na­ntā­na­ntaṃ ceti | ta­tsa­rva­ma­na­nta- TARVV-MK 453,13sā­mā­nye­'­nta­rbhā­vā­t a­na­nta­gra­ha­ṇe­na gṛhyata iti no­pa­saṃ­khyā­ta­vya­m | TARV-MK 5.10.3a­dhi­ka­ra­ṇa­vi­ro­dhā­dā­na­ntyā­bhā­va iti cet; na; sū­kṣma­pa­ri­ṇā­mā­va­gā­ha­na­sā­ma­rthyā­t | TARVV-MK 453,15syā­nma­ta­m — a­saṃ­khyā­ta­pra­de­śo lokaḥ, a­na­nta­pra­de­śa­sya a­na­ntā­na­nta­pra­de­śa­sya ca ska­ndha­syā­dhi­ka­ra­ṇa­mi­ti TARVV-MK 453,16vi­ro­dhaḥ­, tato nā­na­ntya­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? sū­kṣma­pa­ri­ṇā­mā­va­gā­ha­na­sā­ma­rthyā­t | pa­ra­mā­ṇvā­da­yo TARVV-MK 453,17hi sū­kṣma­bhā­ve­na pa­ri­ṇa­tā e­kai­ka­smi­nna­pyā­kā­śa­pra­de­śe a­na­ntā­na­ntā a­va­ti­ṣṭha­nte | a­va­gā­ha­na­sā­ma­rthya- TARVV-MK 453,18ma­pye­ṣā­ma­vyā­ha­ta­ma­sti yena e­kai­ka­smi­nna­pi pradeśe a­na­ntā­'­na­ntā­nā­ma­va­sthā­naṃ na vi­ru­dhya­te | kiñca, TARV-MK 5.10.4a­ne­kā­ntā­t | TARVV-MK 453,19 nā­ya­me­kā­ntaḥ — a­lpe­'­dhi­ka­ra­ṇe ma­ha­ddra­vyaṃ nā­va­ti­ṣṭha­te iti | kutaḥ ? TARV-MK 5.10.5pra­ca­ya­vi­śe­ṣā­t | TARVV-MK 453,20 pra­ca­ya­vi­śe­ṣaḥ saṃ­ghā­ta­vi­śe­ṣaḥ ityarthaḥ | pu­dga­lā­nāṃ hi pra­ca­ya­vi­śe­ṣā­t TARVV-MK 453,21alpe kṣetre ba­hū­nā­ma­va­sthā­naṃ dṛṣṭam | katham ? TARV-MK 5.10.6saṃ­hṛ­ta­vi­sa­rpi­ta­ca­mpa­kā­diga­ndhā­di­va­t | TARVV-MK 453,22 ya­thā­'­lpe ku­ḍma­lā­va­sthe campake sū­kṣma­pra­ca­ya- TARVV-MK 453,23pa­ri­ṇā­mā­t saṃ­hṛ­tā­śca­mpa­ka­pu­ṣpa­ga­ndhā­va­ya­vāḥ ta­dvyā­pi­no ba­ha­vo­'­va­ti­ṣṭha­mā­nā dṛṣṭāḥ | ta­smi­nne­va TARVV-MK 453,24vi­sa­rpi­te sthū­la­pra­ca­ya­pa­ri­ṇā­mā­dvi­ni­rga­tā­śca­mpa­ka­ga­ndhā­va­ya­vāḥ sa­rva­di­gvyā­pi­no dṛṣṭāḥ | yathā vālpe TARVV-MK 453,25ka­rī­ṣa­pa­ṭa­le dā­ru­pi­ṇḍe ca pra­ca­ya­vi­śe­ṣā­va­gā­ḍhāḥ santaḥ pudgalā agninā da­hya­mā­nāḥ pra­ca­ya­vi­śe­ṣe­ṇa TARVV-MK 453,26dhū­ma­bhā­ve­na di­ṅma­ṇḍa­la­vyā­pi­no dṛṣṭāḥ, ta­thā­'­lpe­'­pi lo­kā­kā­śe a­na­ntā­nā­ma­na­ntā­na­ntā­nāṃ ca jīva- TARVV-MK 453,27pu­dga­lā­nā­ma­va­sthā­na­mi­ti nāsti virodhaḥ | TARVV-MK 453,28pu­dga­lā­nā­mi­tya­vi­śe­ṣa­va­ca­nā­t pa­ra­mā­ṇo­ra­pi pra­de­śa­va­ttvaprasaṅge ta­tpra­ti­ṣe­dhā­rtha­mā­ha — TA-MK 5.11 nāṇoḥ || TARVV-MK 453,30aṇoḥ pradeśāḥ na, santīti vā­kya­śe­ṣaḥ | kuto na santīti cet ? ucyate — TARV-MK 5.11.1pra­de­śa­mā­tra­tvā­t | TARVV-MK 453,31 yathā ā­kā­śa­pra­de­śa­syai­ka­sya pra­de­śa­bhe­dā­bhā­vā­t a­pra­de­śa­va­ttva­m­, evama- TARVV-MK 453,32ṇorapi pra­de­śa­mā­tra­tvā­t pra­de­śa­bhe­dā­bhā­vaḥ | kiñca, TARV-MK 5.11.2ta­to­'­lpa­pa­ri­mā­ṇā­bhā­vā­t | TARVV-MK 454,01 na hi a­ṇo­ra­lpī­yā­n asti ya­to­'­sya pradeśāḥ bhi­dye­ra­n | TARVV-MK 454,02ataḥ sva­ya­me­vā­dya­nta­pa­ri­mā­ṇa­tvā­da­pra­de­śo­'­ṇuḥ | kiñca, TARV-MK 5.11.3a­nva­rtha­saṃ­jña­tvā­t | TARVV-MK 454,03 yathā pra­dī­pa­nā­t pradīpa i­tya­nva­rtha­saṃ­jñā ta­thā­'­ṇu­ri­tī­ya­ma­pya­nva­rtha­saṃ­jñā TARVV-MK 454,04a­ṇu­tvā­t sū­kṣma­tvā­t a­ṇu­ri­ti | yadi hya­ṇo­ra­pi pradeśāḥ syuḥ; a­ṇu­tva­ma­sya na syāt pra­de­śa­pra­ca­ya- TARVV-MK 454,05rū­pa­tvā­t­, ta­tpra­de­śā­nā­me­vā­ṇu­tvaṃ pra­sa­jye­ta | TARV-MK 5.11.4a­pra­de­śa­tvā­da­bhā­vaḥ kha­ra­vi­ṣā­ṇa­va­di­ti cet; na; u­kta­tvā­t | TARVV-MK 454,06 syā­de­ta­t — yathā kha­ra­vi­ṣā­ṇa­ma- TARVV-MK 454,07pra­de­śa­tvā­nnā­sti ta­thā­ṇu­ra­pi bha­ve­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? u­kta­tvā­t | u­kta­me­ta­t — pra­de­śa­mā­tro­'­ṇuḥ­, TARVV-MK 454,08na kha­ra­vi­ṣā­ṇa­va­da­pra­de­śa iti | TARV-MK 5.11.5ā­di­ma­dhyā­nta­vya­pa­de­śā­bhā­vā­di­ti cet; na; vi­jñā­na­va­t | TARVV-MK 454,09 syā­nma­ta­m — ā­di­ma­dhyā­nta­vya- TARVV-MK 454,10padeśaḥ pa­ra­mā­ṇoḥ syādvā, na vā ? ya­dya­sti­; pra­de­śa­va­ttvaṃ prāpnoti | atha nāsti; kha­ra­vi­ṣā­ṇa­va­da­syā- TARVV-MK 454,11bhāvaḥ syāditi | tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? vi­jñā­na­va­t | yathā vi­jñā­na­mā­di­ma­dhyā­nta­vya­pa­de­śā­bhā­ve- TARVV-MK 454,12'pyasti ta­thā­'­ṇu­ra­pi iti | u­tta­ra­tra ca ta­syā­sti­tvaṃ vakṣyate | TARVV-MK 454,13e­ṣā­ma­va­dhṛ­ta­pra­de­śā­nāṃ dha­rmā­dī­nā­mā­dhā­ra­pra­ti­pa­ttya­rtha­mā­ha — TA-MK 5.12 lo­kā­kā­śe­'­va­gā­haḥ || TARV-MK 5.12.1a­na­nta­ra­tvā­t pu­dga­lā­nā­ma­va­gā­ha­pra­sa­ṅga iti cet; na, sa­mu­dā­yā­pe­kṣa­tvā­t | TARVV-MK 454,15 syā­de­ta­t TARVV-MK 454,16a­na­nta­rāḥ pudgalāḥ ta­ta­ste­ṣā­me­va lo­kā­kā­śe­'­va­gā­haḥ i­tya­ya­ma­rtha āsakta iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 454,17sa­mu­dā­yā­pe­kṣa­tvā­t | dha­rmā­dī­ni dravyāṇi sa­mu­di­tā­nya­trā­pe­kṣya­nte­, ta­trā­na­nta­ra­mi­daṃ vya­va­hi­ta­mi­da­mi­ti TARVV-MK 454,18viveko nāsti | tataḥ sa­rva­dra­vyā­ṇā­mā­dhā­ra­ga­tiḥ siddhā bhavati | TARV-MK 5.12.2ā­kā­śa­syā­pi a­nyā­dhā­ra­ka­lpa­ne­ti cet; na; sva­pra­ti­ṣṭha­tvā­t | TARVV-MK 454,19 syā­nma­ta­m — yathā dharmā- TARVV-MK 454,20dīnāṃ lo­kā­kā­śa­mā­dhā­raḥ tathā ā­kā­śa­syā­pya­nye­nā­dhā­re­ṇa bha­vi­ta­vya­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 454,21sva­pra­ti­ṣṭha­tvā­t | svasmin pra­ti­ṣṭhā­'­sye­ti sva­pra­ti­ṣṭha­mā­kā­śa­m | svā­tmai­vā­syā­dhe­ya ā­dhā­ra­śce­tya­rthaḥ | kutaḥ ? TARV-MK 5.12.3ta­to­'­dhi­ka­pra­mā­ṇa­dra­vyā­nta­rā­dhā­rā­bhā­vā­t | TARVV-MK 454,22 na hi ā­kā­śā­da­dhi­ka­pra­mā­ṇaṃ dra­vyā­nta­ra­ma­sti TARVV-MK 454,23ya­trā­kā­śa­mā­dhe­yaṃ syāt, tataḥ sarvato vi­ra­hi­tā­nta­syā­syā­dhi­ka­raṇā­nta­ra­syā­'­bhā­vā­t sva­pra­ti­ṣṭha- TARVV-MK 454,24ma­va­se­ya­m | TARV-MK 5.12.4tathā cā­na­va­sthā­ni­vṛ­ttiḥ | TARVV-MK 454,25 evaṃ ca kṛtvā a­na­va­sthā­do­ṣa­ni­vṛ­tti­rbha­va­ti — yataḥ sva­pra­ti­ṣṭha­mā- TARVV-MK 454,26kāśaṃ na ta­syā­nya­da­dhi­ka­ra­ṇaṃ dra­vyā­nta­ra­ma­sti | a­nyā­dhi­ka­ra­ṇa­tve hi ta­syā­pya­nya­t ta­syā­pya­nya­di­tya- TARVV-MK 454,27navasthā pra­sa­jye­ta | kiñca, TARV-MK 5.12.5pa­ra­mā­rtha­ta­yā ā­tma­vṛ­tti­tvā­t | TARVV-MK 454,28 e­vaṃ­bhū­ta­na­yā­de­śā­t sa­rva­dra­vyā­ṇi pa­ra­mā­rtha­ta­yā ā­tma­pra­ti- TARVV-MK 454,29ṣṭhā­nī­tyā­dhā­rā­dhe­yā­bhā­vā­t ku­to­'­na­va­sthā ? TARV-MK 5.12.6a­nyo­nyā­dhā­ra­tā­vyā­ghā­ta iti cet; na; vya­va­hā­ra­ta­sta­tsi­ddheḥ | TARVV-MK 454,30 syā­nma­ta­m — yadi sarvāṇi TARVV-MK 454,31dravyāṇi pa­ra­mā­rtha­ta­yā svā­tma­pra­ti­ṣṭhā­ni nanu ya­du­kta­m — “­vā­yo­rā­kā­śa­ma­dhi­ka­ra­ṇa­m­, u­da­ka­sya vāyuḥ, TARVV-MK 454,32pṛthivyā u­da­ka­m­, sa­rva­jī­vā­nāṃ pṛ­thi­vī­, ajīvā jī­vā­dhā­rāḥ­, jī­vā­ścā­'­jī­vā­dhā­rāḥ­, ka­rma­ṇā­ma­dhi­ka­ra­ṇaṃ TARVV-MK 454,33jīvāḥ, jīvānāṃ ka­rmā­ṇi­, dha­rmā­dha­rma­kā­lā ā­kā­śā­dhi­ka­ra­ṇāḥ­” i­tye­ta­syā a­nyo­nyā­dhā­ra­tā­yāḥ TARVV-MK 454,34vyāghāta iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? vya­va­hā­ra­ta­sta­tsi­ddheḥ | sa­rva­mi­da­mu­kta­m a­nyo­nyā­dhā­ra­tvaṃ TARVV-MK 455,01vya­va­hā­ra­na­ya­va­kta­vya­ba­la­lā­bhā­de­śā­t siddhyati | vyā­va­hā­ri­ka­me­ta­t — ākāśe vā­tā­dī­nā­ma­va­gā­ha TARVV-MK 455,02iti | ā­dhā­rā­nta­ra­ka­lpa­nā­yā­ma­na­va­sthā­pra­sa­ṅga iti | pa­ra­mā­rtha­ta­stu ā­kā­śa­va­t vā­tā­dī­nya­pi TARVV-MK 455,03svā­tmā­dhi­ṣṭhā­nā­ni | ta­tka­tha­mi­ti cet ? ucyate — TARV-MK 5.12.7kri­yā­vi­ṣṭa­ka­rtṛ­ka­rmā­dhā­ra­va­t | TARVV-MK 455,04 kriyā dvividhā — ka­rtṛ­sa­ma­vā­yi­nī ka­rma­sa­ma­vā­yi­nī ceti | TARVV-MK 455,05tatra ka­rtṛ­sa­ma­vā­yi­nī āste ga­ccha­tī­ti | ka­rma­sa­ma­vā­yi­nī odanaṃ pa­ca­ti­, kuśūlaṃ bhi­na­ttī­ti | tadā TARVV-MK 455,06viṣṭasya kartuḥ ka­rma­ṇa­ścā­dhā­ra ā­sa­nā­diḥ sthā­lyā­di­śca | tatra vya­va­hā­ra­na­ya­va­śā­t kriyāyāḥ dravya- TARVV-MK 455,07ma­dhi­ka­ra­ṇa­m­, ta­dā­vi­ṣṭa­sya dravyasya dra­vyā­nta­ra­m | pa­ra­mā­rtha­ta­stu e­vaṃ­bhū­ta­na­ya­va­śā­t kriyā kriyātma- TARVV-MK 455,08nyeva, dra­vya­ma­pi svā­tma­nye­va | tathā lo­kā­kā­śe­'­va­gā­ho dha­rmā­dī­nā­mi­ti vya­va­hā­ra­na­yā­de­śā­du­kta­m­, TARVV-MK 455,09pa­ra­mā­rtha­ta­stu sa­rva­dra­vyā­ṇi svā­tmā­dhi­ka­ra­ṇā­ni | TARV-MK 5.12.8ā­kā­śa­dha­rmā­dī­nā­mā­dhā­rā­dhe­ya­tvā­t ku­ṇḍa­ba­da­ra­va­t prasaṅga iti cet; na; a­yu­ta­si­ddhe­'­pi ta­dda­rśa­nā­t śarīre ha­sta­va­t | TARVV-MK 455,11 syā­de­ta­t — yathā kuṇḍe ba­da­rā­ṇi i­tyā­dhā­raḥ ku­ṇḍa­m­, ā­dhe­yā­ni bada- TARVV-MK 455,12rāṇīti pū­rvā­pa­ra­kā­la­tvaṃ yu­ta­si­ddhi­śca te­ṣā­m­, tathā ā­dhā­ra­tvā­t pū­rva­mā­kā­śaṃ pa­ścā­ddha­rmā­dī­nyā­dhe­ya­tvā- TARVV-MK 455,13diti yu­ta­si­ddhi­; a­to­'­nā­di­tva­vyā­ghā­ta iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­yu­ta­si­ddhe­'­pi ta­dda­rśa­nā­t | TARVV-MK 455,14katham ? śarīre ha­sta­va­t | yathā ha­sta­śa­rī­ra­yo­ryu­ga­pa­du­tpa­ttau pū­rvā­pa­ra­tve­'­sa­ti a­yu­ta­si­ddha­sya hastasya TARVV-MK 455,15śa­rī­ra­mā­dhā­raḥ­, tathā ā­kā­śa­dha­rmā­dī­nā­ma­nā­di­pā­ri­ṇā­mi­ka­yau­ga­pa­dya­si­ddhau asati pū­rvā­pa­rī­bhā­ve TARVV-MK 455,16bha­va­tyā­dhā­rā­dhe­ya­tva­m | kiñca, TARV-MK 5.12.9a­ne­kā­ntā­t | TARVV-MK 455,17 nai­ta­dai­kā­nti­ka­m — yu­ta­si­ddha­syai­vā­dhā­rā­dhe­ya­tvaṃ nā­yu­ta­si­ddha­sye­ti | sta­mbha­sā­rā- TARVV-MK 455,18diṣu ku­ṇḍa­ba­da­rā­di­ṣu ca da­rśa­nā­t | ta­smā­da­ne­kā­ntā­nnā­ya­mu­pā­la­mbhaḥ | TARVV-MK 455,19atha lo­kā­kā­śa i­tyu­cya­te­, ko loko nāma ? TARV-MK 5.12.10yatra pu­ṇya­pā­pa­pha­la­lo­ka­naṃ sa lokaḥ | TARVV-MK 455,20 pu­ṇya­pā­pa­yoḥ karmaṇoḥ phalaṃ su­kha­duḥ­kha­la­kṣa­ṇaṃ yatrā- TARVV-MK 455,21lokyate sa lokaḥ | kaḥ pu­na­ra­sau ? ātmā | TARV-MK 5.12.11lo­ka­tī­ti vā lokaḥ | TARVV-MK 455,22 lokati pa­śya­tyu­pa­la­bha­te a­rthā­ni­ti lokaḥ | TARV-MK 5.12.12i­ta­ra­ddra­vyā­lo­ka­pra­sa­ṅga iti cet; na; rūḍhau kriyāyā vyu­tpa­tti­mā­tra­ni­mi­tta­tvā­t | TARVV-MK 455,24syā­de­ta­t — dvi­dhā­pyu­kte­na krameṇa jī­va­syai­va lokatvaṃ prāptam i­ta­re­ṣāṃ dra­vyā­ṇā­ma­lo­ka­tvaṃ tataśca “ṣaḍ- TARVV-MK 455,25dra­vya­sa­mū­ho lokaḥ” i­tyā­rṣa­sya virodha iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? rūḍhau kriyāyā vyutpa- TARVV-MK 455,26tti­mā­tra­ni­mi­tta­tvā­t | yathā ga­ccha­tī­ti gauriti vyutpattau sthi­tā­dī­nāṃ na go­tva­ni­vṛ­ttiḥ­, tathā loka- TARVV-MK 455,27nālloka iti vyu­tpa­ttā­va­pi dha­rmā­dī­nā­ma­pi na lokatvaṃ hīyate | TARV-MK 5.12.13lokyata iti vā lokaḥ | TARVV-MK 455,28 sa­rva­jñe­nā­'­na­ntā­'­pra­ti­ha­ta­ke­va­la­da­rśa­ne­na lokyate yaḥ sa TARVV-MK 455,29lokaḥ | tena dha­rmā­dī­nā­ma­pi lokatvaṃ siddham | TARV-MK 5.12.14ā­tma­no­'­lo­ka­tva­pra­sa­ṅga iti cet; na; svā­tma­lo­ka­nā­t | TARVV-MK 455,30 yo lokate ātmā tasyā'- TARVV-MK 455,31lokatvaṃ prāpnoti lo­kya­tvā­bhā­vā­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? svā­tma­lo­ka­nā­t | yo'sau sarvajño bāhyaṃ TARVV-MK 455,32lo­ka­mā­naḥ sa ā­tmā­na­ma­pi lokate iti lo­ka­tva­ma­sya si­ddha­m­, i­ta­ra­thā hi tasya sa­rva­da­rśi­tvā­bhā­vaḥ TARVV-MK 455,33ā­tmā­na­va­lo­ka­nā­t | ā­tmā­na­ma­na­va­lo­ka­mā­na­sya bā­hya­lo­ka­nā­saṃ­bha­va­śca gha­ṭā­di­va­t | yathā ghaṭādi- TARVV-MK 455,34rā­tmā­na­ma­pa­śya­nna­pa­rā­n na paśyati | TARV-MK 5.12.15a­lo­ka­syā­pi lo­ka­tva­pra­sa­ṅga iti cet; na; u­kta­tvā­t | TARVV-MK 455,35 syā­nma­ta­m — yadi lokyata iti TARVV-MK 455,36lokaḥ, a­lo­ka­syā­pi lokatvaṃ prāpnoti sa­rva­da­rśi­nā lo­kya­tvā­t | a­thā­lo­kaṃ na lo­ka­te­; sa­rva­da­rśi­tva- TARVV-MK 456,01masya hī­ya­te­, na cai­ta­di­ṣṭa­m­, ta­smā­llo­ka­tva­pra­sa­ṅga iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? u­kta­tvā­t — rū­ḍhi­vi­śe­ṣa- TARVV-MK 456,02ba­la­lā­bhā­t viśeṣe vṛ­tti­ri­ti | TARV-MK 5.12.16u­bha­ya­vi­śe­ṣa­ṇa­bhā­vā­dvā | TARVV-MK 456,03 a­tha­vā­, u­bha­ya­vi­śe­ṣa­ṇa­mi­ho­pā­dī­ya­te | ya­tra­sthe­na sa­rva­jñe­na TARVV-MK 456,04lokyate yaḥ sa loka iti | na cā­'­lo­ka­sthe­nā­'­lo­ko lokyate tato nā­lo­ka­sya lo­ka­tva­pra­sa­ṅgaḥ | TARV-MK 5.12.17ta­syā­'­'­kā­śaṃ lo­kā­kā­śaṃ ja­lā­śa­ya­va­t | TARVV-MK 456,05 yathā jalasya āśayasthānaṃ ja­lā­śa­ya ityu- TARVV-MK 456,06cyate, tathā lo­ka­syā­kā­śaṃ lo­kā­kā­śa­mi­ti sthā­nā­pe­kṣaḥ saṃ­ba­ndho­'­va­se­yaḥ | TARV-MK 5.12.18dha­rmā­dha­rma­pu­dga­la­kā­la­jī­vā yatra lokyante sa loka iti vā | TARVV-MK 456,07 a­tha­vā­, dha­rmā­dha­rma­pu­dga­la­kā­la- TARVV-MK 456,08jīvā yatra lokyante sa loka i­tya­dhi­ka­ra­ṇa­sā­dha­no ghañ | kiṃ pu­na­ra­dhi­ka­ra­ṇa­m ? ā­kā­śa­m | loka TARVV-MK 456,09e­vā­kā­śaṃ lo­kā­kā­śa­mi­ti sa­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇa­la­kṣa­ṇā vṛttiḥ, ta­smi­nna­va­sthā­naṃ dha­rmā­dī­nāṃ dra­vyā­ṇā­m | ata TARVV-MK 456,10ākāśaṃ pa­ra­pra­tya­ya­va­śā­t dvedhā vi­bha­jya­te — lo­kā­kā­śa­ma­lo­kā­kā­śaṃ ceti | lo­kā­kā­śaṃ dha­rmā­dha­rma- TARVV-MK 456,11tu­lyā­'­saṃ­khye­ya­pra­de­śa­m | bahiḥ sa­ma­ntā­da­na­nta­ma­lo­kā­kā­śa­m | TARVV-MK 456,12ta­trā­va­dhri­ya­mā­ṇā­nā­ma­va­sthā­na­bhe­da­saṃ­bha­vā­t vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­ttya­rtha­mā­ha — TA-MK 5.13 dha­rmā­dha­rma­yoḥ kṛtsne || TARV-MK 5.13.1ni­ra­va­śe­ṣa­vyā­pti­pra­da­rśa­nā­rthaṃ kṛ­tsna­va­ca­na­m | TARVV-MK 456,14 yathā a­gā­rai­ka­de­śe gha­ṭa­syā­va­sthā­naṃ na tathā TARVV-MK 456,15dha­rmā­dha­rma­yoḥ lo­kā­kā­śe­'­va­gā­haḥ | kiṃ tarhi ? tileṣu tai­la­va­di­ti ni­ra­va­śe­ṣa­vyā­pti­pra­da­rśa­nā­rthaṃ kṛtsna- TARVV-MK 456,16vacanaṃ kriyate | dha­rmā­dha­rmau hi lo­kā­kā­śa­ma­śe­ṣaṃ nai­ra­nta­rye­ṇa vyāpya sthitau | ka­tha­me­ṣāṃ pa­ra­spa­ra- TARVV-MK 456,17pra­de­śā­vi­ro­dhaḥ ? TARV-MK 5.13.2a­mū­rti­tvā­t trayāṇāṃ pa­ra­spa­ra­pra­de­śā­vi­ro­dhaḥ | TARVV-MK 456,18 mū­rti­ma­nto­'­pi kecit ja­la­bha­sma­si­ka­tā­da­yaḥ TARVV-MK 456,19ekatra a­vi­ro­dhe­nā­'­va­ti­ṣṭha­nte ki­mu­tā­'­mū­rtī­ni dha­rmā­dha­rmā­kā­śā­ni | ta­smā­da­mū­rti­tvā­de­ṣāṃ pa­ra­spa­ra- TARVV-MK 456,20pra­de­śā­vi­ro­dho ve­di­ta­vyaḥ | TARV-MK 5.13.3a­nā­di­saṃ­ba­ndha­pa­ri­ṇā­mā­cca | TARVV-MK 456,21 bhe­da­saṃ­ghā­ta­ga­ti­pa­ri­ṇā­ma­pū­rva­kā­di­ma­tsaṃ­ba­ndhā­nāṃ sthavi- TARVV-MK 456,22ṣṭhānāṃ skandhānāṃ ke­ṣā­ñci­t pra­de­śa­vi­ro­dhaḥ syāt na tu dha­rmā­dī­nāṃ tadvat ā­di­mā­n saṃ­ba­ndhaḥ­, pāri- TARVV-MK 456,23ṇā­mi­kā­'­nā­di­saṃ­ba­ndhā­tte­ṣā­m­, tataśca a­nyo­'­nya­pra­de­śā­vi­ro­dhaḥ siddhaḥ | TARVV-MK 456,24tato vi­pa­rī­tā­nāṃ mū­rti­ma­tā­mapra­de­śa­saṃ­khye­yā­'­na­nta­pra­de­śā­nāṃ pu­dga­lā­nā­ma­va­gā­ha­na­vi­śe­ṣa­pra­ti- TARVV-MK 456,25pa­ttya­rtha­mā­ha — TA-MK 5.14 e­ka­pra­de­śā­di­ṣu bhājyaḥ pu­dga­lā­nā­m || TARV-MK 5.14.1e­ka­pra­de­śā­di­ṣvi­tya­va­ya­ve­na vigrahaḥ sa­mu­dā­yo vṛttyarthaḥ | TARVV-MK 456,27 e­ka­ścā­sau pra­de­śa­ścai­ka­pra­de­śaḥ­, TARVV-MK 456,28e­ka­pra­da­śa ā­di­rye­ṣāṃ ta ime e­ka­pra­de­śā­da­yaḥ | ke punaste ? pradeśāḥ | kuta etat ? tu­lya­jā­tī­ya­tvā­t TARVV-MK 456,29u­pa­la­kṣyo­pa­la­kṣa­ṇa­yoḥ so­ma­śa­rmā­di­va­t | pra­de­śa­gra­ha­ṇā­nu­vṛ­tte­rvā­, teṣve­ka­pra­de­śā­di­ṣu iti vigrahe samu- TARVV-MK 456,30dāyo vṛttyarthaḥ sa­rvā­di­va­t | tenaikapradeśa u­pa­la­kṣa­ṇa­bhū­to­'­pya­nta­rbha­va­ti | TARV-MK 5.14.2bhājyo vikalpyaḥ | TARVV-MK 456,31 bha­ja­nī­yo bhājyaḥ pṛ­tha­kka­rta­vyaḥ vikalpyo vibhājya i­tya­na­rthā­nta­ra­m | TARVV-MK 456,32kaḥ pu­na­ra­sau ? a­va­gā­ha i­tya­nu­va­rta­te | tadyathā-ekasya pa­ra­mā­ṇo­re­ka­trai­va ā­kā­śa­pra­de­śe­'­va­gā­haḥ­, TARVV-MK 457,01dva­yo­re­ka­tro­bha­ya­tra ca ba­ddha­yo­ra­ba­ddha­yo­śca­, tra­yā­ṇā­me­ka­tra dva­yo­stri­ṣu ca ba­ddhā­nā­ma­ba­ddhā­nāṃ ca | evaṃ saṃkhye- TARVV-MK 457,02yā­saṃ­khye­yā­'­na­nta­pra­de­śā­nāṃ ska­ndhā­nā­me­ka­saṃ­khye­yā­saṃ­khye­ya­pra­de­śe­ṣu lo­kā­kā­śe a­va­sthā­naṃ pra­tye­ta­vya­m | TARV-MK 5.14.3e­ka­pra­de­śe nai­ka­syā­va­sthā­na­ma­yu­kta­mi­ti cet; na; u­kta­tvā­t | TARVV-MK 457,03 syā­nma­ta­m — bhavatu tāvaddha- TARVV-MK 457,04rmādīnāṃ e­ka­pra­de­śe­'­va­sthā­na­m a­mū­rti­sva­bhā­va­tvā­t­, mū­rti­ma­tāṃ tu pu­dga­lā­nā­m e­ka­pra­de­śe­'­va­sthā­na- TARVV-MK 457,05ma­yu­kta­m | bhavati cet; pra­de­śa­sya vi­bhā­ga­va­ttvaṃ pra­sa­kta­m­, a­va­gā­hi­nāṃ cai­ka­tva­mi­ti­; tanna; kiṃ TARVV-MK 457,06kā­ra­ṇa­m ? u­kta­tvā­t | u­kta­me­ta­t — pra­ca­ya­vi­śe­ṣādibhiraika­trā­va­sthā­na­mi­ti | kiñca, TARV-MK 5.14.4e­kā­pa­va­ra­ke­'­ne­ka­pra­kā­śā­va­sthā­na­da­rśa­nā­da­vi­ro­dhaḥ | TARVV-MK 457,07 ya­thai­ka­smi­nna­pa­va­ra­ke bahavaḥ prakāśāḥ TARVV-MK 457,08vartante na ca kṣe­tra­vi­bhā­gaḥ­, nāpi e­ka­kṣe­trā­va­gā­hi­tvā­t teṣāṃ pra­kā­śā­nā­me­ka­tva­m­, ta­thai­ka­smi­n pradeśa TARVV-MK 457,09anantā api skandhāḥ sū­kṣma­pa­ri­ṇā­mā­t a­sa­ṅka­re­ṇa vya­va­ti­ṣṭha­nta iti nāsti virodhaḥ | kiñca, TARV-MK 5.14.5dra­vya­sva­bhā­va­syā­'­co­da­nā­rha­tvā­t | TARVV-MK 457,10 dravyāṇāṃ hi svabhāvāḥ pra­ti­ni­ya­tāḥ santi, na te coda- TARVV-MK 457,11nārhāḥ — evaṃ bhavatu maivaṃ bhūditi | yathā a­gnyā­dī­nāṃ da­ha­nā­da­yaḥ tṛ­ṇā­dī­nāṃ ca dā­hya­tvā­da­ya­sta­thā TARVV-MK 457,12mū­rti­ma­ttve­'­pi a­va­gā­ha­na­sva­bhā­va­tvā­de­ka­smi­nna­pi pradeśe bahūnāṃ ska­ndhā­nā­ma­va­ro­dho na vi­ro­dhā­ya TARVV-MK 457,13kalpyate | kiñca, TARV-MK 5.14.6ā­rṣo­kta­tvā­t sū­kṣma­ni­go­tā­va­sthā­na­va­t | TARVV-MK 457,14 sa­rva­jña­jñā­na­dyo­ti­tā­rtha­sā­raṃ ga­ṇa­dha­rā­nu­smṛ­ta­va­ca­na- TARVV-MK 457,15racanaṃ śiṣyapraśi­ṣya­pra­ba­ndhā'­vyu­pa­ra­mā­da­vyu­cchi­nna­sa­ntā­na­m ā­rṣa­ma­vi­ta­tha­ma­sti — TARVV-MK 457,16“­o­gā­ḍha­gā­ḍha­ṇi­ci­do po­gga­la­kā­e­hi savvado logo | TARVV-MK 457,17su­hu­me­hiṃ bā­da­re­hiṃ a­ṇaṃ­tā­ṇaṃ­te­hi vi­vi­dhe­hiṃ || ” TARVV-MK 457,18i­tye­va­mā­di | a­ta­sta­tprā­mā­ṇyā­da­pi u­kto­'­va­gā­ho­'­va­se­yaḥ | ya­thai­ka­ni­go­ta­jī­va­śa­rī­re­'­na­ntā TARVV-MK 457,19ni­go­ta­jī­vāḥ tiṣṭhanti sā­dhā­ra­ṇā­'­'­hā­ra­prā­ṇā­pā­na­jī­vi­ta­ma­ra­ṇa­tvā­t sā­dhā­ra­ṇā i­tya­nva­rtha­saṃ­jñā ityeta- TARVV-MK 457,20dā­ga­ma­prā­mā­ṇyā­da­va­sī­ya­te ta­thai­ve­da­ma­pī­ti | TARVV-MK 457,21atha jī­vā­nā­ma­va­gā­haḥ ka­tha­mi­tya­ta i­da­mu­cya­te — TA-MK 5.15 a­saṃ­khye­ya­bhā­gā­di­ṣu jī­vā­nā­m || TARVV-MK 457,23a­saṃ­khye­ya­bhā­gā­di­ṣvi­ti coktam | ki­mu­kta­m ? TARV-MK 5.15.1a­va­ya­ve­na vigrahaḥ sa­mu­dā­yo vṛttyartha iti | TARVV-MK 457,24 a­saṃ­khye­yā­nāṃ bhā­gā­nā­me­ko bhā­go­'­saṃ­khye­ya- TARVV-MK 457,25bhāgaḥ, a­saṃ­khye­ya­bhā­ga ā­di­rye­ṣāṃ te a­saṃ­khye­ya­bhā­gā­da­yaḥ teṣu a­saṃ­khye­ya­bhā­gā­di­ṣu | kiṃ bhājyaḥ ? TARVV-MK 457,26a­va­gā­ha i­tya­nu­va­rta­te | atrāha — ka­syā­'­saṃ­khye­ya­bhā­gā­di­ṣvi­ti ? TARV-MK 5.15.2lo­kā­kā­śa­pra­ka­ra­ṇā­tta­da­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ | TARVV-MK 457,27 lo­kā­kā­śa i­tya­nu­va­rta­te­, a­ta­sta­da­bhi­saṃ­ba­ndho­'­tra vedi- TARVV-MK 457,28tavyaḥ | nanu ca a­sā­va­dhi­ka­ra­ṇa­ni­rde­śaḥ­, saṃ­ba­ndha­ni­rde­śe­na cehārthaḥ | TARV-MK 5.15.3a­rtha­va­śā­dvi­bha­kti­pa­ri­ṇā­maḥ | TARVV-MK 457,29 yathā ‘­u­ccā­ni de­va­da­tta­sya gṛhāṇi ā­ma­ntra­ya­svai­na­m­’ ‘­de­va­da­tta­m­’ TARVV-MK 457,30iti ga­mya­te­, e­va­ma­saṃ­khye­ya­bhā­gā­di­ṣu i­tya­ne­nā­bhi­saṃ­ba­ndhā­t lo­kā­kā­śa ityeṣa nirdeśaḥ | lokākā- TARVV-MK 457,31śa­sye­tya­rtha­va­śā­t vibhaktiḥ pa­ri­ṇa­mya­te | tadyathā — lokasya pradeśāḥ a­saṃ­khye­yā bhāgāḥ kṛtāḥ, tatrai- TARVV-MK 458,01ka­smi­nna­saṃ­khye­ya­bhā­ge eko jī­vo­'­va­ti­ṣṭha­te | tathā dvi­tri­ca­tu­rā­di­ṣva­pi a­saṃ­khye­ya­bhā­ge­ṣu ā sarva- TARVV-MK 458,02lo­kā­da­va­gā­haḥ pra­tye­ta­vyaḥ | nā­nā­jī­vā­nāṃ tu sa­rva­lo­ka eva | TARV-MK 5.15.4a­saṃ­khye­ya­tvā­vi­śe­ṣā­da­va­gā­hā­vi­śe­ṣa iti cet; na; a­saṃ­khye­ya­syā­'­saṃ­khye­ya­vi­ka­lpa­tvā­t | TARVV-MK 458,04syā­nma­ta­m — e­ka­smi­nna­pya­saṃ­khye­ya­bhā­ge pradeśā a­saṃ­khye­yāḥ­, dvi­tri­ca­tu­rā­di­ṣva­pi a­saṃ­khye­yā eva tato TARVV-MK 458,05nāsti jī­vā­nā­ma­va­gā­ha­vi­śe­ṣa iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­saṃ­khye­ya­syā­saṃ­khye­ya­vi­ka­lpa­tvā­t | aja- TARVV-MK 458,06gha­nyo­tkṛ­ṣṭā­saṃ­khye­ya­sya hi a­saṃ­khye­yā vikalpāḥ | a­to­'­va­gā­ha­vi­ka­lpo jīvānāṃ siddhaḥ | TARV-MK 5.15.5pra­mā­ṇa­vi­ro­dhā­da­va­gā­hā­yu­kti­ri­ti cet; na; jī­va­dvai­vi­dhyā­t | TARVV-MK 458,07 syā­de­ta­t — ya­dai­ka­smi­n TARVV-MK 458,08lo­ka­syā­saṃ­khye­ya­bhā­ge eko jī­vo­'­va­ti­ṣṭha­te dra­vya­pra­mā­ṇe­nā­na­ntā­na­nto jī­va­rā­śiḥ lo­kā­kā­śe pramā- TARVV-MK 458,09ṇa­vi­ro­dhā­nna sthā­tu­ma­rha­ti iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? jī­va­dvai­vi­dhyā­t | dvividhā jīvāḥ bādarāḥ TARVV-MK 458,10sū­kṣmā­śce­ti | tatra bādarāḥ sapra­ti­ghā­ta­śa­rī­rāḥ | sūkṣmā jīvāḥ sū­kṣma­pa­ri­ṇā­mā­de­va sa­śa­rī­ra­tve­'­pi TARVV-MK 458,11pa­ra­spa­re­ṇa bā­da­rai­śca na pra­ti­ha­nya­nta i­tya­pra­ti­ghā­ta­śa­rī­rāḥ | tato ya­trai­ka­sū­kṣma­ni­go­ta­jī­va­sti­ṣṭha­ti TARVV-MK 458,12ta­trā­na­ntā­na­ntāḥ sā­dhā­ra­ṇa­śa­rī­rāḥ vasanti | bā­da­rā­ṇāṃ ca ma­nu­ṣyā­dī­nāṃ śa­rī­re­ṣu saṃ­sve­da­ja­saṃ­mū­rccha­na- TARVV-MK 458,13jādīnāṃ jīvānāṃ pra­ti­śa­rī­raṃ ba­hū­nā­ma­va­sthā­na­mi­ti nā­stya­va­gā­ha­vi­ro­dhaḥ | yadi bādarā eva jīvā TARVV-MK 458,14a­bha­vi­ṣya­nna­pi tarhi avagāha­vi­ro­dho­'­ja­ni­ṣya­ta | kathaṃ sa­śa­rī­ra­syā­tma­no­'­pra­ti­ghā­ta­tva­mi­ti cet ? TARVV-MK 458,15dṛ­ṣṭa­tvā­t | dṛśyate hi vā­lā­gra­ko­ṭi­mā­tra­chi­dra­ra­hi­te gha­na­ba­ha­lā­ya­sa­bhi­tti­ta­le va­jra­ma­ya­ka­pā­ṭe bahiḥ TARVV-MK 458,16sa­ma­ntā­t va­jra­le­pa­li­pte a­pa­va­ra­ke de­va­da­tta­sya mṛtasya mū­rti­ma­jjñā­nā­va­ra­ṇā­di­ka­rma­tai­ja­sa­kā­rma­ṇa­śa­rī­ra- TARVV-MK 458,17saṃ­ba­ndhi­tve­'­pi gṛ­ha­ma­bhi­ttvai­va ni­rga­ma­na­m­, tathā sū­kṣma­ni­go­tā­nā­ma­pya­pra­ti­ghā­ti­tvaṃ ve­di­ta­vya­m | TARVV-MK 458,18atrāha — lo­kā­kā­śa­tu­lya­pra­de­śaḥ eko jīva i­tyu­kta­m­, tasya kathaṃ lo­ka­syā­saṃ­khye­ya­bhā­gā­di­ṣu TARVV-MK 458,19vṛttiḥ ? nanu sa­rva­lo­ka­vyā­ptyai­va bha­vi­ta­vya­mi­tya­tro­cya­te — TA-MK 5.16 pra­de­śa­saṃ­hā­ra­vi­sa­rpā­bhyāṃ pra­dī­pa­va­t || TARV-MK 5.16.1kā­rma­ṇa­śa­rī­ra­va­śā­t u­pā­tta­sū­kṣma­bā­da­ra­śa­rī­rā­nu­va­rta­naṃ pra­de­śa­saṃ­hā­ra­vi­sa­rpaḥ | TARVV-MK 458,21 a­mū­rta­sva- TARVV-MK 458,22bhāvasyāpyātmanaḥ a­nā­di­saṃ­ba­ndhaṃ pra­tye­ka­tvā­t ka­tha­ñci­nmū­rta­tāṃ bibhrataḥ lo­kā­kā­śa­tu­lya­pra­de­śa­syā­pi TARVV-MK 458,23kā­rma­ṇa­śa­rī­ra­va­śā­t u­pā­tta­sū­kṣma­śa­rī­ra­ma­dhi­ti­ṣṭha­taḥ śu­ṣka­ca­rma­va­t saṃ­ko­ca­naṃ pra­de­śa­saṃ­hā­raḥ | bā­da­ra­śa- TARVV-MK 458,24rī­ra­ma­dhi­ti­ṣṭha­to jale tai­la­va­t vi­sa­rpa­ṇaṃ visarpaḥ | TARV-MK 5.16.2tā­bhyā­ma­saṃ­khye­ya­bhā­gā­di­ṣu vṛttiḥ pra­dī­pa­va­t | TARVV-MK 458,25 yathā ni­rā­va­ra­ṇa­vyo­ma­pra­de­śā­va­dhṛta­pra­kā­śa- TARVV-MK 458,26pa­ri­mā­ṇaḥ pradīpaḥ śa­rā­va­mā­ni­kā­pa­va­ra­kā­dyā­va­ra­ṇa­va­śā­t ta­tpa­ri­mā­ṇa­pra­kā­śa u­pa­la­bhya­te­, tathā tābhyāṃ TARVV-MK 458,27pra­de­śa­saṃ­hā­ra­vi­sa­rpā­bhyā­m a­saṃ­khye­ya­bhā­gā­di­ṣu pa­ri­cchi­nnā vṛ­tti­rā­tma­no­'­va­ga­nta­vyā | TARV-MK 5.16.3ta­dva­da­ni­tya­tva­pra­sa­ṅga iti cet; na; i­ṣṭa­tvā­t | TARVV-MK 458,28 syā­de­ta­t — yadi saṃ­hā­ra­vi­sa­rpa­ṇa­sva­bhā­va TARVV-MK 458,29ātmā pra­dī­pā­di­va­de­vā­syā­ni­tya­tvaṃ pra­sa­ja­tī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? i­ṣṭa­tvā­t | i­ṣṭa­me­vai­ta­t — ātmanaḥ TARVV-MK 458,30kā­rma­ṇa­śa­rī­rā­pā­di­ta­pra­de­śa­saṃ­hā­ra­vi­sa­rpa­pa­ryā­yā­de­śā­da­ni­tya­tva­m | athavā i­ṣṭa­tvā­t­, i­ṣṭa­me­vai­ta­t­, saṃko- TARVV-MK 458,31ca­vi­kā­sa­sva­bhā­va­tve­'­pi rūpi­dra­vya­sā­mā­nyā­de­śā­nni­tya­tvaṃ ta­thā­tma­no­'­pī­ti na bā­dhā­ka­ro dṛṣṭāntaḥ | TARV-MK 5.16.4sā­va­ya­vatvāt pra­de­śa­vi­śa­ra­ṇa­pra­sa­ṅga iti cet; na; a­mū­rta­sva­bhā­vā­pa­ri­tyā­gā­t | TARVV-MK 458,33syā­nma­ta­m — pra­dī­pā­di­va­t yadi pra­de­śa­saṃ­hā­ra­vi­sa­rpa­vā­nā­tmā­, ataḥ saṃ­sā­ri­ṇaḥ gha­ṭā­di­va­t che­da­bhe­dā- TARVV-MK 459,01dibhiḥ pra­de­śa­vi­śa­ra­ṇa­pra­sa­ṅgaḥ­, tataśca śūnyatā prāpnoti iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­mū­rta­sva­bhā­vā- TARVV-MK 459,02pa­ri­tyā­gā­t | bandhaṃ pra­tye­ka­tve satyapi la­kṣa­ṇa­bhe­dā­da­nya­tva­mā­pa­dya­mā­naḥ nā­mū­rta­sva­bhā­vaṃ ja­hā­tī­ti TARVV-MK 459,03gha­ṭā­di­va­t na pra­de­śa­vi­śa­ra­ṇa­ma­sti | kiñca, TARV-MK 5.16.5a­ne­kā­ntā­t | TARVV-MK 459,04 yo hye­kā­nte­na saṃ­hā­ra­vi­sa­rpa­vā­ne­vā­tmā sā­va­ya­va­śce­ti vā brūyāt taṃ pratyaya- TARVV-MK 459,05mu­pā­la­mbho gha­ṭā­mu­pe­yā­t | yasya tva­nā­di­pā­ri­ṇā­mi­ka­cai­ta­nya­jī­va­dra­vyo­pa­yo­gā­di­dra­vyā­rthā­de­śā­t syānna TARVV-MK 459,06pra­de­śa­saṃ­hā­ra­vi­sa­rpa­vā­n­, dra­vyā­rthā­de­śā­cca syā­nni­ra­va­ya­vaḥ­, pra­ti­ni­ya­ta­sū­kṣma­bā­da­ra­śa­rī­rā­pe­kṣa­ni­rmā­ṇa- TARVV-MK 459,07nā­mo­da­ya­pa­ryā­yā­rthā­de­śā­t syāt pra­de­śa­saṃ­hā­ra­vi­sa­rpa­vā­n­, a­nā­di­ka­rma­ba­ndha­pa­ryā­yā­rthā­de­śā­cca syāt TARVV-MK 459,08sā­va­ya­vaḥ­, taṃ pra­tya­nu­pā­la­mbhaḥ | kiñca, TARV-MK 5.16.6ta­tpra­de­śā­nā­ma­kā­ra­ṇa­pū­rva­ka­tvā­da­ṇu­va­t | TARVV-MK 459,09 yasyā­va­ya­vāḥ kā­ra­ṇa­pū­rva­kā bhavanti ta­syā­va­ya­va- TARVV-MK 459,10vi­śa­ra­ṇaṃ bha­va­ti­, a­va­yū­ya­nte i­tya­va­ya­vāḥ | yathā pa­ṭā­de­ra­ne­ka­ta­ntvā­di­saṃ­ghā­ta­kā­ra­ṇa­tvā­t ta­ntvā­di­vi- TARVV-MK 459,11śleṣe vi­śa­ra­ṇaṃ bhavati na tathā ātmanaḥ a­nya­dra­vya­saṃ­ghā­ta­pū­rva­kāḥ pradeśāḥ | kutaḥ ? ta­tpra­de­śā­nā­ma- TARVV-MK 459,12kā­ra­ṇa­pū­rva­ka­tvā­t | yathā aṇoḥ pradeśaḥ nānya­dra­vya­saṃ­ghā­ta­pū­rva­kaḥ tato nā­sā­va­va­ya­va­vi­śle­ṣa­pū­rva­ka­ma­ni- TARVV-MK 459,13tya­tva­mā­ska­nda­ti kintu saṃ­ghā­te­nā­'­ni­tyaḥ­, tathā ā­tma­pra­de­śā­nā­ma­pi nā­nya­dra­vya­saṃ­ghā­ta­pū­rva­ka­tva­ma­taḥ TARVV-MK 459,14pra­de­śa­va­ttvā­t ātmā sā­va­ya­vo­'­pi nā­va­ya­va­vi­śle­ṣā­da­ni­tyaḥ­, kintu ga­tyā­di­pa­ryā­yā­de­śā­da­ni­tyaḥ | TARV-MK 5.16.7tata eva pra­ti­pra­de­śaṃ gu­ṇa­vi­śe­ṣā­bhā­vo gha­ṭa­va­t | TARVV-MK 459,15 kuta eva ? pra­de­śā­nā­ma­kā­ra­ṇa­pū­rva­ka­tvā­de­va | TARVV-MK 459,16yathā ghaṭasya pradeśā a­nya­dra­vya­saṃ­ghā­ta­pū­rva­kā iti teṣu pra­ti­pra­de­śaṃ rū­pā­di­gu­ṇa­vi­śe­ṣo dṛṣṭaḥ, na tathā TARVV-MK 459,17ā­tma­pra­de­śā a­nya­dra­vya­saṃ­ghā­ta­pū­rva­kā iti na teṣu pra­ti­pra­de­śaṃ su­khā­di­gu­ṇa­vi­śe­ṣo bhavati | yadi anya- TARVV-MK 459,18dra­vya­saṃ­ghā­ta­pū­rva­kāḥ syu­rā­tma­pra­de­śāḥ teṣu gha­ṭa­va­t su­khā­di­vi­śe­ṣa­vṛ­ttiḥ syāt, ta­ta­ścā­tma­no bahutvaṃ TARVV-MK 459,19pra­sa­jye­ta | ya­thā­'­ṇau ni­ra­va­ya­ve e­ka­jā­tī­yo guṇaḥ śu­klā­di­re­ka­kā­le bhavati eka eva na bhi­nna­jā­tī­ya- TARVV-MK 459,20stathā ātmani ni­ra­va­ya­ve e­ka­jā­tī­yo guṇaḥ su­khā­di­re­ka­kā­le bhavati eka eva | atra ka­ści­dā­ha — TARVV-MK 459,21“­va­rṣā­ta­pā­bhyāṃ kiṃ vyo­mna­śca­rma­ṇya­sti tayoḥ phalam | TARVV-MK 459,22ca­rmo­pa­ma­śce­t so­'­ni­tyaḥ kha­tu­lya­śce­da­sa­tpha­la­m || ” iti | TARVV-MK 459,23a­tro­cya­te — pi­ṣṭa­pe­ṣa­ṇa­me­ta­t­, mū­rtā­'­mū­rta­tvaṃ prati ni­tyā­ni­tya­tvaṃ ca pra­tya­nai­kā­nti­ka­tvā­t TARVV-MK 459,24u­pā­la­mbhā­bhā­va iti | TARV-MK 5.16.8pu­dga­la­va­de­ka­pra­de­śā­di­ṣu vṛ­tti­pra­sa­ṅga iti cet; na; śa­rī­ra­pra­mā­ṇā­nu­vi­dhā­nā­t | TARVV-MK 459,25 syā- TARVV-MK 459,26nmatam — pra­de­śa­saṃ­hā­ra­vi­sarpā­bhyā­me­va pu­dga­la­va­de­ka­pra­de­śā­di­ṣu jīvasya vṛttiḥ prāpnotīti; tanna; kiṃ TARVV-MK 459,27kā­ra­ṇa­m ? śa­rī­ra­pra­mā­ṇā­nu­vi­dhā­nā­t | kā­rma­ṇa­śa­rī­ra­va­śā­du­pā­ttaṃ ma­ha­da­lpaṃ vā śa­rī­ra­ma­dhi­ti­ṣṭha­ti TARVV-MK 459,28saṃsārī jīva i­tyu­kta­m | na cai­ka­pra­de­śā­di­kaṃ śa­rī­ra­ma­sti ja­gha­nye­nā­'­ṅga­la­syā­'­saṃ­khye­ya­bhā­ga­pra­mā- TARVV-MK 459,29ṇatvāt | ato nā­syai­ka­pra­de­śā­di­ṣu vṛ­tti­ra­sti | TARV-MK 5.16.9muktānāṃ ta­tpra­sa­ṅga iti cet; na; de­śo­nā­ntya­vi­gra­ha­pra­mā­ṇā­va­sthā­nā­t | TARVV-MK 459,30 syā­de­ta­t — yadi TARVV-MK 459,31śa­rī­ra­pra­mā­ṇā­nu­vi­dhā­nā­t ātmano nai­ka­pra­de­śā­di­ṣu vṛttiḥ, muktānāṃ tarhi ta­da­bhā­vā­tta­tpra­sa­ṅga iti; tanna; TARVV-MK 459,32kiṃ kā­ra­ṇa­m ? de­śo­nā­ntya­vi­gra­ha­pra­mā­ṇā­va­sthā­nā­t | yena śa­rī­re­ṇa mu­kti­ma­vā­pta­vā­n jī­va­sta­tpra­mā­ṇa­me­va TARVV-MK 459,33de­śo­na­ma­va­la­mbyā­va­ti­ṣṭha­te­, na tato vṛ­ddhi­rnā­pi hāniḥ, punaḥ pra­de­śa­saṃ­hā­ra­vi­sa­rpa­kā­ra­ṇā­bhā­vā­t | atrāha — TARV-MK 5.16.10na dha­rmā­dī­nāṃ nā­nā­tva­m­, kutaḥ ? de­śa­saṃ­sthā­na­kā­la­da­rśa­na­spa­rśa­nā­va­nā­ha­nā­dya­bhe­dā­t | TARVV-MK 460,02de­śa­stā­va­de­ṣā­ma­bhi­nnaḥ — yasmin deśe dha­rmo­'­va­sthi­taḥ ta­smi­nne­ve­ta­re­ṣā­ma­va­sthā­nā­t | saṃ­sthā­na­ma­pya­bhi­nna­m — TARVV-MK 460,03yadeva dharmasya saṃ­sthā­na­mā­kā­raḥ ta­de­ve­ta­re­ṣā­m | kā­la­ścā­bhi­nnaḥ — triṣu kāleṣu dha­rmā­dī­nāṃ tu­lya­vṛ­tti­tvā­t | TARVV-MK 460,04da­rśa­na­ma­pya­vi­śi­ṣṭa­m — yeṣuyatraiko dharmaḥ pra­tya­kṣa­jñā­ni­bhi­rdṛ­ṣṭaḥ ta­trai­ve­ta­re­ṣā­ma­pi da­rśa­na­m | sparśana- TARVV-MK 460,05ma­pya­vi­śi­ṣṭa­m — dha­rmā­dī­ni dravyāṇi sa­rvā­tma­nā­'­nyo­nyaṃ spṛ­śa­ntī­ti | a­va­gā­ha­naṃ cā­'­bhi­nna­m — eṣāṃ TARVV-MK 460,06sa­rva­ga­ta­tvā­t | tathā a­rū­pa­tva­dra­vya­tva­jñe­ya­tvā­di­bhi­ra­pya­vi­śe­ṣo­'­va­se­yaḥ | a­tro­cya­te — TARV-MK 5.16.11na; a­ta­sta­tsi­ddheḥ | TARVV-MK 460,07 yata eva dha­rmā­dī­nāṃ de­śā­di­bhiḥ a­vi­śe­ṣa­stva­yā codyate ata eva TARVV-MK 460,08nā­nā­tva­si­ddhiḥ­, yato nāsati nā­nā­tve­'­vi­śe­ṣasiddhiḥ | na hye­ka­syā­vi­śe­ṣo­'­sti | kiñca, yathā rūpa- TARVV-MK 460,09ra­sā­dī­nāṃ tulya­de­śā­di­tve naikatvaṃ tathā dha­rmā­dī­nā­ma­pi nā­nā­tva­mi­ti | TARVV-MK 460,10āha — rū­pā­dī­nāṃ tu­lya­de­śa­tve­'­pi cā­kṣu­pa­tvā­divi­śi­ṣṭa­la­kṣa­ṇo­pe­ta­tvā­t nānātvaṃ yuktaṃ na tathā TARVV-MK 460,11dha­rmā­dī­nāṃ vi­śe­ṣa­ka­raṃ ki­ñci­lla­kṣa­ṇa­mu­kta­m | syā­de­ta­t­, yadi na la­kṣa­ṇa­bhe­daḥ | asti tu bhinnaṃ la­kṣa­ṇa­m | TARVV-MK 460,12kiṃ pu­na­sta­di­ti ? ata uttaraṃ paṭhati — TA-MK 5.17 ga­ti­sthi­tyu­pa­gra­hau dha­rmā­dha­rma­yo­ru­pa­kā­raḥ || TARVV-MK 460,14a­tha­vā­, a­ṇu­ska­ndha­bhe­dā­t pu­dga­lā­nā­m a­saṃ­khye­ya­pra­de­śa­tvā­cca ā­tma­nā­m a­va­gā­hi­nā­m eka- TARVV-MK 460,15pra­de­śā­di­ṣu pu­dga­lā­nā­m a­saṃ­khye­ya­bhā­gā­di­ṣu ca jī­vā­nā­ma­va­sthā­naṃ yu­kta­mu­kta­m | tulye pu­na­ra­saṃ­khye­ya- TARVV-MK 460,16pra­de­śa­tve kṛ­tsna­lo­ka­vyā­pi­tva­me­va dha­rmā­dha­rma­yoḥ na pu­na­ra­saṃ­khye­ya­bhā­gā­di­vṛ­tti­ri­tye­ta­tka­tha­ma­na­pa­di­ṣṭa- TARVV-MK 460,17he­tu­ka­ma­va­sā­tuṃ śa­kya­mi­ti | atra brūmaḥ — a­va­se­ya­ma­saṃ­śa­ya­m | yathā ma­tsya­ga­ma­na­sya ja­la­mu­pa­gra­ha­kā­ra­ṇa- TARVV-MK 460,18miti nāsati jale ma­tsya­ga­ma­naṃ bha­va­ti­, tathā jī­va­pu­dga­lā­nāṃ pra­yo­ga­vi­sra­sā pa­ri­ṇā­ma­ni­mi­ttā­hi­ta- TARVV-MK 460,19prakārāṃ ga­ti­sthi­ti­la­kṣa­ṇāṃ kriyāṃ svata e­vā­'­'­ra­bha­mā­ṇā­nāṃ sarvatra bhāvāt ta­du­pa­gra­ha­kā­ra­ṇā­bhyā­ma­pi TARVV-MK 460,20dha­rmā­dha­rmā­bhyāṃ sa­rva­ga­tā­bhyāṃ bha­vi­ta­vya­m­, nā­sa­to­sta­yo­rga­ti­sthi­ti­vṛ­tti­ri­ti vyā­pi­tva­da­rśa­nā­rtha­mi­da- TARVV-MK 460,21mucyate | TARV-MK 5.17.1dravyasya de­śā­nta­ra­prā­pti­he­tuḥ pa­ri­ṇā­mo gatiḥ | TARVV-MK 460,22 dravyasya bā­hyā­nta­ra­he­tu­sa­nni­dhā­ne sati pari- TARVV-MK 460,23ṇa­ma­mā­na­sya de­śā­nta­ra­prā­pti­he­tuḥ pa­ri­ṇā­mo ga­ti­ri­tyu­cya­te | TARV-MK 5.17.2ta­dvi­pa­rī­tā sthitiḥ | TARVV-MK 460,24 dravyasya sva­de­śā­da­pra­cya­va­na­he­tu­rga­ti­ni­vṛ­tti­rū­pā sthi­ti­ra­va­ga­nta­vyā | TARV-MK 5.17.3u­pa­gra­ho­'­nu­gra­haḥ | TARVV-MK 460,25 dravyāṇāṃ śa­ktya­nta­rā­vi­rbhā­ve kā­ra­ṇa­bhā­vo­'­nu­gra­ha u­pa­gra­ha i­tyā­khyā­ya­te | TARV-MK 5.17.4ga­ti­sthi­tyu­pa­gra­hā­vi­tya­ne­ka­vi­gra­ha­saṃ­bha­vā­da­rthā­ni­śca­yaḥ | TARVV-MK 460,26 vi­gra­ha­pū­rva­ko hi loke vṛ­tti­pa­da- TARVV-MK 460,27syā­rtha­ni­śca­yo bhavati | ga­ti­sthi­tyu­pa­gra­hau ityatra tu a­ne­ka­vi­gra­ha­saṃ­bha­vā­t nā­stya­rthā­ni­śca­yaḥ | TARVV-MK 460,28tadyathā — gatiśca sthitiśca ga­ti­sthi­tī­, ga­ti­sthi­tī u­pa­gra­hau yayostau ga­ti­sthi­tyu­pa­gra­hau | gatisthi- TARVV-MK 460,29tyo­ru­pa­gra­hau ga­ti­sthi­tyu­pa­gra­hau | ga­ti­sthi­tī eva vā u­pa­gra­hau ga­ti­sthi­tyu­pa­gra­hau iti ? naiṣa doṣaḥ | TARV-MK 5.17.5a­nya­pa­dā­rtha­vṛ­ttya­bhā­vo ga­ti­sthi­tyu­pa­gra­hau dha­rmā­dha­rmā­vi­tya­va­ca­nā­t | TARVV-MK 460,30 nā­trā­'­nya­pa­dā­rthā TARVV-MK 460,31vṛttiḥ saṃ­bha­va­ti | kutaḥ ? ga­ti­sthi­tyu­pa­gra­hau dha­rmā­dha­rmā­vi­tya­va­ca­nā­t | TARV-MK 5.17.6na ṣa­ṣṭhī­vṛ­tti­rdvi­va­ca­na­ni­rde­śā­t | TARVV-MK 461,01 neyaṃ ṣaṣṭhī vṛttiḥ — ga­ti­sthi­tyo­ru­pa­gra­hau ga­ti­sthi­tyu­pa­gra­hā- TARVV-MK 461,02viti | kutaḥ ? dvi­va­ca­na­ni­rde­śā­t | yadi hi atra ṣa­ṣṭhī­vṛ­ttiḥ syāt, u­tta­ra­pa­dā­rtha­sya bhā­va­syai­ka­sya TARVV-MK 461,03prā­dhā­nyā­t laghvartha e­ka­va­ca­na­ni­rde­śaḥ kri­ye­ta­, bhedena ca pra­yo­ja­nā­bhā­vā­t | TARV-MK 5.17.7pa­ri­śe­ṣā­t sa­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇā vṛttiḥ | TARVV-MK 461,04 pa­ri­śe­ṣā­t sa­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇa­la­kṣa­ṇā vṛ­tti­rve­di­ta­vyā — TARVV-MK 461,05ga­ti­sthi­tī eva u­pa­gra­hau ga­ti­sthi­tyu­pa­gra­hā­vi­ti | TARV-MK 5.17.8tathā ca dvi­tvo­pa­pa­ttiḥ | TARVV-MK 461,06 evaṃ ca kṛtvā dvi­tva­mu­pa­pa­nnaṃ bha­va­ti­, ga­ti­sthi­tyo­rbhe­dā­t tatsā- TARVV-MK 461,07mā­nā­dhi­ka­ra­ṇyā­t bhe­da­si­ddheḥ | kathaṃ sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇya­m ? ka­rma­sā­dha­na­tvā­t — u­pa­gṛ­hye­te i­tyu­pa­gra­hau TARVV-MK 461,08ga­ti­sthi­tī iti | TARV-MK 5.17.9dha­rmā­dha­rma­yo­ri­ti ka­rtṛ­ni­rde­śaḥ | TARVV-MK 461,09 dha­rmā­dha­rma­yo­ri­tya­yaṃ ka­rtṛ­ni­rde­śo draṣṭavyaḥ | katham ? kartari TARVV-MK 461,10ṣa­ṣṭhī­vi­dhā­nā­t | kāṃ kri­yā­ma­pe­kṣya kartṛtvaṃ vi­va­kṣi­ta­m ? u­pa­kā­ra i­tyu­cya­te — u­pa­ka­ro­ti kriyāyāḥ TARVV-MK 461,11ka­rtṛ­tva­m u­pa­kā­ra iti | kiṃ­sā­dha­no­'­yaṃ śabdaḥ ? bhā­va­sā­dha­naḥ | TARV-MK 5.17.10u­pa­kā­ra iti bhā­va­sā­dha­na­śce­t­; pūrveṇa sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇyā­nu­pa­pa­tti­ra­rthā­nta­ra­vṛ­tteḥ | TARVV-MK 461,13ya­dyu­pa­ka­ra­ṇa­mu­pa­kā­ra iti bhā­va­sā­dha­na­śa­bdaḥ­, ga­ti­sthi­tyu­pa­gra­hā­vi­tya­ne­na sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇyaṃ no­pa­pa­dya­te TARVV-MK 461,14dha­rmā­dha­rma­yo­ru­pa­kā­ro ga­ti­sthi­tyu­pa­gra­hā­vi­ti | kutaḥ ? a­rthā­nta­ra­vṛ­tteḥ | u­pa­kā­ro hi dha­rmā­dha­rma­yo- TARVV-MK 461,15rvartate ka­rtṛ­stha­kri­yā­tvā­t ka­ro­teḥ­, u­pa­gṛ­hya­mā­ṇe tu ga­ti­sthi­tī jī­va­pu­dga­le­ṣvi­ti | evaṃ tarhi karma- TARVV-MK 461,16sādhanaḥ ? TARV-MK 5.17.11ka­rma­sā­dha­na­śce­dva­ca­na­bhe­dā­nu­pa­pa­ttiḥ | TARVV-MK 461,17 yadi ka­rma­sā­dha­naḥ­; va­ca­na­bhe­do no­pa­pa­dya­te­, sāmā- TARVV-MK 461,18nā­dhi­ka­ra­ṇyā­t dvi­va­ca­naṃ prāpnoti | TARV-MK 5.17.12na vā sā­mā­nyo­pā­dā­nā­t | TARVV-MK 461,19 na vaiṣa doṣaḥ, kiṃ kā­ra­ṇa­m ? sā­mā­nyo­pā­dā­nā­t | yathā TARVV-MK 461,20‘sādhoḥ kāryaṃ ta­ṣaḥ­śru­te­’ iti prā­ksā­mā­nya­ma­pe­kṣya la­bdhai­ka­va­ca­naḥ kā­rya­śa­bdaḥ pa­ścā­dvi­śe­ṣa­sa­nni­dhā- TARVV-MK 461,21ne'pi nopāttaṃ vacanaṃ ja­hā­ti­, ta­di­hā­pi u­pa­kā­ra­śa­bdaḥ u­pā­ttā­nta­ra­ṅgai­ka­va­ca­no TARVV-MK 461,22bhi­nna­va­ca­na­pa­dā­nta­rā­pe­kṣā­yā­ma­pi na va­ca­nā­nta­ra­saṃ­kra­maṃ karoti | TARV-MK 5.17.13ṣa­ṣṭhī­vṛ­tti­rvā bhā­va­sā­dha­na­tvo­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 461,23 a­tha­vā­, ga­ti­sthi­tyo­ru­pa­gra­hau ga­ti­sthi­tyu­pa­gra­hā­vi­ti TARVV-MK 461,24ṣa­ṣṭhī­vṛ­tti­ri­ya­m | kutaḥ ? bhā­va­sā­dha­na­tvo­pa­pa­tteḥ­, u­pa­gra­ha­ṇa­mu­pa­gra­ha iti bhā­va­sā­dha­no­'­yaṃ śabdaḥ | tathā TARVV-MK 461,25u­pa­kā­ra­śa­bda­śca bhā­va­sā­dha­naḥ — u­pa­ka­ra­ṇa­mu­pa­kā­raḥ iti | TARVV-MK 461,26nanu coktaṃ bhā­va­syai­ka­tvā­t dvi­va­ca­na­ni­rde­śo no­pa­pa­dya­te iti; naiṣa doṣaḥ;TARV-MK 5.17.14ya­thā­saṃ­khya­pra­ti­pa­ttya­rtho dvi­va­ca­na­pra­yo­gaḥ | TARVV-MK 461,27 dha­rmā­dha­rmau dvau ga­ti­sthi­tyu­pa­gra­hau dvau, tayoḥ TARVV-MK 461,28sā­mā­nyā­t ya­thā­saṃ­khyaṃ syāditi dvi­va­ca­na­pra­yo­gaḥ kriyate | e­ka­va­ca­ne hi sati yathā bhū­mi­re­kai- TARVV-MK 461,29vā­'­śvā­dī­nāṃ ga­ti­sthi­tyo­ru­pa­gra­he va­rta­te­, tathā dharma eka eva jī­va­pu­dga­lā­nāṃ ga­ti­sthi­tyo­ru­pa­gra­haṃ ku­ryā­t­, TARVV-MK 461,30ta­thā­'­dha­rmo­'­pi i­tya­ya­ma­rtho gamyeta | atya­ta­ra­sya vai­ya­rthya­mi­ti cet; na; a­ne­ka­sa­hā­ya­kā­ra­ṇa­da­rśa­nā­t | TARVV-MK 461,31te­nai­ta­du­ktaṃ bhavati — jī­va­pu­dga­lā­nāṃ sva­ya­me­va ga­ti­pa­ri­ṇā­mi­nāṃ ta­du­pa­gra­ha­kā­ra­ṇa­tve­nā­nu­mī­ya­mā­no dharmā- TARVV-MK 462,01stikāyaḥ | te­ṣā­me­va svata eva sthi­ti­mā­ska­nda­tāṃ bā­hyo­pa­gra­ha­kā­ra­ṇa­tve­nā­nu­mī­ya­mā­no­'­dha­rmā­sti- TARVV-MK 462,02kāyaḥ | sarvatra ca ta­tpra­yo­ja­na­da­rśa­nā­t sa­rva­ga­tau cai­tā­vi­ti | TARV-MK 5.17.15u­pa­gra­hā­va­ca­na­mu­pa­kā­re­ṇa kṛ­ta­tvā­t | TARVV-MK 462,03 u­pa­gra­ha­va­ca­na­ma­na­rtha­ka­m | kutaḥ ? u­pa­kā­re­ṇa kṛta- TARVV-MK 462,04tvāt | u­pa­gra­ha u­pa­kā­ra i­tya­na­rthā­nta­ra­m | tena ga­ti­sthi­tī dha­rmā­dha­rma­yo­ru­pa­kā­ra ityastu la­ghu­tvā­t | TARV-MK 5.17.16tayoḥ ka­rtṛ­tva­pra­sa­ṅga iti cet; na; u­pa­kā­ra­va­ca­nā­t ya­ṣṭyā­di­va­t | TARVV-MK 462,05 syā­de­ta­t — TARVV-MK 462,06ga­ti­sthi­tyoḥ dha­rmā­dha­rmau kartārau i­tya­ya­ma­rthaḥ prasakta iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? u­pa­kā­ra­va­ca­nā­t | TARVV-MK 462,07u­pa­kā­ro ba­lā­dhā­na­m a­va­la­mba­na­m i­tya­na­rthā­nta­ra­m | tena dha­rmā­dha­rma­yoḥ ga­ti­sthi­ti­ni­rva­rta­ne pradhāna- TARVV-MK 462,08ka­rtṛ­tva­ma­po­di­taṃ bhavati | yathā a­ndha­sye­ta­ra­sya vā sva­ja­ṅghā­ba­lā­dga­ccha­taḥ ya­ṣṭyā­dyu­pa­kā­ra­kaṃ bhavati TARVV-MK 462,09na tu prerakaṃ tathā jī­va­pu­dga­lā­nāṃ sva­śa­ktyai­va gacchatāṃ tiṣṭhatāṃ ca dha­rmā­dha­rmau u­pa­kā­ra­kau na prerakau TARVV-MK 462,10ityuktaṃ bhavati | TARV-MK 5.17.17ga­ti­sthi­tī dha­rmā­dha­rma­kṛ­te i­tya­nu­pa­de­śā­cca | TARVV-MK 462,11 yadi dha­rmā­dha­rmau ga­ti­sthi­tyoḥ pra­dhā­na­ka- TARVV-MK 462,12rtārau syātām ‘­ga­ti­sthi­tī dha­rmā­dha­rma­kṛ­te­’ i­tyu­cye­ta­, na tve­va­mu­kta­m | tataśca ma­nyā­ma­he na pra­dhā­na­ka- TARVV-MK 462,13rtārau iti | TARV-MK 5.17.18na vā, ya­thā­saṃ­khya­ni­vṛ­ttya­rtha­tvā­t | TARVV-MK 462,14 na vaiṣa dauṣaḥ | kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ya­thā­saṃ­khya­ni­vṛ­ttya­rtha- TARVV-MK 462,15tvāt | ‘­ga­ti­sthi­tī dha­rmā­dha­rma­yo­ru­pa­kā­raḥ­’ i­tyu­cya­mā­ne ātmanāṃ ga­ti­pa­ri­ṇā­mo­pa­kā­ro dharmasya na TARVV-MK 462,16pu­dga­lā­nā­m­, sthi­ti­pa­ri­ṇā­mo­pa­kā­ra i­ta­ra­sya nā­tma­nā­mi­ti yā­thā­saṃ­khyaṃ pra­tī­ye­ta­, ta­nni­vṛ­ttya­rtha­mu­pa­gra­ha- TARVV-MK 462,17vacanaṃ kriyate | TARV-MK 5.17.19vyā­khyā­nā­di­ṣṭa­saṃ­pra­tya­ya iti cet; na; pra­ti­pa­tte­rgau­ra­vā­t | TARVV-MK 462,18 syā­de­ta­t­, sa­rva­sa­nde­he­ṣvi­da- TARVV-MK 462,19mu­pa­ti­ṣṭha­te — “­vyā­khyā­na­to vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­tti­rna hi sa­nde­hā­da­la­kṣa­ṇa­m­” iti | TARVV-MK 462,20tata iṣṭasya saṃ­pra­tya­yo bha­va­tī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pra­ti­pa­tte­rgau­ra­vā­t | vyā­khyā­nā­di­ṣṭa­saṃ­pra­tya­ye TARVV-MK 462,21kri­ya­mā­ṇe bu­ddhi­khe­do mābhūt i­tyu­pa­gra­ha­va­ca­naṃ kṛtam | TARV-MK 5.17.20sau­ṣi­ryā­dā­kā­śa­syo­pa­gra­ha iti cet; na; dha­rmā­dha­rma­kā­lā­tma­pu­dga­lā­dhi­ka­ra­ṇa­tvā­t na­ga­rā­nta- rga­ta­ve­śma­va­t | TARVV-MK 462,23 syā­de­ta­t — ākāśaṃ sa­rva­ga­ta­ma­sti­, tacca sau­ṣi­rya­gu­ṇo­pe­ta­m­, ataḥ tasyaiva gatisthi- TARVV-MK 462,24tyu­pa­gra­hau yuktaḥ, ki­ma­nyā­bhyāṃ vṛthā ka­lpi­tā­bhyāṃ dha­rmā­dha­rmā­bhyā­mi­ti ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? dharmā- TARVV-MK 462,25dha­rma­kā­lā­tma­pu­dga­lā­dhi­ka­ra­ṇa­tvā­t nabhasaḥ | katham ? na­ga­rā­nta­rga­ta­ve­śma­va­t | yathā na­ga­rā­nta­rga­tā­nāṃ TARVV-MK 462,26veśmanāṃ na­ga­ra­ma­dhi­ka­ra­ṇaṃ tathā dha­rmā­dī­nāṃ pa­ñcā­nā­m ā­kā­śa­ma­dhi­ka­ra­ṇa­m | na cānyasya dha­rmoṃ­'­nya­sya TARVV-MK 462,27bha­vi­tu­ma­rha­ti | yadi syāt, a­pte­jo­gu­ṇā dra­va­da­ha­nā­da­yaḥ pṛthivyā eva ka­lpya­ntā­m | kiñca, TARV-MK 5.17.21ā­kā­śā­sti­tve­'­pi a­nu­gṛ­hī­tṛ­dra­vya­saṃ­ba­ndhe­na sā­ma­rthyā­vi­rbhā­va­da­rśa­nā­t a­ni­mi­ṣa­vra­jyā- vat | TARVV-MK 462,29 yathā a­ni­mi­ṣa­sya vrajyā ja­lo­pa­gra­hā­dbha­va­ti­, ja­lā­bhā­ve ca bhuvi na bhavati satyapyā- TARVV-MK 462,30kāśe | ya­dyā­kā­śo­pa­gra­hā­t mīnasya ga­ti­rbha­ve­t bhuvi api bhavet | tathā ga­ti­sthi­ti­pa­ri­ṇā­mi­nā­m TARVV-MK 462,31ā­tma­pu­dga­lā­nāṃ dha­rmā­dha­rmo­pa­gra­hā­t ga­ti­sthi­tī bhavato nā­kā­śo­pa­gra­hā­t | ya­dyā­kā­śo­pa­gra­hā­t ga­ti­sthi­tī TARVV-MK 462,32syā­tā­m­; a­lo­kā­kā­śe­'­pi bha­ve­tā­m | tataśca lo­kā­lo­kvi­bhā­gā­bhā­vaḥ syāt | lo­ka­vya­ti­ri­kte­na TARVV-MK 462,33cā­'­lo­ke­na bha­vi­ta­vyaṃ na­ñpa­do­ṣa­hi­ta­syā­rtha­va­ttva­da­rśa­nā­t a­brā­hma­ṇā­bhi­dhā­na­va­t | TARV-MK 5.17.22sva­bā­hya­kā­ra­ṇa­bhā­vā­'­bhā­va­yo­sta­dbhā­vā­bhā­va­da­rśa­nā­t ta­da­bhā­va iti cet; na; sā­dhā­ra­ṇa­kā­ra- ṇa­tvā­dā­kā­śa­va­t | TARVV-MK 463,02 syā­nma­ta­m — iha ga­ti­ma­tāṃ sthi­ti­ma­tāṃ ca dravyāṇāṃ pra­ti­ni­ya­ta­sva­bā­hya­kā­ra­ṇa­sa­nni- TARVV-MK 463,03dhāne sati ni­ya­ta­ga­ti­sthi­tyo­rbhā­vo dṛṣṭaḥ, yathā ma­tsyā­dī­nāṃ ja­lā­di­sa­dbhā­ve bhāvaḥ ta­da­bhā­ve cābhāvo TARVV-MK 463,04dṛṣṭaḥ | te­ṣā­me­va ja­lā­dya­bhā­ve dha­rmā­dha­rma­yoḥ sa­to­ra­pi ga­ti­sthi­tya­bhā­vaḥ­, ta­smā­tta­da­dhī­ne ga­ti­sthi­tī iti TARVV-MK 463,05dha­rmā­dha­rma­yo­ra­bhā­vaḥ iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? sā­dhā­ra­ṇa­kā­ra­ṇa­tvā­t ā­kā­śa­va­t | yathā satyapi TARVV-MK 463,06bhū­myā­dā­va­dhi­ka­ra­ṇe sarveṣāṃ sā­dhā­ra­ṇa­ma­dhi­ka­ra­ṇa­mā­kā­śa­mi­ṣya­te tathā ma­tsyā­dī­nāṃ satsvapi ja­lā­di­ṣu TARVV-MK 463,07kā­ra­ṇe­ṣu sarveṣāṃ ga­ti­sthi­tyoḥ sā­dhā­ra­ṇa­kā­ra­ṇau dha­rmā­dha­rmā­va­bhyu­pa­ga­nta­vyau | TARV-MK 5.17.23ā­kā­śa­me­va pa­ryā­pta­mi­ti cet; na; sa­rva­ta­ntra­vi­ro­dhā­t | TARVV-MK 463,08 syā­de­ta­t — ā­kā­śa­me­va vibhu- TARVV-MK 463,09tvāt sa­rva­dra­vyā­ṇāṃ ga­ti­sthi­tyoḥ sā­dhā­ra­ṇa­kā­ra­ṇa­tve­na pa­ryā­pta­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? sa­rva­ta­ntra- TARVV-MK 463,10vi­ro­dhā­t | ā­kā­śa­me­va paryāptaṃ nā­nya­di­ti ni­ya­ccha­taḥ sa­rva­ta­ntra­vi­ro­dho bhavati | tadyathā — keci- TARVV-MK 463,11ttā­va­dā­huḥ — ā­kā­śa­kā­la­di­gā­tmā­naḥ sa­rva­ga­tā api santaḥ pra­ti­ni­ya­ta­sva­la­kṣa­ṇāḥ iti | tatra hi TARVV-MK 463,12di­ṅni­mi­tto yo vya­va­hā­raḥ ita i­da­mi­ti­, kā­la­ni­mi­tta­śca pa­ro­'­ya­ma­pa­ro­'­ya­mi­ti nā­sā­vā­kā­śā­dṛ- TARVV-MK 463,13te'sti i­tyā­kā­śa­syai­vā­daḥ sāmarthyaṃ na di­kkā­la­yo­ri­ti di­kkā­lā­bhā­vaḥ prasaktaḥ | tathā ca sarvā- TARVV-MK 463,14tmanāṃ cai­ka­tva­pra­sa­ṅgaḥ | yadi vyā­pi­tvā­dā­kā­śa­syai­va ga­ti­sthi­tyu­pa­gra­haḥ ka­lpya­te­, nanu ya­tpra­tya­rtha­ni­ya­ta- TARVV-MK 463,15bu­ddhi­su­kha­duḥ­khe­cchā­dve­ṣa­pra­ya­tna­dha­rmā­dha­rma­saṃ­skā­ra­gu­ṇo­pa­pa­tteḥ “­vya­va­sthā­taḥ | śā­stra­sā­ma­rthyā­cca nānā” TARVV-MK 463,16 ātmāna iti vya­va­sthi­taṃ ta­dvi­ru­dhya­te | apara āhuḥ — trayo guṇāḥ sa­ttva­ra­ja­sta­mo­'­bhi- TARVV-MK 463,17dhānāḥ pra­sā­da­lā­gha­va­śo­ṣa­tā­pā­va­ra­ṇa­sā­da­nā­di­bhi­nna­sva­bhā­vā iti | yadi vyā­pi­tvā­dā­kā­śa­syai­va TARVV-MK 463,18ga­ti­sthi­tyu­pa­gra­hā­vi­ṣṭau­; nanu sattvasya vyā­pi­tvā­t śo­ṣa­tā­pā­da­yo ra­jo­dha­rmāḥ sā­da­nā­va­ra­ṇā­da­ya­śca tamo- TARVV-MK 463,19dharmāḥ sa­ttva­syai­ve­ṣi­ta­vyāḥ | ta­the­ta­ra­yo­ra­pi pra­ti­pa­kṣa­dha­rmā iti sa­ṅka­ra­pra­sa­ṅgaḥ | tathā sa­rva­kṣe­tra­jñā­nāṃ TARVV-MK 463,20cai­ka­tva­sa­ṅgaḥ cai­ta­nya­sva­rū­pā­vi­śe­ṣā­t ā­dya­nta­bho­gā­vi­śe­ṣā­cca | anye manyante — rū­pa­ṇā­nu­bha­va­na- TARVV-MK 463,21ni­mi­tta­gra­ha­ṇa­saṃ­skṛ­tā­bhi­saṃ­ska­ra­ṇā­la­mba­na­pra­jña­pti­sva­bhā­va­la­kṣa­ṇā rū­pa­ve­da­nā­saṃ­jñā­saṃ­skā­ra­vi­jñā­nā­bhi­dhā­nāḥ TARVV-MK 463,22pañca skandhāḥ iti | tatra ya­dye­ka­syai­va sa­rva­dha­rmāḥ ka­lpya­nte­; nāsati vi­jñā­ne­'­nu­bha­vā­da­yaḥ saṃ­bha­va­ntī­tya — TARVV-MK 463,23nu­bha­vā­da­yo vi­jñā­na­syai­va ka­lpye­ra­n | tathā sati śe­ṣa­ska­ndha­ni­vṛ­ttau sva­ni­vṛ­tti­ra­pi syāt, na caitat TARVV-MK 463,24sa­rva­mi­ṣṭa­m | ta­smā­da­bhyu­pa­ga­mya­tā­mā­kā­śa­sya vi­bhu­tve­'­pi na dha­rmā­dha­rma­yoḥ pra­yo­ja­naṃ nāstīti siddhau TARVV-MK 463,25dha­rmā­dha­rmā­sti­kā­yau | TARV-MK 5.17.24u­bha­yā­nu­gra­hā­t pa­ra­spa­ra­pra­ti­ba­ndha iti cet; na; svataḥ pa­ri­ṇā­ma­sā­ma­rthya­syā­'­nu­gra­hā­kā­ṅ- kṣitvāt ku­ṇṭa­na­ya­na­ya­ṣṭi­pra­dī­pa­va­t | TARVV-MK 463,27 syā­nma­ta­m­, yathā tu­lya­ba­lā­bhyāṃ śa­ku­ntā­bhyā­mā­kṛ­ṣya­mā­ṇo TARVV-MK 463,28māṃ­sa­pi­ṇḍaḥ — yā­va­tkṣe­tra­me­ke­nā­'­'­kṛ­ṣya­te tā­va­di­ta­re­ṇa a­pa­kṛ­ṣye­te­ti nā­syo­tka­rṣā­pa­ka­rṣa­ga­ti­vi­dhiḥ TARVV-MK 463,29saṃ­bha­va­ti­, tathā ja­ga­dvyā­pi­tvā­t dha­rmā­dha­rma­yo­rya­dā dha­rmo­pa­gra­hā­d ā­tma­pu­dga­lā­nāṃ ga­ti­sta­dai­vā­dha­rmo­pa- TARVV-MK 463,30grahāt sthi­ti­ri­ti gateḥ pra­ti­ba­ndhaḥ | yadā vā a­dha­rmā­nu­gra­hā­tsthi­ti­sta­dai­va dha­rmā­nu­gra­hā­dga­ti­ri­ti sthiteḥ TARVV-MK 463,31pra­ti­ba­ndhaḥ | evaṃ teṣāṃ na gatirna sthi­ti­ri­tyu­bha­yā­bhā­vaḥ iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? svataḥ pa­ri­ṇā­ma- TARVV-MK 463,32sā­ma­rthya­sya a­nu­gra­hā­kā­ṅkṣi­tvā­t | katham ? ku­ṇṭa­na­ya­na­ya­ṣṭi­pra­dī­pa­va­t | yathā kuṇṭasya ga­ti­pa­ri- TARVV-MK 463,33ṇāmasa­ma­rtha­sya ya­ṣṭi­ru­pa­grā­hi­kā na tu sā tasya gateḥ kartrī | ya­dya­sa­ma­rtha­syā­pi kartrī bha­ve­t­; mūrcchita- TARVV-MK 463,34su­ṣu­ptā­dī­nā­ma­pi ya­ṣṭi­saṃ­ba­ndhā­dga­tiḥ syāt | yathā vā na­ya­na­sya svato da­rśa­na­sa­ma­rtha­sya pradīpa u­pa­grā­ha­kaḥ TARVV-MK 463,35na tu pradīpo netrasya da­rśa­na­śa­kteḥ kartā | ya­dya­sa­ma­rtha­syā­pi kartā syāt, mū­rcchi­ta­su­ṣu­pta­jā­tya­ndhā­nā­ma­pi TARVV-MK 463,36darśanaṃ kuryāt | tathā ā­tma­pu­dgā­lā­nā­ma­pi sva­ya­me­va ga­ti­sthi­ti­pa­ri­ṇā­mi­nāṃ dha­rmā­dha­rmā­vu­pa­grā­ha­kau TARVV-MK 464,01ga­ti­sthi­tyo­rna kartārau | yadi kartārau syātāṃ syād ga­ti­sthi­ti­vi­ro­dhaḥ | a­to­'­nu­grā­ha­ka­tvā­nnā­sti TARVV-MK 464,02doṣaḥ | kiñca, TARV-MK 5.17.25kva­ci­du­pa­grā­ha­kā­bhā­ve­'­pi ga­ti­sthi­ti­da­rśa­nā­t pa­ta­ttri­va­t | TARVV-MK 464,03 yathā pa­ta­ttri­ṇaḥ pra­kṛ­ṣṭa­ga­ti- TARVV-MK 464,04sthi­ti­kri­yā­pa­ri­ṇā­ma­sā­ma­rthyā­t ja­la­tu­lya­bā­hyo­pa­grā­ha­kā­bhā­ve­'­pi dha­rmā­dha­rma­dra­vya­sa­dbhā­vā­t ga­ti­sthi­tī TARVV-MK 464,05dṛṣṭe, ta­the­ta­re­ṣā­ma­pi dravyāṇāṃ dha­rmā­dha­rmo­pa­ṣṭa­mbhā­t ga­ti­sthi­ti­si­ddhi­ri­ti ta­du­pa­pa­ttiḥ | TARV-MK 5.17.26ta­trā­pyā­kā­śaṃ ni­mi­tta­mi­ti ce­du­kta­m | TARVV-MK 464,06 yadi tatrāpi pa­ta­ttryā­di­ṣu ā­kā­śa­mu­pa­grā­ha­ka- TARVV-MK 464,07mastīti ka­lpya­te­; u­kta­me­ta­t — nākāśaṃ ga­ti­sthi­tyu­pa­gra­ha­kā­ra­ṇa­m a­va­gā­ha­na­la­kṣa­ṇa­tvā­tta­sye­ti | TARV-MK 5.17.27a­ne­kā­ntā­cca sa­ma­gra­vi­ka­le­ndri­ya­va­t | TARVV-MK 464,08 yathā nā­ya­me­kā­ntaḥ — sa­rva­śca­kṣu­ṣmā­n bā­hya­pra­kā­śo­pa- TARVV-MK 464,09grahāt rūpaṃ gṛ­hṇā­tī­ti | yasmāt dvī­pi­mā­rjā­rā­da­yaḥ sva­jā­ti­vi­śe­ṣo­pā­tta­na­ya­na­ba­lā­de­va vināpi TARVV-MK 464,10bā­hya­pra­dī­pā­dyu­pa­gra­hā­t rū­pa­gra­ha­ṇa­sa­ma­rthāḥ­, ma­nu­ṣyā­da­ya­stu ta­thā­da­rśa­na­śa­ktya­bhā­vā­t pra­dī­pā­dyu­pa­gra­ha­ma­pe- TARVV-MK 464,11kṣyanta i­tya­ne­kā­ntaḥ | yathā vā, nā­ya­me­kā­ntaḥ — sarva eva ga­ti­ma­nto ya­ṣṭyā­dyu­pa­gra­hā­t ga­ti­mā­ra­bha­nte TARVV-MK 464,12na­ve­ti­, yasmāt sa­ma­gra­pa­ñce­ndri­yo bā­hya­ya­ṣṭyā­dyu­pa­gra­hā­t bināpi dha­rmo­pa­gra­hā­dga­ti­mā­ra­bha­te naivaṃ cakṣu- TARVV-MK 464,13rvi­ka­laḥ­, sa tu sa­ma­vi­ṣa­mā­di­bhū­pra­de­śā­da­rśa­nā­t ta­dvi­śe­ṣā­vi­ṣka­ra­ṇa­sa­ma­rthāṃ ya­ṣṭi­ma­va­ṣṭa­bhya ga­ti­mā­ra­bha­te TARVV-MK 464,14i­tya­ne­kā­ntaḥ | tathā nā­ya­me­kā­ntaḥ — sa­rve­ṣā­m ā­tma­pu­dga­lā­nāṃ sarve bā­hyo­pa­gra­ha­he­ta­vaḥ sa­ntī­ti­, kintu TARVV-MK 464,15ke­ṣā­ñci­t pa­ta­ttri­pra­bhṛ­tī­nāṃ dha­rmā­dha­rmā­ve­va­, a­pa­re­ṣāṃ ja­lā­da­yo­'­pī­tya­ne­kā­ntaḥ | TARV-MK 5.17.28a­nu­pa­la­bdhe­ra­bhā­va iti cet; na; sva­tī­rtha­ka­rā­dya­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 464,16 syā­nma­ta­m­, naca dharmā- TARVV-MK 464,17dharmau staḥ a­nu­pa­la­bdheḥ kha­ra­vi­ṣā­ṇa­va­t | satāṃ hi ya­ṣṭyā­dī­nā­m u­pa­la­bdhi­ra­sti­, ta­du­pa­kā­ra­śca nimno- TARVV-MK 464,18nna­tā­di­bhū­pra­de­śe bhe­da­da­rśa­naṃ dṛṣṭam | na ca tathā dha­rmā­dha­rmā­vu­pa­la­bhye­te nāpi ta­du­pa­kā­ra i­tya­sa­ttva­mi­ti­; TARVV-MK 464,19tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? sva­tī­rtha­ka­rā­dya­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | na va­ya­me­vaṃ­pra­ti­jñāḥ — yo yo no­pa­la­bhyaḥ sa so'sa- TARVV-MK 464,20nniti | yastu e­vaṃ­vā­dī tasya sva­tī­rtha­ka­rā­dya­bhā­va­pra­sa­ṅgaḥ kha­ra­vi­ṣā­ṇa­va­t | yathā kha­ra­vi­ṣā­ṇa­m anu- TARVV-MK 464,21pa­la­bdhe­ra­sa­t tathā sva­tī­rtha­ka­ra­pu­ṇyā­pu­ṇya­pa­ra­lo­kā­dī­nā­ma­pya­sa­ttva­mā­sa­kta­m­, na cā­'­sa­ttva­mi­ṣṭaṃ tato TARVV-MK 464,22he­to­rvya­bhi­cā­raḥ | kiñca, TARV-MK 5.17.29a­nu­pa­la­bdhya­si­ddheḥ | TARVV-MK 464,23 bha­ga­va­da­rha­tsa­rva­jña­pra­tya­kṣa­jñā­na­go­ca­ra­tvā­t ta­tpra­ṇī­ta­pa­ra­mā­ga­ma­pra­mā­ṇa­ga­mya- TARVV-MK 464,24tvāt ta­da­nu­sā­ri­sva­kā­rya­da­rśa­nā­dya­nu­mā­na­vi­ṣa­ya­tvā­cca dha­rmā­dha­rma­yo­ru­pa­la­bdhe­ra­nu­pa­la­bdhi­la­kṣa­ṇo hetura- TARVV-MK 464,25smān pra­tya­si­ddhaḥ | na ca hetuḥ sva­ya­ma­si­ddhaḥ sā­dhya­ma­rthaṃ sā­dha­yi­tu­ma­la­m | TARV-MK 5.17.30ata eva vi­vā­dā­t | TARVV-MK 464,26 yata eva ya­ṣṭyā­di­va­t na pratyakṣau dha­rmā­dha­rmā­va­ta eva vivādaḥ — TARVV-MK 464,27ki­ma­nu­pa­la­bdheḥ kha­ra­vi­ṣā­ṇa­va­da­bhā­vo­'­na­yoḥ­, uta a­ṇvā­kā­śa­mū­lo­da­kā­di­va­t abhāva iti ? na hi yata TARVV-MK 464,28eva vivādaḥ tata eva nirṇayo bha­vi­tu­ma­rha­ti | kiñca, TARV-MK 5.17.31kā­rya­syā­ne­ko­pa­ka­ra­ṇa­sā­dhya­tvā­t tatsiddheḥ | TARVV-MK 464,29 iha loke kā­rya­ma­ne­ko­pa­ka­ra­ṇa­sā­dhyaṃ dṛ­ṣṭa­m­, TARVV-MK 464,30yathā mṛtpiṇḍo gha­ṭa­kā­rya­pa­ri­ṇā­ma­prā­ptiṃ prati gṛ­hī­tā­bhya­nta­ra­sā­ma­rthyaḥ bā­hya­ku­lā­la­da­ṇḍa­ca­kra­sū­tro­da­ka- TARVV-MK 464,31kā­lā­kā­śā­dya­ne­ko­pa­ka­ra­ṇā­pe­kṣaḥ gha­ṭa­pa­ryā­ye­ṇā­'­'­vi­rbha­va­ti­, naika eva mṛtpiṇḍaḥ ku­lā­lā­di­bā­hya­sā­dha- TARVV-MK 464,32na­sa­nni­dhā­ne­na vinā gha­ṭā­tma­nā­vi­rbha­vi­tuṃ sa­ma­rthaḥ­, tathā pa­ta­ttri­pra­bhṛ­ti­dra­vyaṃ ga­ti­sthi­ti­pa­ri­ṇā­ma­prā­ptiṃ TARVV-MK 464,33pra­tya­bhi­mu­khaṃ nā­nta­re­ṇa bā­hyā­ne­ka­kā­ra­ṇa­sa­nni­dhiṃ gatiṃ sthitiṃ cā­vā­ptu­ma­la­mi­ti ta­du­pa­gra­ha­kā­ra­ṇa­dha­rmā­'- TARVV-MK 464,34dha­rmā­sti­kā­ya­si­ddhiḥ | tataḥ kim ? a­nu­mā­na­vi­ro­dho ve­di­ta­vyaḥ | TARV-MK 5.17.32saṃsarga eva he­tu­ri­ti cet; na; kā­ra­ṇa­ni­ya­mā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 464,35 syā­nma­ta­m — nā­ne­ka­kā- TARVV-MK 464,36ra­ṇa­sā­dhyaṃ kāryam | kiṃ tarhi ? saṃsarga eva hetuḥ kā­ryā­tma­lā­bha­sya­, vi­va­ktā­nāṃ ta­ntvā­dī­nāṃ kā­ryā­ra­mbha- TARVV-MK 465,01sā­ma­rthyā­bhā­vā­t iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? kā­ra­ṇa­ni­ya­mā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t — ya­smā­tka­smā­cci­tkā­ra- TARVV-MK 465,02ṇa­saṃ­sa­rgā­t pa­ṭa­ni­ṣpa­tti­ra­stu | no cedevaṃ pra­ti­vi­śi­ṣṭa­ta­ntvā­di­kā­ra­ṇa­vi­ṣa­ya­saṃ­sa­rgā­pe­kṣa­tvā­da­ne­ka­kā­ra- TARVV-MK 465,03ṇa­tva­si­ddhiḥ | kiñca, TARV-MK 5.17.33ekasya kā­ra­ṇa­sya saṃ­sa­rgā­bhā­vā­t | TARVV-MK 465,04 a­ne­ka­kā­ra­ṇa­sā­dhya­tvā­t saṃ­sa­rga­sya | saṃ­sa­rga­kā­ra­ṇa­tve TARVV-MK 465,05pra­ti­jñā­hā­niḥ | api ca, saṃ­sa­rga­kā­ra­ṇā­nāṃ saṃ­yo­ga­vi­śe­ṣaḥsaṃ­yo­gi­nāṃ ba­hu­tvā­da­ne­kaḥ ta­tsā­dhya­tvā­t TARVV-MK 465,06kāryasya a­ne­ka­kā­ra­ṇa­tva­si­ddhiḥ | kiñca, TARV-MK 5.17.34sva­sa­ma­ya­vi­ro­dhā­t | TARVV-MK 465,07 na ca va­ya­me­vaṃ­pa­kṣāḥ — ya­nno­pa­la­bhya­te pra­tya­kṣe­ṇa ta­nnā­stī­ti | yasya tu TARVV-MK 465,08vādina e­ṣo­'­bhi­prā­ya­sta­sya sva­sa­ma­ya­vi­ro­dhaḥ | tadyathā — sarve hi vādinaḥ pra­tya­kṣā­'­pra­tya­kṣā­rtha­vā­di­naḥ | TARVV-MK 465,09ke­ci­ttā­va­dā­huḥ — pratyekaṃ rū­pa­pa­ra­mā­ṇa­vo­'­tī­ndri­yā­sta­tsa­mu­dā­yo­'­ne­ka­pa­ra­mā­ṇu­ka i­ndri­ya­grā­hyo nāma TARVV-MK 465,10ci­tta­cai­ta­si­ka­vi­ka­lpa­ma­tī­ndri­ya­mi­ti | apara āhuḥ — vyaktasya pṛ­thi­vyā­deḥ pra­dhā­na­pa­ri­ṇā­ma­sya TARVV-MK 465,11pra­tya­kṣa­tvaṃ sa­ttvā­dī­nāṃ guṇānāṃ pa­ra­mā­tma­nāṃ cā­'­pra­tya­kṣa­mi­ti | anye tu manyante — “­ma­ha­tya­ne­ka­dra­vya- TARVV-MK 465,12tvāt rū­pā­cco­pa­labdhiḥ” i­tye­va­mā­di­nā a­ne­ka­pa­ra­mā­ṇu­sa­mu­da­ya­bhā­ve­na niṣpannāḥ pṛthi- TARVV-MK 465,13vyā­da­ya­sta­dvi­ṣa­yā­śca rū­pā­da­ya­sta­tsa­ma­vā­yi­naḥ saṃ­khyā­pa­ri­mā­ṇa­pṛ­tha­ktva­saṃ­yo­ga­vi­bhā­gā­da­ya­śca pra­tya­kṣāḥ­, TARVV-MK 465,14a­ṇvā­kā­śā­da­yo­'­pra­tya­kṣā iti | yadi ya­ṣṭyā­di­va­da­nu­pa­la­bdheḥ dha­rmā­dha­rma­yo­ra­bhā­vaḥ pra­ti­jñā­ye­ta­; nanu TARVV-MK 465,15vi­jñā­nā­dī­nāṃ sa­ttvā­dī­nā­m a­ṇvā­dī­nāṃ cā­'­pra­tya­kṣa­tvā­da­bhā­vaḥ syāditi sva­sa­ma­ya­vi­ro­dhaḥ | athaiṣāṃ TARVV-MK 465,16kā­rya­da­rśa­nā­t a­sti­tva­ma­nu­mī­ya­te­; dha­rmā­dha­rma­yoḥ ko matsaraḥ ? kiñca, TARV-MK 5.17.35tva­dī­ya­jī­vi­ta­ma­ra­ṇā­di­va­tta­tsi­ddhiḥ | TARVV-MK 465,17 yathā tva­dī­ya­jī­vi­ta­ma­ra­ṇa­su­kha­duḥ­kha­lā­bhā­lā­bhā- TARVV-MK 465,18dīnāṃ ma­nu­ṣya­mā­trā­pra­tya­kṣā­ṇā­m a­ti­śa­ya­jñā­ni­bhi­ru­pa­la­bhya­mā­na­sva­rū­pā­ṇā­m a­sti­tva­m­, tathā tāva- TARVV-MK 465,19kī­na­pra­mā­ṇa­go­ca­rā­tī­ta­yo­ra­pi pa­ra­ma­rṣi­sa­rva­jña­dṛ­ṣṭa­yoḥ dha­rmā­dha­rma­yo­ra­sti­tva­mi­ti ko virodhaḥ ? kiñca, TARV-MK 5.17.36jñā­nā­di­va­di­ti cet; na; u­kta­tvā­t | TARVV-MK 465,20 syā­de­ta­t — yathā jñā­nā­dī­nā­mā­tma­pa­ri­ṇā­mā­nāṃ pudgala- TARVV-MK 465,21pa­ri­ṇā­mā­nāṃ ca dadhyā­di­dra­vyā­dī­nāṃ nirvṛttiḥ pa­ra­spa­rā­śra­yā na dha­rmā­dha­rmā­sti­kā­ya­sthā­nī­ya­dra­vyā­nta- TARVV-MK 465,22rā­śra­yā­, tathā jī­va­pu­dga­le­ṣu ga­ti­sthi­ti­pa­ri­ṇā­mā api a­nyo­nyā­śra­yā iti dha­rmā­dha­rmā­bhā­va iti | TARVV-MK 465,23tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? u­kta­tvā­t | u­kta­me­ta­t — pa­ta­ttri­pra­bhṛ­tī­nāṃ ga­ti­sthi­ti­kā­ra­ṇe­na sā­dhā­ra­ṇe­na bāhyena TARVV-MK 465,24bha­vi­ta­vya­mi­ti | kiñca, jñā­nā­di­da­dhyā­di­vi­kā­rā­ṇā­ma­pi nirvṛtteḥ kālo hetuḥ bā­hyo­'­stī­tya­bhyu­pa­ga­mā­da- TARVV-MK 465,25sa­ma­ssa­mā­dhiḥ | TARV-MK 5.17.37a­dṛ­ṣṭa­he­tu­ke ga­ti­sthi­tī iti cet; na; pu­dga­le­ṣva­bhā­vā­t | TARVV-MK 465,26 syā­nma­ta­m — adṛṣṭo nāmātma- TARVV-MK 465,27gu­ṇo­'­sti ya­ddhe­tu­kaḥ su­kha­duḥ­kha­vi­pā­kaḥ ta­tsā­dha­na­sa­nni­dhā­naṃ ca | evaṃ ca kṛ­tvo­kta­m — “­a­gne­rū­rdhva­jva­la­naṃ TARVV-MK 465,28vā­yo­śca­ti­rya­kpa­va­na­m a­ṇu­ma­na­so­ścā­dyaṃ ka­rme­tye­tā­nya­dṛ­ṣṭa­kā­ri­tā­ni­, u­pa­sa­rpa­ṇa­ma­pa­sa­rpa­ṇa­ma­si­ta­pī­ta­saṃ­yo­gāḥ kā­yā­nta­ra- TARVV-MK 465,29saṃ­yo­ga­śce­ti a­dṛ­ṣṭa­kā­ri­tā­ni­” i­tyā­di­, ta­ddhe­tu­ke ga­ti­sthi­tī iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 465,30pu­dga­le­ṣva­bhā­vā­t | a­ce­ta­na­tvā­t pu­dga­lā­nāṃ pu­ṇyā­pu­ṇya­ka­ra­ṇābhāvāt ta­tkṛ­ta­ga­ti­sthi­tya­bhā­va­do­ṣaḥ | TARV-MK 5.17.38ya­syo­pa­kā­ra­stā­da­rthyā kri­yā­pra­vṛ­tti­ri­ti cet; na; a­nya­dha­rma­syā­'­nya­tra kri­yā­ra­mbhe sā­ma­rthyā­bhā­vā­t | TARVV-MK 465,32 syā­de­ta­t — yasya gha­ṭā­da­ya u­pa­ka­ri­ṣya­nti tasya puṃ­so­'­dṛ­ṣṭā­d va­ṭā­di­ṣu ga­ti­sthi­tī TARVV-MK 465,33bhavata iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­nya­dha­rma­syā­'­nya­tra kri­yā­ra­mbhe sā­ma­rthyā­bhā­vā­t | na hi svāśraye TARVV-MK 465,34kri­yā­ma­nā­ra­bha­mā­ṇaḥ anyatra kri­yā­he­tu­ra­stī­tyu­ktaṃ pu­ra­stā­t | kiñca, TARV-MK 5.17.39pu­ṇyā­pu­ṇyā­tya­ye­'­pi ga­ti­sthi­ti­da­rśa­nā­t | TARVV-MK 466,01 vi­ni­rmu­kta­pu­ṇyā­pu­ṇya­ba­ndhā­nāṃ siddhānāṃ gati- TARVV-MK 466,02sthitī iṣyete | tato nā­dṛ­ṣṭa­he­tu­ke ga­ti­sthi­tī | TARV-MK 5.17.40a­mū­rta­tvā­dga­ti­sthi­ti­ni­mi­tta­tvā­nu­pa­pa­tti­ri­ti cet; na; dṛ­ṣṭā­ntā­bhā­vā­t | TARVV-MK 466,03 syā­nma­ta­m — TARVV-MK 466,04rū­pā­di­gu­ṇa­vi­ra­hi­ta­tvā­t amūrtau dha­rmā­dha­rmā­va­bhyu­pa­ga­mye­te­, ta­ta­sta­yo­rga­ti­sthi­ti­he­tu­tvaṃ no­pa­pa­dya­te iti; TARVV-MK 466,05tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? dṛ­ṣṭā­ntā­bhā­vā­t | na hi dṛ­ṣṭā­nto­'­sti ye­nā­mū­rta­tvā­t ga­ti­sthi­ti­he­tu­tvaṃ TARVV-MK 466,06vyā­va­rte­ta | kiñca, TARV-MK 5.17.41ā­kā­śa­pra­dhā­na­vi­jñā­nā­di­va­tta­tsi­ddheḥ | TARVV-MK 466,07 yathā ā­kā­śa­ma­mū­rta­ma­pi sat sa­rva­pa­dā­rthā­nā­ma- TARVV-MK 466,08va­gā­ha­na­pra­yo­ja­na­mu­pa­pā­da­ya­ti | yathā vā, pradhā­na­ma­mū­rta­ma­pi pu­ru­ṣā­rtha­pra­vṛ­ttyā ma­ha­dā­di­vi­kā­ra­mā­pa­dya- TARVV-MK 466,09mānaṃ pu­ru­ṣa­syo­pa­ka­ro­ti | yathā vā, vijñāna­ma­mū­rta­ma­pi sa­nnā­ma­rū­po­tpa­ttau nimittaṃ “­vi­jñā­na­pra­tya­yaṃ TARVV-MK 466,10nā­ma­rū­pa­m­” iti va­ca­nā­t | yathā vā, a­pū­rvā­khyo dharmaḥ kriyayā a­bhi­vya­ktaḥ sanna- TARVV-MK 466,11mū­rto­'­pi pu­ru­ṣa­syo­pa­kā­rī va­rta­te­, tathā dha­rmā­dha­rma­yo­ra­pi ga­ti­sthi­tyu­pa­gra­ho­'­va­se­yaḥ | TARVV-MK 466,12atrāha — ya­dya­tī­ndri­ya­yo­rdha­rmā­dha­rma­yo­ru­pa­kā­ra­saṃ­ba­ndhe­nā­sti­tva­ma­va­dhri­ya­te ta­da­na­nta­ra­mu­ddi­ṣṭa­sya nabha- TARVV-MK 466,13so­'­tī­ndri­ya­syā­dhi­ga­me ka u­pa­kā­ra iti ? a­tro­cya­te — TA-MK 5.18 ā­kā­śa­syā­va­gā­haḥ || TARVV-MK 466,15ā­kā­śa­śa­bdo vyā­khyā­tā­rthaḥ | TARV-MK 5.18.1a­va­gā­ha­śa­bdo bhā­va­sā­dha­naḥ | TARVV-MK 466,16 a­va­gā­ha­na­ma­va­gā­ha iti bhā­va­sā­dha­no­'­va­gā­ha­śa­bdo vedi- TARVV-MK 466,17tavyaḥ | a­va­gā­ho­'­nu­pra­ve­śa ityarthaḥ | TARV-MK 5.18.2dha­rmā­dha­rma­yo­ra­va­gā­haṃ prati ka­rtṛ­tvā­da­nā­di­saṃ­ba­ndha­ni­vṛ­tti­ri­ti cet; na; au­pa­cā­ri­ka­tvā­t vyā­pti­sa­dbhā­vā­t | TARVV-MK 466,19 syā­nma­ta­m — yathā ja­la­ma­va­gā­ha­te haṃsa iti na ja­la­haṃ­sa­yo­ra­nā­di­saṃ­ba­ndhaḥ­, tathā TARVV-MK 466,20ākāśaṃ dha­rmā­dha­rmā­va­va­gā­he­te i­tya­bhyu­pa­ga­mā­t a­nā­di­saṃ­ba­ndho ni­va­rta­ta iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 466,21au­pa­cā­ri­ka­tvā­t | au­pa­cā­ri­ko­'­ya­ma­va­gā­haḥ | kutaḥ ? kri­yā­'­bhā­vā­t | ku­ta­sta­rhi u­pa­cā­raḥ ? TARVV-MK 466,22vyā­pti­sa­dbhā­vā­t | yathā ga­ma­nā­bhā­ve­'­pi sa­rva­ga­ta­mā­kā­śa­mi­tyu­cya­te vyā­pti­sa­dbhā­vā­t­, tathā TARVV-MK 466,23mu­khyā­va­gā­ha­kri­yā­'­bhā­ve­pi lo­kā­kā­śe­'­pi sarvatra vyā­pti­da­rśa­nā­t vya­va­hri­ya­te — dha­rmā­dha­rma­yo­rlo­kā­kā- TARVV-MK 466,24śe­'­va­gā­ha iti | TARV-MK 5.18.3a­yu­ta­si­ddhā­nā­mā­dhā­rā­dhe­ya­tvā­nu­pa­pa­tti­ri­ti cet; na; tatrāpi da­rśa­nā­t pā­ṇi­re­khā­va­t | TARVV-MK 466,26syā­de­ta­t — yu­ta­si­ddhā­nāṃ loke dṛṣṭa ā­dhā­rā­dhe­ya­bhā­vaḥ yathā ku­ṇḍa­ba­da­rā­dī­nā­m | a­yu­ta­si­ddhā­ścai­te TARVV-MK 466,27ā­kā­śa­dha­rmā­dha­rmāḥ a­prā­pti­pū­rva­ka­prā­ptya­bhā­vā­t­, tata ā­dhā­rā­dhe­ya­bhā­vo no­pa­pa­dya­ta iti; tanna; TARVV-MK 466,28kiṃ kā­ra­ṇa­m ? tatrāpi da­rśa­nā­t | yathā yu­ta­si­ddhya­bhā­ve pāṇau rekheti ā­dhā­rā­dhe­ya­bhā­vo dṛṣṭaḥ tathā TARVV-MK 466,29lo­kā­kā­śe dha­rmā­dha­rmā­vi­tyā­dhe­yā­dhā­ra­bhā­vaḥ siddhaḥ | TARV-MK 5.18.4dṛ­ṣṭa­tvā­dī­śva­rai­śva­rya­va­t | TARVV-MK 466,30 ya­the­śva­ra­syai­śva­rya­sya vā­'­yu­ta­si­ddhe­'­pi īśvare ai­śva­rya­mi­ti vyava- TARVV-MK 466,31vahāro dṛ­ṣṭa­sta­thā lo­kā­kā­śe dha­rmā­dha­rmā­vi­ti vya­pa­de­śo yuktaḥ | TARV-MK 5.18.5a­ne­kā­ntā­cca tatsiddhiḥ | TARVV-MK 466,32 nā­ya­me­kā­ntaḥ — a­nā­di­saṃ­ba­ndhau dha­rmā­dha­rmau a­yu­ta­si­ddhau ceti | TARVV-MK 466,33kiṃ tarhi ? syā­da­nā­di­saṃ­ba­ndhau syā­nnā­'­nā­di­saṃ­ba­ndhau­, syā­da­yu­ta­si­ddhau syā­nnā­'­yu­ta­si­ddhā­vi­tyā­di | TARVV-MK 467,01tadyathā — pa­ryā­yā­rthi­ka­gu­ṇa­bhā­ve dra­vyā­rthi­ka­prā­dhā­nyā­t vya­yo­da­yā­bhā­vā­t syā­da­nā­di­saṃ­ba­ndhau a­yu­ta­si­ddhau TARVV-MK 467,02ca | dra­vyā­rthi­ka­gu­ṇa­bhā­ve pa­ryā­yā­rthi­ka­prā­dhā­nyā­t pa­ryā­yā­ṇāṃ vya­yo­tpā­da­sa­dbhā­vā­t syā­nnā­'­nā­di- TARVV-MK 467,03saṃbandhau nā­yu­ta­si­ddhau cetyādi yojyam | tataḥ kim ? ka­tha­ñci­t a­va­gā­haḥ ā­dhā­rā­dhe­ya­bhā­va­śca TARVV-MK 467,04siddho bhavati | TARV-MK 5.18.6jī­va­pu­dga­lā­nāṃ mu­khyo­'­va­gā­haḥ kri­yā­pa­ri­ṇā­mā­t | TARVV-MK 467,05 jīvānāṃ pu­dga­lā­nāṃ ca mu­khyo­'­va­gā­ho TARVV-MK 467,06ve­di­ta­vyaḥ | kutaḥ ? kri­yā­pa­ri­ṇā­mā­t | yathā haṃso ja­la­ma­va­gā­ha­te iti mukhyo vya­pa­de­śaḥ tathā TARVV-MK 467,07jī­va­pu­dga­lā ā­kā­śa­ma­va­gā­ha­nte kri­yā­pa­ri­ṇā­mā­t iti mukhyo vya­pa­de­śo­'­va­se­yaḥ | TARV-MK 5.18.7ā­kā­śa­syā­va­kā­śa­dā­na­sā­ma­rthyā­t pa­ra­spa­ra­pra­ti­ghā­tā­bhā­va iti cet; na; sthū­lā­nā­ma­nyo­nya- pra­ti­ghā­tā­t | TARVV-MK 467,09 syā­nma­ta­m — ya­dya­va­kā­śa­dā­na­sa­ma­rtha­mā­kā­śaṃ tasya ca sarvatra sa­nni­dhā­nā­t­, mūrtānāṃ TARVV-MK 467,10pa­ra­spa­ra­pra­ti­ghā­to na syāt | dṛśyate ca ba­jrā­di­bhi­rlo­ṣṭā­dī­nāṃ bhi­ttyā­di­bhi­śca ga­vā­dī­nā­m­, tato'- TARVV-MK 467,11syā­'­va­kā­śa­dā­na­sā­ma­rthyaṃ hīyata iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? sthū­lā­nā­ma­nyo­nya­pra­ti­ghā­tā­t | sthūlā hi TARVV-MK 467,12pa­ra­spa­ra­taḥ pra­ti­ha­nya­nte na sū­kṣmā­ste­ṣā­ma­nyo­nya­pra­ve­śa­śa­kti­yo­gā­t­, na tasya tāvatā a­va­kā­śa­dā­na- TARVV-MK 467,13sāmarthyaṃ hīyate | TARV-MK 5.18.8a­sā­dhā­ra­ṇa­la­kṣa­ṇa­tvā­nu­pa­pa­tte­ri­ti cet; na; sa­rvā­va­gā­ha­vi­śe­ṣa­la­kṣa­ṇo­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 467,14 syā­de­ta­t — TARVV-MK 467,15yadi sū­kṣma­bhā­vā­t i­ta­re­'­pi padārthāḥ a­nyo­nyā­va­kā­śa­dā­naṃ kurvanti nā­kā­śa­sye­da­ma­sā­dhā­ra­ṇa­la­kṣa­ṇa­m | TARVV-MK 467,16a­sā­dhā­ra­ṇe­na hi la­kṣa­ṇe­na a­sti­tva­ma­nu­mī­ya­te­, a­ta­sta­da­bhā­vā­dā­kā­śā­bhā­va iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 467,17sa­rvā­va­gā­havi­śe­ṣa­la­kṣa­ṇo­pa­pa­tteḥ | yathā bhū­myā­di­ṣu a­śvā­di­ga­ti­sthi­tyu­pa­gra­ha­da­rśa­ne­'­pi sa­rva­dra­vya­ga­ti- TARVV-MK 467,18sthi­tyu­pa­gra­ha­rū­pe­ṇā­sā­dhā­ra­ṇa­la­kṣa­ṇe­nā­nu­mī­ya­te dha­rmā­dha­rmau­, tathā sa­rva­dra­vyā­va­gā­ha­na­vi­śe­ṣa­la­kṣa­ṇo- TARVV-MK 467,19pa­pa­tte­rā­kā­śa­syā­sti­tva­ma­nu­mī­ya­te | TARV-MK 5.18.9a­lo­kā­kā­śe ta­da­bhā­vā­da­bhā­va iti cet; na; sva­bhā­vā­pa­ri­tyā­gā­t | TARVV-MK 467,20 syā­nma­ta­m — ya­dya­va­kā­śa- TARVV-MK 467,21dā­na­la­kṣa­ṇa­mā­kā­śa­m a­lo­kā­kā­śe­'­va­gā­hi­nā­ma­bhā­vā­t ta­lla­kṣa­ṇā­bhā­vā­t la­kṣyā­na­va­dhā­ra­ṇa­pra­sa­ṅga TARVV-MK 467,22iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? sva­bhā­vā­pa­ri­tyā­gā­t | yathā haṃ­sa­syā­va­gā­ha­ka­syā­bhā­ve­'­pya­va­gā­hya­tvaṃ jalasya TARVV-MK 467,23na hī­ya­te­, tathā a­va­gā­hi­tra­bhā­ve­'­pi nā­'­lo­kā­kā­śa­sya a­va­kā­śa­dā­na­sā­ma­rthya­hā­niḥ | TARV-MK 5.18.10a­jā­ta­tvā­da­bhā­va iti cet; na; asiddheḥ | TARVV-MK 467,24 syā­de­ta­t — nā­styā­kā­śa­ma­jā­ta­tvā­t kha­ra­vi­ṣā- TARVV-MK 467,25ṇavat iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? asiddheḥ | dra­vyā­rthi­ka­gu­ṇa­bhā­ve pa­ryā­yā­rthi­ka­prā­dhā­nyā­t sva­pra­tya­yā­'- TARVV-MK 467,26gu­ru­la­ghu­gu­ṇa­vṛ­ddhi­hā­ni­vi­ka­lpā­pe­kṣa­yā a­va­gā­ha­ka­jī­va­pu­dga­la­pa­ra­pra­tya­yā­va­gā­ha­bhe­da­vi­va­kṣa­yā ca ākā- TARVV-MK 467,27śasya jā­ta­tvo­pa­pa­tteḥ he­to­ra­si­ddhiḥ | a­tha­vā­, vya­yo­tpā­dau ā­kā­śa­sya dṛśyete | yathā ca­ra­ma­sa­ma- TARVV-MK 467,28ya­syā­'­sa­rva­jña­sya sa­rva­jña­tve­no­tpā­da­sta­tho­pa­la­bdheḥ­, a­sa­rva­jña­tve­na vya­ya­sta­thā­'­nu­pa­la­bdheḥ­, evaṃ ca­ra­ma­sa- TARVV-MK 467,29ma­ya­syā­sa­rva­jña­sya sā­kṣā­da­nu­pa­la­bhya­mā­kā­śaṃ sa­rva­jña­tvo­pa­pa­ttau u­pa­la­bhya­ta iti u­pa­la­bhya­tve­no­tpa­nna­ma­nu- TARVV-MK 467,30pa­la­bhya­tve­na ca vi­na­ṣṭa­m | yadi te­nā­'­vi­na­ṣṭa­ma­nu­tpa­nnaṃ ca syāt; sa­rva­jña­tva­me­vā­sya na syāt | ato TARVV-MK 467,31vya­yo­tpā­da­da­rśa­nā­t asiddho hetuḥ | bu­ddhi­śa­bda­la­kṣa­ṇa­sya kha­ra­vi­ṣā­ṇa­sya sva­kā­ra­ṇa­sa­nni­dhā­ne sati TARVV-MK 467,32ja­nma­va­ttvā­t a­sti­tvā­cca sā­dhya­sā­dha­na­dha­rmā­si­ddha­tā dṛ­ṣṭā­nta­sya — kharo mṛtaḥ gaurjātaḥ sa eva jīva itye- TARVV-MK 467,33ka­jī­va­vi­va­kṣā­yāṃ kha­ra­vya­pa­de­śa­bhā­jo jīvasya go­jā­ti­saṃ­kra­me vi­ṣā­ṇo­pa­la­bdheḥ­, a­rtha­kha­ra­vi­ṣā­ṇa­syā­pi TARVV-MK 467,34jātya­sti­tva­sa­dbhā­vā­t u­bha­ya­dha­rmā­si­ddha­tā | ni­ra­nva­ya­vi­na­śva­ra­tve tu smṛ­tya­bhā­vā­t lo­ka­saṃ­vya­va­hā­ra- TARVV-MK 467,35lopaḥ syāt | TARV-MK 5.18.11a­nā­vṛ­ti­rā­kā­śa­mi­ti cet; na; nā­ma­va­t tatsiddheḥ | TARVV-MK 467,36 syā­de­ta­t — nākāśaṃ nāma TARVV-MK 468,01ki­ñci­dva­stva­sti­, ā­va­ra­ṇā­bhā­va­mā­traṃ hi ta­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? nā­ma­va­tta­tsi­ddheḥ | yathā nāma- TARVV-MK 468,02ve­da­nā­di a­mū­rta­tvā­t a­nā­vṛ­tya­pi sa­da­stī­tya­bhyu­pa­ga­mya­te­, tathā ā­kā­śa­ma­pi va­stu­bhū­ta­mi­tya­va­se­ya­m | TARV-MK 5.18.12śa­bda­li­ṅga­tvā­di­ti cet; na; pau­dga­li­ka­tvā­t | TARVV-MK 468,03 syā­nma­ta­m — nā­va­gā­he­na ā­kā­śa­ma­nu­mī­ya­te | TARVV-MK 468,04ku­ta­sta­rhi ? śa­bda­li­ṅga­tvā­t | śabdo hyā­kā­śa­gu­ṇaḥ vā­tā­bhi­ghā­ta­bā­hya­ni­mi­tta­va­śā­t sa­rva­tro­tpa­dya- TARVV-MK 468,05māna i­ndri­ya­pra­tya­kṣaḥ a­nya­dra­vyā­saṃ­bha­vī gu­ṇi­na­mā­kā­śaṃ sa­rva­ga­taṃ ga­ma­ya­ti­, gu­ṇā­nā­mā­dhā­ra­pa­ra­ta­ntra- TARVV-MK 468,06tvā­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pau­dga­li­ka­tvā­t | pu­dga­la­dra­vya­vi­kā­ro hi śabdaḥ, nā­kā­śa­gu­ṇaḥ | tasyo- TARVV-MK 468,07pa­ri­ṣṭā­t yu­kti­rva­kṣya­te | TARV-MK 5.18.13pra­dhā­na­vi­kā­ra ā­kā­śa­mi­ti cet; na; ta­tpa­ri­ṇā­mā­bhā­vā­t ā­tma­va­t | TARVV-MK 468,08 syā­nma­ta­m — TARVV-MK 468,09pradhānaṃ nāma sa­ttva­ra­ja­sta­ma­sāṃ sā­mya­rū­pa­ma­sti pra­sa­va­sva­bhā­va­ka­m­, ta­dvi­kā­rā ma­ha­dā­da­ya­sta­dvi­kā­ra- TARVV-MK 468,10viśeṣaḥ kaścit ā­kā­śa­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ta­tpa­ri­ṇā­mā­bhā­vā­t ā­tma­va­t | yathā para- TARVV-MK 468,11mātmanāṃ ni­tya­tvā­t ni­ṣkri­ya­tvā­t a­na­nta­tvā­dya­vi­śe­ṣā­t ā­vi­rbhā­va­ti­ro­bhā­vā­'­bhā­vā­t pa­ri­ṇā­mā- TARVV-MK 468,12bhāvaḥ, tathā pra­dhā­na­syā­pi ni­tya­tva­ni­ṣkri­ya­tvā­na­nta­tvā­dya­vi­śe­ṣā­nna syā­tpa­ri­ṇā­maḥ­, ta­da­bhā­vā­t pradhāna- TARVV-MK 468,13vi­kā­rā­kā­śa­ka­lpa­nā­vyā­ghā­taḥ | kiñca, yathā ghaṭasya pra­dhā­na­vi­kā­rasyā­'­ni­tya­tvaṃ mū­rta­tva­ma­sa­rva­ga- TARVV-MK 468,14tatvaṃ ca tathā ā­kā­śa­syā­pi syāt vi­pa­rya­yo vā | TARVV-MK 468,15u­pa­kā­ra­pra­ka­ra­ṇā­bhi­saṃ­ba­ndhe­ne­da­mu­cya­te — TA-MK 5.19 śa­rī­ra­vā­ṅma­naḥ­prā­ṇā­pā­nāḥ pu­dga­lā­nā­m || TARV-MK 5.19.1śarīre sa­tyu­tta­re­ṣāṃ pra­vṛ­tti­da­rśa­nā­t ādau ta­dva­ca­na­m | TARVV-MK 468,17 sati śa­rī­re­'­dhi­ṣṭhā­na­bhū­te u­tta­re­ṣāṃ TARVV-MK 468,18vā­gā­dī­nā­mā­dhe­yā­nāṃ pra­vṛ­tti­ri­ti kṛtvā śarīraṃ pra­dhā­na­ma­ta­sta­syā­dau grahaṇaṃ kriyate | TARV-MK 5.19.2ta­da­na­nta­raṃ vā­gu­pā­dā­naṃ pu­ru­ṣa­hi­tā­vā­pti­mū­la­tvā­t | TARVV-MK 468,19 ta­da­na­nta­raṃ vā­gu­pā­dā­naṃ kriyate | kutaḥ ? TARVV-MK 468,20pu­ru­ṣa­hi­tā­vā­pti­mū­la­tvā­t | pu­ru­ṣa­sya hi vāk hite pra­va­rti­kā śro­tre­ndri­ya­dvā­re­ṇa | TARV-MK 5.19.3a­nye­ndri­yo­pa­saṃ­khyā­na­mi­ti cet; na; ca­śa­bda­sye­ṣṭa­sa­mu­cca­yā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 468,21 syā­nma­ta­m — cakṣu- TARVV-MK 468,22rā­dī­nya­pī­ndri­yā­ṇi pu­ru­ṣa­syo­pa­kā­ra­kā­ṇi santi, te­ṣā­mu­pa­saṃ­khyā­naṃ ka­rta­vya­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 468,23ca­śa­bda­sye­ṣṭa­sa­mu­cca­yā­rtha­tvā­t | u­tta­ra­sū­tre vakṣyate ca­śa­bdaḥ­, sa i­ṣṭa­sa­mu­ca­yā­rtho bhavati | TARV-MK 5.19.4ā­tma­pra­de­śā­cca­kṣu­rā­dya­gra­ha­ṇa­mi­ti cet; na; dra­vye­ndri­ya­sya pau­dga­li­ka­tvā­t | TARVV-MK 468,24 syā­de­ta­t — TARVV-MK 468,25u­tse­dhā­ṅgu­lā­saṃ­khye­ya­bhā­ga­pra­mi­tā ā­tma­pra­de­śā jñā­nā­va­ra­ṇa­vī­ryā­nta­rā­ya­kṣa­yo­pa­śa­ma­ni­mi­ttā­śca­kṣu­rā- TARVV-MK 468,26di­vya­pa­de­śa­bhā­jo na pau­dga­li­kā i­tya­nu­pa­saṃ­khyā­na­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? dra­vye­ndri­ya­sya pau­dga­li­ka- TARVV-MK 468,27tvāt | a­ṅgo­pā­ṅga­nā­ma­lā­bha­ni­mi­ttā hi dra­vye­ndri­ya­pa­ri­ṇā­māḥ pau­dga­li­kāḥ ā­tma­nā­mu­pa­kā­re vartante | TARV-MK 5.19.5ma­no­'­gra­ha­ṇa­pra­sa­ṅgā­cca | TARVV-MK 468,28 yadi jñā­nā­va­ra­ṇa­vī­ryā­nta­rā­ya­kṣa­yo­pa­śa­ma­ni­mi­tta­tvā­cca­kṣu­rā­dya- TARVV-MK 468,29grahaṇaṃ nyāyyaṃ manyate ma­na­so­'­pya­gra­ha­ṇaṃ prāpnoti | ma­no­'­pi hi no­i­ndri­yā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­mā­pe­kṣa­m | TARV-MK 5.19.6a­na­va­sthi­ta­tvā­t ma­no­gra­ha­ṇa­mi­ti cet; na; a­na­va­sthā­ne­'­pi ta­nni­mi­tta­tvā­t | TARVV-MK 468,30 syānma- TARVV-MK 468,31tam — yathā ca­kṣu­rā­di­vya­pa­da­śe­bhā­ja ā­tma­pra­de­śā a­va­sthi­tā niyata­de­śa­tvā­t na tathā ma­no­'­va­sthi­ta- TARVV-MK 468,32masti, ata eva ta­da­ni­ndri­ya­mi­tyu­cya­te­, ta­to­'­sya na pṛ­tha­ggra­ha­ṇa­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­na­va­sthā- TARVV-MK 469,01ne'pi ta­nni­mi­tta­tvā­t | yatra yatra pra­ṇi­dhā­naṃ tatra tatra ā­tma­pra­de­śā a­ṅgu­lā­saṃ­khye­ya­bhā­ga­pra­mi­tā TARVV-MK 469,02ma­no­vya­pa­de­śa­bhā­jaḥ | TARV-MK 5.19.7vā­ga­gra­ha­ṇa­pra­sa­ṅgā­cca | TARVV-MK 469,03 yadi ā­tma­pa­ri­ṇā­mā­cca­kṣu­rā­dya­gra­ha­ṇaṃ kalpyate vā­co­'­pya­gra­ha­ṇa­m­, TARVV-MK 469,04vāgapi jñā­nā­va­ra­ṇa­vī­ryā­nta­rā­ya­kṣa­yo­pa­śa­mo­pa­ṣṭa­mbha­ja­ni­ta­vṛ­ttiḥ | TARV-MK 5.19.8ba­hi­rvi­niḥ­sṛ­tā­nā­mā­tma­pa­ri­ṇā­mā­bhā­vā­tta­dgra­ha­ṇa­mi­ti cet; na; u­kta­tvā­t | TARVV-MK 469,05 syā­de­ta­t — TARVV-MK 469,06ba­hi­rvi­niḥ­sṛ­tā vā­kpu­dga­lā ā­tma­pa­ri­ṇā­mā na bha­va­nti­, tadarthaṃ pṛ­tha­ggra­ha­ṇa­mi­ti­; tanna; kiṃ kāra- TARVV-MK 469,07ṇam ? u­kta­tvā­t | u­kta­me­ta­t ta­du­tpa­ta­dbhi re­vā­'­smā­bhiḥ — ca­kṣu­rā­dī­ni dra­vye­ndri­yā­ṇi TARVV-MK 469,08pau­dga­li­kā­nī­ti | tasmāt sūktaṃ ca­śa­bda­sye­ṣṭa­sa­mu­cca­yā­rtha­tvā­di­ti | TARV-MK 5.19.9tato ma­no­gra­ha­ṇaṃ ta­dva­ta­sta­tsi­ddheḥ | TARVV-MK 469,09 tataḥ paścāt ma­no­gra­ha­ṇaṃ kriyate | kutaḥ ? ta­dva­ta­sta- TARVV-MK 469,10tsiddheḥ | ya­syā­tma­naḥ śa­rī­ra­ma­sti vā­ṅni­rva­rta­na­sā­ma­rthyaṃ ca, tasya hi ta­dbha­va­tī­ti | TARV-MK 5.19.10ante prā­ṇā­pā­no­pā­dā­naṃ sa­rva­saṃ­sā­ri­kā­rya­tvā­t | TARVV-MK 469,11 ante prā­ṇā­pā­no­pā­dā­naṃ kriyate | TARVV-MK 469,12kutaḥ ? sa­rva­saṃ­sā­ri­kā­rya­tvā­t | sarveṣāṃ hi saṃ­sā­ri­ṇāṃ jīvānāṃ prā­ṇā­pā­na­la­kṣa­ṇaṃ kā­rya­ma­sti | TARV-MK 5.19.11pu­dga­la­dra­vya­la­kṣa­ṇā­rtha­mi­ti cet; na; va­kṣya­mā­ṇa­tvā­t | TARVV-MK 469,13 syā­nma­ta­m — śa­rī­ra­vā­ṅma­naḥ­prā­ṇā- TARVV-MK 469,14pā­na­gra­ha­ṇa­mi­daṃ pu­dga­la­dra­vya­sya la­kṣa­ṇā­rthaṃ no­pa­kā­ra­pra­ti­pā­da­nā­rtha­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? vakṣyamā- TARVV-MK 469,15ṇatvāt | vakṣyate hi u­tta­ra­tra pu­dga­la­la­kṣa­ṇaṃ vyāpi, idaṃ tu ā­tmo­pa­kā­ra­ka­tvā­du­pa­gra­ha­pra­ka­ra­ṇe ucyate | TARV-MK 5.19.12pra­tya­kṣa­tvā­da­nu­pa­de­śaḥ iti cet; na; ke­pā­ñci­da­pra­tya­kṣa­tvā­t | TARVV-MK 469,16 syā­de­ta­t — dha­rmā­dī­nāṃ TARVV-MK 469,17ga­tyu­pa­gra­hā­di­pra­yo­ja­na­mu­ktaṃ yuktaṃ te­pā­ma­pra­tya­kṣā­ṇā­ma­dhi­ga­ma­he­tu­tvā­t | śa­rī­rā­dyu­pa­gra­hā­bhi­dhā­naṃ tu pudgalā- TARVV-MK 469,18nā­ma­yu­ktaṃ pra­tya­kṣa­tvā­t | yo hi brūyāt — pu­ra­stā­t āditya udeti pa­ścā­da­staṃ ga­ccha­ti­, madhuro guḍaḥ, TARVV-MK 469,19kaṭukaṃ śṛ­ṅgi­ve­ra­mi­ti­; kiṃ tena kṛtaṃ syāditi ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ke­pā­ñci­t a­pra­tya­kṣa­tvā­t­, TARVV-MK 469,20au­dā­ri­ka­vai­kri­yi­kā­hā­ra­ka­tai­ja­sa­kā­rma­ṇa­śa­rī­rā­ṇi sau­kṣmyā­da­pra­tya­kṣā­ṇi­, ta­du­da­yā­pā­di­ta­vṛ­ttī­nyu­pa­ca­ya- TARVV-MK 469,21śa­rī­rā­ṇi kā­ni­ci­t pra­tya­kṣā­ṇi kā­ni­ci­da­pra­tya­kṣā­ṇi | ma­no­'­pra­tya­kṣa­me­va | vā­kprā­ṇā­pā­nāḥ TARVV-MK 469,22kecit pra­tya­kṣāḥ­, ke­ci­da­pra­tya­kṣā i­ndri­ya­go­ca­rā­tī­ta­tvā­t | ataḥ pu­dga­lo­pa­kā­ra­sphu­ṭī­ka­ra­ṇā­rthaḥ śarī- TARVV-MK 469,23rā­dyu­pa­de­śaḥ kriyate | TARV-MK 5.19.13śa­rī­rā­ṇyu­ktā­ni | TARVV-MK 469,24 śa­rī­rā­ṇyau­dā­ri­kā­dī­ni vyā­khyā­tā­ni pau­dga­li­kā­ni | TARV-MK 5.19.14kā­rma­ṇa­ma­pau­dga­li­ka­mi­ti cet; na; ta­dvi­pā­ka­sya mū­rti­ma­tsaṃ­ba­ndha­ni­mi­tta­tvā­t | TARVV-MK 469,25 syā­de­ta­t — TARVV-MK 469,26kārmaṇaṃ pau­dga­li­kaṃ na bhavati | kutaḥ ? a­nā­kā­ra­tvā­t | ā­kā­ra­va­tāṃ hi au­dā­ri­kā­dī­nāṃ paudgali- TARVV-MK 469,27katvaṃ yuktaṃ kārmaṇaṃ tu a­nā­kā­ra­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ta­dvi­pā­ka­sya mū­rti­ma­tsaṃ­ba­ndha­ni­mi­tta­tvā­t | TARVV-MK 469,28yathā brī­hyā­dī­nā­mu­da­kā­di­dra­vya­saṃ­ba­ndha­prā­pi­ta­pā­kā­nāṃ pau­dga­li­ka­tvaṃ dṛṣṭaṃ tathā kā­rma­ṇa­ma­pi gu­ḍa­ka­ṇṭa­kā- TARVV-MK 469,29di­mū­ti­ma­ddra­vyo­pa­ni­pā­te sati vi­pa­cya­mā­na­tvā­t pau­dga­li­ka­mi­tya­va­se­ya­m | na hi amūrtaṃ kiñci- TARVV-MK 469,30nmū­rti­ma­tsaṃ­ba­ndhe sati vi­pa­cya­mā­naṃ dṛ­ṣṭa­mi­ti | TARV-MK 5.19.15vāg dvidhā api pau­dga­li­kī ta­nni­mi­tta­tvā­t | TARVV-MK 469,31 dvidhā vāk — bhā­va­vā­k dra­vya­vā­gi­ti | TARVV-MK 469,32sobhayī pau­dga­li­kī | kutaḥ ? ta­nni­mi­tta­tvā­t pu­dga­la­kā­rya­tvā­di­tya­rthaḥ | bhā­va­vā­k tā­va­dvī­ryā­nta­rā­ya­ma- TARVV-MK 469,33ti­śru­ta­jñā­nā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­mā­ṅgo­pā­ṅga­nā­ma­lā­bha­ni­mi­tta­tvā­t pau­dga­li­kī­, ta­da­bhā­ve ta­dvṛ­ttya­bhā­vā­t | TARVV-MK 470,01ta­tsā­ma­rthyo­pe­te­na kri­yā­va­tā­tma­nā pre­rya­mā­ṇāḥ pudgalā vāktvena vi­pa­ri­ṇa­ma­nta iti dra­vya­vā­ga­pi paudga- TARVV-MK 470,02likī śro­tre­ndri­ya­vi­ṣa­ya­tvā­t | punaḥ kuto na gṛhyate iti cet ? ucyate — TARV-MK 5.19.16pu­na­ra­gra­ha­ṇaṃ ta­ḍi­ddra­vya­va­da­saṃ­ha­ta­tvā­t | TARVV-MK 470,03 yathā ta­ḍi­ddra­vyaṃ ca­kṣu­ṣo­pa­la­bdhaṃ viṣvagvi- TARVV-MK 470,04śī­rṇa­tvā­t punarna dṛśyate tathā śrotreṇa u­pa­la­bdhā vāk vi­ṣva­gvi­śī­rṇā punarna śrūyate | atha kathaṃ TARVV-MK 470,05ca­kṣu­rā­di­bhi­ra­sau na gṛhyate ? TARV-MK 5.19.17ca­kṣu­rā­di­gra­ha­ṇā­bhā­vo ghrā­ṇa­grā­hye ra­sā­dya­nu­pa­la­bdhi­va­t | TARVV-MK 470,06 yathā ghrā­ṇa­grā­hye ga­ndha­dra­vye tada- TARVV-MK 470,07vi­nā­bhā­vi­naḥ sa­nto­'­pi ra­sā­da­yo no­pa­la­bhya­nte­, tathā śro­tre­ndri­ya­vi­ṣa­yo­'­pi śe­ṣe­ndri­yai­rna TARVV-MK 470,08gṛhyate sū­kṣma­tvā­t | TARV-MK 5.19.18a­mū­rti­ri­ti cet; na; mū­rti­ma­dgra­ha­ṇa­pre­ra­ṇā­va­ro­dha­da­rśa­nā­t | TARVV-MK 470,09 syā­de­ta­t — amūrtaḥ śabdaḥ TARVV-MK 470,10a­mū­rta­gu­ṇa­tvā­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? mū­rti­ma­dgra­ha­ṇa­pre­ra­ṇā­va­ro­dha­da­rśa­nā­t | mū­rti­ma­tā i­ndri­ye­ṇa TARVV-MK 470,11śabdo gṛhyate | na cāmūrtaḥ ka­ści­di­ndri­ya­grā­hyo­'­sti | preryate ca mū­rti­ma­tā pa­va­ne­na a­rka­tū­la­rā­śi­va­t TARVV-MK 470,12di­ga­nta­ra­sthe­na grā­hya­tvā­t | na cā­'­mū­rta­sya mū­rti­ma­tā preraṇaṃ pra­yu­jya­te | a­va­ru­dhya­te ca śabdaḥ nala- TARVV-MK 470,13vi­lā­di­bhiḥ ku­lyā­ja­la­va­t | na­cā­'­mū­rtaṃ ki­ñci­nmū­rti­ma­tā a­va­ru­dhya­mā­naṃ dṛ­ṣṭa­mi­ti | TARVV-MK 470,14atrāha — naite hetavaḥ | ya­stā­va­du­cya­te — i­ndri­ya­grā­hya­tvā­di­ti­; śro­tra­mā­kā­śa­ma­ya­ma­mū­rtta­ma­mū­rtta­sya TARVV-MK 470,15grā­ha­ka­mi­ti ko virodhaḥ ? ya­śco­cya­te — pre­ra­ṇā­di­ti­; nāsau preryate guṇasya ga­ma­nā­bhā­vā­t | de­śā­nta­ra­sthe­na TARVV-MK 470,16kathaṃ gṛhyate iti cet ? “saṃ­yo­gā­dbi­bhā­gā­t śabdācca śa­bda­ni­ṣpa­ttiḥ­” iti śabdā- TARVV-MK 470,17nta­rā­ra­mbhā­d gra­ha­ṇa­m | ve­ga­va­ddra­vyā­bhi­ghā­tā­t ta­da­nā­ra­mbhe­'­gra­ha­ṇaṃ na pre­ra­ṇa­mi­ti | yo­'­pyu­cya­te — ava- TARVV-MK 470,18ro­dhā­di­ti­; spa­rśa­va­ddra­vyā­bhi­ghā­tā­de­va di­ga­nta­re śa­bdā­nta­rā­nā­ra­mbhā­t­, e­ka­di­kkā­ra­mbhe sati a­va­ro­dha TARVV-MK 470,19iva lakṣyate na tu mu­khyo­'­stī­ti | a­tro­cya­te — naite doṣāḥ | śrotraṃ ‘­tā­va­dā­kā­śa­ma­ya­m­’ iti no­pa­pa­dya­te­; TARVV-MK 470,20ā­kā­śa­syā­mū­rta­sya kā­rya­nta­rā­ra­mbha­śa­kti­vi­ra­hā­t | a­dṛ­ṣṭa­va­śā­di­ti cet; ci­ntya­me­ta­t — ki­ma­sā­va­dṛ­ṣṭa TARVV-MK 470,21ākāśaṃ saṃ­ska­ro­ti­, u­tā­tmā­na­m­, ā­ho­svi­t śa­rī­rai­ka­de­śa­mi­ti ? na tā­va­dā­kā­śe saṃskāro yu­jya­te­; TARVV-MK 470,22a­mū­rti­tvā­t a­nya­gu­ṇa­tvā­da­saṃ­ba­ndhā­cca | ā­tma­nya­pi śa­rī­rā­da­tya­nta­ma­nya­tve­na kalpite nitye ni­ra­va­ya­ve TARVV-MK 470,23saṃ­skā­rā­dhā­naṃ na yu­jya­te­, ta­du­pā­rja­na­pha­lā­dā­nā­'­saṃ­bha­vā­t | nāpi śa­rī­rai­ka­de­śe yu­jya­te­; a­nya­gu­ṇa­tvā­t TARVV-MK 470,24a­na­bhi­saṃ­ba­ndhā­cca | kiñca, mū­rti­ma­tsaṃ­ba­ndha­ja­ni­ta­vi pa­tsaṃ­pa­tti­da­rśa­nā­t śrotraṃ mū­rtta­me­ve­tya­va­se­ya­m | yada- TARVV-MK 470,25pyucyate — spa­rśa­va­ddra­vyā­bhi­ghā­tā­t śa­bdā­nta­rā­nā­ra­mbha iti; khā­tpa­ti­tā no ra­tna­vṛ­ṣṭiḥ­, spa­rśa­va­ddra­vyā- TARVV-MK 470,26bhi­ghā­tā­de­va mū­rtta­tva­ma­sya siddham | na hi amūrtaḥ kaścit mū­rti­ma­tā vi­ha­nya­te | tata eva ca mukhyā- TARVV-MK 470,27va­ro­dha­si­ddhiḥ spa­rśa­va­da­bhi­ghā­tā­bhyu­pa­ga­mā­t | TARV-MK 5.19.19a­bhi­bha­vā­di­da­rśa­nā­cca mūrtaḥ śabdaḥ i­tya­va­ga­nta­vya­m | TARVV-MK 470,28 yathā tā­ra­kā­da­yo bhā­ska­ra­pra­bhā­bhi- TARVV-MK 470,29vā­nmū­rti­ma­ntaḥ­, tathā siṃ­ha­ga­ja­bhe­ryā­di­śa­bdai­rbṛ­ha­dbhiḥ śa­ku­ni­ru­tā­da­yo­'­bhi­bhū­ya­nte | tathā kaṃ­sā­di­ṣu TARVV-MK 470,30patitā dhva­nya­nta­rā­ra­mbhe hetavo bhavanti | gi­ri­ga­hva­rā­di­ṣu ca pra­ti­ha­tāḥ pra­ti­śru­dbhā­va­mā­ska­nda­nti | TARVV-MK 470,31atrāha — a­mū­rte­ra­pya­bhi­bha­vā dṛśyante — yathā vi­jñā­na­sya su­rā­di­bhiḥ mū­rti­ma­dbhi­sta­to nāyaṃ ni­śca­ya­he­tu­ri­ti­; TARVV-MK 470,32ucyate — nāyaṃ vya­bhi­cā­raḥ­, vi­jñā­na­sya kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­sya pau­dga­li­ka­tvā­bhyu­pa­ga­mā­t | i­ta­ra­thā hi TARVV-MK 470,33ā­kā­śa­va­nnā­bhi­bhū­ya­te | TARV-MK 5.19.20manaśca dvitayaṃ pau­dga­li­kaṃ ta­nma­ya­tvā­t | TARVV-MK 471,01 dvi­pra­kā­raṃ mano bhā­va­ma­no dra­vya­ma­na­śce­ti | TARVV-MK 471,02ta­du­bha­ya­ma­pi pau­dga­li­ka­m | kutaḥ ? ta­nma­ya­tvā­t | bhā­va­ma­na­stā­va­t la­bdhyu­pa­yo­ga­la­kṣa­ṇaṃ pu­dga­lā­va­la- TARVV-MK 471,03mba­na­tvā­t pau­dga­li­ka­m | dra­vya­ma­na­śca jñā­nā­va­ra­ṇa­vī­ryā­nta­rā­ya­kṣa­yo­pa­śa­ma­lā­bha­pra­tya­yāḥ gu­ṇa­do­ṣa­vi­cā­ra- TARVV-MK 471,04sma­ra­ṇā­di­pra­ṇi­dhā­nā­bhi­mu­khasyā­'­'­tma­no­'­nu­grā­ha­kāḥ pudgalāḥ vī­rya­vi­śe­ṣā­va­rja­na­sa­ma­rthāḥ ma­na­stve­na TARVV-MK 471,05pa­ri­ṇa­tā iti kṛtvā pau­dga­li­kaṃ nā­kā­śa­ma­ya­m | TARV-MK 5.19.21a­rthā­nta­ra­mi­ti cet; na; a­ne­kā­ntā­t i­ndri­ya­va­t | TARVV-MK 471,06 syā­de­ta­t — a­rthā­nta­ra­m ātmano mana TARVV-MK 471,07iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­ne­kā­ntā­t i­ndri­ya­va­t | yathā vī­ryā­nta­rā­ya­jñā­nā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­mā­pe­kṣa­sya TARVV-MK 471,08ātmana e­ve­ndri­ya­pa­ri­ṇā­mā­de­śādātmano nā­na­nya­di­ndri­ya­m­, i­ndri­ya­ni­vṛ­ttā­va­pi ā­tma­no­'­va­sthā­nā­t TARVV-MK 471,09syā­da­nya­t | ta­thā­'­'­tma­na eva ta­tkṣa­yo­pa­śa­mā­pe­kṣa­sya ma­naḥ­pa­ri­ṇā­mā­de­śā­t syā­da­na­nya­t­, TARVV-MK 471,10ma­no­ni­vṛ­ttā­vā­tma­no­'­va­sthā­nā­t sya­da­nya­t | TARV-MK 5.19.22a­va­sthā­yī­ti cet; na; a­na­nta­ra­sa­ma­ya­pra­cyu­teḥ | TARVV-MK 471,11 syā­de­ta­t — a­va­sthā­yi manaḥ, na tasya TARVV-MK 471,12ni­vṛ­tti­ri­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­na­nta­ra­sa­ma­ya­pra­cyu­teḥ | ma­na­stve­na hi pa­ri­ṇa­tāḥ pudgalā gu­ṇa­do­ṣa- TARVV-MK 471,13vi­cā­ra­sma­ra­ṇā­di kāryaṃ kṛtvā ta­da­na­nta­ra­sa­ma­ya eva ma­na­stvā­t pra­cya­va­nte | TARV-MK 5.19.23ā­de­śa­va­ca­nā­cca | TARVV-MK 471,14 nā­ya­me­kā­ntaḥ — a­va­sthā­yye­va mana iti | kutaḥ ? ā­de­śa­va­ca­nā­t — TARVV-MK 471,15dra­vyā­rthā­de­śā­nma­naḥ syā­da­va­sthā­yi­, pa­ryā­yā­de­śā­t syā­da­na­va­sthā­yi | TARV-MK 5.19.24e­ka­dra­vya­mi­ti cet; na; a­sā­ma­rthyā­t | TARVV-MK 471,16 syā­de­ta­t — e­ka­dra­vyaṃ manaḥ pratyātmaṃ vartate iti | TARVV-MK 471,17uktaṃ ca — “praya­tnā­yau­ga­pa­dyā­t jñā­nā­yau­ga­pa­dyā­ccai­kaṃ manaḥ” iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 471,18a­sā­ma­rthyā­t | ka­tha­ma­sā­ma­rthya­m ? pa­ra­mā­ṇu­mā­tra­tvā­t | pa­ra­mā­ṇu­mā­traṃ hi manaḥ ta­dā­tma­ne­ndri­ye­ṇa ca yuktaṃ TARVV-MK 471,19sat sva­pra­yo­ja­naṃ prati vyā­pri­ya­te i­tya­bhi­ma­ta­m | tatredaṃ vi­cā­rya­te — tat ā­tme­ndri­yā­bhyāṃ sa­rvā­tma­nā vā TARVV-MK 471,20saṃ­ba­ndhye­ta­, ta­de­ka­de­śe­na vā ? yadi sa­rvā­tma­nā­; ta­yo­rā­tme­ndri­ya­yo­ra­rthā­nta­ra­bhā­vā­t vya­ti­ri­kta­yo­ra­nya­ta­re­ṇa TARVV-MK 471,21sa­rvā­tma­nā saṃbandhaḥ syāt a­ṇo­rma­na­saḥ nobhābhyāṃ yu­ga­pa­t­, vi­ro­dhā­t | a­thā­nye­na deśena ātmanā TARVV-MK 471,22saṃ­ba­dhya­te anyena de­śe­ne­ndri­ye­ṇa­; evaṃ sati pra­de­śa­va­ttvaṃ manasaḥ pra­sa­kta­m | ta­ccā­ni­ṣṭa­m­, a­ṇu­mā­tra­tvā­t TARVV-MK 471,23manasaḥ | kiñca, yadyātmā manasā sa­rvā­tma­nā saṃ­ba­dhya­te­; ma­na­so­'­ṇu­tvā­t ā­tma­no­'­pya­ṇu­tva­m­, ātmano TARVV-MK 471,24vi­bhu­tvā­t manaso vā vibhutvaṃ pra­sa­jya­te | a­thai­ka­de­śe­nā­'­'­tmā manasā saṃ­yu­jya­te­, nanu pra­de­śa­va­ttva­mā­tma­naḥ TARVV-MK 471,25pra­sa­kta­m | ta­ta­śca­tu­ṣṭa­ya­tra­ya­dva­ya­sa­nni­ka­rṣa­ja­jñā­na­su­kha­duḥ­khā­dī­nāṃ pra­de­śa­vṛ­tti­tvā­t ātmanaḥ kaścit pradeśo TARVV-MK 471,26jñā­nā­di­yu­ktaḥ kaścit pradeśo jñā­nā­di­vi­ra­hi­ta iti | yatra jñā­nā­di­vi­ra­hi­taḥ ta­trā­tma­li­ṅgā­bhā­vā­t TARVV-MK 471,27ta­da­bhā­va iti sa­rva­ga­ta­tvā­bhā­vaḥ syāt | ta­the­ndri­ye­ṇa mano yadi sa­rvā­tma­nā saṃ­yu­jya­te­; i­ndri­ya­syā­ṇu- TARVV-MK 471,28mātratvaṃ manaso ve­ndri­ya­mā­tra­tvā­nnā­ṇu­tva­m | a­thai­ka­de­śe­na mana i­ndri­ye­ṇa saṃ­yu­jya­te­; na tarhi aṇu tat | TARVV-MK 471,29kiñca, gu­ṇa­gu­ṇi­no­ra­nya­tvā­nni­tya­tvā­cca manasaḥ saṃ­yo­ga­vi­bhā­ga­pa­ri­ṇā­mā­bhā­vā­t nā­syā­tma­nā na cendriyaiḥ TARVV-MK 471,30saṃ­yo­ga­vi­bhā­gau staḥ | atha saṃ­yo­ga­vi­bhā­gā­bhyāṃ manaḥ pa­ri­ṇa­ma­te­; na tarhi nityam | na ca gu­ṇa­gu­ṇi­no- TARVV-MK 471,31ra­nya­tva­m | a­ce­ta­na­tvā­cca manasaḥ a­ne­nai­va i­ndri­ye­ṇā­'­ne­nai­va cātmanā saṃ­yo­kta­vyaṃ ne­ndri­yā­nta­rai­rna TARVV-MK 471,32cā­tmā­nta­rai­ri­ti vi­śe­ṣa­jñā­nā­bhā­vā­t pra­ti­ni­ya­tā­tme­ndri­ya­saṃ­yo­gā­bhā­vaḥ | ka­rma­va­di­ti cet; na; pauruṣe- TARVV-MK 471,33ya­pa­ri­ṇā­mā­nu­ra­ñji­tvā­t karmaṇaḥ syā­ccai­ta­nya­m­, pu­dga­la­dra­vyā­de­śā­cca syā­da­ce­ta­na­tva­mi­ti viṣamo dṛṣṭāntaḥ | TARVV-MK 472,01saukṣmyācca ma­na­sa­śca­kṣu­rā­dī­nāṃ rū­pā­di­gra­ha­ṇa­yo­gya­tvā­bhā­vaḥ aṇunā manasā ca­kṣu­rā­deḥ kṛ­tsna­syā­'­na­dhi- TARVV-MK 472,02ṣṭhi­ta­tvā­t | yāvān de­śa­śca­kṣu­rā­dī­nā­ma­ṇu­nā ma­na­sā­'­dhi­ṣṭhi­ta­stā­va­tā eva rū­pā­di­gra­ha­ṇa­sā­ma­rthyaṃ bhavet TARVV-MK 472,03na kṛtsnasya | dṛṣṭaṃ ca kṛ­tsna­gra­ha­ṇaṃ tasmāt nāṇu | TARV-MK 5.19.25ā­śu­saṃ­cā­rī­ti cet; na; a­ce­ta­na­tvā­t | TARVV-MK 472,04 syā­nma­ta­m — a­ṇu­mā­tra­ma­pi sanmanaḥ ā­śu­saṃ­cā- TARVV-MK 472,05ritvāt kṛ­tsna­gra­ha­ṇa­he­tu­ri­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­ce­ta­na­tvā­t | na hi a­ce­ta­na­sya manasaḥ buddhi- TARVV-MK 472,06pūrvikā sarvatra vyā­pṛ­ti­ryu­ktā | TARV-MK 5.19.26a­dṛ­ṣṭa­va­śā­di­ti cet; na; kri­yā­pa­ri­ṇā­mā­bhā­vā­t | TARVV-MK 472,07 syā­de­ta­t — yathā pu­ru­ṣe­ṇa pre­rya­mā­ṇa­ma- TARVV-MK 472,08lā­ta­ca­kra­mā­śu­saṃ­ca­ra­ṇā­t sa­rva­tro­pa­la­bhya­te­, ta­thā­'­dṛ­ṣṭa­va­śā­nma­na­so bhra­ma­ṇa­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 472,09kri­yā­pa­ri­ṇā­mā­bhā­vā­t | kri­yā­va­tā hi pu­ru­ṣe­ṇa pre­rya­mā­ṇa­ma­lā­ta­ca­kraṃ sa­rva­tro­pa­la­bhya­te i­tye­ta­dyu­kta­m­, TARVV-MK 472,10adṛṣṭaḥ pu­na­rā­tma­gu­ṇaḥ sva­ya­ma­kri­yo­'­nya­tra kri­yā­he­tu­ri­tye­ta­da­yu­kta­mi­tyu­ktaṃ pu­ra­stā­t | TARV-MK 5.19.27a­nā­di­saṃ­ba­ndha­mi­ti cet; na; saṃ­yo­gi­tvā­t | TARVV-MK 472,11 syā­de­ta­t — a­nā­di­saṃ­ba­ndha­mā­tma­nā manaḥ TARVV-MK 472,12sva­bhā­va­ta e­ve­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? saṃ­yo­gi­tvā­t | a­prā­pti­pū­rvi­kā hi prāptiḥ saṃyogaḥ i­tya­ṇu­ma- TARVV-MK 472,13no­vā­di­nā­'­bhyu­pa­ga­mya­te iti na ma­no­dra­vya­syā­'­'­tma­nā­'­nā­di­saṃ­ba­ndhaḥ | kṣāyo­pa­śa­mi­ka­tvā­cca nā­rha­ta­sya TARVV-MK 472,14ā­tma­nā­'­nā­di­saṃ­ba­ndhaṃ mana iti si­ddha­ma­sti | TARV-MK 5.19.28ta­tpa­ri­tyā­ga­vi­ro­dhā­cca | TARVV-MK 472,15 yadi a­nā­di­saṃ­ba­ndhaṃ mano bha­ve­t­, a­to­'­sya pa­ri­tyā­ga­vi­ro­dhaḥ TARVV-MK 472,16syāt | asti ca pa­ri­tyā­gaḥ | ato nā­nā­di­saṃ­ba­ndhaṃ manaḥ | TARV-MK 5.19.29ka­rma­va­di­ti cet; na; a­ne­kā­ntā­t | TARVV-MK 472,17 syā­de­ta­t — yathā jī­va­ka­rma­ṇo­ra­nā­di­sa­mba­ndhe­'­pi karma- TARVV-MK 472,18pa­ri­tyā­gā­vi­ro­dhaḥ tathā ma­na­so­'­pī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­ne­kā­ntā­t | nā­ya­me­kā­ntaḥ — jīva- TARVV-MK 472,19ka­rma­ṇo­ra­nā­di­saṃ­ba­ndha iti | kiṃ tarhi ? ka­rma­ba­ndha­sa­nta­tya­pe­kṣa­yā syā­da­nā­di­saṃ­ba­ndhaḥ­, mi­thyā­da­rśa­nā­di- TARVV-MK 472,20pra­tya­yā­pā­di­ta­ba­ndha­bhe­dā­pe­kṣa­yā syā­dā­di­mā­n | a­to­'­sya ta­tpra­tya­nī­ka­bhā­va­nā­pra­ka­rṣa­sa­nni­dhau pa­ri­tyā­ga TARVV-MK 472,21iti nāsti virodhaḥ | TARV-MK 5.19.30i­ndri­ya­sa­ha­kā­ri­ve­da­nā­va­ga­mā­di­ti cet; na; ce­ta­nā­sva­bhā­va­tvā­t | TARVV-MK 472,22 syā­de­ta­t — i­ndri­yā­ṇa TARVV-MK 472,23sa­ha­kā­ri­kā­ra­ṇaṃ manaḥ | kutaḥ ? ca­kṣu­rā­di­bhi­ri­ṣṭā­ni­ṣṭa­rū­pa­ra­sā­di­vi­ṣa­yo­pa­la­bdhau ta­tsa­nni­dhā­ne sukhaduḥ- TARVV-MK 472,24kha­ve­da­nā­va­ga­mā­t nā­nyo­'­sya vyā­pā­ro­'­sti iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ce­ta­nā­sva­bhā­va­tvā­t | TARVV-MK 472,25ni­ṣṭa­ptā­yaḥ­pi­ṇḍa­va­t i­ndri­ya­pa­ri­ṇā­mā­t ātmaiva i­ndri­ya­m­, a­ta­śce­ta­nā­svā­bhā­vyā­t indriyā- TARVV-MK 472,26ṇyeva ve­da­nā­va­ga­maṃ kurvanti | a­ta­ścai­ta­de­vaṃ yadi ma­no­'­nta­re­ṇa i­ndri­yā­ṇāṃ ve­da­nā­va­ga­mo na syāt TARVV-MK 472,27e­ke­ndri­ya­vi­ka­le­ndri­yā­ṇā­ma­saṃ­jñi­pa­ñce­ndri­yā­ṇāṃ ca ve­da­nā­va­ga­mo na syāt | TARV-MK 5.19.31pṛ­tha­gu­pa­kā­rā­nu­pa­la­mbhā­t ta­da­bhā­va iti cet; na; gu­ṇa­do­ṣa­vi­cā­rā­di­da­rśa­nā­t | TARVV-MK 472,28 syā- TARVV-MK 472,29nmatam — nāsti manaḥ pṛ­tha­gu­pa­kā­rā­nu­pa­la­mbhā­t iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? gu­ṇa­do­ṣa­vi­cā­rā­di­da­rśa­nā­t TARVV-MK 472,30manasaḥ | ma­no­la­bdhi­ma­tā ātmanā ma­na­stve­na pari­ṇā­mi­tā pudgalāḥ ti­mi­rā­ndha­kā­rā­di­bā­hyā­bhya­ta­re­ndri- TARVV-MK 472,31ya­pra­ti­ghā­ta­he­tu­sa­nni­dhā­ne­'­pi gu­ṇa­do­ṣa­vi­cā­ra­sma­ra­ṇā­di­vyā­pā­re sā­ci­vya­ma­nu­bha­va­nti­, a­to­'­stya­ntaḥ- TARVV-MK 472,32karaṇaṃ manaḥ | TARV-MK 5.19.32vi­jñā­na­mi­ti cet; na; ta­tsā­ma­rthyā­bhā­vā­t | TARVV-MK 472,33 syānmatam — na mano nā­mā­'­nya­da­sti | kiṃ TARVV-MK 472,34tarhi ? vi­jñā­na­me­va ki­ñci­nma­naḥ iti vya­pa­di­śya­te | uktaṃ ca — TARVV-MK 473,01“pa­ṇṇā­ma­na­nta­rā­tī­taṃ vijñānaṃ yaddhi ta­nma­naḥ­” iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? tatsāma- TARVV-MK 473,02rthyā­bhā­vā­t | va­rta­mā­na­me­va vijñānaṃ bā­hya­ma­rthaṃ nā­va­bo­ddhu­ma­laṃ kimaṅga pu­na­ra­tī­ta­m ? va­rta­mā­naṃ tāva- TARVV-MK 473,03dvijñānaṃ kṣaṇikaṃ pū­rvo­tta­ra­vi­jñā­na­saṃ­ba­ndha­ni­ru­tsu­kaṃ kathaṃ gu­ṇa­do­ṣa­vi­cā­ra­sma­ra­ṇā­di­vyā­pā­re sācivyaṃ TARVV-MK 473,04kuryāt ? a­nu­sma­ra­ṇaṃ hīdaṃ sva­ya­ma­nu­bhū­ta­syā­rtha­sya dṛṣṭaṃ nā­nu­bhū­ta­sya nā­nyā­nu­bhū­ta­sya | na TARVV-MK 473,05ca kṣa­ṇi­kai­kā­nte ta­tsaṃ­bha­va­ti | e­ka­sa­ntā­na­pa­ti­ta­tvā­t ta­du­pa­pa­tti­ri­ti cet; na; ta­da­va­stu­tvā­t TARVV-MK 473,06ta­da­tī­ta­ma­tya­nta­ma­sa­t ka­tha­mi­va gu­ṇa­do­ṣa­vi­cā­ra­sma­ra­ṇā­dau sahāyi bhavet ? āla­ya­vi­jñā­naṃ bīja- TARVV-MK 473,07śa­kti­rū­paṃ sa­da­va­sthi­ta­mā­la­mba­naṃ bha­va­tī­ti cet; tasya ekasya kā­lā­nta­rā­va­sthā­yi­tvā­bhyu­pa­ga­me TARVV-MK 473,08kṣa­ṇi­ka­tva­pra­ti­jñā­hā­niḥ | na cet; ta­dā­la­mba­nā­bhā­vaḥ | TARV-MK 5.19.33pra­dhā­na­vi­kā­ra iti cet; na; a­ce­ta­na­tvā­t | TARVV-MK 473,09 syā­de­ta­t — na pau­dga­li­kaṃ manaḥ | kiṃ tarhi ? TARVV-MK 473,10pra­dhā­na­vi­kā­raḥ | pra­dhā­na­sya ma­ha­da­ha­ṅkā­rā­di­bhā­ve­na pa­ri­ṇā­mi­naḥ ka­ści­dvi­kā­ra­vi­śe­ṣo manaḥ ityākhyā- TARVV-MK 473,11yate iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­ce­ta­na­tvā­t | pra­dhā­na­ma­ce­ta­naṃ ta­dvi­kā­rā­śca ta­dā­tma­kā iti gha­ṭa­va­da- TARVV-MK 473,12ce­ta­na­sya tasya gu­ṇa­do­ṣa­vi­cā­ra­sma­ra­ṇā­di­vyā­pā­re sā­ci­vyā­bhā­vaḥ | kiñca, manaḥ karaṇaṃ vi­cā­rā­deḥ­, TARVV-MK 473,13kartā pu­ru­ṣaḥ­, pradhānaṃ vā syāt ? na tāvat pu­ru­ṣaḥ­; ni­rgu­ṇa­tvā­t­, sāttvikā hi gu­ṇa­do­ṣa­vi­cā­rā­da­yaḥ | TARVV-MK 473,14na ca pra­dhā­na­m­; ta­syā­'­ce­ta­na­tvā­t | na hi loke ki­ñci­da­ce­ta­naṃ gu­ṇa­do­ṣa­vi­cā­rā­deḥ kartṛ dṛṣṭam | TARVV-MK 473,15kiñca, TARV-MK 5.19.34ta­da­vya­ti­re­kā­tta­da­bhā­vaḥ | TARVV-MK 473,16 pra­dhā­nā­t sa­ttva­ra­ja­sta­ma­sāṃ sā­myā­va­sthā­rū­pā­t ma­ha­da­ha­ṅkā­rā- TARVV-MK 473,17dayaḥ pa­ri­ṇā­mā vai­ṣa­mya­rū­pāḥvya­ti­ri­ktā vā syuḥ, a­vya­ti­ri­ktā vā ? yadi vya­ti­ri­ktāḥ­; kārya- TARVV-MK 473,18kā­ra­ṇai­ka­tvai­kā­nta­pra­ti­jñā­hā­niḥ | a­thā­vya­ti­ri­ktāḥ­; pra­dhā­na­me­va na pa­ri­ṇā­mā nāma kecana santīti TARVV-MK 473,19manaso nivṛttiḥ | TARV-MK 5.19.35koṣṭhyo vā­yu­ru­cchvā­sa­la­kṣa­ṇaḥ prāṇaḥ | TARVV-MK 473,20 vī­ryā­nta­rā­ya­jñā­nā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­mā­ṅgo­pā­ṅga- TARVV-MK 473,21nā­mo­da­yā­pe­kṣi­ṇā ātmanā u­da­sya­mā­naḥ koṣṭhyo vā­yu­ru­cchvā­sa­la­kṣa­ṇaḥ prāṇa i­tyu­cya­te | TARV-MK 5.19.36bāhyo vā­yu­ra­bhya­nta­rī­kri­ya­mā­ṇo­'­pā­naḥ | TARVV-MK 473,22 tenaiva ātmanā bāhyo vā­yu­ra­bhya­nta­rī­kri­ya­mā­ṇo TARVV-MK 473,23niḥ­śvā­sa­la­kṣa­ṇo­'­pā­na i­tyā­khyā­ya­te | e­tā­va­pyā­tmā­nu­grā­hi­ṇau jī­vi­ta­he­tu­tvā­t | TARV-MK 5.19.37ta­nmū­rti­ma­ttvaṃ pra­ti­ghā­tā­di­da­rśa­nā­t | TARVV-MK 473,24 tayoḥ prā­ṇā­pā­na­yoḥ teṣāṃ vā­ṅma­naḥ­prā­ṇā­pā­nā­nāṃ TARVV-MK 473,25vā­mū­rti­ma­ttva­ma­va­ga­nta­vya­m | kutaḥ ? pra­ti­ghā­tā­di­da­rśa­nā­t | pra­ti­bha­ya­he­tu­bhi­ra­śa­ni­śa­bdā­di­bhi­rma­na­saḥ TARVV-MK 473,26pra­ti­ghā­to dṛ­śya­te­, su­rā­di­bhi­ścā­'­bhi­bha­vaḥ | ha­sta­pu­ṭā­di­bhi­rā­sya­saṃ­va­ra­ṇā­t prā­ṇā­pā­na­yoḥ pra­ti­ghā­ta TARVV-MK 473,27u­pa­la­bhya­te­, śleṣmaṇā cā­bhi­bha­vaḥ | na­cā­'­mū­rta­sya mū­rti­ma­dbhi­ra­bhi­ghā­tā­da­yaḥ syuḥ | TARV-MK 5.19.38ata ā­tmā­sti­tva­si­ddhiḥ prā­ṇā­pā­nā­di­ka­rma­ṇaḥ ta­tkā­rya­tvā­t | TARVV-MK 473,28 ata ā­tma­no­'­sti­tvaṃ TARVV-MK 473,29prā­si­dha­t | kutaḥ ? prā­ṇā­pā­nā­di­ka­rma­ṇaḥ ta­tkā­rya­tvā­t | yathā ya­ntra­pra­ti­mā­ce­ṣṭi­taṃ pra­yo­ktu­ra­sti­tvaṃ TARVV-MK 473,30ga­ma­ya­ti tathā prā­ṇā­pā­nā­di­ka­rmā­pi kri­yā­va­nta­mā­tmā­naṃ sā­dha­ya­ti­, asati ta­smi­nna­pra­vṛ­tteḥ | nāka- TARVV-MK 473,31smāt; ni­ya­ma­da­rśa­nā­t | na vi­jñā­nā­di­kṛ­ta­m­; te­ṣā­ma­mū­rta­tve pre­ra­ṇa­śa­kti­vi­ra­hā­t | na rū­pa­ska­ndha- TARVV-MK 474,01kṛ­ta­m­; ta­syā­ce­ta­na­tvā­t | sarveṣāṃ ni­rī­ha­ka­tvā­tka­rmā­bhā­va iti cet; na; de­śā­nta­ra­prā­ptya­bhā­va- TARVV-MK 474,02pra­sa­ṅgā­t | vā­yu­dhā­tu­vi­śe­ṣā­t de­śā­nta­re prā­du­rbhā­vaḥ kri­ye­tyu­pa­ca­rya­te na mukhyā kri­yā­'­sti “­bhū­ti­ryai­ṣāṃ TARVV-MK 474,03kriyā saiva” iti va­ca­nā­t iti cet; na; vā­yu­dhā­tu­vi­śe­ṣā­'­sā­ma­rthyā­t | vā­yu­dhā­tu­ra­pi TARVV-MK 474,04niḥkriyaḥ sa ka­tha­mi­va de­śā­nta­ra­prā­du­rbhū­ti­he­tuḥ syāt | kṣa­ṇi­ka­tvā­bhyu­pa­ga­mā­da­na­va­sthi­tā­nāṃ karmā- TARVV-MK 474,05bhāvaḥ iti cet; na; a­si­ddha­tvā­t­, a­yu­kte­śca | TARV-MK 5.19.39prā­ṇya­ṅga­tvā­d dva­ndvai­ka­va­dbhā­va­pra­sa­ṅga iti cet; na; a­ṅgā­ṅgi­dva­ndve ta­da­bhā­vā­t | TARVV-MK 474,07syā­nma­ta­m — śarīraṃ ca vāk ca manaśca prā­ṇa­ścā­'­pā­na­śca śa­rī­ra­vā­ṅma­naḥ­prā­ṇā­pā­nā iti dvandve kṛte TARVV-MK 474,08e­ka­va­dbhā­vaḥ prāpnoti | kutaḥ ? prā­ṇya­ṅga­tvā­t iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­ṅgā­ṅgi­dva­ndve ta­da­bhā­vā­t | TARVV-MK 474,09prā­ṇya­ṅgā­nā­me­va yo dvandvaḥ ta­syai­ka­va­dbhā­vaḥ uktaḥ | a­ṅga­ma­va­ya­va e­ka­de­śa i­tya­na­rthā­nta­ra­m | śa­rī­ra­ma­trā­ṅgi TARVV-MK 474,10cā­stī­tye­ka­va­dbhā­vo na bhavati | a­tha­vā­, vā­gā­dī­ni nāṅgāni da­ntā­di­va­da­na­va­sthi­ta­tvā­t | a­tha­vā­, TARVV-MK 474,11dva­ndvai­ka­va­dbhā­vaḥ sarvaḥ sa­mā­hā­ra­vi­ṣa­yaḥ | sa­mā­hā­ra­ścai­ka­prā­ṇi­vi­ṣa­yā­ṇāṃ yuktaḥ | nā­nā­prā­ṇi­sthā­ścai­te TARVV-MK 474,12vi­va­kṣi­tāḥ­, tato nā­stye­ka­va­dbhā­vaḥ | TARV-MK 5.19.40pu­dga­la­śa­bdo ni­rdi­ṣṭā­rthaḥ | TARVV-MK 474,13 pu­dga­la­śa­bda­syā­rtho nirdiṣṭaḥ — puṃ­gi­la­nā­t pū­ra­ṇa­ga­la­nā­dvā pudgala iti | TARV-MK 5.19.41u­pa­gra­ha­pra­ka­ra­ṇā­tka­rta­ri ṣaṣṭhī | TARVV-MK 474,14 u­pa­gra­ha­śa­bdaḥ pra­kṛ­taḥ­, sa ca bhā­va­sā­dha­naḥ tena ka­rtu­ra­nu­kta- TARVV-MK 474,15tvāt pu­dga­lā­nā­mi­ti kartari ṣaṣṭhī draṣṭavyā | tena śa­rī­rā­di­pa­ri­ṇā­mai­rā­tma­nāṃ pudgalā u­pa­gra­hī­tā­ra TARVV-MK 474,16ityuktaṃ bhavati | te cātmānaḥ sakriyāḥ ka­rma­ma­lī­ma­sāḥ santaḥ śa­rī­rā­di­kṛ­ta­mu­pa­kā­raṃ ta­dba­ndha­pū­rva­ka­ma- TARVV-MK 474,17nu­bha­va­ntī­tye­ta­du­kta­m | e­kā­nta­ni­ṣkri­ya­tve a­tya­nta­śu­ddha­tve ca śa­rī­rā­di­bhiḥ ba­ndhā­bhā­vā­t tatkṛto- TARVV-MK 474,18pa­kā­rā­bhā­vaḥ­, ta­tkri­yā­he­tu­tvā­bhā­va­śce­ti saṃ­sā­rā­bhā­vaḥ­, ta­da­bhā­vā­t kuto mokṣaḥ ? TARVV-MK 474,19yathā caitacca­tu­ṣṭa­yaṃ ga­ma­na­vyā­ha­ra­ṇa­ci­nta­na­prā­ṇa­nā­di­bhā­ve­na pa­ri­ṇā­ma­vi­śe­ṣā­hi­ta­ma­nu­grā­ha­kaṃ TARVV-MK 474,20pau­dga­li­ka­tvā­t ta­thā­'­ya­ma­pi tatkṛta e­vo­pa­kā­ra iti pra­da­rśa­ya­nnā­ha — TA-MK 5.20 su­kha­duḥ­kha­jī­vi­ta­ma­ra­ṇo­pa­gra­hā­śca || TARV-MK 5.20.1bā­hya­pra­tya­ya­va­śā­t sa­dve­dyo­da­yā­dā­tma­naḥ prasādaḥ sukham | TARVV-MK 474,22 ya­dā­tma­sthaṃ sadvedyaṃ karma dravyādi- TARVV-MK 474,23bā­hya­pra­tya­ya­va­śā­t pa­ri­pā­ka­mu­pa­yā­ti ta­dā­tma­naḥ prasādaḥ prī­ti­rū­paḥ su­kha­mi­tyā­khyā­ya­te | TARV-MK 5.20.2tathā a­sa­dve­dyo­da­yā­t ā­tma­pa­ri­ṇā­maḥ saṃ­kle­śa­prā­yo duḥkham | TARVV-MK 474,24 tathā tena pra­kā­re­ṇa bā­hya­pra­tya- TARVV-MK 474,25ya­va­śe­ne­tya­rthaḥ­, a­sa­dve­dyo­da­yā­dā­tma­pa­ri­ṇā­mo yaḥ saṃ­kle­śa­prā­yaḥ sa duḥ­kha­mi­ti kathyate | TARV-MK 5.20.3bha­va­sthi­ti­ni­mi­ttā­yu­rdra­vya­saṃ­ba­ndhi­no jīvasya prā­ṇā­pā­na­la­kṣa­ṇa­kri­yā­vi­śe­ṣā­vyu­pa­ra­mo jīvi- tam | TARVV-MK 474,27 bha­va­dhā­ra­ṇa­kā­ra­ṇa­mā­yu­rā­khyaṃ karma, ta­du­da­yā­pā­di­tāṃ bha­va­sthi­ti­mā­da­dhā­na­sya jīvasya pū­rvo­kta­sya TARVV-MK 474,28prā­ṇā­pā­na­la­kṣa­ṇa­sya kri­yā­vi­śe­ṣā­syā­vi­cche­do jī­vi­ta­mi­ti pra­tye­ta­vya­m | TARV-MK 5.20.4ta­du­cche­do ma­ra­ṇa­m | TARVV-MK 474,29 tasya jī­vi­ta­syo­cche­do jīvasya ma­ra­ṇa­mi­tya­va­se­ya­m | TARV-MK 5.20.5su­kha­gra­ha­ṇa­mā­dau ta­da­rtha­tvā­tpa­ri­spa­nda­sya | TARVV-MK 474,30 sarveṣāṃ prāṇināṃ pa­ri­spa­ndaḥ su­kha­prā­ptya­rthaḥ­, TARVV-MK 474,31ta­to­'­sya gra­ha­ṇa­mā­dau kriyate | TARV-MK 5.20.6ta­da­na­nta­raṃ duḥ­kha­va­ca­naṃ ta­tpra­ti­pa­kṣa­tvā­t | TARVV-MK 475,01 sukhasya hi pra­ti­pa­kṣa­bhū­taṃ duḥ­kha­m­, a­prī­ti­he­tu- TARVV-MK 475,02tvāt | ta­to­'­sya vacanaṃ ta­da­na­nta­raṃ kriyate | TARV-MK 5.20.7jī­va­ta­sta­du­bha­ya­da­rśa­nā­t ta­da­na­nta­raṃ jī­vi­ta­gra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 475,03 yataḥ ta­du­bha­yaṃ su­kha­duḥ­khaṃ jīvano TARVV-MK 475,04bha­va­ti­, tataḥ ta­da­na­nta­raṃ jī­vi­ta­gra­ha­ṇaṃ kriyate | TARV-MK 5.20.8ante prā­pya­tvā­nma­ra­ṇa­syā­nte va­ca­na­m | TARVV-MK 475,05 ā­yuḥ­kṣa­ya­ni­mi­ttaṃ ma­ra­ṇa­ma­nte prā­ṇi­bhi­ra­vā­pya­ta iti TARVV-MK 475,06ta­du­pā­dā­na­ma­nte kriyate | TARVV-MK 475,07sukhaṃ ca duḥkhaṃ ca jīvitaṃ ca maraṇaṃ ca su­kha­duḥ­kha­jī­vi­ta­ma­ra­ṇā­ni tā­nye­vo­pa­gra­haḥ su­kha­duḥ­kha- TARVV-MK 475,08jī­vi­ta­ma­ra­ṇo­pa­gra­haḥ | keṣām ? pu­dga­lā­nā­mi­ti pra­kṛ­ta­ma­bhi­saṃ­ba­dhya­te | TARV-MK 5.20.9pra­kṛ­ta­tvā­du­pa­gra­hā­va­ca­na­mi­ti cet; na; svo­pa­gra­ha­pra­da­rśa­nā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 475,09 syā­nma­ta­m — pra­kṛ­ta­mu­pa- TARVV-MK 475,10gra­ha­va­ca­na­ma­sti tena śa­rī­ra­vā­ṅma­naḥ­prā­ṇā­pā­naiḥ su­kha­duḥ­kha­jī­vi­ta­ma­ra­ṇai­śca pudgalā jīvān u­pa­gṛ­hṇa­nti TARVV-MK 475,11i­tya­smi­nna­rthe pra­ti­pā­di­te pu­na­ru­pa­gra­ha­va­ca­na­ma­na­rtha­ka­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? svo­pa­gra­ha­pra­da­rśa­nā­rtha- TARVV-MK 475,12tvāt | yathā dha­rmā­dha­rmā­kā­śā­ni pa­re­ṣā­me­vo­pa­gra­haṃ kurvanti na tathā pu­dga­lāḥ­, svo­pa­gra­ha­ścai­pā­ma­stī­ti TARVV-MK 475,13pra­da­rśa­nā­rthaṃ pu­na­ru­pa­gra­ha­va­ca­naṃ kriyate | tadyathā — kaṃ­sā­dī­nāṃ bha­smā­dī­ni ja­lā­dī­nāṃ ka­ta­kā­dī­ni ayaḥ- TARVV-MK 475,14pra­bhṛ­tī­nā­mu­da­kā­dī­ni u­pa­kā­raṃ kurvanti | TARV-MK 5.20.10ma­ra­ṇa­mā­tmo­pa­gra­ho neti cet; na; ni­rvi­ṇṇa­sya ta­tpri­ya­tvā­t | TARVV-MK 475,15 syā­de­ta­t — ma­ra­ṇa­mā­tmo­pa- TARVV-MK 475,16graho no­pa­pa­dya­te | kutaḥ ? a­ni­ṣṭa­tvā­t | na hi ka­sya­ci­t ma­ra­ṇa­mī­psi­ta­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 475,17ni­rvi­ṇṇa­sya ta­tpri­ya­tvā­t | vyā­dhi­pī­ḍā­śo­kā­di­bhi­rjī­vi­tā­nni­vṛ­ttā­da­ra­sya ni­rvi­ṇṇa­sya hi janasya TARVV-MK 475,18maraṇaṃ priyaṃ loke dṛśyate | TARV-MK 5.20.11pra­yo­ja­na­pra­ti­pā­da­nā­rtha­tvā­cca duḥ­kha­va­t | TARVV-MK 475,19 yathā duḥ­kha­ma­ni­ṣṭa­ma­pi jīvānāṃ pudgalaiḥ prati- TARVV-MK 475,20pādyaṃ pra­yo­ja­na­mi­ti gṛhyate tathā ma­ra­ṇa­ma­pī­ti nāsti doṣaḥ | TARV-MK 5.20.12la­ghva­rtha­me­ka­sū­trī­ka­ra­ṇa­mi­ti cet; na; ā­śa­ṅkā­ni­vṛ­ttya­rtha­tvā­t | TARVV-MK 475,21 syā­nma­ta­m — ‘­śa­rī­ra- TARVV-MK 475,22vā­ṅma­naḥ­prā­ṇā­pā­nāḥ su­kha­duḥ­kha­jī­vi­ta­ma­ra­ṇo­pa­gra­hā­śca pu­dga­lā­nā­m­’ i­tye­ka­me­va sūtraṃ kartavyaṃ TARVV-MK 475,23la­ghva­rtha­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ā­śa­ṅkā­ni­vṛ­ttya­rtha­tvā­t | śa­rī­ra­vā­ṅma­naḥ­prā­ṇā­pā­nā heta- TARVV-MK 475,24vaścatvāraḥ su­kha­duḥ­kha­jī­vi­ta­ma­ra­ṇā­ni ca phalāni ca­tvā­ri­, teṣāṃ yā­thā­saṃ­khya­ma­ni­ṣṭa­mā­śa­ṅkye­ta­, TARVV-MK 475,25ta­nni­vṛ­ttya­rthaṃ nā­nā­yo­ga­ka­ra­ṇa­m | u­tta­ra­sū­tre su­khā­di­saṃ­ba­ndha­nā­rthaṃ ca | TARV-MK 5.20.13ta­da­nu­pa­pa­tti­rni­tyā­ni­tya­pa­kṣa­yo­rvi­kā­rā­va­sthā­nā­bhā­vā­t | TARVV-MK 475,26 teṣāṃ su­khā­dī­nā­m a­nu­pa­pa­ttiḥ | TARVV-MK 475,27kva ? ni­tya­pa­kṣe­'­ni­tya­pa­kṣe ca | kutaḥ ? vi­kā­rā­va­sthā­nā­bhā­vā­t | tadyathā — ni­tya­pa­kṣe tāvat ātmanāṃ TARVV-MK 475,28pū­rvā­pa­ra­kā­la­tu­lya­tvā­t pa­ri­ṇā­mā­nta­ra­saṃ­krā­nti­la­kṣa­ṇa­sya vi­kā­ra­syā­bhā­vā­t su­khā­di­ka­ka­lpa­na­ma­yu­kta­m | TARVV-MK 475,29a­ni­tya­pa­kṣe cā­va­sthā­nā­bhā­vā­t su­khā­di­saṃ­ba­ndho­'­nu­pa­pa­nnaḥ | a­va­sthi­ta­sya hi i­ṣṭā­ni­ṣṭa­śa­bda­spa­rśā­di- TARVV-MK 475,30sa­nni­pā­te sati su­khā­di­pra­bha­vaḥ syāt | sa cā­ka­smā­nna bhavati | kiṃ tarhi ? ku­śa­lā­ku­śa­la­bhā­va­nā- TARVV-MK 475,31pūrvakaḥ | ku­śa­lā­ku­śa­la­bhā­va­nā ca smṛ­tya­bhi­saṃ­ba­ndhi­ce­ṣṭā­bhi­ni­rvṛ­tti­la­kṣa­ṇā | smṛ­tyā­da­ya­ścā­na- TARVV-MK 475,32va­sthi­ta­sya na saṃ­bha­va­ntī­tya­to ni­tyā­ni­tyā­tma­ka­syā­tma­naḥ su­khā­di­ni­rū­pa­ṇaṃ ni­ra­va­dya­m | TARVV-MK 476,01āha — a­jī­va­dra­vya­ca­tu­ṣṭa­ya­sya yathā pa­rā­nu­gra­haḥ sā­nta­ti­kaḥ ki­me­va­mā­tma­nā­ma­pi­, utānyo TARVV-MK 476,02vi­dhi­ra­stī­ti ? a­tro­cya­te — TA-MK 5.21 pa­ra­spa­ro­pa­gra­ho jī­vā­nā­m || TARV-MK 5.21.1ka­rma­vya­ti­hā­ra­vi­ṣa­yaḥ pa­ra­spa­ra­śa­bdaḥ | TARVV-MK 476,04 ka­rma­vya­ti­hā­raḥ kri­yā­vya­ti­hā­ra ityarthaḥ | tadviṣa- TARVV-MK 476,05yo'yaṃ pa­ra­spa­ra­śa­bdaḥ | pa­ra­spa­ra­syo­pa­gra­haḥ pa­ra­spa­ro­pa­gra­haḥ | kaḥ pu­na­ra­sau ? TARV-MK 5.21.2svā­mi­bhṛ­tyā­di­bhā­ve­na vṛttiḥ pa­ra­spa­ro­pa­gra­haḥ | TARVV-MK 476,06 svāmī bhṛtya ācāryaḥ śiṣya ityeva- TARVV-MK 476,07mā­di­bhā­ve­na vṛttiḥ pa­ra­spa­ro­pa­gra­ha i­tyu­cya­te | svāmī tāvat vi­tta­tyā­gā­di­nā bhṛ­tyā­dī­nā­mu­pa­gra­he va­rta­te­, TARVV-MK 476,08bhṛtyāśca hi­ta­pra­ti­pā­da­ne­na a­hi­ta­pra­ti­ṣe­dhe­na ca | ācārya u­bha­ya­lo­ka­pha­la­pra­do­pa­de­śa­da­rśa­ne­na ta­du­pa­de­śa- TARVV-MK 476,09vi­hi­ta­kri­yā­nu­ṣṭhā­pa­ne­na ca śi­ṣyā­ṇā­ma­nu­gra­he vartate | śiṣyā api ta­dā­nu­kū­lya­vṛ­ttyā | TARV-MK 5.21.3pra­kṛ­ta­tvā­du­pa­gra­hā­va­ca­na­mi­ti cet; na; a­na­nta­ra­ca­tu­ṣṭa­ya­pra­ti­ni­rde­śā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 476,10 syā­de­ta­t — TARVV-MK 476,11pra­kṛ­ta­mu­pa­gra­ha­va­ca­na­ma­sti ta­da­bhi­saṃ­ba­ndhā­t pu­na­ru­pa­gra­ha­va­ca­na­ma­na­rtha­ka­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ana- TARVV-MK 476,12nta­ra­ca­tu­ṣṭa­ya­pra­ti­ni­rde­śā­rtha­tvā­t | nā­'­pū­rvaḥ kaścit pa­ra­spa­ro­pa­gra­ho jī­vā­nā­ma­sti­, a­na­nta­ra­sū­tre TARVV-MK 476,13nirdiṣṭaḥ su­khā­di­ca­tu­ṣṭa­yo­pa­gra­ha eveti pra­da­rśa­nā­rthaṃ pu­na­ru­pa­gra­ha­va­ca­na­m | TARV-MK 5.21.4strī­puṃ­sa­ra­ti­va­da­ni­ya­ma­pra­da­rśa­nā­rthaṃ ca | TARVV-MK 476,14 yathā strīpuṃsau yau­ga­pa­dye­na ra­ti­kri­yā­yāṃ pa­ra­spa­ra­syo­pa- TARVV-MK 476,15kurutaḥ na tathā su­khā­dyu­pa­gra­he niyama iti pra­da­rśa­nā­rthaṃ ca pu­na­ru­pa­gra­ha­va­ca­naṃ kriyate | jīvo hi TARVV-MK 476,16kaścit svasya sukhaṃ kurvan pa­ra­syai­ka­sya sukhaṃ karoti kaścid dvayoḥ ka­ści­dva­hū­nā­m | kaścid duḥkha- TARVV-MK 476,17mātmanaḥ kurvan pa­ra­syai­ka­sya dvayoḥ bahūnāṃ vā duḥkhaṃ karoti | ka­dā­ci­d dvau bahavo vā­'­'­tmā­naḥ sukhaṃ TARVV-MK 476,18duḥkhaṃ vā kurvantaḥ pa­ra­syai­ka­sya dva­yo­rba­hū­nāṃ vā sukhaṃ duḥkhaṃu­tpā­da­ya­nti | e­va­mi­ta­ra­trā­pi yojyam | TARVV-MK 476,19āha — yadi avaśyaṃ sa­to­pa­kā­ri­ṇā bha­vi­ta­vya­m­, saṃśca kā­lo­'­bhi­ma­taḥ sa ki­mu­pa­kā­raḥ iti ? TARVV-MK 476,20a­tro­cya­te — tasya khalu va­kṣya­mā­ṇa­sva­ta­ttva­syā­'­mū­rteḥ — TA-MK 5.22 va­rta­nā­pa­ri­ṇā­ma­kri­yāḥ pa­ra­tvā­pa­ra­tve ca kālasya || TARVV-MK 476,22a­tha­vā­, yathā dha­rmā­dī­nā­ma­sti­tva­syā­'­'­vi­rbhā­va­ka u­pa­kā­ra ukto ga­tyā­diḥ­, tathā kā­la­syā­pi TARVV-MK 476,23pra­ti­ni­ya­ta u­pa­kā­ro­'­sti­tva­saṃ­sū­ca­ko­'­sti­, uta nāsti ? a­styu­pa­kā­raḥ | yadyevaṃ sa u­cya­tā­mi­ti ? TARVV-MK 476,24ata āha — va­rta­nā­dī­ni | TARV-MK 5.22.1ka­ra­ṇā­dhi­ka­ra­ṇa­yo­rva­rtta­ne­ti cet; yuṭi sati ṅī­pra­sa­ṅgaḥ | TARVV-MK 476,25 syā­de­ta­t — va­rta­te­'­na­yā asyāṃ TARVV-MK 476,26veti vigṛhya va­rta­nā­śa­bdo ni­ṣpā­dya­ta iti | evaṃ sati pa­ra­tvā­dyu­ṭi sati ṭittvāt ṅī prāpnoti kathaṃ TARVV-MK 476,27tarhi siddhiḥ ? TARV-MK 5.22.2ṇi­ja­ntā­dyu­ci vartanā | TARVV-MK 476,28 strīliṅge karmaṇi bhāve vā ṇi­ja­ntā­dyu­ci sati va­rta­ne­ti bhavati | TARVV-MK 476,29vartyate va­rta­na­mā­traṃ vā va­rta­ne­ti | TARV-MK 5.22.3a­nu­dā­tte­ttvā­ttā­cchī­li­ko vā | TARVV-MK 477,01 a­tha­vā­, vṛ­tti­ra­ya­ma­nu­dā­tte­t­, ta­ta­stā­cchī­li­ko yuc TARVV-MK 477,02va­rta­na­śī­lā va­rta­ne­ti | kā pu­na­rva­rta­nā ? TARV-MK 5.22.4pra­ti­dra­vya­pa­ryā­ya­ma­nta­rnī­tai­ka­sa­ma­yā sva­sa­ttā­nu­bhū­ti­rva­rta­nā | TARVV-MK 477,03 dravyasya paryāyo dra­vya­pa­ryā­yaḥ­, TARVV-MK 477,04dra­vya­pa­ryā­yaṃ dra­vya­pa­ryā­yaṃ prati pra­ti­dra­vya­pa­ryā­ya­m­, a­nta­rnī­ta ekaḥ sa­ma­yo­'­na­yā sā a­nta­rnī­tai­ka­sa­ma­yā­, TARVV-MK 477,05kā pu­na­ra­sau ? sva­sa­ttā­nu­bhū­tiḥ­, u­tpā­da­vya­ya­dhrau­vyai­kya­vṛ­ttiḥ sattā, na ta­to­'­nyā kā­ci­da­sti | TARVV-MK 477,06svā sattā sva­sa­ttā­, pra­ti­ni­ya­tā a­sā­dhā­ra­ṇī­tya­rthaḥ­, bu­ddhya­bhi­dhā­nānu­pra­vṛ­tti­li­ṅge­nā­nu­mī­ya­mā­nā TARVV-MK 477,07sā­dṛ­śyo­pa­cā­rā­de­kā­pi satī jī­vā­jī­va­ta­dbhe­da­pra­bhe­daiḥ saṃ­ba­ndha­mā­pa­dya­mā­nā vi­śi­ṣṭa­śa­kti­bhi­re­va saṃba- TARVV-MK 477,08dhyate | tasyā a­nu­bhū­tiḥ sva­sa­ttā­nu­bhū­ti­rva­ta­ne­tyu­cya­te | e­ka­smi­nna­vi­bhā­gi­ni samaye dha­rmā­dī­ni TARVV-MK 477,09dravyāṇi ṣaḍapi sva­pa­ryā­yai­rā­di­ma­da­nā­di­ma­dbhi­ru­tpā­da­vya­ya­dhrau­vya­vi­ka­lpai­rva­rta­nta iti kṛtvā ta­dvi­ṣa­yā TARVV-MK 477,10vartanā | TARV-MK 5.22.5sā ā­nu­mā­ni­kī vyā­va­hā­ri­ka­da­rśa­nā­t pā­ka­va­t | TARVV-MK 477,11 yathā vyā­va­hā­ri­ka­sya pākasya taṇḍu- TARVV-MK 477,12la­vi­kle­da­na­la­kṣa­ṇa­syau­da­na­pa­ri­ṇā­ma­sya da­rśa­nā­da­nu­mī­ya­te — asti pra­tha­ma­sa­ma­yā­dā­ra­bhya sū­kṣma­pā­kā­bhi- TARVV-MK 477,13nirvṛttiḥ pra­ti­sa­ma­ya­mi­ti | yadi hi pra­tha­ma­sa­ma­ye a­gnyu­da­ka­sa­nni­dhā­ne kaścit pā­ka­vi­śe­ṣo na syāt, TARVV-MK 477,14evaṃ dvitīye tṛtīye ca na syāditi pā­kā­bhā­va eva syāt | tathā sa­rve­ṣā­ma­pi dravyāṇāṃ sva­pa­ryā­yā- TARVV-MK 477,15bhi­ni­rvṛ­ttau pra­ti­sa­ma­yaṃ du­ra­dhi­ga­mā ni­ṣpa­tti­ra­bhyu­pa­ga­nta­vyā | TARV-MK 5.22.6ta­lla­kṣa­ṇaḥ kālaḥ | TARVV-MK 477,16 sā vartanā lakṣaṇaṃ yasya sa kāla i­tya­va­se­yaḥ | sa­ma­yā­dī­nāṃ kriyā- TARVV-MK 477,17vi­śe­ṣā­ṇāṃ sa­ma­yā­di­ni­rvṛ­ttyā­nāṃ ca pa­ryā­yā­ṇāṃ pā­kā­dī­nāṃ svā­tma­sa­dbhā­vā­nu­bha­va­ne­na svata eva varta- TARVV-MK 477,18mānānāṃ ni­rvṛ­tte­rba­hi­ra­ṅgo hetuḥ samayaḥ | pāka i­tye­va­mā­di­sva­saṃ­jñā­rū­ḍhi­sa­dbhā­ve kāla ityayaṃ vyava- TARVV-MK 477,19hā­ro­'­ka­smā­nna bha­va­tī­ti ta­dvya­va­hā­ra­he­tu­nā anyena bha­vi­ta­vya­mi­tya­nu­me­yaḥ | TARV-MK 5.22.7ā­di­tya­ga­te­ri­ti cet; na; ta­dga­tā­va­pi ta­tsa­dbhā­vā­t | TARVV-MK 477,20 syā­de­ta­t — ā­di­tya­ga­ti­ni­mi­ttā TARVV-MK 477,21dravyāṇāṃ va­rta­ne­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ta­dga­tā­va­pi ta­tsa­dbhā­vā­t | sa­vi­tu­ra­pi vrajyāyāṃ bhūtādi- TARVV-MK 477,22vya­va­hā­ra­vi­ṣa­ya­bhū­tā­yāṃ kri­ye­tye­vaṃ rūḍhāyāṃ va­rta­nā­da­rśa­nā­t ta­ddhe­tu­nā anyena kālena bha­vi­ta­vya­m | TARV-MK 5.22.8ā­kā­śa­pra­de­śa­ni­mi­tte­ti cet; na; tāṃ pra­tya­dhi­ka­ra­ṇa­bhā­vā­dbhā­ja­na­va­t | TARVV-MK 477,23 syā­de­ta­t — TARVV-MK 477,24ā­kā­śa­pra­de­śa­ni­mi­ttā vartanā nā­nya­sta­ddhe­tuḥ kā­lo­'­stī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? tāṃ pra­tya­dhi­ka­ra­ṇa- TARVV-MK 477,25bhāvāt bhā­ja­na­va­t | yathā bhājanaṃ ta­ṇḍu­lā­nā­ma­dhi­ka­ra­ṇaṃ na tu tadeva pa­ca­ti­, tejaso hi sa vyā­pā­raḥ­, TARVV-MK 477,26tathā ā­kā­śa­ma­pyā­di­tya­ga­tyā­di­va­rta­nā­yā­ma­dhi­ka­ra­ṇaṃ na tu tadeva ni­rva­rta­ya­ti | kālasya hi sa vyāpāraḥ | TARV-MK 5.22.9sattāta iti cet; na; tasyā a­pya­nu­gra­hā­t | TARVV-MK 477,27 syā­nma­ta­m — sattā nāma sa­rva­pa­dā­rthā­nāṃ TARVV-MK 477,28sā­dhā­ra­ṇya­sti ta­ddhe­tu­kā va­rta­ne­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? tasyā a­pya­nu­gra­hā­t | kā­lā­nu­gṛ­hī­ta­va­rta­nā TARVV-MK 477,29hi satteti ta­to­'­pya­nye­na kālena bha­vi­na­vya­m | TARV-MK 5.22.10dravyasya sva­jā­tya­pa­ri­tyā­ga­na pra­yo­ga­vi­sra­sā­la­kṣa­ṇo vikāraḥ pa­ri­ṇā­maḥ | TARVV-MK 477,30 dravyasya TARVV-MK 477,31ce­ta­na­sye­ta­ra­sya vā dra­vyā­rthi­ka­na­ya­sya a­vi­va­kṣā­to nyagbhūtāṃ svāṃ dra­vya­jā­ti­ma­ja­ha­taḥ pa­ryā­yā­rthi­ka- TARVV-MK 477,32na­yā­rpa­ṇā­t prādhānyaṃ vibhratā ke­na­ci­t pa­ryā­ye­ṇa prā­du­rbhā­vaḥ pū­rva­pa­ryā­ya­ni­vṛ­tti­pū­rva­ko vikāraḥ prayoga- TARVV-MK 477,33vi­sra­sā­la­kṣa­ṇaḥ pa­ri­ṇā­ma iti pra­ti­pa­tta­vyaḥ | tatra prayogaḥ pu­dga­la­vi­kā­raḥ­, ta­da­na­pe­kṣā vikriyā visrasā | TARVV-MK 477,34tatra pa­ri­ṇā­mo dvividhaḥ — a­nā­di­rā­di­māṃ­śca | a­nā­di­rlo­ka­saṃ­sthā­na­ma­nda­rā­kā­rā­diḥ | ā­di­mā­n prayo- TARVV-MK 478,01gajo vai­sra­si­ka­śca | tatra ce­ta­na­sya dra­vya­syau­pa­śa­mi­kā­di­rbhā­vaḥ ka­rmo­pa­śa­mā­dya­pe­kṣo­'­pau­ru­ṣe­ya­tvā­t TARVV-MK 478,02vai­sra­si­ka i­tyu­cya­te | jñā­na­śī­la­bhā­va­nā­di­la­kṣa­ṇaḥ ā­cā­ryā­di­pu­ru­ṣa­pra­yo­ga­ni­mi­tta­tvā­t pra­yo­ga­jaḥ | TARVV-MK 478,03a­ce­ta­na­sya ca mṛdādeḥ gha­ṭa­saṃ­sthā­nā­di­pa­ri­ṇā­maḥ ku­lā­lā­di­pu­ru­ṣa­pra­yo­ga­ni­mi­tta­tvā­t pra­yo­ga­jaḥ | TARVV-MK 478,04i­ndra­dha­nu­rā­di­nā­nā­pa­ri­ṇā­mo vai­sra­si­kaḥ | tathā dha­rmā­de­ra­pi pa­ri­ṇā­mo yojyaḥ | TARV-MK 5.22.11pa­ri­ṇā­mā­bhā­vaḥ sa­ttvā­sa­ttva­yo­rdo­ṣo­pa­pa­tte­ri­ti cet; na; pa­kṣā­nta­ra­tvā­t | TARVV-MK 478,05 syā­nma­ta­m — TARVV-MK 478,06nāsti pa­ri­ṇā­maḥ | kutaḥ ? sa­ttvā­sa­ttva­yoḥ do­ṣo­pa­pa­tteḥ | bī­ja­ma­ṅku­re syādvā, na vā ? yadi sa­da­ṅku­re TARVV-MK 478,07bī­ja­m­; a­ṅku­rā­bhā­vo bī­ja­va­t | a­thā­sa­t­; na bī­ja­ma­ṅku­ra­tve­na pa­ri­ṇa­ta­m­, aṅkure ta­tsva­bhā­vā­bhā- TARVV-MK 478,08vāt | ataḥ pa­ri­ṇā­mā­bhā­vaḥ iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pa­kṣā­nta­ra­tvā­t | yathā sa­tpa­kṣa­do­ṣo nā­'­sa­tpa­kṣaṃ TARVV-MK 478,09spṛśati pa­kṣā­nta­ra­tvā­t­, a­sa­tpa­kṣa­do­ṣo­'­pi satpakṣaṃ tata eva | tathā sa­da­sa­de­kā­nta­pa­kṣa­do­ṣā­va­pya­ne- TARVV-MK 478,10kā­nta­pa­kṣaṃ na spṛśataḥ pa­kṣā­nta­ra­tvā­de­va­, i­ta­ra­thā hi pa­kṣa­sa­ṅka­ra­pra­sa­ṅgaḥ | u­bha­ya­do­ṣa­pra­sa­ṅga iti cet; TARVV-MK 478,11na; jā­tya­nta­ra­tvā­nna­ra­siṃ­ha­rū­pa­va­t | śā­li­bī­jā­di­dra­vyā­rthā­de­śā­t aṅkure syā­dvī­ja­ma­sti | ya­dya­nva­yo- TARVV-MK 478,12cchedaḥ syāt; pha­la­vi­śe­ṣā­bhā­vaḥ pra­sa­jye­ta | śā­li­bī­jā­di­pa­ryā­yā­rthā­de­śā­t syā­da­ṅku­re nāsti TARVV-MK 478,13bījam | ya­dya­vi­pa­ri­ṇā­maḥ syāt; a­nya­thā­vṛ­tti­da­rśa­na­ma­yu­ktaṃ syāt | TARV-MK 5.22.12pra­ti­ṣe­dhā­bhā­vā­cca | TARVV-MK 478,14 idamasi tvaṃ praṣṭavyaḥ ? pa­ri­ṇā­maḥ sanvā pra­ti­ṣi­dhye­ta­, a­sa­nve­ti ? TARVV-MK 478,15u­bha­ya­thā ca pra­ti­ṣe­dhā­bhā­vaḥ ? yadi san; sa­ttvā­de­va na prati­ṣi­dhye­ta | atha sannapi pra­ti­ṣi­dhye­ta­; nanu TARVV-MK 478,16pa­ri­ṇā­ma­pra­ti­ṣe­dho­'­pi sattvāt pra­ti­ṣi­dhya­ta iti pra­ti­ṣe­dhā­bhā­vaḥ | ta­da­bhā­vā­da­pra­ti­ṣi­ddhaḥ pa­ri­ṇā­maḥ | TARVV-MK 478,17atha pra­ti­ṣe­dhaḥ sa­ttvā­da­pra­ti­ṣi­ddhaḥ­; nanu pa­ri­ṇā­mo­'­pi sattvāt a­pra­ti­ṣi­ddhaḥ | a­thā­'­sa­n pa­ri­ṇā­maḥ­; TARVV-MK 478,18a­sa­ttvā­de­va kha­ra­vi­ṣā­ṇa­va­t na pra­ti­ṣi­dhya­te iti pra­ti­ṣe­dhā­bhā­vaḥ | a­tha­vā­, yasya pa­ri­ṇā­mo nāsti sa TARVV-MK 478,19va­ktṛ­tve­nā­pa­ri­ṇa­taḥ vā­cya­syā­pya­rtha­syā­bhi­dhe­ya­tve­nā­pa­ri­ṇā­maḥ a­bhi­dhā­na­sya ca vā­ca­ka­tve­nā­pa­ri­ṇā­ma TARVV-MK 478,20iti va­ktṛ­vā­cya­va­ca­nā­nā­ma­bhā­vā­t pra­ti­ṣe­dhā­bhā­vaḥ­, ta­da­bhā­vā­da­pra­ti­ṣi­ddhaḥ pa­ri­ṇā­maḥ sthitaḥ | TARV-MK 5.22.13a­nyā­na­nya­tva­do­ṣā­di­ti cet; na; u­kta­tvā­t | TARVV-MK 478,21 syā­nma­ta­m — nāsti pa­ri­ṇā­maḥ | kutaḥ ? TARVV-MK 478,22a­nyā­na­nya­tva­yo­rdo­ṣā­t | bī­jā­da­ṅku­ro­'­nyo vā syāt, ananyo vā ? yadi anyo bī­jā­da­ṅku­raḥ­; na tarhi TARVV-MK 478,23bī­ja­pa­ri­ṇā­mo­'­ṅku­raḥ | a­thā­na­nyo bī­jā­da­ṅku­raḥ­; na tarhi a­ṅku­ro­'­sti bī­jā­da­na­nya­tvā­t | uktaṃ ca- TARVV-MK 478,24“­syā­cce­dvī­jaṃ pa­ri­ṇa­taṃ nānyo bījācca so­'­ṅku­raḥ | TARVV-MK 478,25tacca naivaṃ yadi hyanyo na ta­tta­cce­nna so­'­ṅku­raḥ || ” TARVV-MK 478,26tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? u­kta­tvā­t | u­kta­me­ta­t — pa­kṣā­nta­ra­tvā­t do­ṣā­bhā­va iti | syā­dbī­jā­da­ṅku- TARVV-MK 478,27ro'nyaḥ syā­da­na­nyaḥ | yasmāt prā­ga­ṅku­ro­tpā­dā­t bī­je­'­ṅku­ra­pa­ryā­yo nāsīt paścācca jātaḥ tasmāt TARVV-MK 478,28bī­jā­da­ṅku­raḥ pa­ryā­yā­rthā­de­śā­t syādanyaḥ | yasmācca śā­li­bī­ja­jā­ti­vi­śi­ṣṭo­'­nyo­'­ṅku­ro­'­sa­n­, TARVV-MK 478,29ta­smā­cchā­li­bī­ja­jā­tyā­tma­ka­dra­vyā­rthā­de­śā­t bī­jā­da­ṅku­raḥ syā­da­na­nyaḥ | TARV-MK 5.22.14vya­va­sthi­tā­vya­va­sthi­ta­do­ṣā­di­ti cet; na; a­ne­kā­ntā­t | TARVV-MK 478,30 syā­nma­ta­m — bī­je­'­ṅku­ra­tve­na pa­ri­ṇa­te TARVV-MK 478,31aṅkure bījaṃ vya­va­sthi­taṃ vā syāt, a­vya­va­sthi­taṃ vā ? yadi vya­va­sthi­ta­m­; bījasya vya­va­sthā­nā­t viro- TARVV-MK 478,32dhāt a­ṅku­rā­bhā­vaḥ | a­thā­vya­va­sthi­ta­m­; na tarhi bī­ja­ma­ṅku­ra­tve­na pa­ri­ṇa­ta­m | ta­smā­du­bha­ya­tra do­ṣā­nnā­sti TARVV-MK 479,01pa­ri­ṇā­ma iti ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­ne­kā­ntā­t | yathā ma­nu­ṣyā­yu­rnā­ma­ka­rmo­da­yā­da­ṅgo­pā­ṅga­pa­ryā­yā­nā- TARVV-MK 479,02skandan ni­ṣṭa­ptā­yaḥ­pi­ṇḍa­va­t a­ṅgu­lyu­pā­ṅga­pa­ri­ṇā­mā­t a­ṅgu­li­rā­tmā­, ato vī­ryā­nta­rā­ya­kṣa­yo­pa­śa­mā- TARVV-MK 479,03pe­kṣo­'­ṅgu­lyā­tmā saṃ­ko­ca­na­pra­sā­ra­ṇa­pa­ryā­yā­vā­ska­da­n a­nā­di­pā­ri­ṇā­mi­ka­cai­ta­nya­dra­vyā­rthā­de­śā­t syāt TARVV-MK 479,04san, pau­dga­li­ka­pa­ri­vṛ­ttā­va­sthi­tā­gu­ṅlyu­pā­ṅga­pa­ryā­yā­rthā­de­śā­cca syāt san, ata eva syā­da­na­nyaḥ syāda- TARVV-MK 479,05vasthitaḥ | saṃ­ko­ca­na­pra­sā­ra­ṇa­pa­ryā­yā­rthā­de­śā­t syā­da­sa­n ata eva syādanyaḥ syā­da­na­va­sthi­taḥ | tathai- TARVV-MK 479,06ke­ndri­ya­va­na­spa­ti­nā­mā­yu­ru­da­yā­vi­ṣkṛ­taḥ ātmaiva bī­ja­pa­ryā­ya­mā­ska­nda­n ni­ṣṭa­ptā­yaḥ­pi­ṇḍa­va­t bī­ja­pa­ri- TARVV-MK 479,07ṇāmāt bī­ja­vya­pa­de­śa­bhā­k | ataḥ kim ? a­nā­di­pā­ri­ṇā­mi­ka­cai­ta­nya­dra­vyā­rthā­de­śā­t syāt san, TARVV-MK 479,08pau­dga­li­ka­śā­li­jā­tye­ke­ndri­ya­rū­pa­ra­sa­śa­bda­spa­rśa­pa­ryā­yā­rthā­de­śā­cca syāt san, ata eva syā­da­na­nyaḥ TARVV-MK 479,09syā­da­va­sthi­taḥ | pau­dga­li­ka­śā­li­bī­ja­pa­ryā­yā­rthā­de­śā­t syā­da­sa­n­, ata eva syādanyaḥ syādana- TARVV-MK 479,10vasthitaḥ | i­tye­va­ma­ne­kā­ntā­śra­ya­ṇā­de­kā­nta­pa­kṣa­do­ṣa­nu­ṣa­ṅgā­bhā­vaḥ | TARV-MK 5.22.15vṛ­ddhya­bhā­va­pra­sa­ṅga iti cet; na; a­nya­he­tu­tvā­t | TARVV-MK 479,11 syā­de­ta­t — nāsti pa­ri­ṇā­maḥ | kutaḥ ? TARVV-MK 479,12vṛ­ddhya­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | yadi bī­ja­ma­ṅku­ra­tve­na pa­ri­ṇa­me­ta­; bī­ja­mā­tra e­vā­ṅku­raḥ syāt pa­yaḥ­pa­ri­ṇā­ma­da­dhi­va­t­, TARVV-MK 479,13tato vṛ­ddhya­bhā­vaḥ | uktaṃ ca — TARVV-MK 479,14“ki­ñcā­nya­dya­di tadbījaṃ ga­cche­da­ṅku­ra­tā­mi­ha | TARVV-MK 479,15vi­vṛ­ddhi­ra­ṅku­ra­sya syāt kathaṃ bī­jā­da­pu­ṣka­lā­t || ” TARVV-MK 479,16bhau­mau­da­ka­ra­sa­saṃ­ba­ndhā­dvṛ­ddhi­ri­ti cet; na; bī­ja­pa­ri­ṇā­mā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | uktaṃ ca — TARVV-MK 479,17“­a­the­ṣṭaṃ tai ra­sai­bhai­mai­rau­da­kai­śca vi­va­rdha­te | TARVV-MK 479,18nanvevaṃ sati bījasya pa­ri­ṇā­mo na yujyate || ”TARVV-MK 479,19bhau­mau­da­ka­ra­sa­dra­vyā­nta­ra­saṃ­ca­yā­t vṛ­ddhi­ri­ti cet; na; dra­vyā­nta­ra­saṃ­yo­ge­'­pi vṛ­ddhya­bhā­vā­t | TARVV-MK 479,20yadi bhau­mau­da­ka­ra­sa­dra­vyā­nta­rā­ṇi saṃ­yo­ga­vṛ­ddhyā va­rta­nte­; nanu vṛ­ddhya­bhā­vaḥ ja­tu­saṃ­yo­ge kā­ṣṭha­bṛ­ddhya- TARVV-MK 479,21bhā­va­va­t | uktaṃ ca — TARVV-MK 479,22“­ā­li­ptaṃ jatunā kāṣṭhaṃ yathā sthū­la­tva­mṛ­ccha­ti | TARVV-MK 479,23nanu kāṣṭhaṃ ta­thai­vā­ste jatu cātra vi­va­rdha­te || TARVV-MK 479,24tathaiva yadi ta­dbī­ja­mā­ste ye­nā­tma­nā sthitam | TARVV-MK 479,25rasāśca vṛddhiṃ kurvanti bījaṃ tatra karoti kim || ” iti;TARVV-MK 479,26tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­nya­he­tu­tvā­t | ‘­bī­ja­mā­traḥ aṅkuro bha­ve­t­’ iti bruvatā tva­yai­vā­bhyu­pa­ga­taḥ TARVV-MK 479,27pariṇāmaḥ | yastu bhavatā doṣa u­pa­nya­staḥ vṛ­ddhya­bhā­va­pra­sa­ṅga iti; nāsau yuktaḥ; kutaḥ ? a­nya­he­tu­tvā­t | TARVV-MK 479,28yathā ma­nu­ṣyā­yu­rnā­mo­da­yā­bhyāṃ jāto bālaḥ bā­hya­sā­vi­tra­ki­ra­ṇā­di­saṃ­ba­ndhā­pe­kṣa­sta­nya­na­va­nī­tā­dyā­hā­ra­ma­nu- TARVV-MK 479,29bhavan a­bhya­nta­ra­vī­ryā­nta­rā­ya­kṣa­yo­pa­śa­mā­vi­rbhā­vi­tā­hā­ra­ja­ra­ṇa­sā­ma­rthya­kā­yā­gniba­lo­pe­taḥ u­pa­yu­ktā­hā­ra- TARVV-MK 479,30ra­sā­di­pa­ri­ṇā­mā­nni­rmā­ṇa­nā­ma­ka­rmo­da­yā­pe­kṣo va­rdha­te­, tathā va­na­spa­ti­vi­śe­ṣā­yu­rnā­mo­da­yā­pe­kṣo bī­jā­dhi­ṣṭhā­no TARVV-MK 479,31jī­vo­'­ṅku­ro jātaḥ bhau­mau­da­ka­ra­sā­hā­raṃ taptāyaḥ pi­ṇḍa­va­t ā­tma­sā­tku­rva­n bā­hya­sā­vi­tra­ki­ra­ṇa­saṃ­tā­pā- TARVV-MK 479,32bhya­nta­ra­vī­ryā­nta­rā­ya­kṣa­yo­pa­śa­mā­vi­rbhā­vi­tā­ṅku­ra­kā­yā­gni­ba­lā­t bhau­mau­da­ka­ra­sā­n ja­ra­ya­n svā­nu­rū­pa­ni­rmā- TARVV-MK 479,33ṇa­ka­rmo­da­yā­pe­kṣo vardhate | ayaṃ tu vṛ­ddhya­bhā­va­do­ṣa e­kā­nta­vā­di­nā­me­va bhavati | ni­tya­tvai­kā­nte tāvadvi- TARVV-MK 479,34pa­ri­ṇā­mā­bhā­vā­t vṛ­ddhya­bhā­vaḥ | kṣa­ṇi­kai­kā­nta­vā­de­'­pi pra­tī­tya­sa­mu­tpā­dā­bhyu­pa­ga­mā­t tā­va­to­'­dhi­ga­me TARVV-MK 480,01tāvata e­vo­pa­ga­mā­d vṛ­ddhya­bhā­vaḥ | kiñca sarveṣāṃ kṣa­ṇi­ka­tvā­t a­ṅku­ra­sya ta­tkā­ra­ṇā­bhi­ma­tā­nāṃ ca TARVV-MK 480,02bhau­mau­da­ka­ra­sā­dī­nāṃ yu­ga­pa­dvā vināśaḥ syāt, pau­rvā­pa­rye­ṇa vā ? yadi yu­ga­pa­t­; nāsti tatkṛtā vṛddhiḥ | TARVV-MK 480,03na hi vṛ­ddhi­he­ta­vo vi­na­śya­nto­'­nya­sya vi­na­śya­to­'­rtha­sya vṛddhiṃ kurvanto dṛṣṭāḥ | atha pau­rvā­pa­rye­ṇa­; vinaṣṭa- TARVV-MK 480,04syā­ṅku­ra­sya bhau­mā­da­yaḥ kiṃ ku­rva­nti­, vinaṣṭā vā kiṃ kuryuḥ ? a­ne­kā­nta­vā­di­nāṃ tu aṅkuro bhau­mā­da­ya­śca TARVV-MK 480,05dra­vyā­rthā­de­śā­t syānnityāḥ pa­ryā­yā­rthā­de­śā­cca syā­tkṣa­ṇi­kā iti vṛ­ddhyu­pa­pa­ttiḥ | TARV-MK 5.22.16kṣa­ṇi­ka­tve pra­ba­ndha­bhe­dā­bhyu­pa­ga­mā­t vṛ­ddhi­ri­ti cet; na; ta­da­bhā­vā­t | TARVV-MK 480,06 syā­nma­ta­m — bhāvānāṃ TARVV-MK 480,07kṣa­ṇi­ka­tve­'­pi vṛ­ddhi­ryu­jya­te | kutaḥ ? pra­ba­ndha­bhe­dā­bhyu­pa­ga­mā­t | trividho hi prabandhaḥ — sa­bhā­ga­rū­paḥ­, kramā- TARVV-MK 480,08pekṣaḥ, a­ni­ya­ta­śce­ti | tatra pra­dī­pā­t pradīpa ekaḥ pra­ba­dhya­te srotasaḥ srota eveti, sā­dṛ­śyā­t TARVV-MK 480,09sa­bhā­ga­rū­paḥ prabandhaḥ | sa sa­nta­ti­pa­ri­ṇā­ma­kra­mo­pa­la­mbhā­t bā­la­ku­mā­ra­bī­jā­ṅku­rā­dya­vi­cche­daḥ kramā- TARVV-MK 480,10pekṣaḥ | kṛ­ka­lā­sā­ne­ka­va­rṇa­pra­ba­ndhā­ni­ya­mo me­ghe­ndra­dha­nu­rā­di­ṣva­ni­ya­taḥ | ta­to­'­sti vṛ­ddhi­ri­ti­; tanna; kiṃ TARVV-MK 480,11kā­ra­ṇa­m ? ta­da­bhā­vā­t | i­da­mi­ha saṃ­pra­dhā­rya­m — satorvā prabandhaḥ syāt, sa­da­sa­toḥ­, a­sa­to­rvā ? na tāva- TARVV-MK 480,12dasatoḥ prabandhaḥ va­ndhyā­su­tā­kā­śa­ku­su­ma­yoḥ | nāpi sa­da­sa­toḥ kha­ra­kha­ra­vi­ṣā­ṇa­yoḥ | pa­ri­śe­ṣā­t sa­to­re­va | TARVV-MK 480,13kṣa­ṇi­ka­vā­de tu pū­rvo­tta­ra­ska­ndha­yo­rnai­ka­smi­n kṣa­ṇe­'­sti­tva­mi­ti pra­ba­ndhā­bhā­vaḥ | astitve ca kṣaṇika- TARVV-MK 480,14pra­ti­jñā­hā­niḥ | āha — kṣa­ṇi­ka­tve­'­pi tu­lā­nta­nā­mo­nnā­ma­va­t yu­ga­pa­du­tpā­da­vi­nā­śa­bhā­vā­t a­rtha­pra­ba­ndha TARVV-MK 480,15ityasti vṛ­ddhi­ri­ti­; ucyate — yadi yu­ga­pa­du­tpā­da­vi­nā­śa­yoḥ vṛttiḥ; kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vā­bhā­vaḥ TARVV-MK 480,16sa­vye­ta­ra­go­vi­ṣā­ṇa­va­t | TARV-MK 5.22.17dhrau­vyai­kā­nte pa­ri­ṇā­mā­bhā­vo­'­ne­ka­do­ṣa­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 480,17 dhrau­vyai­kā­nte ya uktaḥ pa­ri­ṇā­maḥ TARVV-MK 480,18“­vya­va­sthi­ta­sya dravyasya dha­rmā­nta­ra­ni­vṛ­ttau dha­rmā­nta­ro­pa­ja­na­ne ca pa­ri­ṇā­maḥ | ” a­va­sthi­ta­sya TARVV-MK 480,19hi dhrau­vyā­di­la­kṣa­ṇa­sya dravyasya kṣī­ra­dha­rma­mā­tra­ni­vṛ­ttau da­dhi­dha­rma­mā­tro­tpa­ttau pa­ri­ṇā­ma iti; sa TARVV-MK 480,20no­pa­pa­dya­te­; kutaḥ ? a­ne­ka­do­ṣa­pra­sa­ṅgā­t | na hi tasyadra­vya­ma­va­sthi­ta­ma­sti yasya pa­ri­ṇā­mo TARVV-MK 480,21bhavet | athāsti sa­mu­dā­ya­vya­ti­ri­ktaṃ dra­vya­m­; nanu gu­ṇa­sa­mu­dā­ya­mā­tra­dra­vya­pra­ti­jñā­hā­niḥ | kiñca, TARV-MK 5.22.18u­bha­ya­do­ṣa­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 480,22 i­da­mi­ha mī­māṃ­sya­m — ya­nni­va­rta­te ya­cco­tpa­dya­te yacca vya­va­ti­ṣṭha­te ta­de­ta­t- TARVV-MK 480,23tritayaṃ gu­ṇa­sa­mu­dā­ya­mā­traṃ vā syāt, ta­to­'­nya­dve­ti ? yadi gu­ṇa­sa­mu­dā­ya­mā­tra­m­; nanu sa evāsau prāka TARVV-MK 480,24paścācca gu­ṇa­sa­mu­dā­yaḥ ko'tra kasya vā pa­ri­ṇā­maḥ ? anyena nāma ni­vṛ­tte­na a­nye­nā­va­sthi­te­nā­'­nye­na- TARVV-MK 480,25co­tpa­nne­na bha­vi­ta­vya­mi­ti nyāyyam | a­thā­nya­di­ti gṛ­hya­te­; e­va­ma­pi gu­ṇa­sa­mu­dā­ya­mā­tra­dra­vya­pra­ti­jñā- TARVV-MK 480,26hātiḥ | kiñca, dhrau­vyai­kā­nta­vi­ro­dhaḥ­, e­ka­śce­ddha­rmo ni­va­rta­te e­ka­śce­du­tpa­dya­te a­ni­tya­tā­prā­pte­ri­ti | TARVV-MK 480,27kiñca, sa­mu­dā­yaḥ gu­ṇe­bhyo­'­nyo vā syāt, ananyo vā ? ya­dya­na­nyaḥ­; guṇā eveti sa­mu­dā­ya­ka­lpa- TARVV-MK 480,28nā­vyā­ghā­taḥ­, ta­da­bhā­vā­cca ta­da­vi­nā­bhā­vi­nāṃ gu­ṇā­nā­ma­pya­bhā­vaḥ | athānyaḥ sa­mu­dā­yaḥ­; pu­na­ra­tra TARVV-MK 480,29pra­ti­kṣā­vi­ro­dhaḥ pa­ra­spa­rā­vi­nā­bhā­vi­noḥ sva­rū­pa­śū­nya­tvaṃ ca syāt, kutaḥ pa­ri­ṇā­ma­ka­lpa­nā ? TARVV-MK 480,30ya­cco­kta­m — pū­rva­bhā­va­syā­nya­bhā­vā­ptiḥ pa­ri­ṇā­ma iti; ta­da­yu­kta­m­; kasmāt ? u­bha­ya­do­ṣa­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 480,31śa­bdā­dī­nāṃ su­khā­di­sa­ma­nva­ya­bhā­vā­nu­pa­pa­ttiḥ śa­bdā­di­bhā­va­ni­vṛ­tti­rve­ti | yadi pū­rva­bhā­va­sya a­nya­bhā­vā- TARVV-MK 480,32pattiḥ pa­ri­ṇā­maḥ­; su­kha­duḥ­kha­mo­hā­nāṃ śa­bdā­di­bhā­vā­pa­tteḥ śa­bdā­di­ṣu su­khā­di­sa­ma­nva­ya­bhā­vā­nu­pa- TARVV-MK 480,33pattiḥ | kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pū­rva­bhā­va­syā­nya­bhā­vā­pa­ttiḥ pa­ri­ṇā­maḥ iti pra­ti­jñā­nā­t | atha pū­rva­bhā­va­sya TARVV-MK 481,01nā­nya­bhā­vā­pa­ttiḥ su­khā­di­sa­ma­nva­yā­t­; kathaṃ tarhi pū­rva­bhā­va­syā­nya­bhā­vā­pa­ttiḥ pa­ri­ṇā­maḥ ? tathaiva sukhā- TARVV-MK 481,02dya­va­sthā­nā­t śa­bdā­di­bhā­vā­nu­pa­pa­ttiḥ pra­sa­ja­ti­, sā cā­ni­ṣṭā­, tasmānna pū­rva­bhā­va­syā­nya­bhā­vā­pa­ttiḥ TARVV-MK 481,03pa­ri­ṇā­maḥ | TARVV-MK 481,04kiñca, a­bhā­va­syā­pa­ri­ṇā­mā­t | ya­dye­nā­tma­nā nāsti na tasya ta­dbhā­vā­pa­ttiḥ vidyate | yathā TARVV-MK 481,05a­bhā­va­sya bhā­vā­tma­nā­'­bhā­vā­nna ta­dbhā­vā­pa­ttiḥ­, evaṃ guṇānāṃ sthū­la­tve­na a­bhā­vā­t ta­dbhā­vā­pa­tti­ra- TARVV-MK 481,06yuktā | athāsti ta­dbhā­vaḥ­; tataḥ pa­ri­ṇā­mā­nu­pa­pa­ttiḥ ta­dbhā­vā­t | ye­nā­tma­nā ya­dvi­dya­te tasya na punasta- TARVV-MK 481,07dbhā­vā­pa­ttiḥ | na­hya­bhā­va a­bhā­vā­tma­ka­tvā­t pu­na­ra­bhā­vo bhavati | e­va­me­kā­nte kāra­ṇa­syo­bha­ya­thā pari- TARVV-MK 481,08ṇā­mā­nu­pa­pa­tteḥ a­ne­kā­nta ā­śra­ya­ṇī­yaḥ — pa­ryā­yā­rthā­de­śā­t syā­da­nya­bhā­vā­pa­ttiḥ­, dra­vyā­rthā­de­śā­t syānnā- TARVV-MK 481,09nya­bhā­vā­pa­ttiḥ pa­ri­ṇā­ma iti | tathā dra­vya­rthā­de­śā­t syā­da­va­sthi­ta­sya dravyasya pa­ri­ṇā­maḥ­, pa­ryā­yā­rthā- TARVV-MK 481,10deśāt syā­da­na­va­sthi­ta­sye­ti | atha kā kriyeti ? a­tro­cya­te — TARV-MK 5.22.19kriyā pa­ri­spa­ndā­tmi­kā dvividhā | TARVV-MK 481,11 dravyasya dvi­ta­ya­ni­mi­tta­va­śā­t u­tpa­dya­mā­nā pa­ri­spa­ndā- TARVV-MK 481,12tmikā kri­ye­tya­va­sī­ya­te | sā dvividhā pū­rva­va­t pra­yo­ga­vi­sra­sā­ni­mi­ttā | prā­yo­gi­kī śa­ka­ṭā­dī­nā­m | TARVV-MK 481,13vi­sra­sā­ni­mi­ttā me­ghā­dī­nā­m | TARV-MK 5.22.20sthi­ti­gra­ha­ṇa­mi­ti cet; na; pa­ri­ṇā­mā­va­ro­dhā­t | TARVV-MK 481,14 syā­de­ta­t — yadi pa­ri­spa­ndā­tmi­kā kriyā TARVV-MK 481,15i­tyu­cya­te sthi­te­rgra­ha­ṇaṃ prāpnoti | ga­ti­ni­vṛ­tti­rhi sthi­ti­ri­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pa­ri­ṇā­mā­va­ro- TARVV-MK 481,16dhāt | sthitirhi pa­ri­ṇā­me­'­nta­rbha­va­ti | TARV-MK 5.22.21pa­ri­ṇā­ma­gra­ha­ṇamevāstu iti cet; na; bhā­va­dvai­vi­dhya­khyā­pa­nā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 481,17 syā­nma­ta­m — yathā TARVV-MK 481,18sthitiḥ pa­ri­ṇā­me­'­nta­rbha­va­ti tathā kriyāpi ta­trai­vā­va­ru­dhya­te iti pa­ri­ṇā­ma­gra­ha­ṇa­me­vai­ka­ma­stu iti; tanna; TARVV-MK 481,19kiṃ kā­ra­ṇa­m ? bhā­va­dvai­vi­dhya­khyā­pa­nā­rtha­tvā­t | dravyasya hi bhāvo dvividhaḥ — pa­ri­spa­ndā­tma­kaḥ­, apari- TARVV-MK 481,20spa­ndā­tma­ka­śca | tatra pa­ri­spa­ndā­tma­kaḥ kri­ye­tyā­khyā­ya­te­, itaraḥ pa­ri­ṇā­maḥ­, i­tye­ta­t khyā­pa­nā­rthaṃ pṛthaga- TARVV-MK 481,21gra­ha­ṇa­m | TARV-MK 5.22.22kṣe­tra­pra­śaṃ­sā­kā­la­ni­mi­ttā­t pa­ra­tvā­pa­ra­tvā­na­va­dhā­ra­ṇa­mi­ti cet; na; kā­lo­pa­kā­ra­pra­ka­ra­ṇā­t | TARVV-MK 481,23 syā­nma­ta­m — kṣe­tra­pra­śaṃ­sā­kā­la­ni­mi­tte pa­ra­tvā­pa­ra­tve | tatra kṣe­tra­ni­mi­tte tā­va­dā­kā­śa­pra­de­śā­lpa­ba­hu- TARVV-MK 481,24tvāpekṣe | ekasyāṃ diśi ba­hū­nā­kā­śa­pra­de­śā­na­tī­tya sthitaḥ paraḥ, tataḥ a­lpā­na­dī­tya sthi­to­'­pa­raḥ | TARVV-MK 481,25pra­śaṃ­sā­kṛ­te a­hiṃ­sā­di­pra­śa­sta­gu­ṇa­yo­gā­t paro dharmaḥ, ta­dvi­pa­rī­to­'­dha­rmo­'­pa­raḥ iti | kā­la­he­tu­ke śa­ta­va­rṣaḥ TARVV-MK 481,26paraḥ, ṣo­ḍa­śa­va­rṣo­'­pa­ra iti | a­to­'­rtha­bhe­dā­t pa­ra­tvā­pa­ra­tva­yo­ra­na­va­dhā­ra­ṇa­mi­ti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 481,27kā­lo­pa­kā­ra­pra­ka­ra­ṇā­t kā­la­kṛ­te­'­tra pa­ra­tvā­pa­ra­tve gṛ­hye­te­, dū­rā­sa­nna­de­śā­va­sthā­yi­noḥ ku­mā­ra­stha­vi­ra­yoḥ­, TARVV-MK 481,28ta­pa­svi­cā­ṇḍā­la­yoḥ sa­nni­kṛ­ṣṭa­de­śe cāṇḍāle para iti vya­va­hā­ro dṛ­śya­te­, vi­pra­kṛ­ṣṭe ca ta­pa­svi­ni TARVV-MK 481,29apara iti | te ete pa­ra­tvā­pa­ra­tve kā­la­kṛ­te iha gṛhyete | TARV-MK 5.22.23va­rta­nā­dyu­pa­kā­ra­li­ṅgaḥ kālaḥ | TARVV-MK 481,30 uktā va­rta­nā­da­yaḥ u­pa­kā­rā ya­syā­'­rtha­sya liṅgaṃ sa TARVV-MK 481,31kāla i­tya­nu­mī­ya­te | tathā coktam — “yena mū­rtā­nā­mu­pa­ca­yā­ścā­pa­ca­yā­śca lakṣyante sa kālaḥ” TARVV-MK 481,32iti | TARV-MK 5.22.24va­rta­nā­gra­ha­ṇa­me­vā­stvi­ti cet; na; kā­la­dvai­vi­dhya­pra­da­rśa­nā­rtha­tvā­t pra­pa­ñca­sya | TARVV-MK 481,33 syā­nma­ta­m — TARVV-MK 481,34va­rta­nā­gra­ha­ṇa­me­vā­stu kā­lā­sti­tva­khyā­pa­naṃ ta­dvi­ka­lpa­tvā­t pa­ri­ṇā­mā­dī­nā­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 482,01kā­la­dvai­vi­dhya­pra­da­rśa­nā­rtha­tvā­t pra­pa­ñca­sya | dvividhaḥ kālaḥ — pa­ra­mā­rtha­kā­laḥ vya­va­hā­ra­rū­pa­śce­ti | tatra TARVV-MK 482,02pa­ra­mā­rtha­kā­laḥ va­rta­nā­li­ṅgaḥ ga­tyā­dī­nāṃ dha­rmā­di­va­t va­rta­nā­yā u­pa­kā­ra­kaḥ | sa kiṃ­sva­rū­pa iti cet ? TARVV-MK 482,03ucyate — yāvanto lo­kā­kā­śe pra­de­śā­stā­va­ntaḥ kā­lā­ṇa­vaḥ pa­ra­spa­raṃ pra­tya­ba­ndhāḥ e­kai­ka­smi­nnā­kā­śa­pra­de­śe TARVV-MK 482,04e­kai­ka­vṛ­ttyā lo­ka­vyā­pi­naḥ mu­khyo­pa­cā­ra­pra­de­śa­ka­lpa­nā­'­bhā­vā­nni­ra­va­ya­vāḥ | mu­khya­pra­de­śa­ka­lpa­nā hi TARVV-MK 482,05dha­rmā­dha­rma­jī­vā­kā­śe­ṣu pu­dga­le­ṣu ca dvya­ṇu­kā­di­ṣu skandheṣu | pa­ra­mā­ṇu­ṣū­pa­cā­ra­pra­de­śa­ka­lpa­nā­, pra­ca­ya­śa­kti- TARVV-MK 482,06yogāt | u­bha­ya­thā ca kā­lā­ṇū­nāṃ pra­de­śa­ka­lpa­nā­'­bhā­vā­t­, dha­rmā­sti­kā­yā­di­va­t kā­ya­tvā­bhā­vaḥ | TARVV-MK 482,07ata eva vi­nā­śa­he­tu­tvā­bhā­vā­t nityāḥ | pa­ra­pra­tya­yo­tpā­da­vi­nā­śa­sa­dbhā­vā­da­ni­tyāḥ | sū­cī­sū­tra­mā­rgā- TARVV-MK 482,08kā­śa­cchi­dra­va­t pa­ri­cchi­nna­mū­rti­tve­'­pi rū­pā­di­yo­gā­bhā­vā­t amūrtāḥ | ni­ṣkri­yā­śca pra­de­śā­nta­ra- TARVV-MK 482,09saṃ­kra­mā­bhā­vā­t | vya­va­hā­ra­kā­laḥ pa­ri­ṇā­mā­di­la­kṣa­ṇaḥ | kā­la­va­rta­na­yā la­bdha­kā­la­vya­pa­de­śaḥ, kutaścita TARVV-MK 482,10pa­ri­cchi­nnaḥ a­pa­ri­cchi­nna­sya pa­ri­cche­da­he­tuḥ | TARV-MK 5.22.25kā­la­bai­vi­dhya­si­ddhiḥ pa­ra­spa­rā­pe­kṣa­tvā­t | TARVV-MK 482,11 bhūto va­rta­mā­no bha­vi­ṣya­nni­ti trividhaḥ kālaḥ TARVV-MK 482,12siddhaḥ | kutaḥ ? pa­ra­spa­rā­pe­kṣa­tvā­t | yathā vṛ­kṣa­pa­ṅkti­ma­nu­sa­ra­to de­va­da­tta­sya e­kai­ka­ta­ruṃ prati prāptaḥ prā­pnu­va­na TARVV-MK 482,13prāpsyan vya­pa­de­śa­sta­thā tān kā­lā­ṇū­na­nu­sa­ra­tāṃ dravyāṇāṃ krameṇa va­rta­nā­pa­ryā­ya­ma­nu­bha­va­tāṃ bhū­ta­va­rta- TARVV-MK 482,14mā­na­bha­vi­ṣya­dvya­va­hā­ra­sa­dbhā­vaḥ | tatra pa­ra­mā­rtha­kā­le bhū­tā­di­vya­va­hā­ro gauṇaḥ, vya­va­hā­ra­kā­le mukhyaḥ | TARVV-MK 482,15pa­ra­spa­rā­pe­kṣa­ścā­sau — yaddravyaṃ kri­yā­pa­ri­ṇa­taṃ kā­la­pa­ra­mā­ṇuṃ prāpnoti taddravyaṃ tena kālena va­rta­mā­na- TARVV-MK 482,16sa­ma­ya­sthi­ti­saṃ­ba­ndha­va­rta­na­yā va­rta­mā­naḥ kālaḥ, kā­lā­ṇu­ra­pi va­rta­yaṃ­sta­ddra­vya­ma­na­ti­krā­nta­saṃ­ba­ndha- TARVV-MK 482,17va­rta­nā­tta­dā­khyo bhavati | tadeva kā­la­va­śā­t a­nu­bhū­ta­va­rta­nā­saṃ­ba­ndhaṃ bhū­ta­m­, kā­lā­ṇu­ra­pi bhūtaḥ | tadeva TARVV-MK 482,18va­rtsya­tsthi­ti­saṃ­ba­ndha­va­rta­nā­pe­kṣaṃ bha­vi­ṣya­di­ti vya­pa­di­śya­te­, kā­lā­ṇu­śca bha­vi­ṣya­nni­ti | evaṃ TARVV-MK 482,19sa­vi­tu­ra­nu­sa­ma­ya­ga­ti­pra­ca­yā­pe­kṣa­yā ā­va­li­ko­cchvā­sa­prā­ṇa­sto­ka­la­va­nā­li­kā­mu­hū­rtā­'­ho­rā­tra­pa­kṣa­mā­sa­rtva- TARVV-MK 482,20ya­nā­di­sa­vi­tṛ­ga­ti­pa­ri­va­rta­na­kā­la­va­rta­na­yā vya­va­hā­ra­kā­lo ma­nu­ṣya­kṣe­tre saṃ­bha­va­ti i­tyu­cya­te­, tatra jyo- TARVV-MK 482,21tiṣāṃ ga­ti­pa­ri­ṇā­mā­t­, na bahiḥ ni­vṛ­tta­ga­ti­vyā­pā­ra­tvā­t jyo­ti­ṣā­m | ma­nu­ṣya­kṣe­tra­sa­mu­tthe­na jyoti- TARVV-MK 482,22rga­ti­sa­ma­yā­va­li­kā­di­nā pa­ri­cchi­nne­na kri­yā­ka­lā­pe­na kā­la­va­rta­na­yā kā­lā­khye­na ū­rdhva­ma­dha­sti­rya­k TARVV-MK 482,23ca prāṇināṃ saṃ­khye­yā­'­saṃ­khye­yā­'­na­ntā­na­nta­kā­la­ga­ṇa­nā­pra­bhe­de­na ka­rma­bha­va­kā­ya­sthi­ti­pa­ri­cche­daḥ sarvatra TARVV-MK 482,24ja­gha­nya­ma­dhya­mo­tkṛ­ṣṭā­va­sthaḥ kriyate | TARV-MK 5.22.26kri­yā­mā­tra­me­va kā­la­sta­dvya­ti­re­ke­ṇā­nu­pa­la­bdhi­ri­ti cet; na; tadbhāve kā­lā­bhi­dhā­na­lo­pa- pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 482,26 syā­nma­ta­m — kri­yā­mā­tra­me­va kālaḥ | kutaḥ ? ta­dvya­ti­re­ke­ṇā­nu­pa­la­bdheḥ | sa­rvo­'­yaṃ TARVV-MK 482,27kā­la­vya­va­hā­raḥ kri­yā­kṛ­taḥ | kriyā hi kri­yā­nta­ra­pa­ri­cchi­nnā a­nya­kri­yā­pa­ri­cche­de va­rta­mā­nā TARVV-MK 482,28kālākhyā bhavati | yo'pi samayo nāma bha­va­dbhi­ru­cya­te sa pa­ra­mā­ṇu­pa­ri­va­rta­na­kri­yā­sa­ma­ya eva kāla- TARVV-MK 482,29sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇyā­t | na sa­ma­ya­pa­ri­mā­ṇa­pa­ri­cche­da­ko­'­nyaḥ tataḥ sū­kṣma­ta­raḥ ka­ści­da­sti kālaḥ | tatsa- TARVV-MK 482,30ma­ya­kri­yā­ka­lā­pa ā­va­li­kā­, ta­tpra­ca­ya ucchvāsa ityādi sa­ma­ya­kri­yā­ka­lā­pa­pa­ri­cchi­nnā ā­va­li­kā TARVV-MK 482,31u­cchvā­sa­pa­ri­cche­de va­rta­mā­nā kālākhyā | e­va­mu­tta­ra­trā­pi yojyam | lo­ke­'­pi tathaiva go­do­he­ndha­na­pā- TARVV-MK 482,32kā­di­ra­nyo­nya­pa­ri­cche­de va­rta­mā­naḥ kālākhyaḥ iti kriyaiva kāla iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ta­da­bhā­ve TARVV-MK 482,33kā­lā­bhi­dhā­na­lo­pa­pra­sa­ṅgā­t | sa­tya­m­, kri­yā­kṛ­ta evāyaṃ vya­va­hā­raḥ sarvaḥ — u­cchvā­sa­mā­tre­ṇa kṛtaṃ TARVV-MK 482,34mu­hū­rte­na kṛ­ta­mi­ti­, kintu samaya ucchvāso niśvāso muhūrtaḥ iti sva­saṃ­jñā­bhi­rni­rū­ḍhā­nāṃ kāla ityabhi- TARVV-MK 483,01dhā­na­ma­ka­smā­nna bhavati | yathā de­va­da­tta­saṃ­jña­yā nirūḍhe piṇḍe da­ṇḍya­bhi­dhā­na­ma­ka­smā­nna bha­va­tī­ti daṇḍa- TARVV-MK 483,02saṃ­ba­ndha­si­ddhiḥ­, tathā kā­la­si­ddhi­ra­pi | i­ta­ra­thā kā­la­vya­va­hā­rā­bhā­va­pra­sa­ṅgaḥ syāt | TARV-MK 5.22.27va­rta­mā­nā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­cca | TARVV-MK 483,03 yasya kri­yā­mā­tra­me­va kālo nānyaḥ ka­ści­da­sti va­rta­nā­la­kṣa­ṇaḥ­, TARVV-MK 483,04tasya va­rta­mā­na­kā­lā­bhā­vaḥ prasaktaḥ | katham ? ūyate paṭa iti yaḥ pra­kṣi­pta­sta­ntuḥ so­'­ti­krā­ntaḥ­, yaḥ TARVV-MK 483,05pra­kṣe­psya­te so­'­nā­ga­taḥ­, na ca ta­yo­ra­nta­re kā­ci­da­nyā a­na­ti­krā­ntā­'­nā­gā­mi­nī kriyā asti yā varta- TARVV-MK 483,06mā­na­tve­na pa­ri­gṛ­hye­ta | va­rta­mā­nā­pe­kṣau ca pu­na­ra­tī­tā­nā­ga­tā­vi­ṣye­te ta­da­bhā­ve ta­yo­ra­pya­bhā­vaḥ syāt | TARVV-MK 483,07ya­da­pyu­kta­m — ā­ra­mbhā­di­ra­pa­va­rgā­ntaḥ kri­yā­ka­lā­po va­rta­mā­na iti | TARVV-MK 483,08“­ā­ra­mbhā­ya prasṛtā yasmin kāle bhavanti kartāraḥ | TARVV-MK 483,09kā­rya­syā­ni­ṣṭhā­taḥ ta­nma­dhya­makā­la­mi­ccha­nti || ” iti;TARVV-MK 483,10ta­da­pya­yu­kta­m­; kutaḥ ? a­bhyu­pa­ga­ma­vi­ro­dhā­t | pūrvaṃ kri­yā­kā­la ityuktaṃ paścāt kri­yā­sa­mū­ha TARVV-MK 483,11iti | kṣa­ṇi­kā­nāṃ kri­yā­va­ya­vā­nāṃ sa­mū­hā­bhā­vā­cca | yasya pu­na­ra­nyo va­rta­nā­la­kṣa­ṇaḥ kālaḥ, tasya prathama- TARVV-MK 483,12sa­ma­ya­kri­yā­va­rta­na­yā ā­ra­mbha­mu­pā­dā­ya dvi­tī­yā­di­sa­ma­ya­kri­yā­vi­śe­ṣā­ṇāṃ dra­vyā­rtha­ta­yā­'­va­sthā­na­ma­nu­bha­va­tāṃ TARVV-MK 483,13sa­mu­dā­ya­mu­pa­ca­rya ta­tsa­mū­ha­sā­dhya­sya gha­ṭā­de­rā­pa­ri­sa­mā­pte­rva­rta­te gha­ṭā­di­kri­ye­ti va­rta­mā­na­kā­la­si­ddhiḥ TARVV-MK 483,14kalpyate | yadi vyati­re­ke­ṇā­nu­pa­la­bdheḥ kālo nā­stī­tyu­cya­te­; nanu kriyāyāḥ kri­yā­sa­mū­ha­sya TARVV-MK 483,15cābhāvaḥ | kā­ra­kā­ṇāṃ hi pra­vṛ­tti­vi­śe­ṣaḥ kriyā, na tebhyaḥ pra­vṛ­tti­rvya­ti­ri­ktā u­pa­la­bhya­te | yathā sarpātma- TARVV-MK 483,16lābha eva kauṭilyaṃ na ta­tta­smā­d vya­ti­ri­kta­mu­pa­la­bhya­te evaṃ kri­yā­pī­ti | tathā kri­yā­va­ya­ve­bhyo vyati- TARVV-MK 483,17rikto na ta­tsa­mū­ha u­pa­la­bhya­te ta­dā­tma­ka­tvā­t­, a­ta­sta­yo­ra­bhā va­pra­sa­ṅgaḥ syāt | kiñca, kriyā TARVV-MK 483,18kri­yā­nta­ra­sya pa­ri­cche­di­kā kā­la­vya­pa­de­śa­bhā­gi­tya­nu­pa­pa­nna­m a­na­va­sthā­nā­t | sthito hi loke TARVV-MK 483,19prasthādiḥ pa­ri­mā­ṇa­vi­śe­ṣaḥ brī­hyā­de­ra­va­sthi­ta­sya pa­ri­cche­da­ko dṛṣṭaḥ | na ca tathā kri­yā­'­va­sthi­tā asti- TARVV-MK 483,20kṣa­ṇa­mā­trā­va­la­mba­nā­bhyu­pa­ga­mā­t | na hi sva­ya­ma­na­va­sthi­taḥ ka­ści­da­na­va­sthi­ta­sya pa­ri­cche­da­ko dṛṣṭaḥ | TARVV-MK 483,21pra­dī­pa­pa­ri­spa­nda­va­t iti cet; yathā pra­dī­po­'­na­va­sthi­taḥ pa­ri­spa­nda­syā­na­va­sthi­ta­syai­va pa­ri­cche­de vartate TARVV-MK 483,22tathā kri­yā­pī­ti­; e­ta­ccā­yu­kta­m­; a­si­ddha­tvā­t | pradīpaḥ pa­ri­spa­nda­śca kṣaṇika iti nā­smā­bhi­ra­bhyu- TARVV-MK 483,23pa­ga­mya­te sva­kā­rya­sya pra­kā­śa­nā­de­ra­ne­ka­kṣa­ṇa­sā­dhya­tvā­t | sa­mū­ha­sya pa­ri­cche­dya­pa­ri­cche­da­ka­bhā­vā­di­ti TARVV-MK 483,24cet; na; kṣa­ṇi­kā­nāṃ sa­mū­hā­bhā­vā­t | śa­bda­va­di­ti cet; na; yathā kṣa­ṇi­kā­nāṃ varṇadhva nīnāṃ sa­mu­dā­yaḥ TARVV-MK 483,25pa­da­vā­kya­rū­paḥ tathā kri­yā­va­ya­vā­nā­mi­ti­; e­ta­da­pya­sā­mpra­ta­m a­si­ddha­tvā­de­va | na hi va­rṇa­dhva­na­yaḥ TARVV-MK 483,26kṣa­ṇi­kāḥ­; de­śā­nta­ra­stha­śro­tṛ­vi­ṣa­ya­bhā­vā­pa­tti­da­rśa­nā­t | śa­bdā­nta­rā­ra­mbhā­t ta­tpra­ti­si­ddhi­ri­ti cet; TARVV-MK 483,27na; kṣa­ṇi­ka­syā­ra­mbha­śa­kti­vi­ra­hā­t | yasmin kṣaṇe sva­ya­mā­tma­lā­bha­mā­pa­dya­te na ta­dā­'­nya­mu­tpā­da­ya­ti TARVV-MK 483,28a­sa­ttvā­t­, u­tta­ra­kṣa­ṇe ca nā­ra­bha­te u­tpa­ttya­na­nta­rā­pa­va­rgi­tvā­t | ā­sa­nna­sa­da­va­sthā­ko hi kṣaṇa TARVV-MK 483,29u­tpa­tti­kā­la iti vya­pa­di­śya­te­, u­tta­ra­kā­la­ma­sya sattvaṃ nāsti i­tyu­tpa­tti­vya­va­hā­ra eva na syāt | TARVV-MK 483,30pū­rva­vi­jñā­nā­hi­ta­saṃ­skā­ra­bī­jā­dhā­ra­bhū­tā­yāṃ buddhau sa­mu­dā­ya­ka­lpa­ne­ti cet; na; tasyā api tādā- TARVV-MK 483,31tmyāt | yasya tu dra­vyā­rthā­de­śā­t syānnityā kriyā pa­ryā­yā­rthā­de­śā­cca syā­da­ni­tyā bu­ddhi­ra­pi­; tasya TARVV-MK 483,32vastuni buddhau ca kri­yā­va­ya­va­sa­mū­ha­sya śa­kti­vya­kti­sva­rū­pe­ṇa vya­va­sthi­ta­sya kā­la­va­rta­na­yā pra­ti­la­bdha- TARVV-MK 483,33kā­la­vya­pa­de­śa­sya pa­ri­cchi­nna­syā­nya­pa­ri­cche­de vṛ­tti­ru­pa­pa­dya­te iti vya­va­hā­ra­kā­la­si­ddhiḥ | ta­tpra­si­ddhau ca TARVV-MK 484,01mu­khya­kā­la­si­ddhiḥ i­tyu­kta­m | atha kimarthaṃ pa­ra­tvā­pa­ra­tva­yoḥ pṛ­tha­ggra­ha­ṇa­m­, va­rta­nā­pa­ri­ṇā­ma­kri­yā- TARVV-MK 484,02pa­ra­tvā­pa­ra­tvā­nī­tye­vaṃ va­kta­vya­m ? TARV-MK 5.22.28pa­ra­tvā­pa­ra­tva­yoḥ pṛ­tha­ggra­ha­ṇaṃ pa­ra­spa­rā­pe­kṣa­tvā­t | TARVV-MK 484,03 pa­ra­tvā­pa­ra­tve pṛ­tha­ggṛ­hye­te | kutaḥ ? para- TARVV-MK 484,04spa­rā­pe­kṣa­tvā­t | paratvaṃ hya­pe­kṣyā­pa­ra­tvaṃ bha­va­ti­, a­pa­ra­tvaṃ cāpekṣya pa­ra­tva­mi­ti | TARVV-MK 484,05atha kimarthaṃ va­rta­nā­gra­ha­ṇa­mā­dau kriyate ? TARV-MK 5.22.29va­rta­nā­gra­ha­ṇa­mā­dau a­bhya­rhi­ta­tvā­t | TARVV-MK 484,06 va­rta­nā­gra­ha­ṇa­mā­dau kriyate | kutaḥ ? a­bhya­rhi­ta­tvā­t | TARVV-MK 484,07ka­tha­ma­bhya­rhi­ta­tva­m ? va­rta­nā­pū­rva­ka­tvā­t pa­ra­mā­rtha­kā­la­pra­ti­pa­tteḥ | ta­nni­mi­tta­tvā­t vya­va­hā­ra­kā­la­li­ṅga- TARVV-MK 484,08syā­prā­dhā­nya­m | TARVV-MK 484,09atrāha — uktaṃ bhavatā śa­rī­rā­dī­ni pu­dga­lā­nā­mu­pa­kā­ra iti, ta­ntrā­nta­rī­yā jīvaṃ pa­ri­bhā­ṣa­nte­, TARVV-MK 484,10ta­tka­tha­mi­ti ? a­tro­cya­te — TA-MK 5.23 spa­rśa­ra­sa­ga­ndha­va­rṇa­va­ntaḥ pudgalāḥ || TARV-MK 5.23.1spa­rśa­gra­ha­ṇa­mā­dau vi­ṣa­ya­ba­la­da­rśa­nā­t | TARVV-MK 484,12 spa­rśa­gra­ha­ṇa­mā­dau kriyate | kutaḥ ? vi­ṣa­ya­ba­la­da­rśa- TARVV-MK 484,13nāt | sarveṣu hi vi­ṣa­ye­ṣu sparśasya balaṃ dṛśyate | spṛ­ṣṭa­grā­hi­ṣvi­ndri­ye­ṣu spa­rśa­syā­dau gra­ha­ṇa­vya­ktiḥ­, TARVV-MK 484,14sa­rva­saṃ­sā­ri­jī­va­gra­ha­ṇa­yo­gya­tvā­cca | TARV-MK 5.23.2ra­sa­pra­sa­ṅga iti cet; na; sparśe sati ta­dbhā­vā­t | TARVV-MK 484,15 syā­nma­ta­m — yadi vi­ṣa­ya­ba­lā­t ādau TARVV-MK 484,16spa­rśo­'­dhī­taḥ­, nanu vi­ṣa­ya­ba­la­tvā­t ādau rasa e­vā­dhye­yaḥ | spa­rśa­su­kha­ni­ru­tsu­ke­ṣva­pi ra­sa­vyā­pā­ra­da- TARVV-MK 484,17rśa­nā­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? sparśe sati ta­dbhā­vā­t­, tatrāpi sati sparśe ra­sa­vyā­pā­ra iti TARVV-MK 484,18spa­rśa­gra­ha­ṇa­me­vā­dau jyāyaḥ | tata e­vā­na­nta­raṃ ra­sa­va­ca­naṃ spa­rśa­gra­ha­ṇā­na­nta­ra­bhā­vi­ta­tvā­t TARVV-MK 484,19ra­sa­gra­ha­ṇa­sya­, ta­da­na­nta­raṃ ta­dgra­ha­ṇaṃ kriyate | TARV-MK 5.23.3vāyau ta­da­bhā­vā­t vya­bhi­cā­ra iti cet; na; ta­trā­pya­bhyu­pa­ga­mā­t | TARVV-MK 484,20 syā­de­ta­t — vāyuḥ sparśa- TARVV-MK 484,21vān iti ta­da­na­nta­raṃ ra­sa­gra­ha­ṇā­bhā­vā­t vya­bhi­cā­ra iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ta­trā­pya­bhyu­pa­ga­mā­t | TARVV-MK 484,22rū­pā­da­yo hi spa­rśā­vi­nā­bhā­vi­naḥ gha­ṭā­di­ṣvi­va vā­yā­va­pya­bhyu­pa­ga­mya­nte | spa­rśa­va­tta­tra satāṃ rū­pā­dī­nā- TARVV-MK 484,23mapi grahaṇaṃ ka­smā­nne­ti cet ? sthū­la­vi­ṣa­ya­grā­hi­tvā­cca­kṣu­rā­dī­nāṃ ghrā­ṇe­ndri­ya­vi­ṣa­ya­va­t vāyau satā- TARVV-MK 484,24mapi rū­pā­dī­nā­ma­gra­ha­ṇa­m | TARV-MK 5.23.4rūpāt prāg ga­ndha­va­ca­na­m a­cā­kṣu­ṣa­tvā­t | TARVV-MK 484,25 rūpāt prāk ga­ndha­va­ca­naṃ kriyate | kiṃ kāra- TARVV-MK 484,26ṇam ? a­cā­kṣu­ṣa­tvā­t | TARV-MK 5.23.5ante va­rṇa­gra­ha­ṇaṃ stholye sati ta­du­pa­la­bdheḥ | TARVV-MK 484,27 sa­rve­ṣā­ma­nte va­rṇa­gra­ha­ṇaṃ kriyate | kutaḥ ? TARVV-MK 484,28sthaulye sati ta­du­pa­la­bdheḥ | TARV-MK 5.23.6ni­tya­yo­ge ma­tu­vi­dhā­na­m | TARVV-MK 484,29 sparśaśca rasaśca gandhaśca varṇaśca spa­rśa­ra­sa­ga­ndha­va­rṇā­ste yeṣāṃ santi TARVV-MK 484,30te spa­rśa­ra­sa­ga­ndha­va­rṇa­va­ntaḥ iti ni­tya­yo­ge ma­tu­vi­dhā­naṃ dra­ṣṭa­vya­m | yathā kṣīriṇo nyagrodhā iti TARVV-MK 484,31kṣīreṇa ni­tya­yo­gā­t ma­tva­rthī­ya­vi­dhā­na­m­, tathā a­nā­di­pā­ri­ṇā­mi­ka­spa­rśā­di­gu­ṇa­sā­mā­nya­ni­tya­yo­ge TARVV-MK 484,32ma­tu­ri­ti | spa­rśā­dī­nā­ma­na­nta­pa­ryā­ya­tve­'­pi mau­la­bhe­da­pra­si­ddhya­rtha­mi­taḥ kriyate | TARV-MK 5.23.7mṛ­du­ka­ṭhi­na­gu­ru­la­ghu­śī­to­ṣṇa­sni­gdha­rū­kṣa­spa­rśa­bhe­dāḥ | TARVV-MK 484,33 ete mṛ­dvā­da­yo­'­ṣṭau sparśasya mū­la­bhe­dā TARVV-MK 484,34draṣṭavyāḥ | TARV-MK 5.23.8ti­kta­ka­ṭu­kā­mla­ma­dhu­ra­ka­ṣā­yā ra­sa­pra­kā­rāḥ | TARVV-MK 485,01 ti­ktā­da­yaḥ pañca ra­sa­pra­kā­rāḥ ve­di­ta­vyāḥ | TARV-MK 5.23.9gandhaḥ su­ra­bhi­ra­su­ra­bhi­śca | TARVV-MK 485,02 gandho dvividhaḥ — su­ra­bhi­ra­su­ra­bhi­śce­ti | TARV-MK 5.23.10varṇāḥ pañcadhā nī­la­pī­ta­śu­kla­kṛ­ṣṇa­lo­hi­ta­bhe­dā­t | TARVV-MK 485,03 nī­lā­di­bhiḥ pañcabhiḥ prakāraiḥ varṇā TARVV-MK 485,04bhidyante | eṣāṃ ca spa­rśa­nā­dī­nā­me­kai­ka­sya e­ka­dvi­tri­ca­tuḥ­saṃ­khye­yā­'­saṃ­khye­yā­na­nta­gu­ṇa­pa­ri­ṇā­mo­'­va­se­yaḥ | TARVV-MK 485,05sa­ka­la­rū­pā­di­dra­vya­dha­rma­ni­rde­śā­t a­va­śi­ṣṭa­vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­ttya­rtha­mā­ha — TA-MK 5.24 śa­bda­ba­ndha­sau­kṣmya­sthau­lya­saṃ­sthā­na­bhe­da­ta­ma­śchā­yā­ta­po- dyo­ta­va­nta­śca || TARV-MK 5.24.1śa­bdā­dī­nā­ma­bhi­hi­ta­ni­rva­ca­nā­nāṃ pa­ri­prā­pta­dva­ndvā­nāṃ matunā a­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ | TARVV-MK 485,08 śa­bdā­dī­nāṃ TARVV-MK 485,09ni­rva­ca­ne­na pra­ti­la­bdhā­rthā­nāṃ pa­ra­spa­rā­pe­kṣā­yāṃ satyāṃ dvandvaṃ kṛtvā matunā saṃbandho yo­ja­yi­ta­vyaḥ | TARVV-MK 485,10tadyathā — śa­pa­tya­rtha­mā­hva­ya­ti pratyā­ya­ya­ti­, śapyate yena, śa­pa­na­mā­traṃ vā śabdaḥ | ba­dhnā­ti­, ba­dhya­te­'­sau­, TARVV-MK 485,11ba­dhya­te­'­ne­na­, ba­ndha­na­mā­traṃ vā bandhaḥ | liṅgena ātmānaṃ sū­ca­ya­ti­, sū­cya­te­'­sau­, sū­cya­te­'­ne­na­, sūca- TARVV-MK 485,12namātraṃ vā sūkṣmaḥ, sūkṣmasya bhāvaḥ karma vā saukṣmyam | sthū­la­ya­te pa­ri­vṛṃ­ha­ya­ti­, sthū­lya­te­'­sau­, sthūlya- TARVV-MK 485,13te­'­ne­na­, sthū­la­na­mā­traṃ vā sthūlaḥ | sthūlasya bhāvaḥ karma vā sthaulyam | saṃ­ti­ṣṭha­te­, saṃ­sthī­ya­te­'­ne­ne­ti­, TARVV-MK 485,14saṃ­sthi­ti­rvā saṃ­sthā­na­m | bhi­na­tti­, bhi­dya­te­, bhe­da­na­mā­traṃ vā bhedaḥ | pū­rvo­pā­ttā­śu­bha­ka­rma­da­yā­t tāmyati TARVV-MK 485,15ātmā, ta­mya­te­'­ne­na­, ta­ma­na­mā­traṃ vā tamaḥ | pṛ­thi­vyā­digha­na­pa­ri­ṇā­myu­pa­śle­ṣā­t de­hā­di­pra­kā­śā­va­ra­ṇa- TARVV-MK 485,16tu­lyā­kā­re­ṇa chi­dya­te­, chi­na­ttyā­tmā­na­mi­ti vā chāyā | a­sa­dve­dyo­da­yā­t ā­ta­pa­tyā­tmā­na­m­, ā­ta­pya­te- TARVV-MK 485,17'­ne­na­, ā­ta­pa­na­mā­traṃ vā ātapaḥ | ni­rā­va­ra­ṇa­mu­dyo­ta­ya­ti­, u­dyo­tya­te­'­ne­na­, u­dyo­ta­na­mā­traṃ vā udyotaḥ | TARVV-MK 485,18śabdaśca bandhaśca saukṣmyaṃ ca sthaulyaṃ ca saṃsthānaṃ ca bhedaśca tamaśca chāyā ca ā­ta­pa­śca u­dyo­ta­śca TARVV-MK 485,19śa­bda­ba­ndha­sau­kṣmya­sthau­lya­saṃ­sthā­na­bhe­da­ta­ma­śchā­yā­ta­po­dyo­tāḥ­, te yeṣāṃ santi te śa­bda­ba­ndha­sau­kṣmya- TARVV-MK 485,20sthau­lya­saṃ­sthā­na­bhe­da­ta­ma­śchā­yā­ta­po­dyo­ta­va­ntaḥ | TARV-MK 5.24.2śabdo dvedhā bhā­ṣā­la­kṣa­ṇa­vi­pa­rī­ta­tvā­t | TARVV-MK 485,21 śabdo dvedhā vya­va­ti­ṣṭha­te | kutaḥ ? bhā­ṣā­la­kṣa­ṇa- TARVV-MK 485,22vi­pa­rī­ta­tvā­t — bhā­ṣā­la­kṣa­ṇo vi­pa­rī­ta­śce­ti | TARV-MK 5.24.3bhā­ṣā­tma­ka u­bha­ya­thā a­kṣa­rī­kṛ­te­ta­ra­vi­ka­lpā­t | TARVV-MK 485,23 tatra bhā­ṣā­tma­kaḥ śabdaḥ u­bha­ya­thā TARVV-MK 485,24kalpyate | kutaḥ ? a­kṣa­rī­kṛ­te­ta­ra­vi­ka­lpā­t | a­kṣa­rī­kṛ­taḥ śā­strā­bhi­vya­ñja­kaḥ saṃ­skṛ­ta­vi­pa­rī­ta­bhe­dā­t TARVV-MK 485,25ā­rya­mle­ccha­vya­va­hā­ra­he­tuḥ | a­va­rṇā­tma­ko dvī­ndri­yā­dī­nā­m­, a­ti­śa­ya­jñā­na­sva­rū­pa­pra­ti­pā­da­na­he­tu­śca | sa TARVV-MK 485,26eva sarvaḥ prā­yo­gi­kaḥ | TARV-MK 5.24.4a­bhā­ṣā­tma­ko dvedhā pra­yo­ga­vi­sra­sā­ni­mi­tta­tvā­t | TARVV-MK 485,27 a­bhā­ṣā­tma­kaḥ śabdo dvedhā vi­bha­jya­te | TARVV-MK 485,28kutaḥ ? pra­yo­ga­vi­sra­sā­ni­mi­tta­tvā­t | tatra vai­sra­si­ko va­lā­ha­kā­di­pra­bha­vaḥ | TARV-MK 5.24.5pra­yo­ga­śca­tu­rdhā ta­ta­vi­ta­ta­gha­na­sau­ṣi­ra­bhe­dā­t | TARVV-MK 485,29 pra­yo­ga­jaḥ śabdaḥ caturdhā bhidyate | kutaḥ ? tata- TARVV-MK 485,30vi­ta­ta­gha­na­sau­ṣi­ra­bhe­dā­t | tatra ca­rma­ta­na­nā­tta­taḥ pu­ṣka­ra­bhe­rī­da­rdu­rā­di­pra­bha­vaḥ | vitataḥ ta­ntrī­kṛ­to vīṇā- TARVV-MK 485,31su­gho­ṣā­di­sa­mu­dbha­vaḥ | gha­na­stā­la­gha­ṇṭā­lā­la­nā­dya­bhi­ghā­ta­jaḥ | sauṣiro vaṃ­śa­śa­ṅkhā­di­ni­mi­ttaḥ | sa TARVV-MK 485,32śabdaḥ ā­kā­śa­gu­ṇaḥ iti ke­ṣā­ñci­t da­rśa­na­m­; ta­da­yu­kta­mi­tyu­ktaṃ pu­ra­stā­t | TARVV-MK 486,01apare manyante — dhvanayaḥ kṣaṇikāḥ kra­ma­ja­nmā­naḥ sva­rū­pa­pra­ti­pā­da­nā­de­vo­pa­kṣī­ṇa­śa­kti­kā nārthā- TARVV-MK 486,02nta­ra­ma­va­bo­dha­yi­tu­ma­la­m | yadi samarthāḥ syuḥ; padebhya iva pa­dā­rthe­ṣu pra­ti­va­rṇaṃ va­rṇā­rthe­ṣu pratyayaḥ syāt | TARVV-MK 486,03ekena cārthe kṛte va­rṇa­nta­ro­pā­dā­na­ma­na­rtha­kaṃ syāt | nāpi krama­ja­nma­nāṃ sa­ha­bhā­vaḥ saṃ­ghā­to­'­sti yo­'­rthe­na TARVV-MK 486,04yujyate | a­ta­ste­bhyo­'­rtha­pra­ti­pā­da­ne samarthaḥ śabdātmā amūrto ni­tyo­'­tī­ndri­yo ni­ra­va­ya­vo niṣkriyo TARVV-MK 486,05dhva­ni­bhi­ra­bhi­vya­ṅgya i­tya­bhyu­pa­ga­nta­vya iti; e­ta­ccā­nu­pa­pa­nna­m­; kutaḥ ? vya­ṅgya­vya­ñja­ka­bhā­vā­nu­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 486,06vya­ṅgya­stā­va­t śabdātmā svena sva­rū­pe­ṇā­va­sthi­to vā vya­jye­ta­, a­na­va­sthi­to vā ? yadi sva­rū­pe­ṇā- TARVV-MK 486,07vasthito vya­jye­ta­; tatrāpi dvaitaṃ bhavati dhva­ni­sa­nni­dheḥ prāk pa­ścā­ccā­nu­pa­la­bdheḥ saukṣmyaṃ vā hetuḥ syāt, TARVV-MK 486,08prati­ba­ndha­kaṃ vā kiñcit ? yadi sau­kṣmyā­nno­pa­la­bhye­ta­; sa­rva­kā­la­ma­syā­gra­ha­ṇa­me­va syāt ā­kā­śā­di­va­t | TARVV-MK 486,09atha dhva­ni­sa­nni­dhā­ne sthau­lya­ma­sya syāt; vi­kā­ra­prā­pteḥ nityatā hīyate | nāpi kiñcit prati- TARVV-MK 486,10ba­ndha­ka­ma­sti gha­ṭo­pa­la­bdhau ta­mo­va­t | pra­bhā­bhā­va­sta­mo na va­stva­nta­ra­mi­ti cet; na; a­ti­śa­ya­va­ttvā­t TARVV-MK 486,11sa­mpa­nna­rū­pa­va­ttvā­cca nī­lā­di­va­rṇa­va­t | sva­rū­pe­ṇā­na­va­sthi­ta­śce­t­; nāsau vyaṅgyaḥ kāryaḥ syāt TARVV-MK 486,12dhva­ni­sa­nni­dhā­ne sva­rū­pa­prā­pteḥ | tata evaiṣāṃ dhvanīnāṃ vya­ñja­ka­tva­ma­yu­kta­m | TARVV-MK 486,13kiñca, ādyo va­rṇa­dhva­niḥ śa­bdā­tma­naḥ sa­ka­la­sya vā vyañjakaḥ syāt, e­ka­de­śa­sya vā ? yadi TARVV-MK 486,14sa­ka­la­sya­; i­ta­re­ṣāṃ dhva­nī­nā­m ā­na­rtha­kyaṃ syāt | a­thai­ka­de­śa­sya­; ni­ra­va­ya­va­tva­ma­sya hīyate | kiñca, sa TARVV-MK 486,15dhva­ni­rvya­ñja­kaḥ sphoṭasya vā u­pa­kā­raṃ ku­ryā­t­, śro­tra­sya­, u­bha­ya­sya vā ? na tāvat pṛ­thi­vī­ga­ndha­sya jala- TARVV-MK 486,16se­ka­va­t spho­ṭa­syo­pa­gra­he va­rta­te­; tasya ni­tya­tvā­t vi­kā­ra­prā­ptya­na­bhyu­pa­ga­mā­t | na cā­mū­rta­syā­bhi­vya­ṅ- TARVV-MK 486,17gyasya vi­kri­yo­pa­pa­dya­te | nāpi ca­kṣu­ṣo­'­ñja­na­va­t śro­tra­syo­pa­kā­re va­rta­te­; va­dhi­ra­sya gu­ṇā­nta­ro­tpā­da­na­śa- TARVV-MK 486,18ktya­bhā­vā­t | yujyate ne­tra­syā­ñja­na­mu­pa­kā­ra­ka­mi­ti ti­mi­rā­di­do­ṣa­ha­na­na­da­rśa­nā­t­, na ta­tho­pa­ha­ta­śra­va­ṇa­sya TARVV-MK 486,19dhva­ni­kṛ­ta­mu­pa­kā­raṃ ki­ñci­da­pyu­pa­la­bhā­ma­he | atha ka­lpe­ndri­ya­sya u­pa­gra­he va­rta­te­; na ta­trā­rthā­va­bo­dha­nā- TARVV-MK 486,20du­pa­gra­ho­'­nyo­'­sti | ta­da­bhyu­pa­ga­me tenaiva kṛ­ta­kṛ­tya­tvā­t spho­ṭa­ka­lpa­nā a­na­rthi­kā | nā­pyu­bha­ya­syo- TARVV-MK 486,21pagraho yuktaḥ; pra­tye­ka­ma­yu­kta­tvā­de­va | TARVV-MK 486,22kiñca, na dhvanayaḥ spho­ṭā­bhi­vya­kti­he­ta­vo bhavanti u­tpa­tti­kṣa­ṇā­dū­rdhva­ma­na­va­sthā­nā­t TARVV-MK 486,23u­tpa­tti­kṣa­ṇe cā­'­sa­ttvā­t | atha kṣaṇikā api santaḥ a­bhi­vya­kti­he­ta­vaḥ­; ka­śce­dā­nīṃ bhavato TARVV-MK 486,24matsaraḥ ? a­rtha­pra­tyā­ya­ne ta­da­bhyu­pa­ga­me ca spho­ṭa­ka­lpa­nā vyarthā | pra­dī­pa­va­di­ti cet; na; ta­syā­si­ddha- TARVV-MK 486,25tvāt | no­tpa­ttya­na­nta­rā­pa­va­rgī pradīpaḥ ā­tma­lā­bhe de­śā­nta­ra­saṃ­ba­ndha­ni­mi­tta­kri­yā­pa­ri­ṇā­ma- TARVV-MK 486,26vi­pra­kṛ­ṣṭa­de­śa­stha­gha­ṭā­di­pra­kā­śa­na­da­rśa­nā­t | ka­rma­va­di­ti cet; a­si­ddha­tvā­de­va­, ka­rma­vya­kta­yaḥ TARVV-MK 486,27kṣaṇikāḥ satyaḥ ka­rma­tva­jā­ti­ma­bhi­vya­ñja­ya­ntī­tya­si­ddha­ma­smā­n prati, dra­vya­gu­ṇa­ka­rma­vi­pa­ya­sā­mā- TARVV-MK 487,01nya viśeṣasyārthāntara­bhū­ta­syā­na­bhyu­pa­ga­mā­t | ka­rma­ṇo­'­pi dra­vyā­da­pṛ­tha­gbhū­ta­sya dra­vyā­rthā­va­sthā­nā- TARVV-MK 487,02bhyu­pa­ga­mā­t | TARVV-MK 487,03kiñca, a­bhi­vya­ñja­kā­bhi­vya­ṅgya­vai­dha­rmyā­t | yathā mūrtaḥ kri­yā­vā­n pra­dī­po­'­bhi­vya­ñja­kaḥ TARVV-MK 487,04ta­dvya­ṅgyā­śca gha­ṭā­da­yaḥ kri­yā­va­nto mū­rti­ma­nto dṛṣṭāḥ, na ca tathā dhva­ni­rmū­rttaḥ kri­yā­vāṃ­śca­, tadvyaṅgyaḥ TARVV-MK 487,05spho­ṭo­'­pi na taddharmaḥ ta­to­'­bhi­vya­ktya­bhā­vaḥ | TARVV-MK 487,06kiñca, sphoṭaḥ dhva­ne­ra­nyo vā syāt, ananyo vā ? ya­dya­na­nyaḥ­; tādātmyaṃ prā­pno­ti­, vya- TARVV-MK 487,07ṅgya­tvā­bhā­va­śca bhe­dā­bhā­vā­t | a­thā­nyaḥ­; tasya śro­tro­pa­la­bhya­tvā­bhā­vaḥ | TARVV-MK 487,08kiñca, vyaṅgyatve sati a­ni­tya­tvaṃ syāt sphoṭasya gha­ṭā­di­va­t vi­jñā­ne­na vya­ṅgya­tvā­t | TARVV-MK 487,09ā­kā­śā­de­rvya­bhi­cā­ra iti cet; na; mū­rti­ma­tā vya­ṅgya­tvā­di­ti vi­śe­ṣya­va­ca­nā­t | kiñca, yasya TARVV-MK 487,10vyaṅgyatvaṃ tasya kā­rya­tva­ma­pi dṛṣṭaṃ yathā ghaṭādeḥ | na tathā sphoṭasya kā­rya­tva­ma­sti ni­tya­tvā­bhyu­pa­ga­mā- TARVV-MK 487,11diti vya­ṅgya­tvā­bhā­vaḥ | ma­ha­dā­di­va­di­ti cet; sā­dhya­sa­ma­tvā­t­, yathā ma­ha­dā­di vya­ṅgya­me­va na kāryaṃ TARVV-MK 487,12tathā spho­ṭo­'­pī­ti­; tanna; sā­dhya­sa­ma­tvā­t | yathedaṃ sphoṭasya vyaṅgyatvaṃ sādhyaṃ tathā ma­ha­dā­de­ra­pī­ti | TARVV-MK 487,13kiñca, dṛ­ṣṭā­ntā­bhā­vā­t | na cāmūrtaḥ ka­ści­nni­tyo ni­ra­va­ya­vo mū­rti­ma­tā­'­ni­tye­na sā­va­ya­ve­na TARVV-MK 487,14vyaṅgyo dṛṣṭaḥ, ta­da­bhā­vā­t sā­dhya­si­ddhya­bhā­vaḥ | tasmāt dhva­ni­rū­pa eva śabdo dvi­śa­kti­ra­bhyu­pa- TARVV-MK 487,15gantavyaḥ | sa ca pu­dga­la­dra­vyā­rthā­de­śā­tta­to­'­na­nya­tvā­t syānnityaḥ śro­tro­pa­la­bhya­pa­ryā­ya­sā­mā­nya­sthi- TARVV-MK 487,16tya­pe­kṣa­yā kā­lā­nta­ra­sthā­yī­, pra­ti­sa­ma­ya­sthi­ti­bhe­dāpekṣayā kṣaṇika iti ca jai­ne­śva­ra­da­rśa­na­ma­na­va­dya­m | TARV-MK 5.24.6ba­ndho­'­pi dvidhā vi­sra­sā­pra­yo­ga­bhe­dā­t | TARVV-MK 487,17 bandhaśca dvai­vi­dhya­ma­śnu­te | kutaḥ ? visrasā — prayoga- TARVV-MK 487,18bhedāt | vai­sra­si­kaḥ prā­yo­gi­ka­śce­ti | TARV-MK 5.24.7ādyo dvedhā ā­di­ma­da­nā­di­vi­ka­lpā­t | TARVV-MK 487,19 ādyo vai­sra­si­ko bandho dvidhā bhidyate | kutaḥ ? TARVV-MK 487,20ā­di­ma­da­nā­di­vi­ka­lpā­t | ta­trā­di­mā­n sni­gdha­rū­kṣa­gu­ṇa­ni­mi­ttaḥ vi­dyu­du­lkā­ja­la­dhā­rā­gnī­ndra­dha­nu­rā­di- TARVV-MK 487,21viṣayaḥ | a­nā­di­ra­pi vai­sra­si­ka­ba­ndho dha­rmā­dha­rmā­kā­śā­nā­me­ka­śaḥ trai­vi­dhyā­nna­va­vi­dhaḥ | dha­rmā­sti­kā­ya- TARVV-MK 487,22bandhaḥ dha­rmā­sti­kā­ya­de­śa­ba­ndhaḥ dha­rmā­sti­kā­ya­pra­de­śa­ba­ndhaḥ | a­dha­rmā­sti­kā­ya­ba­ndhaḥ a­dha­rmā­sti­kā­ya­de­śa- TARVV-MK 487,23bandhaḥ a­dha­rmā­sti­kā­ya­pra­de­śa­ba­ndhaḥ | ā­kā­śā­sti­kā­ya­ba­ndhaḥ ā­kā­śā­sti­kā­ya­de­śa­ba­ndhaḥ ā­kā­śā­sti- TARVV-MK 487,24kā­ya­pra­de­śa­ba­ndha­śce­ti | kṛtsno dha­rmā­sti­kā­yaḥ­, tadardhaṃ deśaḥ, ardhārdhaṃ pradeśaḥ | e­va­ma­dha­rmā­kā­śa­yo­ra­pi | TARVV-MK 487,25kā­lā­ṇū­nā­ma­pi satataṃ pa­ra­spa­ra­vi­śle­ṣā­bhā­vā­t anādiḥ | e­ka­jī­va­pra­de­śā­nāṃ ca saṃ­ha­ra­ṇa­vi­sa­rpa­ṇa­sva- TARVV-MK 487,26bhā­va­tve­'­pi pa­ra­spa­ra­vi­yo­gā­bhā­vā­t a­nā­di­rba­ndhaḥ | dha­rmā­dha­rma­kā­lā­kā­śā­nāṃ pa­ra­spa­ra­vi­yo­gā­bhā­vā­t TARVV-MK 487,27a­nā­di­rba­ndhaḥ | nā­nā­jī­vā­nā­ma­pi sā­mā­nyā­pe­kṣa­yā i­ta­ra­dra­vyaiḥ saha sa­mba­ndho­'­nā­diḥ | pu­dga­la­dra­vye- TARVV-MK 487,28ṣvapi ma­hā­ska­ndhā­dī­nāṃ sā­mā­nyā­da­nā­di­rba­ndhaḥ | evaṃ sa­rva­dra­vya­vi­ṣa­ye bandhe sati pu­dga­la­pra­ka­ra­ṇā­t TARVV-MK 487,29ta­dvi­pa­yo bandhaḥ pa­ri­gṛ­hya­te | TARV-MK 5.24.8visrasā vi­dhi­vi­pa­rya­ye nipātaḥ | TARVV-MK 487,30 pau­ru­ṣe­ya­pa­ri­ṇā­mā­pe­kṣo vidhiḥ, ta­dvi­pa­rya­ye vi­sra­sā­śa­bdo TARVV-MK 487,31nipāto draṣṭavyaḥ | visrasā pra­yo­ja­no vai­sra­si­ko bandhaḥ | TARV-MK 5.24.9prayogaḥ pu­ru­ṣa­kā­ya­vā­ṅma­naḥ­saṃ­yo­ga­la­kṣa­ṇaḥ | TARVV-MK 487,32 pu­ru­ṣa­sya kā­ya­vā­ṅma­naḥ­saṃ­yo­gaḥ prayoga ityu- TARVV-MK 487,33cyate | pra­yo­ga­pra­yo­ja­no bandhaḥ prā­yo­gi­kaḥ | sa dvedhā a­jī­va­vi­ṣa­yo jī­vā­jī­va­vi­ṣa­ya­śce­ti | tatrā- TARVV-MK 487,34jī­va­vi­ṣa­yo ja­tu­kā­ṣṭhā­di­la­kṣa­ṇaḥ | jī­vā­jī­va­vi­ṣa­yaḥ ka­rma­no­ka­rma­ba­ndhaḥ | ka­rma­ba­ndho jñā­nā­va­ra­ṇā- TARVV-MK 487,35di­ra­ṣṭa­ta­yo va­kṣya­mā­ṇaḥ | no­ka­rma­ba­ndhaḥ au­dā­ri­kā­di­vi­ṣa­yaḥ | sa punaḥ pa­ñca­vi­dhaḥ — ā­la­pa­nā­'­'­le- TARVV-MK 487,36pa­na­saṃ­śle­ṣa­śa­rī­ra­śa­rī­ri­bhe­dā­t | ra­tha­śa­ka­ṭā­dī­nāṃ lo­ha­ra­jju­va­ra­trā­di­bhi­rā­la­pa­nā­dā­ka­rṣa­ṇā­t bandhaḥ TARVV-MK 488,01ā­la­pa­na­ba­ndhaḥ | a­ne­kā­rtha­tvā­t dhātūnāṃ lapiḥ ā­ka­rṣa­ṇa­kri­yo jñeyaḥ | ku­ḍya­prā­sā­dā­dī­nāṃ TARVV-MK 488,02mṛ­tpi­ṇḍe­ṣṭa­kā­di­bhiḥ pra­le­pa­dā­ne­na anyonyāle­pa­nā­t a­rpa­ṇā­t āle­pa­na­ba­ndhaḥ | dhā­tū­nā­ma­ne­kā­rtha­tvā­t TARVV-MK 488,03ā­ṅpū­rva­sya lipaḥ a­rpa­ṇa­kri­ya­sya gra­ha­ṇa­m | ja­tu­kā­ṣṭhā­di­saṃ­śle­ṣa­ṇā­t saṃ­śle­ṣa­ba­ndhaḥ | śa­rī­ra­ba­ndhaḥ TARVV-MK 488,04pañcadhā — au­dā­ri­ka­vai­kri­yi­kā­hā­ra­ka­tai­ja­sa­kā­rma­ṇa­śa­rī­ra­no­ka­rma­ba­ndha­bhe­dā­t | sa pratyekaṃ ca­tu­śca­tu­śca­tu­rdvi- TARVV-MK 488,05re­ka­bha­ṅga­bhe­dā­t pa­ñca­da­śa­dhā | ta­trau­dā­ri­ka­śa­rī­ra­no­ka­rma­pra­de­śā­nā­mau­dā­ri­ka­śa­rī­ra­no­ka­rma­pra­de­śai­ra­nyo- TARVV-MK 488,06nyā­nu­pra­ve­śā­t au­dā­ri­kau­dā­ri­ka­śa­rī­ra­no­ka­rma­ba­ndhaḥ prathamaḥ | au­dā­ri­ka­tai­ja­sa­śa­rī­ra­no­ka­rma­pra­de- TARVV-MK 488,07śānām a­nyo­nyā­nu­pra­ve­śā­d au­dā­ri­ka­tai­ja­sa­śa­rī­ra­no­ka­rma­ba­ndho dvitīyaḥ | au­dā­ri­ka­rkā­ma­ṇa­śa­rī­ra- TARVV-MK 488,08no­ka­rma­pra­de­śā­nā­ma­nyo­nyā­nu­pra­ve­śaḥ au­dā­ri­ka­kā­rma­ṇa­śa­rī­ra­no­ka­rma­ba­ndha­stṛ­tī­yaḥ | au­dā­ri­ka­tai­ja­sa- TARVV-MK 488,09kā­rma­ṇa­śa­rī­ra­no­ka­rma­pra­de­śā­nā­ma­nyo­nyā­nu­pra­ve­śaḥ au­dā­ri­ka­tai­ja­sa­kā­rma­ṇa­śa­rī­ra­no­ka­rma­ba­ndha­śca­tu­rthaḥ | TARVV-MK 488,10anena vidhinā vai­kri­yi­ka­vai­kri­yi­ka­śa­rī­ra­no­ka­rma­ba­ndhaḥ vai­kri­yi­ka­tai­ja­sa­śa­rī­ra­no­ka­rma­ba­ndhaḥ vai­kri­yi­ka- TARVV-MK 488,11kā­rma­ṇa­śa­rī­ra­no­ka­rma­ba­ndhaḥ vai­kri­yi­ka­tai­ja­sa­kā­rma­ṇa­śa­rī­ra­no­ka­rma­ba­ndhaḥ | ā­hā­ra­kā­hā­ra­ka­śa­rī­ra­no- TARVV-MK 488,12ka­rma­ba­ndhaḥ ā­hā­ra­ka­tai­ja­sa­śa­rī­ra­no­ka­rma­ba­ndhaḥ ā­hā­ra­ka­kā­rma­ṇa­śa­rī­ra­no­ka­rma­ba­ndhaḥ ā­hā­ra­ka­tai­ja­sa- TARVV-MK 488,13kā­rma­ṇa­śa­rī­ra­no­ka­rma­ba­ndhaḥ | tai­ja­sa­tai­ja­sa­śa­rī­ra­no­ka­rma­ba­ndhaḥ tai­ja­sa­kā­rma­ṇa­śa­rī­ra­no­ka­rma­ba­ndhaḥ | kārmaṇa- TARVV-MK 488,14kā­rma­ṇa­śa­rī­ra­no­ka­rma­ba­ndha­śca yojyaḥ | śa­rī­ri­ba­ndho dvedhā — a­nā­di­rā­di­māṃ­śca | a­ṣṭa­jī­va­ma­dhya­pra­de­śā­nā- TARVV-MK 488,15mu­pa­rya­dha­śca­tu­rṇāṃ ru­ca­ka­va­da­va­sthi­tā­nāṃ sa­rva­kā­la­ma­nyo­nyā­pa­ri­tyā­gā­t anādibandhaḥ | i­ta­re­ṣāṃ prade- TARVV-MK 488,16śānāṃ ka­rma­ni­mi­tta­saṃ­ha­ra­ṇa­vi­sa­rpa­ṇa­sva­bhā­va­tvā­dā­di­mā­n | a­tha­vā­, yathā kro­dha­pa­ri­ṇa­ta ātmaiva krodhaḥ TARVV-MK 488,17tathā ta­ptā­yaḥ­pi­ṇḍa­va­t śa­rī­re­ṇa saha bandhaṃ pra­tyā­tma­naḥ e­ka­tvā­dā­tmai­va śa­rī­ra­mi­ti vya­pa­de­śā­t TARVV-MK 488,18pūrvoktāḥ pa­ñca­da­śa vikalpāḥ śa­rī­ri­vi­ṣa­ya­tve­na yojyāḥ | au­dā­ri­kā­di­śa­rī­ra­bhe­dā­rpa­ṇā­t prāguktā TARVV-MK 488,19vikalpāḥ | TARVV-MK 488,20atrāha — ka­rma­no­ka­rma­ṇoḥ kaḥ pra­ti­vi­śe­ṣa iti ? ucyate — ā­tma­pa­ri­ṇā­me­na yo­ga­bhā­va- TARVV-MK 488,21la­kṣa­ṇe­na kriyata iti karma | ta­dā­tma­no­'­sva­ta­ntrī­ka­ra­ṇe mū­la­kā­ra­ṇa­m | ta­du­da­yā­pā­di­taḥ pu­dga­la­pa­ri­ṇā­ma TARVV-MK 488,22ātmanaḥ su­kha­duḥ­kha­ba­lā­dhā­na­he­tuḥ au­dā­ri­ka­śa­rī­rā­diḥ ī­ṣa­tka­rma no­ka­rme­tyu­cya­te | kiñca, sthitibhe- TARVV-MK 488,23dādbhedaḥ | karmaṇāṃ sthi­ti­ru­tta­ra­tra vakṣyate | no­ka­rma­ṇāṃ sthi­ti­ru­cya­te — au­dā­ri­ka­vai­kri­yi­ka­śa­rī­ra­yoḥ TARVV-MK 488,24svā­yuḥ­pra­mā­ṇa­sthi­ti­rni­ṣe­kaḥ | ta­trau­dā­ri­ka­śa­rī­ra­sya tri­pa­lyo­pa­mā sthitiḥ, ya­smā­de­ka­sa­ma­yā­dā­ra­bhya ā- TARVV-MK 488,25tri­pa­lyo­pa­ma­sa­mā­pte­ra­va­sthā­na­m | vai­kri­yi­ka­śa­rī­ra­sya tra­ya­striṃ­śa­tsā­ga­ro­pa­mā sthitiḥ, ya­smā­de­ka­sa­ma­ya- TARVV-MK 488,26ni­ṣe­kā­dā­ra­bhya tra­ya­striṃ­śa­tsā­ga­ro­pa­mā­ntya­sa­ma­yā­va­sthā­na­m | ā­hā­ra­ka­śa­rī­ra­sya a­nta­rmu­hū­rta­pa­ri­mā­ṇā TARVV-MK 488,27sthitiḥ | tai­ja­sa­śa­rī­ra­sya ṣa­ṭṣa­ṣṭi­sā­ga­ro­pa­mā sthitiḥ | kā­rma­ṇa­śa­rī­ra­sya ka­rma­sthi­tiḥ jñā­nā­va­ra­ṇā­dya- TARVV-MK 488,28ne­ka­ka­rma­sthi­ti­saṃ­bha­ve­'­pyā­tmī­yai­va ka­rma­sthi­ti­rgrā­hyā | au­dā­ri­ka­vai­kri­yi­ka­tai­ja­sa­kā­rma­ṇa­śa­rī­ra­ka­rma­ṇā- TARVV-MK 488,29me­kai­ka­sya viṃ­śa­ti­sā­ga­ro­pa­ma­ko­ṭī­ko­ṭyaḥ sthitiḥ | ā­hā­ra­ka­śa­rī­ra­ka­rma­ṇo­'­ntaḥ­ko­ṭī­ko­ṭyaḥ sthitiḥ | TARV-MK 5.24.10saukṣmyaṃ dvi­vi­dha­m a­ntya­mā­pe­kṣi­kaṃ ca | TARVV-MK 488,30 saukṣmyaṃ dvividhaṃ ve­di­ta­vya­m | kutaḥ ? antyam TARVV-MK 488,31ā­pe­kṣi­kaṃ ceti | ta­trā­'­ntyaṃ pa­ra­mā­ṇū­nā­m | ā­pe­kṣi­kaṃ bi­lvā­ma­la­ka­ba­da­rā­dī­nā­m | TARV-MK 5.24.11tathā sthaulyam | TARVV-MK 488,32 tenaiva pra­kā­re­ṇā­ntya­m ā­pe­kṣi­kaṃ ceti dvividhaṃ sthau­lya­ma­va­ga­nta­vya­m | TARVV-MK 488,33tatrāntyaṃ sthaulyaṃ ja­ga­dvdyā­pi­ni ma­hā­ska­ndhe | ā­pe­kṣi­kaṃ ba­da­rā­ma­la­ka­bi­lva­tā­lā­di­ṣu | TARV-MK 5.24.12saṃsthānaṃ dvedhā — i­tthaṃ­la­kṣa­ṇa­m a­ni­tthaṃ­la­kṣa­ṇaṃ ca | TARVV-MK 488,34 saṃ­sthā­na­mā­kṛ­ti­rdve­dhā bhidyate — itthaṃ- TARVV-MK 488,35la­kṣa­ṇa­m­, a­ni­tthaṃ­la­kṣa­ṇaṃ ceti | TARV-MK 5.24.13vṛ­tta­trya­sra­ca­tu­ra­srā­ya­ta­pa­ri­ma­ṇḍa­lā­di i­ttha­ma­to­'­nya­da­ni­ttha­m | TARVV-MK 488,36 vṛttaṃ tryasraṃ ca­tu­ra­sra­mā­ya­taṃ TARVV-MK 489,01pa­ri­ma­ṇḍa­la­mi­tye­va­mā­di saṃ­sthā­na­mi­tthaṃ­la­kṣa­ṇa­m | a­to­'­nya­nme­ghā­dī­nāṃ saṃ­sthā­na­m a­ne­ka­vi­dha­m ittha- TARVV-MK 489,02mi­da­mi­ti ni­rū­pa­ṇā­bhā­vā­t a­ni­tthaṃ­la­kṣa­ṇa­m | TARV-MK 5.24.14bhedaḥ ṣo­ḍho­tka­ra­cū­rṇa­kha­ṇḍa­cū­rṇi­kā­pra­ta­rā­ṇu­ca­ṭa­na­vi­ka­lpā­t | TARVV-MK 489,03 bhedaḥ ṣoḍhā bhidyate | TARVV-MK 489,04kutaḥ ? u­tka­rā­di­vi­ka­lpā­t | ta­tro­tka­raḥ kā­ṣṭhā­dī­nāṃ ka­ra­pa­trā­di­bhi­ru­tka­ra­ṇa­m | cūrṇo ya­va­go­dhū­mā- TARVV-MK 489,05dīnāṃ sa­ktu­ka­ṇi­kā­diḥ | khaṇḍo gha­ṭā­dī­nāṃ ka­pā­la­śa­rka­rā­diḥ | cūrṇikā mā­ṣa­mu­dgā­dī­nā­m | pra­ta­ro­'- TARVV-MK 489,06bhra­pa­ṭa­lā­dī­nā­m | a­ṇu­ca­ṭa­naṃ ta­ptā­yaḥ­pi­ṇḍā­di­ṣva­yo­gha­nā­di­bhi­ra­bhi­ha­nya­mā­ne­ṣu sphu­li­ṅga­ni­rga­maḥ | TARV-MK 5.24.15tamo dṛ­ṣṭi­pra­ti­ba­ndha­kā­ra­ṇa­m | TARVV-MK 489,07 dṛṣṭeḥ pra­ti­ba­ndha­kaṃ vastu tama iti vya­pa­di­śya­te | ya­da­pa­ha­ra­n TARVV-MK 489,08pradīpaḥ pra­kā­śa­ko bhavati | TARV-MK 5.24.16chāyā pra­kā­śā­va­ra­ṇa­ni­mi­ttā | TARVV-MK 489,09 pra­kā­śā­va­ra­ṇaṃ śa­rī­rā­di yasyā nimittaṃ bhavati sā chāyā | TARV-MK 5.24.17sā dvedhā ta­dva­rṇā­di­vi­kā­ra — prati­bi­mba­mā­tra­gra­ha­ṇa­vi­ka­lpā­t | TARVV-MK 489,10 sā chāyā dvedhā vyavati- TARVV-MK 489,11ṣṭhate | kutaḥ ? ta­dva­rṇā­di­vi­kā­rā­t prati­bi­mba­mā­tra­gra­ha­ṇā­cca | ā­da­rśa­ta­lā­di­ṣu pra­sa­nna­dra­vye­ṣu mukhādi- TARVV-MK 489,12cchāyā ta­dva­rṇā­di­pa­ri­ṇa­tā u­pa­la­bhya­te | i­ta­ra­tra prati­bi­mba­mā­tra­me­va | TARVV-MK 489,13atrāha — vi­pa­rī­tagrahaṇaṃ kutaḥ, prā­ṅmu­kha­sya pra­tya­ṅmu­khā chāyā dṛśyate iti ? pra­sa­nna­dra­vya- TARVV-MK 489,14pa­ri­ṇā­ma­vi­śe­ṣā­dbha­va­ti | atra codyate — nā­da­rśa­ta­lā­di­cchā­yā­sa­dbhā­vaḥ | kiṃ tarhi ? ‘­na­ya­na­ni­rga­te­na TARVV-MK 489,15raśminā gha­na­dra­vyā­t pra­ti­ha­ta­ni­vṛ­tte­na sva­mu­kha­syai­va gra­ha­ṇa­m­’ iti; ta­da­yu­kta­m­; vi­pa­ryā­sa­gra­ha­ṇā­bhā­va- TARVV-MK 489,16pra­sa­ṅgā­t­, ku­ḍyā­di­ṣu a­ti­pra­sa­ṅgā­t­, gra­ha­ṇa­śa­ktya­bhā­vā­cca | vi­pa­ryā­sa­gra­ha­ṇā­bhā­va­pra­sa­ṅga­stā­va­t TARVV-MK 489,17yadi pra­ti­ni­vṛ­tte­na na­ya­na­ra­śmi­nā sva­śa­rī­ra­syai­va grahaṇaṃ prā­ṅmu­kha­sya prāṅmukha­mi­tye­va grahaṇaṃ syāt, TARVV-MK 489,18vi­pa­ryā­sa­he­tva­bhā­vā­t | ku­ḍyā­di­ṣu cā­ti­pra­sa­ṅgaḥ syāt, na­ya­na­ra­śmeḥ pra­ti­ghā­ta­sya tatrāpi sa­dbhā­vā­t | TARVV-MK 489,19nāpyasau na­ya­na­ra­śmiḥ śa­rī­rā­nni­ṣkrā­ntaḥ ma­na­sā­'­na­dhi­ṣṭhi­to grahītuṃ śaknoti | TARV-MK 5.24.18ātapa u­ṣṇa­pra­kā­śa­la­kṣa­ṇaḥ | TARVV-MK 489,20 ātapa ā­di­tya­ni­mi­tta u­ṣṇa­pra­kā­śa­la­kṣa­ṇaḥ pu­dga­la­pa­ri­ṇā­maḥ | TARV-MK 5.24.19u­dyo­ta­śca­ndra­ma­ṇi­kha­dyo­tā­di­vi­ṣa­yaḥ | TARVV-MK 489,21 ca­ndra­ma­ṇi­kha­dyo­tā­dī­nāṃ prakāśa udyota udyate | TARV-MK 5.24.20kri­yo­pa­saṃ­khyā­naṃ pu­dga­la­pa­ri­ṇā­mā­di­ti cet; na; dha­rmā­dha­rmā­kā­śā­nāṃ kri­yā­pra­ti­ṣe­dhā­saṃ­ba­ndhe- no­kta­tvā­t | TARVV-MK 489,23 syā­de­ta­t — kriyā u­pa­saṃ­khyā­ta­vyā | kutaḥ ? pu­dga­la­pa­ri­ṇā­mā­di­ti­; tanna; kiṃ TARVV-MK 489,24kā­ra­ṇa­m ? dha­rmā­dha­rmā­kā­śā­nāṃ kri­yā­pra­ti­ṣe­dha­saṃ­ba­ndhe­no­kta­tvā­t | TARV-MK 5.24.21kā­la­syā­pi kri­yā­va­ttva­pra­sa­ṅga iti cet; na; pū­rva­trā­na­bhi­dhā­nā­t | TARVV-MK 489,25 syā­nma­ta­m — yadi TARVV-MK 489,26dha­rmā­dha­rmā­kā­śā­nāṃ kri­yā­pa­ri­ṇā­ma­pra­ti­ṣe­dhā­t sā­ma­rthyā­t pu­dga­lā­nāṃ kri­yā­va­ttva­ma­va­sī­ya­te­, nanu TARVV-MK 489,27kā­la­syā­pi kri­yā­va­ttvaṃ pra­sa­jya­ta iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pūrvatra a­na­bhi­dhā­nā­t “a­jī­va­kā­yā dharmā- TARVV-MK 489,28dha­rmā­kā­śa­pu­dga­lāḥ­” ityatra | tatra hi pāṭhe “ā ā­kā­śā­de­ka­dra­vyā­ṇi­, ni­ṣkri­yā­ṇi­” TARVV-MK 489,29 ityataḥ kālasya ba­hi­rbhā­vā­t pu­dga­la­va­t kri­yā­va­ttvaṃ bhavet | a­tha­vā­, pū­rva­trā­na­bhi- TARVV-MK 489,30dhānāt | kva ? dravyāṇi jīvāḥ kā­la­śce­ti | yadi kālasya kri­yā­va­ttva­mi­ṣṭaṃ bhavet tatra pa­ṭhye­ta­, TARVV-MK 489,31tathā sati “­jī­vā­śca­” iti ca­śa­bdā­ka­ra­ṇā­t la­ghu­sū­traṃ syāt, punaḥ ‘­kā­la­śca­’ ityava- TARVV-MK 490,01canācca | a­na­nta­sa­ma­yā­rthaṃ punaḥ ‘­kā­la­śca­’ iti ka­rta­vya­mi­ti cet; na; ā­kā­śa­syā­na­ntāḥ kālasya ceti TARVV-MK 490,02si­ddha­tvā­t | evaṃ la­ghī­ya­sā nyāyena siddhe ya­du­tta­ra­tra videśe “­kā­la­śca­” iti TARVV-MK 490,03vacanaṃ tena jñāyate nāsti kālasya kri­yā­va­ttva­mi­ti | tacca ni­ṣkri­ya­tvaṃ pa­ri­spa­ndā­tmi­kāṃ kriyāṃ pratyava- TARVV-MK 490,04se­ya­m­, na cā­styā­di­kri­yāṃ prati | ta­smā­da­nā­di­pā­ri­ṇā­mi­kā­styā­di­kri­yā­dra­vyā­rthā­de­śā­t syāt TARVV-MK 490,05kri­yā­vā­n kālaḥ | de­śā­nta­ra­prā­pa­ṇa­sa­ma­rtha­pa­ri­spa­nda­kri­yā­vi­śe­ṣa­pa­ri­ṇā­mā­bhā­vā­de­śā­cca syā­nni­ṣkri­yaḥ | TARV-MK 5.24.21asā da­śa­pra­kā­rā pra­yo­ga­ba­ndhā­bhā­va­cche­dā­bhi­ghā­tā­va­gā­hana­gu­ru­la­ghu­saṃ­cā­ra­saṃ­yo­ga­sva­bhā­va­ni­mi- tta­bhe­dā­t | TARVV-MK 490,07 saiṣā kriyā da­śa­pra­kā­rā ve­di­ta­vyā | kutaḥ pra­yo­gā­di­ni­mi­tta­bhe­dā­t­, tadyathā iṣvera- TARVV-MK 490,08ṇḍa­bī­ja­mṛ­da­ṅga­śa­bda­ja­tu­go­la­ka­nau­dra­vya­pā­ṣā­ṇā­lā­bū su­rā­ja­la­da­mā­ru­tā­dī­nā­m | i­ṣu­ca­kra­ka­ṇa­yā­dī­nāṃ TARVV-MK 490,09pra­yo­ga­ga­tiḥ | era­ṇḍa­ti­ndu­ka­bī­jā­nāṃ ba­ndhā­bhā­va­ga­tiḥ | mṛ­da­ṅga­bhe­rī­śa­ṅkhā­di­śa­bda­pu­dga­lā­nāṃ chinnānāṃ TARVV-MK 490,10gatiḥ che­da­ga­tiḥ | ja­tu­go­la­ka­ka­ndu­dā­ru­pi­ṇḍā­dī­nā­m a­bhi­ghā­ta­ga­tiḥ | nau­dra­vya­po­ta­kā­dī­nā­m a­va­gā­ha- TARVV-MK 490,11nagatiḥ | pā­ṣā­ṇā­yaḥ­sphā­lā­nāṃ gu­ru­ga­tiḥ | a­lā­bū­dru­tā­rka­tū­lā­dī­nāṃ la­ghu­ga­tiḥ | su­rā­sau­vī­ra­kā­dī­nāṃ TARVV-MK 490,12saṃ­cā­ra­ga­tiḥ | ja­la­da­ra­tha­mu­śa­lā­dī­nāṃ vā­yu­vā­ji­ha­styā­dī­nāṃ saṃ­yo­ga­ni­mi­ttā saṃ­yo­ga­ga­tiḥ | māruta- TARVV-MK 490,13pā­va­ka­pa­ra­mā­ṇu­si­ddha­jyo­ti­ṣkā­dī­nāṃ sva­bhā­va­ga­tiḥ | vāyoḥ ke­va­la­sya ti­rya­gga­tiḥ | bha­strā­di­yo­gā­da- TARVV-MK 490,14niyatā gatiḥ | a­gne­rū­rdhva­ga­tiḥ kā­ra­ṇa­va­śā­ddi­ga­nta­ra­ga­tiḥ | pa­ra­mā­ṇo­ra­ni­ya­tā | si­ddhya­tā­mū­rdhva- TARVV-MK 490,15ga­ti­re­va | jyotiṣāṃ ni­tya­bhra­ma­ṇaṃ nṛloke | TARV-MK 5.24.22ma­tva­rthī­ya­pra­yo­gā­da­nya­tvaṃ śa­bdā­dī­nāṃ da­ṇḍa­va­di­ti cet; na; a­ne­kā­ntā­t | TARVV-MK 490,16 syā­nma­ta­m- TARVV-MK 490,17yathā anyatve sati saṃbandhe ma­tva­rthī­yo dṛśyate daṇḍī de­va­da­tta iti, tathā atrāpi ma­tva­rthī­ya­da­rśa­nā­t TARVV-MK 490,18śa­bdā­dī­nā­ma­nya­tvaṃ ta­dva­dbhyo­'­nu­mī­ya­ta iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­ne­kā­ntā­t | a­na­nya­tve­'­pi loke TARVV-MK 490,19ma­tva­rthī­yo dṛśyate — sā­ra­vā­n stambhaḥ ā­tma­vā­n puruṣaḥ iti | TARV-MK 5.24.23ka­tha­ñci­t a­nya­tvo­pa­pa­tte­śca | TARVV-MK 490,20 śa­bdā­dī­nāṃ pu­dga­le­bhyaḥ bhe­dā­rthā­de­śā­t syā­da­nya­tva­m | TARVV-MK 490,21śa­bdā­di­pa­ri­ṇā­me ca ta­ptā­yaḥ­pi­ṇḍa­va­t tā­dā­tmyā­de­śā­t syā­da­na­nya­tva­m | TARVV-MK 490,22atrāha — yadi spa­rśā­da­ya­śca śa­bdā­da­ya­śca pu­dga­la­pa­ri­ṇā­māḥ ki­ma­rtha­me­ṣāṃ pṛ­tha­ggra­ha­ṇaṃ nanu eka eva TARVV-MK 490,23yogaḥ kartavyaḥ iti ? a­tro­cya­te — TARV-MK 5.24.24pṛ­tha­ggra­ha­ṇaṃ ke­ṣā­ñci­du­bha­ya­pa­ryā­ya­jñāpa­nā­rtha­m | TARVV-MK 490,24 spa­rśā­da­yaḥ pa­ra­mā­ṇū­nāṃ skandhānāṃ ca TARVV-MK 490,25bhavanti śa­bdā­da­ya­stu ska­ndhā­nā­me­va vya­kti­rū­pe­ṇa bhavanti sau­kṣmya­va­rjyā i­tye­ta­sya vi­śe­ṣa­sya prati- TARVV-MK 490,26pattyarthaṃ pṛ­ya­gyo­ga­ka­ra­ṇa­m | saukṣmyaṃ tu a­ntya­ma­ṇu­ṣve­va­, ā­pe­kṣi­kaṃ skandheṣu | yadyevaṃ sau­kṣmya­gra­ha­ṇaṃ TARVV-MK 490,27pū­rva­sū­tra eva ka­rta­vya­m ? iha karaṇaṃ sthau­lya­pra­ti­pa­kṣa­pra­ti­pa­ttya­rtha­m | TARV-MK 5.24.25spa­rśā­dī­nā­me­ka­jā­tī­ya­pa­ri­ṇā­ma­khyā­pa­nā­rthaṃ ca | TARVV-MK 490,28 spa­rśā­dī­nāṃ guṇānāṃ pa­ri­ṇā­ma e­ka­jā­tī­ya TARVV-MK 490,29i­tye­ta­syā­rtha­sya khyā­pa­nā­rthaṃ ca kriyate pṛ­tha­kgra­ha­ṇa­m | tadyathā — sparśa eko guṇaḥ kā­ṭhi­nya­la­kṣa­ṇaḥ TARVV-MK 490,30sva­jā­tya­pa­ri­tyā­ge­na pū­rvo­tta­ra­sva­ga­ta­bhe­da­ni­ro­dho­pa­ja­na­na­sa­nta­tyā va­rta­nā­t­, dvi­tri­ca­tuḥ­saṃ­khye­yā­'­saṃ­khye­yā- TARVV-MK 490,31na­nta­gu­ṇa­ka­ṭhi­na­spa­rśa­pa­ryā­yai­re­va pa­ri­ṇa­ma­te na mṛ­du­gu­ru­la­dhvā­di­spa­rśaiḥ | evaṃ mṛ­dvā­da­yo­'­pi yojyāḥ | rasaśca TARVV-MK 490,32tikta eka eva guṇaḥ ra­sa­jā­ti­ma­ja­ha­n pū­rva­va­nnā­śo­tpā­dā­va­nu­bha­va­n dvi­tri­ca­tuḥ­saṃ­khye­yā­'­saṃ­khye­yā­na­nta- TARVV-MK 490,33gu­ṇa­ti­kta­ra­sai­re­va pa­ri­ṇa­ma­te na ka­ṭu­kā­di­ra­saiḥ | evaṃ ka­ṭu­kā­da­yo ve­di­ta­vyāḥ | gandhaśca su­ra­bhi­re­ko guṇaḥ TARVV-MK 490,34sva­jā­ti­ma­ja­ha­npū­rva­va­ddvyā­di­gu­ṇa­su­ra­bhi­ga­ndha­pa­ryā­yai­re­va pa­ri­ṇa­ma­te nā­su­ra­bhi­ga­ndhaiḥ | e­va­ma­su­ra­bhi­ga­ndho TARVV-MK 490,35vācyaḥ | varṇaśca śukla eko guṇaḥ sva­jā­tya­pa­ri­tyā­ge­na pū­rva­va­ddvyā­di­śu­kla­va­rṇai­re­va pa­ri­ṇa­ma­te na nīlā- TARVV-MK 491,01dibhiḥ | evaṃ nī­lā­da­yo­'­pi ca netavyāḥ | atha yadā ka­ṭhi­na­spa­rśo mṛ­du­spa­rśe­na­, gu­ru­rla­ghu­nā­, snigdho TARVV-MK 491,02rū­kṣe­ṇa­, śīta uṣṇena pa­ri­ṇa­ma­te­, tiktaśca ka­ṭu­kā­di­bhiḥ­, su­ra­bhi­śce­ta­re­ṇa­, śuklaśca kṛ­ṣṇā­di­bhiḥ­, TARVV-MK 491,03itare cai­ta­raiḥ­, saṃyoge ca gu­ṇā­nta­rai­sta­dā katham ? tatrāpi ka­ṭhi­na­spa­rśaḥ spa­rśa­jā­ti­ma­ja­ha­n mṛ­du­spa­rśe­nai­va TARVV-MK 491,04vi­nā­śo­tpā­dau a­nu­bha­va­n pa­ri­ṇa­ma­te ne­ta­raiḥ­, e­va­mi­ta­ra­trā­pi yojyam | TARV-MK 5.24.26no­da­nā­bhi­ghā­tā­dyu­pa­saṃ­khyā­na­mi­ti cet; na; ca­śa­bda­sye­ṣṭa­sa­mu­cca­yā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 491,05 syā­nma­ta­m — TARVV-MK 491,06no­da­nā­bhi­ghā­tā­da­yaḥ pu­dga­la­pa­ri­ṇā­māḥ santi te­pā­ma­tro­pa­saṃ­khyā­naṃ ka­rta­vya­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 491,07ca­śa­bda­sye­ṣṭa­sa­mu­cca­yā­rtha­tvā­t | ye pu­dga­la­pa­ri­ṇā­mā āgame iṣṭāḥ te­ṣā­mi­ha ca­śa­bde­na sa­mu­cca­yaḥ kriyate | TARVV-MK 491,08atrāha — ya­dye­va­ma­rthaṃ pṛ­tha­gyo­ga­ka­ra­ṇa­m­, ucyatāṃ ke spa­rśā­di­pa­ri­ṇā­māḥ pu­dga­lāḥ­, ke vā tadu- TARVV-MK 491,09bha­ya­bhā­jaḥ iti ? a­tro­cya­te — TA-MK 5.25 aṇavaḥ skandhāśca || TARV-MK 5.25.1pra­de­śa­mā­tra­bhā­vi­spa­rśā­di­pa­ryā­ya­pra­sa­va­sā­ma­rthye­nā­ṇya­nte śabdyante i­tya­ṇa­vaḥ | TARVV-MK 491,11 pra­de­śa­mā­tra- TARVV-MK 491,12bhāvibhiḥ spa­rśā­di­bhiḥ gu­ṇai­ssa­ta­taṃ pa­ri­ṇa­ma­nta ityevaṃ aṇyante śabdyante ye te aṇavaḥ | saukṣmyā- TARVV-MK 491,13dā­tmā­da­yaḥ ā­tma­ma­dhyā ā­tmā­ntā­śca | uktaṃ ca — TARVV-MK 491,14“­a­ntā­di a­nta­ma­jjhaṃ antantaṃ ṇeva iṃdie gejjhaṃ | TARVV-MK 491,15jaṃ davvaṃ a­vi­bhā­gī taṃ pa­ra­mā­ṇuṃ vi­jā­ṇī­hi || ” TARV-MK 5.25.2sthau­lyā­dgra­ha­ṇa­ni­kṣe­pa­ṇā­di­vyā­pā­rā­ska­ndanātskandhāḥ | TARVV-MK 491,16 sthau­lya­bhā­ve­na gra­ha­ṇa­ni- TARVV-MK 491,17kṣe­pa­ṇā­di­vyā­pā­rā­ska­ndanāt skandhā iti saṃ­jñā­ya­nte | rūḍhau kriyā kvacit satī u­pa­la­kṣa­ṇa­tve­nā- TARVV-MK 491,18śritā iti gra­ha­ṇā­di­vyā­pā­rā­'­yo­gye­pva­pi dvya­ṇu­kā­di­pu skandhākhyā vartate | TARV-MK 5.25.3u­bha­ya­tra jā­tya­pe­kṣaṃ ba­hu­va­ca­na­m | TARVV-MK 491,19 a­na­nta­bhe­dā api pudgalā a­ṇu­jā­tyā ska­ndha­jā­tyā ca TARVV-MK 491,20dvai­vi­dhya­mā­pa­dya­mā­nāḥ sarve gṛhyanta iti ta­jjā­tyā­dhā­rā­na­nta­bhe­da­saṃ­sū­ca­nā­rthaṃ ba­hu­va­ca­naṃ kriyate | TARV-MK 5.25.4a­ṇu­ska­ndhā ityastu la­ghu­tvā­di­ti cet; na; u­bha­ya­sū­tra­saṃ­ba­ndhā­rtha­tvā­t bhe­da­ka­ra­ṇa­sya | TARVV-MK 491,22syā­nma­ta­m — ‘­a­ṇa­vaḥ skandhā a­ṇu­ska­ndhāḥ­’ iti vṛ­tti­ka­ra­ṇa­mi­ha yuktaṃ la­ghu­tvā­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 491,23u­bha­ya­sū­tra­saṃ­ba­ndhā­rtha­tvā­t bhe­da­ka­ra­ṇa­sya — spa­rśa­ra­sa­ga­ndha­va­rṇa­va­nto­'­ṇa­vaḥ­, śa­bda­ba­ndha­sau­kṣmya­sthau­lya- TARVV-MK 491,24saṃ­sthā­na­bhe­da­ta­ma­śchā­yā­ta­po­dyo­ta­va­nta­śca skandhā iti | vṛttau punaḥ satyāṃ sa­mu­dā­ya­syā­rtha­va­ttvā­t TARVV-MK 491,25a­va­ya­vā­rthā­bhā­vā­t bhe­de­nā­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ kartuṃ na śakyaḥ | TARV-MK 5.25.5kā­ra­ṇa­me­va ta­da­ntya­mi­tya­sa­mī­kṣi­tā­bhi­dhā­na­m­; ka­tha­ñci­t kā­rya­tvā­t | TARVV-MK 491,26 “­kā­ra­ṇa­me­va ta­da­ntya­m­” TARVV-MK 491,27iti kecit ka­tha­ya­nti pa­ra­mā­ṇu­m­; ta­da­sa­mī­kṣi­tā­bhi­dhā­na­m­; kutaḥ ? ka­tha­ñci­t TARVV-MK 491,28kā­rya­tvā­t | pa­ra­mā­ṇu­rhi ke­na­ci­t pra­kā­re­ṇa kāryaḥ “­bhe­dā­da­ṇuḥ­” iti va­kṣya­mā­ṇa­tvā­t | TARV-MK 5.25.6a­vi­ro­dha iti cet; na; e­va­śa­bde­nā­'­va­dhā­ra­ṇā­t | TARVV-MK 491,29 syā­de­ta­t — ka­tha­ñci­t kā­rya­tvo­pa­pa­ttau TARVV-MK 491,30kā­ra­ṇa­tva­sya a­pra­ti­pe­dhā­t a­vi­ro­dha iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? e­va­śa­bde­nā­va­dhā­ra­ṇā­t | yata eva- TARVV-MK 491,31kā­ra­ka­ra­ṇaṃ ta­to­'­nya­trā­va­dhā­ra­ṇa­mi­ti kā­ra­ṇa­me­va pa­ra­mā­ṇu­rna kā­rya­mi­ti kā­rya­tva­ni­ṣe­dhā­t | TARV-MK 5.25.7nitya iti cāyuktaṃ sne­hā­di­bhā­ve­nā­ni­tya­tvā­t | TARVV-MK 491,32 nityaḥ pa­ra­mā­ṇuḥ iti etacca va­ca­na­ma- TARVV-MK 491,33yuktam | kutaḥ ? sno­hā­di­bhā­ve­na a­ni­tya­tvā­t | sne­hā­da­yo hi guṇāḥ pa­ra­mā­ṇau prā­du­rbha­va­nti viyanti TARVV-MK 491,34cca, ta­ta­sta­tpū­rva­ka­ma­syā­ni­tya­tva­mi­ti | TARV-MK 5.25.8a­nā­di­pa­ra­mā­ṇva­va­stha­mi­ti cet; na; ta­tkā­ryā­bhā­vā­t | TARVV-MK 492,01 syā­nma­ta­m — a­nā­dya­ṇu­tvā­va­sthaḥ TARVV-MK 492,02pa­ra­mā­ṇu­ra­sti sa dvya­ṇu­kā­di­kā­rya­he­tu­tvā­t kā­ra­ṇa­me­va na kāryam | na hi asau bhe­dā­du­tpa­dya­ta iti; TARVV-MK 492,03tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ta­tkā­ryā­bhā­vā­t | na hi ta­syā­nā­di­pā­ri­ṇā­mi­kā­ṇva­va­stha­sya kā­rya­ma­sti­, tatsva- TARVV-MK 492,04bhā­vā­vi­ni­vṛ­tteḥ | sati ca kārye ta­dbhe­dā­da­ṇu­ri­ti kā­rya­tva­si­ddhiḥ | tataḥ kā­rya­syā­bhā­vā­t kā­ra­ṇa­mi­ti TARVV-MK 492,05vya­pa­de­śa­śca no­pa­pa­dya­te | nahi asati putre asti pi­tṛ­vya­pa­de­śa iti | TARV-MK 5.25.9chāyādi ta­tkā­rya­mi­ti cet; na; ska­ndha­ni­mi­tta­tvā­t | TARVV-MK 492,06 yadi chāyādi kā­rya­ma­nā­di­pa­ra­mā- TARVV-MK 492,07ṇoriti ka­lpya­te­; tadapi no­pa­pa­dya­te­; kutaḥ ? ska­ndha­ni­mi­tta­tvā­t | a­na­ntā­na­nta­pra­de­śa­ska­ndhā­ra­bdhaṃ TARVV-MK 492,08chāyādi nā­nā­di­pa­ra­mā­ṇu­kā­rya­m | TARV-MK 5.25.10pra­ti­jñā­mā­tra­mi­ti cet; na; cā­kṣu­ṣa­tvā­t | TARVV-MK 492,09 atha matam — pra­ti­jñā­mā­tra­me­ta­t ska­ndha­kā­ryaṃ TARVV-MK 492,10chāyādi nā­ṇu­kā­rya­mi­ti­; ta­ccā­yu­kta­m­; kutaḥ ? cā­kṣu­ṣa­tvā­t | cākṣuṣaṃ hi chāyādi a­cā­kṣu­ṣa­ma­ṇu- TARVV-MK 492,11kāryaṃ na bha­vi­tu­ma­rha­ti | na cā­nā­di­pa­ra­mā­ṇu­rnā­ma ka­ści­da­sti “­bhe­dā­da­ṇuḥ | ” iti va­ca­nā­t | TARV-MK 5.25.11ni­tya­va­ca­naṃ ta­da­rtha­mi­ti cet; na; tasyāpi sne­hā­di­vi­pa­ri­ṇā­mā­bhyu­pa­ga­mā­t | TARVV-MK 492,12 syānma- TARVV-MK 492,13tam — ni­tya­va­ca­na­ma­nā­di­pa­ra­mā­ṇva­rtha­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? tasyāpi sne­hā­di­vi­pa­ri­ṇā­mā­bhyu­pa­ga- TARVV-MK 492,14māt | na hi ni­ṣpa­ri­ṇā­maḥ ka­ści­da­rthā­'­sti | TARV-MK 5.25.12na­yā­pe­kṣa­mi­ti cet; yuktam | TARVV-MK 492,15 atha matam — “­kā­ra­ṇa­me­va tadantyaṃ nityaḥ” iti vacanaṃ TARVV-MK 492,16na­yā­pe­kṣa­m | dvya­ṇu­kā­di­va­t saṃ­ghā­ta­kā­ryā­bhā­vā­t kā­ra­ṇa­me­va­, dra­vyā­rtha­ta­yā vya­yo­da­yā­bhā­vā­t nityaḥ, TARVV-MK 492,17ityevaṃ sati yu­kta­m­, he­tu­vi­śe­ṣa­sā­ma­rthyā­rṣa­ṇe a­va­dhā­ra­ṇā­'­vi­ro­dhā­t­, dra­vyā­rtha­ta­yā­'­va­sthā­nā­cca | TARV-MK 5.25.13e­ka­ra­sa­va­rṇa­ga­ndho­'­ṇuḥ ni­ra­va­ya­va­tvā­t | TARVV-MK 492,18 e­ka­ra­saḥ e­ka­ga­ndha­śca pa­ra­mā­ṇu­rve­di­ta­vyaḥ | TARVV-MK 492,19kutaḥ ? ni­ra­va­ya­va­tvā­t | sā­va­ya­vā­nāṃ hi mā­tu­li­ṅgā­dī­nā­m a­ne­ka­ra­sa­tvaṃ dṛ­śya­te­, a­ne­ka­va­rṇa­tvaṃ ca TARVV-MK 492,20ma­yū­rā­dī­nā­m­, a­ne­ka­ga­ndha­tvaṃ cā­nu­le­pa­nā­dī­nāṃ ca | ni­ra­va­ya­va­ścā­ṇu­ra­ta e­ka­ra­sa­va­rṇa­ga­ndhaḥ | TARV-MK 5.25.14dvisparśo vi­ro­dhā­bhā­vā­t | TARVV-MK 492,21 dvi­spa­rśo­'­ṇu­ra­va­ga­nta­vyaḥ | kutaḥ ? vi­ro­dhā­bhā­vā­t | kau punaḥ TARVV-MK 492,22dvau sparśau ? śī­to­ṣṇa­spa­rśa­yo­ra­nya­ta­raḥ sni­gdha­rū­kṣa­yo­ra­nya­ta­ra­śca­, e­ka­pra­de­śa­tvā­t vi­ro­dhi­noḥ yu­ga­pa­da­na- TARVV-MK 492,23va­sthā­na­m | gu­ru­la­ghu­mṛ­du­ka­ṭhi­na­spa­rśā­nāṃ pa­ra­mā­ṇu­ṣva­bhā­vaḥ­, ska­ndha­vi­ṣa­ya­tvā­t | kathaṃ pu­na­ste­ṣā­ma­ṇū­nā- TARVV-MK 492,24ma­tya­nta­pa­ro­kṣā­ṇā­m a­sti­tva­va­sī­ya­ta iti cet ? ucyate — TARV-MK 5.25.15ta­da­sti­tvaṃ kā­rya­li­ṅga­tvā­t | TARVV-MK 492,25 te­ṣā­ma­ṇū­nā­ma­sti­tvaṃ kā­rya­li­ṅga­tvā­da­va­ga­nta­vya­m | kārya- TARVV-MK 492,26liṅgaṃ hi kā­ra­ṇa­m | nā­'­sa­tsu pa­ra­mā­ṇu­ṣu śa­rī­re­ndri­ya­ma­hā­bhū­tā­di­la­kṣa­ṇa­sya kāryasya prā­du­rbhā­va iti | TARV-MK 5.25.16a­ne­kā­ntaḥ kā­ra­ṇa­tvā­di­vi­ka­lpaḥ | TARVV-MK 492,27 aṇoḥ kā­ra­ṇa­tvā­di­vi­ka­lpo­'­ne­kā­nto yojyaḥ — syā- TARVV-MK 492,28tkāraṇaṃ syā­tkā­rya­mi­tyā­di | dvya­ṇu­kā­di­kā­rya­prā­du­rbhā­va­ni­mi­tta­tvā­t syā­tkā­ra­ṇa­ma­ṇuḥ­, bhe­dā­du­pa­jā­ya­ta TARVV-MK 492,29iti syā­tkā­rya­m­, sni­gdha­rū­kṣa­tvā­di­kā­rya­gu­ṇā­dhi­ka­ra­ṇā­dvā | tataḥ pu­na­rbhe­dā­bhā­vā­t syā­da­ntyaḥ­, pradeśa- TARVV-MK 492,30bhe­dā­bhā­ve­'­pi pu­na­ra­pi gu­ṇa­bhe­da­sa­dbhā­vā­t syānnāntyaḥ | sū­kṣma­pa­ri­ṇā­ma­sadbhā­va­tvā­t syā­tsū­kṣmaḥ­, sthūlakā- TARVV-MK 492,31rya­pra­bha­va­yo­ni­tvā­t syātsthūlaḥ | dra­vya­tā­'­pa­ri­tyā­gā­t syā­nni­tyaḥ­, ba­ndha­bhe­da­pa­ryā­yā­de­śā­t gu­ṇā­nta­ra- TARVV-MK 492,32sa­ṅkrā­nti­da­rśa­nā­cca syā­da­ni­tyaḥ | ni­ṣpra­de­śa­tva­pa­ryā­yā­rpa­ṇā­t syā­de­ka­ra­sa­va­rṇa­ga­ndho dvi­spa­rśa­śca­, aneka- TARVV-MK 493,01pra­de­śa­ska­ndha­pa­ri­ṇā­ma­śa­kti­yo­gā­t syā­da­ne­ka­ra­sā­diḥ | kā­rya­li­ṅge­nā­nu­mī­ya­mā­na­sa­dbhā­vā­de­śā­t syā- TARVV-MK 493,02tkā­rya­li­ṅgaḥ­, pra­tya­kṣa­jñā­na­go­ca­ra­tva­pa­ryā­yā­de­śā­t syānna kā­rya­li­ṅgaḥ | uktaṃ ca — TARVV-MK 493,03“­kā­ra­ṇa­me­vaṃ tadantyaṃ sūkṣmo nityaśca bhavati pa­ra­mā­ṇuḥ | TARVV-MK 493,04e­ka­ra­sa­ga­ndha­va­rṇo dvisparśaḥ kā­rya­li­ṅga­śca || ” TARVV-MK 493,05ke punaḥ skandhāḥ ? TARV-MK 5.25.17pa­ri­prā­pta­ba­ndha­pa­ri­ṇā­māḥ skandhāḥ | TARVV-MK 493,06 bandho va­kṣya­te­, taṃ pa­ri­prā­ptāḥ ye­'­ṇa­vaḥ te skandhā iti TARVV-MK 493,07vya­pa­de­śa­ma­rha­nti | te trividhāḥ — skandhāḥ ska­ndha­de­śāḥ ska­ndha­pra­de­śā­śce­ti | a­na­ntā­na­nta­pa­ra­mā­ṇu­ba­ndha- TARVV-MK 493,08viśeṣaḥ skandhaḥ | tadardhaṃ deśaḥ | ardhārdhaṃ pradeśaḥ | tadbhedāḥ pṛ­thi­vya­pte­jo­vā­ya­vaḥ spa­rśā­di­śa­bdā­di- TARVV-MK 493,09paryāyāḥ | pṛthivī tāvat gha­ṭā­di­la­kṣa­ṇā spa­rśā­di­śa­bdā­dyā­tmi­kā siddhā | a­mbho­'­pi ta­dvi­kā­ra­tvā­t TARVV-MK 493,10ta­dā­tma­ka­m­, sākṣāt ga­ndho­pa­la­bdhe­śca | ta­tsaṃ­yo­gi­nāṃ pā­rthi­va­dra­vyā­ṇāṃ gandhaḥ tadguṇa i­vo­pa­la­bhya­ta TARVV-MK 493,11iti cet; na; sā­dhya­tvā­t | tadvi­yo­ga­kā­lā­da­rśa­nā­t ta­da­vi­nā­bhā­vā­cca tadguṇa eveti niścayaḥ TARVV-MK 493,12kartavyaḥ — ga­ndha­va­da­mbhaḥ ra­sa­va­ttvā­t ā­mra­pha­la­va­t | tathā te­jo­'­pi spa­rśā­di­śa­bdā­di­sva­bhā­va­kaṃ tadvatkā- TARVV-MK 493,13ryatvāt gha­ṭa­va­t | spa­rśā­di­ma­tāṃ hi kā­ṣṭhā­dī­nāṃ kāryaṃ tejaḥ | kiñca, ta­tpa­ri­ṇā­mā­t | u­pa­yu­kta­sya hi TARVV-MK 493,14ā­hā­ra­sya spa­rśā­di­gu­ṇa­sya vā­ta­pi­tta­śle­ṣma­vi­pa­ri­ṇā­maḥ | pittaṃ ca ja­ṭha­rā­gniḥ­, tasmāt sparśādi- TARVV-MK 493,15mattejaḥ | tathā spa­rśā­di­śa­bdā­di­pa­ri­ṇā­mo vāyuḥ spa­rśa­va­ttvā­t gha­ṭā­di­va­t | kiñca, ta­tpa­ri­ṇā­mā­t | TARVV-MK 493,16u­pa­yu­kta­sya hi ā­hā­ra­sya spa­rśā­di­gu­ṇa­sya vā­ta­pi­tta­śle­ṣma­vi­pa­ri­ṇā­maḥ | vātaśca praṇādiḥ | tato TARVV-MK 493,17vā­yu­ra­pi spa­rśā­di­mā­n i­tya­va­se­yaḥ | TARVV-MK 493,18etena ‘­ca­tu­stri­dvye­ka­gu­ṇāḥ pṛ­thi­vyā­da­yaḥ pā­rthi­vā­di­jā­ti­bhi­nnāḥ­’ iti darśanaṃ pra­tyu­kta­m | TARVV-MK 493,19āha — kimeṣāṃ a­ṇu­ska­ndha­la­kṣa­ṇaḥ pa­ri­ṇā­mo­'­nā­diḥ­, uta ā­di­mā­n iti ? ucyate — sa TARVV-MK 493,20kha­lū­tpa­tti­ma­ttvā­dā­di­mā­n pra­ti­jñā­ya­te | ya­dye­va­ma­bhi­dhī­ya­tā­m — ka­smā­nni­mi­ttā­du­tpa­dya­nta iti | tatra TARVV-MK 493,21skandhānāṃ tā­va­du­tpa­tti­he­tu­pra­ti­pā­da­nā­rtha­mi­da­mu­cya­te — TA-MK 5.26 bhe­da­saṃ­ghā­te­bhya u­tpa­dya­nte || TARV-MK 5.26.1saṃ­ha­tā­nāṃ dvi­ta­ya­ni­mi­tta­va­śā­t vi­dā­ra­ṇaṃ bhedaḥ | TARVV-MK 493,23 bā­hyā­bhya­nta­ra­vi­pa­ri­ṇā­ma­kā­ra­ṇa­sa­nni­dhā­ne TARVV-MK 493,24sati saṃ­ha­tā­nāṃ skandhānāṃ vi­dā­ra­ṇaṃ nānātvaṃ bheda i­tyu­cya­te | TARV-MK 5.26.2vi­vi­ktā­nā­m e­kī­bhā­vaḥ saṃghātaḥ | TARVV-MK 493,25 pṛ­tha­gbhū­tā­nā­m e­ka­tvā­pa­ttiḥ saṃghāta iti kathyate | TARV-MK 5.26.3dvitvād dvi­va­ca­na­pra­sa­ṅga iti cet; na; ba­hu­va­ca­na­syā­rtha­vi­śe­ṣa­jñā­pa­nā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 493,26 syā­de­ta­d- TARVV-MK 493,27bhe­da­saṃ­ghā­ta­yo­rdvi­tvā­t dvi­va­ca­ne­na bha­vi­ta­vya­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ba­hu­va­ca­na­syā­rtha­vi­śe­ṣa­jñā­pa- TARVV-MK 493,28nā­rtha­tvā­t | ato bhedena saṃghātaḥ bhe­da­saṃ­ghā­taḥ i­tya­syā­pya­va­ro­dhaḥ kṛto bhavati | TARV-MK 5.26.4utpūrvaḥ pa­di­rjā­tya­rthaḥ | TARVV-MK 493,29 utpūrvaḥ pa­di­rjā­tya­rtho draṣṭavyaḥ — u­tpa­dya­nte jāyanta iti yāvat | TARV-MK 5.26.5ta­da­pe­kṣo he­tu­ni­rde­śaḥ | TARVV-MK 493,30 bhe­da­saṃ­ghā­te­bhya ityayaṃ he­tu­ni­rde­śaḥ ta­da­pe­kṣo ve­di­ta­vyaḥ | “­ni­mi­tta- TARVV-MK 493,31kā­ra­ṇa­he­tu­ṣu sarvāsāṃ prā­ya­da­rśa­nā­t­” iti bhe­da­saṃ­ghā­te­bhyaḥ kā­ra­ṇe­bhyaḥ u­tpa­dya­nte TARVV-MK 494,01iti he­tva­rtha­ga­teḥ | tadyathā — dvayoḥ pa­ra­mā­ṇvoḥ saṃ­ghā­tā­d dvi­pra­de­śa­ska­ndha u­tpa­dya­te | dvi­pra­de­śa­sya aṇośca TARVV-MK 494,02trayāṇāṃ vā aṇūnāṃ saṃ­ghā­tā­ttri­pra­de­śaḥ | dvayoḥ dvi­pra­de­śa­yoḥ tri­pra­de­śa­syā­ṇo­śca­tu­rṇāṃ vā aṇūnāṃ saṃghā- TARVV-MK 494,03tā­cca­tu­ṣpra­de­śaḥ | evaṃ saṃ­khye­yā­nā­m a­saṃ­khye­yā­nā­ma­na­ntā­nāṃ ca saṃ­ghā­tā­ttā­va­tpra­de­śaḥ | e­ṣā­me­va bhedāt TARVV-MK 494,04dvi­pra­de­śa­pa­rya­ntā­t skandhā u­tpa­dya­nte | evaṃ bhe­da­saṃ­ghā­tā­bhyā­m e­ka­sā­ma­yi­kā­bhyāṃ dvi­pra­de­śā­da­yaḥ TARVV-MK 494,05skandhā u­tpa­dya­nte anyato bhedena anyasya saṃ­ghā­te­ne­ti | TARVV-MK 494,06e­va­mu­ktā­nā­ma­ṇu­ska­ndhā­nā­ma­vi­śe­ṣe­ṇa bhe­dā­di­he­tu­ko­tpa­tti­pra­sa­ṅge vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­ttya­rtha­mi­da­mu­cya­te — TA-MK 5.27 bhe­dā­da­ṇuḥ || TARV-MK 5.27.1sā­ma­rthyā­da­va­dhā­ra­ṇa­pra­tī­te­re­va­kā­rā­va­ca­naṃ a­bbha­kṣa­va­t | TARVV-MK 494,08 yathā na kaścit apo na bhakṣa- TARVV-MK 494,09yati i­tya­bbha­kṣa­ṇa­si­ddheḥ a­bbha­kṣa­va­ca­nā­t apa eva bha­kṣa­ya­tī­tya­va­dhā­ra­ṇaṃ ga­mya­te­, evaṃ bhe­da­saṃ­ghā­te­bhya TARVV-MK 494,10u­tpa­dya­nte i­tya­ne­nai­vā­ṇo­rbhe­dā­du­tpa­ttau siddhāyāṃ pu­na­rva­ca­na­ma­va­dhā­ra­ṇā­rthaṃ bhavati — bhe­dā­de­vā­ṇuḥ na saṃghā- TARVV-MK 494,11tāt nāpi bhe­da­saṃ­ghā­tā­bhyā­mi­ti | TARVV-MK 494,12atrāha — saṃ­ghā­tā­de­va ska­ndhā­nā­mā­tma­lā­bha­si­ddhe­rbhe­da­saṃ­ghā­ta­gra­ha­ṇa­ma­na­rtha­ka­mi­ti ta­dgra­ha­ṇa­pra­yo- TARVV-MK 494,13ja­na­pra­ti­pā­da­nā­rtha­mi­da­mu­cya­te — TA-MK 5.28 bhe­da­saṃ­ghā­tā­bhyāṃ cākṣuṣaḥ || TARVV-MK 494,15a­na­ntā­na­nta­pa­ra­mā­ṇu­sa­mu­da­ya­ni­ṣpā­dyo­'­pi ka­ści­ccā­kṣu­ṣaḥ ka­ści­ccā­'­cā­kṣu­ṣaḥ | tatra yo­'­cā­kṣu­ṣaḥ TARVV-MK 494,16sa kathaṃ cākṣuṣo bha­va­tī­ti cet ? ucyate — bhe­da­saṃ­ghā­tā­bhyāṃ cākṣuṣaḥ na bhe­dā­di­ti | kā­'­tro­pa­pa­tti­ri­ti TARVV-MK 494,17cet ? brūmaḥ — sū­kṣma­pa­ri­ṇā­ma­sya skandhasya bhede sau­kṣmyā­pa­ri­tyā­gā­t a­cā­kṣu­ṣa­tva­me­va | sū­kṣma­pa­ri­ṇa­taḥ TARVV-MK 494,18pu­na­ra­pa­raḥ satyapi ta­dbhe­de­'­nya­saṃ­ghā­tā­nta­ra­saṃ­yo­gā­t sau­kṣmya­pa­ri­ṇā­mo­pa­ra­me sthau­lyo­tpa­ttau cākṣuṣo TARVV-MK 494,19bhavati | TARVV-MK 494,20atrāha — ga­ti­sthi­tya­va­gā­ha­na­va­rta­nā­śa­rī­rā­di­pa­ra­spa­ro­pa­kā­rā­dya­nu­mi­tā­sti­tvaṃ dharmādi purastā- TARVV-MK 494,21ddra­vya­mi­tyā­khyā­ta­m­, tatkathaṃ dra­vya­mi­tya­va­dhri­ya­te ? TA-MK 5.29 sa­ddra­vya­la­kṣa­ṇa­m || TARVV-MK 494,23sa­ttvā­t­, ya­tsa­tta­d dravyam | TARVV-MK 494,24yadyevaṃ prā­pta­mi­daṃ sataḥ kiṃ la­kṣa­ṇa­mi­ti ? ucyate — ya­di­ndri­ya­grā­hya­ma­tī­ndri­ya­ma­pi bā­hyā­dhyā­tmi­ka- TARVV-MK 494,25ni­mi­ttā­pe­kṣa­m u­tpā­da­vya­ya­dhrau­vya­yu­ktaṃ sattat ‘­ve­di­ta­vya­m­’ iti vā­kya­śe­ṣaḥ | TARVV-MK 494,26a­tha­vā­, dharmādi sattvāt dra­vya­mi­tya­va­dhṛ­ta­m | tasmāt a­bhi­dhī­ya­tāṃ kiṃ tatsat iti ? tata TARVV-MK 494,27i­da­mu­pā­di­kṣa­ta — TA-MK 5.30u­tpā­da­vya­ya­dhrau­vya­yu­ktaṃ sat || TARVV-MK 494,28 iti TARVV-MK 494,29a­tha­vā­, ya­dyu­pa­kā­ra­sa­dbhā­vā­t dha­rmā­di­dra­vyaṃ sa­dvi­va­kṣi­taṃ yadā tarhi no­pa­ka­ro­ti tadā ta­da­sa­ttva- TARVV-MK 494,30prasaṅga iti; ucyate — a­sa­tya­pi u­pa­kā­ra­vi­śe­ṣe yasmāt sāmānye dra­vya­la­kṣa­ṇa­tra­ye sa­nni­hi­te utpāda- TARVV-MK 494,31vya­ya­dhrau­vya­yu­ktaṃ saddravyaṃ bha­vi­ṣya­tī­tya­rthaḥ | TARV-MK 5.30.1sva­jā­tya­pa­ri­tyā­ge­na bhā­vā­nta­rā­vā­pti­ru­tpā­daḥ | TARVV-MK 494,32 ce­ta­na­sya a­ce­ta­na­sya vā dravyasya svajāti- TARVV-MK 494,33ma­ja­ha­taḥ ni­mi­tta­va­śā­t bhā­vā­nta­rā­vā­pti­ru­tpā­da­na­mu­tpā­da i­tyu­cya­te mṛtṇḍisya gha­ṭa­pa­ryā­ya­va­t | TARV-MK 5.30.2tathā pū­rva­bhā­va­vi­ga­mo vyayanaṃ | TARVV-MK 495,01 tena pra­kā­re­ṇa tathā sva­jā­tya­pa­ri­tyā­ge­na i­tya­rthaḥ­, TARVV-MK 495,02pū­rva­bhā­va­vi­ga­mo vyayanaṃ vyaya iti kathyate yathā gha­ṭo­tpa­ttau pi­ṇḍā­kṛ­teḥ | TARV-MK 5.30.3dhruveḥ sthai­rya­ka­rma­ṇo dhru­va­tī­ti dhruvaḥ | TARVV-MK 495,03 a­nā­di­pāri­ṇā­mi­ka­tva­bhā­va­tve­na vya­yo­da­yā­bhā­vā­t TARVV-MK 495,04dhruvati sthi­rī­bha­va­ti iti dhruvaḥ, dhruvasya bhāvaḥ karma vā dhrau­vya­m­, yathā pi­ṇḍa­gha­ṭā­dya­va­sthā­su mṛdā- TARVV-MK 495,05dya­nva­yā­t | TARV-MK 5.30.4a­nye­nā­nya­sya yoge da­ṇḍi­va­di­ti cet; na; a­nta­rṇī­ta­sa­ttā­kri­ya­sya yu­je­rā­śri­ta­tvā­t | TARVV-MK 495,07syā­nma­ta­m — u­tpā­da­śca vyayaśca dhrauvyaṃ ca u­tpā­da­vya­ya­dhrau­vyā­ṇi | u­tpā­da­vya­ya­dhrau­vyai­ryu­kta­m u­tpā­da­vya­ya- TARVV-MK 495,08dhrau­vya­yu­kta­mi­ti nirdeśo no­pa­pa­dya­te | kutaḥ ? a­nye­nā­nya­sya yogāt da­ṇḍi­va­di­ti­; tanna; kiṃ TARVV-MK 495,09kā­ra­ṇa­m ? anta­rṇī­ta­sa­ttā­kri­ya­sya yu­je­rā­śri­ta­tvā­t | kathaṃ punaḥ yujeḥ sa­ttā­kri­ya­tva­mi­ti cet ? TARVV-MK 495,10ucyate — sarve dhātavo bhā­va­va­ca­nāḥ | bhāvaśca sattā kriyā i­tya­na­rthā­nta­ra­m | tāmeva sarve śabdāḥ TARVV-MK 495,11svā­rtho­pa­ni­dhā­ne­nā­va­cchi­dyā­va­cchi­dya vi­pa­yī­ku­rva­nti | u­tpā­da­vya­ya­dhrau­vyaṃ saditi yāvat tā­va­du­tpā- TARVV-MK 495,12da­vya­ya­dhrau­vya­yu­kta­mi­ti | sa­rva­dhā­tū­nāṃ sa­ttā­rtha­tve e­dhā­dī­nāṃ vṛ­ddhyā­di­pra­ti­ni­ya­tā­rtha­tvā­bhā­va iti cet; TARVV-MK 495,13na; sa­ttā­rtha­tve sa­tye­dhā­dī­nāṃ vṛ­ddhyā­dya­rtha­pra­vṛ­tteḥ­, nā­'­sa­tāṃ kha­ra­vi­pā­ṇā­dī­nāṃ vṛ­ddhyā­di­ra­rtho­'­sti | TARV-MK 5.30.5u­tpā­da­vya­ya­dhrau­vya­va­di­ti nyā­thya­mi­ti cet; na; u­pā­la­mbha­pa­ri­hā­ra­tu­lya­tvā­t | TARVV-MK 495,14 syāde- TARVV-MK 495,15tat — yadyanta­rṇī­ta­sa­ttā­kri­yo yujiḥ pa­ri­gṛ­hya­te u­tpā­da­vya­ya­dhrau­vya­va­di­tye­ta­de­va nyā­yya­mi­ti­; tanna; kiṃ TARVV-MK 495,16kā­ra­ṇa­m ? u­pā­la­mbha­pa­ri­hā­ra­tu­lya­tvā­t | yathā go­bhyo­'­nya­tve de­va­da­tta­sya go­mā­ni­ti vya­pa­de­śo TARVV-MK 495,17bhavati na tathā u­tpā­da­vya­ya­dhrau­vye­bhyo­'­nya­t dra­vya­mi­ti ‘­ma­tva­rthī­yo no­pa­pa­dya­te­’ iti u­pā­la­mbho na TARVV-MK 495,18ni­va­rta­te | ’ ‘­a­na­nya­tve­'­pi loke ma­tva­rthī­yo dṛśyate — ā­tma­vā­n ātmā, sā­ra­vā­na stambhaḥ’ iti pari- TARVV-MK 495,19hāraśca tulyaḥ | TARV-MK 5.30.6sa­mā­dhi­va­ca­na­tvā­dvā | TARVV-MK 495,20 athavā sa­mā­dhi­va­ca­no­'­yaṃ yujiḥ pa­ri­gṛ­hya­te | yuktaḥ sa­mā­hi­ta TARVV-MK 495,21ityarthaḥ | sa­mā­dhā­naṃ ca tātparyaṃ tā­dā­tmya­mi­ti yāvat | u­tpā­da­vya­ya­dhrau­vya­yu­kta­mu­tpā­da­vya­ya­dhrau­vyā­tma­ka- TARVV-MK 495,22mityarthaḥ | TARV-MK 5.30.7ka­tha­ñci­da­nya­tvo­pa­pa­tte­rvā | TARVV-MK 495,23 yathā vā pa­ryā­ye­bhyaḥ pa­ryā­yi­ṇaḥ ka­tha­ñci­da­nya­tvo­pa­pa­tteḥ yoga- TARVV-MK 495,24vacana eva vā yu­kta­śa­bdo nyāyyaḥ | yadi hi sarvathā a­na­nya­tvaṃ syāt u­bha­yā­bhā­va­pra­sa­ṅgaḥ syāt | TARV-MK 5.30.8sa­ccha­bda­sya pra­śaṃ­sā­dya­ne­kā­rtha­saṃ­bha­ve vi­va­kṣā­to­'­sti­tva­saṃ­pra­tya­yaḥ | TARVV-MK 495,25 sacchabdaḥ praśaṃsā- TARVV-MK 495,26diṣu ba­hva­rthe­ṣu dṛ­ṣṭa­pra­yo­gaḥ | pra­śaṃ­sā­yāṃ tāvat — sa­tpu­ru­ṣaḥ praśastaḥ puruṣaḥ ityarthaḥ | kva­ci­dā­da­re — sa­tka­ro­ti TARVV-MK 495,27ādaraṃ ka­ro­tī­tya­rthaḥ | kva­ci­da­sti­tve — sa­dbhū­ta­ma­ya­mā­ha vi­dya­mā­na­mā­he­tya­rthaḥ | kvacit pra­jñā­ya­mā­ne — TARVV-MK 495,28pra­vra­ji­taḥ san ka­tha­ma­nṛ­taṃ vrūyāt ? pra­vra­ji­ta iti pra­jñā­ya­mā­na ityarthaḥ | tatreha vi­va­kṣā­taḥ astitva- TARVV-MK 495,29vacano ve­di­ta­vyaḥ | TARV-MK 5.30.9vya­yo­tpā­dā­vya­ti­re­kā­d dravyasya dhrau­vyā­nu­tpa­tti­ri­ti cet; naḥ a­bhi­hi­tā­na­va­bo­dhā­t | TARVV-MK 495,31syā­de­ta­t — vya­yo­tpā­dā­bhyā­ma­vya­ti­re­kā­d dravyasya vya­yo­tpā­dā­tma­ka­tvā­t dhruvatvaṃ no­pa­pa­dya­te iti; tanna; TARVV-MK 496,01kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­bhi­hi­tā­na­va­bo­dhā­t | dra­vyā­rthā­va­sthā­nā­t dhrau­vya­ma­bhi­hi­ta­m­, na vya­yo­tpā­dā­bhyāṃ vyati- TARVV-MK 496,02rekāt | yadi ca vya­yo­tpā­dā­bhyāṃ vya­ti­re­kā­t dhrau­vya­ma­bhi­hi­taṃ syāt ta­da­vya­ti­re­kā­t adhrauvyaṃ bhavet | TARVV-MK 496,03yadi vā vyayo­da­yā­bhyāṃ vya­ti­re­kā­t dravyaṃ dhru­va­m­; dra­vyā­da­pi vya­ti­re­kā­t vyayo­da­ya­yo­rdhrau­vyaṃ pra­sa­jye­ta | TARVV-MK 496,04a­tha­vā­, a­bhi­hi­tā­na­va­bo­dhā­t | nai­kā­nte­na vya­yo­da­yā­bhyā­ma­vya­ti­re­ko dra­vya­syā­bhi­hi­taḥ | yadi TARVV-MK 496,05syāt; ta­da­tya­ntā­vya­ti­re­kā­t ta­dbhā­vā­pa­tte­rdhrau­vyā­bhā­vaḥ syāt | yatastu ke­na­ci­t pra­kā­re­ṇa TARVV-MK 496,06vya­yo­tpā­dā­bhyāṃ vya­ti­re­kaḥ ke­na­ci­da­vya­ti­re­kaḥ | vya­yo­tpā­da­kā­le dra­vyā­rthā­va­sthā­nā­t syād vyati- TARVV-MK 496,07rekaḥ | dra­vya­jā­tya­pa­ri­tyā­gā­t syā­da­vya­ti­re­kaḥ | tata e­kā­nta­pa­kṣo­pā­la­mbhā­bhā­vaḥ | e­kā­nta­vya­ti­re­ke TARVV-MK 496,08hi dravyaṃ pratyākhyāya anyatra vya­yā­da­yā­vu­pa­la­bhye­yā­tā­m | ai­kā­nti­kā­'­vya­ti­re­ke ca e­ka­la­kṣa­ṇa­tvā­t TARVV-MK 496,09anya­ta­rā­bhā­ve a­va­śi­ṣṭa­syā­pya­bhā­vaḥ syāt | TARV-MK 5.30.10sva­va­ca­na­vi­ro­dhā­cca | TARVV-MK 496,10 yadi vya­yo­tpā­dā­vya­ti­re­kā­nna dravyasya dhrauvyam yastena sva­pa­kṣa­si- TARVV-MK 496,11ddhaye he­tu­rvya­pa­di­śya­te sa sā­dha­ka­tvā­da­vya­ti­ri­kta iti pa­ra­pa­kṣa­syā­pi sādhakaḥ syāt | pa­ra­pa­kṣa­sya vā TARVV-MK 496,12yo dūpaka iti ta­to­'­vya­ti­re­kā­t sva­pa­kṣa­syā­pi dūpaka iti va­ca­na­vi­ro­dhaḥ | tataśca na yu­kta­mu­ktaṃ vyayo- TARVV-MK 496,13tpā­dā­'­vya­ti­re­kā­t rdhrau­vyā­nu­pa­pa­tti­ri­ti | TARV-MK 5.30.11u­tpā­dā­dī­nāṃ dravyasya co­bha­ya­thā la­kṣya­la­kṣa­ṇa­bhā­vā­nu­pa­pa­tti­ri­ti cet; na; a­nya­tvā­na­nya- tvaṃ pra­tya­ne­kā­nto­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 496,15 syā­nma­ta­m — u­tpā­da­vya­ya­dhrau­vyā­ṇi dra­vyā­da­rthā­nta­ra­bhū­tā­ni vā syuḥ, anarthā- TARVV-MK 496,16nta­ra­bhū­tā­ni vā ? ya­dya­rthā­nta­ra­bhā­vaḥ kalpyeta; tāni vaḥ sattā, ta­to­'­nya­tvā­t dra­vya­syā­bhā­vaḥ syāt | TARVV-MK 496,17ta­da­bhā­ve ca ni­rā­dhā­ra­tvā­t u­tpā­dā­dī­nā­ma­bhā­va iti la­kṣya­la­kṣa­ṇa­bhā­vo no­pa­pa­dya­te | nahi asatāṃ TARVV-MK 496,18va­ndhyā­pu­trā­kā­śa­ku­su­mā­dī­nāṃ la­kṣya­la­kṣa­ṇa­bhā­vo­'­sti | a­thā­na­rthā­nta­ra­tva­mi­ṣye­t­; la­kṣya­me­va la­kṣa­ṇa­mi­ti TARVV-MK 496,19dṛ­ṣṭa­vi­ro­dhaḥ syā­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­nya­tvā­na­nya­tvaṃ pra­tya­ne­kā­nto­pa­pa­tteḥ | pa­ryā­yi­ṇaḥ paryā- TARVV-MK 496,20yāṇāṃ ca syā­da­nya­tvaṃ syā­da­na­nya­tva­m | ya­thai­ka­sya ma­nu­ṣya­sya jā­ti­ku­la­rū­pā­di­bhiḥ a­vi­śi­ṣṭa­sya aneka- TARVV-MK 496,21saṃ­ba­ndhya­nta­rā­vi­rbhū­ta­pi­rtā­pu­tra­bhrā­tṛ­bhā­gi­ne­yā­da­yo dharmāḥ pa­ra­spa­ra­to viśiṣṭā u­pa­la­bhya­nte na teṣāṃ bhedā- TARVV-MK 496,22ttasya bhedaḥ, nāpi ta­syā­'­bhe­dā­tte­ṣā­ma­bhe­daḥ­, tataḥ pi­tṛ­tvā­di­śa­ktya­ṣe­kṣa­yā nānā ma­nu­ṣya­tvā­pe­kṣa­yā na TARVV-MK 496,23pṛ­tha­k­, tathā dra­vya­syā­pi bā­hyā­bhya­nta­ra­he­tu­vi­śe­ṣā­pā­di­tāḥ paryāyāḥ ka­tha­ñci­dbhi­nnāḥ dra­vyā­rpa­ṇā­t TARVV-MK 496,24ka­tha­ñci­da­bhi­nnāḥ iti nāsattvaṃ na la­kṣya­la­kṣa­ṇa­bhā­vā­bhā­vaḥ | ta­smā­du­tpā­dā­di­tra­yai­kya­vṛ­ttiḥ sattā, tadyuktaṃ TARVV-MK 496,25dra­vya­mi­tya­va­se­ya­m | TARVV-MK 496,26atrāha — yathā dra­vya­syā­tma­bhū­to­'­nva­yo dharmaḥ tathā pa­ryā­yo­'­pyā­tma­bhū­to dra­vya­sye­ti tanni- TARVV-MK 496,27vṛ­tti­va­d dra­vya­ni­vṛ­tti­ka­lpa­nā­yā­mu­cche­da­pra­sa­ṅga iti; atra brūmahe — syā­de­ta­de­vaṃ yadi krameṇa pi­ṇḍa­gha­ṭa- TARVV-MK 496,28ka­pā­lā­di­va­drū­padra­vyā­jī­vā­nu­pa­yo­ga­tvā­di­la­kṣa­ṇaḥ pa­ri­ṇā­maḥ kā­dā­ci­tkaḥ syāt | yataḥ satyapi vyayo- TARVV-MK 496,29tpā­da­va­ttve pa­ryā­yā­ṇā­m — TA-MK 5.31 ta­dbhā­vā­vya­yaṃ nityam || TARVV-MK 496,31kim a­dhya­va­syā­maḥ ? dra­vya­mi­ti vā­kya­śe­ṣaḥ | tadbhāva i­tyu­cya­te | ka­sta­dbhā­vaḥ ? TARV-MK 5.31.1pra­tya­bhi­jñā­na­he­tu­tā tadbhāvaḥ | TARVV-MK 496,32ta­de­ve­da­mi­ti smaraṇaṃ pra­tya­bhi­jñā­na­m­, ta­da­ka­smā­nna bhavati iti TARVV-MK 496,33yo'sya hetuḥ sa tadbhāvaḥ | bhavanaṃ bhāvaḥ, tasya bhā­va­sta­dbhā­vaḥ­, ye­nā­tma­nā prāgdṛṣṭaṃ vastu te­nai­vā­tma­nā TARVV-MK 497,01pu­na­ra­pi bhāvāt ta­de­ve­da­mi­ti pra­tya­bhi­jñā­ya­te | ya­dya­tya­nta­ni­ro­dhā­bhi­na­va­prā­du­rbhā­va­mā­tra­me­va syāt; TARVV-MK 497,02sma­ra­ṇā­nu­pa­pa­tteḥ ta­da­dhī­no lo­ka­saṃ­vya­va­hā­ro vi­ru­dhye­ta | tataḥ ta­dbhā­ve­nā­vya­yaṃ ta­dbhā­vā­vya­ya­m TARVV-MK 497,03ni­tya­mi­ti ni­ścī­ya­te | TARV-MK 5.31.2virodha iti cet; dha­rmā­nta­rā­śra­ya­ṇā­t | TARVV-MK 497,04 syā­nma­ta­m — vi­ya­de­va na vyeti, u­tpa­dya­mā­na eva TARVV-MK 497,05no­tpa­dya­te iti vi­ro­dhaḥ­, tato na yu­kta­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? dha­rmā­nta­rā­śra­ya­ṇā­t | yadi yena TARVV-MK 497,06rūpeṇa vya­yo­da­ya­ka­lpa­nā tenaiva rūpeṇa nityatā pra­ti­jñā­ye­ta syā­dvi­ro­dhaḥ­, jana­ka­tvā­pe­kṣa­yai­va pi­tā­pu­tra- TARVV-MK 497,07vya­pa­de­śa­va­t­, nantu dha­rmā­nta­ra­saṃ­śra­ya­ṇā­t | TARVV-MK 497,08pu­na­ra­pi mi­thyā­da­rśa­nā­ku­li­ta­ce­tāḥ ni­rū­pi­ta­ma­pi tri­ta­yā­tma­ka­tva­ma­pra­ti­pa­dya­mā­na āha — TARVV-MK 497,09yad vyeti u­tpa­dya­te ca ta­tsa­nni­tyaṃ ce­tya­ti­sā­ha­sa­me­ta­t du­ru­pa­pā­da­tvā­t kathaṃ śra­ddhī­ya­ta iti ? atro- TARVV-MK 497,10cyate — śraddhehi vya­yo­tpā­da­va­tsu pa­ryā­ye­ṣu a­vya­bhi­cā­ri­ṇī sa­nni­tya­tve sta iti | kutaḥ ? yasmād TARVV-MK 497,11dra­vyā­rthi­ka­pa­ryā­yā­rthi­ka­saṃ­bha­ve anya­ta­ra­vi­va­kṣā­va­śā­t yathokte ubhe api — TA-MK 5.32 a­pi­tā­na­rpi­ta­si­ddhe || TARV-MK 5.32.1dha­rmā­nta­ra­vi­va­kṣā­prā­pi­ta­prā­dhā­nya­ma­rṣi­ta­m | TARVV-MK 497,13 a­ne­kā­tma­ka­sya vastunaḥ pra­yo­ja­na­va­śā­t yasya TARVV-MK 497,14ka­sya­ci­ddha­rma­sya vi­va­kṣa­yā prā­pi­ta­prā­dhā­nya­m a­rtha­rū­pa­ma­rpi­ta­mu­pa­nī­ta­mi­ti yāvat | TARV-MK 5.32.2ta­dvi­pa­rī­ta­ma­na­rpi­ta­m | TARVV-MK 497,15 pra­yo­ja­nā­bhā­vā­t sa­to­'­pya­vi­va­kṣā bhavati i­tyu­pa­sa­rja­nī­bhū­ta­ma­na- TARVV-MK 497,16rpi­ta­mi­tyu­cya­te | arpitaṃ cā­na­rpi­taṃ ca a­rpi­tā­na­rpi­te tābhyāṃ siddhe sa­nni­tya­tve a­pi­tā­na­rpi­ta­si­ddhe | TARVV-MK 497,17tadyathā — mṛtpiṇḍaḥ rū­pi­dra­vya­mi­tya­rpi­taḥ syānnityaḥ ta­da­rthā­pa­ri­tyā­gā­t | a­ne­ka­dha­rma­pa­ri­ṇā­mi­no­'- TARVV-MK 497,18rthasya dha­rmā­nta­ra­vi­va­kṣā­vyā­pā­rā­t rū­pi­dra­vyā­tma­nā­'­rpa­ṇā­t mṛtpiṇḍa i­tye­va­ma­rpi­taṃ pu­dga­la­dra­vyaṃ syāda- TARVV-MK 497,19nityaṃ tasya pa­ryā­ya­syā­dhru­va­tvā­t | tatra yadi dra­vyā­rthi­ka­na­ya­vi­ṣa­ya­mā­tra­pa­ri­gra­haḥ­; syāt vya­va­hā­ra­lo­paḥ TARVV-MK 497,20ta­dā­tma­ka­va­stva­bhā­vā­t | yadi ca pa­ryā­yā­rthi­ka­na­ya­go­ca­ra­mā­trā­bhyu­pa­ga­maḥ syāt; lo­ka­yā­trā na siddhyati TARVV-MK 497,21ta­thā­vi­dha­sya va­stu­no­'­sa­dbhā­vā­t | tā­ve­ka­tro­pa­saṃ­hṛ­tau lo­ka­yā­trā­sa­ma­rthau bhavataḥ ta­du­bha­yā­tma­ka­sya vastunaḥ TARVV-MK 497,22prasiddheḥ | i­tye­va­ma­rpi­tā­na­rpi­ta­vya­va­hā­ra­si­ddhe sa­nni­tya­tve | TARVV-MK 497,23āha — sa­to­'­ne­ka­na­ya­vya­va­hā­ra­ta­ntra­tvā­t u­pa­pa­nnā bhe­da­saṃ­ghā­te­bhyaḥ satāṃ ska­ndhā­tma­no­tpa­ttiḥ | TARVV-MK 497,24idaṃ tu sandihmaḥ — kiṃ saṃghātaḥ saṃ­yo­gā­de­va dvya­ṇu­kā­di­la­kṣa­ṇo bha­va­ti­, uta ka­ci­dvi­śe­ṣo­'­va­dhri­ya­te TARVV-MK 497,25iti ? ucyate — sati saṃyoge ba­ndhā­de­ka­tva­pa­ri­ṇā­ma­kā­t saṃghāto ni­ṣpa­dya­te | ya­dye­va­mi­da­mu­cya­tāṃ kuto na TARVV-MK 497,26khalu pu­dga­la­jā­tya­pa­ri­tyā­ge saṃyoge ca bhavati ke­ṣā­ñci­t ba­ndho­'­nye­ṣāṃ ca neti ? uccate — ya­smā­tte­ṣāṃ TARVV-MK 497,27pu­dga­lā­tmā­'­vi­śe­ṣe­'­pi a­na­nta­pa­ryā­yā­ṇāṃ pa­ra­spa­ra­vi­la­kṣa­ṇa­pa­ri­ṇā­mā­hi­ta­sā­ma­rthyā­d bhavan pratītaḥ — TA-MK 5.33 sni­gdha­rū­kṣa­tvā­d bandhaḥ || TARV-MK 5.33.1sne­ha­pa­ryā­yā­vi­rbhā­vā­t snihyate smeti snigdhaḥ | TARVV-MK 497,29 bā­hyā­bhya­nta­ra­kā­ra­ṇa­va­śā­t sne­ha­pa­ryā­yā- TARVV-MK 497,30vi­rbhā­vā­t snihyate smeti snigdhaḥ | TARV-MK 5.33.2rū­kṣa­ṇā­d rūkṣaḥ | TARVV-MK 497,31 dvi­ta­ya­ni­mi­tta­va­śā­t rū­kṣa­ṇā­t rūkṣa iti vya­pa­di­śya­te | snegdhaśca TARVV-MK 497,32rūkṣaśca sni­gdha­rū­kṣau ta­yo­rbhā­vaḥ sni­gdha­rū­kṣa­tva­m | snigdhatvaṃ ci­kka­ṇa­tva­la­kṣa­ṇaḥ paryāyaḥ | ta­dvi­pa­rī­taḥ TARVV-MK 497,33pa­ri­ṇā­mo rū­kṣa­tva­m | sni­gdha­rū­kṣa­tvā­di­ti he­tu­rni­rde­śaḥ | TARVV-MK 498,01tatkṛto bandho dvya­ṇu­kā­di­pa­ri­ṇā­maḥ | dvayoḥ sni­gdha­rū­kṣa­yo­ra­ṇvoḥ pa­ra­spa­rā­śle­ṣa­la­kṣa­ṇe bandhe TARVV-MK 498,02sati dvyaṇukaḥ skandho bhavati | evaṃ saṃ­khye­yā­'­saṃ­khye­yā­'­na­nta­pra­de­śa­ska­ndho yojyaḥ | TARV-MK 5.33.3e­ka­gu­ṇā­di­saṃ­khye­yā­'­saṃ­khye­yā­na­nta­vi­ka­lpaḥ snehaḥ | TARVV-MK 498,03 a­vi­bhā­ga­pa­ri­cche­dai­ka­gu­ṇaḥ snehaḥ TARVV-MK 498,04prathamaḥ | evaṃ dvi­tri­ca­tuḥ­saṃ­khye­yā­'­saṃ­khye­yā­na­nta­gu­ṇaḥ sne­ha­vi­ka­lpaḥ | e­vaṃ­gu­ṇā pa­ra­mā­ṇa­vaḥ santi | TARV-MK 5.33.4tathā rūkṣaḥ | TARVV-MK 498,05 yathā sneha u­kta­sta­thā rū­kṣo­'­pi saṃ­khye­yā­'­saṃ­khye­yā­na­nta­vi­ka­lpo ve­di­ta­vyaḥ | TARVV-MK 498,06e­vaṃ­gu­ṇā­śca pa­ra­mā­ṇa­vaḥ santi | TARV-MK 5.33.5to­yā­jā­go­ma­hi­ṣyu­ṣṭrī­kṣī­ra­ghṛ­te­ṣu pāṃ­śu­ka­ṇi­kā­śa­rka­rā­di­ṣu ca pra­ka­rṣā­pra­ka­rṣa­da­rśa­nā­tta­da­nu- mānam | TARVV-MK 498,08 yathā to­yā­da­jā­kṣī­ra­ghṛ­te pra­kṛ­ṣṭa­sne­he tataḥ pra­kṛ­ṣṭa­sne­he go­kṣī­ra­ghṛ­te ta­ta­ścā­dhi­ka­sne­he mahiṣī- TARVV-MK 498,09kṣī­ra­ghṛ­te ta­to­'­pyu­tkṛ­ṣṭa­sne­he u­ṣṭrī­kṣī­ra­ghṛ­te | pāṃśubhyaḥ pra­kṛ­ṣṭa­rū­kṣa­gu­ṇāḥ tu­ṣa­ka­ṇi­kā­da­yaḥ ta­to­'­pi prakṛṣṭa- TARVV-MK 498,10rūkṣāḥ śarkarāḥ | tathā pa­ra­mā­ṇu­ṣva­pi pra­ka­rṣā­pra­ka­rṣa­vṛ­ttyā sni­gdha­rū­kṣa­gu­ṇāḥ sa­ntī­tya­nu­mā­naṃ kriyate | TARVV-MK 498,11sni­gdha­rū­kṣa­gu­ṇa­ni­mi­tte bandhe a­vi­śe­ṣe­ṇa prasakte a­ni­ṣṭa­gu­ṇa­ni­vṛ­ttya­rtha­mā­ha — TA-MK 5.34 na ja­gha­nya­gu­ṇā­nā­m || TARV-MK 5.34.1śā­khā­di­tvā­dde­hā­ṅga­tvā­dvā ja­gha­nya­śa­bda­si­ddhiḥ | TARVV-MK 498,13 ja­gha­na­mi­va ja­gha­nya­mi­ti śā­khā­di­tvā­t TARVV-MK 498,14siddhyati | ka u­pa­mā­rthaḥ ? yathā śa­rī­rā­va­ya­ve­ṣu jaghanaṃ nikṛṣṭaṃ ta­thā­'­nyo­pi nikṛṣṭo jaghanya ityu- TARVV-MK 498,15cyate | athavā de­hā­ṅga­tvā­tsi­ddhiḥ | jaghane bhavaḥ jaghanyaḥ | jaghanya iva jaghanyaḥ | yathā jaghane bhavo TARVV-MK 498,16ni­kṛ­ṣṭa­sta­thā­'­nyo­'­pi nikṛṣṭo jaghanya iti vya­pa­di­śya­te | TARV-MK 5.34.2gu­ṇa­śa­bda­syā­ne­kā­rtha­tve vi­va­kṣā­va­śā­dbhā­ga­gra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 498,17 gu­ṇa­śa­bdo­'­ne­ka­smi­nna­rthe dṛ­ṣṭa­pra­yo­gaḥ | TARVV-MK 498,18ka­ści­drū­pā­di­ṣu vartate — rū­pā­da­yo guṇā iti | kva­ci­dbhā­ge vartate — dviguṇā ya­vā­stri­gu­ṇā yavā iti | TARVV-MK 498,19kva­ci­du­pa­kā­re vartate — guṇajñaḥ sādhuḥ u­pa­kā­ra­jña iti yāvat | kva­ci­ddra­vye vartate — gu­ṇa­vā­na­yaṃ deśa TARVV-MK 498,20i­tyu­cya­te yasmin gāvaḥ śasyāni ca ni­ṣpa­dya­nte | kva­ci­tsa­me­ṣva­va­ya­ve­ṣu — dviguṇā rajjuḥ triguṇā rajju- TARVV-MK 498,21riti | kva­ci­du­pa­sa­rja­ne — gu­ṇa­bhū­tā va­ya­ma­smi­n grāme u­pa­sa­rja­na­bhū­tā ityarthaḥ | tatreha bhāge va­rta­mā­naḥ TARVV-MK 498,22pa­ri­gṛ­hya­te | jaghanyo guṇo yeṣāṃ te ja­gha­nya­gu­ṇā­ste­ṣāṃ ja­gha­nya­gu­ṇā­nāṃ nāsti bandhaḥ | e­ta­du­ktaṃ TARVV-MK 498,23bhavati — e­ka­gu­ṇa­sni­gdha­sya e­ka­gu­ṇa­sni­gdhe­na dvi­tī­yā­di­saṃ­khye­yā­'­saṃ­khye­yā­na­nta­gu­ṇa­sni­gdhe­na vā nāsti TARVV-MK 498,24bandhaḥ | ta­syai­vai­ka­gu­ṇa­sni­gdha­sya e­ka­gu­ṇa­rū­kṣe­ṇa dvyā­di­saṃ­khye­yā­'­saṃ­khye­yā­'­saṃ­khye­yā­na­nta­gu­ṇa­rū­kṣe­ṇa vā nāsti TARVV-MK 498,25bandhaḥ | tathā e­ka­gu­ṇa­rū­kṣa­syā­pi yo­jya­mi­ti | TARVV-MK 498,26etau ja­gha­nya­gu­ṇa­sni­gdha­rū­kṣau va­rja­yi­tvā anyeṣāṃ sni­gdha­rū­kṣā­ṇāṃ pa­ra­spa­re­ṇa saṃbandho bha­va­tī­ti TARVV-MK 498,27avi­śe­ṣa­pra­sa­ṅge tatrāpi pra­ti­ṣe­dhavi­ṣa­ya­khyā­pa­nā­rtha­mā­ha — TA-MK 5.35 gu­ṇa­sā­mye sa­dṛ­śā­nā­m || TARV-MK 5.35.1sa­dṛ­śa­gra­ha­ṇaṃ tu­lya­jā­tī­ya­saṃ­pra­tya­yā­rtha­m | TARVV-MK 498,29 sni­gdha­jā­tyā rū­kṣa­jā­tyā ca tulyānāṃ saṃ­pra­tya­yaḥ TARVV-MK 498,30kathaṃ syāditi sa­dṛ­śa­gra­ha­ṇaṃ kriyate | TARV-MK 5.35.2gu­ṇa­sā­mya­gra­ha­ṇaṃ tu­lya­bhā­ga­saṃ­gra­hā­rtha­m | TARVV-MK 498,31 tu­lya­bhā­gā ye teṣāṃ gra­ha­ṇā­rthaṃ gu­ṇa­sā­mya­gra­ha­ṇaṃ TARVV-MK 498,32kriyate | TARV-MK 5.35.3sa­dṛ­śa­gra­ha­ṇa­ma­na­rtha­kaṃ gu­ṇa­sā­mya­va­ca­nā­di­ti cet; na; sa­mā­na­gu­ṇa­kā­ra­yoḥ sni­gdha­rū­kṣa­yoḥ pra­ti­ṣe­dha­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 499,02 syā­de­ta­t — sa­dṛ­śa­gra­ha­ṇa­ma­na­rtha­ka­m | kutaḥ ? gu­ṇa­sā­mya­va­ca­nā­tsi­ddhe­ri­ti­; tanna; kiṃ TARVV-MK 499,03kā­ra­ṇa­m ? sa­mā­na­gu­ṇa­kā­ra­yoḥ sni­gdha­rū­kṣa­yoḥ pra­ti­ṣe­dha­pra­sa­ṅgā­t | sa­dṛ­śa­gra­ha­ṇe hyasati dvi­gu­ṇa­sni­gdhā­nāṃ TARVV-MK 499,04dvi­gu­ṇa­rū­kṣaiḥ tri­gu­ṇa­sni­gdhā­nāṃ tri­gu­ṇa­rū­kṣai­rgu­ṇa­kā­ra­sā­myā­dba­ndhaḥ pra­ti­ṣi­dhye­ta | sa­dṛ­śa­gra­ha­ṇe punaḥ sati TARVV-MK 499,05dvi­gu­ṇa­sni­gdhā­nāṃ dvi­gu­ṇa­sni­gdhai­rdvi­rgu­ṇa­rū­kṣā­ṇāṃ dvi­gu­ṇa­rū­kṣai­ri­tye­va­mādiṣu ba­ndha­pra­ti­ṣe­dhaḥ kṛto bhavati | TARV-MK 5.35.4na­ve­ṣṭa­tvā­t | TARVV-MK 499,06 na vā e­ta­tpra­yo­ja­na­ma­sti | kiṃ kā­ra­ṇa­m ? i­ṣṭa­tvā­t | iṣyate dvi­gu­ṇa­sni­gdhā- TARVV-MK 499,07nāmapi dvi­gu­ṇa­rū­kṣai­rba­ndha­pra­ti­ṣe­dhaḥ | kimarthaṃ tarhi sa­dṛ­śa­gra­ha­ṇa­m ? TARV-MK 5.35.5gu­ṇa­vai­ṣa­mye ba­ndha­pra­ti­pa­ttya­rtha­m | TARVV-MK 499,08 gu­ṇa­vai­ṣa­mye sa­dṛ­śā­nāṃ bandho bha­va­tī­tye­ta­syā­rtha­sya prati- TARVV-MK 499,09pattyarthaṃ sa­dṛ­śa­gra­ha­ṇaṃ kriyate | TARVV-MK 499,10ato vi­ṣa­ma­gu­ṇā­nāṃ tu­lya­jā­tī­yā­nāṃ cā­vi­śe­ṣe­ṇa pra­sa­ktā­vi­ṣṭā­rtha­saṃ­pra­tya­yā­rtha­mi­da­mu­cya­te — TA-MK 5.36 dvya­dhi­kā­di­gu­ṇā­nāṃ tu || TARV-MK 5.36.1dvya­dhi­ka­śca­tu­rgu­ṇaḥ | TARVV-MK 499,12 dvābhyāṃ gu­ṇā­bhyā­ma­dhi­ko dvyadhikaḥ | kaḥ pu­na­ra­sau ? ca­tu­rgu­ṇaḥ ? TARV-MK 5.36.2ā­di­śa­bda­sya pra­kā­rā­rtha­tvā­t pa­ñca­gu­ṇā­di­saṃ­pra­tya­yaḥ | TARVV-MK 499,13 dvya­dhi­kā­dī­tya­ya­mā­di­śa­bdaḥ prakā- TARVV-MK 499,14rārthaḥ | kaḥ pu­na­ra­sau prakāraḥ ? dvā­bhyā­ma­dhi­ka­tā | tena pa­ñca­gu­ṇā­dī­nāṃ saṃ­pra­tya­yo bhavati | ‘­a­va­ya- TARVV-MK 499,15yena vigrahaḥ sa­mu­dā­yo vṛ­ttya­rthaḥ­’ iti ca­tu­rgu­ṇa­syā­pi grahaṇaṃ bhavati | tena dvya­dhi­kā­di­gu­ṇā­nāṃ tulya- TARVV-MK 499,16jā­tī­yā­nā­ma­tu­lya­jā­tī­yā­nāṃ ca bandha ukto bha­va­ti­, ne­ta­re­ṣā­m | tadyathā — dvi­gu­ṇa­sni­gdha­sya pa­ra­mā­ṇoḥ TARVV-MK 499,17e­ka­gu­ṇa­sni­gdhe­na dvi­gu­ṇa­sni­gdhe­na tri­gu­ṇa­sni­gdhe­na vā nāsti bandhaḥ, ca­tu­rgu­ṇa­sni­gdhe­na pu­na­ra­sti TARVV-MK 499,18bandhaḥ | tasyaiva pu­na­rdvi­gu­ṇa­sni­gdha­sya pa­ñca­gu­ṇa­sni­gdhe­na ṣa­ṭsa­ptā­ṣṭa­na­va­da­śa­saṃ­khye­yā­'­saṃ­khye­yā­na­nta- TARVV-MK 499,19gu­ṇa­sni­gdhe­na bandho na vidyate | evaṃ tri­gu­ṇa­sni­dha­sya pa­ñca­gu­ṇa­sni­gdhe­na ba­ndho­'­sti­, śeṣaiḥ pū­rvo­tta­rai­rna TARVV-MK 499,20bhavati | ca­tu­rgu­ṇa­sni­gdha­sya ṣa­ḍgu­ṇa­sni­gdhe­nā­sti bandhaḥ, śeṣaiḥ pū­rvo­tta­rai­rnā­sti | evaṃ śe­ṣe­ṣva­pi TARVV-MK 499,21yojyaḥ | tathā dvi­gu­ṇa­rū­kṣa­sya e­ka­dvi­tri­gu­ṇa­rū­kṣai­rnā­sti bandhaḥ, ca­tu­rgu­ṇa­rū­kṣe­ṇa tvasti bandhaḥ | TARVV-MK 499,22tasyaiva dvi­gu­ṇa­rū­kṣa­sya pa­ñca­gu­ṇa­rū­kṣā­di­bhi­ru­tta­rai­rnā­sti bandhaḥ | evaṃ tri­gu­ṇa­rū­kṣā­dī­nā­ma­pi dviguṇā- TARVV-MK 499,23dhi­kai­rba­ndho yojyaḥ | evaṃ bhi­nna­jā­tī­ye­ṣva­pi dvi­gu­ṇa­sni­gdha­sya e­ka­dvi­tri­gu­ṇa­rū­kṣai­rnā­sti bandhaḥ, caturgu- TARVV-MK 499,24ṇa­rū­kṣe­ṇa tvasti bandhaḥ, uttaraiḥ pa­ñca­gu­ṇa­rū­kṣā­di­bhi­rnā­sti | evaṃ tri­gu­ṇa­sni­gdhā­dī­nāṃ pa­ñca­gu­ṇa­rū­kṣā- TARVV-MK 499,25di­bhi­ra­sti­, śeṣaiḥ pū­rvo­tta­rai­rnā­sti bandha iti yojyaḥ | uktaṃ ca — TARVV-MK 499,26“­ṇi­ddha­ssa ṇiddheṇa du­rā­hi­e­ṇa lukkhassa lukkheṇa du­rā­hi­e­ṇa | TARVV-MK 499,27ṇiddhasya lukkheṇa havedi baṃdho ja­ha­ṇṇa­va­jje visame same vā || 1 || ” TARVV-MK 499,28e­va­mu­kte­na vidhinā bandhe sa­tya­ṇū­nāṃ dvya­ṇu­kā­dya­na­ntā­na­nta­pra­de­śā­va­sā­na­ska­ndho­tpa­tti­rve­di­ta­vyā | TARV-MK 5.36.3tuśabdo vyā­vṛ­tti­vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­ttya­rthaḥ | TARVV-MK 499,29 tuśabdaḥ kri­ya­mā­ṇaḥ pra­ti­ṣe­dhaṃ vyā­va­rtta­ya­ti bandhaṃ TARVV-MK 499,30ca vi­śe­ṣa­ya­ti | TARVV-MK 499,31atrāha — kimarthaṃ saṃ­yo­ga­jā­tī­yaḥ pu­dga­lā­nāṃ bandho nāma dharmaḥ kalpyate ? nanu prā­ptyā­dyā­tma- TARVV-MK 499,32ka­tvā­da­ne­nai­va sa­rva­sā­mū­hi­ka­vya­va­hā­ra­si­ddhi­ri­ti ? ucyate — saṃ­yo­ge­'­pi sati prā­pti­mā­tre­ṇa kṛ­tā­rtha­tvā­t TARVV-MK 499,33pa­ra­spa­rā­nu­pra­ve­śa­ni­ru­tsu­kau sni­gdha­rū­kṣa­gu­ṇau skandhau pa­ra­mā­ṇū­nāṃ saṃ­yo­ga­mā­tra­tvā­t pā­ri­ṇā­mi­kau na TARVV-MK 499,34syātām śu­kla­kṛ­ṣṇa­ta­ntu­saṃ­yo­gā­va­sthā­na­va­t­, ta­to­'­ya­mā­ra­mbhaḥ — TARVV-MK 500,01TA-MK 5.37 ba­ndhe­'­dhi­kau pā­ri­ṇā­mi­kau || TARV-MK 5.37.1pra­kṛ­ta­tvā­d gu­ṇa­saṃ­pra­tya­yaḥ | TARVV-MK 500,03 prakṛtaṃ gu­ṇa­gra­ha­ṇa­m­, ta­da­bhi­saṃ­ba­ndhā­d gu­ṇa­saṃ­pra­tya­yo bha­va­tī­tya- TARVV-MK 500,04dhi­ka­gu­ṇā­vi­ti | TARV-MK 5.37.2bhā­vā­nta­rā­pā­da­naṃ pa­ri­ṇā­ma­ka­tvaṃ kli­nna­gu­ḍa­va­t | TARVV-MK 500,05 yathā klinnaguḍo­'­dhi­ka­ma­dhu­ra­ra­saḥ TARVV-MK 500,06pa­ti­tā­nāṃ re­ṇvā­dī­nāṃ sva­gu­ṇā­pā­da­nā­t pa­ri­ṇā­ma­kaḥ­, tathā a­nyo­'­pi a­dhi­ka­gu­ṇaḥ a­lpī­ya­saḥ pari- TARVV-MK 500,07ṇāmaka iti kṛtvā dvi­gu­ṇā­di­sni­gdha­rū­kṣa­sya ca­tu­rgu­ṇā­di­sni­gdha­rū­kṣaḥ pa­ri­ṇā­ma­ko bha­va­tī­ti tataḥ pūrvā- TARVV-MK 500,08va­sthā­pra­cya­va­pū­rva­kaṃ tā­tī­rya­ka­ma­va­sthā­nta­raṃ prā­du­rbha­va­tī­tye­ka­ska­ndha­tva­mu­pa­pa­dya­te­, i­ta­ra­thā hi śu­kla­ku­ṣṇa- TARVV-MK 500,09ta­ntu­va­tsaṃ­yo­ge sa­tya­pya­pa­ri­ṇā­ma­ka­tvā­t sarvaṃ vi­vi­kta­rū­pe­ṇai­vā­va­ti­ṣṭhe­ta | dṛśyate hi śleṣe sati varṇa- TARVV-MK 500,10ga­ndha­ra­sa­spa­rśā­nā­ma­va­sthā­nta­ra­bhā­vaḥ śu­kla­pī­tā­di­saṃ­yo­ge śu­kla­pa­tra­va­rṇā­di­prā­du­rbhā­va­va­t | TARV-MK 5.37.3sa­mā­dhi­kā­vi­tya­pa­re­ṣāṃ pāṭhaḥ | TARVV-MK 500,11 “bandhe sa­mā­dhi­kau pā­ri­ṇā­mi­kau­” itya- TARVV-MK 500,12pare sūtraṃ pa­ṭha­nti­, dvi­gu­ṇa­sni­gdha­sya dvi­gu­ṇa­rū­kṣo­'­pi pa­ri­ṇā­ma­ka iti | TARV-MK 5.37.4ta­da­nu­pa­pa­tti­rā­rṣa­vi­ro­dhā­t | TARVV-MK 500,13 sa pāṭho no­pa­pa­dya­te | kutaḥ ? ā­rṣa­vi­ro­dhā­t | evaṃ hyu­kta­mā­rpe TARVV-MK 500,14vargaṇāyāṃ ba­ndha­vi­dhā­ne — no­ā­ga­ma­dra­vya­ba­ndha­vi­ka­lpe sā­di­vai­sra­si­ka­ba­ndha­ni­rde­śe proktaḥ‘viṣa- TARVV-MK 500,15ma­sni­gdha­tā­yā­m vi­pa­ma­rū­kṣa­tā­yāṃ ca bandhaḥ sa­ma­sni­gdha­tā­yāṃ sa­ma­rū­kṣa­tā­yāṃ ca bhedaḥ’ iti | ta­da­nu­sā­re­ṇa TARVV-MK 500,16ca sū­tra­mu­kta­m “­gu­ṇa­sā­mye sa­dṛ­śā­nā­m­” sa­ma­gu­ṇā­nāṃ ba­ndha­pra­ti­ṣe­dhā­t bandhe samaḥ pa­ri­ṇā­ma­ka TARVV-MK 500,17i­tyā­rpa­vi­ro­dhi­va­co na vi­dva­dgrā­hya­m | TARV-MK 5.37.5viṣame same vāsti bandhaḥ iti va­ca­nā­nna virodha iti cet; na; ārṣārthā­jñā­nā­t | TARVV-MK 500,19syā­nma­ta­m — ‘­ja­gha­nya­va­rje viṣame same vāsti’ iti va­ca­nā­t sa­ma­gu­ṇa­syā­pi bandha i­tya­bhyu­pa­ga­mā­nnā­sti TARVV-MK 500,20virodhaḥ iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ā­rṣā­rthā­jñā­nā­t | nā­ya­ma­syā­rthaḥ — sa­ma­gu­ṇa­sya bandha iti | kastarhi ? TARVV-MK 500,21sa­ma­stu­lya­jā­tī­yaḥ­, vi­ṣa­mo­'­tu­lya­jā­tī­yaḥ | samasya ca­tu­rgu­ṇa­sni­gdha­sya ṣa­ḍgu­ṇa­sni­gdhe­nā­sti bandhaḥ TARVV-MK 500,22vi­ṣa­ma­sya ca­tu­rgu­ṇa­rū­kṣa­sya ṣa­ḍgu­ṇa­sni­gdhe­nā­sti bandhaḥ i­tya­ya­mā­rṣā­rthaḥ | ta­trai­ta­t syāt — ki­ma­rtho­'­ya­mā- TARVV-MK 500,23rambha iti ? ucyate — pau­dga­li­kaṃ ka­rmā­tma­sthā­na­ntā­na­nta­pra­de­śaṃ kā­ya­vā­ṅma­no­yo­ga­ni­mi­ttaṃ vi­sra­so­pa- TARVV-MK 500,24ci­tā­na­nta­pra­de­śa­sni­gdha­rū­kṣa­pa­ri­ṇa­taṃ ba­ndha­mā­yā­ta­mā­tma­naḥ jñā­nā­va­ra­ṇā­di­bhā­ve­na triṃ­śa­tsā­ga­ro­pa­ma­ko­ṭi- TARVV-MK 500,25ko­ṭyā­dya­va­sthā­na­bhā­k ta­tpa­ri­ṇā­ma­kā­pā­di­ta­pa­ri­ṇāmāt gha­nā­di­va­nna vi­ṣva­gbha­va­tī­ti | TARVV-MK 500,26atrāha — uktaṃ bhavatā “­dra­vyā­ṇi­, jī­vā­śce­ti­” iti; tatra ki­mu­dde­śa­ta eva dravyāṇāṃ TARVV-MK 500,27pra­si­ddhi­rā­ho­svi­lla­kṣa­ṇa­to­'­pī­ti ? a­tro­cya­te — la­kṣa­ṇa­to­'­pi prasiddhiḥ | ta­tka­tha­mi­ti cet ? ucyate — TA-MK 5.38 guṇaparya­ya­va­d dravyam || TARVV-MK 500,29guṇāśca te pa­rya­yā­śca guṇaparyayāste yasya santīti tad gu­ṇa­pa­rya­yavaditi | ma­tu­rno­pa­pa­dya­te TARVV-MK 500,30a­na­rthā­nta­ra­bhā­vā­t, a­rthā­nta­ra­bhā­ve cā­'­bhā­va­pra­sa­ṅgaḥ­; ita uttaraṃ paṭhati — TARV-MK 5.38.1a­na­nya­tve­'­pi loke su­va­rṇā­ṅgu­lī­ya­ka­va­d vya­pa­de­śa­da­rśa­nā­t ma­tva­rthī­ya­si­ddhiḥ | TARVV-MK 500,31 ananya- TARVV-MK 500,32tve'pi loke vya­pa­de­śo dṛ­śya­te­, yathā su­va­rṇa­syā­ṅgu­lī­ya­kaṃ su­va­rṇā­ṅgu­lī­ya­ka­mi­ti | tathā la­kṣa­ṇa­taḥ TARVV-MK 500,33ka­tha­ñci­dbhe­do­pa­pa­tteḥ gu­ṇa­pa­rya­ye­bhyo­'­na­nya­tve ka­tha­ñci­dbhe­da­si­ddheḥ ma­tva­rthī­ya­mu­pa­pa­dya­te | TARV-MK 5.38.2gu­ṇā­bhā­vā­da­yu­kti­ri­ti cet; na; a­rha­tpra­va­ca­na­hṛ­da­yā­di­ṣu gu­ṇo­pa­de­śā­t | TARVV-MK 501,01 guṇa iti saṃjñā TARVV-MK 501,02ta­ntrā­nta­rā­ṇā­m­, ā­rha­tā­nāṃ tu dravyaṃ pa­ryā­ya­śce­ti dvi­ta­ya­me­va tattvam | ataśca dvi­ta­ya­me­va na­ya­dva­yo­pa- TARVV-MK 501,03de­śā­t­, dra­vya­rthi­kaḥ pa­ryā­yā­rthi­ka iti dvāveva mū­la­na­yau | yadi gu­ṇo­'­pi ka­ści­tsyā­t­, ta­dvi­ṣa­ye­ṇa TARVV-MK 501,04mū­la­na­ye­na tṛ­tī­ye­na bha­vi­ta­vya­m | na cā­stya­sā­vi­ti­, ato gu­ṇā­bhā­vā­t gu­ṇa­pa­rya­ya­va­di­ti nirdeśo na TARVV-MK 501,05yu­jya­te­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­rha­tpra­va­ca­na­hṛ­da­yā­di­ṣu gu­ṇo­pa­de­śā­t | uktaṃ hi a­rha­tpra­va­ca­ne- TARVV-MK 501,06“­dra­vyā­śra­yā nirguṇā guṇāḥ” iti | anyatra coktam — TARVV-MK 501,07“guṇa iti da­vva­vi­dhāṇaṃ da­vva­vi­yāro ya pajjayo bhaṇido | TARVV-MK 501,08tehi aṇūṇaṃ davvaṃ a­ju­da­va­si­ddhaṃ havadi ṇiccaṃ || ” iti | TARVV-MK 501,09yadi gu­ṇo­'­pi vi­dya­te­, nanu coktam — ta­dvi­ṣa­ya­stṛ­tī­yo mū­la­na­yaḥ prā­pno­tī­ti­; naiṣa doṣaḥ; TARVV-MK 501,10dravyasya dvā­vā­tmā­nau sāmānyaṃ vi­śe­ṣa­śce­ti | tatra sā­mā­nya­mu­tsa­rgo­'­nva­yaḥ guṇa i­tya­na­rthā­nta­ra­m | TARVV-MK 501,11viśeṣo bhedaḥ paryāya iti pa­ryā­ya­śa­bdaḥ | tatra sā­mā­nya­vi­ṣa­yo nayo dra­vyā­rthi­kaḥ | vi­śe­ṣa­vi­ṣa­yaḥ TARVV-MK 501,12pa­ryā­yā­rthi­kaḥ | ta­du­bha­yaṃ sa­mu­di­ta­ma­yu­ta­si­ddha­rū­paṃ dra­vya­mi­tyu­cya­te­, na ta­dvi­pa­ya­stṛ­tī­yo nayo bhavitu- TARVV-MK 501,13ma­rha­ti­, vi­ka­lā­de­śa­tvā­nna­yā­nā­m | ta­tsa­mu­da­yo­'­pi pra­mā­ṇa­go­ca­raḥ sa­ka­lā­de­śa­tvā­t pra­mā­ṇa­sya | TARV-MK 5.38.3guṇā eva paryāyā iti vā nirdeśaḥ | TARVV-MK 501,14 a­tha­vā­, u­tpā­da­vya­ya­dhrau­vyā­ṇi pa­ryā­yāḥ­, na TARVV-MK 501,15te­bhyo­'­nye guṇāḥ santi, tato guṇā eva paryāyā iti sati sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇye matau sati gu­ṇa­pa­ryā- TARVV-MK 501,16ya­va­di­ti nirdeśo yujyate | TARV-MK 5.38.4vi­śe­pa­ṇā­nu­pa­pa­tti­ra­rthā­bhe­dā­di­ti cet; na; ma­tā­nta­ra­ni­vṛ­ttya­rtha­tvā­t | TARVV-MK 501,17 syā­de­ta­t- TARVV-MK 501,18yadi guṇā eva pa­ryā­yāḥ­; vi­śe­ṣa­ṇa­ma­pā­rtha­ka­m­; kutaḥ ? a­rthā­bhe­dā­t | tato gu­ṇa­va­di­ti vā paryāya- TARVV-MK 501,19vaditi vā va­kta­vya­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ma­tā­nta­ra­ni­vṛ­ttya­rtha­tvā­t | ma­tā­nta­re hi dra­vyā­da­nye TARVV-MK 501,20guṇāḥ pa­ri­ka­lpi­tāḥ­, na te santi ? a­rthā­nta­ra­bhā­ve sa­tya­nu­pa­la­bdhi­pra­sa­ṅgā­t | ato dravyasya pari- TARVV-MK 501,21ṇamanaṃ pa­ri­va­rta­naṃ paryāyaḥ | tadbhedā eva guṇāḥ na bhi­nna­jā­tī­yā iti ma­tā­nta­ra­ni­vṛ­ttya­rtha­tvā­t TARVV-MK 501,22vi­śe­ṣa­ṇa­ma­rtha­va­t | TARVV-MK 501,23uktānāṃ dravyāṇāṃ la­kṣa­ṇa­ni­rde­śā­tta­dvi­ṣa­ya eva dra­vya­vya­va­sā­ya­pra­sa­kte a­nu­kta­dra­vya­saṃ­sū­ca­nā­rtha- TARVV-MK 501,24mi­da­mā­ha — TA-MK 5.39 kālaśca || TARV-MK 5.39.1ya­tho­kta­dra­vya­la­kṣa­ṇo­pe­ta­tvā­d dravyam | TARVV-MK 501,26 yathoktaṃ dra­vya­la­kṣa­ṇa­m — “­u­tpā­da­vya­ya­dhrau­vya­yu­ktaṃ sat, TARVV-MK 501,27gu­ṇa­pa­rya­ya­va­d dra­vya­m­” iti ca; tena la­kṣa­ṇe­no­pe­ta­tvā­t kālaśca dra­vya­mi­tya- TARVV-MK 501,28va­ga­mya­te | kathaṃ la­kṣa­ṇo­pe­ta­tva­mi­ti cet ? ucyate — TARV-MK 5.39.2ā­kā­śā­di­va­tta­tsi­ddhiḥ | TARVV-MK 501,29 yathā ā­kā­śā­dī­nāṃ dra­vya­la­kṣa­ṇaṃ tathā kā­la­syā­pi siddhyati | TARVV-MK 501,30dhrauvyaṃ tāvat kālasya sva­pra­tya­yaṃ sva­bhā­va­vya­va­sthā­nā­t­, vya­yo­da­yau pa­ra­pra­tya­yau­, a­gu­ru­la­ghu­gu­ṇa­vṛ­ddhi­hā­nya- TARVV-MK 501,31pekṣayā sva­pra­tya­yau ca | tathā guṇā api kālasya sā­dhā­ra­ṇā­sā­dhā­ra­ṇa­rū­pāḥ santi | ta­trā­sā­dhā­ra­ṇaḥ TARVV-MK 501,32va­rta­nā­he­tu­tva­m­, sā­dhā­ra­ṇā­śca a­ce­ta­na­tvā­mū­rta­tva­sū­kṣma­tvā­gu­ru­la­ghu­tvā­da­yaḥ | pa­ryā­yā­śca vya­yo­tpā­da­la­kṣa­ṇā TARVV-MK 501,33yojyāḥ | ta­syā­sti­tva­li­ṅgaṃ sa­nni­ve­śa­kra­ma­śca vyākhyātaḥ | TARVV-MK 502,01āha — dravyatve sani kimasau kālaḥ ā­kā­śa­va­de­ka uta saṃ­khye­yo­'­saṃ­khye­yo­'­na­nto veti ? TARVV-MK 502,02a­tro­cya­te — TA-MK 5.40 so­'­na­nta­sa­ma­yaḥ || TARV-MK 5.40.1vya­va­hā­ra­kā­la­pra­mā­ṇā­va­dhā­ra­ṇā­rthaṃ va­ca­na­m | TARVV-MK 502,04 mukhyāḥ pa­ra­mā­rtha­kā­lā­ṇa­vaḥ dha­rmā­sti­kā­ya- TARVV-MK 502,05pra­de­śa­tu­lyā a­saṃ­khye­yā vyākhyātāḥ | idaṃ tu vacanaṃ vya­va­hā­ra­kā­la­pra­mā­ṇā­va­dhā­ra­ṇā­rthaṃ kriyate | sāmpra- TARVV-MK 502,06ni­ka­syai­ka­sa­ma­yi­ka­tve­'­pya­tī­tā­nā­ga­tā­śca samayā a­ntā­tī­tā iti kṛtvā anantā iti vyapa- TARVV-MK 502,07diśyante | TARV-MK 5.40.2mu­khya­syai­va vā­na­nta­pa­ryā­ya­va­rta­nā­he­tu­tvā­t | TARVV-MK 502,08 a­tha­vā­, mu­khya­syai­va kālasya pra­mā­ṇā­va­dhā­ra- TARVV-MK 502,09ṇā­rtha­mu­cya­te | a­na­nta­pa­ryā­ya­va­rta­nā­he­tu­tvā­de­ko­'­pi kā­lā­ṇu­ra­na­nta i­tyu­pa­ca­rya­te | samayaḥ punaḥ parama- TARVV-MK 502,10niruddhaḥ kālāṃśaḥ | ta­tpra­ca­ya­vi­śe­pa ā­va­li­kā­di­rvyā­khyā­taḥ | TARVV-MK 502,11āha — “­gu­ṇa­pa­rya­ya­va­ddra­vya­m­” i­tyu­kta­m­, tatra ke guṇāḥ iti ? a­tro­cya­te — TA-MK 5.41 dra­vyā­śra­yā nirguṇā guṇāḥ || TARV-MK 5.41.1ā­śra­ya­śa­bdo­'­dhi­ka­ra­ṇa­sā­dha­naḥ ka­rma­sā­dha­no vā | TARVV-MK 502,13 a­ya­mā­śra­ya­śa­bdaḥ a­dhi­ka­ra­ṇa­sā­dha­naḥ TARVV-MK 502,14guṇā ya­trā­śra­ya­nte sa āśraya iti pulliṅge ghaḥ | athavā ka­rma­sā­dha­naḥ gu­ṇai­rā­śri­ya­ta i­tyā­śra­yaḥ | dravya- TARVV-MK 502,15śabda u­ktā­rthaḥ­, dra­vya­mā­śra­yo yepāṃ te dra­vyā­śra­yāḥ | TARV-MK 5.41.2nirguṇā iti vi­śe­ṣa­ṇaṃ dvya­ṇu­kā­di­ni­vṛ­ttya­rtha­m | TARVV-MK 502,16 dra­vyā­śra­yā guṇā i­tyu­cya­mā­ne dvyaṇukā- TARVV-MK 502,17diṣvapi gu­ṇa­saṃ­pra­tya­yaḥ syāt — kā­ra­ṇa­dra­vyā­śra­yā­ṇi kā­rya­dra­vyā­ṇī­ti­, ta­ta­sta­nni­vṛ­ttya­rthaṃ nirguṇā TARVV-MK 502,18iti vi­śe­ṣa­ṇa­mu­pā­dī­ya­te | dvya­ṇu­kā­dī­nāṃ hi rū­pā­da­yo guṇāḥ santīti ta­nni­vṛ­ttiḥ kṛtā bhavati | TARV-MK 5.41.3pa­ryā­yā­ṇāṃ gu­ṇa­tva­pra­sa­ṅga iti cet; na; dra­vyā­śra­yā iti vi­śe­ṣa­ṇā­tta­nni­vṛ­tteḥ | TARVV-MK 502,19 syātma- TARVV-MK 502,20tam — yadi guṇā dra­vyā­śra­yā i­tye­ta­ttā­va­lla­kṣa­ṇaṃ gu­ṇā­nā­m­, pa­ryā­yā­ṇā­ma­pi gha­ṭa­saṃ­sthā­nā­dī­nāṃ ta­du­bha­ya- TARVV-MK 502,21mastīti guṇatvaṃ prā­pno­tī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? dra­vyā­śra­yā iti vi­śe­ṣa­ṇā­tta­nni­vṛ­tteḥ | nanu TARVV-MK 502,22dra­vyā­śra­yā iti vi­śe­ṣa­ṇaṃ ta­dā­śra­ya­tva­pra­ti­pa­ttya­rthaṃ ta­da­nta­re­ṇā­pi siddhyati | kutaḥ ? sā­ma­rthyā­t — TARVV-MK 502,23ni­rā­śra­ya­gu­ṇā­bhā­vā­t ā­śra­yā­nta­rā­bhā­vā­cca­, ta­ta­sta­da­na­rtha­kaṃ pa­ryā­ya­ni­vṛ­ttya­rthaṃ bhavati | kiṃ śabdādhi- TARVV-MK 502,24kyā­da­rthā­dhi­kya­mi­ti pa­ryā­ya­ni­vṛ­tti­rgṛ­hya­te ? na; ityāha — TARV-MK 5.41.4matvarthe vā vṛ­tti­vi­dhā­nā­t iti | TARVV-MK 502,25 ma­tva­rthe­'­nya­pa­dā­rthe vṛttiḥ, ma­tva­rtha­śca ni­tya­yo­ge vidyata TARVV-MK 502,26iti ni­tya­yo­go­'­tra ve­di­ta­vyaḥ | nityaṃ dra­vya­mā­śri­tya ye vartante te guṇā iti | paryāyāḥ punaḥ TARVV-MK 502,27kā­dā­ci­tkā iti na teṣāṃ gra­ha­ṇa­m | te­nā­nva­yi­no dharmā guṇā ityuktaṃ bhavati | tadyathā jī­va­syā­sti- TARVV-MK 502,28tvādayaḥ jñā­na­da­rśa­nā­da­ya­śca | pu­dga­la­syā­ce­ta­na­tvā­da­yaḥ rū­pā­da­ya­śce­ti | paryāyāḥ punaḥ gha­ṭa­jñā­nā­da­yaḥ TARVV-MK 502,29ka­pā­lā­di­vi­kā­rā­śca | TARVV-MK 502,30atrāha — uktaḥ pa­ri­ṇā­ma­śa­bdaḥ a­sa­kṛ­nna tu tasyārtho va­rṇi­taḥ­, ta­smā­du­cya­tāṃ kaḥ pari- TARVV-MK 502,31ṇāmaḥ iti ? TARVV-MK 503,01TA-MK 5.42 tadbhāvaḥ pa­ri­ṇā­maḥ || TARVV-MK 503,03a­tha­vā­, guṇā dra­vyā­da­rthā­nta­ra­bhū­tā iti ke­ṣā­ñci­dda­rśa­na­m­, tatkiṃ bhavataḥ sa­mma­ta­m ? netyāha — TARVV-MK 503,04yadyapi ka­tha­ñci­d vya­pa­de­śā­di­bhe­da­he­tva­pe­kṣa­yā dra­vyā­da­nye tathāpi ta­da­vya­ti­re­kā­tta­tpa­ri­ṇā­mā­ccā­na­nye | TARVV-MK 503,05yadyevaṃ sa ucyatāṃ kaḥ pa­ri­ṇā­ma iti ? ta­nni­śca­yā­rtha­mi­da­mu­cya­te — tadbhāvaḥ pa­ri­ṇā­maḥ | TARV-MK 5.42.1dha­rmā­dī­nāṃ ye­nā­tma­nā bhavanaṃ saḥ tadbhāvaḥ pa­ri­ṇā­maḥ | TARVV-MK 503,06 dha­rmā­dī­ni dravyāṇi ye­nā­tma­nā TARVV-MK 503,07bhavanti sa tadbhāvaḥ tattvaṃ pa­ri­ṇā­ma i­tyā­khyā­ya­te | TARV-MK 5.42.2ta­tsva­rū­paṃ vyā­khyā­ta­m | TARVV-MK 503,08 tasya pa­ri­ṇā­ma­sya svarūpaṃ vyā­khyā­ta­m | kva ? “­va­rta­nā­pa­ri­ṇā­ma- TARVV-MK 503,09kriyāḥ” ityatra | TARV-MK 5.42.3sa dvi­vi­dho­'­nā­di­rā­di­māṃ­śca | TARVV-MK 503,10 sa eṣa pa­ri­ṇā­mo dvidhā bhidyate | a­nā­di­rā­di­māṃ­śce­ti | TARVV-MK 503,11tatrānā­di­rdha­rmā­dī­nāṃ ga­tyu­pa­gra­hā­diḥ | na hye­ta­da­sti dha­rmā­dī­ni dravyāṇi prāk, pa­ścā­dga­tyu­pa­gra­hā­diḥ­, TARVV-MK 503,12prāgvā ga­tyu­pa­gra­hā­diḥ pa­ścā­ddha­rmā­dī­ni iti | kiṃ tarhi ? a­nā­di­re­ṣāṃ saṃbandhaḥ | ā­di­māṃ­śca bāhya- TARVV-MK 503,13pra­tya­yā­pā­di­to­tpā­daḥ | TARVV-MK 503,14atrānye dha­rmā­dha­rma­kā­lā­kā­śe­ṣu anādiḥ pa­ri­ṇā­maḥ­, ā­di­mā­n jī­va­pu­dga­le­ṣu iti va­da­nti­; TARVV-MK 503,15ta­da­yu­kta­m­; kutaḥ ? sa­rva­dra­vyā­ṇāṃ dvyā­tma­ka­tve sa­ttva­m­, anyathā ni­tyā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | kathaṃ TARVV-MK 503,16tarhi grāhyam ? TARV-MK 5.42.4na­ya­dva­ya­va­śā­t sarvatra ta­du­bha­ya­si­ddhiḥ | TARVV-MK 503,17 dra­vyā­rthi­ka­pa­ryā­yā­rthi­ka­na­ya­dva­ya­vi­va­kṣā­va­śā­t sarveṣu TARVV-MK 503,18dha­rmā­di­dra­vye­ṣu sa ubhayaḥ pa­ri­ṇā­mo­'­va­se­yaḥ | ayaṃ tu viśeṣaḥ dha­rmā­di­ṣu caturṣu dra­vye­ṣva­tya­nta­pa­ro­kṣe- TARVV-MK 503,19ṣva­nā­di­rā­di­māṃ­śca pa­ri­ṇā­maḥ ā­ga­ma­ga­myaḥ­, jī­va­pu­dga­le­ṣu ka­tha­ñci­tpra­tya­kṣa­ga­myo­'­pi iti | TARVV-MK 503,20iti ta­ttvā­rtha­vā­rti­ke vyā­khyā­nā­la­ṅkā­re pa­ñca­mo­dhyā­yaḥ | TARVV-MK 503,21TARVV-MK 503,22TARVV-MK 504,00ṣa­ṣṭho­'­dhyā­yaḥTARVV-MK 504,01āha — a­jī­va­pa­dā­rtho vyākhyātaḥ | idānīṃ ta­da­na­nta­ro­dde­śa­bhā­g ā­sra­va­pa­dā­rtho vyākhyeya iti TARVV-MK 504,02ta­ta­sta­tpra­si­ddhya­rtha­mi­da­mu­cya­te — TA-MK 6.1 kā­ya­vā­ṅma­naḥ­ka­rma yogaḥ || TARV-MK 6.1.1kā­yā­dī­nā­mi­ta­re­tara­yo­ga­la­kṣa­ṇo dvandvaḥ | TARVV-MK 504,04 kāyaśca vāk ca manaśca kā­ya­vā­ṅma­nā­si TARVV-MK 504,05i­tī­ta­re­ta­ra­yo­ge dvandvaḥ | TARV-MK 6.1.2vā­ṅma­na­samitiprasaṅga iti cet; na; bahuṣu ta­da­bhā­vā­t | TARVV-MK 504,06 syā­de­ta­t — vā­ṅma­na­sa­mi­ti TARVV-MK 504,07prā­pno­tī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? bahuṣu ta­da­bhā­vā­t | dvayoḥ hi sa­vi­dhiḥ­, tena bahupu na bhavati | TARVV-MK 504,08kā­ya­vā­ṅma­na­sāṃ karma kā­ya­vā­ṅma­na­ska­rme­ti | “­kṛ­ka­mi­kaṃ saḥ” iti satvam | kāyā- TARVV-MK 504,09dayaḥ śabdā vyā­khyā­tā­rthāḥ | TARV-MK 6.1.3ka­rma­śa­bda­syā­ne­kā­rtha­tve kri­yā­vā­ci­no gra­ha­ṇa­m­, i­hā­nya­syā­saṃ­bha­vā­t | TARVV-MK 504,10 ka­rma­śa­bdo­'­ne- TARVV-MK 504,11kārthaḥ | kva­ci­tka­rtu­rī­psi­ta­ta­me vartate — yathā ghaṭaṃ ka­ro­tī­ti | kva­ci­tpu­ṇyā­pu­ṇya­va­ca­naḥ — yathā “­ku­śa­lā­'- TARVV-MK 504,12kuśalaṃ karma” iti | kvacicca kri­yā­va­ca­naḥ — yathā “­u­tkṣe­pa­ṇa­ma­va­kṣe­pa­ṇa­mā­ku­ñca­naṃ TARVV-MK 504,13pra­sā­ra­ṇaṃ ga­ma­na­mi­ti ka­rmā­ṇi­” iti | tatreha ki­yā­vā­ci­no gra­ha­ṇa­m | kutaḥ ? anyasyā- TARVV-MK 504,14saṃ­bha­vā­t | ta­tka­tha­mi­ti cet ? ucyate — TARV-MK 6.1.4na ka­rtu­rī­psi­ta­ta­ma­m­, a­nya­ta­ra­syo­bha­ya­sya ca vi­va­kṣā­'­saṃ­bha­vā­t | TARVV-MK 504,15 kartuḥ kriyayā āptu- TARVV-MK 504,16mi­ṣṭa­ta­maṃ karma | ta­ttri­vi­dhaṃ nirvartyaṃ vikāryaṃ prāpyaṃ ceti | tat tri­ta­ya­ma­pi ka­rtu­ra­nya­t | tatra yadi TARVV-MK 504,17kā­yā­dī­nāṃ ka­rtṛ­tva­m­; ka­rmā­nya­dvā­cya­m | na cā­to­'­nya­t sūtre gṛ­hī­ta­ma­sti | atha karmatvaṃ kā­yā­dī­nā­m­; TARVV-MK 504,18ka­rtā­'­nyo vācyaḥ | na cāsau saṃ­gṛ­hī­to­'­sti | atha yu­ga­pa­tka­rtṛ­tvaṃ ka­rma­tva­ñce­ṣṭa­m­; ta­ccā­saṃ­bha­vā­t TARVV-MK 504,19asat | tasmāt ka­rtu­rī­psi­ta­ta­maṃ neha pa­ri­gṛ­hī­ta­m | TARV-MK 6.1.5nāpi pu­ṇyā­pu­ṇya­la­kṣa­ṇa­m­; u­tta­ra­sū­tra­sya sā­ma­rthyā­t | TARVV-MK 504,20 nāpīha pu­ṇyā­pu­ṇya­la­kṣa­ṇaṃ karma TARVV-MK 504,21gṛhyate | kutaḥ ? u­tta­ra­sū­tra­sā­ma­rthyā­t | yadi pu­ṇyā­pu­ṇya­la­kṣa­ṇa­mi­ha gṛ­hye­ta­, “sa āsravaḥ śubhaḥ pu­ṇya­sya­” TARVV-MK 504,22 i­tyu­tta­ra­sū­trā­ra­mbho­'­na­rtha­kaḥ syāt | TARV-MK 6.1.6ka­rtu­rī­psi­ta­ta­maṃ vā ātmanaḥ ka­rtṛ­tvā­t | TARVV-MK 504,23 athavā sā­ma­rthya­sa­nni­hi­ta ihātmā kartā, tasya TARVV-MK 504,24ka­rtu­rī­psi­ta­ta­ma­tvā­t pā­ri­bhā­ṣi­kaṃ karma gṛhyate | TARV-MK 6.1.7ka­rtrā­di­sā­dha­ne­ṣvi­cchā­to vi­śe­ṣā­dhya­va­sā­yaḥ | TARVV-MK 504,25 ka­rma­śa­bda­sya ka­rtrā­di­ṣu sā­dha­ne­ṣu saṃ­bha­va­tsu TARVV-MK 504,26icchāto vi­śe­ṣo­'­dhya­va­se­yaḥ | vī­ryā­nta­rā­ya­jñā­nā­va­ra­ṇa­kṣa­ya­kṣa­yo­pa­śa­mā­pe­kṣe­ṇa ā­tma­nā­tma­pa­ri­ṇā­maḥ TARVV-MK 504,27pu­dga­le­na ca sva­pa­ri­ṇā­maḥ vya­tya­ye­na ca ni­śca­ya­vya­va­hā­ra­na­yā­pe­kṣa­yā kriyata iti karma | ka­ra­ṇa­pra­śaṃ­sā- TARVV-MK 504,28vi­va­kṣā­yāṃ ka­rtṛ­dha­rmā­dhyā­ro­pe sati sa pa­ri­ṇā­maḥ ku­śa­la­ma­ku­śa­laṃ vā dra­vya­bhā­va­rū­paṃ ka­ro­tī­ti karma | TARVV-MK 504,29ātmanaḥ prā­dhā­nya­vi­va­kṣā­yāṃ kartṛtve sati pa­ri­ṇā­ma­sya ka­ra­ṇa­tvo­pa­pa­tteḥ ba­hu­lā­pe­kṣa­yā kri­ya­te­'­ne­na TARVV-MK 505,01ka­rme­tya­pi bhavati | sā­dhya­sā­dha­na­bhā­vā­na­bhi­dhi­tsā­yāṃ sva­rū­pā­va­sthi­ta­ta­ttva­ka­tha­nā­t kṛtiḥ ka­rme­tya­pi TARVV-MK 505,02bhavati | evaṃ śe­pa­kā­ra­ko­pa­pa­tti­śca yojyā | TARV-MK 6.1.8yo­ga­śa­bda­syā­pi tathaiva | TARVV-MK 505,03 tenaiva pra­kā­re­ṇa yo­ga­śa­bda­syā­pi ka­rtrā­di­sā­dha­na­saṃ­bha­vo yojyaḥ | TARV-MK 6.1.9trai­vi­dhyā­nu­pa­pa­tti­rā­tma­pa­ri­ṇā­mā­vi­śe­ṣā­di­ti cet; na pa­ryā­ya­vi­va­kṣā­vyā­pā­rā­drū­pā­di­va­t | TARVV-MK 505,05syā­nma­ta­m — yogasya traividhyaṃ no­pa­pa­dya­te | kutaḥ ? ā­tma­pa­ri­ṇā­mā­vi­śe­ṣā­t | ātmā hi ni­ra­va­ya- TARVV-MK 505,06va­dra­vya­m­, ta­tpa­ri­ṇā­mo yogaḥ, so­'­vi­śi­ṣṭa iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pa­ryā­ya­vi­va­kṣā­vyā­pā­rā- TARVV-MK 505,07drū­pā­di­va­t | yathā gha­ṭa­syai­ka­tva­ma­ja­ha­ta­śca­kṣu­rā­di­ka­ra­ṇa­saṃ­ba­ndha­va­śā­drū­pā­di­pa­ri­ṇā­ma­bhe­daḥ­, tathā ātmanaḥ TARVV-MK 505,08e­ka­tve­'­pi pa­ryā­ya­bhe­dā­t yogasya bhedo jñeyaḥ | TARV-MK 6.1.10ca­kṣu­rā­di­gra­ha­ṇa­ni­mi­tta­tvā­d rū­pā­dhya­va­sā­ya­sye­ti cet; na; ā­tmā­bhe­de­'­pi kā­yā­dī­nāṃ pū­rva­kṛ­ta­ka­rmā­pā­di­ta­sā­ma­rthyo­pa­la­mbhā­t | TARVV-MK 505,10 syā­de­ta­t — yujyate ghaṭasya rū­pā­di­bhe­dā­dhya­va­sā­yaḥ | TARVV-MK 505,11kutaḥ ? ca­kṣu­rā­di­gra­ha­ṇa­ni­mi­tta­tvā­t | gra­ha­ṇa­bhe­dā­ddhi loke grā­hya­bhe­do dṛṣṭaḥ, na tathā ātmana iti; TARVV-MK 505,12tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ā­tmā­'­bhe­de­'­pi kā­yā­dī­nāṃ pū­rva­kṛ­ta­ka­rmā­pā­di­ta­sā­ma­rthyo­pa­la­mbhā­t | tadyathā TARVV-MK 505,13pu­dga­la­vi­pā­ki­naḥ śa­rī­ra­nā­ma­ka­rma­ṇa u­da­yā­pā­di­te kā­ya­vā­ṅma­no­va­rga­ṇā­nya­ta­mā­la­mba­ne sati vīryā- TARVV-MK 505,14nta­rā­ya­ma­tya­kṣa­rā­dyāva­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­mā­pā­di­tā­bhya­nta­ra­vā­gla­bdhi­sā­nni­dhye vā­kpa­ri­ṇā­mā­bhi­mu­khya­syā- TARVV-MK 505,15tmanaḥ pra­de­śa­pa­ri­spa­ndo vāgyogaḥ | a­bhya­nta­ra­vī­ryā­nta­rā­ya­no­i­ndri­yā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­mā­tma­ka­ma­no­la­bdhi- TARVV-MK 505,16sa­nni­dhā­ne pū­rvo­kta­bā­hya­ni­mi­ttā­la­mba­ne ca sati ma­naḥ­pa­ri­ṇā­mā­bhi­mu­khya­syā­tma­naḥ pra­de­śa­pa­ri­spa­ndo TARVV-MK 505,17ma­no­yo­gaḥ | vī­ryā­nta­rā­ya­kṣa­yo­pa­śa­ma­sa­dbhā­ve au­dā­ri­kā­di­sa­pta­vi­dha­kā­ya­va­rga­ṇā­nya­ta­mā­la­mba­nā­pe­kṣā- TARVV-MK 505,18tma­pra­de­śa­pa­ri­spa­ndaḥ kā­ya­yo­gaḥ | yadi kṣa­yo­pa­śa­ma­la­bdhi­ra­bhya­nta­ra­he­tuḥ kṣaye katham ? kṣa­ye­'­pi hi TARVV-MK 505,19sa­yo­ga­ke­va­li­naḥ trividho yoga iṣyate | atha kṣa­ya­ni­mi­tto­'­pi yogaḥ ka­lpya­te­, a­yo­ga­ke­va­li­nāṃ TARVV-MK 505,20siddhānāṃ ca yogaḥ prā­pro­ti­; naiṣa doṣaḥ; kri­yā­pa­ri­ṇā­mi­na ā­tma­na­stri­vi­dha­va­rga­ṇā­la­mba­nā­pe­kṣaḥ pradeśa- TARVV-MK 505,21pa­ri­spa­ndaḥ sa­yo­ga­ke­va­li­no yo­ga­vi­dhi­rvi­dhī­ya­te­, ta­dā­la­mba­nā­bhā­vā­t u­tta­re­ṣāṃ yo­ga­vi­dhi­rnā­sti | TARV-MK 6.1.11a­ne­kā­ntā­cca lāva­kā­di­va­t | TARVV-MK 505,22 yathā de­va­da­tta­sya jā­ti­ku­la­rū­pa­saṃ­jñā­la­kṣa­ṇa­sa­mba­ndhā­dya- TARVV-MK 505,23vi­śe­ṣā­de­ka­tva­ma­ja­ha­taḥ vā­hyo­pa­ka­ra­ṇa­saṃ­ba­ndho­pa­nī­ta­bhe­da­lā­va­ka­pā­va­kā­di­pa­ryā­yā­nā­ska­nda­taḥ syā­de­ka­tvaṃ TARVV-MK 505,24syā­da­ne­ka­tva­mi­tya­ne­kā­ntaḥ tathā pra­ti­ni­ya­ta­kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­śa­rī­rā­di­pa­ryā­yā­rthā­de­śā­t syā­ttrai­vi­dhyaṃ TARVV-MK 505,25yo­ga­sya­, a­nā­di­pā­ri­ṇā­mi­kā­tma­dra­vyā­rthā­de­śā­t syā­dai­ka­vi­dhya­mi­tya­ne­kā­ntaḥ | tato nā­ya­mu­pā­la­mbhaḥ | TARV-MK 6.1.12dhyānaṃ yoga iti cet; na; tasya va­kṣya­mā­ṇa­tvā­t | TARVV-MK 505,26 syā­de­ta­t — dhyānaṃ yo­ga­śa­bdā­rthaḥ na TARVV-MK 505,27kā­ya­vā­ṅma­na­ska­rme­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? tasya va­kṣya­mā­ṇa­tvā­t | yujeḥ sa­mā­dhi­va­ca­na­sya yogaḥ TARVV-MK 505,28samādhiḥ dhyā­na­mi­tya­na­rthā­nta­ra­m­, sa tu vakṣyate | i­hā­sra­va­pra­ti­pā­da­nā­rtha­tvā­t tri­vi­dha­kri­yā yoga TARVV-MK 505,29i­tyu­cya­te | TARV-MK 6.1.13sa­mu­dā­ye yo­ga­vya­pa­de­śa­pra­sa­ṅga iti cet; na; pratyekaṃ vā­kya­pa­ri­sa­mā­pteḥ | TARVV-MK 505,30 syā­nma­ta­m — TARVV-MK 505,31yathā gargāḥ śataṃ da­ṇḍya­ntā­mi­ti a­rthi­na­śca rājāno hi­ra­ṇye­na bhavanti na ca pratyekaṃ da­ṇḍa­ya­nti | TARVV-MK 505,32kutaḥ ? sa­mu­dā­ye vā­kya­pa­ri­sa­mā­pteḥ­, tathā kā­ya­vā­ṅma­na­ska­rma­sa­mu­dā­ye yo­ga­vya­pa­de­śaḥ prasakta iti TARVV-MK 505,33cet; na; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pratyekaṃ vā­kya­pa­ri­sa­mā­pteḥ | yathā de­va­da­tta­ji­na­da­tta­gu­ru­da­ttā bho­jya­ntā­mi­ti TARVV-MK 505,34bhujiḥ pratyekaṃ pa­ri­sa­mā­pya­te­, tathā yo­ga­vya­pa­de­śo­'­pi pratyekaṃ triṣu karmasu ve­di­ta­vyaḥ | TARVV-MK 506,01atrāha — a­bhyu­pe­maḥ ā­hi­ta­trai­vi­dhyā kriyā yoga iti | prakṛta idānīṃ ni­rdi­śya­tā­m kiṃ­la­kṣa­ṇa TARVV-MK 506,02āsrava iti ? a­tro­cya­te — yo'yaṃ yo­ga­śa­bdā­bhi­dhe­yaḥ saṃ­sā­ri­ṇaḥ pu­ru­pa­sya pra­yo­ga­stri­vi­dhaḥ — TA-MK 6.2 sa āsravaḥ || TARV-MK 6.2.1‘­kā­ya­vā­ṅma­na­ska­rmā­sra­vaḥ­’ ityastu la­ghu­tvā­di­ti cet; na; yogāpra­khyā­nā­t | TARVV-MK 506,04 syānma- TARVV-MK 506,05tam — kā­ya­vā­ṅma­na­ska­rmā­sra­va ityastu sū­tra­m­, kutaḥ ? la­ghu­tvā­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? yogāpra- TARVV-MK 506,06khyānāt | yo­ga­śa­bdo hi āgame pra­si­ddhaḥ­, ta­syā­rtho­'­pra­khyā­taḥ syāt | TARV-MK 6.2.2kā­ya­vā­ṅma­na­ska­rma yoga āsrava iti cet; na; sa­rva­yo­gā­sra­va­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 506,07 atha ma­ta­me­ta­t — TARVV-MK 506,08‘­kā­ya­vā­ṅma­na­ska­rma yoga ā­sra­vaḥ­’ i­tye­ka­yo­gaḥ ka­rta­vya­sta­thā sati ta­ccha­bda­syā­va­ca­nā­t­, yo­ga­vi­bhā­ga­sya TARVV-MK 506,09cā­'­ka­ra­ṇā­t­, ni­rde­śa­śca la­ghu­rbha­va­ti­, yo­ga­śa­bdā­rtha­ścaprakhyāto bhavati iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 506,10sa­rva­yo­gā­sra­va­pra­sa­ṅgā­t | ke­va­li­sa­mu­ddhā­ta­kā­le hi da­ṇḍa­ka­pā­ṭa­pra­ta­ra­lo­ka­pū­rṇa­yo­ga­syā­pyā­sra­va­tvaṃ pra­sa­bye­ta | TARVV-MK 506,11a­stvā­sra­va­tvaṃ ko doṣaḥ ? sū­kṣma­yo­ga­tvaṃ ta­tre­pya­te­, ta­nni­mi­tta­śca ba­ndho­'­lpaḥ­; ta­dvi­pa­rī­ta­tā prāpnoti | TARVV-MK 506,12api ca, va­rga­ṇā­la­mva­na­ni­mi­tto yoga āsrava i­ṣya­te­, na ca da­ṇḍā­di­yo­ga­sta­dā­la­mba­na­he­tu­kaḥ­, tasmāda- TARVV-MK 506,13syā­sra­va­tvaṃ neṣyate | yadyevaṃ da­ṇḍā­di­vyā­pā­ra­kā­le­'­nā­sra­va­tvā­da­ba­ndha­ka­tvaṃ prā­pno­ti­, iṣyate ca bandhaḥ ? TARVV-MK 506,14naiṣa doṣaḥ; na da­ṇḍā­di­yo­ga­ni­mi­tto bandhaḥ | kiṃ tarhi ? kā­ya­va­rga­ṇā­ni­mi­ttaḥ ā­tma­pra­de­śa­pa­ri­spa­ndo- TARVV-MK 506,15'sti, ta­nni­mi­tta­sta­tra bandhaḥ | TARV-MK 6.2.3e­ka­yo­ge­'­pi ta­tpra­yo­ja­nā­ka­ra­ṇā­tta­da­pra­sa­ṅga iti cet; na; yo­ga­vi­bhā­ga­ka­ra­ṇa­sā­ma­rthyā­tta­tpra- tīteḥ | TARVV-MK 506,17 yathā ke­va­li­naḥ sa­tsva­pī­ndri­ye­pu ta­da­vyā­pā­rā­t i­ndri­ya­ja­ka­rma­ba­ndhā­bhā­vaḥ tathā da­ṇḍā­di­yo­ge TARVV-MK 506,18satyapi ta­tpū­rva­ka­ba­ndhā­bhā­vā­t ā­sra­va­tva­ma­sya yo­ga­vi­bhā­ga­va­de­ka­yo­ge­'­pi vyā­va­rta­te iti; tanna; kiṃ TARVV-MK 506,19kā­ra­ṇa­m ? yo­ga­vi­bhā­ga­ka­ra­ṇa­sā­ma­rthyā­tta­tpra­tī­teḥ | sati hi yo­ga­vi­bhā­ge ya uddiṣṭo yogaḥ sa āsravo TARVV-MK 506,20bhavati nānya i­tya­ya­ma­rtho­'­va­ga­ntuṃ śakyate te­nā­nyo­'­pi yo­go­'­stī­ti sūcyate | e­ka­yo­ge punaḥ sati TARVV-MK 506,21ta­syā­rtha­syā­pra­tī­teḥ sarvasya yo­ga­syā­sra­va­tvaṃ pra­sa­jya­ta eva | a­thā­sra­vā­bhi­dhā­naṃ kuto bhavati ? TARV-MK 6.2.4ta­tpra­ṇā­li­ka­yā ka­rmā­sra­va­ṇā­dā­sra­vā­bhi­dhā­naṃ sa­li­la­vā­hi­dvā­ra­va­t | TARVV-MK 506,22 yathā sa­raḥ­sa­li­la- TARVV-MK 506,23vāhi dvāraṃ ta­dā­sra­va­ṇa­kā­ra­ṇa­tvā­t āsrava i­tyā­khyā­ya­te­, tathā yo­ga­pra­ṇā­li­ka­yā ātmanaḥ karma TARVV-MK 506,24ā­sra­va­tī­ti yogaḥ āsrava iti vya­pa­de­śa­ma­rha­ti | TARV-MK 6.2.5ka­ṣā­ya­kli­nna­sya ta­du­pa­śle­ṣa ā­rdra­va­stra­re­ṇu­va­t | TARVV-MK 506,25 yathā ā­rdra­vā­saḥ sa­ma­ntā­dvā­tā­nī­taṃ TARVV-MK 506,26re­ṇu­mu­pā­da­tte­, tathā ka­ṣā­ya­to­yā­rdra ātmā yo­gā­nī­taṃ karma sa­rva­pra­de­śai­rgṛ­hṇā­ti | yathā vā, ni­ṣṭa­ptā­yaḥ- TARVV-MK 506,27pi­ṇḍo­'­mbha­si pra­kṣi­pto­'­mbhaḥ sa­ma­ntā­dā­tma­sā­tka­ro­ti­, tathā kaṣāyoṣṇo jīvo yo­gā­nī­taṃ karma TARVV-MK 506,28sa­ma­ntā­dā­da­tte | TARVV-MK 506,29āha — karma dvividhaṃ puṇyaṃ pāpaṃ ceti, tasya ki­ma­vi­śe­ṣe­ṇa yogaḥ ā­sra­va­ṇa­he­tu­rā­ho­svi­da­sti TARVV-MK 506,30ka­ści­tpra­ti­vi­śe­ṣa iti ? a­tro­cya­te — TA-MK 6.3 śubhaḥ pu­ṇya­syā­'­śu­bhaḥ pāpasya || TARV-MK 6.3.1prā­ṇā­ti­pā­tā­nṛ­ta­bhā­ṣa­ṇa­va­dha­ci­nta­nā­di­ra­śu­bhaḥ | TARVV-MK 506,32 prā­ṇā­ti­pā­tā­da­ttā­dā­na­mai­thu­na­pra­yo­gā­di­ra- TARVV-MK 506,33śubhaḥ kā­ya­yo­gaḥ | a­nṛ­ta­bhā­ṣa­ṇa­pa­ru­ṣā­sa­tya­va­ca­nā­di­ra­śu­bho vāgyogaḥ | va­dha­ci­nta­ne­rṣyā­sū­yā­di­ra­śu­bho TARVV-MK 506,34ma­no­yo­gaḥ | TARV-MK 6.3.2ta­to­'­na­nta­vi­ka­lpā­da­nyaḥ śubhaḥ | TARVV-MK 507,01 ta­smā­da­na­nta­vi­ka­lpā­da­śu­bha­yo­gā­da­nyaḥ śu­bha­yo­ga ityu- TARVV-MK 507,02cyate | tadyathā a­hiṃ­sā­'­ste­ya­bra­hma­ca­ryā­diḥ śubhaḥ kā­ya­yo­gaḥ | sa­tya­hi­ta­mi­ta­bhā­ṣa­ṇā­diḥ śubho TARVV-MK 507,03vāgyogaḥ | a­rha­dā­di­bha­kti­ta­po­ru­ci­śru­ta­vi­na­yā­diḥ śubho ma­no­yo­gaḥ | āha — a­saṃ­khye­ya­lo­ka­tvā- TARVV-MK 507,04da­dhya­va­sā­yā­va­sthā­nā­nāṃ ka­tha­ma­na­nta­vi­ka­lpa­tva­mi­ti ? ucyate — a­na­ntā­na­nta­pu­dga­la­pra­de­śa­pra­ci­ta­jñā­nā- TARVV-MK 507,05va­ra­ṇa­vī­ryā­nta­rā­ya­de­śa­sa­rva­ghā­ti­dvi­vi­dha­spa­rdha­ka­kṣa­yo­pa­śa­mā­de­śā­t yo­ga­tra­ya­syā­na­ntya­m | a­na­ntā­na­nta- TARVV-MK 507,06pra­de­śa­ka­rmā­dā­na­kā­ra­ṇa­tvā­dvā a­na­ntaḥ­, a­na­ntā­na­nta­nā­nā­jī­va­vi­ṣa­ya­bhe­dā­dvā­'­na­ntaḥ | kathaṃ yogasya TARVV-MK 507,07śu­bhā­śu­bha­tva­m ? TARV-MK 6.3.3śu­bhā­śu­bha­pa­ri­ṇā­ma­ni­rvṛ­tta­tvā­cchu­bhā­śu­bha­vya­pa­de­śaḥ | TARVV-MK 507,08 śu­bha­pa­ri­ṇā­ma­ni­rvṛ­tto yogaḥ śubhaḥ, TARVV-MK 507,09a­śu­bha­pa­ri­ṇā­ma­ni­rvṛ­tta­ścā­śu­bha iti ka­thya­te­, na śu­bhā­śu­bha­ka­rma­kā­ra­ṇa­tve­na | ya­dye­va­mu­cye­ta­; śu­bha­yo­ga TARVV-MK 507,10eva na syāt, śu­bha­yo­ga­syā­pi jñā­nā­va­ra­ṇā­di­ba­ndha­he­tu­tvā­bhyu­pa­ga­mā­t | TARV-MK 6.3.4pu­nā­tyā­tmā­naṃ pū­ya­te­'­ne­ne­ti vā puṇyam | TARVV-MK 507,11 karmaṇaḥ svā­ta­ntrya­vi­va­kṣā­yāṃ pu­nā­tyā­tmā­naṃ TARVV-MK 507,12prī­ṇa­ya­tī­ti puṇyam | pā­ra­ta­ntrya­vi­va­kṣā­yāṃ ka­ra­ṇa­tvo­pa­pa­tteḥ pū­ya­te­'­ne­ne­ti vā pu­ṇya­m­, ta­tsa­dve­dyā- TARVV-MK 507,13dyu­tta­ra­tra vakṣyate | TARV-MK 6.3.5ta­tpra­ti­dva­ndvi­rū­paṃ pāpam | TARVV-MK 507,14 tasya puṇyasya pra­ti­dva­ndvi­rū­paṃ pā­pa­mi­ti vi­jñā­ya­te | pāti rakṣa- TARVV-MK 507,15tyātmānam a­smā­cchu­bha­pa­ri­ṇā­mā­di­ti pā­pā­bhi­dhā­na­m | ta­da­sa­dve­dyā­dyu­tta­ra­tra vakṣyate | TARV-MK 6.3.6u­bha­ya­ma­pi pā­ra­ta­ntrya­he­tu­tvā­da­vi­śi­ṣṭa­mi­ti cet; na; i­ṣṭā­ni­ṣṭa­ni­mi­tta­bhe­dātta­dbhe­da­si­ddheḥ | TARVV-MK 507,17syā­nma­ta­m — yathā ni­ga­la­sya ka­na­ka­ma­ya­syā­ya­sa­sya cā­'­sva­ta­ntrī­ka­ra­ṇaṃ phalaṃ tu­lya­mi­tya­vi­śe­ṣaḥ­, tathā puṇyaṃ TARVV-MK 507,18pāpaṃ cātmanaḥ pā­ra­ta­ntrya­ni­mi­tta­ma­vi­śi­ṣṭa­mi­ti nātra saṃ­ka­lpa­bhe­do yukta iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 507,19i­ṣṭā­ni­ṣṭa­ni­mi­tta­bhe­dā­tta­dbhe­da­si­ddheḥ | ya­di­ṣṭa­ga­ti­jā­ti­śa­rī­re­ndri­ya­vi­ṣa­yā­di­ni­rva­rta­kaṃ ta­tpu­ṇya­m | aniṣṭa- TARVV-MK 507,20ga­ti­jā­ti­śa­rī­re­ndri­ya­vi­pa­yā­di­ni­rva­rta­kaṃ ya­tta­tpā­pa­mi­tya­na­yo­ra­yaṃ bhedaḥ | tatra śubho yogaḥ pu­ṇya­syā­sra­vaḥ­, TARVV-MK 507,21aśubhaḥ pāpasya | TARV-MK 6.3.7śu­bha­pa­ri­ṇā­ma­sya ghā­ti­ka­rma­ni­mi­tta­tvā­tta­da­ni­rde­śa iti cet; na; i­ta­ra­pu­ṇya­pā­pā­pe­kṣa­tvā­t | TARVV-MK 507,23syā­de­ta­t — śubhaḥ pu­ṇya­sye­tya­ni­rde­śaḥ­, agamako nirdeśaḥ a­ni­rde­śaḥ | kutaḥ ? ghā­ti­ka­rma­ba­ndha­sya śu­bha­pa­ri- TARVV-MK 507,24ṇā­ma­he­tu­tvā­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? i­ta­ra­pu­ṇya­pā­pā­pe­kṣa­tvā­t­, a­ghā­ti­ka­rma­su puṇyaṃ pāpaṃ cāpekṣye- TARVV-MK 507,25da­mu­cya­te | kutaḥ ? ghā­ti­ka­rma­ba­ndha­sya sva­vi­ṣa­ye ni­mi­tta­tvā­t­, | a­tha­vā­, nai­va­ma­va­dhā­ra­ṇaṃ kriyate — śubhaḥ TARVV-MK 507,26pu­ṇya­syai­ve­ti | kathaṃ tarhi ? śubha eva pu­ṇya­sye­ti | tena śubhaḥ pā­pa­syā­pi he­tu­ri­tya­vi­ro­dhaḥ | yadyevaṃ śubhaḥ TARVV-MK 507,27pā­pa­syā­pi hetuḥ bha­va­ti­; aśubhaḥ pu­ṇya­syā­pi bha­va­tī­tya­bhyu­pa­ga­maḥ ka­rta­vyaḥ­, sa­rvo­tkṛ­ṣṭa­sthi­tī­nā­m TARVV-MK 507,28utkṛṣṭasaṃkle­śa­he­tu­ka­tvā­t | uktaṃ ca — TARVV-MK 507,29“­sa­vva­ṭhṭhi­dī­ṇa­mu­kka­ssa­go du u­kka­ssa­saṃ­ki­le­se­ṇa | TARVV-MK 507,30vi­va­rī­de­ṇa jaghaṇṇo ā­u­ga­ti­ga­va­jja­se­sā­ṇaṃ || ” iti, TARVV-MK 507,31tataḥ sū­tra­dva­ya­ma­na­rtha­ka­mi­ti­; nā­na­rtha­ka­m­; a­nu­bhā­ga­ba­ndhaṃ pra­tye­ta­du­kta­m | a­nu­bhā­ga­ba­ndho hi pradhāna- TARVV-MK 507,32bhūtaḥ ta­nni­mi­tta­tvā­t su­kha­duḥ­kha­vi­pā­ka­sya | ta­tro­tkṛ­ṣṭa­vi­śu­ddha­pa­ri­ṇā­ma­ni­mi­ttaḥ sa­rva­śu­bha­pra­kṛ­tī­nā­mu- TARVV-MK 507,33tkṛ­ṣṭā­nu­bhā­ga­ba­ndhaḥ | u­tkṛ­ṣṭa­saṃ­kle­śa­pa­ri­ṇā­ma­ni­mi­ttaḥ sa­rvā­śu­bha­pra­kṛ­tī­nā­mu­tkṛ­ṣṭā­nu­bhā­ga­ba­ndhaḥ | utkṛṣṭaḥ TARVV-MK 507,34śu­bha­pa­ri­ṇā­maḥ a­śu­bha­ja­gha­nyā­nu­bhā­ga­ba­ndha­he­tu­tve­'­pi bhūyasaḥ śubhasya he­tu­ri­ti śubhaḥ puṇyasye- TARVV-MK 507,35tyu­cya­te­, yathā a­lpā­pa­kā­ra­he­tu­ra­pi ba­hū­pa­kā­ra­sa­dbhā­vā­du­pa­kā­ra i­tyu­cya­te | e­va­ma­śu­bhaḥ pā­pa­sye­tya­pi | TARVV-MK 507,36uktaṃ ca — TARVV-MK 508,01TARVV-MK 508,02“­śu­bha­pa­ga­dī­ṇa vi­so­dhi­e ti­vva­ma­su­hā­ṇa saṃ­ki­le­se­ṇa | TARVV-MK 508,03vi­pa­rī­de du jahaṇṇo a­ṇu­bhā­go sa­vva­pa­ga­dī­ṇaṃ || ” iti | TARVV-MK 508,04āha — ki­ma­ya­mā­sra­vaḥ sa­rva­saṃ­sā­ri­sa­mā­na­pha­lā­ra­mbha­he­tu­rā­ho­svi­t ka­ści­da­sti viśeṣa iti ? TARVV-MK 508,05a­tro­cya­te — TA-MK 6.4 sa­ka­ṣā­yā­'­ka­ṣā­ya­yoḥ sā­mpa­rā­yi­ke­ryā­pa­tha­yoḥ || TARV-MK 6.4.1ā­sra­va­syo­bha­ya­svā­mi­ka­tvā­d dva­yī­pra­si­ddhiḥ | TARVV-MK 508,07 ubhau ā­sra­va­sya svāminau — sa­ka­ṣā­yo­'­ka­ṣā- TARVV-MK 508,08yaśceti | ta­syā­sra­va­syā­na­ntye­'­pi svāmino dvai­vi­dhya­ka­lpa­na­yā dvayī pra­si­ddhi­ra­va­se­yā | ko'tra kaṣāyaḥ ? TARV-MK 6.4.2ka­ṣa­tyā­tmā­na­mi­ti kaṣāyaḥ | TARVV-MK 508,09 kro­dhā­di­pa­ri­ṇā­maḥ kaṣati hi­na­styā­tmā­naṃ ku­ga­ti­prā­pa­ṇā- TARVV-MK 508,10diti kaṣāyaḥ | TARV-MK 6.4.3ka­ṣā­ya­va­dvā śle­ṣa­he­tu­tvā­t | TARVV-MK 508,11 a­tha­vā­, yathā kaṣāyo nai­ya­gro­dhā­diḥ śle­ṣa­he­tu­sta­thā krodhā- TARVV-MK 508,12di­ra­pyā­tma­naḥ ka­rma­śle­ṣa­he­tu­tvā­t kaṣāya iva kaṣāya i­tyu­cya­te | saha ka­ṣā­ye­ṇa vartate iti sa­ka­ṣā­yaḥ | TARVV-MK 508,13na vidyate ka­ṣa­yo­'­sye­tya­ka­ṣā­yaḥ | sa­ka­ṣā­ya­ścā­ka­ṣā­ya­śca sa­ka­ṣā­yā­ka­ṣā­yau tayoḥ sa­ka­ṣā­yā­ka­ṣā­ya­yoḥ | TARV-MK 6.4.4sa­ma­ntā­tpa­rā­bha­va ātmanaḥ sa­mpa­rā­yaḥ | TARVV-MK 508,14 karmabhiḥ sa­ma­ntā­dā­tma­naḥ pa­rā­bha­vo­'­bhi­bha­vaḥ TARVV-MK 508,15sa­mpa­rā­ya i­tyu­cya­te | TARV-MK 6.4.5ta­tpra­yī­ja­naṃ sā­mpa­rā­yi­ka­m | TARVV-MK 508,16 ta­tpra­yo­ja­naṃ karma sā­mpa­rā­yi­ka­mi­tyu­cya­te yathā TARVV-MK 508,17ai­ndra­ma­hi­ka­mi­ti | TARV-MK 6.4.6ī­ra­ṇa­mī­ryā yo­ga­ma­tiḥ | TARVV-MK 508,18 ī­re­rga­tya­rthā­dbhā­ve ṇyaḥ, ī­ra­ṇa­mī­ryā yo­ga­ga­ti­ri­ti yāvat | TARV-MK 6.4.7ta­ddvā­ra­ka­mī­ryā­pa­tha­m | TARVV-MK 508,19 sā īryā dvāraṃ panthā yasya ta­dī­ryā­pa­thaṃ karma | sā­mpa­rā­yi­kaṃ ca TARVV-MK 508,20ī­ryā­pa­thaṃ ca sā­mpa­rā­yi­ke­ryā­pa­the tayoḥ sā­mpa­rā­yi­ke­ryā­pa­tha­yoḥ ya­thā­saṃ­khya­ma­bhi­saṃ­ba­ndho bhavati | TARVV-MK 508,21sa­ka­ṣā­ya­syā­tma­naḥ sā­mpa­rā­yi­ka­sya karmaṇa āsravo bha­va­ti­, a­ka­ṣā­ya­sya ī­ryā­pa­tha­sye­ti | tadyathā- TARVV-MK 508,22sa­mpa­rā­yaḥ kaṣāya ityarthaḥ | mi­thyā­dṛ­ṣṭyā­dī­nāṃ sū­kṣma­sā­mpa­rā­yā­ntā­nāṃ ka­ṣā­yo­da­ya­pi­cchi­la­pa­ri­ṇā- TARVV-MK 508,23mānāṃ yo­ga­va­śā­dā­nī­taṃ karma bhā­ve­no­pa­śli­ṣya­mā­ṇaṃ ā­rdra­ca­rmā­śri­ta­re­ṇu­va­t sthi­ti­mā­pa­dya­mā­naṃ sāmparā- TARVV-MK 508,24yi­ka­mi­tyu­cya­te | u­pa­śā­nta­kṣī­ṇa­ka­ṣā­ya­yoḥ yo­gi­na­śca yo­ga­va­śā­du­pā­ttaṃ karma ka­ṣā­yā­bhā­vā­d ba­ndhā­bhā­ve TARVV-MK 508,25śu­ṣka­ku­ḍya­pa­ti­ta­lo­ṣṭa­va­d a­na­nta­ra­sa­ma­ye ni­va­rta­mā­na­mī­ryā­pa­tha­mi­tyu­cya­te | TARV-MK 6.4.8“­a­jā­dya­t­” i­tyu­bha­ya­tra pū­rva­ni­pā­ta­pra­sa­ṅga iti cet; na; a­ti­ba­hu­va­kta­vya­ta­yā ta­yo­ra­bhya­rhi­ta- tvāt | TARVV-MK 508,27syā­de­ta­t — a­ka­ṣā­ya­śa­bda­sye­ryā­pa­tha­śa­bda­sya ca “­a­jā­dya­t­” iti pūrva- TARVV-MK 508,28nipātaḥ prā­pno­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­ti­ba­hu­va­kta­vya­ta­yā ta­yo­ra­bhya­rhi­ta­tvā­t sa­ka­ṣā­ya­śa­bda­sya TARVV-MK 508,29sā­mpa­rā­yi­ka­śa­bda­sya cā­bhya­rhi­ta­tva­mi­ti pū­rva­ni­pā­to bhavati | TARVV-MK 508,30yadi sā­mpa­rā­yi­kā­sra­vo ba­hu­va­kta­vyaḥ­, tasya ke bhedāḥ iti ? a­tro­cya­te — TA-MK 6.5 i­ndri­ya­ka­ṣā­yā­'­vra­ta­kri­yāḥ pa­ñca­ca­tuḥ­pa­ñca­pa­ñca­viṃ­śa­ti­saṃ­khyāḥ pūrvasya bhedāḥ || TARV-MK 6.5.1i­ndri­yā­da­ya u­kta­la­kṣa­ṇā dva­ndva­vi­ṣa­yāḥ | TARVV-MK 508,33 i­ndri­yā­dī­nā­mu­kta­la­kṣa­ṇā­nāṃ dvandvo ve­di­ta­vyaḥ | TARVV-MK 508,34i­ndri­yā­ṇi ca ka­ṣā­yā­śca a­vra­tā­ni ca kriyāśca i­ndri­ya­ka­ṣā­yā­vra­ta­kri­yā iti | rā cāyaṃ dvandva TARVV-MK 508,35i­ta­re­ta­ra­yo­ga­la­kṣa­ṇa iti ba­hu­va­ca­naṃ bhavati | TARV-MK 6.5.2pa­ñcā­dī­nāṃ saṃ­khyā­śa­bdā­nāṃ saṃkhyayā vṛttiḥ | TARVV-MK 509,01 pa­ñcā­dī­nāṃ saṃ­khyā­śa­bdā­nāṃ saṃ­khyā­śa­bde­na TARVV-MK 509,02saha vṛ­tti­rdra­ṣṭa­vyā pa­ñcā­dhi­kā viṃśatiḥ pa­ñca­viṃ­śa­tiḥ | pañca ca ca­tvā­ra­śca pañca ca pa­ñca­viṃ­śa­ti­śca TARVV-MK 509,03pa­ñca­ca­tuḥ­pa­ñca­pa­ñca­viṃ­śa­tiḥ­, sā saṃkhyā yeṣāṃ te pa­ñca­ca­tuḥ­pa­ñca­pa­ñca­viṃ­śa­ti­saṃ­khyāḥ | TARV-MK 6.5.3pū­rva­śa­bdo vya­va­sthā­va­ca­naḥ | TARVV-MK 509,04 ayaṃ pū­rva­śa­bdo vya­va­sthā­va­ca­naḥ — a­tī­ta­sū­tre yaḥ prāṅ nirdiṣṭa- TARVV-MK 509,05stasyeti | TARV-MK 6.5.4bhidyante iti bhedāḥ | TARVV-MK 509,06 pa­ra­spa­ra­to bhidyanta vi­śi­ṣya­nte iti bhedāḥ prakārā ityarthaḥ | TARV-MK 6.5.5ya­thā­saṃ­khya­ma­bhi­saṃ­ba­ndho vyā­khyā­na­taḥ | TARVV-MK 509,07 ya­thā­saṃ­khya­ma­bhi­saṃ­ba­ndho­'­tra draṣṭavyaḥ | kutaḥ ? TARVV-MK 509,08vyā­khyā­na­taḥ | pa­ñce­ndri­yā­ṇi­, catvāraḥ ka­ṣā­yāḥ­, pa­ñcā­'­vra­tā­ni­, pa­śca­viṃ­śa­tiḥ kriyā iti | TARV-MK 6.5.6i­ndri­yā­dī­nā­mā­tma­no­'­na­nya­tvā­nya­tvaṃ pra­tya­ne­kā­ntaḥ | TARVV-MK 509,09 i­ndri­yā­dī­nā­mā­tma­naḥ a­na­nya­tvā- TARVV-MK 509,10nyatvaṃ pra­tya­ne­kā­nto ve­di­ta­vyaḥ | ta­dya­thā­, a­nā­di­pā­ri­ṇā­mi­ka­cai­ta­nya­dra­vyā­rthā­de­śā­di­ndri­yā­dī­nāṃ TARVV-MK 509,11bhe­dā­bhā­vā­da­na­nya­tva­m | ka­rmo­da­ya­kṣa­yo­pa­śa­ma­ni­mi­tta­pa­ryā­yā­rthā­de­śā­dbhe­do­pa­pa­tteḥ syā­da­nya­tva­m | indriyā- TARVV-MK 509,12di­ni­vṛ­ttau dra­vyā­va­sthā­nā­cca syā­da­nya­tva­m | tata eva pa­ryā­ya­bhe­dā­t pa­ñcā­di­saṃ­khyā­ni­rde­śa u­pa­pa­nno TARVV-MK 509,13bhavati | tatra pa­ñce­ndri­yā­ṇi sparśādī­nyu­ktā­ni | kro­dhā­da­yaḥ kaṣāyā a­na­ntā­nu­ba­ndhyā­di- TARVV-MK 509,14vikalpā vakṣyante | hiṃ­sā­dī­nya­vra­tā­ni “­pra­ma­tta­yo­gā­tprā­ṇa­vya­pa­ro­pa­ṇaṃ hiṃsā” ityeva- TARVV-MK 509,15mā­di­la­kṣa­ṇā­ni vakṣyante | pa­ñca­viṃ­śa­tiḥ kriyā ucyante — TARV-MK 6.5.7sa­mya­ktva­mi­thyā­tva­pra­yo­ga­sa­mā­dā­ne­ryā­pa­tha­kri­yāḥ pañca | TARVV-MK 509,16 tatra cai­tya­gu­ru­pra­va­ca­na­pū­jā­di- TARVV-MK 509,17lakṣaṇā sa­mya­ktva­va­rdhi­nī kriyā sa­mya­ktva­kri­yā | a­nya­de­va­tā­sta­va­nā­di­rū­pā mi­thyā­tva­he­tu­kā pravṛ- TARVV-MK 509,18tti­rmi­thyā­tva­kri­yā | ga­ma­nā­ga­ma­na­pra­va­rta­naṃ kā­yā­di­bhiḥ pra­yo­ga­kri­yā­, vī­ryā­nta­rā­ya­jñā­nā­va­ra­ṇa­kṣa­yo- TARVV-MK 509,19paśame sati a­ṅgo­pā­ṅgo­pa­ṣṭa­mbhā­dā­tma­naḥ kā­ya­vā­ṅma­no­yo­ga­ni­rvṛ­tti­sa­ma­rtha­pu­dga­la­gra­ha­ṇaṃ vā | saṃ­ya­ta­sya TARVV-MK 509,20sataḥ a­vi­ra­tiṃ pra­tyā­bhi­mu­khaṃsa­mā­dā­na­kri­yā | ī­ryā­pa­tha­ka­rma­ni­mi­ttā ī­ryā­pa­tha­kri­yā | etāḥ TARVV-MK 509,21pañca kriyāḥ | TARV-MK 6.5.8pra­do­ṣa­kā­yā­dhi­ka­ra­ṇa­pa­ri­tā­pa­prā­ṇā­ti­pā­ta­kri­yāḥ pañca | TARVV-MK 509,22 kro­dhā­ve­śā­t prā­do­ṣi­kī kriyā | TARVV-MK 509,23sā kro­dha­sva­bhā­vi­ke­ti kro­dha­gra­ha­ṇe­nai­va gṛhīteḥ pau­na­ru­ktya­mi­ti cet; na; kro­dha­ni­mi­tta­tvā­t | krodho TARVV-MK 509,24hi pra­do­ṣa­he­tuḥ­, ataḥ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhe­dā­da­pau­na­ru­ktya­m | nai­mi­tti­kanimittabhedācca — i­ṣṭa­dā­ra­vi­tta- TARVV-MK 509,25ha­ra­ṇā­de­rni­mi­ttā­dvi­nā­pi piśunaḥ sva­bhā­va­ta eva kru­dhya­ti­, tathā dṛ­ṣṭi­vi­ṣā­da­ya­śca | uktaṃ ca — TARVV-MK 509,26“­a­ṇi­mi­tta­me­va koī kamsassa va­saṃ­ga­do ka­sā­yā­ṇaṃ | TARVV-MK 509,27udayaṃ uvedi jīvo caṃda iva ma­ha­gga­hraṃ pavve || ” TARVV-MK 509,28tathā — TARVV-MK 509,29“­mṛ­ga­lo­hi­ta­tā­mralo­la­ji­hvai­rha­ri­śā­rdū­la­vṛ­kai­rni­sa­rga­hiṃ­sraiḥ | TARVV-MK 509,30bhu­ja­gai­śca sa­vai­ra­jā­ta­ro­ṣaiḥ sa­ma­rū­pā­ṇya­sa­tāṃ vi­ce­ṣṭi­tā­ni || ”TARVV-MK 509,31i­tya­ni­mi­ttaḥ krodhaḥ, ni­mi­tta­vā­n pradoṣaḥ | pra­du­ṣṭa­sya sa­to­'­bhyu­dya­maḥ kāyikī kriyā | hiṃsopa- TARVV-MK 509,32ka­ra­ṇā­dā­nā­dā­dhi­ka­ra­ṇi­kī kriyā | duḥ­kho­tpa­tti­ta­ntra­tvā­t pā­ri­tā­pi­kī kriyā | ā­yu­ri­ndri­ya­ba­la­prā- TARVV-MK 509,33ṇānāṃ vi­yo­ga­ka­ra­ṇā­t prā­ṇā­ti­pā­ti­kī | etāḥ pañca kriyāḥ | TARV-MK 6.5.9da­rśa­na­spa­rśa­na­pra­tya­ya­sa­ma­ntā­nu­pā­tā­'­nā­bho­ga­kri­yāḥ pañca | TARVV-MK 509,34 rā­gā­rdrī­kṛ­ta­tvā­t pra­mā­di­naḥ TARVV-MK 509,35ra­ma­ṇī­ya­rū­pā­lo­ka­nā­bhi­prā­yo da­rśa­na­kri­yā | pra­mā­da­va­śā­t spṛ­ṣṭa­vya­sa­ñce­ta­nā­nu­ba­ndhaḥ spa­rśa­na­kri­yā | TARVV-MK 510,01nanu i­ndri­ya­gra­ha­ṇā­de­va si­ddhe­rda­rśa­na­spa­rśa­na­gra­ha­ṇa­ma­na­rtha­ka­mi­ti­; naiṣa doṣaḥ; pū­rva­tre­ndri­ya­vi­jñā­na­gra­ha­ṇa­m­, iha TARVV-MK 510,02ta­tpū­rva­pa­ri­spa­nda­gra­ha­ṇa­m | a­pū­rvā­dhi­ka­ra­ṇo­tpā­da­nā­t prā­tyā­yi­kī kriyā | strī­pu­ru­pa­pa­śu­saṃ­pā­ti­de­śe TARVV-MK 510,03a­nta­rma­lo­tsa­rga­ka­ra­ṇaṃ sa­ma­ntā­nu­pā­na­kri­yā | a­pra­mṛ­ṣṭā­dṛ­ṣṭa­bhū­mau kā­yā­di­ni­kṣe­po­'­nā­bho­ga­kri­yā | tā TARVV-MK 510,04etāḥ pañca kriyāḥ | TARV-MK 6.5.10sva­ha­sta­ni­sa­rga­vi­dā­ra­ṇā­jñā­vyā­pā­da­nā­nā­kā­ṅkṣāḥ kriyāḥ pañca | TARVV-MK 510,05 yāṃ pareṇa nirvartyāṃ TARVV-MK 510,06kriyāṃ svayaṃ karoti sā sva­ha­sta­kri­yā | pā­pā­dā­nā­di­pra­vṛ­tti­vi­śe­pā­bhya­nu­jñā­naṃ ni­sa­rga­kri­yā | āla- TARVV-MK 510,07syādvā pra­śa­sta­kri­yā­ṇā­ma­ka­ra­ṇaṃ pa­rā­ca­ri­ta­sā­va­dyā­di­pra­kā­śa­naṃ vi­dā­ra­ṇa­kri­yā | ya­tho­ktā­mā­jñā­mā­va­śya- TARVV-MK 510,08kādiṣu cā­ri­tra­mo­ho­da­yā­t ka­rtu­ma­śa­knu­va­to­'­nya­thā­pra­rū­pa­ṇā­t ā­jñā­vyā­pā­di­kā kriyā | śāṭhyā- TARVV-MK 510,09lasyābhyāṃ pra­va­ca­nā­pa­di­ṣṭa­vi­dhi­ka­rta­vya­tā­nā­da­raḥ a­nā­kā­ṅkṣa­kri­yā | tā etāḥ pañca kriyāḥ | TARV-MK 6.5.11ā­ra­mbha­pa­ri­gra­ha­mā­yā­mi­thyā­da­rśa­nā­pra­tyā­khyā­na­kri­yāḥ pañca | TARVV-MK 510,10 che­da­na­bhe­da­navi­sraṃ­sa­nā­di- TARVV-MK 510,11kri­yā­pa­ra­tva­m­, anyena cārambhe kri­ya­mā­ṇe praharpa ā­ra­mbha­kri­yā | pa­ri­gra­hā­vi­nā­śā­rthā pā­ri­grā­hi­kī | TARVV-MK 510,12jñā­na­da­rśa­nā­di­ṣu ni­kṛ­ti­rva­ñca­naṃ mā­yā­kri­yā | anyaṃ mi­thyā­da­rśa­na­kri­yā­ka­ra­ṇa­kā­ra­ṇā­vi­ṣṭaṃ pra­śaṃ­sā­di- TARVV-MK 510,13bhi­rdra­ḍha­ya­ti yathā sādhu ka­ro­pī­ti sā mi­thyā­da­rśa­na­kri­yā | saṃ­ya­ma­ghā­ti­ka­rmo­da­ya­va­śā­da­ni­vṛ­tti­ra- TARVV-MK 510,14pra­tyā­khyā­na­kri­yā | TARV-MK 6.5.12i­ndri­ya­ka­ṣā­yā­vra­tā­nāṃ kri­yā­sva­bhā­vā­na­ti­vṛ­tteḥ kri­yā­va­ca­ne­nai­va ga­ta­tvā­t pra­pa­ñca­mā­tra­pra­sa­ṅga iti cet; na; a­ne­kā­ntā­t | TARVV-MK 510,16syā­nma­ta­m — i­ndri­ya­ka­ṣā­yā­vra­tā­nya­pi kri­yā­sva­bhā­vā­ni ta­ta­ste­ṣāṃ TARVV-MK 510,17kri­yā­gra­ha­ṇe­na gra­ha­ṇā­da­na­rtha­ka­mu­pā­dā­na­m­, sati co­pā­dā­ne pra­pa­ñca­mā­tra­tvaṃ prā­pno­tī­ti­; tanna; kiṃ kāra- TARVV-MK 510,18ṇam ? a­ne­kā­ntā­t | nā­ya­me­kā­ntaḥ i­ndri­ya­ka­ṣā­yā­vra­tā­ni kri­yā­sva­bhā­vā­nye­ve­ti | kutaḥ ? nāma- TARVV-MK 510,19sthā­pa­nā­dra­vye­ndri­ya­ka­ṣā­yā­vra­te­pu pa­ri­spa­ndā­bhā­vā­t | yato nā­me­ndri­yā­dau na kri­yā­'­sti nā­ma­mā­tra- TARVV-MK 510,20tvāt | sthā­pa­nā­yāṃ ca na mu­khya­kri­yā­'­sti ta­de­ve­da­mi­ti vā­gbu­ddhi­pra­vṛ­tti­mā­tra­ni­mi­tta­tvā­t | dravye ca TARVV-MK 510,21pra­cyu­te­ndri­ya­ka­ṣā­yā­vra­ta­kri­yā­pa­ri­ṇā­me a­nā­ga­te­ndri­ya­ka­ṣā­yā­vra­ta­kri­yā­pa­ri­ṇā­mā­bhi­mu­khe vā sāmpra- TARVV-MK 510,22ti­ke­ndri­ya­ka­ṣā­yā­vra­ta­kri­yā­ṇā­ma­bhā­vā­nna pa­ri­spa­ndā­tmi­kā kri­yā­'­sti | a­tha­vā­, nā­ya­me­kā­ntaḥ­, TARVV-MK 510,23i­ndri­ya­ka­ṣā­yā­vra­tā­ni kri­yā­sva­bhā­vā­nye­ve­ti | kutaḥ ? ā­de­śa­va­ca­nā­t | dra­vyā­rthi­ka­gu­ṇa­bhā­ve paryā- TARVV-MK 510,24yā­rthi­ka­prā­dhā­nyā­t i­ndri­ya­ka­ṣā­yā­vra­tā­nāṃ syāt kri­yā­sva­bhā­vā­'­na­ti­vṛ­ttiḥ | pa­ryā­yā­rthi­ka­gu­ṇa­bhā­ve TARVV-MK 510,25dra­vyā­rthi­ka­prā­dhā­nyā­t syāt kri­yā­sva­bhā­vā­ti­vṛ­tti­ri­ti | kiñca, TARV-MK 6.5.13śu­bhe­ta­rā­sra­va­pa­ri­ṇā­mā­bhi­mu­kha­tvā­t i­ndri­ya­ka­ṣā­yā­vra­tā­nāṃ dra­vyā­sra­va­tvā­t | TARVV-MK 510,26 śubheta- TARVV-MK 510,27rā­sra­va­pa­ri­ṇā­mā­bhi­mu­kha­tvā­di­ndri­ya­ka­ṣā­yā­vra­tā­nāṃ dra­vyā­sra­va­tva­m­, bhā­vā­sra­vaḥ ka­rmā­dā­na­m­, tacca TARVV-MK 510,28pa­ñca­viṃ­śa­ti­kri­yā­bhi­rā­sra­va­ti ka­rme­tye­ta­da­rtha­mi­ndri­ya­ka­ṣā­yā­vra­ta­va­ca­na­m | TARV-MK 6.5.14na vā pra­ti­jñā­ta­vi­ro­dhā­t | TARVV-MK 510,29 na vā e­ta­tpra­yo­ja­na­ma­sti | kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pra­ti­jñā­ta­vi­ro- TARVV-MK 510,30dhāt | ya­tpra­ti­jñātaṃ “­kā­ya­vā­ṅma­na­ska­rma yogaḥ, sa ā­sra­vaḥ­” iti; ta­dvi­ru­dhya­te, dra­vyā­sra­va TARVV-MK 510,31i­tya­bhyu­pa­ga­mā­t | TARV-MK 6.5.15kā­rya­kā­ra­ṇa­kri­yā­ka­lā­pa­vi­śe­ṣa­jñā­pa­nā­rthaṃ vā | TARVV-MK 510,32 ni­mi­tta­nai­mi­tti­ka­vi­śe­ṣa­jñā­pa­nā­rthaṃ tarhi TARVV-MK 510,33pṛ­tha­gi­ndri­yā­di­gra­ha­ṇaṃ kri­ya­te­; sa­tya­m­; spṛ­śa­tyā­da­yaḥ kru­dhya­tyā­da­yaḥ hi­na­styā­da­ya­śca kriyā ā­sra­vaḥ­; TARVV-MK 511,01imāḥ pu­na­ra­ta­tpra­bha­vāḥ pa­ñca­viṃ­śa­ti­kri­yāḥ sa­tsve­te­ṣu triṣu prācyeṣu pa­ri­ṇā­me­ṣu bhavanti — yathā mūrcchā TARVV-MK 511,02kāraṇaṃ pa­ri­gra­haḥ kāryaṃ ta­smi­nsa­ti pā­ri­grā­hi­kīkriyā nyā­sa­ra­kṣa­ṇā­vi­nā­śa­saṃ­skā­rā­di­la­kṣa­ṇā | TARVV-MK 511,03tathā, krodhaḥ kāraṇaṃ pra­do­ṣa­śca kāryaṃ tasmin sati prā­do­ṣi­kī kriyā | mānaḥ kāraṇaṃ kā­rya­ma­pra­ṇa­tiḥ TARVV-MK 511,04tasyāṃ sa­tyā­ma­pū­rvā­dhi­ka­ra­ṇo­tpā­da­na­tvā­t prā­tyā­yi­kī kriyā | māyā kāraṇaṃ kāryaṃ ku­ṭi­la­kri­yā tasyāṃ TARVV-MK 511,05satyāṃ jñā­na­da­rśa­na­cā­ri­tre­ṣu mā­yā­pra­vṛ­tti­kri­yā | prā­ṇā­ti­pā­taḥ kāraṇaṃ kāryaṃ prā­ṇā­ti­pā­ti­kī kriyā | TARVV-MK 511,06mṛ­pā­vā­dā­'­da­ttā­dā­nā­'­bra­hma­ca­ryā­ṇi kāraṇaṃ kā­rya­ma­saṃ­ya­mo­da­yā­dā­jñā­vyā­pā­di­kā kriyā | e­va­mi­ta­ra- TARVV-MK 511,07trāpi yojyam | TARV-MK 6.5.16i­ndri­ya­gra­ha­ṇa­me­vā­stvi­ti cet; na; ta­da­bhā­ve­'­pyā­sra­va­sa­dbhā­vā­t | TARVV-MK 511,08 syā­de­ta­t — i­ndri­ya­gra- TARVV-MK 511,09ha­ṇa­me­vā­stu­, kutaḥ ? la­ghu­tvā­t — i­ndri­yai­rhi u­pa­la­bhya vicārya ca ka­ṣā­yā­vra­ta­kri­yā­su pra­va­rta­nte prajāḥ | TARVV-MK 511,10ataḥ i­ndri­ya­va­ca­ne­nai­va ga­ta­tvā­t ka­ṣā­yā­vra­ta­kri­yā­ṇā­ma­gra­ha­ṇa­ma­svi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ta­da­bhā­ve­'- TARVV-MK 511,11pyā­sra­va­sa­dbhā­vā­t | yadi hī­ndri­ya­gra­ha­ṇa­me­va syāt pra­ma­tta­syai­va āsrava uktaḥ syāt nā­pra­ma­tta­sya | TARVV-MK 511,12pramatto hi ca­kṣu­rā­di­bhiḥ rū­pā­di­vi­ṣa­yā­se­va­naṃ pra­tyā­dṛ­taḥ rū­pā­dī­n se­va­mā­no­'­se­va­mā­no vā ana- TARVV-MK 511,13ntā­nu­ba­ndhya­pra­tyā­khyā­na­kro­dha­mā­na­mā­yā­lo­bha­hiṃ­sā­di­kā­ra­ṇa­ka­ṣā­yā­ṣṭa­ka­pa­ri­ṇa­taḥ hiṃ­sā­dī­n ku­rva­nna­ku­rva­n TARVV-MK 511,14vā sā­ta­tye­nā­vi­ra­taḥ pra­ma­tta­tvā­t ka­rmā­da­tte | a­pra­ma­tta­stu pa­ñca­da­śa­pra­mā­dā­tī­to­'­pi yo­ga­ka­ṣā­ya­ni­mi- TARVV-MK 511,15tta­mā­sra­va­ma­śnu­te | e­ka­dvi­tri­ca­tu­ri­ndri­yā­'­saṃ­jñi­pa­ñce­ndri­ye­ṣu ca ya­thā­saṃ­bha­vaṃ ca­kṣu­rā­dī­ndri­ya­ma­no­vi­cā- TARVV-MK 511,16rā­bhā­ve­'­pi kro­dhā­di­hiṃ­sā­pū­rva­ka­ka­rmā­dā­naṃ dṛśyate | tasmāt sa­rva­saṃ­gra­hā­rthaṃ ka­ṣā­yā­di­gra­ha­ṇaṃ kriyate | TARV-MK 6.5.17ka­ṣā­yā­ṇāṃ sā­mpa­rā­yi­ka­bhā­ve­'­pi pa­ryā­pta­tvā­t a­gra­ha­ṇa­mi­ti cet; na; sa­nmā­tre­'­pi tatprasa- ṅgāt | TARVV-MK 511,18 syā­nma­ta­m — nā­'­ra­ktadviṣṭo rū­pā­dī­na­rthā­n ca­kṣu­rā­di­bhi­ru­pa­la­bha­te­, na­cā­'­ra­kta­dvi­ṣṭo jīvān TARVV-MK 511,19hi­na­ri­ta mṛ­pā­vā­dā­di­ṣu vā pra­va­rta­te­, ataḥ ka­ṣā­ya­gra­ha­ṇe­nai­va sā­mpa­rā­yi­kā­sra­va­sya pa­ryā­pta­tvā­t TARVV-MK 511,20i­ndri­yā­vra­ta­kri­yā­ṇā­ma­gra­ha­ṇa­ma­stu iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? sa­nmā­tre­'­pi ta­tpra­sa­ṅgā­t | u­pa­śā­nta­ka­ṣā- TARVV-MK 511,21yasya ka­ṣā­ya­sa­nmā­trā­va­sthā­ne ca­kṣu­rā­di­bhī rū­pā­di­gra­ha­ṇā­t rā­ga­dve­ṣa­hiṃ­sā­dyā­tma­lā­bha­pra­sa­ṅgaḥ | kiñca, TARVV-MK 511,22ca­kṣu­rā­di­bhī rū­pā­di­gra­ha­ṇe vī­ta­rā­ga­tvā­t­, anyathā yasya ca­kṣu­rā­di­bhī rū­pā­di­gra­ha­ṇa­mā­tra­tvā­t TARVV-MK 511,23ra­kta­dvi­ṣṭa­tva­m­, tasya vī­ta­rā­ga­tvā­bhā­vaḥ | tasmāt ka­ṣā­ya­gra­ha­ṇa­mā­tra­ma­yu­kta­m | TARV-MK 6.5.18a­vra­ta­va­ca­na­me­ve­ti cet; na; ta­tpra­vṛ­tti­ni­mi­tta­ni­rde­śā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 511,24 syā­de­ta­t — a­vra­ta­va­ca- TARVV-MK 511,25nameva yuktaṃ ta­trai­ve­ndri­ya­ka­ṣā­ya­kri­yā­pa­ri­ṇā­mā­nta­rbhā­vā­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ta­tpra­vṛ­tti­ni­mi­tta- TARVV-MK 511,26ni­rde­śā­rtha­tvā­t | tasya hi a­vra­ta­sye­ndri­yā­di­pa­ri­ṇā­māḥ pra­vṛ­tti­ni­mi­ttā­ni bhavanti ta­ta­sta­d- TARVV-MK 511,27grahaṇaṃ nyāyyam | TARVV-MK 511,28āha — yo­ga­tra­ya­sya e­kā­nna­ca­tvā­riṃ­śa­tpra­bhe­dāḥ sa­rvā­tma­kā­rya­tvā­t saṃ­sā­ri­ṇāṃ sarveṣāṃ sā­dhā­ra­ṇāḥ­, TARVV-MK 511,29tataḥ pha­lā­nu­bha­vaṃ pra­tya­vi­śe­ṣa iti ? a­tro­cya­te — nai­ta­de­va­m­, yasmāt satyapi pra­tyā­tma­saṃ­bha­ve teṣāṃ TARVV-MK 511,30pa­ri­ṇā­me­bhyaḥ a­na­nta­vi­ka­lpe­bhyaḥ vi­śe­ṣo­'­bhya­nu­jñā­ya­te | ka­tha­mi­ti cet ? ucyate — TA-MK 6.6 tī­vra­ma­nda­jñā­tā­'­jñā­ta­bhā­vā­dhi­ka­ra­ṇa­vī­rya­vi­śe­ṣe­bhya­sta­dvi­śe­ṣaḥ || TARV-MK 6.6.1a­ti­pra­vṛ­ddha­kro­dhā­di­va­śā­t tī­va­nā­ttī­vraḥ | TARVV-MK 511,32 bā­hyā­bhya­nta­ra­he­tū­dī­ra­ṇa­va­śā­du­dri­ktaḥ pa­ri­ṇā­maḥ TARVV-MK 511,33tī­va­nā­t sthū­la­bhā­vā­t tīvra i­tyu­cya­te | TARV-MK 6.6.2ta­dvi­rī­to mandaḥ | TARVV-MK 511,34 a­nu­dī­ra­ṇa­pra­tya­ya­sa­nni­dhā­nā­t u­tpa­dya­mā­no­'­nu­dri­ktaḥ pa­ri­ṇā­mo manda- TARVV-MK 511,35nāt ga­ma­nā­t manda i­tyu­cya­te | TARV-MK 6.6.3jñā­ta­mā­traṃ jñātvā vā pra­vṛ­tte­rjñā­ta­m | TARVV-MK 512,01 hinasmi i­tya­sa­ti pa­ri­ṇā­me prā­ṇa­vya­pa­ro­pa­ṇe jñāta- TARVV-MK 512,02mātraṃ mayā vyā­pā­di­ta iti jñātam | athavā ‘ayaṃ prāṇī ha­nta­vyaḥ­’ iti jñātvā pravṛtteḥ jñā­ta­mi­tyu­cya­te | TARV-MK 6.6.4ma­dā­tpra­mā­dā­dvā­'­na­va­vu­dhya pra­vṛ­tti­ra­jñā­ta­m | TARVV-MK 512,03 su­rā­di­pa­ri­ṇā­ma­kṛ­tā­t ka­ra­ṇa­vyā­mo­ha­ka­rā­t TARVV-MK 512,04madādvā ma­naḥ­pra­ṇi­dhā­na­vi­ra­ha­la­kṣa­ṇā­t pra­mā­dā­dvā vra­jyā­di­ṣva­na­va­bu­dhya pra­vṛ­tti­ra­jñā­ta­mi­ti vya­va­sī­ya­te | TARV-MK 6.6.5a­dhi­kri­ya­nte­'­smi­nna­rthā i­tya­dhi­ka­ra­ṇa­m | TARVV-MK 512,05 arthāḥ pra­yo­ja­nā­ni pu­ru­pā­ṇāṃ ya­trā­dhi­kri­ya­nte TARVV-MK 512,06pra­stū­ya­nte ta­da­dhi­ka­ra­ṇa­m­, dra­vya­mi­tya­rthaḥ | TARV-MK 6.6.6dra­vya­syā­tma­sā­ma­rthyaṃ vīryam | TARVV-MK 512,07 dravyasya śa­kti­vi­śe­ṣaḥ sāmarthyaṃ vī­rya­mi­ti ni­ścī­ya­te | TARV-MK 6.6.7bhā­va­śa­bda­sya pratyekaṃ pa­ri­sa­mā­pti­rbhu­ji­va­t | TARVV-MK 512,08 yathā de­va­da­tta­ji­na­da­tta­gu­ru­da­ttā bho­jya­ntā­mi­ti TARVV-MK 512,09bhujiḥ pratyekaṃ pa­ri­sa­mā­pya­te tathā ayaṃ bhā­va­śa­bdaḥ pratyekaṃ tī­vrā­di­bhi­ra­bhi­saṃ­ba­dhya­te — tī­vra­bhā­vaḥ manda- TARVV-MK 512,10bhāvaḥ jñā­ta­bhā­vaḥ a­jñā­ta­bhā­va iti | TARV-MK 6.6.8yu­ga­pa­da­saṃ­bha­vā­t bhā­va­śa­bda­syā­yu­ktaṃ vi­śe­ṣa­ṇa­mi­ti cet; na; vu­ddhi­vi­śe­ṣa­vyā­pā­rā­t | TARVV-MK 512,12syā­nma­ta­m — bhāvo nāma dravyasya aheyaḥ pa­ri­ṇā­maḥ­, ta­syai­ka­tvā­t sa­dā­tma­khyā­pa­naṃ yu­ga­pa­ttī­vrā­di­vi­śe- TARVV-MK 512,13ṣaṇaṃ cā­nu­pa­pa­nna­m­, yathā go­tva­me­kaṃ na kha­ṇḍa­mu­ṇḍā­dī­nāṃ go­dra­vyā­ṇāṃ vi­śe­ṣa­kaṃ go­pra­tya­yā­bhi­dhā­na­he­tu- TARVV-MK 512,14tvāt tathā bhāvaḥ sa­tpra­tya­yā­bhi­dhā­na­he­tu­tvā­t na tī­vrā­dī­nāṃ vi­śe­ṣa­ka iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 512,15bu­ddhi­vi­śe­ṣa­vyā­pā­rā­t | bau­ddho­'­yaṃ vyāpāraḥ tī­vrā­di­pa­ri­ṇā­mā­nāṃ vi­śe­ṣa­kaḥ | katham ? bhā­va­dvai­vi­dhyā­t | TARVV-MK 512,16dvividho hi no dravyāṇāṃ bhāvaḥ pa­ri­spa­nda­rū­paḥ i­ta­ra­śca | ta­trā­pa­ri­spa­ndo dra­vyā­ṇā­m a­sti­tva­bhā­vo­'- TARVV-MK 512,17nādiḥ | pa­ri­spa­nda­rū­pa­stu vya­yo­tpā­dā­tma­ka ā­di­mā­n | tatra yo­'­pa­ri­spa­ndaḥ sa sā­mā­nya­mā­tra­ga­to TARVV-MK 512,18bhāvaḥ nāsau tī­vrā­dī­nāṃ vi­śe­pa­kaḥ | yastu kā­yā­di­kri­yā­la­kṣa­ṇo bhāvaḥ sa kāyādi sattvasya yugapa- TARVV-MK 512,19ttī­vrā­dī­nāṃ ca vi­śe­ṣa­kaḥ kāya­vā­ṅma­na­ska­rma­yo­gā­dhi­kā­rā­t | so'yaṃ viśeṣaḥ bauddhād vyā­pā­rā­d TARVV-MK 512,20vi­bhā­vya­te | athavā, bhāvavat ā­tma­no­'­vya­ti­re­kā­t tī­vrā­dī­nā­ma­pi bhā­va­si­ddhiḥ | TARVV-MK 512,21kiñca, bhā­va­bhū­ya­stvā­t | a­saṃ­khye­ya­lo­ka­parimāṇā hi bhāvāḥ e­kai­ka­smi­nna­pi ka­ṣā­yā­di­pa­ri- TARVV-MK 512,22ṇāme, tato bhā­va­ba­hu­tvo­pa­pa­tteḥ yu­ga­pa­da­saṃ­bha­vā­t ekasya bhāvasya ayuktaḥ saṃbandhaḥ i­tya­va­bo­dhyam | TARVV-MK 512,23yo'pi tva­nma­tyā­'­yaṃ bhāvaḥ ekaḥ tathāpi bauddhād vyā­pā­rā­tsaṃ­ba­ndhaḥ siddhaḥ | TARV-MK 6.6.9vī­rya­syā­tma­pa­ri­ṇā­ma­tvā­t pṛ­tha­ga­gra­ha­ṇa­mi­ti cet; na; ta­dvi­śe­ṣa­va­to vya­pa­ro­pa­ṇā­di­ṣvā­sra- va­pha­la­bhe­da­jñā­pa­nā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 512,25 syā­nma­ta­m — pṛthag vī­rya­gra­ha­ṇa­ma­na­rtha­ka­m | kutaḥ ? ā­tma­pa­ri­ṇā­ma­tvā­t | TARVV-MK 512,26jī­vā­dhi­ka­ra­ṇa­sya hi pa­ri­ṇā­mo vī­rya­ma­dhi­ka­ra­ṇa­gra­ha­ṇe­nai­va gṛhyata iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? tadviśe- TARVV-MK 512,27ṣavato vya­pa­ro­pa­ṇā­di­ṣvā­sra­vā­di­jñā­pa­nā­rtha­tvā­t | vī­rya­va­to hi ātmanaḥ tī­vra­tī­vra­ta­rā­di­pa­ri­ṇā­ma- TARVV-MK 512,28viśeṣo jāyate | TARV-MK 6.6.10tathā ca tī­vrā­di­gra­ha­ṇa­si­ddhiḥ | TARVV-MK 512,29 tena pra­kā­re­ṇa tathā ā­sra­va­pha­la­bhe­da­jñā­pa­ne­ne­tya­rthaḥ­, TARVV-MK 512,30tī­vrā­dī­nāṃ pṛ­tha­ggra­ha­ṇaṃ siddhaṃ bhavati | i­ta­ra­thā hi jī­vā­dhi­ka­ra­ṇa­sva­rū­pa­tvā­t tī­vrā­dī­nāṃ TARVV-MK 512,31pṛ­tha­ggra­ha­ṇa­ma­na­rtha­kaṃ syāt | TARV-MK 6.6.11ta­nni­mi­tta­tvā­ccha­rī­rā­dyā­na­ntya­si­ddhiḥ | TARVV-MK 512,32 kā­rya­bhe­de­nā­va­śya kā­ra­ṇa­bhe­da­pū­rva­ke­ṇa bhavi- TARVV-MK 512,33tavyam | u­ktā­ścā­na­ntā ā­sra­va­bhe­dā a­nu­bhā­ga­vi­ka­lpā­t­, ta­ta­sta­tkā­rya­mā­tma­naḥ śa­rī­rā­dyā­na­ntyaṃ TARVV-MK 512,34siddhyati | kā­ryā­na­ntyaṃ ca kā­ra­ṇā­na­ntya­syā­nu­mā­na­m | TARVV-MK 513,01atrāha — a­dhi­ka­ra­ṇa­mu­ktaṃ ta­tsva­rū­pa­ma­ni­rjñā­ta­m­, a­ta­sta­du­cya­tā­mi­ti ? tatra bhe­da­pra­ti­pā­da­na­dvā­re­ṇa TARVV-MK 513,02a­dhi­ka­ra­ṇa­sva­rū­pa­ni­rjñā­nā­rtha­mi­da­mu­cya­te — TA-MK 6.7 a­dhi­ka­ra­ṇaṃ jī­vā­jī­vāḥ || TARV-MK 6.7.1u­kta­la­kṣa­ṇā jī­vā­'­jī­vāḥ | TARVV-MK 513,04 jī­vā­nā­ma­jī­vā­nāṃ ca lakṣaṇaṃ vyā­khyā­ta­m | pu­na­rva­ca­na- TARVV-MK 513,05midānīṃ ki­ma­rtha­m ? TARV-MK 6.7.2pu­na­rva­ca­na­ma­dhi­ka­ra­ṇa­vi­śe­pa­jñā­pa­nā­rtha­m | TARVV-MK 513,06 pu­na­rva­ca­naṃ kriyate a­dhi­ka­ra­ṇa­vi­śe­ṣa­jñā­pa­nā­rtha­m | TARVV-MK 513,07jī­vā­'­jī­vā­nā­ma­dhi­ka­ra­ṇaṃ ityayaṃ viśeṣo jñā­pa­yi­ta­vya iti | kaḥ pu­na­ra­sau ? hiṃ­sā­dyu­pa­ka­ra­ṇa­bhā­vaḥ | TARV-MK 6.7.3dvi­va­ca­na­pra­sa­ṅga iti cet; na; pa­ryā­yā­ṇā­ma­dhi­ka­ra­ṇa­tvā­t | TARVV-MK 513,08 syā­de­ta­t — mū­la­pa­dā­rtha­yo­rdvi- TARVV-MK 513,09tvāt jī­va­ścā­jī­va­śca jī­vā­jī­vā­vi­ti dvi­va­ca­naṃ prā­pno­tī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pa­ryā­yā­ṇā­ma­dhi- TARVV-MK 513,10ka­ra­ṇa­tvā­t | na jī­vā­jī­va­sā­mā­nya­ma­dhi­ka­ra­ṇa­tvaṃ vibharti | kiṃ tarhi ? paryāyāḥ | yena ke­na­ci­t TARVV-MK 513,11pa­ryā­ye­ṇa viśiṣṭaṃ dravyam a­dhi­ka­ra­ṇa­mi­tyā­khyā­ya­te | tato ba­hu­va­ca­naṃ nyā­ya­prā­pta­m | TARV-MK 6.7.4jī­vā­jī­vā­dhi­ka­ra­ṇa­mi­tya­stu la­ghu­tvā­di­ti cet; na; vṛ­tti­dva­ye­'­pya­bhi­pre­tā­rtha­ga­tya­bhā­vā­t | TARVV-MK 513,13 syā­de­ta­t — ‘­jī­vā­jī­vā­dhi­ka­ra­ṇa­m­’ i­tye­ta­tsū­tra­ma­stu­, kutaḥ ? la­ghu­tvā­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 513,14vṛ­tti­dva­ye­'­pya­bhi­pre­tā­rtha­ga­tya­bhā­vā­t | atra dvitayī vṛttiḥ syāt — jī­vā­jī­vā­ve­vā­dhi­ka­ra­ṇa­m­, jī­vā­jī­va- TARVV-MK 513,15ryo­vā­'­dhi­ka­ra­ṇaṃ jī­vā­jī­vā­dhi­ka­ra­ṇa­mi­ti ? na tāvat sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇya­la­kṣa­ṇā vṛ­tti­ru­pa­pa­dya­te­; jīvā- TARVV-MK 513,16jī­va­tva­vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śi­ṣṭā­dhi­ka­ra­ṇa­mā­tra­pra­ti­pa­tteḥ ā­sra­va­vi­śe­ṣa­jñā­pa­nā­bhā­vā­t a­bhi­pre­tā­rtha­ga­tya­bhā­vaḥ | TARVV-MK 513,17nāpi bhi­nnā­dhi­ka­ra­ṇā vṛttiḥ yu­jya­te­; ta­yo­rā­dhā­ra­mā­tra­pra­ti­pa­tteḥ a­bhi­pre­tā­sra­va­vi­śe­ṣā­rtha­ga­tya­bhā­va iti | TARVV-MK 513,18na ca ta­yo­ra­dhi­ka­ra­ṇaṃ vya­ti­ri­kta­mu­pa­la­bhya­te­, ta­smā­da­stu ta­yo­rā­dya eva pāṭhaḥ | atha jī­vā­jī­vā- TARVV-MK 513,19dhi­ka­ra­ṇaṃ kasya ? āsravaḥ pra­kṛ­taḥ­, ta­sye­tya­bhi­saṃ­ba­dhya­te | sa tarhi tathānirdeśaḥ kartavyaḥ ? na kartavyaḥ | TARV-MK 6.7.5a­rtha­va­śā­dvi­bha­kti­pa­ri­ṇā­mo­pa­pa­tte­rā­sra­va­sye­tya­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ | TARVV-MK 513,20 ya­thā­‘­u­ccā­ni de­va­da­tta­sya gṛhāṇi TARVV-MK 513,21ā­ma­ntra­ya­svai­na­m­’ ‘­de­va­da­tta­m­’ iti a­rtha­va­śā­dvi­bha­kti­pa­ri­ṇā­mo bha­va­ti­, e­va­mi­hā­pya­dhi­ka­ra­ṇaṃ jīvā- TARVV-MK 513,22jīvau kasya ? ā­sra­va­sye­tya­bhi­saṃ­ba­ndho­'­rtha­va­śā­dve­di­ta­vyaḥ | ta­du­bha­ya­ma­dhi­ka­ra­ṇaṃ da­śa­pra­kā­ra­m — TARVV-MK 513,23vi­ṣa­la­va­ṇa­kṣā­ra­ka­ṭu­kā­sla­sne­hā­gni-du­ṣpra­yu­kta­kā­ya­vā­ṅma­no­yo­ga­bhe­dā­t | TARVV-MK 513,24ki­me­tā­vā­ne­va bhedaḥ, ā­ho­svi­t ka­ści­da­nyo­'­pya­sti ? astīti | āha — ya­dye­va­m­, ā­dya­syai­va TARVV-MK 513,25tā­va­dbhe­daḥ ka­thya­tā­mi­ti ? a­tro­cya­te — TA-MK 6.8 ādyaṃ saṃ­ra­mbha­sa­mā­ra­mbhā­ra­mbha­yo­ga­kṛ­ta­kā­ri­tā­nu­ma­ta­ka­ṣā­ya­vi­śe­ṣai­stri- stri­stri­śca­tu­ścai­ka­śaḥ || TARV-MK 6.8.1ā­dyā­'­gra­ha­ṇaṃ sā­ma­rthyā­t si­ddhe­ri­ti cet; na; vi­spa­ṣṭā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 513,28 syā­nma­ta­m — ā­dya­gra­ha- TARVV-MK 513,29ṇa­ma­na­rtha­ka­m | kutaḥ ? sā­ma­rthyā­t siddheḥ | kiṃ punaḥ sā­ma­rthya­m ? va­kṣya­mā­ṇā­na­nta­ra­sū­tre ‘­pa­ra­’­va­ca- TARVV-MK 513,30nam, te­nā­dya­mi­daṃ vi­jñā­ya­ta iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? vi­spa­ṣṭā­rtha­tvā­t | ā­nu­mā­ni­ke hi sati TARVV-MK 513,31saṃ­pra­tye­ya­pra­ti­pa­tte­rgau­ra­vaṃ syāt | TARV-MK 6.8.2pra­ya­tnā­ve­śaḥ saṃrambhaḥ | TARVV-MK 513,32 prā­ṇa­vya­pa­ro­pa­ṇā­di­ṣu pra­mā­da­va­taḥ pra­ya­tnā­ve­śaḥ saṃrambha i­tyu­cya­te | TARV-MK 6.8.3sā­dha­na­sa­ma­bhyā­sī­ka­ra­ṇaṃ sa­mā­ra­mbhaḥ | TARVV-MK 513,33 sādhyāyāḥ kriyāyāḥ sā­dha­nā­nāṃ sa­ma­bhyā­sī­ka­ra­ṇaṃ TARVV-MK 513,34sa­mā­hā­raḥ sa­mā­ra­mbha i­tyā­khyā­ya­te | TARV-MK 6.8.4prakramaḥ ārambhaḥ | TARVV-MK 514,01 pra­śa­bda­syā­di­ka­rma­ṇi pravṛtteḥ ādau kramaḥ prakramaḥ ārambha iti vijñā- TARVV-MK 514,02yate | āṅaḥ ā­di­ka­rma­ṇo dyo­ta­na­tvā­t | TARV-MK 6.8.5ta­ttva­ka­tha­nā­t sarve bhā­va­sā­dha­nāḥ | TARVV-MK 514,03 saṃ­ra­mbha­ṇaṃ saṃ­ra­mbhaḥ­, sa­mā­ra­mbha­ṇaṃ sa­mā­ra­mbhaḥ­, āra- TARVV-MK 514,04mbha­ṇa­mā­ra­mbha iti | TARV-MK 6.8.6vyā­khyā­tā­rtho yo­ga­śa­bdaḥ | TARVV-MK 514,05 yo­ga­śa­bda­syā­rtho vyākhyātaḥ “­kā­yā­vā­ṅma­na­ska­rma yogaḥ” TARVV-MK 514,06iti | TARV-MK 6.8.7kṛ­ta­va­ca­naṃ svā­ta­ntrya­pra­ti­pa­ttya­rtha­m | TARVV-MK 514,07 svā­ta­ntrya­vi­śi­ṣṭe­nā­tma­nā ya­tprā­du­rbhā­vi­taṃ tatkṛta- TARVV-MK 514,08mi­tyu­cya­te | TARV-MK 6.8.8kā­ri­tā­bhi­dhā­naṃ pa­ra­pra­yo­gā­pe­kṣa­m | TARVV-MK 514,09 parasya pra­yo­ga­ma­pe­kṣya si­ddhi­mā­pa­dya­mā­naṃ kā­ri­ta­mi­ti TARVV-MK 514,10kathyate | TARV-MK 6.8.9a­nu­ma­ta­śa­bdaḥ pra­yo­ja­ka­sya mā­na­sa­pa­ri­ṇā­ma­pra­da­rśa­nā­rthaḥ | TARVV-MK 514,11 yathā mau­na­vra­ti­ka­śca­kṣu­ṣmā­n TARVV-MK 514,12paśyan kri­ya­mā­ṇa­sya kā­rya­syā­pra­ti­ṣe­dhā­t a­bhyu­pa­ga­mā­t a­nu­ma­ntā­, tathā kā­ra­yi­tā pra­yo­ktṛ­tvā­t­, TARVV-MK 514,13ta­tsa­ma­rthā­ca­ra­ṇā­va­hi­ta­ma­naḥ­pa­ri­ṇā­maḥ a­nu­ma­nte­tya­va­ga­mya­te | TARV-MK 6.8.10a­bhi­hi­ta­la­kṣa­ṇāḥ kaṣāyāḥ | TARVV-MK 514,14 ka­ṣā­yā­ṇāṃ la­kṣa­ṇa­ma­bhi­hi­ta­m — ka­ṣa­ntyā­tmā­na­m ataḥ TARVV-MK 514,15kaṣāyā iti | TARV-MK 6.8.11vi­śi­ṣya­te vi­śi­ṣṭi­rvā viśeṣaḥ | TARVV-MK 514,16 vi­śi­ṣya­te­'­rtho­'­rthā­nta­rā­di­ti viśeṣaḥ | a­tha­vā­, viśi- TARVV-MK 514,17ṣṭirvā viśeṣaḥ | TARV-MK 6.8.12tasya pra­tye­ka­ma­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ | TARVV-MK 514,18 sa vi­śe­ṣa­śa­bdaḥ pra­tye­ka­ma­bhi­saṃ­ba­dhya­te — saṃ­ra­mbha­vi­śe­ṣaḥ samā- TARVV-MK 514,19ra­mbha­vi­śe­ṣa ityādi | TARV-MK 6.8.13vi­śe­ṣai­ri­ti ni­rde­śā­nu­pa­pa­ttiḥ kri­yā­pa­dā­bhā­vā­t | TARVV-MK 514,20 yathā de­va­da­tte­na bhuktaṃ pāṇinā TARVV-MK 514,21kṛ­ta­mi­ti kri­yā­pa­da­pra­yo­ge sati ka­rtṛ­ka­ra­ṇa­ni­rde­śa u­pa­pa­dya­te na tatheha kri­yā­pa­da­ma­stī­ti vi­śe­ṣai­ri­ti TARVV-MK 514,22nirdeśo no­pa­pa­dya­te ? TARV-MK 6.8.14na vā, vā­kya­śe­ṣā­pe­kṣa­tvā­t | TARVV-MK 514,23 navaiṣa doṣaḥ | kiṃ kā­ra­ṇa­m ? vā­kya­śe­ṣā­pe­kṣa­tvā­t TARVV-MK 514,24kri­yā­pa­da­ma­tro­pa­skri­ya­te — saṃ­ra­mbha­sa­mā­ra­mbhā­ra­mbha­yo­ga­kṛ­ta­kā­ri­tā­nu­ma­ta­ka­ṣā­ya­vi­śe­ṣaiḥ­‘­bhi­dya­te­’ iti | apra- TARVV-MK 514,25yuktakriyāpekṣā hi kā­ra­ka­vi­va­kṣā dṛśyate — śa­ṅku­la­yā khaṇḍaḥ, pra­vi­śa­pi­ṇḍī­mi­ti yathā | TARV-MK 6.8.15a­dhi­kṛ­tā­bhi­saṃ­ba­ndhā­dvā | TARVV-MK 514,26 a­tha­vā­, a­dhi­kṛ­to bhe­da­śa­bdaḥ ‘­pū­rva­sya bhedāḥ’ iti, ataḥ TARVV-MK 514,27sa i­hā­bhi­saṃ­ba­dhya­ta iti ta­da­pe­kṣaḥ kā­ra­ka­ni­rde­śo ve­di­ta­vyaḥ | TARV-MK 6.8.16tri­stri­stri­śca­tu­ri­ti su­ja­ntā­nāṃ ya­thā­kra­ma­ma­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ | TARVV-MK 514,28 ete tra­ya­stri­śa­bdā­śca­tu­śa­bda­śca TARVV-MK 514,29saṃ­ra­mbhā­di­bhiḥ ya­thā­kra­ma­ma­bhi­saṃ­ba­dhya­nte su­ja­ntāḥ­, saṃ­ra­mbha­sa­mā­ra­mbhā­ra­mbhā­stra­yaḥ yo­gā­stra­yaḥ kṛtakā- TARVV-MK 514,30ri­tā­nu­ma­tā­stra­yaḥ ka­ṣā­yā­śca­tvā­ra i­tye­te­ṣāṃ ga­ṇa­nā­bhyā­vṛ­ttiḥ sucā dyotyate | TARV-MK 6.8.17ekaśa iti vī­psā­rtha­ni­rde­śaḥ | TARVV-MK 514,31 e­ka­śa­bdaḥ vī­psā­rtha­dyo­ta­naḥ “­saṃ­khyai­kā­dvī­psā­yā­m­”TARVV-MK 514,32 iti śasa | e­ka­me­kaṃ tryādīn bhe­dā­nna­ye­di­tya­rthaḥ | TARV-MK 6.8.18saṃ­ra­mbhā­di­tra­ya­syā­dau vacanaṃ va­stu­tvā­t | TARVV-MK 514,33 saṃ­ra­mbhā­di­tra­ya­mi­daṃ vastu ta­dbhe­da­he­tu­tvā­t TARVV-MK 514,34i­ta­ra­ṣā­m­, a­to­'­syā­dau vacanaṃ kriyate | TARV-MK 6.8.19yo­gā­dī­nā­mā­nu­pū­rvya­va­ca­naṃ pū­rvā­pa­ra­vi­śe­ṣa­ṇa­tvā­t | TARVV-MK 515,01 yo­gā­dī­nā­mā­nu­pū­rvya­va­ca­naṃ kriyate | TARVV-MK 515,02kutaḥ ? pū­rvā­pa­ra­vi­śe­ṣa­ṇa­tvā­t | tasmāt kro­dhā­di­ca­tu­ṣṭa­ya­kṛ­ta­kā­ri­tā­nu­ma­ta­bhe­dā­t kā­yā­di­yo­gā­nāṃ TARVV-MK 515,03saṃ­ra­mbha­sa­mā­ra­mbhā­ra­mbhāḥ viśeṣyāḥ pratyekaṃ ṣa­ṭtriṃ­śa­dvi­ka­lpāḥ | tatra saṃ­ra­mbha­stā­va­t — kro­dha­kṛ­ta­kā­ya- TARVV-MK 515,04saṃrambhaḥ mā­na­kṛ­ta­kā­ya­sa­ra­mbhaḥ mā­yā­kṛ­ta­kā­ya­saṃ­ra­mbhaḥ lo­bha­kṛ­ta­kā­ya­saṃ­ra­mbhaḥ­, kro­dha­kā­ri­ta­kā­ya­saṃ­ra­mbhaḥ TARVV-MK 515,05mā­na­kā­ri­ta­kā­ya­saṃ­ra­mbhaḥ mā­yā­kā­ri­ta­kā­ya­saṃ­ra­mbhaḥ lo­bha­kā­ri­ta­kā­ya­saṃ­ra­mbhaḥ­, kro­dhā­nu­ma­ta­kā­ya­saṃ­ra­mbhaḥ TARVV-MK 515,06mā­nā­nu­ma­ta­kā­ya­saṃ­ra­mbhaḥ mā­yā­nu­ma­ta­kā­ya­saṃ­ra­mbhaḥ lo­bhā­nu­ma­ta­kā­ya­saṃ­ra­mbha­śce­ti dvā­da­śa­dhā saṃrambhaḥ | TARVV-MK 515,07kro­dha­kṛ­ta­kā­ya­sa­mā­ra­mbhaḥ mā­na­kṛ­ta­kā­ya­sa­mā­ra­mbhaḥ mā­yā­kṛ­ta­kā­ya­sa­mā­ra­mbhaḥ lo­bha­kṛ­ta­kā­ya­sa­mā­ra­mbhaḥ­, TARVV-MK 515,08kro­dha­kā­ri­ta­kā­ya­sa­mā­ra­mbhaḥ mā­na­kā­ri­ta­kā­ya­sa­mā­ra­mbhaḥ mā­yā­kā­ri­ta­kā­ya­sa­mā­ra­mbhaḥ lo­bha­kā­ri­ta­kā­ya- TARVV-MK 515,09sa­mā­ra­mbhaḥ­, kro­dhā­nu­ma­ta­kā­ya­sa­mā­ra­mbhaḥ mā­nā­nu­ma­ta­kā­ya­sa­mā­ra­mbhaḥ mā­yā­nu­ma­ta­kā­ya­sa­mā­ra­mbhaḥ TARVV-MK 515,10lo­bhā­nu­ma­ta­kā­ya­sa­mā­ra­mbha­śce­tye­vaṃ sa­mā­ra­mbho­'­pi dvā­da­śa­dhā | kro­dha­kṛ­ta­kā­yā­ra­mbhaḥ mā­na­kṛ­ta- TARVV-MK 515,11kā­yā­ra­mbhaḥ mā­yā­kṛ­ta­kā­yā­ra­mbhaḥ lo­bha­kṛ­ta­kā­yā­ra­mbhaḥ­, kro­dha­kā­ri­ta­kā­yā­ra­mbhaḥ mā­na­kā­ri­ta­kā­yā- TARVV-MK 515,12rambhaḥ mā­yā­kā­ri­ta­kā­yā­ra­mbhaḥ lo­bha­kā­ri­ta­kā­yā­ra­mbhaḥ­, kro­dhā­nu­ma­ta­kā­yā­ra­mbhaḥ mā­nā­nu­ma­ta­kā­yā- TARVV-MK 515,13rambhaḥ mā­yā­nu­ma­ta­kā­yā­ra­mbhaḥ lo­bhā­nu­ma­ta­kā­yā­ra­mbha­śce­tye­va­mā­ra­mbho­'­pi dvā­da­śa­dhā | ete saṃ­pi­ṇḍi­tāḥ TARVV-MK 515,14kā­ya­vi­ka­lpāḥ ṣa­ṭtriṃ­śa­t | uktaṃ ca — TARVV-MK 515,15“­saṃ­ra­mbho dvā­da­śa­dhā kro­dhā­di­kṛ­tā­di­kā­ya­saṃ­yo­gā­t | TARVV-MK 515,16ā­ra­mbha­sa­mā­ra­mbhau tathaiva bhedāstu ṣa­ṭtriṃ­śa­t || ” iti | TARVV-MK 515,17tathā vāṅma­na­sa­yo­ra­pi pratyekaṃ ṣa­ṭtriṃ­śa­t | ta ete saṃ­pi­ṇḍi­tāḥ jī­vā­dhi­ka­ra­ṇā­sra­va­bhe­dāḥ TARVV-MK 515,18a­ṣṭo­tta­ra­śa­ta­saṃ­khyā bhavanti | TARV-MK 6.8.20caśabdaḥ kro­dhā­di­vi­śe­ṣo­pa­saṃ­gra­hā­rthaḥ | TARVV-MK 515,19 caśabdaḥ kriyate kro­dhā­dī­nāṃ vi­śe­ṣā­ṇā­m upa- TARVV-MK 515,20saṃ­gra­hā­rtha­m | tena a­na­ntā­nu­ba­ndhya­pra­tyā­khyā­na­pra­tyā­khyā­na­sa­ñjva­la­na­ṣo­ḍa­śa­ka­ṣā­ya­bhe­dā­t dvā­triṃ­śa­du­tta­ra- TARVV-MK 515,21ca­tuḥ­śa­ta­ga­ṇa­nā­vi­ka­lpā ve­di­ta­vyāḥ | ka­tha­me­ṣā­mā­sra­va­tva­mi­ti cet ? ucyate — TARV-MK 6.8.21saṃ­ra­mbhā­dī­nāṃ kro­dhā­dyā­vi­ṣṭa­pu­ru­ṣa­ka­rtṛ­kā­ṇāṃ ta­da­nu­ra­ñja­nā­da­dhi­ka­ra­ṇa­bhā­vo nī­lī­pa­ṭa­va­t | TARVV-MK 515,23yathā nīlyāṃ prakṣiptaḥ paṭaḥ nī­lya­nu­ra­ñja­nā­nnī­lī bhavati tathā saṃ­ra­mbhā­di­kri­yā­ṇā­ma­na­ntā­nu­ba­ndhyā­di- TARVV-MK 515,24ka­ṣā­yā­vi­ṣṭā­nā­ma­nu­ra­ñja­nā­jjī­vā­dhi­ka­ra­ṇa­tvaṃ siddham | TARVV-MK 515,25ni­rū­pi­ta­vi­ka­lpā­dā­dyā­da­dhi­ka­ra­ṇā­dvi­la­kṣa­ṇasya sā­mpa­rā­yi­ka­ni­mi­tta­vi­rū­ḍha­do­ṣa­sya bhe­da­pra­ti- TARVV-MK 515,26pa­ttya­rtha­mi­da­mu­cya­te — TA-MK 6.9 ni­rva­rta­nā­ni­kṣe­pa­saṃ­yo­ga­ni­sa­rgā dvi­ca­tu­rdvi­tri­bhe­dāḥ param || TARV-MK 6.9.1ni­rva­rtta­nā­dī­nāṃ ka­rma­sā­dha­naṃ bhāvo vā | TARVV-MK 515,28 ete ni­rva­rta­nā­da­yaḥ śabdāḥ ka­rma­sā­dha­nā ve­di­ta­vyāḥ — TARVV-MK 515,29ni­rva­rtya­te iti ni­rva­ta­nā­, ni­kṣi­pya­ta iti ni­kṣe­paḥ­, saṃ­yu­jya­te­'­sau saṃ­yo­gaḥ­, ni­sṛ­jya­te­'­sau nisarga TARVV-MK 515,30iti | athavā bhā­va­sā­dha­nāḥ — ni­rva­rta­naṃ ni­rva­rta­nā­, ni­kṣi­pti­rni­kṣe­paḥ­, saṃyuktiḥ saṃ­yo­gaḥ­, ni­sṛ­ṣṭi­rni- TARVV-MK 515,31sarga iti | TARV-MK 6.9.2sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇye­na vai­ya­dhi­ka­ra­ṇye­na vā­'­dhi­ka­ra­ṇa­saṃ­ba­ndhaḥ | TARVV-MK 515,32 a­dhi­ka­ra­ṇa­śa­bdo­'­nu­va­rta­te­, TARVV-MK 515,33tasyeha sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇye­na vai­ya­dhi­ka­ra­ṇye­na vā­bhi­saṃ­ba­ndho draṣṭavyaḥ | yadā ka­rma­sā­dha­nā ete śa­bdā­sta­dā TARVV-MK 515,34sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇye­na saṃbandhaḥ karttavyaḥ — ni­rva­rta­nai­va a­dhi­ka­ra­ṇa­mi­tyā­di | yadā tu bhā­va­sā­dha­nā­sta­dā TARVV-MK 515,35vai­ya­dhi­ka­ra­ṇye­na­, ni­rva­rta­nā­ni­kṣe­pa­saṃ­yo­ga­ni­sa­rga­la­kṣa­ṇā bhāvāḥ pa­ra­ma­dhi­ka­ra­ṇaṃ vi­śi­ṣa­ntī­ti a­dhyā­hri­ya- TARVV-MK 516,01mā­ṇa­kri­yā­pa­dā­pe­kṣa­yā ka­rma­ni­rde­śaḥ | ni­rva­rta­nā ni­ṣpā­da­nā­, nikṣepaḥ sthā­pa­nā­, saṃyogo mi­śrī­bhā­vaḥ­, TARVV-MK 516,02nisargaḥ pra­va­rta­na­m | TARV-MK 6.9.3dvi­ca­tu­rdvi­tri­bhe­dā iti dva­ndva­pū­rvo­'­nya­pa­dā­rtha­ni­rde­śaḥ | TARVV-MK 516,03 dvau ca ca­tvā­ra­śca dvau ca trayaśca TARVV-MK 516,04dvi­ca­tu­rdvi­tra­yaḥ­, te bhedāḥ eṣāṃ te dvi­ca­tu­rdvi­tri­bhe­dāḥ iti dva­ndva­ga­rbho­'­nya­pa­dā­rthanirdeśaḥ pra­tye­ta­vyaḥ | TARV-MK 6.9.4pa­ra­va­ca­na­ma­na­rtha­kaṃ pū­rva­trā­dya­va­ca­nā­t | TARVV-MK 516,05 pa­ra­va­ca­na­ma­na­rtha­ka­m | kutaḥ ? pū­rva­trā­dya­va­ca­nā­t | TARV-MK 6.9.5asmin sati pū­rva­trā­dya­va­ca­na­ma­na­rtha­ka­m a­rthā­pa­tti­si­ddheḥ | TARVV-MK 516,06 asmin pa­ra­va­ca­ne sati pūrva- TARVV-MK 516,07smin sūtre ā­dya­va­ca­na­ma­na­rtha­ka­m | kutaḥ ? arthā­pa­tti­si­ddheḥ | TARV-MK 6.9.6a­rthā­pa­tti­ra­nai­kā­nti­kī­ti cet; na; pra­yā­sa­mā­tra­tvā­t | TARVV-MK 516,08 syā­de­ta­t — a­rthā­pa­tti­ra­nai­kā­nti­kī TARVV-MK 516,09dṛṣṭā, yathā hi asati meghe vṛ­ṣṭi­rnā­stī­tyu­kte a­rthā­dā­pa­nnaṃ sati meghe vṛ­ṣṭi­ra­stī­ti­, satyapi meghe TARVV-MK 516,10ka­dā­ci­dvṛ­ṣṭi­rnā­stī­tya­rthā­pa­tti­ra­nai­kā­nti­kī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pra­yā­sa­mā­tra­tvā­t | pra­yā­sa­mā­tra­me­ta­t- TARVV-MK 516,11a­rthā­pa­tti­ra­nai­kā­nti­kī­ti | ‘­a­hiṃ­sā dharmaḥ’ ityukte a­rthā­pa­ttyā ‘hiṃsā a­dha­rmaḥ­’ iti na na siddhyati ? TARVV-MK 516,12si­ddhya­tye­va | asati meghe na vṛ­ṣṭi­ri­tyu­kte sati meghe vṛ­ṣṭi­ri­tya­trā­pi satyeva meghe iti nāsti doṣaḥ | TARV-MK 6.9.7a­se­va­ndhā­rtha­tvā­di­ti cet; na; ni­va­rtyā­bhā­vā­t | TARVV-MK 516,13 syā­de­ta­t — asati pa­ra­śa­bde asaṃba- TARVV-MK 516,14ndhā­rtha­mi­daṃ syāt, tataḥ saṃ­ba­ndhā­rthaṃ pa­ra­śa­bdo­pā­dā­na­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ni­va­rtyā­bhā­vā­t | TARVV-MK 516,15ki­ma­nya­nni­va­rtya­ma­sti ye­ne­da­ma­saṃ­ba­ndhaḥ syāt ? nanu saṃ­ra­mbhā­di­kaṃ jī­vā­dhi­ka­ra­ṇaṃ ni­va­rtya­ma­sti­; TARVV-MK 516,16na; tasya saṃ­ba­ndha­tvā­dā­dyaṃ jī­vā­dhi­ka­ra­ṇaṃ saṃ­ra­mbhā­di­vi­śi­ṣṭa­mi­ti | tataḥ pa­ri­śe­ṣā­t a­jī­vā­dhi­ka­ra­ṇa- TARVV-MK 516,17bhe­ve­da­mi­ti vyarthaṃ pa­ra­va­ca­na­m | TARV-MK 6.9.8etena pra­kṛ­ṣṭa­vā­ci­tvaṃ pra­tyu­kta­m | TARVV-MK 516,18 kena ? ni­va­rtyā­bhā­vā­t i­tya­ne­na | na hi nikṛṣṭaṃ jīvā- TARVV-MK 516,19dhi­ka­ra­ṇaṃ ya­tpra­kṛ­ṣṭe­nā­'­jī­vā­dhi­ka­ra­ṇe­na ni­va­rtye­ta iti | TARV-MK 6.9.9i­ṣṭa­vā­ci­tva­mi­ti cet; na; ata eva | TARVV-MK 516,20 syā­de­ta­t — i­ṣṭa­vā­cī pa­ra­śa­bda iti, yathā paraṃ dhāma TARVV-MK 516,21gata iti iṣṭaṃ dhāma gata iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ata eva | kuta eva ? ni­va­rtyā­bhā­vā­t iti, evaṃ TARVV-MK 516,22ki­ma­ni­ṣṭaṃ yasmin sati nivartye i­ṣṭa­vā­cī pa­ra­śa­bdo­'­rtha­vā­n syāt ? TARV-MK 6.9.10na vā a­nyā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 516,23 na vā­'­na­rtha­kaḥ | kutaḥ ? a­nyā­rtha­tvā­t | pa­ra­śa­bdo­'­ya­ma­nyā­rthaḥ­, TARVV-MK 516,24saṃ­ra­mbhā­di­bhyo­'­nya­t ni­rva­rta­nā­dī­tya­rthaḥ | i­ta­ra­thā­hi ni­rva­rta­nā­dī­nā­ma­pyā­tma­pa­ri­ṇā­ma­sa­dbhā­vā­jjī­vā- TARVV-MK 516,25dhi­ka­ra­ṇa­vi­ka­lpa eveti vi­jñā­ye­ta | a­tha­vā­, u­kta­me­ta­t — vi­spa­ṣṭā­rtha­tvā­di­ti | TARV-MK 6.9.11i­ṣṭā­rtha­saṃ­pra­tya­yā­dvā | TARVV-MK 516,26 athavā i­ṣṭā­rtho­'­ne­na pa­ra­śa­bde­na saṃ­pra­tyā­yya­te | kaḥ pu­na­ri­ṣṭā­rtha TARVV-MK 516,27iti cet ? ucyate — TARV-MK 6.9.12ni­rva­rta­nā­dhi­ka­ra­ṇaṃ dvividhaṃ mū­lo­tta­ra­bhe­dā­t | TARVV-MK 516,28 a­jī­vā­dhi­ka­ra­ṇaṃ ni­rva­rta­nā­la­kṣa­ṇaṃ dvedhā TARVV-MK 516,29vya­va­ti­ṣṭha­te | kutaḥ ? mū­lo­tta­ra­bhe­dā­t | mū­la­gu­ṇa­ni­rva­rta­nā­dhi­ka­ra­ṇa­m u­tta­ra­gu­ṇa­ni­rva­rta­nā­dhi­ka­ra­ṇaṃ ceti | TARVV-MK 516,30tatra mūlaṃ pa­ñca­vi­dhā­ni śa­rī­rā­ṇi vā­ṅma­naḥ­prā­ṇā­pā­nā­śca | uttaraṃ kā­ṣṭha­pu­sta­ci­tra­ka­rmā­di | TARV-MK 6.9.13ni­kṣe­pa­śca­tu­rdhā a­pra­tya­ve­kṣā­du­ṣpra­mā­rja­na­sa­ha­sā­'­nā­bho­ga­bhe­dā­t | TARVV-MK 516,31 ni­kṣe­pa­śca­tu­rdhā bhidyate | TARVV-MK 516,32kutaḥ ? a­pra­tya­ve­kṣā­du­ṣpra­mā­rja­na­sa­ha­sā­'­nā­bho­ga­bhe­dā­t — a­pra­tya­ve­kṣi­ta­ni­kṣe­pā­dhi­ka­ra­ṇaṃ du­ṣpra­mṛ­ṣṭa­ni- TARVV-MK 516,33kṣe­pā­dhi­ka­ra­ṇaṃ sa­ha­sā­ni­kṣe­pā­dhi­ka­ra­ṇa­m a­nā­bho­ga­ni­kṣe­pā­dhi­ka­ra­ṇaṃ ceti | TARV-MK 6.9.14saṃyogo dvidhā bha­kta­pā­no­pa­ka­ra­ṇa­bhe­dā­t | TARVV-MK 517,01 saṃyogo dvidhā vi­bha­jya­te | kutaḥ ? bhakta- TARVV-MK 517,02pā­no­pa­ka­ra­ṇa­bhe­dā­t — bha­kta­pā­na­saṃ­yo­gā­dhi­ka­ra­ṇa­m u­pa­ka­ra­ṇa­saṃ­yo­gā­dhi­ka­ra­ṇaṃ ceti | TARV-MK 6.9.15ni­sa­rga­stri­dhā kā­yā­di­bhe­dā­t | TARVV-MK 517,03 ni­sa­rga­stri­dhā kalpyate | kutaḥ ? kā­yā­di­bhe­dā­t | kāya- TARVV-MK 517,04ni­sa­rgā­dhi­ka­ra­ṇaṃ vā­ṅni­sa­rgā­dhi­ka­ra­ṇaṃ ma­no­ni­sa­rgā­dhi­ka­ra­ṇaṃ ceti | TARVV-MK 517,05āha — yo­'­ya­m ā­hi­ta­trai­vi­dhyā­na­nta­pa­ryā­yaḥ kā­ya­vā­ṅma­na­sāṃ pa­ri­ṇā­maḥ ā­sra­va­śa­bdā­bhi­lā­pyaḥ­, TARVV-MK 517,06kimasau sa­ka­la­sā­mpa­rā­yi­kā­va­rja­na­he­tu­rai­ka­dhye­na pra­ṇi­dhī­ya­mā­naḥ ? ne­tyu­cya­te­, kaścit ka­sya­ci­t TARVV-MK 517,07ku­ta­ści­t kā­yi­kā­di­vyā­pā­rā­vi­śe­pe sati ya­smā­nni­ya­me­nai­va — TA-MK 6.10 ta­tpra­do­ṣa­ni­hna­va­mā­tsa­ryā­'­nta­rā­yā­'­'­sā­da­no­pa­ghā­tā jñā­na­da­rśa­nā­va­ra­ṇa­yoḥ || TARV-MK 6.10.1jñā­na­kī­rta­nā­na­nta­ra­ma­na­bhi­vyā­ha­ra­to­'­ntaḥ paiśunyaṃ pradoṣaḥ | TARVV-MK 517,10 ma­tyā­di­jñā­na­pa­ñca­ka­sya mokṣaprā- TARVV-MK 517,11paṇaṃ prati mū­la­sā­dha­na­sya kīrtane kṛte ka­sya­ci­t a­na­bhi­vyā­ha­ra­taḥ a­ntaḥ­pai­śu­nya­pa­ri­ṇā­mo yo bhavati TARVV-MK 517,12sa pradopa iti kathyate | TARV-MK 6.10.2pa­rā­bhi­sa­ndhā­na­to jñā­na­vya­pa­lā­po nihnavaḥ | TARVV-MK 517,13 ya­tki­ñci­t pa­ra­ni­mi­tta­ma­bhi­sa­ndhā­ya nāsti TARVV-MK 517,14na ve­dmī­tyā­di jñānasya vya­pa­la­pa­naṃ vañcanaṃ nihnava i­tyu­cya­te | TARV-MK 6.10.3yā­va­dya­thā­va­dda­ya­jñā­nā­pra­dā­naṃ mā­tsa­rya­m | TARVV-MK 517,15 ku­ta­ści­t kā­ra­ṇā­t ātmanā bhā­vi­ta­jñā­naṃ TARVV-MK 517,16dā­nā­rha­ma­pi yogyāya yato na dīyate ta­nmā­tsa­rya­m | TARV-MK 6.10.4jñā­na­vya­va­cche­da­ka­ra­ṇa­m a­nta­rā­yaḥ | TARVV-MK 517,17 ka­lu­pe­ṇā­tma­nā jñānasya vya­va­cche­da­ka­ra­ṇa­ma­nta­rā­ya TARVV-MK 517,18iti bhaṇyate | TARV-MK 6.10.5vā­kkā­yā­bhyāṃ jñā­na­va­ja­na­mā­sā­da­na­m | TARVV-MK 517,19 kāyena vācā ca pa­ra­pra­kā­śa­jñā­na­sya va­rja­na­mā­sā­da­naṃ TARVV-MK 517,20ve­di­ta­vya­m | TARV-MK 6.10.6pra­śa­sta­jñā­na­dū­pa­ṇa­mu­pa­ghā­taḥ | TARVV-MK 517,21 svamateḥ ka­lu­pa­bhā­vā­d yu­kta­syā­pya­yu­kta­va­tpra­tī­teḥ do­ṣo­dbhā­va­naṃ TARVV-MK 517,22dū­pa­ṇa­mu­pa­ghā­ta iti vi­jñā­ya­te | TARV-MK 6.10.7ā­sā­da­na­me­ve­ti cet; na; sato vi­na­yā­dya­na­nu­ṣṭhā­nā­t | TARVV-MK 517,23 syā­de­ta­t — evaṃ sati u­pa­ghā­ta TARVV-MK 517,24ā­sā­da­na­me­va prā­pno­tī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? sato vi­na­yā­dya­na­nu­ṣṭhā­nā­t | sato hi jñānasya TARVV-MK 517,25vi­na­ya­pra­kā­śa­nā­di­gu­ṇa­kī­rta­nā­na­nu­ṣṭhā­na­mā­sā­da­na­m­, u­pa­ghā­ta­stu jñā­na­ma­jñā­na­me­ve­ti jñā­na­nā­śā­bhi­prā­ya TARVV-MK 517,26i­tya­ya­ma­na­yo­rbhe­daḥ | ta­di­tya­ne­na kiṃ pra­ti­ni­di­śya­te ? TARV-MK 6.10.8taditi jñā­na­da­rśa­na­pra­ti­ni­rde­śaḥ | TARVV-MK 517,27 ta­di­tya­ne­na jñā­na­da­rśa­ne pra­ti­ni­rdi­śye­te­, tayoḥ pra­do­ṣa­ni­hna­va- TARVV-MK 517,28mā­tsa­ryā­nta­rā­yā­sā­da­no­pa­ghā­tāḥ ta­tpra­do­ṣa­ni­hna­va­mā­tsa­ryā­nta­rā­yā­sā­da­no­pa­ghā­tā iti | kathaṃ punara- TARVV-MK 517,29pra­kṛ­ta­yo­ra­śa­bdi­tayoḥ ta­di­tya­ne­na pa­rā­ma­rśaḥ syāt ? TARV-MK 6.10.9sā­ma­rthyā­tta­da­bhi­saṃ­va­ndhaḥ | TARVV-MK 517,30 sā­ma­rthyā­tta­yo­rjñā­na­da­rśa­na­yoḥ a­bhi­saṃ­ba­ndho bhavati | kiṃ sā- TARVV-MK 517,31marthyam ? jñā­na­da­rśa­nā­va­ra­ṇa­yo­rā­sra­va iti va­ca­na­sā­ma­rthyā­tta­tpra­do­pā­da­ya iti saṃvandhaḥ kriyate | atha TARVV-MK 517,32jñā­na­da­rśa­na­va­tsu ta­tsā­dha­ne­ṣu ca kā pra­ti­pa­ttiḥ ? ta­dva­tsā­dha­na­pra­do­ṣā­da­ya­śca ta­tpra­do­ṣā­di­gra­ha­ṇe­nai­va TARVV-MK 517,33gṛhyante ta­nni­mi­tta­tvā­t | TARV-MK 6.10.10tu­lyā­sra­va­tvā­de­ka­tva­mi­ti cet; na; va­ca­na­vi­ro­dhāt | TARVV-MK 518,01 syā­nma­ta­m — tu­lyā­sra­va­tvā­da­na­yo- TARVV-MK 518,02rekatvaṃ prā­pno­ti­, tulyakā­ra­ṇā­nāṃ hi loke ekatvaṃ dṛ­ṣṭa­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? va­ca­na­vi­ro­dhā­t | TARVV-MK 518,03yadi tu­lyā­sra­va­tvā­t jñā­na­da­rśa­nā­va­ra­ṇa­yo­re­ka­tvaṃ nanu ka­ṇṭhā­di­saṃ­yo­ga­vi­bhā­ga­tu­lya­he­tu­tvā­t va­ca­na­sya TARVV-MK 518,04sā­dha­ka­dū­ṣa­ka­tvā­vi­śe­ṣe ya­trā­pa­di­ṣṭa­sta­trā­'­sā­dha­ka­tvā­dva­ca­na­vi­ro­dhaḥ | atha tu­lya­he­tu­tve­'­pi vacanaṃ TARVV-MK 518,05sva­pa­kṣa­sya sā­dha­ka­me­va pa­ra­pa­kṣa­sya dū­ṣa­ka­me­ve­ti na sā­dha­ka­dū­ṣa­ka­dha­rma­yo­re­ka­tva­mi­ti ma­ta­m­; nanu yaduktaṃ TARVV-MK 518,06tu­lya­he­tu­tvā­de­ka­tva­mi­ti ta­ddhī­na­m | TARV-MK 6.10.11dṛ­ṣṭā­ga­ma­vyā­ghā­tā­t | TARVV-MK 518,07 dṛ­ṣṭā­ga­ma­vyā­ghā­tā­cca nai­ta­dyu­kta­m | yasya tu­lya­he­tu­kā­nā­me­ka­tvaṃ tasya TARVV-MK 518,08mṛ­tpi­ṇḍā­di­tu­lya­he­tu­kā­nāṃ gha­ṭa­śa­rā­vā­dī­nāṃ nānātvaṃ vyā­ha­nya­ta iti dṛ­ṣṭa­vyā­ghā­taḥ | pra­dhā­na­tu­lya- TARVV-MK 518,09ni­mi­ttā­nāṃ ma­ha­da­ha­ṅkā­rā­dī­nā­m­, a­vi­dyā­tu­lya­pra­tya­yā­nāṃ pu­ṇyā­pu­ṇyā­ne­jya­saṃ­skā­rā­ṇā­m­, ca­tu­ṣṭa­ya- TARVV-MK 518,10sa­nni­ka­rṣā­'­vi­śi­ṣṭa­kā­ra­ṇa­rū­pā­di­jñā­na­su­kha­duḥ­khā­dī­nāṃ cai­ka­tva­mi­tyā­ga­ma­vyā­ghā­taḥ | TARV-MK 6.10.12ā­va­ra­ṇā­bhā­ve sā­ha­ca­ryā­t | TARVV-MK 518,11 ā­va­ra­ṇā­tya­nta­saṃ­kṣa­ye ke­va­li­ni yu­ga­pa­t ke­va­la­jñā­na­da­rśa- TARVV-MK 518,12nayoḥ sā­ha­ca­ryaṃ bhāskare pra­tā­pa­pra­kā­śa­sā­ha­ca­rya­va­t | ta­ta­ścā­na­yo­stu­lyā­sra­va­tvaṃ yuktam | TARV-MK 6.10.13i­ta­ra­tra kra­ma­vṛ­tti­rja­la­sa­ma­ve­tā­gni­pra­tā­pa­pra­dī­pa­pra­kā­śa­va­t | TARVV-MK 518,13 i­ta­ra­smi­n sā­va­ra­ṇe jñāna- TARVV-MK 518,14da­rśa­na­yoḥ krameṇa vṛttiḥ, yathā ja­la­sa­ma­vā­yi­no­'­gneḥ pratāpa eva na pra­kā­śaḥ­, pra­dī­pa­pra­kā­śa­sya ca TARVV-MK 518,15prakāśa eva na pra­tā­paḥ­, tathā cha­dma­stha­sya yadā jñā­no­pa­yo­gaḥ na tadā da­rśa­no­pa­yo­gaḥ yadā da­rśa­no­pa­yo­gaḥ TARVV-MK 518,16na tadā jñā­no­pa­yo­gaḥ | TARV-MK 6.10.14a­tī­tā­nā­ga­ta­yo­rda­rśa­nā­bhā­va­sta­lla­kṣa­ṇā­bhā­vā­di­ti cet; na; ni­rā­dha­ra­ṇa­tvā­t | TARVV-MK 518,17 syānma- TARVV-MK 518,18tam — nā­stya­tī­te­'­nā­ga­te ca da­rśa­na­m­, kutaḥ ? ta­lla­kṣa­ṇā­bhā­vā­t | a­spṛ­ṣṭe­'­vi­ṣa­ye ca jñā­na­mu­tpa­dya­te TARVV-MK 518,19spṛṣṭe viṣaye ca da­rśa­na­m­, na hya­tī­tā­nā­ga­ta­yoḥ vi­na­ṣṭā­nu­tpa­nna­tve sa­tya­sa­ttvā­t spṛ­ṣṭa­tva­vi­ṣa­ya­tve sta iti TARVV-MK 518,20tatra jñā­na­me­va da­rśa­na­mi­ti ke­va­li­no­'­tī­tā­nā­ga­ta­da­rśi­tva­ma­yu­kta­m ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ni­rā­va­ra- TARVV-MK 518,21ṇatvāt | yathā bhā­ska­ra­sya ni­ra­sta­gha­na­pa­ṭa­lā­va­ra­ṇa­sya yatra pra­kā­śa­sta­tra pratāpaḥ yatra ca pra­tā­pa­sta­tra TARVV-MK 518,22pra­kā­śaḥ­, tathā ni­rā­va­ra­ṇa­sya ke­va­li­bhā­ska­ra­syā­'­ci­ntya­mā­hā­tmya­vi­bhū­ti­vi­śe­ṣa­sya yatra jñānaṃ tatrā- TARVV-MK 518,23vaśyaṃ darśanaṃ yatra ca darśanaṃ tatra ca jñānam | kiñca, TARV-MK 6.10.15ta­dva­tpra­vṛ­tteḥ | TARVV-MK 518,24 yathā hi a­sa­dbhū­ta­ma­nu­pa­di­ṣṭaṃ ca jānāti tathā paśyati kimatra bhavato TARVV-MK 518,25hīyate ? kiñca, TARV-MK 6.10.16vi­ka­lpā­t | TARVV-MK 518,26 yathā hya­spṛ­ṣṭe­'­vi­ṣa­ye ca sā­va­ra­ṇa­syo­pa­de­śā­bhā­ve na jñā­na­ma­stī­ti kevali- TARVV-MK 518,27no'pi kiṃ ta­dva­dbha­va­ti ? tathā sā­va­ra­ṇa­sya viṣaye spaṣṭe ca da­rśa­na­pra­vṛ­tteḥ na ke­va­li­na­sta­dva­dbha­vi­ṣya­ti TARVV-MK 518,28iti siddhaṃ ke­va­li­na­stri­kā­la­go­ca­raṃ da­rśa­na­m | bhavatu tā­va­nni­rā­va­ra­ṇa­tvā­t ke­va­li­no­'­tī­tā­nā­ga­ta­yo- TARVV-MK 518,29rda­rśa­na­pra­vṛ­ttiḥ a­va­dhi­jñā­ni­naḥ sā­va­ra­ṇa­sya kathaṃ da­rśa­na­mi­ti ? a­tro­cya­te — TARV-MK 6.10.17ka­ra­ṇa­ni­ra­pe­kṣa­kṣa­yo­pa­śa­ma­śa­kti­vi­śe­ṣa­yo­gā­da­va­dhi­jñā­ni­naḥ | TARVV-MK 518,30 ya­dya­pya­va­dhi­jñā­ni­na āva- TARVV-MK 518,31ra­ṇa­ma­sti ta­thā­pya­va­dhi­da­rśa­nā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­ma­vi­śe­ṣa­sya ka­ra­ṇa­ni­ra­pe­kṣa­tvā­t ke­va­la­da­rśa­na­va­t anu- TARVV-MK 518,32pa­de­śa­pū­rva­ka­pra­vṛ­tteḥ a­tī­tā­nā­ga­ta­yo­ra­spṛ­ṣṭā­vi­ṣa­ya­tve­'­pi a­va­dhi­da­rśa­naṃ pra­va­rta­te | TARV-MK 6.10.18ma­naḥ­pa­rya­yada­rśa­na­ma­pya­stvi­ti cet; na; kā­ra­ṇā­bhā­vā­t | TARVV-MK 518,33 yathā a­va­dhi­jñā­naṃ darśana- TARVV-MK 518,34pūrvakaṃ tathā ma­naḥ­pa­rya­ya­jñā­ne­nā­pi da­rśa­na­pu­ra­ssa­re­ṇa bha­vi­ta­vya­mi­ti cet; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 519,01kā­ra­ṇā­bhā­vā­t | na ma­naḥ­pa­rya­ya­da­rśa­nā­va­ra­ṇa­ma­sti da­rśa­nā­va­ra­ṇa­ca­tu­ṣṭa­yo­pa­de­śā­t­, ta­da­bhā­vā­t tatkṣayo- TARVV-MK 519,02pa­śa­mā­bhā­ve ta­nni­mi­tta­ma­naḥ­pa­rya­ya­da­rśa­no­pa­yo­gā­bhā­vaḥ | kiñca, TARV-MK 6.10.19pa­ra­kī­ya­ma­naḥ­pra­ṇā­li­ka­yā ta­da­dhi­ga­mā­t | TARVV-MK 519,03 ma­naḥ­pa­rya­ya­jñā­naṃ sva­vi­ṣa­ye a­va­dhi­jñā­na­va­t na TARVV-MK 519,04sva­mu­khe­na vartate | kathaṃ tarhi ? pa­ra­kī­ya­ma­naḥ­pra­ṇā­li­ka­yā | tato yathā ma­no­'­tī­tā­nā­ga­tā­na­rthāṃ­ści­nta- TARVV-MK 519,05yati na tu paśyati tathā ma­naḥ­pa­rya­ya­jñā­nya­pi bhū­ta­bha­vi­pya­ntau vetti na paśyati | va­rta­mā­na­ma­pi mano TARVV-MK 519,06vi­pa­ya­vi­śe­ṣā­kā­re­ṇai­va pra­ti­pa­dya­te­, tataḥ sā­mā­nya­pū­rva­ka­vṛ­ttya­bhā­vā­t ma­naḥ­pa­rya­ya­da­rśa­nā­bhā­vaḥ­, a­la­ma­ti- TARVV-MK 519,07pra­sa­ṅgi­nyā kathayā | prakṛtaṃ pra­stū­ya­te — TARV-MK 6.10.20bhi­nnā­sra­va­tvaṃ vā pra­do­pā­dī­nāṃ vi­pa­ya­bhe­dā­dbhe­da­si­ddheḥ | TARVV-MK 519,08 a­tha­vā­, bhi­nnā­sra­va­tvaṃ jñā­na­da­rśa- TARVV-MK 519,09nā­va­ra­ṇa­yo­rve­di­ta­vya­m | kutaḥ ? pa­do­pā­dī­nāṃ vi­ṣa­ya­bhe­dā­dbhe­da­si­ddheḥ | jñā­na­vi­ṣa­yā hi pra­do­ṣā­da­yo TARVV-MK 519,10jñā­nā­va­ra­ṇa­syā­sra­vāḥ­, da­rśa­na­vi­ṣa­yā­śca da­rśa­nā­va­ra­ṇa­sye­ti | api ca, ā­cā­ryo­pā­dhyā­ya­pra­tya­nī­ka­tva- TARVV-MK 519,11a­kā­lā­dhya­ya­na-śra­ddhāṃ­'­bhā­va-a­bhyā­sā­la­sya-a­nā­da­rā­rtha­śra­va­ṇa-tīrtho­pa­ro­dha-ba­hu­śru­ta­ga­rva-mi­thyo­pa­de­śa- TARVV-MK 519,12ba­hu­śru­tā­va­mā­na-sva­pa­kṣa­pa­ri­gra­ha­pa­ṇḍi­ta­tva-sva­pa­kṣa­pa­ri­tyā­ga-a­ba­ddha­pra­lā­pa-u­tsū­tra­vā­da-sā­dhya­pū­rva­ka­jñā­nā- TARVV-MK 519,13dhigama-śā­stra­vi­kra­ya-prā­ṇā­ti­pā­tā­da­yaḥ jñā­nā­va­ra­ṇa­syā­sra­vāḥ | da­rśa­na­mā­tsa­ryā­'­nta­rā­ya-ne­tro­tpā­ṭa­ne­ndri­ya- TARVV-MK 519,14pra­tya­nī­ka­tva-dṛ­ṣṭi­gau­ra­va-ā­ya­ta­svā­pi­tā-di­vā­śa­ya­nā­la­sya-nā­sti­kya­pa­ri­gra­ha-sa­mya­gdṛ­ṣṭi­saṃ­dū­pa­ṇa-ku­tī­rtha­pra- TARVV-MK 519,15śaṃsā-prā­ṇa­vya­pa­ro­pa­ṇa-ya­ti­ja­na­ju­gu­psā­da­yo da­rśa­nā­va­ra­ṇa­syā­sra­vāḥ­, ityasti ā­sra­va­bhe­daḥ | TARVV-MK 519,16yathā anayoḥ ka­rma­pra­kṛ­tyo­rā­sra­va­bhe­da­sta­thā — TA-MK 6.11 duḥ­kha­śo­ka­tā­pā­kra­nda­na­va­dha­pa­ri­de­va­nā­nyā­tma­pa­ro­bha­ya­sthā­ni a­sa­dve­dya­sya || TARV-MK 6.11.1pī­ḍā­la­kṣa­ṇaḥ pa­ri­ṇā­mo duḥkham | TARVV-MK 519,19 vi­ro­dhi­dra­vyo­pa­ni­pā­tā­bhi­la­pi­ta­vi­yo­gā­'­ni­ṣṭa­ni­ṣṭhu­ra­śra- TARVV-MK 519,20va­ṇā­di­bā­hya­sā­dha­nā­pe­kṣā­t a­sa­dve­dyo­da­yā­du­tpa­dya­mā­naḥ pī­ḍā­la­kṣa­ṇaḥ pa­ri­ṇā­mo duḥ­kha­mi­tyā­khyā­ya­te | TARV-MK 6.11.2a­nu­grā­ha­ka­sa­mva­ndha­vi­cche­de vai­kla­vya­vi­śe­ṣaḥ śokaḥ | TARVV-MK 519,21 a­nu­grā­ha­ka­sya vā­ndha­vā­deḥ saṃvandha- TARVV-MK 519,22vicchede ta­dga­tā­śa­ya­sya ci­ntā­khe­da­la­kṣa­ṇaḥ pa­ri­ṇā­mo vai­kla­vya­vi­śe­ṣo mo­ha­ka­rma­vi­śe­ṣa­śo­ko­da­yā­pe­kṣaḥ TARVV-MK 519,23śoka i­tyu­cya­te | TARV-MK 6.11.3pa­ri­vā­dā­di­ni­mi­ttā­dā­vi­lā­ntaḥ­ka­ra­ṇa­sya tī­vrā­nu­śa­ya­stā­paḥ | TARVV-MK 519,24 pa­ri­vā­daḥ pa­ri­bha­vaḥ­, TARVV-MK 519,25pa­ru­pa­va­ca­na­śra­va­ṇā­di­ni­mi­ttā­pe­kṣa­yā ka­lu­pā­ntaḥ­ka­ra­ṇa­sya tī­vrā­nu­śa­yaḥ pa­ri­ṇā­maḥ tāpa i­tya­bhi­dhī­ya­te | TARV-MK 6.11.4pa­ri­tā­pa­jā­śru­pā­ta­pra­cu­ra­vi­lāpā­dya­bhi­vya­ktaṃ kra­nda­na­mā­kra­nda­na­m | TARVV-MK 519,26 pa­ri­tā­pa­ni­mi­tte­nā­śru- TARVV-MK 519,27pā­ta­pra­cu­ra­vi­lā­pe­nā­ṅga­vi­kā­rā­di­nā cā­bhi­vya­ktaṃ kra­nda­na­mā­kra­nda­naṃ pra­tye­ta­vya­m | TARV-MK 6.11.5ā­yu­ri­ndri­ya­va­la­prā­ṇa­vi­yo­ga­ka­ra­ṇaṃ vadhaḥ | TARVV-MK 519,28 bha­va­dhā­ra­ṇa­kā­ra­ṇa­syā­yu­paḥ rū­pā­di­gra­ha­ṇa­ni­mi- TARVV-MK 519,29ttānām i­ndri­yā­ṇāṃ kā­yā­di­va­rga­ṇā­la­mba­na­ba­la­syo­cchvā­sa­niḥ­śvā­sa­la­kṣa­ṇa­sya ca prāṇasya pa­ra­spa­ra­to TARVV-MK 519,30vi­yo­ga­ka­ra­ṇaṃ vadha i­tya­va­dhā­rya­te | TARV-MK 6.11.6saṃ­kle­śa­pra­va­ṇaṃ sva­pa­rā­nu­gra­hā­bhi­lā­ṣa­vi­ṣa­ya­ma­nu­ka­mpā­prā­yaṃ pa­ri­de­va­na­m | TARVV-MK 519,31 saṃ­kle­śa­pa­ri­ṇā­mā- TARVV-MK 519,32lambanaṃ sva­pa­rā­nu­gra­hā­bhi­lā­ṣa­vi­ṣa­ya­m a­nu­ka­mpā­pra­cu­raṃ pa­ri­de­va­na­mi­ti pa­ri­bhā­ṣya­te | TARV-MK 6.11.7duḥ­kha­jā­tī­ya­tvā­t sarveṣāṃ pṛ­tha­ga­va­ca­na­mi­ti cet; na; ka­ti­pa­ya­vi­śe­ṣa­saṃ­ba­ndhe­na tajjātyā- khyānāt | TARVV-MK 520,02 syā­nma­ta­m — śo­kā­da­yo hi sarve duḥ­kha­jā­tī­yāḥ tato duḥ­kha­gra­ha­ṇā­de­va siddhe pṛ­tha­ge­ṣāṃ TARVV-MK 520,03va­ca­na­ma­na­rtha­ka­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ka­ti­pa­ya­vi­śe­ṣa­saṃ­ba­ndhe­na ta­jjā­tyā­khyā­nā­t | yathā gau­ri­tyu­kte TARVV-MK 520,04a­ni­rjñā­ta­vi­śe­ṣe ta­tpra­ti­pā­da­nā­rthaṃ kha­ṇḍa­mu­ṇḍa­śu­kla­kṛ­ṣṇā­dyu­pā­dā­naṃ kri­ya­te­, tathā duḥ­kha­vi­ṣa­yā­sra­vā­'­saṃ­khye- TARVV-MK 520,05ya­lo­ka­bhe­da­saṃ­bha­vā­t duḥ­kha­mi­tyu­kte vi­śe­ṣā­ni­rjñā­nā­t ka­ti­pa­ya­vi­śe­ṣa­ni­da­rśa­ne­n ta­dvi­ve­ka­pra­ti­pa­ttiḥ kathaṃ TARVV-MK 520,06syāditi śo­kā­dyu­pā­dā­naṃ kriyate | ete khalvapi vidhayaḥ su­pa­ri­gṛ­hī­tā bhavanti yeṣu lakṣaṇaṃ ca TARVV-MK 520,07pra­pa­ñca­śce­ti | TARV-MK 6.11.8ka­tha­ñci­da­nya­tvo­pa­pa­tte­śca | TARVV-MK 520,08 yathā mṛ­tpi­ṇḍa­gha­ṭa­ka­pā­lā­dī­nāṃ mū­rti­ma­drū­pa­dra­vyā­rthā­de­śā­t syāda- TARVV-MK 520,09na­nya­tva­m­, pra­ti­ni­ya­ta­saṃ­sthā­nā­di­pa­ryā­yā­de­śā­t syā­da­nya­tva­m­, tathā duḥ­kha­śo­ka­tā­pā­kra­nda­na­va­dha­pa­ri- TARVV-MK 520,10de­va­nā­nā­ma­prī­ti­sā­mā­nyā­de­śā­t syā­dduḥ­kha­pa­ri­ṇā­mā­da­na­nya­tva­m­, pra­tya­rtha­ni­ya­ta­he­tu­bhe­dā­hi­ta­vi­śe­ṣa­duḥ­kha- TARVV-MK 520,11śo­ka­tā­pā­kra­nda­na­va­dha­pa­ri­de­va­na­pa­ryā­yā­de­śā­t syā­da­nya­tva­m | TARV-MK 6.11.9duḥ­khā­dī­nāṃ ka­rtrā­di­sā­dha­na­bhā­vaḥ pa­ryā­yi­pa­ryā­ya­yo­rbhe­dā­bhe­da­vi­va­kṣo­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 520,12 duḥ­khā­dī­nāṃ TARVV-MK 520,13śabdānāṃ ka­rtrā­di­sā­dha­na­tva­ma­va­se­ya­m | kutaḥ ? pa­ryā­yi­pa­ryā­ya­yo­rbhe­dā­bhe­da­vi­va­kṣo­pa­pa­tteḥ | yadā paryāyi- TARVV-MK 520,14pa­ryā­ya­yo­ra­bhe­da­vi­va­kṣā tadā ta­ptā­yaḥ­pi­ṇḍa­va­tta­tpa­ri­ṇā­mā­dā­tmai­va duḥ­kha­ya­tī­ti kartṛ­sā­dha­na­tva­m | yadā TARVV-MK 520,15pa­ryā­yi­pa­ryā­ya­yo­rbhe­da­vi­va­kṣā tadā du­kha­ya­tya­ne­nā­smi­nni­ti vā duḥ­kha­mi­ti ka­ra­ṇā­di­sā­dha­na­tva­m | TARVV-MK 520,16va­stu­sva­rū­pa­mā­tra­ka­tha­nā­t duḥkhanaṃ duḥ­kha­mi­ti bhā­va­sā­dha­na­tvaṃ vā | evaṃ śo­kā­di­ṣva­pi yojyam | TARV-MK 6.11.10ta­de­kā­ntā­va­dhā­ra­ṇe­'­nu­pa­pa­nna­m a­nya­ta­rai­kā­nta­saṃ­gra­hā­t | TARVV-MK 520,17 ka­rtrā­di­sā­dha­na­tvaṃ duḥ­khā­dī­nā­me- TARVV-MK 520,18kā­ntā­va­dhā­ra­ṇe­'­nu­pa­pa­nna­m ? kutaḥ a­nya­ta­rai­kā­nta­saṃ­gra­hā­t | pa­ryā­ya­mā­tra­tve tā­va­da­sa­tyā­tma­ni vijñānā- TARVV-MK 520,19dīnāṃ ka­ra­ṇā­di­sā­dha­na­tva­ma­yu­ktaṃ ka­rtu­ra­bhā­vā­t | svā­ta­ntrya­śa­kti­vi­śi­ṣṭā­rthā­pe­kṣā­ṇi hi śe­ṣa­kā­ra­kā­ṇi TARVV-MK 520,20ta­da­bhā­vā­da­bhā­va­mā­ska­nde­yuḥ | ka­rtṛ­sā­dha­na­tva­ma­pi — cā­yu­kta­m, ka­ra­ṇā­di­sā­ci­vya­vya­pe­kṣā­bhā­vā­t | na TARVV-MK 520,21ca teṣāṃ vi­jñā­nā­dī­nāṃ pa­ra­spa­raṃ prati sā­ci­vya­ma­sti yu­ga­pa­du­pa­jā­ya­mā­na­tvā­t sa­vye­ta­ra­go­vi­ṣā­ṇa­va­t | TARVV-MK 520,22nā­pya­tī­tā­nā­ga­tā­nāṃ va­rta­mā­naṃ prati sa­hā­ya­bhā­vo­'­sti a­sa­ttvā­d va­ndhyā­pu­tra­va­t | kṣa­ṇi­ka­tvā­cva pūrvā- TARVV-MK 520,23nu­bhū­ta­sma­ra­ṇā­bhā­vā­t śo­kā­di­pa­ri­ṇā­mā­'­bhā­vaḥ | pū­rvā­nu­bhū­taṃ hi arthaṃ vinaṣṭaṃ ci­nta­ya­taḥ śo­kā­da­yo TARVV-MK 520,24bhavanti | na ca kṣa­ṇi­ka­vā­de sma­ra­ṇa­ma­sti­, ta­da­bhā­vā­ccho­kā­dya­bhā­vaḥ | sa­ntā­nā­di­ti cet; na; tadabhā- TARVV-MK 520,25vā­di­tyu­kta­tvā­t | bhā­va­sā­dha­na­tva­ma­pi no­pa­pa­tti­kṣa­ma­m­, bhā­va­va­nta­ma­nta­re­ṇa bhāvasya vṛ­ttya­bhā­vā­t | TARVV-MK 520,26dra­vya­mā­tra­tve ca kri­yā­gu­ṇa­vi­ra­hā­t pu­ru­ṣa­sya ni­rgu­ṇa­tvaṃ ni­ṣkri­ya­tvaṃ ca da­dhā­na­sya su­kha­duḥ­khā­di- TARVV-MK 520,27pa­ri­ṇā­ma­prā­ptiṃ prati ka­rtṛ­tvā­bhā­vaḥ | ta­da­bhā­vā­t ka­ra­ṇā­dī­nā­ma­pya­bhā­vaḥ | atha ka­rtrā­di­sā­dha­na­bhā­vaḥ TARVV-MK 520,28ka­lpya­te­; na tarhi ni­rgu­ṇa­tvaṃ ni­ṣkri­ya­tvaṃ cā­tma­no­'­va­ti­ṣṭha­te | TARVV-MK 520,29tathā a­ce­ta­na­syā­pi duḥ­khā­di­pa­ri­ṇā­maṃ prati ka­rtṛ­bhā­vo­'­nu­pa­pa­nnaḥ­, duḥ­khā­dī­nāṃ gha­ṭā­di­ṣva- TARVV-MK 520,30ce­ta­ne­ṣva­da­rśa­nā­t | ya­dya­ce­ta­na­syā­pi duḥ­khā­da­yo­'­bhyu­pa­ga­mye­ra­n­; ce­ta­nā­ce­ta­na­yo­ra­vi­śe­ṣaḥ syāt | TARVV-MK 520,31ni­ṣkri­ya­tve­'­pya­dha­rma­ni­mi­ttāḥ pu­ru­ṣa­sya duḥ­khā­da­ya iti cet; na; ni­ṣkri­ya­sya dha­rmā­dha­rmo­pā­rja­na­vi­dhya- TARVV-MK 520,32bhāvāt ta­tpha­lā­nu­bha­va­nā­bhā­vā­cca | TARV-MK 6.11.11tā­nyā­tma­pa­ro­bha­ya­sthā­ni kro­dhā­dyā­ve­śā­t | TARVV-MK 520,33 tāni duḥ­khā­dī­ni kro­dhā­dyā­ve­śā­t ātma- TARVV-MK 520,34pa­ro­bha­ya­sthā­ni bhavanti | ta­dya­thā­, yadā kro­dhā­dyā­vi­ṣṭa ātmā svasmin duḥ­khā­dī­nyu­tpā­da­ya­ti tadā TARVV-MK 521,01ā­tma­sthā­ni bhavanti | yadā pu­na­rī­śva­raḥ ka­ṣā­ya­va­śā­t parasya duḥ­khā­dī­ni ja­na­ya­ti tadā pa­ra­sthā­ni TARVV-MK 521,02bhavanti | yadā tū­tta­ma­rṇā­da­yaḥ a­dha­ma­rṇā­di­ni­ro­dhe va­rta­mā­nāḥ ta­jja­ni­tā­ni kṣu­tpi­pā­sā­dī­na­vā­pnu- TARVV-MK 521,03vanti ta­do­bha­ya­sthā­ni | TARV-MK 6.11.12vi­dyā­dī­nā­ma­va­ga­ma­nā­dya­rtha­tvā­da­ni­rde­śa iti cet; na; vi­de­śce­ta­nā­rtha­sya gra­ha­ṇā­t | TARVV-MK 521,05syā­nma­ta­m — ime catvāro vidayaḥ vi­da­vi­dlṛ­vi­nti­vi­dya­ta­yaḥ a­va­ga­ma­na­lā­bha­vi­cā­ra­sa­dbhā­vā­rthāḥ­, TARVV-MK 521,06eteṣāṃ ka­sya­ci­da­pi saṃgrahe a­bhi­pre­ta­syā­rtha­syā­'­ga­te­ra­ni­rde­śa iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? vi­de­śce­ta­nā­rtha- TARVV-MK 521,07sya grahaṇāt | videḥ cu­rā­di­ṇya­nta­sya ce­ta­nā­rtha­sye­daṃ ve­dya­mi­ti | TARV-MK 6.11.13ta­da­sa­dve­dya­ma­pra­śa­sta­tvā­t | TARVV-MK 521,08 ta­dve­dya­ma­sa­di­ti vi­śe­ṣya­te | kutaḥ ? a­pra­śa­sta­tvā­t | aniṣṭa- TARVV-MK 521,09pha­la­prā­du­rbhā­va­ka­ra­ṇa­tvā­da­pra­śa­sta­mi­tyā­khyā­ya­te | TARV-MK 6.11.14duḥ­khā­bhi­dhā­na­mā­dau pra­dhā­na­tvā­t | TARVV-MK 521,10 duḥ­kha­gra­ha­ṇa­mā­dau kriyate | kutaḥ ? pra­dhā­na­tvā­t | TARVV-MK 521,11kutaḥ pu­na­ra­sya prā­dhā­nya­m ? ta­dvi­ka­lpa­tvā­t i­ta­re­ṣā­m | ki­me­tā­va­nta eva vikalpāḥ ? netyāha — TARV-MK 6.11.15śo­kā­di­gra­ha­ṇa­sya vi­ka­lpo­pa­la­kṣa­ṇa­tvā­da­nya­saṃ­gra­haḥ | TARVV-MK 521,12 ime śo­kā­da­yaḥ duḥ­kha­vi­ka­lpā TARVV-MK 521,13duḥ­kha­vi­ka­lpā­nā­mu­pa­la­kṣa­ṇā­rtha­mu­pā­dī­ya­nte­, ta­to­'­nye­ṣā­ma­pi saṃgraho bhavati | ke punaste ? a­śu­bha­pra­yo­ga- TARVV-MK 521,14pa­ra­pa­ri­vā­da-paiśunya-a­nu­ka­mpā­'­bhā­va-pa­ra­pa­ri­tā­pa­nā­'­ṅgo­pā­ṅga­cche­da­na-bhedana-tāḍana-trāsana-tarjana-bhartsa- TARVV-MK 521,15na-takṣaṇa-vi­śaṃ­sa­na-bandhana-rodhana-mardana-damana-vāhana-vi­he­ḍa­na-hrepaṇa-kā­ya­rau­kṣya-pa­ra­ni­ndā­tma­pra­śaṃ­sā-saṃ- TARVV-MK 521,16kle­śa­prā­du­rbhā­va­nā­yu­rva­ha­mā­na­tā-ni­rda­ya­tva-sa­ttva­vya­pa­ro­pa­ṇa-ma­hā­ra­mbha­pa­ri­gra­ha-vi­śra­mbho­pa­ghā­ta-va­kra­śī­la­tā- TARVV-MK 521,17pā­pa­ka­rma­jī­vi­tvā­'­na­rtha­da­ṇḍa-viṣamiśraṇa-śa­ra­jā­la­pā­śa­vā­gu­rā­pa­ñja­ra­ya­ntro­pā­ya­sa­rja­na-ba­lā­bhi­yo­ga-śa- TARVV-MK 521,18stra-pradāna-pā­pa­mi­śra­bhā­vāḥ | ete duḥ­khā­da­yaḥ pa­ri­ṇā­mā ā­tma­pa­ro­bha­ya­sthā a­sa­dve­dya­syā­sra­vā ve­di­ta­vyāḥ | TARV-MK 6.11.16sva­tī­rtha­ka­ro­pa­de­śa­vi­ro­dhā­da­yu­kti­ri­ti cet; na; sarvathā pra­śna­vi­ni­vṛ­tteḥ | TARVV-MK 521,19 syā­de­ta­t — TARVV-MK 521,20yadi duḥ­khā­dhi­ka­ra­ṇa­ma­sa­dve­dya­he­tuḥ­, nanu nā­gnya­lo­cā­'­na­śa­nā­di­ta­paḥ­ka­ra­ṇaṃ duḥ­kha­he­tu­ri­ti ta­da­nu­ṣṭhā- TARVV-MK 521,21no­pa­de­śa­naṃ sva­tī­rtha­ka­ra­sya vi­ru­ddha­m­, ta­da­vi­ro­dhe ca duḥ­khā­dī­nā­ma­sa­dve­dyā­sra­va­syā­yu­kti­ri­ti­; tanna; kiṃ TARVV-MK 521,22kā­ra­ṇa­m ? sarvathā pra­śna­vi­ni­vṛ­tteḥ | na tā­va­dā­rha­ta­sya praśna u­pa­pa­dya­te — sva­tī­rtha­ka­ro­pa­de­śa­vyā­ghā­ta- TARVV-MK 521,23pra­sa­ṅgā­t | yasya kṣa­ṇi­ka­vā­daḥ tasyāpi na yu­jya­te­, sa­rva­duḥ­kha­śū­nyā­nā­tma­ka­tvā­bhyu­pa­ga­me hiṃ­sā­di­va­t TARVV-MK 521,24dā­nā­de­ra­pya­ku­śa­la­tvaṃ duḥ­kha­he­tu­tu­lya­tvā­di­ti | ta­the­ta­re­ṣā­ma­pi hiṃ­sā­dī­nā duḥ­kha­he­tu­tve­na pā­pā­sra­va­he­tū­na- TARVV-MK 521,25bhyu­pa­ga­ccha­tāṃ ya­ma­ni­ya­ma­pa­ri­pā­la­na­vi­vi­dha­ve­ṣā­nu­ṣṭhā­na­du­śca­ro­pa­vā­sa­bra­hma­ca­ryā­dī­nāṃ duḥ­kha­he­tu­tvā­t TARVV-MK 521,26ta­da­nu­ṣṭhā­na­vi­ro­dha­pra­sa­ṅgā­nno­pa­pa­dya­te praśnaḥ | kiñca, TARV-MK 6.11.17dve­ṣā­saṃ­bha­vā­t | TARVV-MK 521,27 yathā a­ni­ṣṭa­dra­vya­saṃ­pa­rkā­d dve­ṣo­tpa­ttau duḥ­kho­tpa­ttiḥ na tathā bā­hyā­bhya­nta­ra- TARVV-MK 521,28ta­paḥ­pra­vṛ­ttau dha­rma­dhyā­na­pa­ri­ṇa­ta­sya ya­te­ra­na­śa­na­ke­śa­lu­ñca­nā­di­ka­ra­ṇa­kā­ra­ṇā­pā­di­ta­kā­ya­kle­śe­'­sti dveṣa- TARVV-MK 521,29saṃ­bha­vaḥ­, ta­smā­nnā­sa­dve­dya­ba­ndho­'­sti | kro­dhā­dyā­ve­śe hi sati sva­pa­ro­bha­ya­duḥ­khā­dī­nāṃ pā­pā­sra­va­he­tu- TARVV-MK 521,30tvamiṣṭaṃ na ke­va­lā­nā­m | kiñca, TARV-MK 6.11.18ā­hi­ta­pra­sā­da­tvā­t | TARVV-MK 521,31 yathā ya­ti­ra­hiṃ­sā­di­ka­ra­ṇa­kā­ra­ṇo­dya­ta­tvā­dā­hi­ta­pra­sā­daḥ tathā ayamu- TARVV-MK 521,32pa­vā­sā­di­ka­ra­ṇa­kā­ra­ṇe­'­pyā­hi­ta­pra­sā­daḥ a­na­śa­nā­di­ta­paḥ ka­ro­tī­ti duḥ­khā­dya­bhā­vaḥ | kiñca, TARV-MK 6.11.19prā­ya­ści­tto­pa­de­śā­t | TARVV-MK 521,33 kā­dā­ci­tkā­nya­kā­ra­ṇā­vi­rbhū­ta­kro­dhā­di­pa­ri­ṇā­me ca sati tadutsi- TARVV-MK 521,34sṛkṣārthaṃ prā­ya­ści­tta­vi­dhā­naṃ kri­ya­te­, tataḥ ka­tha­mi­va yateḥ a­na­śa­nā­di­ta­pa­śca­ra­ṇe kro­dhā­di­pa­ri­ṇā­mo TARVV-MK 521,35bhavet ? kiñca, TARV-MK 6.11.20a­nu­gra­ha­vu­ddhyā ta­dvyā­pā­rā­dga­ṇḍapā­ṭa­na­va­t | TARVV-MK 522,01 yathā bhiṣak ka­ru­ṇā­rdrī­kṛ­ta­ce­tāḥ saṃ­ya­ta­syo- TARVV-MK 522,02pari a­nu­gra­ha­bu­ddhyā gaṇḍaṃ pā­ṭa­yaṃ­sta­tra kro­dhā­dya­bhā­vā­t nāpuṇyaṃ ba­dhnā­ti­, tathā a­nā­di­sāṃ­sā­ri­ka- TARVV-MK 522,03jā­ti­ja­rā­ma­ra­ṇa­ve­da­nā­ji­ghāṃ­sāṃ pra­tyā­gū­rṇo yatiḥ ta­du­pā­ye pra­va­rta­mā­naḥ sva­pa­ra­stha­duḥ­khā­di­he­tu­tve TARVV-MK 522,04satyapi kro­dhā­dya­bhā­vā­t pā­pa­syā­ba­ndha­kaḥ | kiñca, TARV-MK 6.11.21ma­no­ra­tyā sau­khyā­bhi­dhā­nā­t | TARVV-MK 522,05 yathā duḥ­khā­bhi­bhū­tā­nā­ma­pi saṃ­sā­ri­ṇāṃ yatra ma­no­ra­ti­sta­tra TARVV-MK 522,06saukhyaṃ tathā a­na­śa­nā­di­ka­ra­ṇa­sya ya­te­rma­no­ra­ti­sau­khya­sā­nni­dhyā­da­do­ṣaḥ | uktañca — TARVV-MK 522,07“pure vane vā sva­ja­ne­'­ja­ne vā prā­sā­da­śṛ­ṅge dru­ma­ko­ṭa­re vā | TARVV-MK 522,08pri­yā­ṅga­nā­'­ṅke­'­tha śi­lā­ta­le vā ma­no­ra­tiṃ sau­khya­mu­dā­ha­ra­nti || ” iti | TARVV-MK 522,09ya­dya­sa­dve­dya­syā­mī prayogāḥ yathā dvi­tī­ya­sya ka āsravā iti ? ucyante — TA-MK 6.12 bhū­ta­vra­tya­nu­ka­mpā­dā­na­sa­rā­ga­saṃ­ya­mā­di­yo­gaḥ kṣāntiḥ śau­ca­mi­ti sa­dve­dya­sya || TARV-MK 6.12.1ā­yu­rnā­ma­ka­rmo­da­ya­va­śā­dbha­va­nā­d bhūtāni | TARVV-MK 522,12 tāsu tāsu yo­ni­ṣvā­yu­rnā­ma­ka­rmo­da­ya­va­śā­dbha­va­nā­d- TARVV-MK 522,13bhūtāni sarve prāṇina ityarthaḥ | TARV-MK 6.12.2vra­tā­bhi­saṃ­ba­ndhi­no vratinaḥ | TARVV-MK 522,14 vratāni vakṣyante a­hiṃ­sā­dī­ni­, ta­da­bhi­saṃ­ba­ndhi­no ye te TARVV-MK 522,15vratinaḥ | te dvedhā agāraṃ prati ni­vṛ­ttau­tsu­kyāḥ saṃ­ya­tāḥ­, gṛ­hi­ṇa­śca saṃ­ya­tā­saṃ­ya­tāḥ | TARV-MK 6.12.3a­nu­ka­mpa­na­ma­nu­ka­mpā | TARVV-MK 522,16 a­nu­gra­hā­rdrī­kṛ­ta­ce­ta­saḥ pa­ra­pī­ḍā­mā­tma­sthā­mi­va ku­rva­to­'­nu­ka­mpa­na- TARVV-MK 522,17ma­nu­ka­mpā | bhūtāni ca vra­ti­na­śca bhū­ta­vra­ti­naḥ­, bhū­ta­vra­ti­ṣva­nu­ka­mpā bhū­ta­vra­tya­nu­ka­mpā | “­sā­dha­naṃ kṛtā TARVV-MK 522,18ba­hu­la­m­” iti vṛttiḥ | yathā ga­la­co­pa­ka iti | ma­yū­ra­vyaṃ­sa­kā­di­tvā­cca | TARV-MK 6.12.4svasya pa­rā­nu­gra­ha­bu­ddhyā a­ti­sa­rja­naṃ dānam | TARVV-MK 522,19 ā­tmī­ya­sya vastunaḥ pa­rā­nu­gra­ha­bu­ddhyā TARVV-MK 522,20a­ti­sa­rja­naṃ dā­na­mi­ti kathyate | TARV-MK 6.12.5sa­mpa­rā­ya­ni­vā­ra­ṇa­pra­va­ṇo­'­kṣī­ṇā­śa­yaḥ sarāgaḥ | TARVV-MK 522,21 pū­rvo­pā­tta­ka­rmo­da­ya­va­śā­da­kṣī­ṇā­śa­yaḥ san TARVV-MK 522,22sa­mpa­rā­ya­ni­vā­ra­ṇaṃ pra­tyā­gū­rṇa­ma­nāḥ sarāga i­tyu­cya­te | TARV-MK 6.12.6prā­ṇī­ndri­ye­ṣva­śu­bha­pra­vṛ­tte­rvi­ra­tiḥ saṃyamaḥ | TARVV-MK 522,23 prā­ṇi­ṣve­ke­ndri­yā­di­ṣu ca­kṣu­rā­di­ṣvi­ndri­ye­ṣu TARVV-MK 522,24ca a­śu­bha­pra­vṛ­tte­rvi­ra­tiḥ saṃyama iti ni­ścī­ya­te | sa­rā­ga­sya saṃyamaḥ sa­rā­ga­saṃ­ya­maḥ­, sarāgo vā saṃyamaḥ TARVV-MK 522,25sa­rā­ga­saṃ­ya­maḥ | TARV-MK 6.12.7ā­di­śa­bde­na saṃ­ya­mā­'­saṃ­ya­mā­'­kā­ma­ni­rja­rā­bā­la­ta­po­'­nu­ro­dhaḥ | TARVV-MK 522,26 saṃ­ya­mā­saṃ­ya­maḥ akāma- TARVV-MK 522,27nirjarā bā­la­ta­pa i­tye­te­ṣā­mā­di­śa­bde­nā­nu­ro­dhaḥ kriyate | tatra saṃ­ya­mā­saṃ­ya­maḥ a­nā­tya­nti­kī viratiḥ | TARVV-MK 522,28vi­ṣa­yā­'­na­rtha­ni­vṛ­ttiṃ cā­tmā­bhi­prā­ye­ṇā­ku­rva­taḥ pā­ra­ta­ntryā­dbho­go­pa­bho­ga­ni­ro­dho­'­kā­ma­ni­rja­rā | ya­thā­rtha­pra- TARVV-MK 522,29ti­pa­ttya­bhā­vā­da­jñā­ni­no bālā mi­thyā­dṛ­ṣṭyā­da­ya­ste­ṣāṃ tapaḥ bā­la­ta­paḥ a­gni­pra­ve­śa-kā­rī­pa­sā­dha­nā­di TARVV-MK 522,30pra­tī­ta­m | TARV-MK 6.12.8ni­ra­va­dya­kri­yā­vi­śe­ṣā­nu­ṣṭhā­naṃ yogaḥ | TARVV-MK 522,31 ni­ra­va­dyasya kri­yā­vi­śe­ṣa­syā­nu­ṣṭhā­naṃ yogaḥ sa­mā­dhiḥ­, TARVV-MK 522,32samyak pra­ṇi­dhā­na­mi­tya­rthaḥ | da­ṇḍa­bhā­va­ni­vṛ­ttya­rthaṃ ca tasya grahaṇaṃ kriyate | bhū­ta­vra­tya­nu­ka­mpā­dā­naṃ TARVV-MK 522,33ca sa­rā­ga­saṃ­ya­mā­da­ya­śca bhū­ta­vra­tya­nu­ka­mpā­dā­na­sa­rā­ga­saṃ­ya­mā­da­ya­ste­ṣāṃ yogaḥ bhū­ta­vra­tya­nu­ka­mpā­dā­na­sa- TARVV-MK 522,34rā­ga­saṃ­ya­mā­di­yo­gaḥ | TARV-MK 6.12.9dha­rma­pra­ṇi­dhā­nā­tkro­dhā­di­ni­vṛ­ttiḥ kṣāntiḥ | TARVV-MK 523,01 krodhādeḥ ka­ṣā­ya­sya śu­bha­pa­ri­ṇā­ma­bhā­va­nā- TARVV-MK 523,02pūrvikā nivṛttiḥ kṣā­nti­ri­tyu­cya­te | nanu kṣa­mū­ṣi­ti ṣittvāt aṅi kṣameti bha­vi­ta­vya­m­; sa­tya­me­va- TARVV-MK 523,03me­ta­t­, yadi bhū­vā­di­ṣu pa­ṭhi­ta­sya grahaṇaṃ syāt | idaṃ di­vā­di­pa­ṭhi­ta­sya kṣamū sahane ityasya rūpam | TARV-MK 6.12.10lo­bha­pra­kā­rā­ṇā­mu­pa­ra­maḥ śaucam | TARVV-MK 523,04 lo­bha­pra­kā­re­bhyaḥ u­pa­ra­taḥ śu­ci­ri­tyu­cya­te­, tasya bhāvaḥ TARVV-MK 523,05karma vā śaucam | ke pu­na­rlo­bha­pra­kā­rāḥ ? sva­dra­vyā­tyā­ga-pa­ra­dra­vyā­pa­ha­ra­ṇa-sā­nnyā­si­ka­ni­hna­vā­da­yaḥ | TARV-MK 6.12.11i­ti­ka­ra­ṇaḥ pra­kā­rā­rthaḥ | TARVV-MK 523,06 he­tve­vaṃ­pra­kā­rā­di­vya­va­cche­dā­di­ṣu dṛ­ṣṭa­pra­yo­ga i­ti­śa­bdaḥ­, tatreha TARVV-MK 523,07pra­kā­rā­rtho gṛhyate | e­vaṃ­pra­kā­rāḥ sa­dve­dya­syā­sra­vā iti | TARV-MK 6.12.12vṛ­tti­pra­sa­ṅgo la­ghu­tvā­di­ti cet; na; a­nyo­pa­saṃ­gra­hā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 523,08 syā­nma­ta­m — vṛ­tti­ra­tra TARVV-MK 523,09nyāyyā saṃ­ya­mā­di­yo­ga­kṣā­nti­śau­cā­nī­ti | kutaḥ ? la­ghu­tvā­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? anyopa- TARVV-MK 523,10saṃ­gra­hā­rtha­tvā­t | TARV-MK 6.12.13i­ti­ka­ra­ṇā­na­rtha­kya­mi­ti cet; na; u­bha­ya­gra­ha­ṇa­sya vya­ktya­rtha­tvā­t | TARVV-MK 523,11 syā­de­ta­t — ya­dya­vṛ­tti- TARVV-MK 523,12ka­ra­ṇa­ma­nyo­pa­saṃ­gra­hā­rtha­m­, i­ti­śa­bdo­pā­dā­na­syā­pi tadeva pra­yo­ja­na­mi­ti ta­syā­na­rtha­kya­mi­ti­; tanna; kiṃ TARVV-MK 523,13kā­ra­ṇa­m ? u­bha­ya­gra­ha­ṇa­sya vya­ktya­rtha­tvā­t | vya­ktya­rtha­mu­bha­yaṃ gṛhyate | ke punaste gṛ­hya­mā­ṇāḥ ? arha- TARVV-MK 523,14tpū­jā­ka­ra­ṇa­pa­ra­tā-bā­la­vṛ­ddha­ta­pa­svi­vai­yā­vṛ­ttyo­dyo­gā­rja­va­vi­na­ya­pra­dhā­na­tā­da­yaḥ | TARV-MK 6.12.14vra­ti­gra­ha­ṇa­ma­na­rtha­ka­mi­ti cet; na; prā­dhā­nya­khyā­pa­nā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 523,15 syā­nma­ta­m — bhū­ta­gra­ha­ṇā­de­va TARVV-MK 523,16siddhaṃ vra­ti­gra­ha­ṇa­ma­na­rtha­kaṃ sā­mā­nya­ni­rde­śa­sya sa­rva­vi­śe­ṣa­vyā­pitvā­vi­ro­dhā­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 523,17prā­dhā­nya­khyā­pa­nā­rtha­tvā­t | bhūteṣu yā­'­nu­ka­mpā tasyā vra­ti­ṣva­nu­ka­mpā pra­dhā­na­bhū­te­tya­ya­ma­rthaḥ khyāpyate | TARV-MK 6.12.15ni­tyā­ni­tyā­tma­ka­tve a­nu­ka­mpā­di­si­ddhi­rnā­nya­thā | TARVV-MK 523,18 dra­vya­tvā­dya­nva­yā­deśā­nni­tya­tā­ma­ja­ha­taḥ TARVV-MK 523,19nai­mi­tti­ka­pa­ri­ṇā­ma­mu­khe­nā­ni­tya­tā­mā­ska­nda­taḥ jī­va­syā­nu­ka­mpā­da­yaḥ pa­ri­ṇā­ma­vi­śe­ṣā yujyante nānyathā | TARVV-MK 523,20yadi ni­tya­tva­me­va syāt; vi­kri­yā­'­bhā­vā­t a­nu­ka­mpā­di­pa­ri­ṇa­tya­bhā­vaḥ­, ta­da­bhyu­pa­ga­me ca ni­tya­tā­vyā- TARVV-MK 523,21ghātaḥ | kṣa­ṇi­kai­kā­nte­'­pi pū­rvo­tta­rā­va­grā­ha­kai­ka­vi­jñā­nā­bhā­vā­t a­nu­ka­mpā­di­pra­cya­vaḥ | saṃ­skā­rā­di­ti TARVV-MK 523,22cet; na; ta­syā­pya­ni­tya­tvā­t | jñā­nā­'­jñā­na­bhā­ve cā­'­nu­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 523,23āha — uktā sa­da­sa­tpra­kā­ra­sya ve­da­nī­ya­syo­pā­dā­na­he­ta­vaḥ | atha a­na­nta­ra­syā­na­nta­pra­vā­ha­saṃ­sā­rā- TARVV-MK 523,24spa­da­kā­ra­ṇa­sya mo­ha­syā­tma­lā­bhe ko he­tu­ri­ti ? a­tro­cya­te — TA-MK 6.13 ke­va­li­śru­ta­sa­ṅgha­dha­rma­de­vā­'­va­rṇa­vā­do da­rśa­na­mo­ha­sya || TARV-MK 6.13.1ka­ra­ṇa­kra­ma­vya­va­dhā­nā­ti­va­rti­jñā­no­pe­tāḥ ke­va­li­naḥ | TARVV-MK 523,26 karaṇaṃ ca­kṣu­rā­di­, kā­la­bhe­de­na vṛttiḥ TARVV-MK 523,27kramaḥ, ku­ḍyā­di­nā­'­nta­rdhā­naṃ vya­va­dhā­na­m­, e­tā­nya­tī­tya va­rta­te­, jñā­nā­va­ra­ṇa­syā­tya­nta­saṃ­kṣa­ye ā­vi­rbhū­ta- TARVV-MK 523,28mātmanaḥ svā­bhā­vi­kaṃ jñā­na­m­, ta­dva­nto­'­rha­nto bha­ga­va­ntaḥ ke­va­li­na iti vya­pa­di­śya­nte | TARV-MK 6.13.2ta­du­pa­di­ṣṭaṃ bu­ddhya­ti­śa­ya­rddhi­yu­kta­ga­ṇa­dha­rā­va­dhā­ri­taṃ śrutam | TARVV-MK 523,29 tai­rvya­pa­ga­ta­rā­ga­dve­ṣa­mo­hai­ru­pa­di­ṣṭaṃ TARVV-MK 523,30bu­ddhya­ti­śa­ya­rddhi­yu­ktaiḥ ga­ṇa­dha­rai­ra­va­dhā­ri­taṃ śruta­mi­tyu­cya­te | ta­dvi­sta­ra­to vyā­khyā­ta­m | TARV-MK 6.13.3ra­tna­tra­yo­pe­taḥ śra­ma­ṇa­ga­ṇaḥ saṅghaḥ | TARVV-MK 523,31 sa­mya­gda­rśa­nā­di­ra­tna­tra­ya­bhā­va­nā­pa­rā­ṇāṃ ca­tu­rvi­dhā­nāṃ TARVV-MK 523,32śra­ma­ṇā­nāṃ gaṇaḥ saṅgha iti kathyate | TARV-MK 6.13.4e­ka­syā­'­sa­ṅgha­tva­mi­ti cet; na; a­ne­ka­vra­ta­gu­ṇa­saṃ­ha­na­nā­de­ka­syā­pi sa­ṅgha­tva­si­ddheḥ | TARVV-MK 524,02syā­de­ta­t — saṅgho gaṇo vṛ­nda­mi­tya­na­rthā­nta­ra­m tasya ka­tha­me­ka­smi­n vṛ­tti­ri­ti ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 524,03a­ne­ka­vra­ta­gu­ṇa­saṃ­ha­na­nā­de­ka­syā­pi sa­ṅgha­tva­si­ddheḥ | uktaṃ ca — TARVV-MK 524,04“saṃgho gu­ṇa­saṃ­ghā­do kammāṇa vi­mo­ya­do havadi saṃgho | TARVV-MK 524,05daṃ­sa­ṇa­ṇā­ṇa­ca­ri­tte saṃ­ghā­di­tto havadi saṃgho || ” TARV-MK 6.13.5a­hiṃ­sā­di­la­kṣa­ṇo dharmaḥ | TARVV-MK 524,06 tasmin ji­na­pra­va­ca­ne ni­rdi­ṣṭo­'­hiṃ­sā­di­la­kṣa­ṇo dharma i­tyu­cya­te | TARV-MK 6.13.6de­va­śa­bdo vyā­khyā­tā­rthaḥ | TARVV-MK 524,07 “­de­vā­śca­tu­rṇi­kā­yāḥ­” ityatra de­va­śa­bdo TARVV-MK 524,08vyā­khyā­tā­rthaḥ | TARV-MK 6.13.7a­ntaḥ­ka­lu­pa­do­ṣā­da­sa­dbhū­ta­ma­lo­dbhā­va­na­ma­va­rṇa­vā­daḥ | TARVV-MK 524,09 gu­ṇa­va­tsu mahatsu sva­ma­ti­ka­lu­ṣa­do­ṣā­t TARVV-MK 524,10a­sa­dbhū­ta­ma­lo­dbhā­va­na­ma­va­rṇa­vā­da iti varṇyate | ke­va­li­śru­ta­saṃ­gha­dha­rma­de­vā­nā­ma­va­rṇa­vā­daḥ ke­va­li­śru­ta­saṃ­gha- TARVV-MK 524,11dha­rma­de­vā­'­va­rṇa­vā­daḥ | TARV-MK 6.13.8pi­ṇḍā­bhya­va­hā­ra­jī­va­nā­di­va­ca­naṃ ke­va­li­ṣu | TARVV-MK 524,12 pi­ṇḍā­bhya­va­hā­ra­jī­vi­naḥ kaṃ­va­la­da­śā­ni­rha­ra­ṇāḥ TARVV-MK 524,13a­lā­bū­pā­tra­pa­ri­gra­hāḥ kā­la­bhe­da­vṛ­tta­jñā­na­da­rśa­nāḥ ke­va­li­na i­tyā­di­va­ca­naṃ ke­va­li­ṣva­va­rṇa­vā­daḥ | TARV-MK 6.13.9māṃ­sa­bha­kṣa­ṇā­dya­na­va­dyā­bhi­dhā­naṃ śrute | TARVV-MK 524,14 māṃ­sa­ma­tsyabhakṣaṇaṃ ma­dhu­su­rā­pā­naṃ ve­da­nā­rdi­ta­mai­thu­no­pa­se­vā TARVV-MK 524,15rā­tri­bho­ja­na­mi­tye­va­mā­dya­na­va­dya­mi­tya­nu­jñā­naṃ śru­te­'­va­rṇa­vā­daḥ | TARV-MK 6.13.10śū­dra­tvā­ṇu­ci­tvā­dyā­vi­rbhā­va­naṃ saṅghe | TARVV-MK 524,16 ete śramaṇāḥ śūdrāḥ a­snā­na­ma­la­di­gdhā­ṅgāḥ TARVV-MK 524,17a­śu­ca­yo di­ga­mba­rā ni­ra­pa­tra­pā i­hai­ve­ti duḥ­kha­ma­nu­bha­va­nti para­lo­ka­śca mupita i­tyā­di­va­ca­naṃ TARVV-MK 524,18sa­ṅghe­'­va­rṇa­vā­daḥ | TARV-MK 6.13.11ni­rgu­ṇa­tvā­dya­bhi­dhā­naṃ dharme | TARVV-MK 524,19 ji­no­pa­di­ṣṭo da­śa­vi­ka­lpo dharmo ni­rgu­ṇaḥ­, ta­du­pa­se­vi­no ye TARVV-MK 524,20te cā­'­su­rā bhavanti i­tye­va­mā­dya­bhi­dhā­naṃ dha­rmā­va­rṇa­vā­daḥ | TARV-MK 6.13.12su­rā­māṃ­so­pa­se­vā­dyā­gho­ṣa­ṇaṃ de­vā­va­rṇa­vā­daḥ | TARVV-MK 524,21 surā māṃsaṃ co­pa­se­va­nte devā āha- TARVV-MK 524,22lyādiṣu cā­sa­kta­ce­ta­saḥ i­tyā­dyā­gho­ṣa­ṇaṃ de­vā­va­rṇa­vā­daḥ | TARV-MK 6.13.13darśanaṃ mo­ha­ya­ti mohanaṃ vā da­rśa­na­mo­haḥ | TARVV-MK 524,23 da­rśa­na­mu­kta­la­kṣa­ṇaṃ “­ta­ttvā­rtha­śra­ddhā­na­m­” TARVV-MK 524,24 i­tya­tra­, darśanaṃ mo­ha­ya­tī­ti da­rśa­na­mo­haḥ­, da­rśa­na­sya mohanaṃ vā da­rśa­na­mo­haḥ­, tasya da­rśa­na­mo­ha­syai­te TARVV-MK 524,25āsravā ve­di­ta­vyāḥ | TARVV-MK 524,26āha — yadyete da­rśa­na­mo­ha­syā­pā­da­kāḥ pa­ri­ṇā­mā ni­ścī­ya­nte | ka i­dā­nī­ma­na­nta­ro­ddi­ṣṭa­sya cāri- TARVV-MK 524,27tra­mo­ha­syā­sra­va iti ? a­tro­cya­te — TA-MK 6.14 ka­ṣā­yo­da­yā­ttī­vra­pa­ri­ṇā­ma­ścā­ri­tra­mo­ha­sya || TARV-MK 6.14.1dra­vyā­di­ni­mi­tta­va­śā­t ka­rma­pa­ri­pā­ka udayaḥ | TARVV-MK 524,29 prā­gu­pā­tta­sya karmaṇaḥ dra­vyā­di­ni­mi­tta- TARVV-MK 524,30vaśāt pha­la­prā­ptiḥ pa­ri­pā­ka udaya iti ni­ścī­ya­te | kaṣāyo niruktaḥ | ka­ṣā­ya­sya udayaḥ ka­ṣā­yo­da­yaḥ TARVV-MK 524,31tasmāt ka­ṣā­yo­da­yā­t | TARV-MK 6.14.2tī­vra­pa­ri­ṇā­ma­śa­bdā­vu­ktā­rthau | TARVV-MK 525,01 “­tī­vra­ma­nda­” ityatra tī­vra­śa­bdo vyākhyā- TARVV-MK 525,02tārthaḥ “­ta­dbhā­vaḥ pa­ri­ṇā­maḥ­” ityatra pa­ri­ṇā­ma­śa­bdo va­rṇi­tā­rthaḥ | TARV-MK 6.14.3cāritraṃ mo­ha­ya­ti mohanaṃ vā cā­ri­tra­mo­haḥ | TARVV-MK 525,03 cā­ri­tra­mu­kta­la­kṣa­ṇa­m­, ta­nmo­ha­ya­ti mohanaṃ vā TARVV-MK 525,04tasya cā­ri­tra­mo­ha iti ni­rdhri­ya­te­, tasya cā­ri­tra­mo­ha­sya ka­ṣā­yo­da­ya­ni­mi­ttaḥ tī­vra­pa­ri­ṇā­mo yaḥ sa TARVV-MK 525,05āsrava iti ve­di­ta­vyaḥ | sa kiṃ­sva­rū­paṃ iti cet ? ucyate — ja­ga­da­nu­gra­ha­ta­ntra­śī­la­vra­ta­bhā­vi­tā­tma­ta- TARVV-MK 525,06pa­svi­ja­na­ga­rha­ṇa-dha­rmā­va­dhva­saṃ­na-ta­da­nta­rā­ya­ka­ra­ṇa-śī­la­gu­ṇa­de­śa­saṃ­ya­ta­vi­ra­ti­ra­ti­pra­cyā­va­na-ma­dhu­ma­dya­māṃ­sa­vi- TARVV-MK 525,07ra­ta­ci­tta­vi­bhra­mā­pā­dā­na-vṛ­tta­saṃ­dū­ṣa­ṇa-saṃ­kli­ṣṭa­li­ṅga­vra­ta­dhā­ra­ṇa-sva­pa­ra­ka­ṣā­yo­tpā­da­nā­di­la­kṣa­ṇaḥ ka­ṣā­ya­ve­da- TARVV-MK 525,08nī­ya­syā­sra­vaḥ | u­tpra­hā­sa-dī­nā­bhi­hā­si­tva-ka­nda­rpo­pa­ha­sa­na-ba­hu­pra­lā­po­pa­hā­sa­śī­la­tā hā­sya­ve­da­nī­ya­sya | TARVV-MK 525,09vi­ci­tra­pa­ra­krī­ḍa­na-pa­ra­sau­ci­tyā­varjana-ba­hu­vi­dha­pī­ḍā­bhā­va-de­śā­dya­nau­tsu­kya­prī­ti­saṃ­ja­na­nā­diḥ ra­ti­ve­da­nī- TARVV-MK 525,10yasya | pa­rā­ra­ti­prā­du­rbhā­va­na-ra­ti­vi­nā­śa­na-pā­pa­śī­la­saṃ­sa­rga­tā-'­ku­śa­la­kri­yā­pro­tsā­ha­nā­diḥ a­ra­ti­ve­da­nī­ya- TARVV-MK 525,11sya | sva­śo­kā­'­moda­śo­ca­na-pa­ra­duḥ­khā­vi­ṣka­ra­ṇa-śo­ka­plu­tā­bhi­na­nda­nā­diḥ śo­ka­ve­da­nī­ya­sya | svayaṃ bhaya- TARVV-MK 525,12pa­ri­ṇā­ma-pa­ra­bha­yo­tpā­da­na-ni­rda­ya­tva-trā­sa­nā­di­rbha­ya­ve­da­nī­ya­sya | sa­ddha­rmā­pa­nna­ca­tu­rva­rṇa­vi­śi­ṣṭa­va­rga­ku­la­kri­yā- TARVV-MK 525,13cā­ra­pra­va­ṇa­ju­gu­psā-pa­ri­vā­da­śī­la­tvā­di­rju­gu­psā­ve­da­nī­ya­sya | pra­kṛ­ṣṭa­kro­dha­pa­ri­ṇā­mā­ti­mā­ni­te­rṣyā­vyā­pā­rā- TARVV-MK 525,14lī­kā­bhi­dhā­yi­tā-'­ti­sa­ndhā­na­pa­ra­tva-pra­vṛ­ddha­rā­ga-pa­rā­ṅga­nā­ga­ma­nā­da­ra-vā­ma­lo­ca­nā­bhā­vā­bhi­ṣva­ṅga­tā­diḥ strī- TARVV-MK 525,15vedasya | sto­ka­kro­dha-jai­hma­ni­vṛ­ttya­nu­tsi­kta­tvā-'lobhabhāvā-'­ṅga­nā­sa­ma­vā­yā­lpa­rā­ga­tva-sva­dā­ra­sa­nto­ṣe- TARVV-MK 525,16rṣyā­vi­śe­ṣo­pa­ra­ma-snā­na­ga­ndha­mā­lyā­bha­ra­ṇā­nā­da­rā­diḥ puṃ­ve­da­nī­ya­sya | pra­cu­ra­kro­dha­mā­na­mā­yā­lo­bha­pa­ri- TARVV-MK 525,17ṇāma-guhye­ndri­ya­vya­pa­ro­pa­ṇa-strī­puṃ­sā­na­ṅga­vya­sanitva-śī­la­vra­ta­gu­ṇa­dhā­ri­pra­vra­jyā­śri­ta­pra­mathuna-pa­rā­ṅga­nā- TARVV-MK 525,18va­ska­nda­narā­ga­tī­vrā­nā­cā­rā­di­rna­puṃ­sa­ka­ve­da­nī­ya­sya | TARVV-MK 525,19āha — mo­ha­nī­ya­syā­ne­ka­vi­ka­lpa­syā­sra­va­bhe­do nirdiṣṭaḥ | i­dā­nī­m ā­yu­śca­tu­ṣṭa­ya­syā­sra­va­bhe­do TARVV-MK 525,20vaktavya iti | ta­trā­dya­sya ni­ya­ta­kā­la­pa­ri­pā­ka­syā­yu­ṣaḥ kā­ra­ṇa­pra­da­rśa­nā­rtha­mi­da­mu­cya­te — TA-MK 6.15 ba­hvā­ra­mbha­pa­ri­gra­ha­tvaṃ nā­ra­ka­syā­yu­ṣaḥ || TARV-MK 6.15.1saṃ­khyā­vai­pu­lya­vā­ci­no ba­hu­śa­bda­sya gra­ha­ṇa­ma­vi­śe­ṣā­t | TARVV-MK 525,22 ayaṃ ba­hu­śa­bdaḥ astyeva saṃkhyā- TARVV-MK 525,23padam — ekaḥ dvau bahava iti | asti vai­pu­lya­vā­cī ba­hu­ro­da­no ba­hu­sū­pa iti | tasya dvi­pra­kā­ra­syā­pi TARVV-MK 525,24gra­ha­ṇa­mi­ha na­vi­ru­dhya­te | kutaḥ ? a­vi­śe­ṣā­t | TARV-MK 6.15.2ārambho haiṃsraṃ karma | TARVV-MK 525,25 hiṃ­sa­na­śī­lāḥ hiṃsrāḥ, teṣāṃ karma haiṃsram ārambha i­tyu­cya­te | bahava TARVV-MK 525,26ārambhāḥ ba­hvā­ra­mbhāḥ­, bahurvā ārambho ba­hvā­ra­mbhaḥ | TARV-MK 6.15.3ma­me­da­mi­ti saṃkalpaḥ pa­ri­gra­haḥ | TARVV-MK 525,27 mamedaṃ vastu a­ha­ma­sya svā­mī­tyā­tmā­tmī­yā­bhi­mā­naḥ TARVV-MK 525,28saṃkalpaḥ pa­ri­gra­ha i­tyu­cya­te | ba­hvā­ra­mbhāḥ pa­ri­gra­hā yasya sa ba­hvā­ra­mbha­pa­ri­gra­haḥ tasya bhāvaḥ ba­hvā­ra­mbha- TARVV-MK 525,29pa­ri­gra­ha­tvaṃ nā­ra­ka­syā­yu­ṣaḥ āsravo bhavati | e­ta­du­ktaṃ bhavati — pa­ri­gra­ha­pra­ṇi­dhā­na­pra­yu­ktāḥ tī­vra­ta­ra­pa­ri- TARVV-MK 525,30ṇāmā hiṃ­sā­pa­rā bahuśo vijñātā hya­nu­ma­tā bhā­vi­tā­śca­, ta­tkṛ­ta­ka­rmā­tma­sā­tka­ra­ṇā­t ta­ptā­yaḥ­pi­ṇḍa­va­t TARVV-MK 525,31ā­hi­ta­krau­ryā nā­ra­ka­syā­yu­ṣaḥ āsrava iti saṃkṣepaḥ | ta­dvi­sta­ra­stu mi­thyā­da­rśa­nā­śli­ṣṭā­cā­ra­to­tkṛ­ṣṭa­mā- TARVV-MK 525,32natā — śai­la­bhe­da­sa­dṛ­śa­ro­ṣa — tī­vra­lo­bhā­nu­rā­gā-'­nu­ka­mpā­hī­na­bhā­va-pa­ra­pa­ri­tā­pā­ntaḥ­prā­ṇi­dhā­na — va­dha­ba­ndha­nā- TARVV-MK 525,33bhi­ni­ve­śa — prāṇabhū­ta­jī­va­sa­ttvā­ja­sro­pa­ghā­ta­pa­ri­ṇā­ma — prā­ṇa­va­dhā­tma­kā­nṛ­ta­va­ca­na­śī­la­tva — pa­ra­sva­ha­ra­ṇā­ni- TARVV-MK 526,01bhṛ­tā­bhi­ṣva­ṅgapa­ri­ṇā­ma — mai­thu­no­pa­se­va­nā­vi­ra­ti-ma­hā­ra­mbha­va­śī­kṛ­te­ndri­ya­tā-kā­ma­bho­gā­bhi­lā­ṣa­pra­vṛ­ddha­tā- TARVV-MK 526,02naiḥśīlya-pā­pa­ni­mi­ttā­hā­rā­bhi­prā­ya-sthi­ra­vai­ra-nṛ­śaṃ­sā­sa­mī­kṣi­ta­kra­nda­na­kā­ri­tā-ni­ra­nu­gra­ha­svā­bhā­vya-yati- TARVV-MK 526,03sa­ma­ya­bhe­da — tī­rtha­ka­rā­sā­da­na — kṛ­ṣṇa­le­śyā­bhi­jā­ta­rau­dra­dhyā­na­ma­ra­ṇa­kā­la­tā­di­la­kṣa­ṇo vijñeyaḥ | TARVV-MK 526,04āha — ukto nā­ra­ka­syā­yu­ṣa ā­sra­vaḥ­, tai­rya­gyo­na­sye­dā­nīṃ vaktavya iti ? a­tro­cya­te — TA-MK 6.16 māyā tai­rya­gyo­na­sya || TARV-MK 6.16.1cā­ri­tra­mo­ho­da­yā­t ku­ṭi­la­bhā­vo māyā | TARVV-MK 526,06 cā­ri­tra­mo­ha­ka­rmo­da­yā­vi­rbhū­ta ātmanaḥ kuṭila- TARVV-MK 526,07svabhāvaḥ māyeti vya­pa­di­śya­te | sā māyā ni­kṛ­ti­stai­rya­gyo­na­syā­yu­pa āsrava iti saṃkṣepaḥ | prapa- TARVV-MK 526,08ñcastu — mi­thyā­tvo­pa­ṣṭa­mbhā-'­dha­rma­de­śa­nā-'­na­lpā­ra­mbha­pa­ri­gra­hā-'­ti­ni­kṛ­ti-kū­ṭa­ka­rmā-'­va­ni­bhe­da­sa­dṛ­śa­ro­ṣa- TARVV-MK 526,09niḥ­śī­la­tā-śabdali­ṅga­va­ñca­nā-'­ti­sa­ndhā­na­pri­ya­tā-bhe­da­ka­ra­ṇā-'­na­rtho­dbhā­va­na-va­rṇa­ga­ndha­ra­sa­spa­rśā­nya­tvā­pā- TARVV-MK 526,10dana-jā­ti­ku­la­śī­la­saṃ­dū­ṣa­ṇa-vi­saṃ­vā­da­nā­bhi­sa­ndhi-mi­thyā­jī­vi­tva-sa­dgu­ṇa­vya­pa­lo­pā-'­sa­dgu­ṇa­khyā- TARVV-MK 526,11pana-nī­la­ka­po­ta­le­śyā­pa­ri­ṇā­ma-ā­rta­dhyā­na­ma­ra­ṇa­kā­la­tā­di­la­kṣa­ṇaḥ pra­tye­ta­vyaḥ | TARVV-MK 526,12āha — vyā­khyā­ta­stai­rya­syo­na­syā­yu­ṣa āsravaḥ | idānīṃ mā­nu­pa­syā­yu­ṣaḥ ko he­tu­ri­ti ? TARVV-MK 526,13a­tro­cya­te — TA-MK 6.17 a­lpā­ra­mbha­pa­ri­gra­ha­tvaṃ mā­nu­ṣa­sya || TARV-MK 6.17.1nā­ra­kā­yu­rā­sra­va­vi­pa­rī­to mā­nu­ṣa­sya | TARVV-MK 526,15 nā­ra­kā­yu­rā­sra­vo vyā­khyā­taḥ­, ta­dvi­pa­rī­to mānuṣa- TARVV-MK 526,16syāsrava iti saṃkṣepaḥ | vyāsastu-mi­thyā­da­rśa­nā­li­ṅgi­ta­ma­ti-vi­nī­ta­sva­bhā­va­tā-pra­kṛ­ti­bha­dra­tā-mārda- TARVV-MK 526,17vā­rja­va­sa­mā­cā­ra­su­kha­pra­jñā­pa­nī­ya­tā-vā­lu­kā­rā­ji­sa­dṛ­śa­ro­ṣa-pra­gu­ṇa­vya­va­hā­ra­prā­ya­tā-'­lpā­ra­mbha­pa­ri­gra­ha-sa- TARVV-MK 526,18nto­pā­bhi­ra­ti-prā­ṇyu­pa­ghā­ta­vi­ra­ma­ṇa-pra­do­pa­vi­ka­rma­ni­vṛ­tti-svā­ga­tā­bhi­bhā­ṣa­ṇā-'­mau­kha­rya-pra­kṛ­ti­ma­dhu­ra­tā- TARVV-MK 526,19lo­ka­yā­trā­nu­gra­ha-au­dā­sī­nyā-'­nu­sū­yā-'­lpa­saṃ­kle­śa­tā-gu­ru­de­va­tā­'­ti­thi­pū­jā­saṃ­vi­bhā­ga­śī­la­tā-kapota- TARVV-MK 526,20pī­ta­le­śyo­pa­śle­ṣa-dha­rma­dhyā­na­ma­ra­ṇa­kā­la­tā­di­la­kṣa­ṇaḥ | TARVV-MK 526,21ki­me­tā­vā­ne­vā­yu­ṣo mā­nu­ṣa­syā­sra­va iti ? ucyate — TA-MK 6.18 sva­bhā­va­mā­rda­vaṃ ca || TARV-MK 6.18.1u­pa­de­śā­na­pe­kṣaṃ sva­bhā­va­mā­rda­va­m | TARVV-MK 526,23 mṛ­do­rbhā­vaḥ karma vā mā­rda­va­m­, sva­bhā­ve­na mārdavaṃ svabhā- TARVV-MK 526,24va­mā­rda­va­m | u­pa­de­śā­na­pe­kṣa­mi­tya­rthaḥ | nanu pūrvatra vyā­khyā­ta­mi­daṃ pu­na­rgra­ha­ṇa­ma­na­rtha­kaṃ sū­tre­'­nu­pā­tta­mi­ti TARVV-MK 526,25kṛtvā pu­na­ri­da­mu­cya­te | TARV-MK 6.18.2e­ka­yo­gī­ka­ra­ṇa­mi­ti cet; na; u­tta­rā­pe­kṣa­tvā­t | TARVV-MK 526,26 syā­nma­ta­m — eko yogaḥ kartavyaḥ- TARVV-MK 526,27‘­a­lpā­ra­mbha­pa­ri­gra­ha­tvaṃ sva­bhā­va­mā­rda­vaṃ mā­nu­ṣa­sya­’ iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? u­tta­rā­pe­kṣa­tvā­t | daivasyā- TARVV-MK 526,28yuṣaḥ ka­tha­ma­ya­mā­sra­vaḥ syāditi pṛ­tha­kka­ra­ṇa­m | TARVV-MK 526,29ki­me­ta­de­va dvitayaṃ mā­nu­ṣa­syā­sra­vaḥ ? ne­tyu­cya­te — TA-MK 6.19 niḥ­śī­la­vra­ta­tvaṃ ca sa­rve­ṣā­m || TARV-MK 6.19.1ca­śa­bdo­'­dhi­kṛ­ta­sa­mu­cca­yā­rthaḥ | TARVV-MK 526,31 a­lpā­ra­mbha­pa­ri­gra­ha­tvaṃ mā­nu­ṣa­syā­yu­ṣaḥ niḥ­śī­la­vra­ta­tvaṃ TARVV-MK 526,32ce­tya­dhi­kṛ­ta­sa­mu­cca­yā­rtha­śca­śa­bdaḥ kriyate | śīlāni ca vratāni ca śī­la­vra­tā­ni­, niṣkrāntaḥ śīla- TARVV-MK 526,33vratebhyaḥ niḥ­śī­la­vra­taḥ­, tasya bhāvaḥ niḥ­śī­la­vra­ta­tva­m | TARV-MK 6.19.2sarveṣāṃ grahaṇaṃ sa­ka­lā­sra­va­pra­ti­pa­ttya­rtha­m | TARVV-MK 527,01 sa­ka­la­syā­yu­ṣaḥ ā­sra­va­pra­ti­pa­ttiḥ kathaṃ syāditi TARVV-MK 527,02sa­rve­ṣā­mi­tyu­cya­te | TARV-MK 6.19.3de­vā­yu­ṣo­'­pi prasaṅga iti cet; na; a­ti­krā­ntā­pe­kṣa­tvā­t | TARVV-MK 527,03 yadi sarveṣāṃ grahaṇaṃ sakala- TARVV-MK 527,04saṃ­gra­hā­rthaṃ kri­ya­te­, de­vā­yu­ṣo­'­pya­ya­mā­sra­vaḥ prasaktaḥ ? naiṣa doṣaḥ; a­ti­krā­ntā­pe­kṣa­tvā­t | a­ti­krā­ntā- TARVV-MK 527,05nā­mā­yu­ṣāṃ sa­rve­ṣā­mā­sra­va i­tya­pe­kṣya­te | TARV-MK 6.19.4pṛ­tha­kka­ra­ṇā­t si­ddhe­rā­na­rtha­kya­mi­ti cet; na; bho­ga­bhū­mi­jā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 527,06 syā­de­ta­t-pṛthakka- TARVV-MK 527,07ra­ṇā­de­vā­ti­krā­ntā­yu­stra­yā­pe­kṣā siddhyati | yadi mā­nu­ṣā­yu­rā­sra­va eveṣṭaḥ syāt tatraiva kri­ye­ta­, tataḥ TARVV-MK 527,08sarveṣāṃ gra­ha­ṇa­ma­na­rtha­ka­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? bho­ga­bhū­mi­jā­rtha­tvā­t | bho­ga­bhū­mi­jā­pe­kṣa­yā TARVV-MK 527,09niḥ­śī­la­vra­ta­tvaṃ dai­va­syā­yu­ṣa āsrava i­tye­ta­sya pra­da­rśa­nā­rthaṃ sa­rve­ṣā­mi­tyu­cya­te | TARVV-MK 527,10āha — tra­yā­ṇā­mā­sra­va­vi­dhi­ru­ktaḥ | idānīṃ dai­va­syā­yu­ṣo vi­vri­ya­tā­mi­ti ? a­tro­cya­te — TA-MK 6.20 sa­rā­ga­saṃ­ya­ma­saṃ­ya­mā­saṃ­ya­mā­'­kā­ma­ni­rja­rā­bā­la­ta­pāṃ­si daivasya || TARV-MK 6.20.1vyākhyātāḥ sa­rā­ga­saṃ­ya­mā­da­yaḥ | TARVV-MK 527,12 prāk śu­bha­pa­ri­ṇā­māḥ sa­rā­ga­saṃ­ya­mā­da­yaḥ vyākhyātāḥ te TARVV-MK 527,13dai­va­syā­yu­ṣa ā­sra­va­he­ta­vo bha­va­ntī­ti saṃkṣepaḥ | vi­sta­ra­stu-ka­lyā­ṇa­mi­tra­sa­mba­ndha-ā­ya­ta­no­pa­se­vā-saddharma- TARVV-MK 527,14śravaṇagau­ra­va­da­rśa­nā-'­na­va­dya­pro­ṣa­dho­pa­vā­sa-ta­po­bhā­va­nā-ba­hu­śru­tā­ga­ma­pa­ra­tva-ka­ṣā­ya­ni­gra­ha-pā­tra­dā­na-pī­ta­pa­dma- TARVV-MK 527,15le­śyā­pa­ri­ṇā­ma-dha­rmya­dhyā­na­ma­ra­ṇā­di­la­kṣa­ṇaḥ sau­dha­rmā­dyāyupaḥ āsravaḥ | a­vya­kta­sā­mā­yi­ka-vi­rā­dhi­ta- TARVV-MK 527,16sa­mya­gda­rśa­na­tā bha­va­nā­dyā­yu­ṣaḥ ma­ha­rddhi­ka­mā­nu­pa­sya vā | pa­ñcā­ṇu­vra­ta­dhā­ri­ṇo­'­vi­rā­dhi­ta­sa­mya­gda­rśa­nāḥ TARVV-MK 527,17ti­rya­ṅma­nu­ṣyāḥ sau­dha­rmā­di­ṣu a­cyu­tā­va­sā­ne­pū­tpa­pa­dya­nte­, vi­ni­pa­ti­ta­sa­mya­ktvā bha­va­nā­di­ṣu | TARVV-MK 527,18ana­dhi­ga­ta­jī­vā­jī­vā bā­la­ta­pa­saḥ a­nu­pa­la­bdha­ta­ttva­sva­bhā­vā a­jñā­na­kṛ­ta­saṃ­ya­māḥ saṃ­kle­śā­bhā­va­vi­śe­ṣā­t TARVV-MK 527,19ke­ci­dbha­va­na­vya­nta­rā­di­ṣu sa­ha­srā­ra­pa­rya­nte­ṣu ma­nu­ṣya­ti­rya­kṣva­pi ca | a­kā­ma­ni­rja­rā-kṣu­ttṛ­ṣṇā­ni­ro­dha-brahma- TARVV-MK 527,20carya-bhūśayyā-ma­la­dhā­ra­ṇa-pa­ri­tā­pā­di­bhiḥ pa­ri­khe­di­ta­mū­rta­yaḥ cāra­ka­ni­ro­dha­ba­ndha­na­ba­ddhāḥ dī­rgha­kā­la­ro- TARVV-MK 527,21giṇaḥ a­saṃ­kli­ṣṭāḥ ta­ru­gi­ri­śi­kha­ra­pā­ti­naḥ a­na­śa­na-jva­la­na­ja­la­pra­ve­śa­na-vi­ṣa­bha­kṣa­ṇa­dha­rma­bu­ddha­yaḥ vyanta- TARVV-MK 527,22ra­mā­nu­ṣa­ti­rya­kṣu | niḥ­śī­la­vra­tāḥ sā­nu­ka­mpa­dṛ­da­yāḥ ja­la­rā­ji­tu­lya­ro­ṣā bho­ga­bhū­mi­sa­mu­tpa­nnā­śca TARVV-MK 527,23vya­nta­rā­di­ṣu janma pra­ti­pa­dya­nte iti | TARVV-MK 527,24ukto dai­va­syā­yu­ṣa ā­krā­nta­bhe­da āsravaḥ | ki­me­tā­vā­ne­va de­vā­yu­rā­sra­va­vi­dhiḥ­, ā­ho­svi­da­nyo- TARVV-MK 527,25'­pya­stī­ti ? a­tro­cya­te — TA-MK 6.21 samyaktvaṃ ca || TARVV-MK 527,27kim ? dai­va­syā­yu­ṣaḥ­, ‘­ā­sra­vaḥ­’ i­tya­nu­va­rta­te | uktaṃ sa­mya­ktva­la­kṣa­ṇa­m | TARV-MK 6.21.1a­vi­śe­ṣā­bhi­dhā­ne­'­pi sau­dha­rmā­di­vi­śe­ṣa­ga­tiḥ pṛ­tha­kka­ra­ṇā­t | TARVV-MK 527,28 samyaktvaṃ dai­va­syā­yu­ṣa TARVV-MK 527,29āsrava i­tya­vi­śe­ṣā­bhi­dhā­ne­'­pi sau­dha­rmā­di­vi­śe­ṣa­ga­ti­rbha­va­ti | kutaḥ ? pṛ­tha­kka­ra­ṇā­t | ya­dya­vi­śe­ṣa­ga- TARVV-MK 528,01ti­re­ve­ṣṭā syāt pṛ­tha­kkra­ṇa­ma­na­rtha­kaṃ syāt pū­rva­sū­tre e­vo­cye­ta | yadyevaṃ pū­rva­sū­tra ukta ā­sra­va­vi­dhiḥ TARVV-MK 528,02a­vi­śe­ṣe­ṇa pra­sa­ktaḥ­, tena sa­rā­ga­saṃ­ya­ma­saṃ­ya­mā­saṃ­ya­mā­kpi bha­va­na­vā­syā­dyā­yu­ṣa āsravau prasaktau ? TARV-MK 6.21.2na, a­ta­sta­tsi­ddheḥ | TARVV-MK 528,03 naiṣa doṣaḥ | kutaḥ ? a­ta­sta­tsi­ddheḥ | yata eva samyaktvaṃ sau­dha­rmā­di- TARVV-MK 528,04ṣviti ni­ya­mya­te tata eva ta­yo­ra­pi ni­ya­ma­si­ddhiḥ­, nāsati samyaktve sa­rā­ga­saṃ­ya­ma­saṃ­ya­mā­saṃ- TARVV-MK 528,05ya­ma­vya­pa­de­śa iti | TARVV-MK 528,06āha — ā­yu­ṣo­'­na­nta­raṃ ya­nni­rdi­ṣṭaṃ nāma, tasya ka āsrava iti ? a­tro­cya­te — tannāma dvi­vi­dha­m- TARVV-MK 528,07aśubhaṃ śubhaṃ ceti | ta­trā­śu­bha­nā­mā­sra­va­pra­ti­pa­ttya­rtha­mā­ra­bhya­te — TA-MK 6.22 yo­ga­va­kra­tā vi­saṃ­vā­da­naṃ cā­'­śu­bha­sya nāmnaḥ || TARV-MK 6.22.1kā­ya­vā­ṅma­na­sāṃ kau­ṭi­lye­na vṛ­tti­ryo­ga­va­kra­tā | TARVV-MK 528,09 kā­ya­vā­ṅma­nāṃ­si vyā­khyā­tā­ni­, teṣāṃ TARVV-MK 528,10ku­ṭi­la­tā yo­ga­va­kra­tā i­tyu­cya­te | a­nā­rja­vaṃ pra­ṇi­dhā­na­mi­ti yāvat | TARV-MK 6.22.2vi­saṃ­vā­da­na­ma­nya­thā­pra­va­rtta­na­m | TARVV-MK 528,11 anyena pra­kā­re­ṇa pra­va­rta­naṃ pra­ti­pā­da­naṃ vi­saṃ­vā­da­na­mi­ti TARVV-MK 528,12vi­jñā­ya­te | TARV-MK 6.22.3yo­ga­va­kra­tai­ve­ti cet; sa­tya­m­; ā­tmā­nta­re­'­pi ta­dbhā­va­pra­yo­ja­ka­tvā­t pṛ­tha­gva­ca­na­m | TARVV-MK 528,13 syāde- TARVV-MK 528,14tat — a­nya­thā­pra­va­rta­naṃ vi­saṃ­vā­da­naṃ tadeva yo­ga­va­kra­tā­'­pī­ti pṛ­tha­ggra­ha­ṇa­ma­na­rtha­ka­mi­ti­; sa­tya­me­va­me­ta­t­; TARVV-MK 528,15kintu ā­tmā­nta­re­'­pi ta­dbhā­va­pra­yo­ja­ka­tvā­t pṛ­tha­gva­ca­na­m | sa­mya­ga­bhyu­da­ya­niḥ­śre­ya­sā­rthā­su kriyāsu TARVV-MK 528,16pra­va­rta­mā­na­ma­nyaṃ kā­ya­vā­ṅma­no­bhi­rvi­saṃ­vā­da­ya­ti — maivaṃ kā­rṣī­re­vaṃ kurviti ku­ṭi­la­ta­yā pra­va­rta­naṃ visaṃ- TARVV-MK 528,17vā­da­na­m­, ā­tma­ga­tā yo­ga­va­kra­te­tya­ya­ma­na­yo­rbhe­daḥ | TARV-MK 6.22.4ca­śa­bdo­'­nu­kta­sa­mu­cca­yā­rthaḥ | TARVV-MK 528,18 caśabdaḥ kriyate a­nu­kta­syā­sra­va­sya sa­mu­cca­yā­rthaḥ | kaḥ puna- TARVV-MK 528,19rasau ? mi­thyā­da­rśa­na-pi­śu­na­tā-'­sthi­ra­ci­tta­sva­bhā­va­tā-kū­ṭa­mā­na­tu­lā­ka­ra­ṇa-su­va­rṇa­ma­ṇi­ra­tnā­dya­nu­kṛ­ti-kuṭi- TARVV-MK 528,20la­sā­kṣi­tvā-'­ṅgo­pā­ṅga­cyā­va­na-va­rṇa­ga­ndha­ra­sa­spa­rśā­nya­thā­bhā­va­na-ya­ntra­pa­ñja­ra­kri­yā-dra­vyā­nta­ra­vi­ṣa­ya­saṃ­ba­ndha- TARVV-MK 528,21ni­kṛ­ti­bhū­yi­ṣṭha­tā-pa­ra­ni­ndā­tma­pra­śaṃ­sā-'­nṛ­ta­va­ca­na-pa­ra­dra­vyā­dā­na-ma­hā­ra­mbha­pa­ri­gra­ha-u­jva­la­ve­ṣa­rū­pa­ma­da-pa- TARVV-MK 528,22ru­ṣā­sa­bhya­pra­lā­pa-ākrośa-maukharya-sau­bhā­gyo­pa­yo­ga­va­śī­ka­ra­ṇa­pra­yo­ga-pa­ra­ku­tū­ha­lo­tṣā­da­nā-'­la­ṅkā­rā­da­ra- TARVV-MK 528,23cai­tya­pra­de­śa­ga­ndha­mā­lya­dhū­pā­di­mo­ṣa­ṇa-vi­la­mba­no­pa­hā­sa-i­ṣṭi­kā­pā­ka-da­vā­gni­pra­yo­ga-pra­ti­mā­ya­ta­na­pra­ti­śra­yā­rā- TARVV-MK 528,24mo­dyā­na­vi­nā­śa­na-tī­vra­kro­dha­mā­na­mā­yā­lo­bha-pā­pa­ka­rmo­pa­jī­va­nā­di­la­kṣa­ṇaḥ | sa epa sa­rvo­'­śu­bha­sya nāmna TARVV-MK 528,25āsravaḥ | TARVV-MK 528,26āha-atha śu­bha­nā­ma­ka­rma­ṇaḥ ka āsrava iti ? ucyate — TA-MK 6.23 ta­dvi­pa­rī­taṃ śubhasya || TARV-MK 6.23.1ṛju­yo­go­'­vi­saṃ­vā­da­naṃ ca ta­dvi­pa­rī­ta­m | TARVV-MK 528,28 kā­ya­vā­ṅma­na­sāṃ ṛ­ju­tva­ma­vi­saṃ­vā­da­naṃ ca TARVV-MK 528,29ta­dvi­pa­rī­ta­mi­tyu­cya­te | ca­śa­bde­na dhā­rmi­ka­da­rśa­na­saṃ­bhra­ma-sa­dbhā­vo­pa­na­ya­na-saṃ­sa­ra­ṇa­bhī­ru­tā-pra­mā­da­va­rja­nā- TARVV-MK 528,30'­saṃ­bhe­da­ca­ri­ta­tā­da­yo ya­tho­ktā­'­śu­bha­vi­pa­rī­tā pa­ri­ṇā­māḥ śu­bha­nā­mna āsravāḥ pra­tye­ta­vyāḥ | TARVV-MK 528,31āha-ki­me­tā­vā­ne­va śu­bha­nā­mā­sra­va­vi­dhiḥ­, uta ka­ści­da­sti pra­ti­vi­śe­ṣaḥ iti ? ucyate — yadidaṃ TARVV-MK 528,32tī­rtha­ka­ra­nā­ma­ka­rma a­na­ntā­nu­pa­ma­pra­bhā­va­ma­ci­ntya­vi­bhū­ti­vi­śe­pa­kā­ra­ṇaṃ trai­lo­kya­vi­ja­ya­ka­raṃ ta­syā­sra­va­vi­dhi- TARVV-MK 528,33vi­śe­ṣo­'­stī­ti | ya­dye­va­mu­cya­tāṃ ta­syā­sra­va iti ? ata i­da­mā­ra­bhya­te — TARVV-MK 529,01TA-MK 6.24 da­rśa­na­vi­śu­ddhi­rvi­na­ya­sa­mpa­nna­tā śī­la­vra­te­ṣva­na­ti­cā­ro­'­mī­kṣṇa­jñā­no­pa­yo­ga- saṃvegau śa­kti­ta­styā­ga­ta­pa­sī sā­dhu­sa­mā­dhi­rvai­yā­vṛ­ttya­ka­ra­ṇa­ma­rha­dā- cā­rya­ba­hu­śru­ta­pra­va­ca­na­bha­kti­rā­va­śya­kā­pa­ri­hā­ṇi­rmā­rga­pra­bhā­va­nā pra­va­ca­na­va­tsa­la­tva­mi­ti tī­rtha­ka­ra­tva­sya || TARV-MK 6.24.1ji­no­pa­di­ṣṭe nirgranthe mo­kṣa­va­rtma­ni ruciḥ niḥ­śa­ṅki­ta­tvā­dya­ṣṭā­ṅgā da­rśa­na­vi­śu­ddhiḥ | TARVV-MK 529,07jinena bha­ga­va­tā­'­rha­tā pa­ra­me­ṣṭhi­no­pa­di­ṣṭe ni­rgra­ntha­la­kṣa­ṇe mo­kṣa­va­rtma­ni ru­ci­rda­rśa­na­vi­śu­ddhiḥ | tasyā aṣṭāva- TARVV-MK 529,08ṅgāni — niḥ­śa­ṅki­ta­tva­m­, niḥ­kā­ṅkṣa­tā­, vi­ci­ki­tsā­vi­ra­haḥ­, a­mū­ḍha­dṛ­ṣṭi­tā­, u­pa­vṛṃ­ha­ṇa­m­, sthi­ti­ka­ra­ṇa­m­, TARVV-MK 529,09vā­tsa­lya­m­, pra­bhā­va­naṃ ceti | tatra i­ha­lo­ka­pa­ra­lo­ka­vyā­dhi­ma­ra­ṇā­saṃ­yamārakṣaṇā­ka­smi­ka­sa­pta­vi­dha­bha­ya­vi­ni- TARVV-MK 529,10rmu­kta­tā­, a­rha­du­pa­di­ṣṭe vā pra­va­ca­ne kimidaṃ syādvā naveti śa­ṅkā­ni­rā­so niḥ­śa­ṅki­ta­tva­m | u­bha­ya­lo­ka- TARVV-MK 529,11vi­ṣa­yo­pa­bho­gā­kā­ṅkṣā­ni­vṛ­ttiḥ ku­dṛ­ṣṭya­nta­rā­kā­ṅkṣā­ni­rā­so vā niḥ­kā­ṅkṣa­tā | śa­rī­rā­dya­śu­ci­sva- TARVV-MK 529,12bhā­va­ma­va­ga­mya śucīti mi­thyā­saṃ­ka­lpā­pa­na­yaḥ­, a­rha­tpra­va­ca­ne vā i­da­ma­yu­ktaṃ ghoraṃ kaṣṭaṃ na cedidaṃ sarva- TARVV-MK 529,13mu­pa­pa­nna­mi­tya­śu­bha­bhā­va­nā­vi­ra­haḥ ni­rvi­ci­ki­tsa­tā | ba­hu­vi­dhe­ṣu du­rna­ya­da­rśa­na­va­rtma­su ta­ttva­va­dā­bhā­sa­mā­ne­ṣu TARVV-MK 529,14yu­ktya­bhā­vaṃ pa­rī­kṣā­ca­kṣu­ṣā vya­va­sā­yya vi­ra­hi­ta­mo­ha­tā a­mū­ḍha­dṛ­ṣṭi­tā | u­tta­ma­kṣa­mā­di­bhā­va­na­yā TARVV-MK 529,15ātmano dha­rma­pa­ri­vṛ­ddhi­ka­ra­ṇa­mu­pa­vṛṃ­ha­ṇa­m | ka­ṣā­yo­da­yā­di­ṣu dha­rma­pa­ri­bhraṃ­śa­kā­ra­ṇe­ṣu u­pa­sthi­te­ṣvā­tma­no TARVV-MK 529,16dha­rmā­'­pra­cya­va­naṃ pa­ri­pā­la­naṃ sthi­ti­ka­ra­ṇa­m | ji­na­pra­ṇi­ta­dha­rmā­mṛ­te ni­tyā­nu­rā­ga­tā vā­tsa­lya­m | samya- TARVV-MK 529,17gda­rśa­na­jñā­na­cā­ri­tra­ra­tna­tra­ya­pra­bhā­ve­na ātmanaḥ pra­kā­śa­naṃ pra­bhā­va­na­m | TARV-MK 6.24.2jñā­nā­di­ṣu tadvatsu cādaraḥ ka­ṣā­ya­ni­vṛ­tti­rvā vi­na­ya­saṃ­pa­nna­tā | TARVV-MK 529,18 sa­mya­gjñā­nā­di­ṣu mokṣa- TARVV-MK 529,19sā­dha­ne­ṣu ta­tsā­dha­ne­ṣu gu­rvā­di­ṣu ca sva­yo­gya­vṛ­ttyā satkāra ādaraḥ ka­ṣā­ya­ni­vṛ­tti­rvā vi­na­ya­sa­mpa­nna­tā | TARV-MK 6.24.3ca­ri­tra­vi­ka­lpe­ṣu śī­la­vra­te­ṣu ni­ra­va­dyā vṛttiḥ śī­la­vra­te­ṣva­na­ti­cā­raḥ | TARVV-MK 529,20 a­hiṃ­sā­di­ṣu TARVV-MK 529,21vrateṣu ta­tpa­ri­pā­la­nā­rthe­ṣu ca kro­dha­va­rja­nā­di­ṣu śīleṣu ni­ra­va­dyā vṛttiḥ kā­ya­vā­ṅma­na­sāṃ śī­la­vra­te­ṣva­na- TARVV-MK 529,22ticāra iti kathyate | TARV-MK 6.24.4jñā­na­bhā­va­nā­yāṃ ni­tya­yu­kla­tā jñā­no­pa­yo­gaḥ | TARVV-MK 529,23 ma­tyā­di­vi­ka­lpaṃ jñānaṃ jī­vā­di­pa­dā­rtha­sva­ta- TARVV-MK 529,24ttva­vi­ṣa­yaṃ pra­tya­kṣa­pa­ro­kṣa­la­kṣa­ṇa­m a­jñā­na­ni­vṛ­ttya­vya­va­hi­ta­phalaṃ hi­tā­hi­tā­nu­bha­ya­prā­pti­pa­ri­hā­ro­pe­kṣā­vya- TARVV-MK 529,25va­hi­ta­pha­laṃ yat, tasya bhā­va­nā­yāṃ ni­tya­yu­kta­tā jñā­no­pa­yo­gaḥ | TARV-MK 6.24.5saṃ­sā­ra­duḥ­khā­nni­tya­bhī­ru­tā saṃvegaḥ | TARVV-MK 529,26 śārīraṃ mānasaṃ ca ba­hu­vi­ka­lpa­pri­ya­vi­pra­yo­gā­'­pri­ya- TARVV-MK 529,27saṃ­yo­ge­psi­tā­'­lā­bhā­di­ja­ni­taṃ saṃ­sā­ra­duḥ­khaṃ ya­da­ti­ka­ṣṭaṃ tato ni­tya­bhī­ru­tā saṃvegaḥ | TARV-MK 6.24.6pa­ra­prī­ti­ka­ra­ṇā­ti­sa­rja­naṃ tyāgaḥ | TARVV-MK 529,28 āhāro dattaḥ pātrāya ta­smi­nna­ha­ni ta­tprī­ti­he­tu­rbha­va­ti­, TARVV-MK 529,29a­bha­ya­dā­na­mu­pa­pā­di­ta­me­ka­bha­va­vya­sa­na­no­da­na­ka­ra­m­, sa­mya­gjñā­na­dā­naṃ punaḥ a­ne­ka­bha­va­śa­ta­sa­ha­sra­duḥ­kho­tta­ra- TARVV-MK 529,30ṇa­kā­ra­ṇa­m | ata e­ta­ttri­vi­dhaṃ ya­thā­vi­dhi pra­ti­pa­dya­mā­naṃ tyā­ga­vya­pa­de­śa­bhā­gbha­va­ti | TARV-MK 6.24.7a­ni­gū­hi­ta­vī­rya­sya mā­rgā­vi­ro­dhi­kā­ya­kle­śa­sta­paḥ | TARVV-MK 529,31 śa­rī­ra­mi­daṃ duḥ­kha­kā­ra­ṇa­ma­ni­tya­ma­śu­ci­, TARVV-MK 529,32nāsya ya­the­ṣṭa­bho­ga­vi­dhi­nā pa­ri­po­ṣo yuktaḥ, a­śu­cya­pī­daṃ gu­ṇa­ra­tna­saṃ­ca­yo­pa­kā­rī­ti vicintya vini- TARVV-MK 529,33vṛ­tta­vi­ṣa­ya­su­khā­bhi­ṣva­ṅga­sya svakāryaṃ pra­tye­ta­dbhṛ­ta­ka­mi­va ni­yu­ñjā­na­sya ya­thā­śa­kti mā­rgā­vi­ro­dhi kāya- TARVV-MK 529,34kle­śā­nu­ṣṭhā­naṃ tapa iti ni­ścī­ya­te | TARV-MK 6.24.8mu­ni­ga­ṇa­ta­paḥ­saṃ­dhā­ra­ṇaṃ samādhiḥ bhā­ṇḍā­gā­rā­gni­pra­śa­ma­na­va­t | TARVV-MK 530,01 yathā bhā­ṇḍā­gā­re dahane TARVV-MK 530,02sa­mu­tthi­te ta­tpra­śa­ma­na­ma­nu­ṣṭhī­ya­te ba­hū­pa­kā­ra­tvā­t tathā a­ne­ka­vra­ta­śī­la­sa­mṛ­ddha­sya mu­ni­ga­ṇa­sya tapasaḥ TARVV-MK 530,03ku­ta­ści­t pratyūhe sa­mu­tthi­te ta­tsaṃ­dhā­ra­ṇaṃ sa­mā­dhi­ri­ti sa­mā­khyā­ya­te | TARV-MK 6.24.9gu­ṇa­va­dduḥ­kho­pa­ni­pā­te ni­ra­va­dye­na vidhinā ta­da­pa­ha­ra­ṇaṃ vai­yyā­vṛ­ttya­m | TARVV-MK 530,04 gu­ṇa­va­taḥ sādhu- TARVV-MK 530,05janasya duḥkhe sa­nni­hi­te ni­ra­va­dye­na vidhinā ta­da­pa­ha­ra­ṇaṃ ba­hū­pa­kā­raṃ vai­yā­vṛ­ttya­mi­ti vyā­khyā­ya­te | TARV-MK 6.24.10a­rha­dā­cā­rye­ṣu ba­hu­śru­te­ṣu pra­va­ca­ne ca bhā­va­vi­śu­ddhi­yu­kto­'­nu­rā­go bhaktiḥ | TARVV-MK 530,06 a­rha­dā­cā­rye­ṣu TARVV-MK 530,07ke­va­la­śru­ta­jñā­nā­di­di­vya­na­ya­ne­ṣu pa­ra­hi­ta­ka­ra­pra­vṛ­tte­ṣu sva­pa­ra­sa­ma­ya­vi­sta­ra­ni­śca­ya­jñe­ṣu ca ba­hu­śru­te­ṣu pra­va­ca­ne TARVV-MK 530,08ca śru­ta­de­va­tā­sa­nni­dhi­gu­ṇa­yo­ga­du­rā­sa­de mo­kṣa­pa­da­bha­va­nā­ro­ha­ṇa­su­ra­ci­ta­so­pā­na­bhū­te bhā­va­vi­śu­ddhi­yu­kto­' TARVV-MK 530,09nurāgaḥ bhaktiḥ, trividhākalpyate | TARV-MK 6.24.11ṣa­ṇṇā­mā­va­śya­ka­kri­yā­ṇāṃ ya­thā­kā­la­pra­rva­ta­na­mā­va­śya­kā­'­pa­ri­hā­ṇiḥ | TARVV-MK 530,10 ṣa­ḍā­va­śya­ka­kri­yāḥ — TARVV-MK 530,11sā­mā­yi­kaṃ ca­tu­rviṃ­śa­ti­sta­vaḥ vandanā pra­ti­kra­ma­ṇaṃ pra­tyā­khyā­naṃ kā­yo­tsa­rga­śce­ti | tatra sā­mā­yi­kaṃ TARVV-MK 530,12sa­rva­sā­va­dya­yo­ga­ni­vṛ­tti­la­kṣa­ṇaṃ ci­tta­syai­ka­tve­na jñāne pra­ṇi­dhā­na­m | ca­tu­rviṃ­śa­ti­sta­vaḥ tī­rtha­ka­ra­gu­ṇā- TARVV-MK 530,13nu­kī­rta­na­m | vandanā triśuddhiḥ dvyāsanā ca­tuḥ­śi­ro­'­va­na­tiḥ dvā­da­śā­va­rta­nā | a­tī­ta­do­ṣa­ni­va­rta­naṃ TARVV-MK 530,14pra­ti­kra­ma­ṇa­m | a­nā­ga­ta­do­ṣā­po­ha­naṃ pra­tyā­khyā­na­m | pa­ri­mi­ta­kā­la­vi­ṣa­yā śarīre ma­ma­tva­ni­vṛ­ttiḥ TARVV-MK 530,15kā­yo­tsa­rgaḥ | i­tye­tā­sāṃ ṣa­ṇṇā­mā­va­śya­ka­kri­yā­ṇāṃ ya­thā­kā­la­pra­va­rta­na­m a­nau­tsu­kyaṃ ā­va­śya­kā­'­pa­ri- TARVV-MK 530,16hā­ṇi­ri­ti pa­ri­bhā­ṣya­te | TARV-MK 6.24.12jñā­na­ta­po­ji­na­pū­jā­vi­dhi­nā dha­rma­pra­kā­śa­naṃ mā­rga­pra­bhā­va­na­m | TARVV-MK 530,17 jñā­na­ra­vi­pra­bha­yā pa­ra­sa­ma­ya­kha- TARVV-MK 530,18dyo­to­dyo­ta­ti­ra­skā­ri­ṇyā­, sa­tta­pa­sā ma­ho­pa­vā­sā­di­la­kṣa­ṇe­na su­ra­pa­ti­vi­ṣṭa­ra­pra­ka­mpa­na­he­tu­nā­, ji­na­pū­ja­yā TARVV-MK 530,19vā bha­vya­ja­na­ka­ma­la­ṣa­ṇḍa­pra­bo­dha­na­pra­bha­yā­, sa­ddha­rma­pra­kā­śa­naṃ mā­rga­pra­bhā­va­na­mi­ti saṃ­bhā­vya­te | TARV-MK 6.24.13vatse dhe­nu­va­tsa­dha­rma­ṇi snehaḥ pra­va­ca­na­va­tsa­la­tva­m | TARVV-MK 530,20 yathā dhe­nu­rva­tse a­kṛ­tri­ma­sne­ha­mu­tpā­da- TARVV-MK 530,21yati tathā sa­dha­rmā­ṇa­ma­va­lo­kya ta­dga­ta­sne­hā­rdrī­kṛ­ta­ci­tta­tā pra­va­ca­na­va­tsa­la­tvami­tyu­cya­te | yaḥ sa­dha­rma­ṇi TARVV-MK 530,22snehaḥ sa eva pra­va­ca­na­sne­ha iti | tā­nye­tā­ni ṣo­ḍa­śa­kā­ra­ṇā­ni sa­mya­gbhā­vya­mā­nā­ni vyastāni TARVV-MK 530,23sa­ma­stā­ni ca tī­rtha­ka­ra­nā­ma­ka­rmā­sra­va­kā­ra­ṇā­ni pra­tye­ta­vyā­ni | TARVV-MK 530,24āha — nā­mā­na­nta­ra­ni­rde­śa­bhā­jo go­tra­syo­pā­dā­ne kiṃ ni­ba­ndha­na­mi­ti pra­ti­vi­dhī­ya­te | tad- TARVV-MK 530,25dvaividhye sati ādyasya tāvat — TA-MK 6.25 pa­rā­tma­ni­ndā­pra­śaṃ­se sa­da­sa­dgu­ṇa­cchāda­no­dbhā­va­ne ca nī­cai­rgo­tra­sya || TARV-MK 6.25.1do­ṣo­dbhā­va­ne­cchā nindā | TARVV-MK 530,28 tathyasya vā a­ta­thya­sya vā do­ṣa­syo­dbhā­va­naṃ pratīcchā ma­naḥ­pa­ri- TARVV-MK 530,29ṇā­mo­'­va­kṣe­po ni­nde­tyu­cya­te | TARV-MK 6.25.2gu­ṇo­dbhā­va­nā­bhi­prā­yaḥ praśaṃsā | TARVV-MK 530,30 sa­dbhū­ta­syā­'­sa­dbhū­ta­sya vā gu­ṇa­syo­dbhā­va­naṃ pra­tya­bhi­prā­yaḥ praśaṃse- TARVV-MK 530,31tyu­pa­di­śya­te | paraśca ātmā ca pa­rā­tmā­nau­, nindā ca praśaṃsā ca ni­ndā­pra­śaṃ­se­, pa­rā­tma­no ni­ndā­pra­śaṃ­se TARVV-MK 530,32pa­rā­tma­niṃ­ndā­pra­śaṃ­se ya­thā­saṃ­khya­ma­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ | pa­ra­ni­ndā ā­tma­pra­śaṃ­se­ti yāvat | TARV-MK 6.25.3a­nu­dbhū­ta­vṛ­tti­tā chā­da­na­m | TARVV-MK 530,33 pra­ti­ba­ndha­ka­he­tu­sa­nni­dhā­ne sati a­nu­dbhū­ta­vṛ­tti­tā­'­nā­vi­rbhā­vaḥ TARVV-MK 530,34chā­da­na­mi­tya­va­sī­ya­te | TARV-MK 6.25.4pra­ti­ba­ndha­kā­'­bhā­ve pra­kā­śi­ta­vṛ­tti­to­dbhā­va­na­m | TARVV-MK 531,01 pra­ti­ba­ndha­ka­sya he­to­ra­bhā­ve pra­kā­śi­ta­vṛ­tti­tā TARVV-MK 531,02u­dbhā­va­na­mi­ti vya­pa­de­śa­ma­rha­ti | TARVV-MK 531,03saṃ­ścā­'­saṃ­śca sa­da­sa­ntau­, sa­da­sa­ntau ca tau guṇau ca sa­da­sa­dgu­ṇau­, chādanaṃ co­dbhā­va­naṃ ca chāda- TARVV-MK 531,04no­dbhā­va­ne­, sa­da­sa­dgu­ṇa­yoḥ chā­da­no­dbhā­va­ne sa­da­sa­dgu­ṇacchā­da­no­dbhā­va­ne | atrāpi ya­thā­saṃ­khya­ma­bhi- TARVV-MK 531,05saṃ­ba­ndhaḥ­, sa­dgu­rṇa­cchā­da­na­ma­sa­dgu­ṇo­dbhā­va­na­mi­ti | TARV-MK 6.25.5gūyate taditi gotram | TARVV-MK 531,06 gūyate śabdyate taditi go­tra­m­, au­ṇā­di­ke­na traṭā niṣpattiḥ | TARV-MK 6.25.6nī­cai­ri­tya­dhi­ka­ra­ṇa­pra­dhā­naḥ śabdaḥ | TARVV-MK 531,07 nī­cai­ri­tya­yaṃ śabdaḥ a­dhi­ka­ra­ṇa­pra­dhā­no dra­ṣṭa­vyaḥ­, nīcaiḥ TARVV-MK 531,08sthāne yenātmā kriyate ta­nnī­cai­rgo­tra­m­, ta­syā­sra­va­kā­ra­ṇā­nye­tā­ni pa­ra­ni­ndā­dī­ni | ta­tpra­pa­ñca ucyate — TARVV-MK 531,09jā­ti­ku­la­ba­la­rū­pa­śru­tā­jñai­śva­rya­ta­po­ma­da-pa­rā­va­jñā­no­tpra­ha­sa­na-pa­ra­pa­ri­vā­da­śī­la­tā-dhā­rmi­ka­ja­na­ni­ndā­tmo­tka- TARVV-MK 531,10rṣā — '­nya­ya­śo­vi­lo­pā-'­sa­tkī­rtyu­tpā­da­na-gu­ru­pa­ri­bha­va-ta­du­ddha­ṭṭa­na-do­ṣa­khyā­pa­na-vi­he­ḍa­na-sthā­nā­va­mā­na-bha- TARVV-MK 531,11rtsana-gu­ṇā­va­sā­da­na-a­ñja­li­stu­tya­bhi­vā­da­nā­bhyu­tthā­nā­'­ka­ra­ṇa-tī­rtha­ka­rā­dhi­kṣe­pā­diḥ | TARVV-MK 531,12āha — u­pa­pā­di­to nī­cai­rgo­tra­syā­sra­vaḥ­, i­dā­nī­mu­ccai­rgo­tra­syā­sra­va­vi­dhiḥ ka iti ? a­tro­cya­te — TA-MK 6.26 ta­dvi­pa­rya­yo nī­cai­rvṛ­ttya­nu­tse­kau co­tta­ra­sya || TARV-MK 6.26.1nī­cai­rgo­trā­sra­va­pra­ti­ni­rde­śa­nā­rtha­sta­ccha­bdaḥ | TARVV-MK 531,14 pra­tyā­sa­tte­sta­di­tya­ne­na nī­cai­rgo­trā­sra­vaḥ prati- TARVV-MK 531,15ni­rdi­śya­te | TARV-MK 6.26.2vi­pa­rya­yo­'­nya­thā­vṛ­ttiḥ | TARVV-MK 531,16 anyena pra­kā­re­ṇa vṛ­tti­rvi­pa­rya­ya iti vya­pa­di­śya­te | tasya vi­pa­rya­yaḥ TARVV-MK 531,17ta­dvi­pa­rya­yaḥ | kaḥ pu­na­ra­sau — ā­tma­ni­ndā-pa­ra­pra­śaṃ­se sa­dgu­ṇo­dbhā­va­na­ma­sa­dgu­ṇa­cchā­da­naṃ ca | TARV-MK 6.26.3gu­ru­ṣva­va­na­ti­rnī­cai­rvṛ­ttiḥ | TARVV-MK 531,18 gu­ṇo­tkṛ­ṣṭe­ṣu vi­na­ye­na a­va­na­ti­rnī­cai­rvṛ­tti­ri­tyā­khyā­ya­te | TARV-MK 6.26.4a­na­ha­ṅkā­ra­tā­'­nu­tse­kaḥ | TARVV-MK 531,19 vi­jñā­nā­di­bhi­ru­tkṛ­ṣṭa­syā­pi sataḥ ta­tkṛ­ta­ma­da­vi­ra­ho­'­na­ha­ṅkā­ra­tā anu- TARVV-MK 531,20tseka i­tyu­cya­te | tā­nye­tā­ni u­tta­ra­syo­ccai­rgo­tra­syā­sra­va­kā­ra­ṇā­ni bhavanti | pra­pa­ñca­stu vi­vri­ya­te — jāti- TARVV-MK 531,21ku­la­ba­la­rū­pa­vī­rya­pa­ri­jñā­nai­śva­rya­ta­po­vi­śe­ṣa­va­taḥ ā­tmo­tka­rṣā­'­pra­ṇi­dhā­naṃ pa­rā­va­jñā­nau­ddha­tya­ni­ndā­'­sū­yo­pa­hā- TARVV-MK 531,22sa­pa­ra­pa­ri­vā­da­ni­vṛ­ttiḥ vi­ni­ha­ta­mā­na­tā dha­rmya­ja­na­pū­jā­'­bhyu­tthā­nā­ñja­li­pra­ṇa­ti­va­nda­nā ai­daṃ­yu­gī­nā­nya- TARVV-MK 531,23pu­ru­ṣa­du­rla­bha­gu­ṇa­syā­pya­nu­tsi­kta­tā­, a­ha­ṅkā­rā­'­tya­ye nī­cai­rvṛ­tti­tā bha­smā­vṛ­ta­sye­va hu­ta­bhu­jaḥ sva­mā­hā­tmyā- TARVV-MK 531,24pra­kā­śa­naṃ dha­rma­sā­dha­ne­ṣu pa­ra­ma­sa­mbhra­ma ityādi | TARVV-MK 531,25āha — uktaḥ sa­pta­vi­dha­ka­rma pra­tyā­sra­va­vi­ka­lpaḥ | i­dā­nī­ma­ṣṭa­ma­sya ka­rma­ṇo­'­nta­rā­ya­syā­sra­va­vi­dhiḥ TARVV-MK 531,26ka iti ? a­tro­cya­te — TA-MK 6.27 vi­dhna­ka­ra­ṇa­ma­nta­rā­ya­sya || TARV-MK 6.27.1dā­nā­di­vi­ha­na­naṃ vighnaḥ | TARVV-MK 531,28 dā­nā­dī­nyu­ktā­ni “­dā­na­lā­bha­bho­go­pa­bho­ga­vī­rthā­ṇi ca” TARVV-MK 531,29i­tya­tra­, teṣāṃ vi­ha­na­naṃ vighna i­tyu­cya­te | “ghañarthe ka­vi­dhā­naṃ sthā­srā­pā­vya­dhi­ha­ni­yu­dhya­rtha­m­” TARVV-MK 531,30 iti kavidhiḥ | vighnasya kāraṇaṃ vi­ghra­ka­ra­ṇa­m a­nta­rā­ya­syā­sra­va iti saṃkṣepaḥ | ta­dvi­sta­ra­stu TARVV-MK 531,31vi­vri­ya­te — jñā­na­pra­ti­ṣe­dha-sa­tkā­ro­pa­ghā­ta-dā­na­lā­bha­bho­go­pa­bho­ga­vī­rya­snā­nā­nu­le­pa­na­ga­ndha­mā­lyā­cchā­da­na­vi- TARVV-MK 531,32bhū­ṣa­ṇa­śa­ya­nā­sa­na­bha­kṣya­bho­jya­pe­ya­le­hya­pa­ri­bho­ga­vi­ghra­ka­ra­ṇa-vi­bha­va­sa­mṛ­ddhi­vi­sma­ya-dra­vyā­pa­ri­tyā­ga-dra­vyā­saṃ­pra- TARVV-MK 531,33yo­ga­sa­ma­rtha­nā­pra­mā­dā-'­va­rṇa­vā­da-de­va­tā­ni­ve­dyā­ni­ve­dya­gra­ha­ṇa-ni­ra­va­dyo­pa­ka­ra­ṇa­pa­ri­tyā­ga-pa­ra­vī­ryā­pa­ha­ra­ṇa-dha- TARVV-MK 531,34rma­vya­va­cche­dana­ka­ra­ṇa-ku­śa­lā­ca­ra­ṇa­ta­pa­svi­gu­ru­cai­tya­pū­jā­vyā­ghā­ta-pra­vra­ji­ta­kṛ­pa­ṇa­dī­nā­nā­tha­va­stra­pā­tra­pra­ti- TARVV-MK 532,01śra­ya­pra­ti­ṣe­dha­kri­yā-pa­ra­ni­ro­dha­ba­ndha­na-gu­hyā­ṅga­che­da­na-ka­rṇa­nā­si­kau­ṣṭha­ka­rta­na-prā­ṇi­va­dhā­diḥ | atra codyate — TARVV-MK 532,02sū­tre­'­nu­pā­ttaḥ sa­rvā­sra­va­pra­pa­ñcaḥ ka­tha­me­vaṃ gantuṃśakyate iti ? a­tro­cya­te — TARV-MK 6.27.2i­ti­ka­ra­ṇā­nu­vṛ­tteḥ sa­rva­trā­nu­kta­saṃ­gra­haḥ | TARVV-MK 532,03 i­ti­ka­ra­ṇo­'­nu­va­rta­te | kva prakṛtaḥ ? “kṣāntiḥ śau­ca­mi­ti TARVV-MK 532,04sa­dve­dya­sya­” i­tya­taḥ­, te­nā­nu­ktā­rtha­saṃ­gra­haḥ sarvatra ve­di­ta­vyaḥ | pra­kā­rā­rtho hi i­ti­ka­ra­ṇa iti | TARV-MK 6.27.3svo­pā­tta­ka­rma­va­śā­dā­tma­no vikāraḥ śau­ṇḍā­tu­ra­va­t | TARVV-MK 532,05 e­va­mu­kte­nā­sra­va­vi­dhi­no­pā­ttaṃ karmāṣṭa- TARVV-MK 532,06vidhaṃ jñā­nā­va­ra­ṇā­di­saṃ­jña­kaṃ va­kṣya­mā­ṇa­mū­lo­tta­ra­pra­kṛ­ti­bhe­daṃ ya­tta­nni­mi­tta­mā­tmā saṃ­sā­ra­vi­kā­ra­ma­nu­pa­ra­ta- TARVV-MK 532,07ma­nu­bha­va­ti | yathā śauṇḍaḥ sva­ru­ci­vi­śe­ṣā­nma­da­mo­ha­vi­bhra­ma­ka­rīṃ madirāṃ pītvā ta­tpa­ri­pā­ka­va­śā­t TARVV-MK 532,08a­ne­ka­vi­kā­ra­mā­ska­nda­ti­, yathā vā āturaḥ a­pa­thya­bho­ja­na­kṛ­taṃ vā­tā­di­vi­kā­ra­ma­vā­pno­ti | TARV-MK 6.27.4a­na­pa­di­ṣṭa­he­tu­ka­tvā­dā­sra­vā­'­ni­ya­ma iti cet; na; sva­bhā­vā­bhi­vya­ñja­ka­tvā­cchā­stra­sya | TARVV-MK 532,10syā­nma­ta­m — ya ukta ā­sra­va­ni­ya­mo jñā­nā­va­ra­ṇā­dī­nāṃ ta­tpra­do­ṣa­ni­hna­vā­diḥ­, sa no­pa­pa­dya­te­, kutaḥ ? ana- TARVV-MK 532,11pa­di­ṣṭa­he­tu­ka­tvā­t | nātra hetura­pa­di­ṣṭaḥ ye­nā­sra­va­ni­ya­maṃ pra­ti­pa­dye­ma­hi | yacca nāma sa­he­tu­kaṃ tadvi- TARVV-MK 532,12duṣāṃ grā­hya­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? sva­bhā­vā­bhi­vya­ñja­ka­tvā­t śāstrasya | yathā pradīpo gha­ṭā­dī­nāṃ TARVV-MK 532,13sva­bhā­va­ma­bhi­vya­na­kti tathā śā­stra­ma­pi sa­tā­me­vā­rthā­nāṃ pra­kā­śa­ka­m­, tatrāyaṃ pa­ri­ṇā­ma idaṃ vīryaṃ TARVV-MK 532,14dravyā­va­rja­na­sa­ma­rtha iti sva­bhā­va­vyā­khyā­nā­du­pā­la­mbhā­bhā­vaḥ | TARV-MK 6.27.5ta­tsi­ddhi­ra­ti­śa­ya­jñā­na­dṛ­ṣṭa­tvā­t | TARVV-MK 532,15 tasya śāstrasya sa­tā­ma­rthā­nā­ma­bhi­vya­ñja­ka­tvaṃ dṛṣṭam | TARVV-MK 532,16kutaḥ ? a­ti­śa­ya­jñā­na­dṛ­ṣṭa­tvā­t­, bha­ga­va­tā­ma­rha­tā­ma­ti­śa­ya­va­jjñā­naṃ yu­ga­pa­tsa­rvā­rthā­va­bhā­sa­na­sa­ma­rthaṃ TARVV-MK 532,17pra­tya­kṣa­m­, tena dṛṣṭaṃ yacchāstraṃ tad ya­thā­rtho­pa­de­śa­ka­m­, a­ta­sta­tprā­mā­ṇyā­t jñā­nā­va­ra­ṇā­dyā­sra­va- TARVV-MK 532,18ni­ya­ma­pra­si­ddhiḥ | TARV-MK 6.27.6sa­rvā­vi­saṃ­vā­dā­cco­pā­la­mbha­ni­vṛ­ttiḥ | TARVV-MK 532,19 nātra pra­vā­di­no vi­saṃ­va­da­nte — pṛ­thi­vyā­dī­nāṃ dravyāṇāṃ TARVV-MK 532,20ka­ṭhi­na­dra­vo­ṣṇa­ca­la­nā­di­sva­bhā­vā­nāṃ rū­pā­dī­nā ca guṇānāṃ cā­kṣu­ṣa­tvā­di­pra­ti­ni­ya­ta­sva­bhā­vānāṃ utkṣe- TARVV-MK 532,21pa­ṇā­dī­nāṃ ca saṃ­yo­ga­vi­bhā­ga­ni­ra­pe­kṣa­kā­ra­ṇa­tvā­di­sva­bhā­vā­nā­ma­bhyu­pa­ga­mā­t | tathā sa­ttva­ra­ja­sta­ma­sāṃ TARVV-MK 532,22guṇānāṃ pra­kā­śa­pra­vṛ­tti­ni­ya­ma­sva­bhā­vā­nā­ma­bhyu­pe­ta­tvā­t | tathā a­vi­dyā­dī­nāṃ saṃ­skā­rā­di­pra­ti­ni­ya­ta­kā- TARVV-MK 532,23ra­ṇa­sva­bhā­vā­nā­mi­ṣṭa­tvā­t tato nā­ya­mu­pā­la­mbhaḥ ā­sra­va­ni­ya­mā­bhā­va iti | TARV-MK 6.27.7ta­tpra­do­ṣā­dī­nāṃ sa­rvā­sra­va­tvā­nni­ya­mā­bhā­va iti cet; na; a­nu­bhā­ga­vi­śe­ṣa­ni­ya­mo­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 532,25syā­de­ta­t — yeta­tpra­do­ṣa­ni­hna­vā­da­yaḥ jñā­nā­va­ra­ṇā­dī­nā­mā­sra­vāḥ pra­ti­ni­ya­tā uktāḥ, te sarveṣāṃ karmaṇā- TARVV-MK 532,26māsravā bha­va­nti­, jñā­nā­va­ra­ṇe va­dhya­mā­ne yu­ga­pa­di­ta­re­ṣā­ma­pi bandha iṣyate ā­ga­me­, ta­smā­dā­sra­va­ni- TARVV-MK 532,27ya­mā­bhā­va iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­nu­bhā­ga­vi­śe­ṣa­ni­ya­mo­pa­pa­tteḥ | yadyapi ta­tpra­do­ṣā­di­bhiḥ TARVV-MK 532,28jñā­nā­va­ra­ṇā­dī­nāṃ sarvāsāṃ pra­kṛ­tī­nāṃ pra­de­śā­di­ba­ndha­ni­ya­mo nāsti, tathāpi a­nu­bhā­ga­vi­śe­ṣa­ni­ya­ma­he­tu- TARVV-MK 532,29tvena ta­tpra­do­ṣa­ni­hna­vā­da­yaḥ pra­vi­bha­jya­nte | TARVV-MK 532,30iti ta­ttvā­rtha­vā­rti­ke vyā­khyā­nā­la­ṅkā­re ṣa­ṣṭho­'­dhyā­yaḥ samāptaḥ || TARVV-MK 533,00atha sa­pta­mo­'­dhyā­yaḥTARVV-MK 533,01ā­sra­va­pa­dā­rtha­vyā­khyāṃ pratijñā­yo­kto­'­ṣṭo­tta­ra­śa­ta­bhe­da­saṃ­khyo ba­hu­vi­cā­raḥ | sa dvedhā puṇya- TARVV-MK 533,02pā­pa­la­kṣa­ṇa­sā­mpa­rā­yi­ka­ni­mi­tta­tvā­t | tatra pu­ṇyā­sra­vo vyākhyeyaḥ pra­dhā­na­tvā­t ta­tpū­rva­ka­tvā­t TARVV-MK 533,03mokṣasya | ya­dye­va­m­, ucyatāṃ kaiste kri­yā­vi­śe­ṣāḥ prā­ra­bhya­mā­ṇā­sta­syā­sra­vā bha­va­ntī­ti ? a­tro­cya­te — TARVV-MK 533,04vratibhiḥ | ta­trā­ni­rdhā­rite­ya­ttā­vi­śe­ṣa­la­kṣa­ṇa­tvā­t vratasya ta­tpra­si­ddhya­rtha­mi­da­mu­cya­te — TARVV-MK 533,05a­tha­vā­, “­kā­ya­vā­ṅma­na­ska­rma yogaḥ, sa ā­sra­vaḥ­, śubhaḥ pu­ṇya­sya­” iti sā­mā­nye­no­ktaḥ­, TARVV-MK 533,06ta­dvi­śe­ṣa­pra­ti­pa­ttya­rtha­mi­da­mu­cya­te — TARVV-MK 533,07a­tha­vā­, u­kta­me­ta­t sa­dve­dyā­sra­va­vi­dhā­ne — “­bhū­ta­vra­tya­nu­ka­mpā­” iti; tatredaṃ na jñāyate kiṃ TARVV-MK 533,08vra­ta­m­, ko vratīti ? ta­nni­rdhā­ra­ṇā­rtha­mi­da­mu­cya­te — TA-MK 7.1 hiṃ­sā­'­nṛ­ta­ste­yā­'­bra­hma­pa­ri­gra­he­bhyo vi­ra­ti­rvra­ta­m || TARV-MK 7.1.1hiṃ­sā­da­yo ni­rde­kṣya­mā­ṇa­la­kṣa­ṇāḥ | TARVV-MK 533,10 “­pra­ma­tta­yo­gā­t prā­ṇa­vya­pa­ro­pa­ṇaṃ hiṃsā” i­tye­va­mā- TARVV-MK 533,11dibhiḥ sūtraiḥ hiṃ­sā­dī­nāṃ lakṣaṇaṃ ni­rde­kṣya­te | TARV-MK 7.1.2vi­ra­ma­ṇaṃ viratiḥ | TARVV-MK 533,12 cā­ri­tra­mo­ho­pa­śa­ma­kṣa­ya­kṣa­yo­pa­śa­ma­ni­mi­ttau­pa­śa­mi­kā­di­cā­ri­trā­vi­rbhā­vā­t TARVV-MK 533,13vi­ra­ma­ṇaṃ viratiḥ | TARV-MK 7.1.3vra­ta­ma­bhi­sa­ndhi­kṛ­to niyamaḥ | TARVV-MK 533,14 bu­ddhi­pū­rva­ka­pa­ri­ṇā­mo­'­bhi­sa­ndhiḥ­, i­da­me­ve­ttha­me­va vā karta- TARVV-MK 533,15vya­mi­tya­nya­ni­vṛ­ttiḥ ni­ya­maḥ­, a­bhi­sa­ndhi­nā kṛtaḥ a­bhi­sa­ndhi­kṛ­taḥ sarvatra vra­ta­vya­pa­de­śa­bhā­g bhavati | TARV-MK 7.1.4hiṃ­sā­'­nṛ­ta­ste­yā­'­bra­hma­pa­ri­gra­he­bhya i­tya­pā­dā­na­ni­rde­śaḥ | TARVV-MK 533,16 hiṃ­sā­'­nṛ­ta­ste­yā­'­bra­hma­pa­ri­gra­he­bhya TARVV-MK 533,17i­tya­pā­dā­na­ni­rde­śo draṣṭavyaḥ | TARV-MK 7.1.5dhru­va­tvā­bhā­vā­tta­da­nu­pa­pa­tti­ri­ti cet; na; bu­ddhya­pā­ye dhru­va­tva­vi­va­kṣo­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 533,18 syā­nma­ta­m- TARVV-MK 533,19nā­trā­'­pā­dā­na­tva­mu­pa­pa­dya­te | kutaḥ ? dhru­va­tvā­bhā­vā­t | dhru­va­tve­na hi pra­si­ddho­'­rthaḥ a­pā­dā­na­saṃ­jño TARVV-MK 533,20bhavati yathā grā­mā­dā­ga­ccha­ti iti, na tathā hiṃ­sā­da­yaḥ pa­ri­ṇā­mā dhruvāḥ kṣa­ṇi­ka­tvā­t­, ta­da­pā­ye­'­pā- TARVV-MK 533,21yā­'­pra­tī­teḥ | atha hiṃ­sā­di­pa­ri­ṇa­ta ātmaiva hiṃ­sā­di­vya­pa­de­śa­bhā­gi­ti dra­vyā­rthā­de­śā­t dhruvatvaṃ TARVV-MK 533,22ka­lpya­te­, e­va­ma­pi tato vi­ra­ti­rno­pa­pa­dya­te ni­tya­tvā­t­, ta­smā­da­pā­dā­na­tva­ma­yu­kta­mi­ti­; tanna; kiṃ TARVV-MK 533,23kā­ra­ṇa­m ? bu­ddhya­pā­ye dhru­va­tva­vi­va­kṣo­pa­pa­tteḥ­, yathā dha­rmā­dvi­ra­ma­tī­tya­tra ya eṣa manuṣyaḥ sa­mbhi­nna­bu­ddhiḥ TARVV-MK 533,24sa paśyati — ‘­du­ṣka­ro dharmaḥ phalaṃ cāsya śra­ddhā­mā­tra­ga­mya­m­’ iti svabuddhyā saṃprāpya ni­va­rta­te | eva- TARVV-MK 533,25mihāpi ya eṣa manuṣyaḥ pre­kṣā­pū­rva­kā­rī sa paśyati ya ete hiṃ­sā­da­yaḥ pa­ri­ṇā­māḥ pā­pa­he­ta­vaḥ pāpa- TARVV-MK 533,26karmaṇi ca pra­va­rta­mā­na­mi­hai­va rājāno da­ṇḍa­ya­nti paratra ca ba­hu­vi­dhaṃ duḥ­kha­ma­vā­pno­tī­ti svabuddhyā TARVV-MK 533,27saṃprāpya ni­va­rta­te | tato buddhyā dhru­va­tva­vi­va­kṣo­pa­pa­tteḥ a­pā­dā­na­tvaṃ yuktam | TARV-MK 7.1.6a­hiṃ­sā­yāḥ pra­dhā­na­tvā­dā­dau ta­dva­ca­na­m­, i­ta­re­ṣāṃ ta­tpa­ri­pā­la­nā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 534,01 ahiṃsā sarveṣu TARVV-MK 534,02vrateṣu pra­dhā­na­m a­ta­sta­dva­ca­na­mā­dau kriyate | kutaḥ punaḥ prā­dhā­nya­m ? i­ta­re­ṣāṃ ta­tpa­ri­pā­la­nā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 534,03i­ta­rā­ṇi hi sa­tyā­dī­ni vratāni śasyasya vṛ­ti­pa­ri­kṣe­pa­va­t a­hiṃ­sā­pa­ri­pā­la­nā­rthā­ni | TARV-MK 7.1.7vi­ra­ti­śa­bdaḥ pratyekaṃ pa­ri­sa­mā­pya­te | TARVV-MK 534,04 hiṃsāyā vi­ra­tiḥ­, a­nṛ­tā­dvi­ra­tiḥ­, ste­yā­dvi­ra­tiḥ­, TARVV-MK 534,05a­bra­hma­ṇo vi­ra­tiḥ­, pa­ri­gra­hā­dvi­ra­ti­ri­ti | ya­dye­va­m — TARV-MK 7.1.8vi­ṣa­ya­bhe­dā­dvi­ra­ti­bhe­de ba­hu­tva­pra­sa­ṅgaḥ | TARVV-MK 534,06 yathā gu­ḍa­ti­lau­da­nā­dī­nāṃ pa­kta­vyā­nāṃ bhedāt pāko TARVV-MK 534,07bhidyate — dvau pākau trayaḥ pākā iti, evaṃ tya­kta­vya­hiṃ­sā­di­bhe­dā­ttyā­ga­syā­pi bhe­do­pa­pa­tteḥ vi­ra­te­rba­hu­tvaṃ TARVV-MK 534,08prāpnoti iti ? TARV-MK 7.1.9na vā; ta­dvi­ṣa­ya­vi­ra­ma­ṇa­sā­mā­nyo­pā­dā­nā­t | TARVV-MK 534,09 na vā eṣa doṣaḥ | kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ta­dvi­ṣa­ya- TARVV-MK 534,10vi­ra­ma­ṇa­sā­mā­nyo­pā­dā­nā­t | nātra vi­ṣa­ya­bhe­dā­dbhe­do vi­va­kṣi­taḥ | yathā gu­ḍa­ti­lau­da­nā­dī­nāṃ pāka TARVV-MK 534,11iti sāmānye vi­va­kṣi­te e­ka­va­ca­naṃ tathā vi­ra­ma­ṇa­sā­mā­nya­sya vi­va­kṣi­ta­tvā­de­ka­va­ca­naṃ nyāyyam | TARVV-MK 534,12tata eva sa­rva­sā­va­dya­ni­vṛ­tti­la­kṣa­ṇa­sā­mā­yi­kā­pe­kṣa­yā ekaṃ vra­ta­m­, bhe­da­pa­ra­tantra­che­do­pa­sthā­pa­nā­pe­kṣa­yā TARVV-MK 534,13pa­ñca­vi­dhaṃ vratam | atra ka­ści­dā­ha — TARV-MK 7.1.10hiṃ­sā­di­bhyo ni­vṛ­tti­va­ca­na­ma­na­rtha­kaṃ saṃ­va­re­'­nta­rbhā­vā­t | TARVV-MK 534,14 hiṃ­sā­di­bhyo ni­vṛ­tti­rvra­ta­mi­ti TARVV-MK 534,15ā­sra­va­pra­ka­ra­ṇe vi­dhā­na­mi­da­ma­na­rtha­ka­m­; kutaḥ ? saṃ­va­re­'­nta­rbhā­vā­t | TARV-MK 7.1.11pra­ti­jñā­mā­tra­mi­ti cet; na; dha­rmā­bhya­nta­ra­tvā­t | TARVV-MK 534,16 syā­nma­ta­m — pra­ti­jñā­mā­tra­me­ta­t — saṃ­va­re­'- TARVV-MK 534,17ntarbhāva iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? dha­rmā­bhya­nta­ra­tvā­t | da­śa­vi­dho hi dharmo va­kṣya­te­, tatra TARVV-MK 534,18saṃyame bhā­va­kā­ya­vi­na­ye­ryā­pa­tha­bhai­kṣya­śa­ya­nā­sa­na­pra­ti­ṣṭhā­pa­na­vā­kyā­ṣṭa­vi­dha­vi­śu­ddhi­la­kṣa­ṇe a­hiṃ­sā­dī­nā- TARVV-MK 534,19ma­nta­rbhā­vaḥ­, sa­tyā­di­ṣu ca | TARV-MK 7.1.12ta­tpra­pa­ñcā­rtha u­pa­nyā­sa iti cet; na; tatraiva ka­ra­ṇā­t | TARVV-MK 534,20 syā­de­ta­t — tasya saṃ­ya­ma­syā­yaṃ TARVV-MK 534,21prapañco yathā syā­di­tya­hiṃ­sā­dī­nā­m u­pa­nyā­sa iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? tatraiva ka­ra­ṇā­t | yadi TARVV-MK 534,22ta­syai­vā­yaṃ pra­pa­ñcaḥ­, tatraiva kriyeta pra­ka­ra­ṇo­tka­rṣa­ka­ra­ṇe pra­yo­ja­nā­bhā­vā­t | TARV-MK 7.1.13na saṃvaro vratāni pa­ri­spa­nda­da­rśa­nā­t | TARVV-MK 534,23 vratāni saṃ­va­ra­vya­pa­de­śaṃ nārhanti | kutaḥ ? TARVV-MK 534,24pa­ri­spa­nda­da­rśa­nā­t | pa­ri­spa­ndo hi dṛ­śya­te­, a­nṛ­tā­'­da­ttā­dā­na­pa­ri­tyā­ge sa­tya­va­ca­na-da­ttā­dā­na­kri­yā- TARVV-MK 534,25pratīteḥ | TARV-MK 7.1.14gu­ptyā­di­saṃ­va­ra­pa­ri­ka­rma­tvā­cca | TARVV-MK 534,26 gu­ptyā­di­la­kṣa­ṇaḥ saṃvaro va­kṣya­te­, tasyedaṃ pa­ri­ka­rma TARVV-MK 534,27vra­tā­ni­, kṛ­ta­vra­ta­pa­ri­karmā hi sādhuḥ sukhena saṃvaraṃ ka­ro­tī­ti­, tataśca pṛ­tha­ktva­ma­va­se­ya­m | TARV-MK 7.1.15rā­tri­bho­ja­na­vi­ra­tyu­pa­saṃ­khyā­na­mi­ti cet; na; bhā­va­nā­nta­rbhā­vā­t | TARVV-MK 534,28 syā­nma­ta­m — iha TARVV-MK 534,29rā­tri­bho­ja­na­vi­ra­tyu­pa­saṃ­khyā­naṃ karttavyaṃ tadapi ṣa­ṣṭha­ma­ṇu­vra­ta­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? bhā­va­nā­nta­rbhā- TARVV-MK 534,30vāt | bhā­va­nā­su hi a­nta­rbha­va­ti rā­tri­bho­ja­na­vi­ra­ma­ṇa­m | TARV-MK 7.1.16a­ni­rde­śā­di­ti cet; na; ā­lo­ki­ta­pā­na­bho­ja­na­va­ca­nā­t | TARVV-MK 534,31 atha ma­ta­me­ta­t — bhā­va­nā­su TARVV-MK 534,32ni­rde­śā­bhā­vā­da­yu­kta­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ā­lo­ki­ta­pā­na­bho­ja­na­va­ca­nā­t | vakṣyate hi ahiṃsā- TARVV-MK 534,33vra­ta­pa­ri­pā­la­nā­ya ā­lo­ki­ta­pā­na­bho­ja­na­bhā­va­nā kāryā iti | TARV-MK 7.1.17pra­dī­pā­di­saṃ­bha­ve sati rā­trā­va­pi ta­tpra­sa­ṅga iti cet; na; a­ne­kā­ra­mbha­do­ṣā­t | TARVV-MK 534,34 syānma- TARVV-MK 534,35tam — ya­dyā­lo­ka­nā­rthaṃ di­vā­bho­ja­na­m­, pra­dī­pa­ca­ndrā­di­pra­kā­śā­bhi­vya­ktaṃ rātrau bhojanaṃ kā­rya­mi­ti­; tanna; TARVV-MK 534,36kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­ne­kā­ra­mbha­do­ṣā­t | a­gnyā­di­sa­mā­ra­mbha­ka­ra­ṇa­kā­ra­ṇa­la­kṣa­ṇo hi doṣaḥ syāt | TARV-MK 7.1.18pa­ra­kṛ­ta­pra­dī­pā­di­saṃ­bha­ve ta­da­bhā­va iti cet; na; ca­ṅkra­ma­ṇā­dya­saṃ­bha­vā­t | TARVV-MK 535,01 syā­de­ta­t — TARVV-MK 535,02pa­ra­kṛ­ta-pra­dī­pā­di­saṃ­bha­ve nā­ra­mbha­do­ṣaḥ iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ca­ṅkra­ma­ṇā­dya­saṃ­bha­vā­t | ‘­jñā­nā­di- TARVV-MK 535,03tya­sve­ndri­ya­pra­kā­śa­pa­rī­kṣi­ta­mā­rge­ṇa yu­ga­mā­tra­pū­rvā­pe­kṣī de­śa­kā­le paryaṭya yatiḥ bhikṣāṃ śuddhāmupā­da­dī­ta­’ TARVV-MK 535,04i­tyā­cā­ro­pa­de­śaḥ­, na cāyaṃ vidhiḥ rātrau bha­va­tī­ti ca­ṅkra­ma­ṇā­dya­saṃ­bha­vaḥ | TARV-MK 7.1.19di­vā­nī­ta­sya rātrau bho­ja­na­pra­sa­ṅgaḥ iti cet; na; u­kto­tta­ra­tvā­t | TARVV-MK 535,05 syā­nma­ta­m — divā TARVV-MK 535,06grāmaṃ paryaṭya ke­na­ci­dbhā­ja­ne bho­ja­nā­dyā­nī­ya rā­trā­vu­pa­yo­gaḥ prasakta iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? u­kto­tta­ra- TARVV-MK 535,07tvāt | u­kto­tta­ra­me­ta­t — pra­dī­pā­di­sa­mā­ra­mbha­pra­sa­ṅga iti | nedaṃ saṃ­ya­ma­sā­dha­na­m — ānīya bho­kta­vya­mi­ti | TARVV-MK 535,08nāpi ni­ssa­ṅga­sya pā­ṇi­pā­tra­pu­ṭā­hā­ri­ṇaḥ ā­na­ya­naṃ saṃ­bha­va­ti | bhā­ja­nā­nta­ra­saṃ­gra­he a­ne­kā­va­dya­da­rśa­nā­t TARVV-MK 535,09a­ti­dī­na­ca­ri­ta­pra­sa­ṅgā­da­ci­rā­de­va ni­vṛ­tti­pa­ri­ṇā­mā­saṃ­bha­vā­cca | bhā­ja­ne­nā­nī­ta­sya parīkṣya bhojanaṃ TARVV-MK 535,10saṃ­bha­va­tī­ti cet; na; yo­ni­prā­bhṛ­ta­jña­sya saṃ­yo­ga­vi­bhā­ga­gu­ṇa­do­ṣa­vi­cā­ra­sya ta­dā­nī­me­vo­pa­pa­tteḥ­, ānī- TARVV-MK 535,11tasya pu­na­rdo­ṣa­da­rśa­nā­t vi­sa­rja­ne­'­ne­ka­do­ṣo­pa­pa­tte­śca | TARV-MK 7.1.20sphu­ṭā­rthā­bhi­vya­kte­śca di­vā­bho­ja­naṃ yuktam | TARVV-MK 535,12 yathā ra­vi­pra­kā­śa­sya sphu­ṭā­rthā­bhi­vya­ñja- TARVV-MK 535,13katvāt bhū­mi­de­śa­dā­tṛ­ja­na­ca­ṅkra­ma­ṇā­dya­nna­pā­nā­di­pa­ti­ta­mi­ta­ra­cca spa­ṣṭa­mu­pa­la­bhya­te na tathā candrādi- TARVV-MK 535,14pra­kā­śā­nā­m a­sphu­ṭā­rthā­bhi­vya­ñja­ka­tvā­t sphuṭā bhū­bhyā­dyu­pa­la­bdhi­ra­stī­ti di­vā­bho­ja­na­me­va yuktam | TARVV-MK 535,15ta­de­ta­da­vi­śe­ṣa­co­di­taṃ pa­ñca­ta­ya­vi­ṣa­ya­vra­tā­bhi­dhā­naṃ vi­ra­tyā­śra­ya­vi­va­kṣā­dva­ya­saṃ­bha­vā­t abhidhe- TARVV-MK 535,16yā­tma­bhū­ta­dha­rmo­pādā­nā­da­bhi­dhā­nā­nāṃvya­kti­vya­pa­de­śa­va­d dvai­vi­dhya­ma­nu­bha­va­tī­tyā­ha — TA-MK 7.2 de­śa­sa­rva­to­'­ṇu­ma­ha­tī || TARV-MK 7.2.1ku­ta­ści­ddi­śya­te iti deśaḥ | TARVV-MK 535,18 ku­ta­ści­da­va­ya­vā­t diśyata iti deśaḥ pra­de­śaḥ­, e­ka­de­śa ityarthaḥ | TARV-MK 7.2.2sa­ra­tya­śe­ṣā­na­va­ya­vā­ni­ti sarvaḥ | TARVV-MK 535,19 sarati gacchati a­śe­ṣā­na­va­ya­vā­ni­ti sarva i­tyu­cya­te | TARVV-MK 535,20deśaśca sarvaśca de­śa­sa­rvau­, de­śa­sa­rvā­bhyāṃ de­śa­sa­rva­taḥ | vi­ra­ti­ri­tya­nu­va­rta­te | hiṃ­sā­de­rde­śa­to vi­ra­ti­ra­ṇu- TARVV-MK 535,21vra­ta­m­, sarvato vi­ra­ti­rma­hā­vra­ta­m | aṇu ca mahacca a­ṇu­ma­ha­tī iti vra­tā­pe­kṣa­yā na­puṃ­sa­ka­li­ṅga­ni­rde­śaḥ | TARVV-MK 535,22āha — ‘na hinasmi nānṛtaṃ vadāmi nā­da­tta­mā­da­de nāṅganāṃ spṛśāmi na pa­ri­gra­ha­mu­pā­da­de­’ iti TARVV-MK 535,23e­ṣo­'­bhi­sa­ndhiḥ­, yo­'­trā­'­sa­ma­rtha­bhā­va­nā­pa­raḥ kathaṃ ya­thā­pra­ti­jñā­tā­bhi­ghā­ta­bhā­k syāt iti ? atro- TARVV-MK 535,24cyate — ya­smā­da­va­hi­te­ne­mā bhā­va­yi­ta­vyāḥ pa­ra­mā­rthā­di­tsa­yā — TA-MK 7.3 ta­tsthai­ryā­rthaṃ bhāvanāḥ pañca pañca || TARV-MK 7.3.1bhā­va­nā­śa­bdaḥ ka­rma­sā­dha­naḥ | TARVV-MK 535,26 ayaṃ bhā­va­nā­śa­bdaḥ ka­rma­sā­dha­no draṣṭavyaḥ | vī­ryā­nta­rā­ya­kṣa- TARVV-MK 535,27yo­pa­śa­ma­cā­ri­tra­mo­ho­pa­śa­ma­kṣa­yo­pa­śa­mā­ṅgo­pā­ṅga­nā­ma­lā­bhā­pe­kṣe­ṇa ātmanā bhāvyante tā iti bhāvanāḥ | TARV-MK 7.3.2pañca pa­ñce­tya­tra vīpsāyāṃ śa­spra­sa­ṅga iti cet; na; kā­ra­kā­dhi­kā­rā­t | TARVV-MK 535,28 syā­de­ta­t — TARVV-MK 535,29pañca pa­ñce­tya­smi­n nirdeśe vī­psā­vi­va­kṣi­te vipsāyāṃ śasā bha­vi­ta­vyaṃ pañcaśa iti, tathā sati TARVV-MK 535,30laghuśca nirdeśo bha­va­tī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? kā­ra­kā­dhi­kā­rā­t | kā­ra­kā­di­ti tatra va­rta­te­, TARVV-MK 535,31na cā'tra kā­ra­ka­tva­ma­sti iti śasā na bha­vi­ta­vya­m | TARV-MK 7.3.3kri­yā­dhyā­hā­rā­t kā­ra­ka­tva­mi­ti cet; na; vi­ka­lpā­dhi­kā­rā­t | TARVV-MK 535,32 syā­de­ta­t — ‘pañca pañca TARVV-MK 535,33bhā­va­ye­t­’ i­tye­va­mā­di kri­yā­pa­dā­dhyā­hā­re kā­ra­ka­tvo­pa­pa­ttau śasā bha­vi­ta­vya­mi­ti­; tanna; kiṃ TARVV-MK 536,01kā­ra­ṇa­m ? vi­ka­lpā­dhi­kā­rā­t ve­tya­nu­va­rta­te­, tenātra śas na bhavati | nanu la­ghu­tvā­t śasā nirdeśaḥ TARVV-MK 536,02ka­rta­vyaḥ­; pra­ti­pa­tteḥ gauravaṃ mā bhūt iti dvi­tva­me­va kṛ­ta­m­, vā­kyā­dhyā­hā­re hi kri­ya­mā­ṇe pra­ti­pa­tte- TARVV-MK 536,03rgauravaṃ syāt iti | tasya pa­ñca­vi­dha­sya vratasya sthai­ryā­rtha­m e­kai­ka­sya pañca pañca bhāvanā ve­di­ta­vyāḥ | TARVV-MK 536,04ya­dye­va­m­, ādyasya a­hiṃ­sā­vra­ta­sya kā iti ? ucyate — TA-MK 7.4 vā­ṅma­no­gu­ptī­ryā­'­'­dā­na­ni­kṣe­pa­ṇa­sa­mi­tyā­lo­ki­ta- pā­na­bho­ja­nā­ni pañca || TARVV-MK 536,07vā­ggu­pti­rma­no­gu­pti­rī­ryā­sa­mi­ti­rā­dā­na­ni­kṣe­pa­ṇa­sa­mi­ti­rā­lo­ki­ta­pā­na­bho­ja­na­mi­tye­tāḥ pañca ahiṃ- TARVV-MK 536,08sā­vra­ta­sya bhāvanāḥ | TARVV-MK 536,09atha dvi­tī­ya­sya vratasya kāḥ ? TA-MK 7.5 kro­dha­lo­bha­bhī­ru­tva­hā­sya­pra­tyā­khyā­nā­nya­nu­vī­ci­bhā­ṣa­ṇaṃ ca pañca || TARVV-MK 536,11kro­dha­pra­tyā­khyā­naṃ lo­bha­pra­tyā­khyā­naṃ bhī­ru­tva­pra­tyā­khyā­naṃ hā­sya­pra­tyā­khyā­na­m a­nu­vī­ci­bhā­ṣa­ṇaṃ TARVV-MK 536,12cetyetāḥ pañca bhāvanāḥ sa­tya­vra­ta­sya jñeyāḥ | a­nu­vī­ci­bhā­ṣa­ṇa­m a­nu­lo­ma­bhā­ṣa­ṇa­mi­tya­rthaḥ | nanu TARVV-MK 536,13a­pra­śa­sta­kri­ya­syā­pi va­ca­so­'­nu­vī­ci­bhā­ṣa­ṇa­mā­pa­nna­m­; naiṣa doṣaḥ; pu­ṇyā­sra­va­sya pra­kṛ­ta­tvā­t­, apraśa- TARVV-MK 536,14sta­kri­yā­nu­vī­ci­bhā­ṣa­ṇa­syā­na­dhi­kā­raḥ | vicārya bhā­ṣa­ṇa­ma­nu­vī­ci­bhā­ṣa­ṇa­mi­ti vā | TARVV-MK 536,15idānīṃ tṛ­tī­ya­sya vratasya bhāvanā vaktavyāḥ — TA-MK 7.6 śū­nyā­gā­ra­vi­mo­ci­tā­vā­sa­pa­ro­pa­ro­dhā­ka­ra­ṇa­bhai­kṣya­śu- ddhi­sa­dha­rmā­'­vi­saṃ­vā­dāḥ pañca || TARVV-MK 536,18śū­nyā­gā­re­ṣu gi­ri­gu­hā­ta­ru­ko­ṭa­rā­di­ṣvā­vā­saḥ | pa­ra­kī­ye­ṣu ca mo­ci­te­ṣvā­vā­saḥ | pa­re­ṣā­m TARVV-MK 536,19u­pa­ro­dhā­ka­ra­ṇa­m | ā­cā­ra­śā­stra­ma­rge­ṇa bhai­kṣya­śu­ddhiḥ | mamedaṃ ta­ve­da­mi­ti sa­dha­rma­bhiḥ a­vi­saṃ­vā­da TARVV-MK 536,20iti etāḥ pañca a­da­ttā­dā­na­vi­ra­ma­ṇa­vra­ta­sya bhāvanāḥ pra­tye­ta­vyāḥ | TARVV-MK 536,21a­the­dā­nīṃ bra­hma­ca­rya­sya bhāvanā vaktavyāḥ — TA-MK 7.7 strī­rā­ga­ka­thā­śra­va­ṇa­ta­nma­no­ha­rā­ṅga­ni­rī­kṣa­ṇa­pū­rva­ra­tā­nu­sma­ra­ṇa­vṛ­ṣye- ṣṭa­ra­sa­sva­śa­rī­ra­saṃ­skā­ra­tyā­gāḥ pañca || TARVV-MK 536,24strī­rā­ga­ka­thā­śra­va­ṇa­va­rja­naṃ ta­nma­no­ha­rā­ṅga­ni­rī­kṣa­ṇa­vi­ra­haḥ pū­rva­ra­tā­nu­sma­ra­ṇa­pa­ri­tyā­gaḥ vṛ­ṣye­ṣṭa­ra- TARVV-MK 536,25sā­nu­bha­va­na­ni­rā­saḥ sva­śa­rī­ra­saṃ­skā­ra­tyā­ga­śce­ti ca­tu­rtha­vra­ta­sya bhāvanāḥ pañca vijñeyāḥ | TARVV-MK 536,26ataḥ paraṃ pa­ñca­ma­vra­ta­sya bhāvanā ni­rde­ṣṭa­vyāḥ — TA-MK 7.8 ma­no­jñā­'­ma­no­jñe­ndri­ya­vi­ṣa­ya­rā­ga­dve­ṣa­va­rja­nā­ni pañca || TARVV-MK 536,28pa­ñcā­nā­mi­ndri­yā­ṇāṃ spa­rśā­dī­nā­mi­ṣṭā­ni­ṣṭe­ṣu vi­ṣa­ye­ṣu u­pa­ni­pa­ti­te­ṣu spa­rśā­di­ṣu rā­ga­dve­ṣa­va­rja- TARVV-MK 536,29nāni pañca asya ā­ki­ñca­nya­vra­ta­sya bhāvanāḥ pra­tye­ta­vyāḥ | TARVV-MK 536,30ki­ñcā­nya­t­, yathā amīṣāṃ vratānāṃ dra­ḍhi­mā­rthaṃ bhāvanāḥ prati yated vi­pa­ści­di­ti bhāvano- TARVV-MK 536,31pa­de­śaḥ­, tathā tadarthaṃ ta­dvi­ro­dhi­ṣva­pi­, ityāha — TARVV-MK 537,01TA-MK 7.9 hiṃ­sā­di­ṣvi­hā­mu­trā­pā­yā­va­dya­da­rśa­na­m || TARV-MK 7.9.1a­bhyu­da­ya­niḥ­śre­ya­sā­rthā­nāṃ nā­śa­ko­'­pā­yo bhayaṃ vā | TARVV-MK 537,03 a­bhyu­da­ya­niḥ­śre­ya­sā­rthā­nāṃ TARVV-MK 537,04kri­yā­sā­dha­nā­nāṃ nā­śa­ko­'­na­rthaḥ apāya i­tyu­cya­te | athavā ai­ha­lau­ki­kā­di­sa­pta­vi­dhaṃ bha­ya­ma­pā­ya iti TARVV-MK 537,05kathyate | TARV-MK 7.9.2avadyaṃ garhyam | TARVV-MK 537,06 ga­rhya­ma­va­dya­mi­ti yāvat | a­pā­ya­śca avadyaṃ ca a­pā­yā­va­dye | a­pā­yā­va- TARVV-MK 537,07dya­yo­rda­rśa­naṃ a­pā­yā­va­dya­da­rśa­naṃ bhā­va­yi­ta­vya­m | kva ? i­hā­'­mu­tra ca | keṣu ? hiṃ­sā­di­ṣu | ka­tha­mi­ti- TARVV-MK 537,08cet ? ucyate — hiṃsāyāṃ tāvat hiṃsro hi ni­tyo­dve­ja­nī­yaḥ sa­ta­tā­nu­ba­ddha­vai­ra­śca­, ihaiva ca va­dha­ba­ndha- TARVV-MK 537,09pa­ri­kle­śā­dī­n pra­ti­la­bha­te­, pretya cāśubhāṃ ga­ti­m­, ga­rhi­ta­śca bhavati iti hiṃsāyā vyu­pa­ra­maḥ TARVV-MK 537,10śreyān | tathā a­nṛ­ta­vā­dī a­śra­ddhe­yo bha­va­ti­, ihaiva ca ji­hvā­cche­da­nā­dī­n pra­ti­la­bha­te­, mithyā- TARVV-MK 537,11bhyā­khyā­na­duḥ­khi­te­bhya­śca ba­ddha­vai­re­bhyo bahūni vya­sa­nā­ni a­vā­pno­ti­, pretya cāśubhāṃ ga­ti­m­, TARVV-MK 537,12ga­rhi­ta­śca bhavati iti a­nṛ­ta­va­ca­nā­t vyu­pa­ra­maḥ śreyān | tathā stenaḥ pa­ra­dra­vyā­ha­ra­ṇā­sa­kta­ma­tiḥ TARVV-MK 537,13sa­rva­syo­dve­ja­nī­yo bha­va­ti­, ihaiva cā­'­bhi­dhā­ta­va­dha­ba­ndha­ha­sta­pā­da­ka­rṇa­nā­so­tta­rau­ṣṭha­cche­da­na­bhe­da­na­sa­rva­sva­ha­ra- TARVV-MK 537,14ṇādīn pra­ti­la­bha­te­, pretya cāśubhāṃ ga­ti­m­, ga­rhi­ta­śca bha­va­tī­ti steyāt vyu­pa­ra­maḥ śreyān | tathā TARVV-MK 537,15a­bra­hma­cā­rī ma­da­vi­bhra­mo­dgra­thi­ta­ci­ttaḥ va­na­ga­ja iva vā­si­tā­va­ñci­to vivaśo va­dha­ba­ndha­pa­ri­kle- TARVV-MK 537,16śādīn a­nu­bha­va­ti­, mo­hā­bhi­bhū­ta­tvā­cca kā­ryā­'­kā­ryā­na­bhi­jño na ki­ñci­da­ku­śa­laṃ nā­ca­ra­ti­, TARVV-MK 537,17pa­rā­ṅga­nā­li­ṅga­nā­sa­ṅga­kṛ­ta­ra­ti­śca ihaiva vai­rā­nu­ba­ndhi­naḥ li­ṅga­cche­da­na­va­dha­ba­ndha­sa­rva­sva­ha­ra­ṇā­dī­n a­pā­yā­n TARVV-MK 537,18prā­pno­ti­, pretya vā­'­śu­bhāṃ ga­ti­ma­śnu­te­, ga­rhi­ta­śca bha­va­tī­ti­, ato vi­ra­ti­rā­tma­hi­tā | tathā TARVV-MK 537,19pa­ri­gra­ha­vā­n śa­ku­ni­ri­va gṛ­hī­ta­māṃ­sa­kha­ṇḍaḥ anyeṣāṃ ta­da­rthi­nāṃ pa­ta­ttri­ṇā­m­, ihaiva ta­ska­rā­dī­nā­ma­bhi- TARVV-MK 537,20bha­va­nī­yo bha­va­ti­, ta­da­rja­na­ra­kṣa­ṇa­pra­kṣa­ya­kṛ­tāṃ­śca doṣān ba­hū­na­vā­pno­ti­, na cāsya tṛ­pti­rbha­va­ti indha- TARVV-MK 537,21nai­ri­vā­gneḥ­, lo­bhā­bhi­bhū­ta­tvā­cca kā­ryā­kā­ryā­na­pe­kṣo bha­va­ti­, pretya cā­'­śu­bhāṃ ga­ti­mā­ska­nda­ti­, TARVV-MK 537,22lu­bdho­'­ya­mi­ti ga­rhi­ta­śca bhavati iti ta­dvi­ra­ma­ṇaṃ śreyaḥ | evaṃ hiṃ­sā­di­ṣva­pā­yā­va­dya­da­rśa­naṃ bhā­va­nī­ya­m | TARVV-MK 537,23hiṃ­sā­di­ṣu bhā­va­nā­nta­ra­pra­ti­pā­da­nā­rtha­mi­da­mu­cya­te — TA-MK 7.10 duḥ­kha­me­va vā || TARVV-MK 537,25atra codyate — duḥ­kha­ma­sa­dve­dyo­da­ya­kṛ­taḥ pa­ri­tā­paḥ­, hiṃ­sā­da­yaḥ kri­yā­vi­śe­ṣāḥ­, kathaṃ duḥ­kha­me­va TARVV-MK 537,26hiṃ­sā­da­yaḥ iti ? a­tro­cya­te — TARV-MK 7.10.1duḥ­kha­me­ve­ti kāraṇe kā­ryo­pa­cā­ro­'­nna­prā­ṇa­va­t | TARVV-MK 537,27 yathā ‘annaṃ vai prāṇāḥ’ iti prā­ṇa­kā­ra­ṇe TARVV-MK 537,28anne prā­ṇo­pa­cā­raḥ tathā duḥ­kha­kā­ra­ṇe­ṣu hiṃ­sā­di­ṣu duḥ­kha­me­va i­tyu­pa­cā­ro ve­di­ta­vyaḥ | TARV-MK 7.10.2kā­ra­ṇa­kā­ra­ṇe vā dha­na­prā­ṇa­va­t | TARVV-MK 537,29 a­tha­vā­, yathā dra­vi­ṇa­kā­ra­ṇa­ma­nna­pā­na­m­, a­nna­pā­na­kā­ra­ṇāḥ TARVV-MK 537,30prāṇāḥ iti prā­ṇa­kā­ra­ṇe draviṇe prā­ṇo­pa­cā­raḥ | uktaṃ ca — TARVV-MK 537,31“­ya­de­ta­d draviṇaṃ nāma prāṇā hyete ba­hi­śca­rāḥ | TARVV-MK 537,32sa tasya harate prāṇān yo yasya harate dhanam || ” iti TARVV-MK 537,33tathā hiṃ­sā­da­yo­'­sa­dve­dya­ka­rma­kā­ra­ṇa­m­, a­sa­dve­dya­ka­rma duḥ­kha­kā­ra­ṇa­mi­ti duḥ­kha­kā­ra­ṇa­kā­ra­ṇe­ṣu hiṃ­sā­di­ṣu TARVV-MK 537,34duḥ­kha­me­ve­tyu­pa­cā­raḥ | TARV-MK 7.10.3ta­tpa­ra­tra bhā­va­na­mā­tma­sā­kṣi­ka­m | TARVV-MK 537,35 ta­de­ta­dduḥ­kha­me­ve­ti bhāvanaṃ pa­ra­trā­tma­sā­kṣi­ka­m a­va­ga­nta- TARVV-MK 537,36vyam | tadyathā — ma­mā­'­pri­yaṃ yathā va­dha­pa­ri­pī­ḍa­naṃ tathā sa­rva­sa­ttvā­nā­m | yathā mama mi­thyā­khyā­na­ka­ṭu- TARVV-MK 538,01ka­pa­ru­ṣā­dī­ni vacāṃsi śṛṇvatā a­ti­tī­vra­duḥ­kha­ma­bhū­ta­pū­rva­mu­tpa­dya­te evaṃ sa­rva­jī­vā­nā­m | yathā ca ma­me­ṣṭa­dra- TARVV-MK 538,02vya­vi­yo­ge vya­sa­na­ma­bhū­ta­pū­rva­mu­pa­jā­ya­te evaṃ sa­rva­bhū­tā­nā­m | yathā ca mama kā­ntā­ja­na­pa­ri­bha­ve pa­ra­kṛ­te TARVV-MK 538,03sati mānasī pī­ḍā­'­ti­tī­vrā jāyate ta­the­ta­re­ṣā­m | yathā ca mama pa­ri­gra­he­ṣu a­prā­pte­ṣu prāpteṣu vi­na­ṣṭe­ṣu TARVV-MK 538,04kā­ṅkṣā­ra­kṣā­śo­ko­dbha­vaṃ duḥkhaṃ tathā sa­rva­prā­ṇi­nā­mi­ti hiṃ­sā­di­bhyo vyu­pa­ra­maḥ para­ma­hi­taḥ | TARV-MK 7.10.4spa­rśa­kṛ­taṃ su­kha­mi­ti cet; na; ve­da­nā­pra­tī­kā­ra­tvā­t | TARVV-MK 538,05 syā­de­ta­t­, na sarvaṃ duḥ­kha­me­va | TARVV-MK 538,06kiṃ tarhi ? spa­rśa­kṛ­taṃ su­kha­ma­pya­sti­, va­rā­ṅga­nā­mṛ­du­su­bha­ga­gā­tra­saṃ­śle­ṣa­ṇā­t ra­ti­su­kha­mu­pa­jā­ya­ta iti; TARVV-MK 538,07tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ve­da­nā­pra­tī­kā­ra­tvā­t | yathā tva­ṅmāṃ­sa­ru­dhi­ra­ka­lu­ṣa­bhā­vo­dgī­rṇa­yā kaṇḍvā bādhya- TARVV-MK 538,08mānaḥ na­kha­mu­kha­śa­ka­la­śa­rka­rā­di­bhiḥ chi­nna­gā­tro ru­dhi­rā­rdro­'­nu­pa­ra­ta­ka­ṇḍū­yo duḥ­kha­ma­pi ta­tsu­kha­mi­ti ma­nya­te­, TARVV-MK 538,09tathā mai­thu­no­pa­se­vī mo­hā­da­su­kha­ma­pi su­kha­mi­ti manyate | duḥ­kha­yo­ni­tvā­cca duḥ­kha­me­ve­ti bhā­va­nī­ya­m | TARVV-MK 538,10yathaite kri­yā­vi­śe­ṣāḥ tā­tpa­rye­ṇa bhā­vya­mā­nā vra­ta­pū­rṇa­tāṃ ja­na­ya­nti tathā amūni tā­da­rthyā­t TARVV-MK 538,11ai­hi­ka­pra­yo­ja­na­vi­ni­vṛ­ttau­tsu­kye­na a­va­hi­ta­ce­ta­sā­'­ja­sraṃ bhā­vya­mā­nā­ni vra­ta­sa­mpa­da­mā­pā­da­ya­ntī­tyā­ha- TA-MK 7.11 mai­trī­pra­mo­da­kā­ru­ṇya­mā­dhya­sthyā­ni ca sa­ttva­gu­ṇā­dhi­ka- kli­śya­mā­nā­vi­ne­ye­ṣu || TARV-MK 7.11.1pareṣāṃ duḥ­khā­nu­tpa­ttya­bhi­lā­ṣo maitrī | TARVV-MK 538,14 sva­kā­ya­vā­ṅma­no­bhiḥ kṛ­ta­kā­ri­tā­nu­ma­ta­vi­śe­ṣa­ṇaiḥ TARVV-MK 538,15pareṣāṃ duḥ­khā­nu­tpa­ttau a­bhi­lā­ṣaḥ mitrasya bhāvaḥ karma vā maitrī | TARV-MK 7.11.2va­da­na­pra­sā­dā­di­bhi­ra­bhi­vya­jya­mā­nā­nta­rbha­kti­rā­gaḥ pramodaḥ | TARVV-MK 538,16 va­da­na­pra­sā­de­na na­ya­na­pra­hlā­da­ne­na TARVV-MK 538,17ro­mā­ñco­dbha­ve­na stu­tya­bhī­kṣṇa­saṃ­jñā­saṃ­kī­rta­nā­di­bhi­śca a­bhi­vya­jya­mā­nā­'­nta­rbha­kti­rā­gaḥ pra­ka­rṣe­ṇa modaḥ TARVV-MK 538,18pramoda i­tyu­cya­te | TARV-MK 7.11.3dī­nā­nu­gra­ha­bhā­vaḥ kā­ru­ṇya­m | TARVV-MK 538,19 śā­rī­ra­mā­na­sa­duḥ­khā­bhya­rdi­tā­nāṃ dīnānāṃ prā­ṇi­nā­m anu- TARVV-MK 538,20gra­hā­tma­kaḥ pa­ri­ṇā­maḥ ka­ru­ṇa­sya bhāvaḥ karma vā kā­ru­ṇya­mi­ti kathyate | TARV-MK 7.11.4rā­ga­dve­ṣa­pū­rva­ka­pa­kṣa­pā­tā­'­bhā­vo mā­dhya­sthya­m | TARVV-MK 538,21 rāgāt dveṣācca ka­sya­ci­t pakṣe patanaṃ TARVV-MK 538,22pa­kṣa­pā­taḥ ta­da­bhā­vā­t madhye ti­ṣṭha­tī­ti ma­dhya­sthaḥ­, ma­dhya­stha­sya bhāvaḥ karma vā mā­dhya­sthya­m | TARV-MK 7.11.5a­nā­di­ka­rma­ba­ndha­va­śā­t sī­da­ntī­ti sattvāḥ | TARVV-MK 538,23 a­nā­di­nā a­ṣṭa­vi­dha­ka­rma­ba­ndha­sa­ntā­ne­na TARVV-MK 538,24tī­vra­duḥ­kha­yo­ni­ṣu ca­ta­sṛ­ṣu gatiṣu sī­da­ntī­ti sattvāḥ | TARV-MK 7.11.6sa­mya­gjñā­nā­di­bhiḥ prakṛṣṭā gu­ṇā­dhi­kāḥ | TARVV-MK 538,25 sa­mya­gjñā­na­da­rśa­nā­da­yo guṇāḥ, taiḥ prakṛṣṭā guṇā- TARVV-MK 538,26dhikā iti vi­jñā­ya­nte | TARV-MK 7.11.7a­sa­dve­dyo­da­yā­pā­di­ta­kle­śāḥ kli­śya­mā­nāḥ | TARVV-MK 538,27 a­sa­dve­dyo­da­yā­pā­di­ta­śā­rī­ra­mā­na­sa­duḥ­kha­sa­ntā- TARVV-MK 538,28pāt kliśyanta iti kli­śya­mā­nāḥ | TARV-MK 7.11.8ta­ttvā­rtha­śra­va­ṇa­gra­ha­ṇā­bhyā­ma­sa­mpā­di­ta­gu­ṇā a­vi­ne­yāḥ | TARVV-MK 538,29 ta­ttvā­rtho­pa­de­śa­śra­va­ṇa­gra­ha­ṇā­bhyāṃ TARVV-MK 538,30vi­nī­ya­nte pā­trī­kri­ya­nte iti vi­ne­yāḥ­, na vineyā a­vi­ne­yāḥ | eteṣu sa­ttvā­di­ṣu mai­tryā­dī­ni ya­thā­kra­maṃ TARVV-MK 538,31bhā­va­yi­ta­vyā­ni | ta­dya­thā­, ‘­kṣa­ma­yā­mi sa­rva­jī­vā­n kṣāmyāmi sa­rva­jī­ve­bhyaḥ­, prītirme sa­rva­sa­ttvaiḥ­, vairaṃ me TARVV-MK 538,32na ke­na­ci­t­’ iti maitrī sa­rva­sa­ttve­ṣu bhā­va­yi­ta­vyā | sa­mya­gda­rśa­na­jñā­na­cā­ri­trā­dhi­ke­ṣu va­nda­nā­stu­ti­vai­yā- TARVV-MK 538,33vṛ­ttya­ka­ra­ṇā­di­bhiḥ pramodo bhā­va­nī­yaḥ | mo­hā­bhi­bhū­te­ṣu ma­ti­śru­tā­jñā­na­vi­bha­ṅga­pa­ri­ga­te­ṣu vi­ṣa­ya­ta­rṣā­gni­nā TARVV-MK 538,34da­hya­mā­na­mā­na­se­ṣu hi­tā­hi­ta­vi­pa­rī­ta­pra­vṛ­tti­ṣu vi­vi­dha­duḥ­khā­bhi­bhū­te­ṣu dī­na­kṛ­pa­ṇā­'­nā­tha­bā­la­vṛ­ddhe­ṣu kliśya- TARVV-MK 539,01māneṣu kāruṇyaṃ bhāvyam | a­vi­ne­ye­ṣu gra­ha­ṇa­dhā­ra­ṇa­vi­jñā­no­hā­po­ha­vi­yu­kte­ṣu ma­hā­mo­hā­bhi­bhū­te­ṣu duṣṭa- TARVV-MK 539,02vyu­dgrā­hi­te­ṣu ca mādhyasthyaṃ bhā­va­nī­ya­m | na hi tatra va­ktu­rhi­to­pa­de­śa­sya pha­la­va­ttvaṃ bha­va­tī­ti | TARVV-MK 539,03evaṃ bhā­va­ya­taḥ pa­ri­pū­rṇā­ni a­hiṃ­sā­dī­ni vratāni bhavanti | TARVV-MK 539,04ki­me­tā­vā­ne­va a­bhi­na­vā­'­ku­śa­la­ka­rmā­dā­na­ni­vṛ­tti­pa­re­ṇa ma­hā­vra­ta­dhā­ri­ṇā kri­yā­ka­lā­paḥ praṇi- TARVV-MK 539,05dhātavyaḥ ? netyāha — TA-MK 7.12 ja­ga­tkā­ya­sva­bhā­vau vā saṃ­ve­ga­vai­rā­gyā­rtha­m || TARV-MK 7.12.1ja­ga­tkā­ya­śa­bdā­vu­ktā­rthau | TARVV-MK 539,07 ja­ga­ccha­bdaḥ kā­ya­śa­bda­śca uktārthau draṣṭavyau | TARV-MK 7.12.2sve­nā­tma­nā bhavanaṃ svabhāvaḥ | TARVV-MK 539,08 sve­nā­tma­nā a­sā­dhā­ra­ṇe­na dharmeṇa bhavanaṃ svabhāva i­tyu­cya­te | TARVV-MK 539,09jagacca kāyaśca ja­ga­tkā­yau­, ja­ga­tkā­ya­yoḥ svabhāvau ja­ga­tkā­ya­sva­bhā­vau | TARV-MK 7.12.3saṃ­sā­rā­d bhīrutā saṃvegaḥ | TARVV-MK 539,10 saṃ­sā­rā­d vi­vi­dha­ve­da­nā­ka­rā­d bhīrutā saṃ­ve­ja­naṃ saṃvega TARVV-MK 539,11i­tyu­cya­te | TARV-MK 7.12.4rā­ga­kā­ra­ṇā­bhā­vā­t vi­ṣa­ye­myo vi­ra­ñja­naṃ virāgaḥ | TARVV-MK 539,12 cā­ri­tra­mo­ho­da­yā­bhā­ve ta­syo­pa­śa­mā­t TARVV-MK 539,13kṣayāt kṣa­yo­pa­śa­mā­dvā śa­bdā­di­bhyo vi­ra­ñja­naṃ virāga iti vya­va­sī­ya­te | vi­rā­ga­sya bhāvaḥ karma vā TARVV-MK 539,14vai­rā­gya­m | saṃ­ve­ga­śca vairāgyaṃ ca saṃ­ve­ga­vai­rā­gye­, saṃ­ve­ga­vai­rā­gyā­bhyāṃ saṃ­ve­ga­vai­rā­gyā­rthaṃ ja­ga­tkā­ya­sva­bhā­vau TARVV-MK 539,15bhā­va­yi­ta­vyau | tadyathā — ja­ga­tsva­bhā­va­stā­va­t ā­di­ma­da­nā­di­ma­tpa­ri­ṇā­ma­dra­vya­sa­mu­dā­ya­rū­paḥ tā­la­vṛ­kṣa- TARVV-MK 539,16saṃsthānaḥ a­nā­di­ni­dha­naḥ | atra jīvāḥ ca­ta­sṛ­ṣu gatiṣu nā­nā­vi­dhaṃ duḥkhaṃ bhojaṃ bhojaṃ pa­ri­bhra­ma­nti TARVV-MK 539,17na cātra ki­ñci­nni­ya­ta­ma­sti | ja­la­bu­dbu­do­pa­maṃ jī­vi­ta­m­, vi­dyu­nme­ghā­di­vi­kāra­ca­pa­lā bho­ga­saṃ­pa­daḥ itye- TARVV-MK 539,18vamādiḥ | kā­ya­sva­bhā­va­śca a­ni­tya­tā duḥ­kha­he­tu­tvaṃ niḥ­sā­ra­tā a­śu­ci­tva­mi­tye­va­mā­diḥ | evaṃ bhā­va­ya­taḥ TARVV-MK 539,19saṃvegaḥ saṃ­jā­ya­te | tata ā­ra­mbha­pa­ri­gra­ha­do­ṣa­da­rśa­nā­dvi­ra­tiḥ dharme ba­hu­mā­no dhā­rmi­ke­ṣu ca dha­rma­śra­va­ṇe TARVV-MK 539,20dhā­rmi­ka­da­rśa­ne ca manasaḥ prasādaḥ | u­tta­ro­tta­ra­gu­ṇa­pra­ti­pa­ttau ca śraddheti vairāgyaṃ ca bhavati śarīra- TARVV-MK 539,21bho­go­pa­bho­ga­saṃ­sā­ra­ni­rve­da­la­kṣa­ṇa­m | evaṃ bhā­va­no­pe­taḥ sa­mya­gvra­tā­ni pa­ri­pā­la­ya­ti | TARVV-MK 539,22tā etāḥ sarvā vra­ta­bhā­va­nāḥ sarveṣu pa­dā­rthe­ṣu sarvathā nityeṣu satsu vi­kri­yā­bhā­vā­t nopa- TARVV-MK 539,23padyante | vi­kri­yā­bhyu­pa­ga­me ca ni­tya­tā­pra­ti­jñā­hā­niḥ | sa­rva­thai­vā­'­ni­tye­ṣu cā­'­ne­ka­kṣa­ṇa­vṛ­ttye­ka­va­stva­bhā- TARVV-MK 539,24vāt a­ne­kā­rtha­vi­ṣa­yai­ka­vi­jñā­nā­bhā­vā­cca sma­ra­ṇā­nu­pa­pa­tte­rbhā­va­nā­'­bhā­vaḥ | a­ne­kā­nta­vā­di­naḥ punaḥ TARVV-MK 539,25dra­vyā­rthi­ka­na­yā­de­śā­t ni­tya­tā­ma­va­la­mba­mā­na­sya u­bha­ya­ni­mi­tta­va­śā­t u­tpa­tti­ni­ro­dhau pra­tyā­bhi­mu­khya- TARVV-MK 539,26mā­da­dhā­na­sya sma­ra­ṇo­pa­pa­tteḥ vi­kri­yo­pa­pa­tte­śca bhā­va­nā­si­ddhiḥ | TARVV-MK 539,27atrāha — uktaṃ bhavatā hiṃ­sā­di­ni­vṛ­tti­rvra­ta­mi­ti | tatra na jānīmaḥ ke hiṃ­sā­da­yaḥ kri­yā­vi­śe­ṣā TARVV-MK 539,28iti ? a­tro­cya­te — yu­ga­pa­dva­ktu­ma­śa­kya­tvā­t ta­lla­kṣa­ṇa­ni­rde­śa­sya kra­ma­pra­sa­ṅge yā­sā­vā­dau coditā saiva TARVV-MK 539,29tāvat — TA-MK 7.13 pra­ma­tta­yo­gā­t prā­ṇa­vya­pa­ro­pa­ṇaṃ hiṃsā || TARV-MK 7.13.1a­na­va­gṛ­hī­ta­pra­cā­ra­vi­śe­ṣaḥ pramattaḥ | TARVV-MK 539,31 i­ndri­yā­ṇāṃ pra­cā­ra­vi­śe­ṣa­ma­na­va­dhā­rya pra­va­rta­te yaḥ sa TARVV-MK 539,32pramattaḥ | TARV-MK 7.13.2a­bhya­nta­rī­kṛ­te­vā­rtho vā | TARVV-MK 539,33 a­tha­vā­, a­bhya­nta­rī­kṛ­te­vā­rthaḥ pramatta i­tyu­cya­te | kaḥ pu­na­ri­vā­rthaḥ ? TARVV-MK 539,34yathā surāpaḥ pra­vṛ­ddha­ma­da­tvā­t kā­ryā­'­kā­rya­vā­cyā­'­vā­cyā­dya­na­bhi­jñaḥ­, tathā jī­va­sthā­na­yo­nyā­śra­ya­vi­śe- TARVV-MK 539,35ṣā­na­vi­dvā­n ka­ṣā­yo­da­yā­vi­ṣṭaḥ hiṃ­sā­kā­ra­ṇe­ṣu sthitaḥ a­hiṃ­sā­yāṃ sā­mā­nye­na na yatata iti pramattaḥ | TARV-MK 7.13.3pa­ñca­da­śa­pra­mā­da­pa­ri­ṇa­to vā | TARVV-MK 540,01 athavā ca­ta­sṛ­bhiḥ vi­ka­thā­bhiḥ ka­ṣā­ya­ca­tu­ṣṭa­ye­na pañcabhi- TARVV-MK 540,02rindriyaiḥ ni­drā­pra­ṇa­yā­bhyāṃ ca pa­ri­ṇa­to yaḥ sa pramatta iti kathyate | TARV-MK 7.13.4yo­ga­śa­bdaḥ saṃ­ba­ndha­pa­ryā­ya­va­ca­naḥ | TARVV-MK 540,03 ayaṃ yo­ga­śa­bdaḥ saṃ­ba­ndha­pa­ryā­ya­va­ca­no dra­ṣṭa­vyaḥ­, yojanaṃ TARVV-MK 540,04yogaḥ saṃbandha iti yāvat | yadyevaṃ bhā­va­pra­dhā­no nirdeśaḥ kartavyaḥ — ‘­pra­ma­tta­tva­yo­gā­d­’ iti, dra­vya­pra­dhā­ne TARVV-MK 540,05hi sati saṃ­ba­ndhā­'­pra­tī­teḥ­; naiṣa doṣaḥ; ā­tma­pa­ri­ṇā­ma eva ka­rtṛ­tve­na ni­rdi­śya­te pra­mā­dya­ti­sma iti TARVV-MK 540,06pramattaḥ pa­ri­ṇā­maḥ­, tena yogāt pra­ma­tta­yo­gā­di­ti | TARV-MK 7.13.5kā­ya­vā­ṅma­na­ska­rma vā | TARVV-MK 540,07 a­tha­vā­, kā­ya­vā­ṅma­na­ska­rma yoga i­tyu­cya­te | pra­ma­tta­sya yoga TARVV-MK 540,08pra­ma­tta­yo­gaḥ tasmāt pra­ma­tta­yo­gā­t iti he­tu­ni­rde­śaḥ | pra­ma­tta­yo­gā­ddhe­toḥ prā­ṇa­vya­pa­ro­pa­ṇaṃ hiṃseti | TARV-MK 7.13.6vya­pa­ro­pa­ṇaṃ vi­yo­ga­ka­ra­ṇa­m | TARVV-MK 540,09 vi­yo­ga­ka­ra­ṇaṃ vya­pa­ro­pa­ṇa­mi­tyu­cya­te | prāṇā uktāḥ, teṣāṃ TARVV-MK 540,10vya­pa­ro­pa­ṇaṃ prā­ṇa­vya­pa­ro­pa­ṇa­m | TARV-MK 7.13.7prā­ṇa­gra­ha­ṇaṃ ta­tpū­rva­ka­tvā­t prā­ṇi­vya­pa­ro­pa­ṇa­sya | TARVV-MK 540,11 prā­ṇa­gra­ha­ṇaṃ kriyate ta­tpū­rva­ka­tvā­t prāṇi- TARVV-MK 540,12vya­pa­ro­pa­ṇa­sya | prā­ṇa­vi­yo­ga­pū­rva­ko hi prā­ṇi­vi­yo­gaḥ­, svataḥ prāṇino ni­ra­va­ya­va­tvā­dvi­yo­gā­bhā­vā­t | TARV-MK 7.13.8a­nya­tvā­da­dha­rmā­bhā­vaḥ iti cet; na; ta­dduḥ­kho­tpā­da­ka­tvā­t | TARVV-MK 540,13 syā­nma­ta­m — prā­ṇe­bhyo­'­nya TARVV-MK 540,14ātmā, ataḥ prā­ṇa­vi­yo­ge nātmanaḥ ki­ñci­dbha­va­tī­tya­dha­rmā­bhā­vaḥ syā­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 540,15ta­dduḥ­kho­tpā­da­ka­tvā­t | prā­ṇa­vya­pa­ro­pa­ṇe hi sati ta­tsaṃ­ba­ndhi­no jīvasya duḥ­kha­mu­tpa­dya­ta i­tya­dha­rma- TARVV-MK 540,16siddhiḥ | TARV-MK 7.13.9śa­rī­ri­ṇo­'­nya­tvā­t duḥ­khā­'­bhā­va iti cet; na; pu­tra­ka­la­trā­di­vi­yo­ge tā­pa­da­rśa­nā­t | TARVV-MK 540,18syā­de­ta­t — anyaḥ śarīrī prā­ṇe­bhyaḥ­, a­ta­sta­tpū­rva­ka­duḥ­kha­ma­sya na yujyate iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 540,19pu­tra­ka­la­trā­di­vi­yo­ge tā­pa­da­rśa­nā­t | a­nya­tve­'­pi sati pu­tra­ka­la­trā­di­vi­yo­ge tāpo dṛśyate | TARV-MK 7.13.10bandhaṃ pra­tye­ka­tvā­cca | TARVV-MK 540,20 yadyapi śa­rī­ri­śa­rī­ra­yoḥ la­kṣa­ṇa­bhe­dā­nnā­nā­tva­m­, tathāpi bandhaṃ TARVV-MK 540,21pra­tye­ka­tvā­t ta­dvi­yo­ga­pū­rva­ka­duḥ­kho­ṣa­pa­tte­ra­dha­rmā­'­bhā­va i­tya­nu­pā­la­mbhaḥ | TARV-MK 7.13.11e­kā­nta­vā­di­nāṃ ta­da­nu­pa­pa­tti­rba­ndhā­bhā­vā­t | TARVV-MK 540,22 ye ni­ṣkri­ya­tva­ni­tya­tva­śu­ddha­tva­sa­rva­ga­ta­tvā- TARVV-MK 540,23dibhiḥ e­kā­nte­na ātmānaṃ ka­lpa­ya­nti teṣāṃ śa­rī­re­ṇa saha ba­ndhā­bhā­vā­t duḥ­khā­dī­nā­ma­nu­pa­pa­tti- TARVV-MK 540,24rbhavati | TARV-MK 7.13.12u­bha­ya­vi­śe­ṣa­ṇo­pā­dā­na­m a­nya­ta­rā­bhā­ve hiṃ­sā­'­bhā­va­jñā­pa­nā­rtha­m | TARVV-MK 540,25 pra­ma­tta­yo­gā­t prāṇa- TARVV-MK 540,26vya­pa­ro­pa­ṇa­mi­tye­ta­du­bha­yaṃ vi­śe­ṣa­ṇa­mu­pā­dī­ya­te | ki­ma­rtha­m ? a­nya­ta­rā­bhā­ve hiṃ­sā­'­bhā­va­jñā­pa­nā­rtha­m | TARVV-MK 540,27yadā pra­ma­tta­yo­go nāsti kevalaṃ prā­ṇa­vya­pa­ro­pa­ṇa­me­va na tadā hiṃsā | uktaṃ ca — TARVV-MK 540,28“­vi­yo­ja­ya­ti cā­su­bhi­rna ca vadhena saṃ­yu­jya­te | ”TARVV-MK 540,29“­u­ccā­la­da­mmi pāde i­ri­yā­sa­mi­da­ssa ṇi­gga­ma­ṭṭhā­ṇe | TARVV-MK 540,30ā­vā­de­jja kuligo marejja ta­jjo­ga­mā­se­jja || TARVV-MK 540,31ṇahi tassa ta­ṇṇi­mi­tto baṃdho su­ha­mo­pi desido samaye | TARVV-MK 540,32mucchā pa­ri­gga­ho­tti ya a­jjha­ppa­pa­mā­ṇa­do bhaṇido || ” iti | TARVV-MK 540,33nanu ca prā­ṇa­vya­pa­ro­pa­ṇā­bhā­ve­'­pi pra­ma­tta­yo­ga­mā­trā­de­va hiṃ­se­ṣya­te | uktaṃ ca — TARVV-MK 540,34“­ma­ra­du va jiyadu va jīvo a­ya­dā­cā­ra­ssa ṇicchidā hiṃsā | TARVV-MK 540,35pa­ya­da­ssa ṇatthi baṃdho hiṃ­sā­me­tte­ṇa sa­mi­da­ssa || ” iti | TARVV-MK 541,01naiṣa doṣaḥ; tatrāpi prā­ṇa­vya­pa­ro­pa­ṇa­ma­sti bhā­va­la­kṣa­ṇa­m | tathā coktam — TARVV-MK 541,02“­sva­ya­me­vā­tma­nā­tmā­naṃ hi­na­styā­tmā pra­mā­da­vā­n | TARVV-MK 541,03pūrvaṃ prā­ṇya­nta­rā­ṇāṃ tu pa­ścā­tsyā­dvā na vā vadhaḥ || ” iti | TARVV-MK 541,04evaṃ kṛtvā yai­ru­pā­la­mbhaḥ kriyate — TARVV-MK 541,05“jale jantuḥ sthale ja­ntu­rā­kā­śe ja­ntu­re­va ca | TARVV-MK 541,06ja­ntu­mā­lā­ku­le loke kathaṃ bhi­kṣu­ra­hiṃ­sa­kaḥ || ” iti;TARVV-MK 541,07so­'­trā­va­kā­śaṃ na labhate | bhi­kṣo­rjñā­na­dhyā­na­pa­rā­ya­ṇa­sya pra­ma­tta­yo­gā­bhā­vā­t | kiñca, sūkṣma- TARVV-MK 541,08sthū­la­jī­vā­bhyu­pa­ga­mā­t | TARVV-MK 541,09“sūkṣmā na pra­ti­pī­ḍya­nte prāṇinaḥ sthū­la­mū­rta­yaḥ | TARVV-MK 541,10ye śa­kyā­ste­vi­va­rjya­nte kā hiṃsā saṃ­ya­tā­tma­naḥ || ”TARVV-MK 541,11atra ka­ści­dā­ha — sādhūktaṃ bhavatā prā­ṇa­vya­pa­ro­pa­ṇaṃ hiṃseti | prāṇānāṃ hi pa­ra­spa­ra­to viyogo TARVV-MK 541,12hiṃsā, na kaścit prāṇī vidyate iti | ata uttaraṃ paṭhati — TARV-MK 7.13.13prā­ṇya­bhā­ve prā­ṇā­bhā­vaḥ ka­rtu­ra­bhā­vā­t | TARVV-MK 541,13 yadi prāṇī na syāt prā­ṇā­nā­ma­bhā­vaḥ | kutaḥ ? TARVV-MK 541,14ka­rtu­ra­bhā­vā­t | iha ku­śa­lā­'­ku­śa­lā­tma­ka­ka­rma­pū­rva­kāḥ prāṇāḥ tacca karma asati kartari na bha­va­tī­ti TARVV-MK 541,15prā­ṇā­bhā­vaḥ syāt, ataḥ prā­ṇa­sa­dbhā­va eva prā­ṇi­no­'­sti­tvaṃ ga­ma­ya­ti | sa­ndaṃ­śā­di­ka­ra­ṇa­sa­dbhā­ve TARVV-MK 541,16a­ya­skā­ra­saṃ­si­ddhi­va­t | TARVV-MK 541,17kiñca, asati prāṇini rū­pa­ṇā­'­nu­bha­va­no­pa­la­mbha­na­ni­mi­tta­gra­ha­ṇa­saṃ­ska­ra­ṇa­bhi­nna­la­kṣa­ṇāḥ rūpa- TARVV-MK 541,18ve­da­nā­vi­jñā­na­saṃ­jñā­saṃ­skā­rāḥ vi­vi­kta­śa­kti­tvā­t pa­ra­spa­ro­pa­kā­raṃ prati vi­ni­vṛ­ttau­tsu­kyāḥ kṣaṇika- TARVV-MK 541,19tvāt sva­pra­yo­ja­naṃ pra­tya­pya­sa­ma­rthāḥ hiṃ­sā­ni­rvṛ­tti­he­ta­vo na bhavanti | smṛ­tya­bhi­sa­ndhikri­yā­ci­ttā­nāṃ TARVV-MK 541,20vya­dhi­ka­ra­ṇa­va­de­kā­dhi­ka­ra­ṇe­'­pya­nu­pa­pa­tteḥ­, e­ke­nā­pi vikale prā­ṇā­ti­pā­tā­'­na­bhyu­pa­ga­mā­t | api ca, TARVV-MK 541,21u­tpa­ttya­na­nta­raṃ vi­nā­śā­bhyu­pa­ga­me ni­ro­dha­syā­he­tu­ka­tvā­t prā­ṇā­ti­pā­ta­la­kṣa­ṇa­sya vi­nā­śa­sya hiṃsako TARVV-MK 541,22heturna bhavati iti ta­tpha­lā­na­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ | a­thā­'­he­to­ra­pi ta­tpha­la­mi­ṣya­te­; a­hiṃ­sa­ko nāma na kaści- TARVV-MK 541,23dasti | bhi­nna­sa­ntā­no­tpa­tti­he­tu­rhiṃ­sa­ka iti cet; na; asata u­tpa­tte­rhe­tva­bhā­vā­t | a­thā­'­sa­ta utpatte- TARVV-MK 541,24rhe­tu­ri­ṣya­te­; sato vināśe hetuḥ syāditi ko virodhaḥ ? TARVV-MK 541,25āha — a­bhi­hi­ta­la­kṣa­ṇa­hiṃ­sā­na­nta­ro­ddi­ṣṭa­m anṛtaṃ kiṃ la­kṣa­ṇa­mi­ti ? a­tro­cya­te — TA-MK 7.14 a­sa­da­bhi­dhā­na­ma­nṛ­ta­m || TARV-MK 7.14.1a­sa­di­ti nañā sa­tpra­ti­ṣe­dhā­cchū­nyā­rtha­saṃ­pra­tya­ya­pra­sa­ṅgaḥ | TARVV-MK 541,27 na sat a­sa­di­ti nañā satprati- TARVV-MK 541,28ṣedhaḥ kri­ya­te­, tena śū­nyā­rtha­saṃ­pra­tya­yaḥ pra­sa­jya­te­, tena nāsti na ki­ñci­di­tye­va­mā­dye­vā­nṛ­taṃ syāt, TARVV-MK 541,29ya­da­sa­t saditi brūyāt na ta­da­nṛ­taṃ syāt | TARV-MK 7.14.2na vā, sa­ccha­bda­sya pra­śaṃ­sā­rtha­vā­ci­tvā­t | TARVV-MK 541,30 na vaiṣa doṣaḥ, kiṃ kā­ra­ṇa­m ? sa­ccha­bda­sya TARVV-MK 541,31pra­śaṃ­sā­rtha­vā­ci­tvā­t | na sa­da­sa­t a­pra­śa­sta­mi­ti yāvat | TARV-MK 7.14.3a­bhi­dhā­na­śa­bdaḥ ka­ra­ṇā­di­sā­dha­naḥ | TARVV-MK 542,01 a­ya­ma­bhi­dhā­na­śa­bdaḥ ka­ra­ṇā­di­ṣu sā­dha­ne­ṣu draṣṭavyaḥ | TARVV-MK 542,02a­bhi­dhī­ya­te a­ne­na­, a­bhi­dhī­yate, abhidhā vā a­bhi­dhā­na­mi­ti | a­sa­to­'­rtha­syā­bhi­dhā­na­m asada- TARVV-MK 542,03bhi­dhā­na­m | TARV-MK 7.14.4ṛtaṃ satyārthe | TARVV-MK 542,04 ṛ­ta­mi­tye­ta­t padaṃ satyārthe dra­ṣṭa­vya­m | satsu sādhu satyaṃ pra­tya­vā­ya­kā­ra­ṇā- TARVV-MK 542,05ni­ṣpā­da­ka­tvā­t | na ṛ­ta­ma­nṛ­ta­m | TARV-MK 7.14.5mi­thyā­'­nṛ­ta­mi­tya­stu la­ghu­tvā­t iti cet; na; vi­pa­rī­tā­rtha­mā­tra­saṃ­pra­tya­ya­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 542,07syā­nma­ta­m — mi­thyā­'­nṛ­ta­mi­tye­ta­t sū­tra­ma­stu | kutaḥ ? la­ghu­tvā­t | sūtraṃ hi nāma yallaghu gamakaṃ ca TARVV-MK 542,08tat ka­rta­vya­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? vi­pa­rī­tā­rtha­mā­tra­saṃ­pra­tya­ya­pra­sa­ṅgā­t | ayaṃ hi mi­thyā­śa­bdaḥ TARVV-MK 542,09vi­pa­rī­tā­rthe vartate | tena bhū­ta­ni­hna­ve a­bhū­to­dbhā­va­ne ca ya­da­bhi­dhā­naṃ ta­de­vā­nṛ­taṃ syāt — nāsti ātmā TARVV-MK 542,10nāsti pa­ra­lo­ka iti, śyā­mā­ka­ta­ṇḍu­la­mā­tramātmā a­ṅgu­ṣṭha­pa­rva­mā­traḥ sa­rva­ga­to niṣkriyaḥ iti ca, TARVV-MK 542,11yattu vi­dya­mā­nā­rtha­vi­ṣa­yaṃ pa­ra­prā­ṇi­pī­ḍā­ka­ra­ṇaṃ tanna syāt | a­sa­di­ti pu­na­ru­cya­mā­ne a­pra­śa­stā­rthaṃ yat TARVV-MK 542,12ta­tsa­rva­ma­nṛ­ta­mu­ktaṃ bhavati | tena vi­pa­rī­tā­rtha­sya prā­ṇi­pī­ḍā­ka­ra­sya cā­nṛ­ta­tva­mu­pa­pa­nnaṃ bhavati | TARVV-MK 542,13a­thā­'­nṛ­tā­na­nta­ra­mu­ddi­ṣṭaṃ yatsteyaṃ tasya kiṃ la­kṣa­ṇa­mi­ti ? ata āha — TA-MK 7.15 a­da­ttā­dā­naṃ steyam || TARVV-MK 542,15ādānaṃ gra­ha­ṇa­m­, a­da­tta­syā­'­'­dā­na­m a­da­ttā­dā­naṃ ste­ya­mi­tyu­cya­te | TARV-MK 7.15.1sa­rva­ma­da­tta­mā­da­dā­na­syā­'­ku­śa­la­ka­lpa­nā­yāṃ ka­rmā­de­ya­mā­tma­sā­tku­rva­taḥ ste­ya­pra­sa­ṅgaḥ | TARVV-MK 542,17ya­dya­vi­śe­ṣe­ṇa adattasya ādānaṃ ste­ya­mi­tyu­cya­te­, ka­rmā­ṣṭa­vi­dhaṃ a­nye­nā­'­da­tta­mā­da­dā­na­sya steyaṃ prāpno- TARVV-MK 542,18tīti | etena no­ka­rmā­pi coditaṃ bhavati | TARV-MK 7.15.2na; dā­nā­dā­na­yo­rya­trai­va pra­vṛ­tti­ni­vṛ­ttī ta­trai­vo­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 542,19 naiṣa doṣaḥ, yeṣu ma­ṇi­mu­ktā­hi­ra­ṇyā- TARVV-MK 542,20diṣu dā­nā­dā­na­yoḥ pra­vṛ­tti­ni­vṛ­tti­saṃ­bha­vaḥ teṣveva ste­ya­syo­pa­pa­tteḥ­, tena karmaṇi nāsti prasaṅgaḥ | TARV-MK 7.15.3i­cchā­mā­tra­mi­ti cet; na; a­da­ttā­dā­na­gra­ha­ṇā­t | TARVV-MK 542,21 syā­de­ta­t — i­cchā­mā­tra­mi­daṃ yasya dānā- TARVV-MK 542,22dā­na­saṃ­bha­va­sta­sya gra­ha­ṇa­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­da­ttā­dā­na­gra­ha­ṇā­t | yasya hi dā­nā­dā­ne saṃbha- TARVV-MK 542,23vataḥ tasya gra­ha­ṇa­ma­ku­śa­la­m | yadi hi ka­rmā­dā­na­ma­pi steyaṃ syāt ‘­a­da­ttā­dā­na­m­’ i­tye­ta­t vi­śe­ṣa­ṇa­ma- TARVV-MK 542,24yuktaṃ syāt, pra­sa­kta­sya a­da­tta­mi­ti pra­ti­ṣe­dho­pa­pa­tteḥ | TARV-MK 7.15.4karmāpi hi kimarthaṃ ka­smai­ci­nna dīyata iti cet; na; ha­stā­di­ka­ra­ṇa­gra­ha­ṇa­vi­sa­rgā­saṃ­bha- vāt sū­kṣma­tvā­t | TARVV-MK 542,26 atha ma­ta­me­ta­t — kimarthaṃ karma na ka­smai­ci­ddī­ya­ta iti gṛhyate ? nanu lo­ka­vā­daḥ TARVV-MK 542,27prasiddhaḥ — ā­rā­ma­vi­hā­rā­dipā­da­pā­nāṃ phalam anyasmai ja­la­se­ke­na dīyate iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 542,28ha­stā­di­ka­ra­ṇa­vi­sa­rgā­saṃ­bha­vā­t | yathā va­stra­pā­trā­di ha­stā­di­ka­ra­ṇai­rā­dī­ya­te anyasmai ca dīyate na tathā TARVV-MK 542,29karma ha­stā­di­bhi­rā­dī­ya­te anyasmai ca dīyate | kutaḥ ? sū­kṣma­tvā­t | sūkṣmaṃ hi karma ha­stā­di­gra­ha­ṇa- TARVV-MK 542,30vi­sa­rga­yo­gyaṃ na bhavati | kathaṃ tarhi ta­dā­dī­ya­te ? TARV-MK 7.15.5śa­rī­rā­hā­ra­vi­ṣa­ya­pa­ri­ṇā­ma­ta­sta­dba­ndhaḥ | TARVV-MK 542,31 sva­pa­ra­kī­ye­ṣu śa­rī­re­ṣu ā­hā­re­ṣu śa­bdā­di­vi­ṣa- TARVV-MK 542,32yeṣu ca rā­ga­dve­ṣa­rū­pā­ttī­vrā­di­vi­ka­lpā­t pa­ri­ṇā­mā­t tasya ka­rma­ba­ndho bha­va­ti­, tataḥ sva­pa­ri­ṇā­ma­va­śī- TARVV-MK 542,33kṛ­ta­tvā­cca nānyasmai dīyate | yadyevaṃ ni­tya­ka­rma­ba­ndhaḥ prāpnoti ? naiṣa doṣaḥ; TARV-MK 7.15.6ā­sra­va­ni­ro­dhe sati saṃ­vṛ­ta­tvā­d ba­ndhā­bhā­vaḥ | TARVV-MK 543,01 ā­sra­va­ni­ro­dho vakṣyate gu­ptyā­di­la­kṣa­ṇaḥ­, TARVV-MK 543,02tasmin sati saṃ­vṛ­ta­tvā­t nāsti bandhaḥ iti ni­tya­ba­ndhā­bhā­vaḥ | ato ya­trai­vai­ha­lau­ki­ko­pa­kā­ra­vi­śe­ṣā­d TARVV-MK 543,03dā­nā­bhi­prā­ya­sta­trai­va a­da­ttā­dā­na­pra­klṛ­ptiḥ | TARV-MK 7.15.7śa­bdā­di­vi­ṣa­ya­ra­thyā­dvā­rā­dya­da­ttā­dā­nā­t ste­ya­pra­sa­ṅge iti cet; na; a­pra­ma­tta­tvā­t | TARVV-MK 543,04 syāde- TARVV-MK 543,05tat — śa­bdā­di­vi­ṣa­ya­ra­thyā­dvā­rā­dī­nya­da­ttā­ni ā­da­dā­na­sya bhikṣoḥ steyaṃ prā­pno­tī­ti­; tanna; kiṃ kāra- TARVV-MK 543,06ṇam ? a­pra­ma­tta­tvā­t | ya­tna­va­to hya­pra­ma­tta­sya jñāninaḥ śā­stra­dṛ­ṣṭyā śa­bdā­di­vi­ṣa­ya­ra­thyā­dvā­rā­dyā- TARVV-MK 543,07dā­ne­'­pi vi­ra­ta­syā­'­ste­ya­pra­si­ddheḥ­, sā­mā­nya­to mu­kta­tvā­t | da­tta­me­va vā ta­tsa­rva­m­, tathā hi ayaṃ pihi- TARVV-MK 543,08ta­dvā­rā­dī­n na pra­vi­śa­ti | TARV-MK 7.15.8va­nda­nā­di­ni­mi­tta­dha­rmā­dā­nā­t ste­ya­pra­sa­ṅga iti cet; na; u­kta­tvā­t | TARVV-MK 543,09 syā­nma­ta­m — vanda- TARVV-MK 543,10nā­kri­yā­saṃ­ba­ndhe­na dha­rmo­pa­ca­ye sati praśastaṃ steyaṃ prā­pno­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? u­kta­tvā­t | ukta- TARVV-MK 543,11metat — dā­nā­dā­na­saṃ­bha­vo yatra tatra ste­ya­pra­sa­ṅga iti | TARV-MK 7.15.9pra­ma­ttā­dhi­kā­rā­ccā­nya­trā­'­pra­sa­ṅgaḥ | TARVV-MK 543,12 “­pra­ma­tta­yo­gā­t prā­ṇa­vya­pa­ro­pa­ṇaṃ hiṃsā” ityataḥ TARVV-MK 543,13pra­ma­tta­yo­ga­gra­ha­ṇa­ma­nu­va­rta­te | tena pra­ma­tta­sya ste­ya­m­, va­nda­nā­di­ṣu yo­ga­tra­ye­ṇā­'­'­bhi­mu­khyā­dā­tma­naḥ prama- TARVV-MK 543,14ttatvaṃ nāsti, ataḥ satyapi dha­rmā­dā­ne­'­sya na steyam | pa­ri­śe­ṣā­t pra­ma­tta­sya sa­tya­sa­ti ca pa­ra­kī­ya- TARVV-MK 543,15dra­vyā­dā­ne tre­dhā­'­pi ta­dā­dā­nā­dya­rtho­dya­ta­tvā­t ste­ya­m­, tadapi prā­ṇi­pī­ḍā­kā­ra­ṇa­tvā­t pā­pā­sra­va ityu- TARVV-MK 543,16cyate | TARVV-MK 543,17atrāha — vyākhyātaṃ hiṃ­sā­di­tra­ya­la­kṣa­ṇa­m | a­thā­'­bra­hma kiṃ­la­kṣa­ṇa­mi­ti ? a­tro­cya­te — TA-MK 7.16 mai­thu­na­ma­bra­hma || TARVV-MK 543,19mai­thu­na­mi­ti ki­mi­da­m ? mi­thu­na­sya bhāvo mai­thu­na­m | TARV-MK 7.16.1mi­thu­na­sya bhāva iti cet; na; dra­vya­dva­ya­bha­va­na­mā­tra­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 543,20 yadi mi­thu­na­sya bhāvo TARVV-MK 543,21mai­thu­na­mi­tyu­cya­te­; nai­ta­dyu­kta­m­; kutaḥ ? dra­vya­dva­ya­bha­va­na­mā­tra­pra­sa­ṅgā­t | evaṃ sati au­dā­sī­nyā­va­sthi­ta- TARVV-MK 543,22vi­ni­vṛ­tta­rā­ga­strī­puṃ­sa­bha­va­ne­'­pi mai­thu­na­pra­sa­ṅgaḥ | TARV-MK 7.16.2mi­thu­na­sya karmeti cet; na; pu­ru­ṣa­dva­ya­ni­rva­rtya­kri­yā­vi­śe­ṣa­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 543,23 yadi mi­thu­na­sya TARVV-MK 543,24karma mai­thu­na­mi­tyu­cya­te­; nai­ta­du­pa­pa­nna­m­; kutaḥ ? pu­ru­ṣa­dva­ya­ni­rva­rtya­kri­yā­vi­śe­ṣa­pra­sa­ṅgā­t | dvayoḥ puru- TARVV-MK 543,25ṣayoḥ nirvartyaṃ ya­dbhā­ro­dva­ha­nā­di karma tatrāpi prasaṅgaḥ syāt | TARV-MK 7.16.3strī­puṃ­sa­yoḥ karma iti cet; na; pa­cyā­di­kri­yā­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 543,26 syā­nma­ta­m — na sarvaṃ mi­thu­na­mi­ha TARVV-MK 543,27pa­ri­gṛ­hya­te a­ni­ṣṭa­pra­sa­ṅgā­t­, tataḥ strī­puṃ­sa­mi­thu­na­vi­ṣa­ya­ka­rma­saṃ­gra­ha iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pacyādi- TARVV-MK 543,28kri­yā­pra­sa­ṅgā­t | tataśca strī­pra­vra­ji­ta­yo­rna­ma­skā­rā­dyā­se­va­ne mai­thu­na­pra­sa­ṅga­do­ṣaḥ | ata uttaraṃ paṭhati — TARV-MK 7.16.4strī­puṃ­sa­yoḥ pa­ra­spa­ra­gā­tro­pa­śle­ṣe rā­ga­pa­ri­ṇā­mo mai­thu­na­m | TARVV-MK 543,29 cā­ri­tra­mo­ho­da­ye sati strīpuṃ- TARVV-MK 543,30sayoḥ pa­ra­spa­ra­gā­tro­pa­śle­ṣe sati su­kha­mu­pa­li­psa­mā­na­yoḥ rā­ga­pa­ri­ṇā­mo yaḥ sa mai­thu­na­vya­pa­de­śa­bhā­k | TARVV-MK 543,31nanu nāyaṃ śa­bdā­rthaḥ­; sa­tya­me­va­me­ta­t­; tathāpi “­pra­si­ddhi­va­śā­t a­rthā­dhya­va­sā­yaḥ­” i­tī­ṣṭā­rtho TARVV-MK 543,32gṛhyate | TARV-MK 7.16.5na vai­ka­smi­nna­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 543,33 na vai­ta­dyu­kta­m ? kutaḥ ? e­ka­smi­nna­pra­sa­ṅgā­t | ha­sta­pā­da­pu­dga­la­saṃ­gha- TARVV-MK 543,34ṭṭa­nā­di­bhi­ra­vra­hma se­va­mā­ne e­ka­smi­nna­pi mai­thu­na­mi­ṣya­te­, tanna siddhyati | TARV-MK 7.16.6u­pa­cā­rā­di­ti cet; na; mu­khya­pha­lā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 543,35 syā­de­ta­t — yathā strī­puṃ­sa­yoḥ cāritra- TARVV-MK 543,36mo­ho­da­ye ve­da­nā­pī­ḍi­ta­yoḥ karma maithunaṃ ta­thai­ka­syā­pi cā­ri­tra­mo­ho­da­yo­dri­kta­rā­ga­sya ha­stā­di­saṃ­gha­ṭṭa­ne­'­sti TARVV-MK 544,01mai­thu­na­mi­ti­; na; mu­khya­pha­lā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | yanmukhye maithune ka­rmā­sra­va­pha­laṃ tadatra na pra­sa­jya­te mukhyasiṃ- TARVV-MK 544,02ha­ga­ta­krau­rya­śau­ryā­de­rmā­ṇa­va­ke­'­pra­vṛ­tti­va­t | iṣyate ca mu­khya­ma­to no­pa­cā­raḥ | TARV-MK 7.16.7na vā spa­rśa­va­ddra­vya­saṃ­yo­ga­syā­vi­śe­ṣā­bhimānāt | TARVV-MK 544,03 yathā strī­puṃ­sa­yo ratyarthe saṃyoge para- TARVV-MK 544,04spa­ra­ra­ti­kṛ­ta­spa­rśā­bhi­mā­nā­t sukhaṃ ta­thai­ka­syā­pi ha­stā­di­sa­gha­ṭṭa­nā­t spa­rśā­bhi­mā­na­stu­lyaḥ | ta­smā­nmu­khya TARVV-MK 544,05eba tatrāpi mai­thu­na­śa­bda­lā­bhaḥ rā­ga­dve­ṣa­mo­hā­vi­ṣṭa­tvā­t | kiñca, TARV-MK 7.16.8ekasya dvi­tī­yo­pa­pa­ttau mai­thu­na­tva­si­ddheḥ | TARVV-MK 544,06 ya­thai­ka­syā­pi pi­śā­ca­va­śī­kṛ­ta­tvā­t sadvitī- TARVV-MK 544,07yatvaṃ ta­thai­ka­sya cā­ri­tra­mo­ho­da­yā­vi­ṣkṛ­ta­kā­ma­pi­śā­ca­va­śī­kṛ­ta­tvā­t sa­dvi­tī­ya­tva­si­ddheḥ mai­thu­na­vya­va- TARVV-MK 544,08hā­ra­si­ddhiḥ | TARV-MK 7.16.9pra­si­ddhi­va­śā­ccā­rtha­ci­śe­ṣa­pra­tī­teḥ pū­rvo­ktā­nāṃ cā­'­na­va­dya­tva­m | TARVV-MK 544,09 ayaṃ mai­thu­na­śa­bdaḥ loke TARVV-MK 544,10śāstre ca strī­pu­ru­ṣa­saṃ­yo­ga­ja­ra­ti­vi­śe­ṣe prasiddhaḥ | loke tāvad go­pā­lā­da­yo­'­pi strī­puṃ­sa­ra­ti­ka­rma TARVV-MK 544,11mai­thu­na­mi­tyā­ca­kṣa­te | śā­stre­'­pi “a­śva­vṛ­ṣa­yo­rmai­thu­ne­cchā­yā­m­” i­tye­va­mā­dau tadeva TARVV-MK 544,12ka­rmā­khyā­ya­te | tataḥ pra­si­ddhi­va­śā­t a­rtha­vi­śe­ṣa­pra­tī­teḥ pū­rvo­ktā­nāṃ ca pa­kṣā­ṇā­ma­na­va­dya­tva­ma­va­se­ya­m | TARVV-MK 544,13tadyathā — TARVV-MK 544,14ya­ttā­va­du­kta­m — mi­thu­na­sya bhāva iti cenna dra­vya­dva­ya­bha­va­na­mā­tra­pra­sa­ṅgā­di­ti­; ta­da­sa­t­; a­bhya­nta­ra- TARVV-MK 544,15pa­ri­ṇā­mā­bhā­ve bā­hya­he­to­ra­pha­la­tvā­t | yathā kaṃ­ka­ḍu­ka­ca­ṇa­kā­dī­nā­m a­bhya­nta­ra­pā­ka­kā­ra­ṇa­vi­kle­da- TARVV-MK 544,16śa­ktya­bhā­vā­t bā­hyo­da­kā­gni­saṃ­ba­ndha­syā­'­pha­la­tvaṃ tathā a­bhya­nta­ra­cā­ri­tra­mo­ho­da­yā­pā­di­ta­strai­ṇa­pauṃ­snā- TARVV-MK 544,17tma­ka­ra­ti­pa­ri­ṇā­mā­bhā­vā­t bā­hya­dra­vya­dva­ya­bha­va­ne­'­pi na mai­thu­na­m | TARVV-MK 544,18ya­cco­kta­m — mi­thu­na­sya karmeti cenna pu­ru­ṣa­dva­ya­ni­rva­rtya­kri­yā­vi­śe­ṣa­pra­sa­ṅgā­t iti; tacca vā­rta­m­; TARVV-MK 544,19kutaḥ ? ka­dā­ci­t pu­ru­ṣa­dva­ye­'­pi da­rśa­nā­t | ca­ri­tra­mo­ho­da­yā­vi­ṣṭā­nāṃ hi pu­ru­ṣā­ṇāṃ tādṛ­śe­ṣve­va pu­ru­ṣe­ṣu TARVV-MK 544,20maithunaṃ dṛśyate | uktaṃ ca — TARVV-MK 544,21“­pu­ru­ṣāḥ pu­ru­ṣe­ṣve­va ya­da­ni­ṣṭa­pra­yo­ja­nāḥ | TARVV-MK 544,22a­tyā­rū­ḍha­sya tatsarvaṃ rā­ga­syai­va vi­ce­ṣṭi­ta­m || ” iti | TARVV-MK 544,23ya­da­pyu­kta­m — strī­puṃ­sa­yoḥ karmeti cenna pa­cyā­di­kri­yā­pra­sa­ṅgā­t iti; ta­da­sā­mpra­ta­m­; kutaḥ tadvi- TARVV-MK 544,24ṣa­ya­syai­va gra­ha­ṇā­t | ta­yo­re­va yatkarma tadiha gṛ­hya­te­, pa­cyā­di­ka­rma punaḥ a­nye­nā­pi kriyate | api ca, TARVV-MK 544,25pra­ma­tta­yo­gā­di­tya­nu­va­rta­te tataḥ ca­ri­tra­mo­ho­da­yā­t pra­ma­tta­sya mi­thu­na­sya karma mai­thu­na­mi­tyu­kta­m­, na­ma­skā­rā- TARVV-MK 544,26dyu­pa­yu­kta­sya cā­'­pra­ma­tta­tvā­t cā­ri­tra­mo­ho­da­yā­bhā­vā­cca satyapi ba­nda­nā­di­mi­thu­na­ka­rma­ṇi na mai­thu­na­m | TARV-MK 7.16.10a­hiṃ­sā­di­gu­ṇa­bṛṃ­ha­ṇā­d brahma | TARVV-MK 544,27 a­hiṃ­sā­da­yo guṇāḥ yasmin pa­ri­pā­lya­mā­ne bṛṃhanti vṛddhi- TARVV-MK 544,28mu­pa­ya­nti ta­dbra­hme­tyu­cya­te­, na brahma abrahma | kiṃ tat ? mai­thu­na­m | tatra hiṃ­sā­da­yo doṣāḥ puṣyanti | TARVV-MK 544,29yasmāt mai­thu­na­se­va­na­pra­va­ṇaḥ sthāṣṇu­ca­ri­ṣṇū­na prāṇino hinasti mṛ­ṣā­vā­da­mā­ca­ṣṭe a­da­tta­mā­da­tte saceta- TARVV-MK 544,30na­mi­ta­raṃ ca pa­ri­gra­haṃ gṛhṇāti | TARVV-MK 544,31atrāha — uktaṃ bhavatā hiṃ­sā­di­ca­tu­ṣṭa­ya­sya vi­śe­ṣa­la­kṣa­ṇa­m | i­dā­nī­mi­da­mu­cya­tāṃ pa­ri­gra­ha­sya kiṃ TARVV-MK 544,32la­kṣa­ṇa­mi­ti ? a­tro­cya­te — TA-MK 7.17 mūrcchā pa­ri­gra­haḥ || TARVV-MK 544,34mū­rcche­tyu­cya­te | kā mūrcchā ? TARV-MK 7.17.1bā­hyā­bhya­nta­ro­pa­dhi­saṃ­ra­kṣa­ṇā­di­vyā­pṛ­ti­rmū­rcchā | TARVV-MK 544,35 bāhyānāṃ go­ma­hi­ṣa­ma­ṇi­mu­ktā­dī­nāṃ cetanā- TARVV-MK 545,01ce­ta­nā­nā­m a­bhya­nta­rā­ṇāṃ ca rā­gā­dī­nā­mu­pa­dhī­nāṃ saṃ­ra­kṣa­ṇā­rja­na­saṃ­skā­rā­di­la­kṣa­ṇa­vyā­pṛ­tiḥ mūrccheti TARVV-MK 545,02kathyate | TARV-MK 7.17.2vā­ta­pi­tta­śle­ṣma­vi­kā­ra­pra­sa­ṅga iti cet; na; vi­śe­ṣi­ta­tvā­t | TARVV-MK 545,03 syā­nma­ta­m — vā­ta­pi­tta­śle- TARVV-MK 545,04ṣma­ṇā­ma­nya­ta­ma­sya doṣasya pra­ko­pā­t u­pa­jā­ya­mā­no vikāro mū­rcche­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? viśeṣi- TARVV-MK 545,05tatvāt | mū­rcchi­ra­yaṃ mo­ha­sā­mā­nye va­rta­mā­naḥ bā­hyā­bhya­nta­ro­pa­dhi­saṃ­ra­kṣa­ṇā­di­vi­ṣa­yaḥ pa­ri­gṛ­hī­ta iti TARVV-MK 545,06vi­śe­ṣi­ta­tvā­t i­ṣṭā­rtha­saṃ­pra­tya­yo bhavati | sā­mā­nya­co­da­nā­śca vi­śe­ṣe­ṣva­va­ti­ṣṭha­nta iti | TARV-MK 7.17.3bā­hya­syā­'­pra­sa­ṅga iti cet; na; ā­dhyā­tmi­ka­pra­dhā­na­tvā­t | TARVV-MK 545,07 syā­de­ta­t — mū­rcche­tya­ne­na ādhyā- TARVV-MK 545,08tmikaḥ pa­ri­gra­haḥ pa­ri­gṛ­hya­te­, tena bāhyasya pa­ri­gra­ha­tvaṃ na prā­pno­tī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ādhyā- TARVV-MK 545,09tmi­ka­pra­dhā­na­tvā­t | ma­me­da­mi­ti saṃkalpaḥ ā­dhyā­tmi­kaḥ pa­ri­gra­haḥ­, sa pra­dhā­na­bhū­ta iti ta­syo­pā­dā­naṃ TARVV-MK 545,10kri­ya­te­, tasmin saṃ­gṛ­hī­te ta­tkā­ra­ṇa­syā­pya­nu­ṣa­ṅge­ṇa pratīteḥ | atha yadā bāhyaḥ prā­dhā­nye­na iṣyate kathaṃ TARVV-MK 545,11tasya saṃgrahaḥ ? TARV-MK 7.17.4mū­rcchā­kā­ra­ṇa­tvā­t bāhyasya mū­rcchā­vya­pa­de­śaḥ | TARVV-MK 545,12 yathā annaṃ vai prāṇā iti prā­ṇa­kā­ra­ṇe anne TARVV-MK 545,13prā­ṇo­pa­cā­raḥ­, tathā mū­rcchā­kā­ra­ṇa­tvā­t bāhyaḥ pa­ri­gra­ho mūrccheti vya­va­hri­ya­te | TARV-MK 7.17.5jñā­na­da­rśa­na­cā­ri­tre­ṣu saṅgaḥ pa­ri­gra­haḥ iti cet; na; pra­ma­tta­yo­gā­dhi­kā­rā­t | TARVV-MK 545,14 syā­nma­ta­m — TARVV-MK 545,15yathā ā­dhyā­tmi­ke­'­pi rā­gā­dā­vā­tma­pa­ri­ṇā­me saṅgaḥ pa­ri­gra­ha i­tyu­cya­te­, jñā­na­da­rśa­na­ca­ri­tre­ṣva­pi mameti TARVV-MK 545,16saṃkalpaḥ pa­ri­gra­haḥ prā­pno­tī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pra­ma­tta­yo­gā­dhi­kā­rā­t | tataḥ jñā­na­da­rśa­na­cā­ri­tra- TARVV-MK 545,17va­to­'­pra­ma­tta­sya mo­hā­bhā­vā­t na mūrcchāsti iti ni­ṣpa­ri­gra­ha­tvaṃ siddham | kiñca, teṣāṃ jñā­nā­dī­nā­ma- TARVV-MK 545,18he­ya­tvā­t ā­tma­sva­bhā­vā­na­ti­vṛ­tte­ra­pa­ri­gra­ha­tva­m | rā­gā­da­yaḥ punaḥ ka­rmo­da­ya­ta­ntrā i­tya­nā­tma­sva­bhā­va­tvā- TARVV-MK 545,19ddheyāḥ, ta­ta­ste­ṣu saṃkalpaḥ pa­ri­gra­ha iti yujyate | TARV-MK 7.17.6tanmūlāḥ sa­rva­do­ṣā­nu­ṣa­ṅgāḥ | TARVV-MK 545,20 saḥ pa­ri­gra­ho mū­la­me­ṣāṃ te tanmūlāḥ | ke punaste ? sarve doṣā- TARVV-MK 545,21nuṣaṅgāḥ ? ma­me­da­mi­ti hi sati saṃkalpe ra­kṣa­ṇā­da­yaḥ sa­ñjā­ya­nte | tatra ca hiṃ­sā­'­va­śyaṃ­bhā­vi­nī­, tadartha- TARVV-MK 545,22manṛtaṃ ja­lpa­ti­, cauryaṃ cā­ca­ra­ti­, maithune ca karmaṇi pra­ti­ya­ta­te­, ta­tpra­bha­vā na­ra­kā­di­ṣu duḥ­kha­pra­kā­rāḥ­, TARVV-MK 545,23ihāpi a­nu­pa­ra­ta­vya­sa­na­ma­hā­rṇa­vā­va­gā­ha­na­m | TARVV-MK 545,24e­va­ma­mū­bhi­rbhā­va­nā­bhiḥ sthi­rī­kṛ­ta­ce­ta­so­'­pā­yā­va­dya­da­rśi­no vi­ca­kṣa­ṇa­sya sa­rva­saṃ­sā­ri­kri­yā- TARVV-MK 545,25ka­lā­pā­t duḥ­kha­bu­ddhyā ni­ru­tsu­kī­kṛ­ta­vi­ṣa­ya­ku­tū­ha­la­sya mai­trī­pra­mo­da­kā­ru­ṇya­mā­dhya­sthya­pra­ṇi­dhā­nā­pā­di­ta- TARVV-MK 545,26sau­hā­rda­sya ja­nma­ma­ra­ṇa­pa­ri­khe­di­ta­ma­te­ra­va­lo­ki­ta­śa­rī­ra­sva­bhā­va­sya mokṣaṃ pra­tya­va­hi­ta­sya yasya santi vratāni TARVV-MK 545,27sa bhavati — TA-MK 7.18 niḥśalyo vratī || TARV-MK 7.18.1a­ne­ka­dhā prā­ṇi­ga­ṇa­śa­ra­ṇā­ccha­lya­m | TARVV-MK 545,29 vi­vi­dha­ve­da­nā­śa­lā­kā­bhiḥ prā­ṇi­ga­ṇaṃ śṛṇāti hinasti TARVV-MK 545,30iti śalyam | TARV-MK 7.18.2ā­bā­dha­ka­tvā­du­pa­cā­ra­si­ddhiḥ | TARVV-MK 545,31 yathā śa­rī­rā­nu­pra­ve­śā­t kā­ṇḍā­di­pra­ha­ra­ṇaṃ śa­rī­ri­ṇo bādhā- TARVV-MK 545,32karaṃ śalyaṃ tathā ka­rmo­da­ya­vi­kā­ro­'­pi śā­rī­ra­mā­na­sa­bā­dhā­he­tu­tvā­t śa­lya­mi­va śa­lya­mi­tyu­pa­ca­rya­te | TARV-MK 7.18.3ta­ttri­vi­dhaṃ mā­yā­ni­dā­na­mi­thyā­da­rśa­na­bhe­dā­t | TARVV-MK 545,33 ta­de­ta­ccha­lyaṃ trividhaṃ ve­di­ta­vya­m | kutaḥ ? TARVV-MK 545,34mā­yā­ni­dā­na­mi­thyā­da­rśa­na­bhe­dā­t | māyā ni­kṛ­ti­rva­ñca­ne­tya­na­rthā­nta­ra­m­, vi­ṣa­ya­bho­gā­kā­ṅkṣā nidā- TARVV-MK 545,35nam, mi­thyā­da­rśa­na­ma­ta­ttva­śra­ddhā­na­m | e­ta­smā­ttri­vi­dhā­ccha­lyā­nni­ṣkrā­nto niḥśalyo vra­tī­tyu­cya­te | TARVV-MK 545,36atra ka­ści­dā­ha — TARV-MK 7.18.4vi­ro­dhā­dvi­śe­ṣa­ṇā­nu­pa­pa­ttiḥ | TARVV-MK 546,01 niḥ­śa­lya­tvaṃ vra­ti­tva­mi­tye­ta­du­bha­yaṃ vi­ru­ddha­m­, tato na niḥśa- TARVV-MK 546,02lyatvād vratī bha­vi­tu­ma­rha­ti | na hi da­ṇḍa­saṃ­ba­ndhā­ccha­trī syāt, tasmāt vra­tā­bhi­saṃ­ba­ndhā­de­va vratīti TARVV-MK 546,03va­kta­vya­m­, śa­lyā­bhā­vā­cca niḥśalya iti | TARV-MK 7.18.5ā­na­rtha­kyaṃ ca, a­nya­ta­re­ṇa ga­tā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 546,04 yadi vra­ti­tvā­nniḥ­śa­lyaḥ­, tasmāt vra­tī­tye­tā- TARVV-MK 546,05va­dvā­cya­m­, na niḥśalya iti | yadi ca niḥ­śa­lya­tvā­t vratī, ta­smā­nniḥ­śa­lya i­tye­tā­va­dvā­cya­m­, na TARVV-MK 546,06vratīti | TARV-MK 7.18.6vikalpa iti cet; na; pha­la­vi­śe­ṣā­bhā­vā­t | TARVV-MK 546,07 syā­de­ta­t — vi­ka­lpo­'­tra gṛhyate niśalyo vā TARVV-MK 546,08vratī vā iti, tato na vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­saṃ­ba­ndhā­'­bhā­vo doṣa iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pha­la­vi­śe­ṣā- TARVV-MK 546,09bhāvāt | pha­la­vi­śe­ṣa­va­tāṃ hi loke vikalpo dṛṣṭaḥ, yathā de­va­da­ttaṃ ghṛtena vā sūpena vā dadhnā vā bhoja- TARVV-MK 546,10yet iti, na tatheha pha­la­vi­śe­ṣo­'­sti niḥśalyo vā vratī veti u­bha­ya­vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śi­ṣṭa­syai­ka­sye­ṣṭa­tvā­t | TARV-MK 7.18.7navā, a­ṅgā­ṅgi­bhā­va­sya vi­va­kṣi­ta­tvā­t | TARVV-MK 546,11 na vā eṣa doṣaḥ, kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­ṅgā­ṅgi­bhā­va­sya TARVV-MK 546,12vi­va­kṣi­ta­tvā­t | na hiṃ­sā­dyu­pa­ra­ti­mā­tra­vra­ta­saṃ­ba­ndhā­t vratī bhavati a­nta­re­ṇa śa­lyā­bhā­va­m­, sati TARVV-MK 546,13śa­lyā­pa­ga­me vra­ta­saṃ­ba­ndhā­t vratīti vi­va­kṣi­taḥ | yathā ba­hu­kṣī­ra­ghṛ­to ‘­go­mā­n­’ iti vya­pa­di­śya­te­, TARVV-MK 546,14ba­hu­kṣī­ra­ghṛ­tā­bhā­vā­t sa­tī­ṣva­pi goṣu na gomān tathā sa­śa­lya­tvā­t satsvapi vrateṣu na vratī, yastu TARVV-MK 546,15niḥśalyaḥ sa vratī | ta­trai­ta­t syāt — ka­tha­me­ta­de­vaṃ bha­vi­ṣya­tī­ti ? ucyate — TARV-MK 7.18.8pra­dhā­nā­nu­vi­dhā­nā­t a­pra­dhā­na­sya | TARVV-MK 546,16 yathā tīkṣṇena pa­ra­śu­nā chi­na­ttī­ti tī­kṣṇa­gu­ṇa­vi­śi­ṣṭa- TARVV-MK 546,17pa­ra­śu­ra­pra­dhā­na­bhū­taḥ chettuḥ pra­dhā­na­syo­pa­kā­re vartate tathā niḥ­śa­lya­tva­gu­ṇa­vi­śi­ṣṭā­ni vratāni gu­ṇa­bhū­tā­ni TARVV-MK 546,18tadvataḥ pra­dhā­na­sya vi­śe­ṣa­kā­ṇi | TARVV-MK 546,19āha — kimeṣa vratī vya­pa­ga­ta­śa­lya­trayo hiṃ­sā­dya­bhā­vā­t ya­tho­kta­kri­yā­sa­mū­ha­vi­jṛ­mbhi­ta­pa­ri- TARVV-MK 546,20ṇāmaḥ pa­ri­gra­ha­ni­ra­pe­kṣaḥ sarva eva a­gā­ra­saṃ­ba­ndhaṃ prati ni­vṛ­ttau­tsu­kyaḥ pra­ti­jñā­ya­te uta vi­ra­to­'­pi kaścit TARVV-MK 546,21gṛhī ni­ścī­ya­ta iti ? a­tro­cya­te — a­mī­ṣā­me­va hiṃ­sā­dī­nāṃ vi­ra­ti­vi­śe­ṣa­sya bhedāt a­dhi­kṛ­to TARVV-MK 546,22vratī dvedhā — TA-MK 7.19 a­gā­rya­na­gā­ra­śca || TARV-MK 7.19.1pra­ti­śra­yā­rthi­ta­yā a­ṅga­nā­da­gā­ra­m | TARVV-MK 546,24 pra­ti­śra­yā­rthi­bhiḥ ja­nai­ra­ṅgya­te gamyate ta­di­tya­gā­raṃ veśma TARVV-MK 546,25ityarthaḥ | a­gā­ra­ma­syā­stī­tya­gā­rī­, na vidyate a­gā­ra­ma­sye­tya­na­gā­raḥ | TARV-MK 7.19.2a­ni­ya­ma­pra­sa­ṅga iti cet; na; bhā­vā­gā­ra­sya vi­va­kṣi­ta­tvā­t | TARVV-MK 546,26 syā­nma­ta­m — śū­nyā­gā­ra­de­va- TARVV-MK 546,27ku­lā­dyā­vā­sa­sya mu­ne­ra­gā­ri­tvaṃ prā­pta­m­, a­ni­vṛ­tta­vi­ṣa­ya­tṛ­ṣṇa­sya ku­ta­ści­tkā­ra­ṇā­t vi­mu­cyā­gā­raṃ vane TARVV-MK 546,28vasataḥ a­na­gā­ra­tvaṃ ce­tya­ni­ya­ma­pra­sa­ṅga iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? bhā­vā­gā­ra­sya vi­va­kṣi­ta­tvā­t | cāri- TARVV-MK 546,29tra­mo­ho­da­ye sati a­gā­ra­saṃ­ba­ndhaṃ pra­tya­ni­vṛ­tta­pa­ri­ṇā­maḥ a­gā­ra­mi­tyu­cya­te­, sa ya­syā­stya­sau vane va­sa­nna­pi TARVV-MK 546,30a­gā­rī­ti vya­pa­de­śa­ma­rha­ti | ta­da­bhā­vā­da­na­gā­ra iti ca bhavati | TARV-MK 7.19.3vra­ti­kā­ra­ṇā­sā­ka­lyā­t gṛ­ha­stha­syā­vra­ti­tva­mi­ti cet; na; nai­ga­ma­saṃ­gra­ha­vya­va­hā­ra­vyā­pā­rā­t na­ga­rā­vā­sa­va­t | TARVV-MK 546,32 yathā gṛ­hā­pa­va­ra­kā­di­na­ga­rai­ka­de­śe ni­vā­sya­pi na­ga­rā­vā­sa iti śa­bdya­te­, tathā asakra- TARVV-MK 546,33la­vra­to­'­pi nai­ga­ma­saṃ­gra­ha­vya­va­hā­ra­na­ya­vi­va­kṣā­pe­kṣa­yā vratīti vya­pa­di­śya­te | TARV-MK 7.19.4rā­ja­va­dvā | TARVV-MK 546,34 yathā dvā­triṃ­śa­jja­na­pa­da­sa­ha­srā­dhi­pa­tiḥ sā­rva­bhau­mo rājeti e­ka­ja­na­pa­da­pa­tiḥ TARVV-MK 546,35ta­da­rdhe­śva­ro vā na rājā na bhavati ? bha­va­tye­va­, tathā a­ṣṭā­da­śa­śī­la­sa­ha­sra­ca­tu­ra­śī­ti­gu­ṇa­śa­ta­sa­ha­sra- TARVV-MK 546,36dha­ra­tvā­da­na­gā­raḥ saṃ­pū­rṇa­vra­ta iti saṃ­ya­tā­saṃ­ya­to­'­ṇu­vra­ta­dha­ra­tvā­t na vratīti na bhavati ? bha­va­tye­va | TARVV-MK 547,01atrāha — hiṃ­sā­dī­nā­ma­nya­ta­ma­smā­t yaḥ pra­ti­ni­vṛ­ttaḥ sa kha­lva­gā­rī vratī nai­va­m­; kiṃ tarhi ? TARVV-MK 547,02pa­ñca­ta­yyā api vi­ra­te­rvai­ka­lye­na vi­va­kṣi­ta iti, ucyate — TA-MK 7.20 a­ṇu­vra­to­'­gā­rī || TARVV-MK 547,04a­ṇu­śa­bdaḥ sū­kṣma­va­ca­no draṣṭavyaḥ | aṇūni vratāni asya so­'­ṇu­vra­taḥ | ka­tha­ma­ṇu­tva­mi­ti TARVV-MK 547,05cet ? ucyate — sa­rva­sā­va­dya­ni­vṛ­ttya­saṃ­bha­vā­t | ku­ta­sta­rhi asau nivṛttaḥ ? TARV-MK 7.20.1dvī­ndri­yā­di­vya­pa­ro­pa­ṇā­nni­vṛ­ttaḥ | TARVV-MK 547,06 dvī­ndri­yā­dī­nāṃ ja­ṅga­mā­nāṃ prāṇināṃ vya­pa­ro­pa­ṇā­t tridhā TARVV-MK 547,07nivṛttaḥ a­gā­rī­tyā­dya­ma­ṇu­vra­ta­m | TARV-MK 7.20.2sne­ha­dve­ṣa­mo­hā­ve­śā­t a­sa­tyā­bhi­dhā­na­va­rja­na­pra­va­ṇaḥ | TARVV-MK 547,08 snehasya dveṣasya mohasya co­dre­kā­t TARVV-MK 547,09ya­da­sa­tyā­bhi­dhā­naṃ tato ni­vṛ­ttā­da­ro gṛhīti dvi­tī­ya­ma­ṇu­vra­ta­m | TARV-MK 7.20.3a­nya­pī­ḍā­karāt pā­rthi­va­bha­yā­dyu­tpā­di­ta­ni­mi­ttā­da­pya­da­ttā­t pra­ti­ni­vṛ­ttaḥ | TARVV-MK 547,10 anyapī- TARVV-MK 547,11ḍā­ka­ra­pā­rthi­va­bha­yā­di­va­śā­da­va­śyaṃ pa­ri­tya­kta­ma­pi ya­da­da­ttaṃ tataḥ pra­ti­ni­vṛ­ttā­da­raḥ śrāvaka iti tṛ­tī­ya­ma­ṇu- TARVV-MK 547,12vratam | TARV-MK 7.20.4u­pā­ttā­'­nu­pā­ttā­nyā­ṅga­nā­sa­ṅgā­dvi­ra­ta­ra­tiḥ | TARVV-MK 547,13 u­pā­ttā­yā a­nu­pā­ttā­yā­śca a­nyā­ṅga­nā­yāḥ saṅgā- TARVV-MK 547,14dvi­ra­ta­ra­tiḥ vi­ra­tā­vi­ra­ta iti ca­tu­rtha­ma­ṇu­vra­ta­m | TARV-MK 7.20.5pa­ri­cchi­nna­dha­na­dhā­nya­kṣe­trā­dya­va­dhi­rgṛ­hī | TARVV-MK 547,15 dha­na­dhā­nya­kṣe­trā­dī­nā­m i­cchā­va­śā­t kṛ­ta­pa­ri­cche­daḥ TARVV-MK 547,16gṛhīti pa­ñca­ma­ma­ṇu­vra­ta­m | TARVV-MK 547,17āha — kiṃ stha­vī­ya­sīṃ vi­ra­ti­ma­bhyu­pa­ga­ta­sya śrā­va­ka­sya ki­me­tā­vā­ne­va viśeṣaḥ ā­ho­svi­da­sti TARVV-MK 547,18ka­ści­da­nyo­'­pī­ti ? a­tro­cya­te — TA-MK 7.21 di­gde­śā­na­rtha­da­ṇḍa­vi­ra­ti­sā­mā­yi­ka­pro­ṣa­dho­pa­vā­so­pa­bho­ga­pa­ri­bho­ga­pa­ri- mā­ṇā­ti­thi­saṃ­vi­bhā­ga­vra­ta­sa­mpa­nna­śca || TARV-MK 7.21.1ā­kā­śa­pra­de­śa­śre­ṇī dik | TARVV-MK 547,21 ā­kā­śa­sya pradeśāḥ pa­ra­mā­ṇu­pa­ri­cche­dā­t pra­vi­bha­ktāḥ śre­ṇī­kṛ­tā TARVV-MK 547,22di­gvya­pa­de­śa­ma­rha­nti | TARV-MK 7.21.2ā­di­tyā­di­ga­ti­vi­bha­kta­sta­dbhe­daḥ | TARVV-MK 547,23 ā­di­tyā­di­ga­tyo­da­yā­sta­ma­ya­pa­ri­cchi­nna­yā vi­bha­kta­sta- TARVV-MK 547,24dbhedaḥ — prācī dig dakṣiṇā pratīcī uttarā ū­rdhva­ma­dho vi­di­śa­śce­ti | TARV-MK 7.21.3grā­mā­dī­nā­m a­va­dhṛ­ta­pa­ri­mā­ṇaḥ pradeśo deśaḥ | TARVV-MK 547,25 grā­ma­na­ga­ra­gṛ­hā­pa­va­ra­kā­dī­nā­ma­va­dhṛ­ta­pa­ri- TARVV-MK 547,26māṇānāṃ pradeśo deśa i­tyu­cya­te | TARV-MK 7.21.4u­pa­kā­rā­tya­ye pā­pā­dā­na­ni­mi­tta­ma­na­rtha­da­ṇḍaḥ | TARVV-MK 547,27 a­sa­tyu­pa­kā­re pā­pā­dā­na­he­tuḥ a­na­rtha­da­ṇḍa TARVV-MK 547,28i­tya­va­dhri­ya­te | vi­ra­ma­ṇaṃ viratiḥ ni­vṛ­tti­ri­ti yāvat | di­gde­śā­na­rtha­da­ṇḍe­bhyo viratiḥ di­gde­śā­na­rtha- TARVV-MK 547,29da­ṇḍa­vi­ra­tiḥ | sādhanaṃ kṛteti vṛttiḥ | TARV-MK 7.21.5vi­ra­ti­śa­bdaḥ pratyekaṃ pa­ri­sa­mā­pya­te | TARVV-MK 547,30 di­gvi­ra­tiḥ de­śa­vi­ra­ti­ra­na­rtha­da­ṇḍa­vi­ra­ti­ri­ti | TARV-MK 7.21.6vi­ra­tya­gra­ha­ṇa­ma­dhi­kā­rā­di­ti cet; na; u­pa­sa­rja­nā­na­bhi­saṃ­ba­ndhā­t | TARVV-MK 547,31 syā­de­ta­t — “­hiṃ­sā­nṛ­ta- TARVV-MK 547,32ste­yā­bra­hma­pa­ri­gra­he­bhyo vi­ra­ti­vra­ta­m­” ityataḥ vi­ra­ti­gra­ha­ṇa­ma­nu­va­rta­te­, tataḥ pu­na­ri­ha vi­ra­ti­gra­ha­ṇa- TARVV-MK 548,01ma­na­rtha­ka­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? u­pa­sa­rja­nā­na­bhi­saṃ­ba­ndhā­t | ta­da­nu­va­rta­mā­naṃ vi­ra­ti­gra­ha­ṇaṃ digdeśā- TARVV-MK 548,02na­rtha­da­ṇḍa­gra­ha­ṇe­na u­pa­sa­rja­ne­na nā­bhi­sa­mba­dhya­te­, tataḥ pu­na­rvi­ra­ti­gra­ha­ṇaṃ kriyate | TARV-MK 7.21.7e­ka­tve­na gamanaṃ samayaḥ | TARVV-MK 548,03 sa­me­kī­bhā­ve va­rta­te­, tadyathā ‘­saṃ­ga­taṃ ghṛtaṃ saṃgataṃ tai­la­m­’ ityukte TARVV-MK 548,04e­kī­bhū­ta­mi­ti gamyate | e­ka­tve­na gamanaṃ samayaḥ | pra­ti­ni­ya­ta­kā­ya­vā­ṅma­na­ska­rma­pa­ryā­yā­rthaṃ pra­ti­ni­vṛ­tta- TARVV-MK 548,05tvā­dā­tma­no dra­vyā­rthe­nai­ka­tva­ga­ma­na­mi­tya­rthaḥ | samaya eva sā­mā­yi­ka­m­, samayaḥ pra­yo­ja­na­ma­sye­ti vā TARVV-MK 548,06sā­mā­yi­ka­m | TARV-MK 7.21.8upetya tasmin va­sa­ntī­ndri­yā­ṇi i­tyu­pa­vā­saḥ | TARVV-MK 548,07 śa­bdā­di­gra­ha­ṇaṃ prati ni­vṛ­ttau­tsu­kyā­ni TARVV-MK 548,08pa­ñcā­pī­ndri­yā­ṇi upetya tasmin va­sa­ntī­tyu­pa­vā­saḥ | a­śa­na­pā­na­bha­kṣya­le­hya­la­kṣa­ṇa­ca­tu­rvi­dhā­hā­ra­pa­ri- TARVV-MK 548,09tyāga ityarthaḥ | pro­ṣa­dha­śa­bdaḥ pa­rva­pa­ryā­ya­vā­cī | proṣadhe u­pa­vā­saḥ pro­ṣa­dho­pa­vā­saḥ | sādhanaṃ kṛteti- TARVV-MK 548,10vṛttiḥ, saṃ­jñā­yā­mi­ti vā | TARV-MK 7.21.9upetya bhujyate i­tyu­pa­bho­gaḥ | TARVV-MK 548,11 u­pe­tyā­tma­sā­tkṛ­tya bhujyate a­nu­bhū­ya­ta i­tyu­pa­bho­gaḥ | aśa- TARVV-MK 548,12na­pā­na­ga­ndha­mā­lyā­diḥ | TARV-MK 7.21.10pa­ri­tya­jya bhujyata iti pa­ri­bho­gaḥ | TARVV-MK 548,13 sakṛd bhuktvā pa­ri­tya­jya pu­na­ra­pi bhujyate iti TARVV-MK 548,14pa­ri­bho­ga i­tyu­cya­te | ā­cchā­da­na­prā­va­ra­ṇā­la­ṅkā­ra­śa­ya­nā­sa­na­gṛ­ha­yā­na­vā­ha­nā­diḥ | u­pa­bho­ga­śca pari- TARVV-MK 548,15bhogaśca u­pa­bho­ga­pa­ri­bho­gau­, u­pa­bho­ga­pa­ri­bho­ga­yoḥ pa­ri­mā­ṇa­m u­pa­bho­ga­pa­ri­bho­ga­pa­ri­mā­ṇa­m | TARV-MK 7.21.11saṃ­ya­ma­ma­vi­nā­śa­ya­nna­ta­tī­tya­ti­thiḥ | TARVV-MK 548,16 cā­ri­tra­lā­bha­ba­lo­pe­ta­tvā­t saṃ­ya­ma­ma­vi­nā­śa­ya­n TARVV-MK 548,17a­ta­tī­tya­ti­thiḥ | athavā nāsya ti­thi­ra­sti i­tya­ti­thiḥ­, a­ni­ya­ta­kā­lā­ga­ma­na ityarthaḥ | TARV-MK 7.21.12saṃ­vi­bha­ja­naṃ saṃ­vi­bhā­gaḥ | TARVV-MK 548,18 a­ti­tha­ye saṃ­vi­bhā­gaḥ a­ti­thi­saṃ­vi­bhā­gaḥ | a­śva­ghā­sā­di- TARVV-MK 548,19vad vṛttiḥ | TARV-MK 7.21.13vra­ta­gra­ha­ṇa­ma­na­rtha­ka­mi­ti cet; uktam | TARVV-MK 548,20 vra­ta­mi­tya­nu­va­rta­te­, pu­na­rvra­ta­gra­ha­ṇa­ma­na­rtha­ka­mi­ti TARVV-MK 548,21cet; u­kta­m­; ki­mu­kta­m ? u­pa­sa­rja­nā­na­bhi­saṃ­ba­ndhā­di­ti | TARV-MK 7.21.14vra­ta­saṃ­pa­nna­śa­bdaḥ pra­tye­ka­ma­bhi­saṃ­ba­dhya­te | TARVV-MK 548,22 di­gvi­ra­ti­vra­ta­saṃ­pa­nnaḥ de­śa­vi­ra­ti­vra­ta­saṃ­pa­nna TARVV-MK 548,23ityādi | atha kimarthā di­ṅni­vṛ­ttiḥ ? TARV-MK 7.21.15du­ṣpa­ri­ha­ra­kṣu­dra­ja­ntu­prā­ya­tvā­ddi­ṅni­vṛ­ttiḥ | TARVV-MK 548,24 du­ṣpa­ri­ha­raiḥ kṣu­dra­ja­ntu­bhi­rā­ku­lā diśa ata- TARVV-MK 548,25sta­nni­bṛ­ttiḥ kartavyā | TARV-MK 7.21.16ta­tpa­ri­mā­ṇaṃ ca yo­ja­nā­di­bhi­ra­bhi­jñā­na­va­dbhiḥ | TARVV-MK 548,26 tāsāṃ pa­ri­mā­ṇaṃ yo­ja­nā­di­bhiḥ parva- TARVV-MK 548,27tā­di­pra­si­ddhā­bhi­jñā­naiḥ ka­rta­vya­m | TARV-MK 7.21.17a­ga­ma­ne­'­pi prā­ṇi­va­dhā­bhya­nu­jñā­na­mi­ti cet; na; ni­vṛ­ttya­rtha­tvā­t | TARVV-MK 548,28 syā­nma­ta­m — dik- TARVV-MK 548,29pa­ri­mā­ṇa­ka­ra­ṇā­t a­ga­ma­ne­'­pi ta­da­nta­rā­va­sthi­ta­prā­ṇi­ga­ṇa­va­dhā­bhya­nu­jñā­naṃ pra­sa­kta­m­, anyathā vā dik- TARVV-MK 548,30pa­ri­mā­ṇa­ma­na­rtha­ka­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ni­vṛ­ttya­rtha­tvā­t | kārtsnyena nivṛttiṃ ka­rtu­ma­śa­knu­va­taḥ TARVV-MK 548,31śaktyā prā­ṇi­va­dha­vi­ra­tiṃ pra­tyā­gū­rṇa­syā­tra prā­ṇa­yā­trā bhavatu vā mā vā bhūt | satyapi pra­yo­ja­na­bhū- TARVV-MK 548,32yastve pa­ri­mi­ta­di­ga­va­dhe­rba­hi­rnā­ska­ntsyā­mi­ti pra­ṇi­dhā­nā­nna doṣaḥ | TARV-MK 7.21.18tṛ­ṣṇā­prā­kā­mya­ni­ro­dha­ta­ntra­tvā­cca | TARVV-MK 548,33 pra­vṛ­ddhe­ccha­sya ā­tma­na­sta­syāṃ diśi vinā yatnāt TARVV-MK 548,34ma­ṇi­ra­tnā­di­lā­bho­'­stī­tye­va­m anyena pro­tsā­hi­ta­syā­pi ma­ṇi­ra­tnā­di­sa­mprā­pti­tṛ­ṣṇā­prā­kā­mya­ni­ro­dhaḥ TARVV-MK 548,35kathaṃ tantrito bha­ve­di­ti di­gvi­ra­tiḥ śreyasī | TARV-MK 7.21.19tato ba­hi­rma­hā­vra­ta­pra­si­ddhiḥ | TARVV-MK 548,36 a­hiṃ­sā­dya­ṇu­vra­ta­dhā­ri­ṇo­'­pya­sya pa­ri­mi­tā­ddi­ga­va­dhe­ba­rhi­rma­no- TARVV-MK 548,37vā­kkā­ya­yo­gaiḥ kṛ­ta­kā­ri­tā­nu­ma­ta­vi­ka­lpaiḥ hiṃ­sā­di­sa­rva­sā­va­dya­ni­vṛ­tti­ri­ti ma­hā­vra­ta­tva­ma­va­se­ya­m | TARV-MK 7.21.20tathaiva de­śa­ni­vṛ­ttiḥ | TARVV-MK 549,01 yathā di­ṅni­vṛ­ttiḥ kṛtā tathaiva de­śa­ni­vṛ­ttiḥ kāryā | ma­dī­ya­sya TARVV-MK 549,02gṛ­hā­nta­ra­sya ta­ṭā­ka­sya vā madhyaṃ muktvā de­śā­nta­raṃ nā­ska­ntsyā­mi iti ta­nni­vṛ­ttau pū­rva­va­t pra­yo­ja­naṃ TARVV-MK 549,03ve­di­ta­vya­m | ma­hā­vra­ta­tvaṃ ca ba­hi­rvya­va­sthā­pya­m | a­ya­ma­na­yo­rvi­śe­ṣaḥ — di­gvi­ra­tiḥ sā­rva­kā­li­kī deśa- TARVV-MK 549,04vi­ra­ti­rya­thā­śa­kti kā­la­ni­ya­me­ne­ti | TARV-MK 7.21.21a­na­rtha­da­ṇḍaḥ pañcadhā a­pa­dhyā­na-pā­po­pa­de­śa-pra­mā­dā­ca­ri­ta-hiṃ­sā­pra­dā­nā-'­śu­bha­śru­ti­bhe­dā­t | TARVV-MK 549,06a­na­rtha­da­ṇḍaḥ pañcadhā bhidyate | kutaḥ ? a­pa­dhyā­na-pā­po­pa­de­śa-pra­mā­dā­ca­ri­ta-hiṃ­sā­pra­dā­nā-'­śu­bha­śru­ti­bhe­dā­t | TARVV-MK 549,07tatra pareṣāṃ ja­ya­pa­rā­ja­ya­va­dha­ba­ndhā­ṅga­cche­da­sva­ha­ra­ṇā­di kathaṃ syāditi manasā ci­nta­na­ma­pa­dhyā­na­m | kleśa- TARVV-MK 549,08ti­rya­gva­ṇi­jyā­va­dha­kā­ra­mbhā­di­ṣu pā­pa­saṃ­yu­taṃ vacanaṃ pā­po­pa­de­śaḥ | tadyathā asmin deśe dāsā dāsyaśca TARVV-MK 549,09su­la­bhā­stā­na­muṃ deśaṃ nītvā vikraye kṛte ma­hā­na­rtha­lā­bho bha­va­tī­ti kle­śa­va­ṇi­jyā | go­ma­hi­ṣyā­dī­n TARVV-MK 549,10amutra gṛhītvā anyatra deśe vya­va­hā­re kṛte bhū­ri­vi­tta­lā­bha iti ti­rya­gva­ṇi­jyā | vā­gu­ri­ka­sau­ka­ri- TARVV-MK 549,11ka­śā­ku­ni­kā­di­bhyo mṛ­ga­va­rā­ha­śa­ku­nta­pra­bhṛ­ta­yo­'­mu­smi­n deśe santīti vacanaṃ va­dha­ko­pa­de­śaḥ | ārambha- TARVV-MK 549,12kebhyaḥ kṛ­ṣī­va­lā­di­bhyaḥ kṣi­tyu­da­ka­jva­la­na­pa­va­na­va­na­spa­tyā­ra­mbho­'­ne­no­pā­ye­na kartavyaḥ i­tyā­khyā­na­mā­ra­mbha- TARVV-MK 549,13ko­pa­de­śaḥ | ityevaṃ prakāraṃ pā­pa­saṃ­yu­ktaṃ vacanaṃ pā­po­pa­de­śaḥ | TARVV-MK 549,14pra­yo­ja­na­ma­nta­re­ṇā­pi vṛ­kṣā­di­cche­da­na­bhū­mi­ku­ṭṭa­na­sa­li­la­se­ca­nā­dya­va­dya­ka­rma pra­mā­dā­ca­ri­ta­mi­ti TARVV-MK 549,15kathyate | TARVV-MK 549,16vi­ṣa­śa­strā­gni­ra­jju­ka­śā­da­ṇḍā­di­hiṃ­so­pa­ka­ra­ṇa­pra­dā­naṃ hiṃ­sā­pra­dā­na­mi­tyu­cya­te | TARVV-MK 549,17hiṃ­sā­rā­gā­di­pra­va­rdhi­ta­du­ṣṭa­ka­thā­śra­va­ṇa­śi­kṣa­ṇa­vyā­pṛ­ti­ra­śu­bha­śru­ti­ri­tyā­khyā­ya­te | e­ta­smā­da­na­rtha­da- TARVV-MK 549,18ṇḍā­dvi­ra­tiḥ kāryā | TARV-MK 7.21.22ma­dhye­'­na­rtha­da­ṇḍa­gra­ha­ṇaṃ pū­rvo­tta­rā­ti­re­kā­na­rtha­kya­jñā­pa­nā­rtha­m | TARVV-MK 549,19 pūrvayoḥ di­gde­śa­yo­ru­tta- TARVV-MK 549,20ra­yo­śco­pa­bho­ga­pa­ri­bho­ga­yo­ra­va­dhṛ­ta­pa­ri­mā­ṇa­yo­ra­na­rtha­kaṃ ca­ṅkra­ma­ṇā­di vi­ṣa­yo­pa­se­va­naṃ ca ni­ṣpra­yo­ja­naṃ TARVV-MK 549,21na ka­rta­vya­mi­tya­ti­re­ka­ni­vṛ­tti­jñā­pa­nā­rthaṃ ma­dhye­'­na­rtha­da­ṇḍa­va­ca­naṃ kriyate | TARV-MK 7.21.23sā­mā­yi­ke ni­ya­ta­de­śa­kā­le ma­hā­vra­ta­tvaṃ pū­rva­va­t | TARVV-MK 549,22 ityati deśe e­tā­va­ti kāla ityava- TARVV-MK 549,23dhārite sā­mā­yi­ke sthitasya ma­hā­vra­ta­tvaṃ pū­rva­va­dve­di­ta­vya­m­, a­ṇu­sthū­la­kṛ­ta­hiṃ­sā­di­ni­vṛ­tteḥ | TARV-MK 7.21.24saṃ­ya­ma­pra­sa­ṅga iti cet; na; ta­ddhā­ti­ka­rmo­da­yā­t | TARVV-MK 549,24 syā­nma­ta­m — sā­mā­yi­ke sa­rva­sā­va­dya- TARVV-MK 549,25ni­vṛ­tti­la­kṣa­ṇe sthitasya tasya saṃyamaḥ prā­pno­tī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ta­ddhā­ti­ka­rmo­da­yā­t | tasya hi TARVV-MK 549,26saṃ­ya­ma­ghā­ti­ka­rmo­da­yo­'­stī­ti na saṃ­ya­ta­tva­m | TARV-MK 7.21.25ma­hā­vra­ta­tvā­bhā­va iti cet; na; u­pa­cā­rā­t­, rā­ja­ku­le sa­rva­ga­ta­cai­tra­va­t | TARVV-MK 549,27 ya­dya­bhya­nta- TARVV-MK 549,28ra­saṃ­ya­ma­ghā­ti­ka­rmo­da­yo­'­sti ta­du­da­ye­nā­va­śya­ma­ni­vṛ­tta­pa­ri­ṇā­me­na bha­vi­ta­vyaṃ tataśca ma­hā­vra­ta­tva­ma­sya TARVV-MK 549,29no­pa­pa­dya­ta iti ma­ta­m­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? u­pa­cā­rā­t­, rā­ja­ku­le sa­rva­ga­ta­cai­tra­va­t | yathā pauraja- TARVV-MK 549,30na­pa­da­ko­ṣṭhā­gā­rā­di­ṣu bāhyeṣu vyā­pā­re­ṣu sarveṣu vyāpṛtaḥ snā­nā­nu­le­pa­na­śa­ya­nā­ntaḥ­pu­rā­di­vyā­pā­re­ṣu TARVV-MK 549,31a­bhya­nta­re­ṣu ke­ṣu­ci­t vyāpṛtima­na­nu­ga­ccha­nna­pi rā­ja­ku­le sa­rva­ga­ta­ścai­tra i­tyu­pa­ca­rya­te­, tathā hiṃ­sā­di­ṣu TARVV-MK 549,32bāhyeṣu sarveṣu a­nā­sa­kta­dhi­ṣa­ṇaḥ a­bhya­nta­ra­saṃ­ya­ma­ghā­ti­ka­rmo­da­yā­pā­di­ta­ma­ndā­vi­ra­ti­pa­ri­ṇā­me satyapi TARVV-MK 549,33ma­hā­vra­ta i­tyu­pa­ca­rya­te | evaṃ ca kṛtvā a­bha­vya­syā­pi ni­rgra­ntha­li­ṅga­dhā­ri­ṇaḥ e­kā­da­śā­ṅgā­dhyā- TARVV-MK 549,34yino ma­hā­vra­ta­pa­ri­pā­la­nā de­śa­saṃ­ya­ta­saṃ­ya­ta­bhā­va­syā­pi u­pa­ri­grai­ve­ya­ka­vi­mā­na­vā­si­to­pa­pa­nnā bhavati | TARV-MK 7.21.26snā­na­ga­ndha­mā­lyā­di­vi­ra­hi­to­'­va­kā­śe śu­cā­vu­pa­va­se­t | TARVV-MK 549,35 sva­śa­rī­ra­saṃ­skā­ra­kā­ra­ṇa­snā­na- TARVV-MK 549,36ga­ndha­mā­lyā­bha­ra­ṇā­di­bhi­rvi­ra­hi­taḥ śucau a­va­kā­śe sā­dhu­ni­vā­se cai­tyā­la­ye sva­pro­ṣa­dho­pa­vā­sa­gṛ­he vā TARVV-MK 549,37dha­rma­ka­thā­śra­va­ṇa­śrā­va­ṇa­ci­nta­nā­va­hi­tā­ntaḥ­ka­ra­ṇaḥ sa­nnu­pa­va­se­t ni­rā­ra­mbhaḥ śrāvakaḥ | TARV-MK 7.21.27bho­ga­pa­ri­saṃ­khyā­naṃ pa­ñca­vi­dhaṃ tra­sa­ghā­ta­pra­mā­da­ba­hu­va­dhā­ni­ṣṭā­nu­pa­se­vya­vi­ṣa­ya­bhe­dā­t | TARVV-MK 550,01 bhoga- TARVV-MK 550,02pa­ri­saṃ­khyā­naṃ pa­ñca­vi­dhaṃ pra­tye­ta­vya­m | kutaḥ ? tra­sa­ghā­ta­pra­mā­da­ba­hu­va­dhā­ni­ṣṭā­nu­pa­se­vya­vi­ṣa­ya­bhe­dā­t | TARVV-MK 550,03tatra madhu māṃsaṃ sadā pa­ri­ha­rta­vyaṃ tra­sa­ghā­taṃ prati ni­vṛ­tta­ce­ta­sā | ma­dya­mu­pa­se­vya­mā­naṃ kā­ryā­kā­rya­vi­ve­ka- TARVV-MK 550,04saṃ­mo­ha­ka­ra­mi­ti ta­dva­rja­naṃ pra­mā­da­vi­ra­hā­yā­nu­ṣṭhe­ya­m | ke­ta­kya­rju­na­pu­ṣpā­dī­ni ba­hu­ja­ntu­yo­ni­sthā­nā­ni TARVV-MK 550,05śṛ­ṅga­ve­ra­mū­la­kā­rdra­ha­ri­drā­ni­mba­ku­su­mā­dī­nya­na­nta­kā­ya­vya­pa­de­śā­rhā­ṇi­, e­te­ṣā­mu­pa­se­va­ne ba­hu­ghā­to­'­lpa­pha­la- TARVV-MK 550,06miti ta­tpa­ri­hā­raḥ śreyān | yā­na­vā­ha­nā­bha­ra­ṇā­di­ṣu e­tā­va­de­ve­ṣṭa­ma­to­'­nya­da­ni­ṣṭa­mi­tya­ni­ṣṭā­nni­va­rta­naṃ TARVV-MK 550,07ka­rta­vya­m | na hi a­sa­tya­bhi­sa­ndhi­ni­ya­me vra­ta­mi­ti | i­ṣṭā­nā­ma­pi ci­tra­va­stra­vi­kṛ­ta­ve­ṣā­bha­ra­ṇā­dī­nā- TARVV-MK 550,08ma­nu­pa­se­vyā­nāṃ pa­ri­tyā­gaḥ kāryaḥ yā­va­jjī­va­m | atha na śa­kti­ra­sti kā­la­pa­ri­cche­de­na va­stu­pa­ri­mā- TARVV-MK 550,09ṇena ca śa­ktya­nu­rū­paṃ ni­va­rta­naṃ kāryam | TARV-MK 7.21.28a­ti­thi­saṃ­vi­bhā­ga­śca­tu­rvi­dho bhi­kṣo­pa­ka­ra­ṇau­ṣa­dha­pra­ti­śra­ya­bhe­dā­t | TARVV-MK 550,10 a­ti­thi­saṃ­vi­bhā­ga­śca- TARVV-MK 550,11turdhā bhidyate | kutaḥ ? bhi­kṣo­pa­ka­ra­ṇau­ṣa­dha­pra­ti­śra­ya­bhe­dā­t | mo­kṣā­rtha­ma­bhyu­dya­tā­yā­ti­tha­ye saṃ­ya­ma­pa­rā­ya- TARVV-MK 550,12ṇāya śuddhāya śu­ddha­ce­ta­sā ni­ra­va­dyā bhikṣā deyā, dha­rmo­pa­ka­ra­ṇā­ni ca sa­mya­gda­rśa­na­jñā­na­cā­ri­tro­pa­vṛṃ­ha- TARVV-MK 550,13ṇāni dā­ta­vyā­ni­, au­ṣa­dha­ma­pi yo­gya­mu­pa­yo­ja­nī­ya­m­, pra­ti­śra­ya­śca pa­ra­ma­dha­rma­śra­ddha­yā pra­ti­pā­da­yi- TARVV-MK 550,14tavya iti | TARVV-MK 550,15caśabdo va­kṣya­mā­ṇa­gṛ­ha­stha­dha­rma­sa­mu­cca­yā­rthaḥ | kaḥ pu­na­ra­sau ? TA-MK 7.22 mā­ra­ṇā­nti­kīṃ sa­lle­kha­nāṃ joṣitā || TARV-MK 7.22.1svā­yu­ri­ndri­ya­ba­la­saṃ­kṣa­yo ma­ra­ṇa­m | TARVV-MK 550,17 sva­pa­ri­ṇā­mo­pā­tta­syā­yu­ṣaḥ i­ndri­yā­ṇāṃ balānāṃ ca TARVV-MK 550,18kā­ra­ṇa­va­śā­t saṃkṣayo ma­ra­ṇa­mi­ti manyante ma­nī­ṣi­ṇaḥ | TARV-MK 7.22.2a­nta­gra­ha­ṇaṃ ta­dbha­va­ma­ra­ṇa­pra­ti­pa­ttya­rtha­m | TARVV-MK 550,19 maraṇaṃ dvi­vi­dha­m — ni­tya­ma­ra­ṇaṃ ta­dbha­va­ma­ra­ṇaṃ ceti | TARVV-MK 550,20tatra ni­tya­ma­ra­ṇaṃ samaye samaye svā­yu­rā­dī­nāṃ nivṛttiḥ | ta­dbha­va­ma­ra­ṇaṃ bha­vā­nta­ra­prā­ptya­na­nta­ro­pa­śli­ṣṭaṃ TARVV-MK 550,21pū­rva­bha­va­vi­ga­ma­na­m | ta­trā­nta­gra­ha­ṇaṃ kiyate ta­dbha­va­ma­ra­ṇa­pa­ri­gra­hā­rtha­m | ma­ra­ṇa­ma­nto ma­ra­ṇā­ntaḥ­, ma­ra­ṇā­ntaḥ TARVV-MK 550,22pra­yo­ja­na­ma­syā iti mā­ra­ṇā­nti­kī | TARV-MK 7.22.3sa­mya­kkā­ya­ka­ṣā­ya­le­kha­nā sa­lle­kha­nā | TARVV-MK 550,23 li­khe­rṇya­nta­sya lekhanā ta­nū­ka­ra­ṇa­mi­ti yāvat | TARVV-MK 550,24kāyasya bāhyasya a­bhya­nta­rā­ṇāṃ ca ka­ṣā­yā­ṇāṃ ta­tkā­ra­ṇa­hā­pa­na­yā krameṇa samyak lekhanā sa­lle­kha­nā­, TARVV-MK 550,25tāṃ mā­ra­ṇā­nti­kīṃ sa­lle­kha­nāṃ joṣitā sevitā gṛ­hī­tya­bhi­sa­mba­ndhaḥ | TARV-MK 7.22.4se­vi­tā­gra­ha­ṇaṃ vi­spa­ṣṭā­rtha­mi­ti cet; na; a­rtha­vi­śe­ṣo­pa­tteḥ | TARVV-MK 550,26 syā­nma­ta­m — iha se­vi­te­tye­va TARVV-MK 550,27vi­spa­ṣṭā­rthaṃ va­kta­vya­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­rtha­vi­śe­ṣo­pa­pa­tteḥ | na ke­va­la­mi­ha sevanaṃ gṛhyate | TARVV-MK 550,28kiṃ tarhi ? prī­tya­rtho­'­pi­, juṣi prī­ti­se­va­na­yo­ri­ti | yasmāt asatyāṃ prītau balānna sa­lle­kha­nā TARVV-MK 550,29kā­rya­te­, satyāṃ hi prītau sva­ya­me­va karoti | TARV-MK 7.22.5sa­lle­kha­nā­yā jo­ṣi­te­ti prā­pno­tī­ti cet; na; tṛnaḥ pra­yo­gā­t | TARVV-MK 550,30 syā­nma­ta­m — yathā TARVV-MK 550,31kaṭasya karteti vi­bha­kti­ni­rde­śaḥ tathā sa­lle­kha­nā­yā jo­ṣi­te­ti prā­pno­tī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 550,32tṛnaḥ pra­yo­gā­t | TARV-MK 7.22.6ā­tma­va­dha­ka­tva­pra­sa­ṅga iti cet; na; a­pra­ma­tta­tvā­t | TARVV-MK 550,33 syā­nma­ta­m — sa­lle­kha­nā­mā­sthi­ta­sya TARVV-MK 550,34svā­bhi­sa­ndhi­pū­rva­kā­yu­rā­di­ni­vṛ­tte­rā­tma­va­dhaḥ prā­pno­tī­ti ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­pra­ma­tta­tvā­t | TARVV-MK 550,35pra­ma­tta­yo­gā­ddhi prā­ṇa­vya­pa­ro­pa­ṇaṃ hiṃ­se­tyu­kta­m | na cāsya pra­mā­da­yo­go­'­sti | kutaḥ ? TARV-MK 7.22.7rā­gā­dya­bhā­vā­t | TARVV-MK 550,36 rā­ga­dve­ṣa­mo­hā­vi­ṣṭa­sya hi vi­ṣa­śa­strā­dyupa­ka­ra­ṇa­pra­yo­ga­va­śā­t ātmānaṃ ghnataḥ TARVV-MK 551,01svaghāto bhavati | na tathā sa­lle­kha­nāṃ pra­ti­pa­nna­sya rā­gā­da­yaḥ santi tato nā­tma­va­dha­do­ṣa­saṃ­spa­rśaḥ | TARVV-MK 551,02uktañca — TARVV-MK 551,03“­rā­gā­dī­ṇa­ma­ṇu­ppā a­hiṃ­sa­ka­tte­ti desidaṃ samaye | TARVV-MK 551,04tesiṃ ce­du­ppa­ttī hiṃseti jiṇehi ṇiddiṭṭhā || ” TARVV-MK 551,05kiñca, TARV-MK 7.22.8ma­ra­ṇa­syā­'­ni­ṣṭa­tvā­t | TARVV-MK 551,06 yathā vaṇijaḥ vi­vi­dha­pa­ṇya­dā­nā­dā­na­saṃ­ca­ya­pa­ra­sya gṛ­ha­vi­nā­śo­'­ni­ṣṭaḥ TARVV-MK 551,07ta­dvi­nā­śa­kā­ra­ṇe co­pa­sthi­te ya­thā­śa­kti pa­ri­ha­ra­ti du­ṣpa­ri­ha­re ca pa­ṇyā­vi­nā­śo yathā bhavati tathā TARVV-MK 551,08yatate | evaṃ gṛ­ha­stho­'­pi vra­ta­śī­la­pu­ṇya­saṃ­ca­ya­pra­va­rta­mā­na­sta­dā­śra­ya­sya śa­rī­ra­sya na pā­ta­ma­bhi­vā­ñcha­ti­, TARVV-MK 551,09ta­du­pa­pla­va­kā­ra­ṇe co­pa­sthi­te sva­gu­ṇā­'­vi­ro­dhe­na pa­ri­ha­ra­ti­, du­ṣpa­ri­ha­re ca yathā sva­gu­ṇa­vi­nā­śo na TARVV-MK 551,10bhavati tathā pra­ya­ta­ta iti ka­tha­mā­tma­va­dho bhavet ? kiñca, TARV-MK 7.22.9u­bha­yā­na­bhi­sa­ndhā­nā­t | TARVV-MK 551,11 yathā tapasthaḥ śī­to­ṣṇa­ja­su­kha­duḥ­khā­na­bhi­sa­ndhā­nā­t a­na­bhi­saṃ- TARVV-MK 551,12hi­ta­su­kha­duḥ­kha­saṃ­ba­ndhe­'­pi su­kha­duḥ­kha­kṛ­ta­rā­ga­dve­ṣā­bhā­vā­t na su­kha­duḥ­kha­kṛ­ta­ka­rma­ba­ndha­bhā­k tathā arhatpra- TARVV-MK 551,13ṇītāṃ sa­lle­kha­nāṃ kurvan jī­vi­ta­ma­ra­ṇā­na­bhi­sa­ndhā­nā­t a­na­bhi­saṃ­hi­tā­tmī­ya­ma­ra­ṇasaṃ­ba­ndhe­'­pi rā­ga­dve­ṣā- TARVV-MK 551,14bhāvāt nā­tma­va­dha­kaḥ | kiñca, TARV-MK 7.22.10sva­sa­ma­ya­vi­ro­dhā­t | TARVV-MK 551,15 yathā kṣa­ṇi­ka­vā­di­naḥ ‘­kṣa­ṇi­kāḥ sarve bhāvāḥ’ iti bruvataḥ svasama- TARVV-MK 551,16ya­vi­ro­dha­sta­thā ‘yadā sattvaśca bhavati sa­ttva­saṃ­jñā ca bhavati va­dha­ka­śca bhavati va­dha­ci­ttaṃ cāsyo- TARVV-MK 551,17tpannaṃ bhavati ityetāṃ ca­tu­rvi­dhāṃ cetanāṃ prāpya hiṃsā ja­ya­te­’ iti bru­va­to­'­sa­tyā­tma­va­dha­ka­tva­ci­tte TARVV-MK 551,18sa­lle­kha­nāṃ kurvataḥ ā­tma­va­dha­ka­tvaṃ jāyata i­tyā­ca­kṣā­ṇa­syā­saṃ­ce­ti­ta­ka­rma­ba­ndhā­bhā­vaḥ sa­ma­ya­vi­ro­dhaḥ | TARVV-MK 551,19atha sva­sa­ma­ya­vi­ro­dho mā­bhū­di­ti ca­tu­rvi­dha­yai­va ce­ta­na­yā karma badhyate i­tī­ṣṭa­m­; nanu sa­lle­kha­nā­yā­m TARVV-MK 551,20ā­tma­va­dha­ka­ci­ttā­bhā­vā­t ā­tmā­'­hiṃ­sa­ka­tvaṃ siddham | a­tha­vā­, yathā sadā mau­na­vra­ti­ka­sya mau­na­vra­ti­ko­'- TARVV-MK 551,21smīti vacanaṃ sva­va­ca­sā vi­ru­dhya­te­, tathā sa­rvā­nā­tma­ka­vā­di­naḥ ā­tmā­bhā­vā­dā­tma­no va­dha­ka­tva­mā­ca- TARVV-MK 551,22kṣāṇasya sa­rvā­nā­tma­kā­'­'­ryasa­tya­va­ca­na­vi­ro­dhaḥ | atha sva­sa­ma­ya­vi­rā­dho mā­klṛ­ṛ­pa­di­ti sa­rvā­nā­tma­ka- TARVV-MK 551,23mi­ṣṭa­m­; na­nvā­tmā­bhā­vā­t ā­tma­va­dhā­bhā­vaḥ | TARVV-MK 551,24yo'pi brūyāt niḥkriya ā­tme­ti­, tasya punaḥ sā­dhu­ja­na­se­vi­tāṃ sa­lle­kha­nā­mā­ti­ṣṭha­mā­na­syā- TARVV-MK 551,25tma­va­dha­ka­tvaṃ bha­va­tī­tya­bhi­la­pa­taḥ ātmano ni­ṣkri­ya­tva­pra­ti­jñā­hā­niḥ | ni­ṣkri­ya­tvā­bhyu­pa­ga­me cātmava- TARVV-MK 551,26dha­prā­ptyu­pā­la­mbha­nā­bhā­vaḥ | TARVV-MK 551,27āha — kadā anena sa­lle­kha­nā­yāṃ pra­ya­ti­ta­vya­mi­ti ? a­tro­cya­te — TARV-MK 7.22.11ja­rā­ro­ge­ndri­ya­hā­ni­bhi­rā­va­śya­ka­pa­ri­kṣa­ye | TARVV-MK 551,28 jarasā śa­rī­ra­dū­ṣi­ṇyā yadā pra­ha­ta­ja­ṅghā­ba- TARVV-MK 551,29lavīryo bhavati rogaiśca vā­tā­di­vi­kā­ra­ja­ni­tai­ra­bhi­dru­taḥ pra­kṣī­ṇe­ndri­ya­ba­la­śca bhavati tadā ā­va­śya­ka- TARVV-MK 551,30pa­ri­kṣa­ya­ma­pe­kṣa­mā­ṇaḥ smṛ­ti­mā­n prā­su­kā­śa­na­pā­na­ko­pa­vā­sa­se­va­nā­di­nā krameṇa pra­kṣī­ya­mā­ṇa­śa­rī­ra­ba­laḥ TARVV-MK 551,31ā­ma­ra­ṇā­dbhā­va­nā­nu­pre­kṣā­sa­mā­dhi­ba­hu­laḥ śā­stro­kte­na vidhinā sa­lle­kha­nāṃ joṣitā u­tta­mā­rtha­syā­rā­dha­ko TARVV-MK 551,32bhavati | TARV-MK 7.22.12e­ka­yo­ga­ka­ra­ṇaṃ jyāya iti cet; na; ka­dā­ci­t ka­sya­ci­ttāṃ pra­tyā­bhi­mu­khya­jñā­pa­nā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 551,34 syā­de­ta­t — pū­rva­sū­tre­ṇa saha eka eva yogaḥ kartavyaḥ laghvartha iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? kadā- TARVV-MK 551,35cit ka­sya­ci­t tāṃ pra­tyā­bhi­mu­khya­jñā­pa­nā­rtha­tvā­t | sa­pta­ta­ya­śī­la­va­taḥ ka­dā­ci­t ka­sya­ci­de­va gṛhiṇaḥ TARVV-MK 551,36sa­lle­kha­nā­bhi­mu­khyaṃ na sa­rva­sye­ti | kiñca, TARV-MK 7.22.13ve­śmā­pa­ri­tyā­gi­na­sta­du­pa­de­śā­t | TARVV-MK 552,01 ve­śmā­pa­ri­tyā­gi­naḥ di­gvi­ra­tyā­di­sa­pta­ta­ya­śī­lo­pa­de­śaḥ | TARVV-MK 552,02ve­śma­pa­ri­tyā­ge­na tu śrā­va­ka­tve­nai­va gṛhiṇaḥ sa­lle­kha­ne­tye­va­ma­rtho bhe­de­no­pa­de­śaḥ | TARV-MK 7.22.14a­vi­śe­ṣa­vi­dhi­pra­ti­pā­da­nā­rtha­tvā­dvā | TARVV-MK 552,03 ayaṃ sa­lle­kha­nā­viṃ­dhiḥ na śrā­va­ka­syai­va digvira- TARVV-MK 552,04tyā­di­śī­la­va­taḥ | kiṃ tarhi ? saṃ­ya­ta­syā­pī­ti a­vi­śe­ṣa­jñā­pa­nā­rtha­tvā­dvā pṛ­tha­gu­pa­de­śaḥ kṛtaḥ | TARVV-MK 552,05atrāha — uktaṃ bhavatā niḥśalyo vra­tī­ti­, tatra coktāni śalyāni mā­yā­ni­dā­na­mi­thyā­da­rśa­na- TARVV-MK 552,06saṃ­jña­kā­ni | tataḥ sa­mya­gdṛ­ṣṭi­nā vratinā bha­vi­ta­vya­m | ta­tsa­mya­gda­rśa­naṃ kiṃ ni­ra­pa­vā­da­mu­ta sā­pa­vā­da- TARVV-MK 552,07miti ? ucyate — ka­sya­ci­nmo­ha­nī­yā­va­sthā­vi­śe­ṣā­t ka­dā­ci­di­me bha­va­ntya­pa­vā­dāḥ — TA-MK 7.23 śa­ṅkā­kā­ṅkṣā­vi­ci­ki­tsā­'­nya­dṛ­ṣṭi­pra­śaṃ­sā­saṃ­sta­vāḥ samya- gdṛ­ṣṭe­ra­tī­cā­rāḥ || TARVV-MK 552,10niḥ­śa­ṅki­ta­tvā­da­yo vyākhyātāḥ da­rśa­na­vi­śu­ddhi­ri­tya­tra­, ta­tpra­ti­pa­kṣa­bhū­tāḥ śa­ṅkā­da­yo vedi- TARVV-MK 552,11tavyāḥ | atha pra­śaṃ­sā­saṃ­sta­va­yoḥ ko viśeṣaḥ ? TARV-MK 7.23.1vā­ṅmā­na­sa­vi­ṣa­ya­bhe­dā­t pra­śaṃ­sā­saṃ­sta­va­bhe­daḥ | TARVV-MK 552,12 manasā mi­thyā­dṛ­ṣṭi­jñā­na­cā­ri­tra­gu­ṇo­dbhā­va­naṃ TARVV-MK 552,13praśaṃsā | bhū­tā­'­bhū­ta­gu­ṇo­dbhā­va­na­va­ca­naṃ saṃstava i­tya­ya­ma­na­yo­rbhe­daḥ | TARV-MK 7.23.2pra­ka­ra­ṇā­da­gā­rya­va­dhā­ra­ṇa­mi­ti cet; na; sa­mya­gddṛ­ṣṭi­gra­ha­ṇa­sya u­bha­yā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 552,14 syā­nma­ta­m — TARVV-MK 552,15a­gā­ri­vra­ta­śī­la­pra­ka­ra­ṇa­mi­da­m­, ataḥ tasyaiva sa­mya­gdṛ­ṣṭeḥ śa­ṅkā­da­yo­'­ti­cā­rāḥ prasaktā nā­na­gā­ra­sye­ti­; TARVV-MK 552,16tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? sa­mya­gdṛ­ṣṭi­gra­ha­ṇa­syo­bha­yā­rtha­tvā­t | punaḥ sa­mya­gdṛ­ṣṭi­gra­ha­ṇa­me­va­ma­rthaṃ sa­mya­gda­rśa­na- TARVV-MK 552,17sā­mā­nya­sye­me­'­ti­cā­rā iti | ya­dye­va­ma­rthaṃ sa­mya­gdṛ­ṣṭi­gra­ha­ṇaṃ nā­rtho­'­ne­na­, a­gā­ri­gra­ha­ṇaṃ ni­vṛ­tta­mi­ti vyā- TARVV-MK 552,18khyeyam ? naivaṃ śaṅkyam; u­tta­ra­trā­'­gā­ri­gra­ha­ṇā­nu­va­rta­na­sye­ṣṭa­tvā­t | TARV-MK 7.23.3da­rśa­na­mo­ho­da­yā­da­ti­ca­ra­ṇa­ma­tī­cā­raḥ | TARVV-MK 552,19 da­rśa­na­mo­ho­da­yā­tta­ttvā­rtha­śra­ddhā­nā­da­ti­ca­ra­ṇa­ma­tī­cā­raḥ TARVV-MK 552,20a­ti­kra­ma i­tya­na­rthā­nta­ra­m | ete śa­ṅkā­da­yaḥ pañca sa­mya­gda­rśa­na­syā­ti­cā­rāḥ | TARV-MK 7.23.4a­ṣṭā­ṅga­tvā­t sa­mya­rgda­śa­na­syā­ti­kra­mā­ṇāṃ tā­va­ttva­me­ve­ti cet; na; a­trai­vā­nta­rbhā­vā­t | TARVV-MK 552,22syā­de­ta­t — sa­mya­gdṛ­rśa­na­ma­ṣṭā­ṅgaṃ niḥ­śa­ṅki­ta­tvā­di­la­kṣa­ṇa­mu­kta­m­, ta­syā­ti­cā­rai­ra­pi tā­va­dbhi­re­va bhavi- TARVV-MK 552,23ta­vya­mi­tya­ṣṭā­va­ti­cā­rā u­pa­de­ṣṭa­vyā iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­trai­vā­nta­rbhā­vā­t | vra­ta­śī­lā­nāṃ TARVV-MK 552,24pañca pa­ñcā­ti­cā­rā­n vi­va­kṣu­ṇā ā­cā­rye­ṇa pra­śaṃ­sā­saṃ­sta­va­yo­ri­tarā­na­nta­rbhā­vya sa­mya­gdṛ­ṣṭe­ra­pi pa­ñcai­vā­ti- TARVV-MK 552,25cārā uktā iti na doṣaḥ | TARVV-MK 552,26āha — sa­mya­gda­rśa­na­syā­dya­sya vra­ta­śī­la­pa­trā­ñci­ta­ji­na­dha­rma­ka­ma­la­ka­rṇi­kā­kā­ra­sya a­gā­rya­na­gā­ra­yoḥ TARVV-MK 552,27sā­dhā­ra­ṇāḥ śa­ṅkā­da­yo­'­ti­cā­rā vyākhyātāḥ | idānīṃ vra­ta­śī­lā­nā­m a­ti­cā­ra­ga­ṇa­nā ka­rtta­vte­ti | TARVV-MK 552,28tatra gṛ­hī­ta­vra­ta­śī­lā­ti­kra­me­ya­ttā­khyā­pa­nā­rtha­mi­da­mu­cya­te — TA-MK 7.24 vra­ta­śī­le­ṣu pañca pañca ya­thā­kra­ma­m || TARVV-MK 552,30vratāni a­hiṃ­sā­dī­ni | śīlāni di­gvi­ra­tyā­dī­ni | vratāni ca śīlāni ca vra­ta­śī­lā­ni | TARVV-MK 552,31teṣu vra­ta­śī­le­ṣu | TARV-MK 7.24.1vra­ta­gra­ha­ṇa­me­vā­stvi­ti cet; na; śī­la­vi­śe­ṣa­dyo­ta­nā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 552,32 smā­nma­ta­m — vra­ta­gra­ha­ṇa­me- TARVV-MK 552,33vāstu, di­gvi­ra­tyā­dī­ni api vra­tā­nye­va a­ta­ścai­ta­de­vaṃ yadāha — a­ti­thi­saṃ­vi­bhā­ga­vra­ta­saṃ­pa­nna­śce­ti­; tanna; TARVV-MK 553,01kā­ra­ṇa­m ? śī­la­vi­śe­ṣa­dyo­ta­nā­rtha­tvā­t | a­bhi­sa­ndhi­pū­rva­ko niyamo vra­ta­mi­ti kṛtvā digvira- TARVV-MK 553,02tyā­dī­nya­pi vratāni bha­va­nti­, kintu vra­ta­pa­ri­ra­kṣa­ṇaṃ śī­la­mi­tya­sya vi­śe­ṣa­sya dyo­ta­nā­rthaṃ śī­la­gra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 553,03tena di­gvi­ra­tyā­dī­ni śī­la­gra­ha­ṇe­na gṛhyante | TARV-MK 7.24.2sā­ma­rthyā­d gṛ­hi­vra­ta­saṃ­pra­tya­yaḥ | TARVV-MK 553,04 yadyapi idaṃ sū­tra­ma­vi­śe­ṣe­ṇo­ktaṃ tathāpi sā­ma­rthyā­d gṛhi- TARVV-MK 553,05vra­ta­gra­ha­ṇa­ma­va­se­ya­m | kiṃ sā­ma­rthya­m ? va­kṣya­mā­ṇa­va­dha­ba­ndha­cche­dā­di­va­ca­na­m | te hi ba­ndha­va­dha­cche­dā- TARVV-MK 553,06dayo gṛ­ha­stha­syai­va nā­na­gā­ra­sye­ti | TARV-MK 7.24.3pañca pañceti vīpsāyāṃ dvitvam | TARVV-MK 553,07 pañca pa­ñce­tye­ta­t vīpsāyāṃ dvi­tva­ma­va­se­ya­m | tato'- TARVV-MK 553,08na­va­ya­vā­bhi­dhā­naṃ vī­psā­rtha­mi­ti a­na­va­ya­ve­na vra­ta­śī­lā­ni pa­ñca­saṃ­khya­yā vyāpyante | nanu ca ladhvarthaṃ TARVV-MK 553,09pañcaśa iti śasā nirdeśaḥ ka­rta­vyaḥ­; sa­tya­me­va­me­ta­t­; vyaktyarthaṃ vākyena nirdeśaḥ kriyate | TARV-MK 7.24.4ya­thā­kra­ma­va­ca­naṃ va­kṣya­mā­ṇā­ti­cā­ra­kra­ma­saṃ­ba­ndha­nā­rtha­m | TARVV-MK 553,10 va­kṣya­mā­ṇā a­ti­cā­rā ahiṃsā- TARVV-MK 553,11dibhiḥ kra­me­ṇā­bhi­saṃ­ba­dhya­ntā­mi­tye­va­ma­rthaṃ ya­thā­kra­ma­va­ca­naṃ kriyate | yo yaḥ kramo ya­thā­kra­maṃ kra­mā­na­ti- TARVV-MK 553,12vṛ­ttye­tya­rthaḥ | TARVV-MK 553,13āha — yadyevaṃ ta­smā­du­cya­tāṃ tā­va­dā­dya­sya prā­ṇa­vya­pa­ro­pa­ṇa­ni­vṛ­tta­la­kṣa­ṇa­syā­ṇu­vra­ta­sya ke­'­ti­cā­rāḥ­, TARVV-MK 553,14ye­bhyo­'­yaṃ nivṛttau ni­ra­pa­vā­do bha­va­tī­ti ? a­tro­cya­te — TA-MK 7.25 ba­ndha­va­dha­cche­dā­ti­bhā­rā­ro­pa­ṇā­nna­pā­na­ni­ro­dhāḥ || TARV-MK 7.25.1a­bhi­ma­ta­de­śa­ga­ti­ni­ro­dha­he­tu­rba­ndhaḥ | TARVV-MK 553,16 a­bhi­ma­ta­de­śa­ga­ma­naṃ pra­tyu­tsu­ka­sya ta­tpra­ti­ba­ndha­he­tuḥ kīlā- TARVV-MK 553,17diṣu ra­jvā­di­bhi­rvya­ti­ṣa­ṅgo bandha i­tyu­cya­te | TARV-MK 7.25.2prā­ṇi­pī­ḍā­he­tu­rva­dhaḥ | TARVV-MK 553,18 da­ṇḍa­ka­śā­ve­trā­di­bhi­ra­bhi­ghā­taḥ prāṇināṃ vadha iti gṛhyate na prāṇavya- TARVV-MK 553,19pa­ro­pa­ṇa­m­, tataḥ prā­ge­vā­sya vi­ni­vṛ­tta­tvā­t | TARV-MK 7.25.3che­do­'­ṅgā­pa­na­ya­na­m | TARVV-MK 553,20 ka­rṇa­nā­si­kā­dī­nā­ma­va­ya­vā­nā­m a­pa­na­ya­naṃ cheda iti kathyate | TARV-MK 7.25.4nyā­yya­bhā­rā­da­ti­ri­kta­bhā­ra­vā­ha­na­ma­ti­bhā­rā­ro­pa­ṇa­m | TARVV-MK 553,21 nyā­yā­da­na­pe­tā­dbhā­rā­da­ti­ri­kta­sya TARVV-MK 553,22bhārasya vā­ha­na­m­, a­ti­lo­bhā­dga­vā­dī­nā­ma­ti­bhā­rā­ro­pa­ṇa­mi­ti gaṇyate | TARV-MK 7.25.5kṣu­tpi­pā­sā­bā­dha­na­ma­nna­pā­na­ni­ro­dhaḥ | TARVV-MK 553,23 te­ṣā­me­va ga­vā­dī­nāṃ ku­ta­ści­t kā­ra­ṇā­t kṣutpipā- TARVV-MK 553,24sā­bā­dho­tpā­da­na­ma­nna­pā­na­ni­ro­dha i­syā­khyā­ya­te | ete pañca a­hiṃ­sā­ṇu­vra­ta­syā­ti­cā­rāḥ | TA-MK 7.26 mi­thyo­pa­de­śa­ra­ho­'­bhyā­khyā­na­kū­ṭa­le­kha­kri­yā­nyā­sā­pa­hā­ra- sā­kā­ra­ma­ntra­bhe­dāḥ || TARV-MK 7.26.1mi­thyā­nya­pra­va­rta­na­ma­ti­sa­ndhā­pa­naṃ vā mi­thyo­pa­de­śaḥ | TARVV-MK 553,27 a­bhyu­da­ya­niḥ­śre­ya­sā­rthe­ṣu kri­yā­vi­śe­ṣe­ṣu TARVV-MK 553,28a­nya­syā­nya­thā pra­va­rta­na­ma­ti­sa­ndhā­pa­naṃ vā mi­thyo­pa­de­śa i­tyu­cya­te | TARV-MK 7.26.2saṃ­vṛ­ta­sya pra­kā­śa­naṃ ra­ho­'­bhyā­khyā­na­m | TARVV-MK 553,29 strī­puṃ­sā­bhyā­m e­kā­nte­'­nu­ṣṭhi­ta­sya kri­yā­vi­śe­ṣa­sya TARVV-MK 553,30pra­kā­śa­naṃ yat ra­ho­'­bhyā­khyā­naṃ ta­dve­di­ta­vya­m | TARV-MK 7.26.3pa­ra­pra­yo­gā­da­nyā­nu­kta­pa­ddha­ti­ka­rma kū­ṭa­le­kha­kri­yā | TARVV-MK 553,31 a­nye­nā­nu­ktaṃ kiñcit pa­ra­pra­yo­ga­va­śā­t TARVV-MK 553,32evaṃ te­no­kta­m a­nu­ṣṭhi­ta­mi­ti va­ñca­nā­ni­mi­ttaṃ lekhanaṃ kū­ṭa­le­kha­kri­yā | TARV-MK 7.26.4hi­ra­ṇyā­di­ni­kṣe­pe­'­lpa­saṃ­khyā­nu­jñā­na­va­ca­naṃ nyā­sā­pa­hā­raḥ | TARVV-MK 553,33 hi­ra­ṇyā­de­rdra­vya­sya ni­kṣe­ptu­rvi- TARVV-MK 553,34smṛ­ta­saṃ­khya­syā­lpa­śaḥ saṃ­khyā­na­mā­da­dā­na­syai­va­mi­tya­nu­jñā­va­ca­naṃ nyā­sā­pa­hā­ra i­tyā­khyā­ya­te | TARV-MK 7.26.5a­rthā­di­bhiḥ pa­ra­gu­hya­pra­kā­śa­naṃ sā­kā­ra­ma­ntra­bhe­daḥ | TARVV-MK 554,01 a­rtha­pra­ka­ra­ṇā­ṅga­vi­kā­ra­bhrū­vi­kṣe­pā­di­bhiḥ TARVV-MK 554,02pa­rā­kū­ta­mu­pa­la­bhya ta­dā­vi­ṣka­ra­ṇa­ma­sū­yā­di­ni­mi­ttaṃ ya­tta­tsā­kā­ra­ma­ntra­bhe­da iti kathyate | ta ete satyavra- TARVV-MK 554,03tasya pa­ñcā­ti­kra­māḥ | TA-MK 7.27 ste­na­pra­yo­ga­ta­dā­hṛ­tā­dā­na­vi­ru­ddha­rā­jyā­ti­kra­ma­hī­nā­dhi­ka­mā­no- nmā­na­pra­ti­rū­pa­ka­vya­va­hā­rāḥ || TARV-MK 7.27.1mo­ṣa­ka­sya tridhā pra­yo­ja­naṃ ste­na­pra­yo­gaḥ | TARVV-MK 554,06 muṣṇantaṃ sva­ya­me­va vā pra­yu­ṅkte­, anyena vā prayo- TARVV-MK 554,07ja­ya­ti­, pra­yu­kta­ma­nu­ma­nya­te vā yataḥ sa ste­na­pra­yo­go ve­di­ta­vyaḥ | TARV-MK 7.27.2co­rā­nī­ta­gra­ha­ṇaṃ ta­dā­hṛ­tā­dā­na­m | TARVV-MK 554,08 a­pra­yu­kte­nā­na­nu­ma­te­na ca co­re­ṇā­nī­ta­sya grahaṇaṃ tadā- TARVV-MK 554,09hṛ­tā­dā­naṃ pra­tye­ta­vya­m | tatra ko doṣaḥ ? pa­ra­pī­ḍā­rā­ja­bha­yā­da­yaḥ pratītāḥ | etena vi­ru­ddha­rā­jyā­ti- TARVV-MK 554,10kra­mā­da­yo vyākhyātāḥ | TARV-MK 7.27.3u­ci­tā­da­nya­thā dā­na­gra­ha­ṇa­ma­ti­kra­maḥ | TARVV-MK 554,11 u­ci­tā­nnyā­yyā­t anyena pra­kā­re­ṇa dā­na­gra­ha­ṇa­ma­ti- TARVV-MK 554,12krama i­tyu­cya­te | viruddhaṃ rājyaṃ vi­ru­ddha­rā­jyaṃ vi­ru­ddha­rā­jye­'­ti­kra­maḥ vi­ru­ddha­rā­jyā­ti­kra­maḥ | tatrālpa- TARVV-MK 554,13mū­lya­la­bhyā­ni ma­hā­rghā­ṇi dra­vyā­ṇi­ti prayatnaḥ | TARV-MK 7.27.4kū­ṭa­pra­stha­tu­lā­di­miḥ kra­ya­vi­kra­ya­pra­yo­go hī­nā­dhi­ka­mā­no­nmā­naḥ | TARVV-MK 554,14 prasthādi mānaṃ tulādyu- TARVV-MK 554,15nmānam | etena nyū­ne­nā­nya­smai deyaṃ a­dhi­ke­nā­tma­no grā­hya­mi­tye­va­mā­di­kū­ṭa­pra­yo­gaḥ hī­nā­dhi­ka­mā­no- TARVV-MK 554,16nmā­na­mi­tyā­khyā­ya­te | TARV-MK 7.27.5kṛ­tri­ma­hi­ra­ṇyā­di­ka­ra­ṇaṃ pra­ti­rū­pa­ka­vya­va­hā­raḥ | TARVV-MK 554,17 kṛtrimaiḥ hi­ra­ṇyā­di­bhiḥ va­ñca­nā­pū­rva­ko TARVV-MK 554,18vya­va­hā­raḥ pra­ti­rū­pa­ka­vya­va­hā­ra iti vya­pa­di­śya­te | ta ete pañca a­da­ttā­dā­na­vi­ra­te­ra­tī­cā­rāḥ | TA-MK 7.28 pa­ra­vi­vā­ha­ka­ra­ṇe­tva­ri­kā­'­pa­ri­gṛ­hī­tā­pa­ri­gṛ­hī­tā­ga­ma­nā­na­ṅga­krī- ḍā­kā­ma­tī­vrā­bhi­ni­ve­śāḥ || TARV-MK 7.28.1sa­dve­dya­cā­ri­tra­mo­ho­da­yā­dvi­va­ha­naṃ vivāhaḥ | TARVV-MK 554,21 sa­dve­dya­sya cā­ri­tra­mo­ha­sya co­da­yā­t vi­va­ha­naṃ TARVV-MK 554,22ka­nyā­va­ra­ṇaṃ vivāha i­tyā­khyā­ya­te | parasya vivāhaḥ pa­ra­vi­vā­haḥ pa­ra­vi­vā­ha­tya karaṇaṃ pa­ra­vi­vā­ha- TARVV-MK 554,23ka­ra­ṇa­m | TARV-MK 7.28.2a­ya­na­śī­le­tva­rī | TARVV-MK 554,24 jñā­nā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­mā­pā­di­ta­ka­lā­gu­ṇa­jña­ta­yā cā­ri­tra­mo­ha­strī­ve­do­da­ya- TARVV-MK 554,25pra­ka­rṣā­da­ṅgo­pā­ṅga­nā­mo­da­yā­va­ṣṭa­mbhā­cca pa­ra­pu­ru­ṣā­ne­ti ga­ccha­tī­tye­vaṃ­śī­lā itvarī | tataḥ kutsāyāṃ kaḥ, TARVV-MK 554,26i­tva­ri­kā | a­pa­ri­gṛ­hī­tā ca pa­ri­gṛ­hī­tā ca a­pa­ri­gṛ­hī­tā­pa­ri­gṛ­hī­te | yā ga­ṇi­kā­tve­na puṃ­śca­li­tve­na TARVV-MK 554,27vā pa­ra­pu­ru­ṣa­ga­ma­na­śī­lā a­svā­mi­kā sā a­pa­ri­gṛ­hī­tā | yā punaḥ e­ka­pu­ru­ṣa­bha­rtṛ­kā sā pa­ri­gṛ­hī­tā | TARVV-MK 554,28i­tva­ri­ke ca te a­pa­ri­gṛ­hī­tā­pa­ri­gṛ­hī­te ca i­tvā­ri­kā­'­pa­ri­gṛ­hī­tā­pa­ri­gṛ­hī­te ta­yo­rga­ma­naṃ i­tva­ri­kā- TARVV-MK 554,29pa­ri­gṛ­hī­tā­pa­ri­gṛ­hī­tā­ga­ma­na­m | TARV-MK 7.28.3a­na­ṅge­ṣu krīḍā a­na­ṅga­krī­ḍā | TARVV-MK 554,30 aṅgaṃ pra­ja­na­naṃ yoniśca ta­to­'­nya­tra krīḍā a­na­ṅga­krī­ḍā | TARVV-MK 554,31a­ne­ka­vi­dha­pra­ja­na­na­vi­kā­re­ṇa ja­gha­nā­da­nya­tra cāṅge ra­ti­ri­tya­rthaḥ | TARV-MK 7.28.4kāmasya pravṛddhaḥ pa­ri­ṇā­maḥ kā­ma­tī­vrā­bhi­ni­ve­śaḥ | TARVV-MK 554,32 kāmasya pravṛddhaḥ pa­ri­ṇā­maḥ a­nu­pa­ra- TARVV-MK 554,33ta­vṛ­ttyā­diḥ kā­ma­tī­vrā­bhi­ni­ve­śa i­tyu­cya­te | ete pañca sva­dā­ra­sa­nto­ṣa­vra­ta­syā­ti­cā­rāḥ | TARV-MK 7.28.5dī­kṣi­tā­ti­bā­lā­tai­rya­gyo­nyā­dī­nā­ma­nu­pa­saṃ­gra­ha iti cet; na; kā­ma­tī­vrā­bhi­ni­ve­śa­gra­ha­ṇā­t siddheḥ | TARVV-MK 554,35 syā­nma­ta­m — dīkṣitā a­ti­bā­lā tai­rya­gyo­nī­tye­va­mā­dī­nā­ma­nu­pa­saṃ­gra­ha iti; tanna; kiṃ TARVV-MK 555,01kā­ra­ṇa­m ? kā­ma­tī­vrā­bhi­ni­ve­śa­gra­ha­ṇā­t siddheḥ | dī­kṣi­tā­di­ṣu hi pa­ri­ha­rta­vyā­su vṛttiḥ kā­ma­tī­vrā- TARVV-MK 555,02bhi­ni­ve­śā­dbha­va­ti | u­kto­'­tra doṣaḥ rā­ja­bha­ya­lo­kā­pa­vā­dā­diḥ | TA-MK 7.29 kṣe­tra­vā­stu­hi­ra­ṇya­su­va­rṇa­dha­na­dhā­nya­dā­sī­dā­sa­ku­pya­pra­mā­ṇā­ti­kra­māḥ || TARV-MK 7.29.1kṣe­tra­vā­stvā­dī­nāṃ dva­yo­rdva­yo­rdva­ndbaḥ prāk kupyāt | TARVV-MK 555,04 kṣe­tra­vā­stvā­dī­nāṃ dva­yo­rdva­yoḥ dvandvo TARVV-MK 555,05bhavati | ki­ma­vi­śe­ṣe­ṇa ? ityāha — prā­kku­pyā­t | kṣetraṃ ca vāstu ca kṣe­tra­vā­stu­, hiraṇyaṃ ca suvarṇaṃ ca TARVV-MK 555,06hi­ra­ṇya­su­va­rṇa­m­, dhanaṃ ca dhānyaṃ ca dha­na­dhā­nya­m­, dāsī ca dāsaśca dā­sī­dā­sa­m | kṣe­tra­vā­stu ca TARVV-MK 555,07hi­ra­ṇya­su­va­rṇaṃ ca dha­na­dhā­nyaṃ ca dā­sī­dā­saṃ ca kupyaṃ ca kṣe­tra­vā­stu­hi­ra­ṇya­su­va­rṇa­dha­na­dhā­nya­dā­sī­dā­sa- TARVV-MK 555,08kupyāni | dā­sī­dā­sa­mi­ti ga­vā­śvā­di­ṣu ni­pā­ta­nā­t e­ka­śe­ṣa­bhā­vaḥ | kṣetraṃ śa­syā­dhi­ka­ra­ṇa­m | TARVV-MK 555,09vāstu a­gā­ra­m | hiraṇyaṃ rū­pyā­di­vya­va­hā­ra­ta­ntraṃ suvarṇaṃ pra­tī­ta­m | dhanaṃ gavādi | dhānyaṃ brīhyādi | TARVV-MK 555,10dā­sī­dā­saṃ bhṛ­tya­strī­puṃ­sa­va­rgaḥ | kupyaṃ kṣau­ma­kā­rpā­sa­kau­śe­yaca­nda­nā­di | TARV-MK 7.29.2tī­vra­lo­bhā­bhi­ni­ve­śā­da­ti­re­kāḥ pra­mā­ṇā­ti­kra­māḥ | TARVV-MK 555,11 e­tā­vā­ne­va pa­ri­gra­ho mama nā­to­'­nya TARVV-MK 555,12iti pa­ri­cchi­nnā­t kṣe­tra­vā­stvā­di­vi­ṣa­yā­da­ti­re­kāḥ a­ti­lo­bha­va­śā­t pra­mā­ṇā­ti­kra­mā iti pratyā- TARVV-MK 555,13khyāyate | ta ete pañca pa­ri­gra­ha­vi­ra­ma­ṇa­syā­ti­kra­māḥ | TARVV-MK 555,14uktā vra­tā­nā­ma­ti­cā­rāḥ­, śī­lā­nā­ma­ti­cā­rā vakṣyante | tadyathā — TA-MK 7.30 ū­rdhvā­dha­sti­rya­gvya­ti­kra­ma­kṣe­tra­vṛ­ddhi­smṛ­tya­nta­rā­dhā­nā­ni || TARV-MK 7.30.1pa­ri­mi­ta­di­ga­va­dhi­vya­ti­la­ṅgha­na­ma­ti­kra­maḥ | TARVV-MK 555,16 pa­ri­mi­ta­sya di­ga­va­dhe­ra­ti­la­ṅgha­na­ma­ti­kra­ma TARVV-MK 555,17i­tyu­cya­te | sa sa­mā­sa­ta­stri­vi­dhaḥ — ū­rdhvā­ti­kra­maḥ a­dho­'­ti­kra­maḥ ti­rya­ga­ti­kra­ma­śce­ti | TARV-MK 7.30.2tatra pa­rva­tā­dyā­ro­ha­ṇā­dū­rdhvā­ti­kra­maḥ | TARVV-MK 555,18 pa­rva­ta­ma­ru­bhūmyā­dī­nā­mā­ro­ha­ṇā­dū­rdhvā­ti­kra­mo bhavati | TARV-MK 7.30.3kū­pā­va­ta­ra­ṇā­de­ra­dho­'­ti­vṛ­ttiḥ | TARVV-MK 555,19 kū­pā­va­ta­ra­ṇā­deḥ adho di­ga­va­dhe­ra­ti­vṛ­tti­rve­di­ta­vyā | TARV-MK 7.30.4vi­la­pra­ve­śā­di­sti­rya­ga­tī­cā­raḥ | TARVV-MK 555,20 bhū­mi­vi­la­gi­ri­da­rī­pra­ve­śā­di­sti­rya­ga­tī­cā­ro draṣṭavyaḥ | TARV-MK 7.30.5a­bhi­gṛ­hī­tā­yā diśo lo­bhā­ve­śā­dā­dhi­kyā­bhi­sa­ndhiḥ kṣe­tra­vṛ­ddhiḥ | TARVV-MK 555,21 prāg diśaṃ yojanā- TARVV-MK 555,22dibhiḥ pa­ri­cchi­dya pu­na­rlo­bha­va­śā­tta­to­'­dhi­kā­kā­ṅkṣa­ṇaṃ kṣe­tra­vṛ­ddhi­ri­tya­dhya­va­sī­ya­te | TARV-MK 7.30.6i­cchā­pa­ri­mā­ṇe­'­nta­rbhā­vā­t pau­na­ru­ktya­mi­ti cet; na; ta­syā­nyā­dhi­ka­ra­ṇa­tva­t | TARVV-MK 555,23 syāde- TARVV-MK 555,24tat — i­cchā­pa­ri­mā­ṇe pa­ñca­me­'­ṇu­vra­te a­syā­nta­rbhā­vā­t pu­na­rgra­ha­ṇaṃ pu­na­ru­kta­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 555,25ta­syā­nyā­dhi­ka­ra­ṇa­tvā­t | i­cchā­pa­ri­mā­ṇaṃ kṣe­tra­vā­stvā­di­vi­ṣa­ya­m­, idaṃ punaḥ di­gvi­ra­ma­ṇa­ma­nyā­rtha­m — TARVV-MK 555,26asyāṃ diśi lābhe jī­vi­ta­ma­lā­bhe ca ma­ra­ṇa­ma­to­'­nya­tra lā­bhe­'­pi na ga­ma­na­mi­ti­, na tu diśi kṣetrā- TARVV-MK 555,27diṣviva pa­ri­gra­ha­bu­ddhyā­tma­sā­tka­ra­ṇā­t pa­ri­mā­ṇa­ka­ra­ṇa­ma­sti­, ta­to­'­rtha­vi­śe­ṣo­'­syā­va­se­yaḥ | TARV-MK 7.30.7ta­da­ti­kra­maḥ pra­mā­da­mo­ha­vyā­sa­ṅgā­di­bhiḥ | TARVV-MK 555,28 ta­syai­ta­sya di­kpa­ri­mā­ṇa­syā­ti­kra­maḥ pra­mā­dā­t TARVV-MK 555,29mohād vyā­sa­ṅgā­dvā bha­va­tī­tya­va­se­yaḥ | TARV-MK 7.30.8a­na­nu­sma­ra­ṇaṃ smṛ­tya­nta­rā­dhā­na­m | TARVV-MK 555,30 a­nu­sma­ra­ṇa­m pa­rā­ma­rśa­naṃ pra­tya­ve­kṣa­ṇa­mi­tya­na­rthā­nta­ra­m­, TARVV-MK 555,31i­da­mi­daṃ mayā yo­ja­nā­di­bhi­ra­bhi­jñā­naṃ kṛ­ta­mi­ti­, ta­da­bhā­vaḥ smṛ­tya­nta­rā­dhā­na­m | ta ete pañca dig- TARVV-MK 555,32vi­ra­ṇa­syā­ti­kra­māḥ | TA-MK 7.31 ā­na­ya­na­pre­ṣya­pra­yo­ga­śa­bda­rū­pā­nu­pā­ta­pu­dga­la­kṣe­pāḥ || TARV-MK 7.31.1ta­mā­na­ye­tyā­jñā­pa­na­mā­na­ya­na­m | TARVV-MK 556,02 ātmanā saṃ­ka­lpi­te deśe sthitasya pra­yo­ja­na­va­śā­t yatki- TARVV-MK 556,03ñci­dā­na­ye­tyā­jñā­pa­na­m ā­na­ya­na­mi­tyā­khyā­ya­te | TARV-MK 7.31.2evaṃ kurviti vi­ni­yo­gaḥ pre­pya­pra­yo­gaḥ | TARVV-MK 556,04 pa­ri­cchi­nna­de­śā­dva­hiḥ sva­ya­ma­ga­tvā a­nya­ma­pya­nā- TARVV-MK 556,05nīya pre­ṣya­pra­yo­ge­ṇai­vā­bhi­pre­ta­vyā­pā­ra­sā­dha­naṃ pre­ṣya­pra­yo­gaḥ | TARV-MK 7.31.3a­bhyu­tkā­si­kā­di­ka­ra­ṇaṃ śa­bdā­nu­pā­taḥ | TARVV-MK 556,06 vyā­pā­ra­ka­rā­n pu­ru­ṣā­n u­ddi­śyā­bhyu­tkā­si­kā­di- TARVV-MK 556,07karaṇaṃ śa­bdā­nu­pā­ta iti śabdyate | TARV-MK 7.31.4sva­vi­gra­ha­pra­rū­pa­ṇaṃ rū­pā­nu­pā­taḥ | TARVV-MK 556,08 mama rūpaṃ nirīkṣya vyā­pā­ra­ma­ci­rā­nni­ṣpā­da­ya­nti iti TARVV-MK 556,09sva­vi­gra­ha­pra­rū­pa­ṇaṃ rū­pā­nu­pā­ta iti ni­rṇī­ya­te | TARV-MK 7.31.5lo­ṣṭā­di­ni­pā­taḥ pu­dga­la­kṣe­paḥ | TARVV-MK 556,10 ka­rma­ka­rā­n pu­ru­ṣā­nu­ddi­śya lo­ṣṭa­pā­ṣā­ṇa­ni­pā­taḥ pu­dga­la­kṣe­pa iti TARVV-MK 556,11kathyate | ta ete de­śa­vi­ra­ma­ṇa­sya pa­ñcā­ti­kra­māḥ | kathaṃ pu­na­ra­ti­kra­ma iti ? ucyate — TARV-MK 7.31.6sva­ya­ma­nā­krā­ma­nna­nye­nā­krā­ma­ya­tī­tya­ti­kra­maḥ | TARVV-MK 556,12 yasmāt sva­ya­ma­na­ti­kra­ma­n a­nye­nā­ti­krā­ma- TARVV-MK 556,13yati ta­to­'­ti­kra­ma iti vya­pa­di­śya­te | yadi hi sva­ya­ma­ti­kra­me­t vra­ta­lo­pa evāsya syāt | TA-MK 7.32 ka­nda­rpa­kau­tku­cya­mau­kha­ryā­'­pta­mī­kṣyā­dhi­ka­ra­ṇo­pa­bho­ga­pa­ri- bho­gā­na­rtha­kyā­ni || TARV-MK 7.32.1rā­go­dre­kā­t pra­hā­sa­mi­śro­'­śi­ṣṭa­vā­kpra­yo­gaḥ kandarpaḥ | TARVV-MK 556,16 cā­ri­tra­mo­ho­da­yā­pā­di­tā­t rāgo- TARVV-MK 556,17drekāt pra­hā­sa­saṃ­yu­kto yo­'­śi­ṣṭa­vā­kpra­yo­gaḥ sa kandarpa iti ni­rdhri­ya­te | TARV-MK 7.32.2ta­de­vo­bha­yaṃ paratra du­ṣṭa­kā­ya­ka­rma­yu­ktaṃ kau­tku­cya­m | TARVV-MK 556,18 rāgasya sa­mā­ve­śā­ddhā­sya­va­ca­na­m aśi- TARVV-MK 556,19ṣṭa­va­ca­na­m i­tye­ta­du­bha­yaṃ paratra duṣṭena kā­ya­ka­rma­ṇā yuktaṃ kau­tku­cya­mi­cyu­te | TARV-MK 7.32.3dhā­rṣṭya­prā­ya­ma­va­ddha­va­hu­pra­lā­pi­tvaṃ mau­kha­rya­m | TARVV-MK 556,20 a­śā­lī­na­ta­yā ya­tki­ñca­nā­na­rtha­kaṃ ba­hu­pra­la­pa­naṃ TARVV-MK 556,21mau­kha­rya­mi­ti pra­tye­ta­vya­m | TARV-MK 7.32.4a­sa­mī­kṣya pra­yo­ja­na­mā­dhi­kye­na ka­ra­ṇa­ma­dhi­ka­ra­ṇa­m | TARVV-MK 556,22 a­dhi­ru­pa­ri­bhā­ve va­rta­te­, karoti- TARVV-MK 556,23ścā­pū­rva­prā­du­rbhā­ve­, pra­yo­ja­na­ma­sa­mī­kṣya ā­dhi­kye­na pra­va­rta­na­ma­dhi­ka­ra­ṇa­m | TARV-MK 7.32.5tattredhā kā­ya­vā­ṅma­no­vi­ṣa­ya­bhe­dā­t | TARVV-MK 556,24 ta­da­dhi­ka­ra­ṇaṃ tredhā vya­va­ti­ṣṭha­te | kutaḥ ? kāyavā- TARVV-MK 556,25ṅma­no­vi­ṣa­ya­bhe­dā­t | tatra mānasaṃ pa­rā­na­rtha­ka­kā­vyā­di­ci­nta­na­m­, vāggataṃ ni­ṣpra­yo­ja­na­ka­thā­khyā­naṃ TARVV-MK 556,26pa­ra­pī­ḍā­pra­dhā­naṃ ya­tki­ñca­na­va­ktṛ­tva­m­, kāyikaṃ ca pra­yo­ja­na­ma­nta­re­ṇa ga­cchaṃ­ṃ­sti­ṣṭha­nnā­sī­no vā saci- TARVV-MK 556,27tte­ta­ra­pa­tra­pu­ṣpa­pha­la­cche­da­na­bhe­da­na­ku­ṭṭa­na­kṣe­pa­nā­dī­ni kuryāt | a­gni­vi­ṣa­kṣā­rā­di­pra­dā­naṃ cārabheta ityeva- TARVV-MK 556,28mādi, ta­tsa­rva­ma­sa­mī­kṣyā­dhi­ka­ra­ṇa­m | TARV-MK 7.32.6yā­va­tā­'­rthe­no­pa­bho­ga­pa­ri­bho­gau so­'­rthaḥ­, ta­to­'­nya­syā­dhi­kya­mā­na­rtha­kya­m | TARVV-MK 556,29 yasya yā­va­tā­'- TARVV-MK 556,30rthena u­pa­bho­ga­pa­ri­bho­gau pra­ka­lpye­te tasya tā­vā­na­rtha i­tyu­cya­te­, ta­to­'­nya­syā­dhi­kya­mā­na­rtha­kyaṃ bhavati | TARV-MK 7.32.7u­pa­bho­ga­pa­ri­bho­ga­vra­te­'­nta­rbhā­vā­t pau­na­ru­ktya­pra­sa­ṅga iti cet; na; ta­da­rthā­na­va­dhā­ra­ṇā­t | TARVV-MK 556,32 syā­de­ta­t — u­pa­bho­ga­pa­ri­bho­ga­vra­te­'­nta­rbha­va­tī­ti pau­na­ru­ktya­mā­sa­jya­ta iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 556,33ta­da­rthā­na­va­dhā­ra­ṇā­t | i­cchā­va­śā­t u­pa­bho­ga­pa­ri­bho­ga­pa­ri­mā­ṇā­va­gra­haḥ sā­va­dya­pra­tyā­khyā­naṃ ceti ta­du­kta­m­, TARVV-MK 557,01iha punaḥ ka­lpya­syai­va ā­dhi­kya­mi­tya­ti­kra­ma i­tyu­cya­te | na­nve­va­ma­pi ta­dvra­tā­ti­cā­rā­nta­rbhā­vā­t idaṃ TARVV-MK 557,02va­ca­na­ma­na­rtha­ka­m ? nā­na­rtha­ka­m­; sa­ci­ttā­dya­ti­kra­ma­va­ca­nā­t | a­sa­mī­kṣyā­dhi­ka­ra­ṇa­mi­tya­tra su­psu­pe­ti TARVV-MK 557,03vṛttiḥ, ma­yū­ra­vyaṃ­sa­kā­di­tvā­dvā | ta ete pañca a­na­rtha­da­ṇḍa­vi­ra­te­ra­tī­cā­rāḥ | TA-MK 7.33 yo­ga­duḥ­pra­ṇi­dhā­nā­nā­da­ra­smṛ­tya­nu­pa­sthā­nā­ni || TARV-MK 7.33.1yo­ga­śa­bdo vyā­khyā­tā­rthaḥ | TARVV-MK 557,05 ayaṃ yo­ga­śa­bdo vyā­khyā­tā­rtho draṣṭavyaḥ | kva ? “­kā­ya­vā­ṅma- TARVV-MK 557,06naskarma yogaḥ” ityatra | TARV-MK 7.33.2duṣṭhu pra­ṇi­dhā­na­ma­nya­thā vā duḥ­pra­ṇi­dhā­na­m | TARVV-MK 557,07 pra­ṇi­dhā­naṃ prayogaḥ pa­ri­ṇā­ma i­tya­na­rthā­nta­ra­m | TARVV-MK 557,08duṣṭhu pāpaṃ pra­ṇi­dhā­naṃ duḥ­pra­ṇi­dhā­na­m­, anyathā vā pra­ṇi­dhā­naṃ duḥ­pra­ṇi­dhā­na­m | tatra kro­dhā­di­pa­ri­ṇā­ma- TARVV-MK 557,09vaśāt duṣṭhu pra­ṇi­dhā­naṃ śa­rī­rā­va­ya­vā­nā­m a­ni­bhṛ­ta­ma­va­sthā­na­m­, va­rṇa­saṃ­skā­rā­bhā­vā­'­rthā­ga­ma­ka­tva- TARVV-MK 557,10cā­pa­lā­di vā­gga­ta­m­, ma­na­so­'­na­rpi­ta­tvaṃ­ce­tya­nya­thā pra­ṇi­dhā­na­m | TARV-MK 7.33.3a­nā­da­ro­'­nu­tsā­haḥ | TARVV-MK 557,11 i­ti­ka­rta­vyaṃ pra­tya­sā­ka­lyā­t ya­thā­ka­tha­ñci­t pra­vṛ­tti­ra­nu­tsā­haḥ a­nā­da­ra TARVV-MK 557,12i­tyu­cya­te | TARV-MK 7.33.4a­nai­kā­gryaṃ smṛ­tya­nu­pa­sthā­na­m | TARVV-MK 557,13 a­nai­kā­gtya­ma­sa­mā­hi­ta­ma­na­ska­tā smṛ­tya­nu­pa­sthā­na­mi­tyā- TARVV-MK 557,14khyāyate | TARV-MK 7.33.5ma­no­duḥ­pra­ṇi­dhā­naṃ taditi cet; na; ta­trā­nyā­ci­nta­nā­t | TARVV-MK 557,15 syā­de­ta­t — smṛ­tya­nu­pa­sthā­naṃ TARVV-MK 557,16ta­nma­no­duḥ­pra­ṇi­dhā­na­me­ve­ti tasya gra­ha­ṇa­ma­na­rtha­ka­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ta­trā­nyā­ci­nta­nā­t | tatra TARVV-MK 557,17hi anyat kiñcit a­ci­nta­ya­ta­ści­nta­ya­ta eva vā viṣaye kro­dhā­dyā­ve­śaḥ au­dā­sī­nye­na vā'va- TARVV-MK 557,18sthānaṃ ma­na­saḥ­, iha punaḥ pa­ri­spa­nda­nā­t cintāyā e­kā­gtye­ṇā­na­va­sthā­na­mi­ti vi­spa­ṣṭa­ma­rnya­tva­m | TARVV-MK 557,19rā­tri­ndi­vī­ya­sya vā pra­mā­dā­dhi­ka­sya sa­ñci­tyā­nu­pa­sthā­na­m | ta ete pañca sā­mā­yi­ka­syā­ti­kra­māḥ | TA-MK 7.34 a­pra­tya­ve­kṣi­tā­'­pra­mā­rji­to­tsa­rgā­dā­na­saṃ­sta­ro­pa­kra­ma­ṇā­'­nā- da­ra­smṛ­tya­nu­pa­sthā­nā­ni || TARV-MK 7.34.1pra­tya­ve­kṣa­ṇaṃ cākṣuṣo vyāpāraḥ | TARVV-MK 557,22 jantavaḥ santi na santi ceti pra­tya­ve­kṣa­ṇaṃ cākṣuṣo vyā- TARVV-MK 557,23pāraḥ pra­tī­ya­te | TARV-MK 7.34.2pra­mā­rja­na­mu­pa­ka­ra­ṇo­pa­kā­raḥ | TARVV-MK 557,24 mṛ­du­no­pa­ka­ra­ṇe­na yat kriyate pra­yo­ja­naṃ tat pra­mā­rja­naṃ pratye- TARVV-MK 557,25tavyam | TARV-MK 7.34.3tasya pra­ti­ṣe­dha­vi­śi­ṣṭa­syo­tsa­rgā­di­bhiḥ saṃbandhaḥ | TARVV-MK 557,26 ta­syo­bha­ya­sya pra­ti­ṣe­dha­vi­śi­ṣṭa­sya utsa- TARVV-MK 557,27rgā­di­bhi­stri­bhiḥ pra­tye­ka­ma­bhi­saṃ­ba­ndho bhavati — a­pra­tya­ve­kṣi­tā­pra­mā­rji­to­tsa­rga ityādi | ta­trā­'­pra­tya­ve­kṣi- TARVV-MK 557,28tāyāṃ bhuvi mū­tra­pu­rī­ṣo­tsa­rgaḥ­, a­pra­tya­ve­kṣi­tā­pra­mā­rji­ta­sya a­rha­dā­cā­rya­pū­jo­pa­ka­ra­ṇa­sya ga­ndha­mā­lya­dhū­pā- TARVV-MK 557,29de­rā­tma­pa­ri­dhā­nā­dya­rtha­sya va­stra­pā­trā­de­ścā­'­'­dā­na­m­, a­pra­tya­ve­kṣi­tā­pra­mā­rji­ta­sya prā­va­ra­ṇā­deḥ saṃ­sta­ra­syo­pa- TARVV-MK 557,30kra­ma­ṇa­m | TARV-MK 7.34.4ā­va­śya­ke­ṣva­nā­da­raḥ | TARVV-MK 557,31 ā­va­śya­ke­ṣu a­nā­da­raḥ a­nu­tsā­ho bhavati | kutaḥ ? kṣu­da­bhya­rdi- TARVV-MK 557,32tatvāt | TARV-MK 7.34.5smṛ­tya­nu­pa­sthā­naṃ vyā­khyā­ta­m | TARVV-MK 557,33 ta ete pañca pro­ṣa­dho­pa­vā­sa­syā­ti­cā­rāḥ | TA-MK 7.35 sa­ci­tta­saṃ­ba­ndha­saṃ­mi­śrā­bhi­ṣa­va­duḥ­pa­kvā­hā­rāḥ || TARV-MK 7.35.1saha cittena vartata iti sacittaḥ | TARVV-MK 558,02 cittaṃ vijñānaṃ tena saha vartata iti sa­ci­ttaḥ­, cetanā- TARVV-MK 558,03va­ddra­vya­mi­tya­rthaḥ | TARV-MK 7.35.2ta­du­pa­śli­ṣṭaḥ saṃbandhaḥ | TARVV-MK 558,04 tena ci­tta­va­tā dra­vye­ṇo­pa­śli­ṣṭaḥ saṃbandha i­tyā­khyā­ya­te | saṃ­ba­dhya­ta TARVV-MK 558,05iti saṃbandhaḥ | TARV-MK 7.35.3ta­dvya­ti­kī­rṇaḥ saṃmiśraḥ | TARVV-MK 558,06 tena sa­ci­tte­na dravyeṇa vya­ti­kī­rṇaḥ saṃmiśra iti kathyate | TARVV-MK 558,07saṃ­mi­śra­ya­ta iti saṃmiśraḥ | TARV-MK 7.35.4pū­rve­ṇā­vi­śi­ṣṭa iti cet; na; tatra saṃ­sa­rga­mā­tra­tvā­t | TARVV-MK 558,08 syā­nma­ta­m — saṃ­ba­ndhe­nā­vi­śi­ṣṭaḥ TARVV-MK 558,09saṃmiśra iti ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? tatra saṃ­sa­rga­ma­tra­tvā­t | sa­ci­tta­saṃ­ba­ndhe hi saṃ­sa­rga­mā­traṃ viva- TARVV-MK 558,10kṣi­ta­m­, iha tu sū­kṣma­ja­ntu­vyā­ku­la­tve vi­bhā­gī­ka­ra­ṇa­syā­śa­kya­tvā­t nā­nā­jā­tī­ya­dra­vya­sa­mā­hā­raḥ TARVV-MK 558,11sū­kṣma­ja­ntu­prā­ya āhāraḥ saṃmiśra iṣṭaḥ | kathaṃ pu­na­ra­sya sa­ci­ttā­di­ṣu vṛttiḥ ? pra­mā­da­saṃ­mo­hā­bhyāṃ saci- TARVV-MK 558,12ttādiṣu vṛttiḥ | kṣu­tpi­pā­sā­tu­ra­tvā­t tva­ra­mā­ṇa­sya sa­ci­ttā­di­ṣu a­śa­nā­ya pā­nā­yā­nu­le­pa­nā­ya pari- TARVV-MK 558,13dhānāya vā vṛ­tti­rbha­va­ti | TARV-MK 7.35.5dravo vṛṣyaṃ vā­'­bhi­ṣa­vaḥ | TARVV-MK 558,14 dravaḥ sau­vī­rā­di­kaḥ vṛṣyaṃ vā dra­vya­ma­bhi­ṣa­vaḥ i­tya­bhi­dhī­ya­te | TARV-MK 7.35.6a­sa­mya­kpa­kvo duṣpakvaḥ | TARVV-MK 558,15 a­nta­sta­ṇḍu­la­bhā­ve­nā­'­ti­vi­kle­da­ne­na bā duṣṭhu pakva āhāro duṣpakva TARVV-MK 558,16i­tyu­cya­te | nanu duṣpaca iti prā­pno­tī­ti; kṛ­cchrā­rtha­vi­va­kṣā­bhā­vā­t na bhavati | ta­syā­bhya­va­hā­re ko TARVV-MK 558,17doṣaḥ ? i­ndri­ya­ma­da­vṛ­ddhiḥ syāt, sa­ci­tta­pra­yo­go vā vā­tā­di­pra­ko­po vā, ta­tpra­tī­kā­ra­vi­dhā­ne syāt TARVV-MK 558,18pā­pa­le­paḥ­, a­ti­tha­ya­ścai­naṃ pa­ri­ha­re­yu­ri­ti | ta ete pañca u­pa­bho­ga­pa­ri­bho­ga­saṃ­khyā­na­ma­ryā­dā­bhre­ṣāḥ | TA-MK 7.36 sa­ci­tta­ni­kṣe­pā­pi­dhā­na­pa­ra­vya­pa­de­śamā­tsa­rya­kā­lā­ti­kra­māḥ || TARV-MK 7.36.1sacitte nikṣepaḥ sa­ci­tta­ni­kṣe­paḥ | TARVV-MK 558,20 sacitto vyākhyātaḥ | sacitte pa­dma­pa­trā­dau nidhānaṃ TARVV-MK 558,21nikṣepa i­tyu­cya­te | “­sā­dha­naṃ kṛtā” iti vā ma­yū­ra­vyaṃ­sa­kā­di­tvā­dvā vṛttiḥ | TARV-MK 7.36.2pra­ka­ra­ṇā­t sacitte nā­'­pi­dhā­na­m | TARVV-MK 558,22 a­pi­dhā­na­mā­va­ra­ṇa­mi­tya­rthaḥ | pra­ka­ra­ṇa­va­śā­t saci- TARVV-MK 558,23tte­nā­pi­dhā­na­mi­ti vi­śe­ṣya­te­, i­ta­ra­thā hi prā­ga­dhi­ka­ra­ṇa­tve­na nirdiṣṭaṃ sa­ci­tta­gra­ha­ṇaṃ nā­bhi­saṃ­ba­dhye­ta | TARV-MK 7.36.3a­nya­dā­tṛ­de­yā­rpa­ṇaṃ pa­ra­vya­pa­de­śaḥ | TARVV-MK 558,24 anyatra dātāraḥ santi dī­ya­mā­no­'­pya­ma­nya­sye­ti vā TARVV-MK 558,25arpaṇaṃ pa­ra­vya­de­śa iti pra­ti­pā­dya­te | TARV-MK 7.36.4pra­ya­ccha­to­'­pyā­da­rā­bhā­vo mā­tsa­rya­m | TARVV-MK 558,26 pra­ya­ccha­to­'­pi sataḥ ā­da­ra­ma­nta­re­ṇa dānaṃ mātsarya- TARVV-MK 558,27miti pra­tī­ya­te | TARV-MK 7.36.5akāle bhojanaṃ kā­lā­ti­kra­maḥ | TARVV-MK 558,28 a­na­gā­rā­ṇā­m a­yo­gya­kā­le bhojanaṃ kā­lā­ti­kra­ma iti TARVV-MK 558,29kathyate | ta ete pañca a­ti­thi­saṃ­vi­bhā­ga­śī­la­bhre­ṣāḥ praṇītāḥ | TARVV-MK 558,30sa­ptā­nā­ma­pi śī­lā­nā­ma­tī­cā­rā uktā u­ccā­va­cāḥ | atha sa­lle­kha­nā­yā ma­ra­ṇa­vi­śe­ṣā­pā­da­na- TARVV-MK 558,31sa­ma­rthā­yā a­nu­pa­di­ṣṭa­ci­tte­nā­ra­bhyā­yāḥ ke­'­tī­cā­rāḥ bha­va­ntī­ti ? ata āha — TA-MK 7.37 jī­vi­ta­ma­ra­ṇā­śaṃ­sā­mi­trā­nu­rā­ga­su­khā­nu­ba­ndha­ni­dā­nā­ni || TARV-MK 7.37.1ā­kā­ṅkṣa­ṇa­mā­śaṃ­sā | TARVV-MK 558,33 ā­kā­ṅkṣa­ṇa­ma­bhi­lā­ṣaḥ ā­śaṃ­se­tyu­cya­te | jīvitaṃ ca maraṇaṃ ca TARVV-MK 558,34jī­vi­ta­ma­ra­ṇa­m, jī­vi­ta­ma­ra­ṇa­sya āśaṃsā jī­vi­ta­ma­ra­ṇā­śaṃ­sā | TARV-MK 7.37.2a­va­śya­he­ya­tve śa­rī­ra­syā­va­sthā­nā­da­ro jī­vi­tā­śaṃ­sā | TARVV-MK 559,01 śa­rī­ra­mi­da­ma­va­śyaṃ heyaṃ ja­la­bu­dbu- TARVV-MK 559,02dva­da­ni­tya­m­, a­syā­va­sthā­naṃ kathaṃ syā­di­tyā­da­ro jī­vi­tā­śaṃ­sā pra­tye­ta­vyā | TARV-MK 7.37.3jī­va­na­saṃ­kle­śā­t maraṇaṃ prati ci­ttā­nu­ro­dho ma­ra­ṇā­śaṃ­sā | TARVV-MK 559,03 ro­go­pa­dra­vā­ku­la­ta­yā prā­pta­jī­va- TARVV-MK 559,04na­saṃ­kle­śa­sya maraṇaṃ prati cittasya pra­ṇi­dhā­naṃ ma­ra­ṇā­śaṃ­sā iti vya­pa­de­śa­ma­rha­ti | TARV-MK 7.37.4pū­rva­kṛ­ta­sa­ha­pāṃ­śu­krī­ḍa­nā­dya­nu­sma­ra­ṇā­nmi­trā­nu­rā­gaḥ | TARVV-MK 559,05 vyasane sa­hā­ya­tva­mu­tsa­ve saṃbhrama itye- TARVV-MK 559,06va­mā­di­ṣu kṛtaṃ bālye yu­ga­pa­t krī­ḍa­na­mi­tye­va­mā­dī­nā­ma­nu­sma­ra­ṇā­t mi­tre­'­nu­rā­go bhavati | TARV-MK 7.37.5a­nu­bhū­ta­prī­ti­vi­śe­ṣa­smṛ­ti­sa­maḥ­vā­hā­raḥ su­khā­nu­va­ndhaḥ | TARVV-MK 559,07 evaṃ mayā bhuktaṃ śayitaṃ krīḍita- TARVV-MK 559,08mi­tye­va­mā­di prī­ti­vi­śe­ṣaṃ prati smṛ­ti­sa­ma­nvā­hā­raḥ su­khā­nu­ba­ndha i­tya­bhi­dhī­ya­te | TARV-MK 7.37.6bho­gā­kā­ṅkṣa­yā niyataṃ dīyate cittaṃ ta­smiṃ­ste­ne­ti vā ni­dā­na­m | TARVV-MK 559,09 vi­ṣa­ya­su­kho­tka­rṣā­bhi- TARVV-MK 559,10lāṣo bho­gā­kā­ṅkṣā tayā niyataṃ cittaṃ dīyate ta­smiṃ­ste­ne­ti vā ni­dā­na­mi­ti vya­pa­di­śya­te | ete TARVV-MK 559,11pañca sa­lle­kha­nā­yāḥ vya­ti­kra­māḥ | TARVV-MK 559,12atrāha — uktaṃ bhavatā tī­rtha­ka­ra­tva­kā­ra­ṇa­ka­rmā­sra­va­ni­rde­śe ‘­śa­kti­ta­styā­ga­ta­pa­sī­’ iti, pu­na­śco­ktaṃ TARVV-MK 559,13śī­la­vra­ta­vi­dhā­ne ‘­a­ti­thi­saṃ­vi­bhā­ga­’ iti, tasya dānasya la­kṣa­ṇa­ma­ni­rjñā­taṃ ta­du­cya­tā­mi­ti ? ata āha — TA-MK 7.38 a­nu­gra­hā­rthaṃ sva­syā­ti­sa­rgo dānam || TARV-MK 7.38.1sva­pa­ro­pa­kā­ro­'­nu­gra­haḥ | TARVV-MK 559,15 svasya parasya co­pa­kā­raḥ a­nu­gra­ha i­tyā­khyā­ya­te | svo­pa­kā­raḥ puṇya- TARVV-MK 559,16saṃ­ca­yaḥ­, pa­ro­pa­kā­raḥ sa­mya­gjñā­nā­di­vṛ­ddhiḥ | TARV-MK 7.38.2svaśabdo dha­na­pa­ryā­ya­va­ca­naḥ | TARVV-MK 559,17 ā­tmā­tmī­ya­jñā­ti­dha­na­pa­ryā­ya­vā­ci­tve sva­śa­bda­sya dha­na­pa­ryā- TARVV-MK 559,18vācino gra­ha­ṇa­mi­ha dra­ṣṭa­vya­m | a­nu­gra­hā­rthaṃ sva­syā­ti­sa­rgaḥ tyāgo dānaṃ ve­di­ta­vya­m | TARVV-MK 559,19atrāha — uktaṃ dānaṃ ta­tki­ma­vi­śi­ṣṭa­pha­la­mā­ho­svi­t asti kaścit pra­ti­vi­śe­ṣa iti ? atro- TARVV-MK 559,20cyate — TA-MK 7.39 vi­dhi­dra­vya­dā­tṛ­pā­tra­vi­śe­ṣā­tta­dvi­śe­ṣaḥ || TARV-MK 7.39.1pra­ti­gra­hā­di­kra­mo vidhiḥ | TARVV-MK 559,22 pra­ti­gra­ha u­cca­de­śa­sthā­pa­naṃ pā­da­pra­kṣā­la­na­m arcanaṃ pra­ṇa­ma­na­mi­tye­va- TARVV-MK 559,23mā­di­kri­yā­vi­śe­pā­ṇāṃ kramo vi­dhi­ri­tyā­khyā­ya­te | TARV-MK 7.39.2viśeṣo gu­ṇa­kṛ­ta­sta­sya pra­tye­ka­ma­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ | TARVV-MK 559,24 pa­ra­spa­ra­to vi­śi­ṣya­te vi­śi­ṣṭi­rvā vi­śe­ṣaḥ­, TARVV-MK 559,25sa gu­ṇa­kṛ­taḥ­, tasya pra­tye­ka­ma­bhi­saṃ­ba­ndho bhavati — vi­dhi­vi­śe­ṣaḥ dra­vya­vi­śe­ṣaḥ dā­tṛ­vi­śe­ṣaḥ pā­tra­vi­śe­ṣa TARVV-MK 559,26iti | tatra vi­dhi­vi­śe­ṣaḥ pra­ti­gra­hā­di­ṣu ā­da­rā­nā­da­ra­kṛ­to bhedaḥ | TARV-MK 7.39.3ta­paḥ­svā­dhyā­ya­pa­ri­vṛ­ddhi­he­tu­tvā­di­rdra­vya­vi­śe­ṣaḥ | TARVV-MK 559,27 dī­ya­mā­ne annādau pra­ti­gṛ­hī­tu­sta­paḥ­svā­dhyā- TARVV-MK 559,28ya­pa­ri­ṇā­ma­vi­vṛ­ddhi­kā­ra­ṇa­tvā­di­rdra­vya­vi­śe­ṣa iti bhāṣyate | TARV-MK 7.39.4a­na­sū­yā'­vi­pā­dā­di­rdā­tṛ­vi­śe­ṣaḥ | TARVV-MK 559,29 pra­ti­gra­hī­ta­ri a­na­sū­yā tyā­ge­'­vi­ṣā­daḥ ditsato TARVV-MK 559,30dadato da­tta­va­ta­śca prī­ti­yo­gaḥ ku­śa­lā­bhi­sa­ndhi­tā dṛ­ṣṭa­pha­lā­na­pe­kṣi­tā ni­ru­pa­ro­dha­tva­ma­ni­dā­na­tva­mi­tye- TARVV-MK 559,31vamādiḥ dā­tṛ­vi­śe­ṣo­'­va­se­yaḥ | TARV-MK 7.39.5mo­kṣa­kā­ra­ṇa­gu­ṇa­saṃ­yo­gaḥ pā­tra­vi­śe­ṣaḥ | TARVV-MK 559,32 mo­kṣa­kā­ra­ṇaiḥ sa­mya­gda­rśa­nā­di­bhiḥ guṇaiḥ yogaḥ TARVV-MK 559,33pā­tra­vi­śe­ṣa iti pra­tī­ya­te | TARV-MK 7.39.6tataśca pha­la­vi­śe­ṣaḥ kṣi­tyā­di­vi­śe­ṣā­d vī­ja­pha­la­vi­śe­ṣa­va­t | TARVV-MK 559,34 tataśca vi­dhyā­di­vi­śe­ṣā­ddā­na- TARVV-MK 559,35pha­la­vi­śe­ṣo bha­va­ti­, yathā kṣi­tyā­di­kā­ra­ṇa­vi­śe­ṣa­sa­nni­pā­te sati nā­nā­vi­dha­bī­ja­pha­la­vi­śe­ṣa iti | TARV-MK 7.39.7ni­rā­tma­ka­tve sa­rva­bhā­vā­nāṃ vi­dhyā­di­sva­rū­pā­bhā­vaḥ | TARVV-MK 560,01 ni­rā­tma­kāḥ sarve bhāvā i­tya­smi­n TARVV-MK 560,02darśane vi­dhyā­di­sva­rū­pā­bhā­vaḥ syāt | asti ce­dvi­dhyā­di­sva­rū­pa­m­; ‘­ni­rā­tma­kāḥ sarve bhāvāḥ’ itya- TARVV-MK 560,03muṣya sa­ṅga­ra­sya vyāghātaḥ | TARV-MK 7.39.8kṣa­ṇi­ka­tvā­cca vi­jñā­na­sya ta­da­bhi­sa­ndhā­nā­bhā­vaḥ | TARVV-MK 560,04 kṣa­ṇa­mā­trā­va­la­mbi­ni vijñāne ‘­pā­tra­bhū­to­' TARVV-MK 560,05ya­mṛ­ṣi­sta­paḥ­svā­dhyā­ya­pa­rā­ya­ṇo mā­ma­nu­gṛ­hī­ṣya­ti­, asmai ca de­ya­mi­daṃ vra­ta­śī­la­bhā­va­nā­pa­ri­bṛṃ­ha­ṇa­ka­ra­m­, TARVV-MK 560,06ayaṃ cātra vidhiḥ’ i­tya­bhi­sa­ndhi­rna syāt, pū­rvo­tta­ra­kṣa­ṇa­vi­ṣa­ya­saṃ­skā­rā­va­gra­ha­sa­ma­rthai­ka­jñā­nā­bhā­vā­t | TARV-MK 7.39.9ni­tya­tvā­jña­tva­ni­ṣkri­ya­tvā­cca | TARVV-MK 560,07yasyāpi da­rśa­na­m — sata ā­tma­no­'­kā­ra­ṇa­tvā­nni­tya­tva­m­, TARVV-MK 560,08jñā­na­gu­ṇā­da­rthā­nta­ra­bhū­ta­tvā­da­jña­tva­m­, sa­rva­ga­ta­tvā­nni­ṣkri­ya­tva­m­; tasya tata eva vi­dhyā­dya­nu­pa­pa­ttiḥ | TARV-MK 7.39.10kri­yā­gu­ṇa­sa­ma­vā­yā­du­pa­pa­tti­ri­ti cet; na; ta­tpa­ri­ṇā­mā­bhā­vā­t | TARVV-MK 560,09 syā­de­ta­t — a­rthā­nta­ra- TARVV-MK 560,10tve'pi ihedaṃ bu­ddhi­la­kṣa­ṇā­t sa­ma­vā­yā­de­ka­tvā­pa­ttā­vi­va ta­dvya­pa­de­śo­pa­pa­tteḥ vi­dhyā­dyu­pa­pa­tti­ri­ti­; tanna; TARVV-MK 560,11kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ta­tpa­ri­ṇā­mā­bhā­vā­t | yathā de­va­da­tta­sya da­ṇḍa­yo­gā­dda­ṇḍi­vya­pa­de­śe­'­pi na da­ṇḍa­sva­bhā- TARVV-MK 560,12vāpattiḥ tathā ā­tma­no­'­pi kri­yā­gu­ṇa­va­dvya­pa­de­śe­'­pi ta­tsva­bhā­va­saṃ­kra­mā­bhā­vaḥ­, ta­ta­ścā­dhi­kṛ­ta­vi­dhyā- TARVV-MK 560,13dyabhāva eva | TARV-MK 7.39.11kṣetrasya vā­'­ce­ta­na­tvā­t | TARVV-MK 560,14 yasyāpi da­rśa­na­m — ca­tu­rviṃ­śa­ti­vi­dhaṃ kṣe­tra­ma­ce­ta­na­m­, kṣe­tra­jña­śce- TARVV-MK 560,15tanaḥ puruṣa iti; tasyāpi kṣe­tra­syā­ce­ta­na­tvā­dvi­dhyā­dya­bhi­sa­ndhā­nā­bhā­vo gha­ṭā­di­va­t | athāsti vidhyā- TARVV-MK 560,16dya­bhi­sa­ndhiḥ­; na tarhi a­ce­ta­naṃ kṣetram | kṣe­tra­jña­sya ca ni­tya­tvā­t śu­ddha­tvā­t niḥ­kri­ya­tvā­de­va vidhyā- TARVV-MK 560,17dya­nu­pa­pa­ttiḥ | TARV-MK 7.39.12syā­dvā­di­na­sta­du­pa­pa­tti­ra­ne­kā­ntā­śra­ya­ṇā­t | TARVV-MK 560,18 syā­dvā­di­na­stu teṣāṃ vi­dhyā­dī­nā­mu­pa­pa­ttiḥ | TARVV-MK 560,19kutaḥ ? a­ne­kā­ntā­śra­ya­ṇā­t — syānnitya ātmā syā­da­ni­tya i­tye­va­mā­dya­ne­kā­ntā­śra­ya­ṇā­de­kā­nta­dṛ­ṣṭi- TARVV-MK 560,20do­ṣā­bhā­vaḥ | TARVV-MK 560,21iti ta­ttvā­rtha­vā­rti­ke vyā­khyā­nā­la­ṅkā­re sa­pta­mo­'­dhyā­yaḥ samāptaḥ || TARVV-MK 560,22TARVV-MK 561,00a­ṣṭa­mo­'­dhyā­yaḥTARVV-MK 561,01ā­sra­va­pa­dā­rtha uktaḥ | a­va­sa­ra­prā­ptaṃ bandhaṃ vyā­ca­kṣma­he | sa pu­na­śce­ta­ne­ta­ra­dra­vya­pa­ri­ṇā­maḥ nāmā- TARVV-MK 561,02di­ca­tu­ṣṭa­ya­dha­rma­bhā­ga­pi dra­vya­bhā­va­ba­ndha­vi­śe­ṣā­d dva­yī­ma­va­sthāṃ bibharti | tatra ja­tu­kā­ṣṭha­ra­jju­ni­ga­lā- TARVV-MK 561,03di­la­kṣa­ṇaṃ dra­vya­ba­ndhaṃ ba­hu­pra­kā­raṃ hitvā pra­ka­ra­ṇa­sā­ma­rthyā­dbhā­va­ba­ndhaṃ brūmaḥ | sa dvedhā — karma-no­ka­rma­ba­ndha- TARVV-MK 561,04bhedāt | mā­tā­pi­tṛ­pu­tra­sne­ha­saṃ­ba­ndhaḥ no­ka­rma­ba­ndhaḥ | yaḥ punaḥ a­ya­mi­ta­raḥ ka­rma­ba­ndhaḥ taṃ pau­na­rbha­vi­ka- TARVV-MK 561,05ka­rma­ba­ndha­sa­nta­ti­sa­dbhā­vā­dā­di­ma­nta­ma­nā­di­ma­ntaṃ ca pra­ti­jā­nī­ma­he bī­jā­ṅku­ra­prā­du­rbhā­va­sa­ntā­na­va­t | TARVV-MK 561,06āha — āstāṃ tāvadvyā­khyā­na­m­, i­da­me­va tā­va­da­gre va­kta­vya­m — ke ime ba­ndha­he­ta­vo yairayaṃ bandhaḥ TARVV-MK 561,07pra­va­rta­ta iti ? i­ta­ra­thā hi ba­ndha­pa­dā­rtha­pra­klṛ­pta­ye pu­na­sta­ddhe­ta­vaḥ pra­ṇe­ta­vyāḥ syuḥ | TARVV-MK 561,08syā­de­ta­t — kā­ra­ṇā­bhā­vā­d ba­ndha­pra­si­ddhi­sā­ma­rthya­mi­tye­ta­cca vārtam, a­ni­rmo­kṣa­pra­sa­ṅgā­t | a­ka­smā­cca TARVV-MK 561,09ta­da­bhā­vā­t | ya­dya­ka­smā­dba­ndhaḥ­; mokṣaḥ ka­smā­nnā­ka­smā­t ? na cā­ka­smā­dva­ndha­mo­kṣau­; ta­da­rtha­pra­kri­yā- TARVV-MK 561,10vi­ro­dha­pra­sa­ṅgā­t | ato ba­ndha­mu­ktvā mā pu­na­rvo­caṃ iti ādau eva ba­ndha­kā­ra­ṇa­ni­rde­śo­'­nu­ṣṭhe­yaḥ | TARVV-MK 561,11kārya-kā­ra­ṇa­yo­śca pū­rvā­pa­ra­bhā­vā­t pūrvaṃ kāraṇaṃ vācyaṃ paścāt kā­rya­m­; ucyate — na vaktavyāḥ TARVV-MK 561,12pu­na­ri­ha­, yasmāt ṣa­ṣṭha­sa­pta­ma­yoḥ vi­vi­dha­pha­lā­nu­gra­ha­ta­ntrā­sra­va­pra­ka­ra­ṇa­va­śā­t sa­pra­pa­ñcāḥ ātmanaḥ TARVV-MK 561,13ka­rma­ba­ndha­he­ta­vo vyākhyātāḥ | ke punaste ? TA-MK 8.1 mi­thyā­da­rśa­nā­vi­ra­ti­pra­mā­da­ka­ṣā­ya­yo­gā ba­ndha­he­ta­vaḥ || TARVV-MK 561,15kva pu­na­re­te uktāḥ ? TARV-MK 8.1.1mi­thyā­da­rśa­naṃ kri­yā­sva­nta­rbhū­ta­m | TARVV-MK 561,16 pa­ñca­viṃ­śa­tiḥ kriyā uktāḥ tā­sva­nta­rbhū­taṃ mi­thyā­da­rśa­naṃ TARVV-MK 561,17dra­ṣṭa­vya­m | TARV-MK 8.1.2vi­ra­ti­pra­ti­pa­kṣa­bhū­tā­'­pya­vi­ra­tiḥ | TARVV-MK 561,18 vi­ra­ti­rvyā­khyā­tā­, ta­tpra­ti­pa­kṣa­bhū­tā a­vi­ra­ti­ra­pi tatraiva TARVV-MK 561,19varṇitā “­i­ndri­ya­ka­ṣā­yā­vra­ta­kri­yāḥ­” ityatra | TARV-MK 8.1.3a­jñā­vyā­pā­da­nā­nā­kā­ṅkṣa­kri­ya­yo­ra­nta­rbhā­vaḥ pra­mā­da­sya | TARVV-MK 561,20 ā­jñā­vyā­pā­da­na­kri­yā­'­nā­kā­ṅkṣa TARVV-MK 561,21kri­ye­tya­na­yoḥ pra­mā­da­syā­nta­rbhā­vo ve­di­ta­vyaḥ | sa ca pramādaḥ ku­śa­le­ṣva­nā­da­raḥ ma­na­so­'­pra­ṇi­dhā­na­m | TARV-MK 8.1.4kaṣāyāḥ kro­dhā­da­yaḥ proktāḥ | TARVV-MK 561,22 kro­dhā­da­yo­'­na­ntā­nu­ba­ndhya­pra­tyā­khyā­na­pra­tyā­khyā­na­saṃ­jjva­la­na- TARVV-MK 561,23vikalpāḥ kaṣāyāḥ proktāḥ | kva ? “­i­ndri­ya­ka­ṣā­yā­vra­ta­kri­yāḥ­” i­tya­trai­va | TARV-MK 8.1.5yogaḥ kā­yā­di­vi­ka­lpaḥ praklṛptaḥ | TARVV-MK 561,24 yogaśca kā­yā­di­vi­ka­lpaḥ praklṛptaḥ | kva ? “­kā­ya­vā- TARVV-MK 561,25ṅma­na­ska­rma yogaḥ” ityatra | TARV-MK 8.1.6mi­thyā­da­rśa­naṃ dvedhā-nai­sa­rgi­ka­pa­ro­pa­de­śa­ni­mi­tta­bhe­dā­t | TARVV-MK 561,26 mi­thyā­da­rśa­naṃ dvedhā vya­va­ti­ṣṭha­te | TARVV-MK 561,27kutaḥ ? nai­sa­rgi­ka­pa­ro­pa­de­śa­ni­mi­tta­bhe­dā­t | TARV-MK 8.1.7ta­tro­pa­de­śa­ni­ra­pe­kṣaṃ nai­sa­rgi­ka­m | TARVV-MK 561,28 tatra pa­ro­pa­de­śa­ma­nta­re­ṇa mi­thyā­ka­rmo­da­ya­va­śā­t yadāvi- TARVV-MK 561,29rbhavati ta­ttvā­rthā­śra­ddhā­na­la­kṣa­ṇaṃ ta­nnai­sa­rgi­ka­mi­ti vya­va­sī­ya­te | TARV-MK 8.1.8pa­ro­pa­de­śa­ni­mi­ttaṃ ca­tu­rvi­dhaṃ kri­yā­'­kri­yā­vā­dyā­jñā­ni­ka­vai­na­yi­ka­ma­ta­vi­ka­lpā­t | TARVV-MK 561,30 pa­ro­pa­de­śa- TARVV-MK 561,31nimittaṃ mi­thyā­da­rśa­naṃ ca­tu­rvi­dha­ma­va­ga­nta­vya­m | kutaḥ ? kri­yā­'­kri­yā­vā­dyā­jñā­ni­ka­vai­na­yi­ka­ma­ta­vi- TARVV-MK 561,32kalpāt | TARV-MK 8.1.9ca­tu­ra­śī­tiḥ kriyāvādāḥ iti kau­kva­la­kā­ṇṭhe­vi­ddhi­pra­bhṛ­ti­ma­ta­vi­ka­lpā­t iti | TARVV-MK 562,02kau­kva­la­kā­ṇṭhe­vi­ddhi­kau­śi­ka­ha­ri­śma­śru­mānka­pi­la­ro­ma­śa­hā­ri­tā­śva­mu­ṇḍā­śva­lā­ya­nā­di­ma­ta­vi­ka­lpā­t kri- TARVV-MK 562,03yāvā­dā­śca­tu­ra­śī­ti­vi­dhā draṣṭavyāḥ | TARV-MK 8.1.10a­śī­ti­śa­ta­ma­krivādānāṃ ma­rī­ci­ku­mā­ro­lū­ka­ka­pi­lā­di­da­rśa­na­bhe­dā­t | TARVV-MK 562,04 marī- TARVV-MK 562,05ci­ku­mā­ro­lū­ka­ka­pi­la­gā­rgya­vyā­ghra­bhū­ti­vādva­li­mā­ṭha­ra­mau­dga­lyā­ya­na­pra­bhṛ­ti­da­rśa­na­bhe­dā­t akriyāvādā TARVV-MK 562,06a­śī­ti­śa­ta­saṃ­khyāḥ pra­tye­ta­vyāḥ | TARV-MK 8.1.11ā­jñā­ni­ka­vā­dāḥ sa­pta­ṣa­ṣṭi­saṃ­khyāḥ sā­ka­lya­vā­ṣka­la­pra­bhṛ­ti­dṛ­ṣṭi­bhe­dā­t | TARVV-MK 562,07 sā­ka­lya­vā- TARVV-MK 562,08ṣkalaku­thu­mi­sā­tya­mu­gri­cā­rā­ya­ṇakā­ṭha­mā­dhya­ndi­nī­mau­da­pai­ppa­lā­da­bā­da­rā­ya­ṇa­svi­ṣṭhi­kṛ­dai­ti­kā­ya­na­va­su­jai­mi- TARVV-MK 562,09ni­pra­bhṛ­ti­dṛ­ṣṭi­bhe­dā­t sa­pta­ṣa­ṣṭi­saṃ­khyā ā­jñā­ni­ka­vā­dā jñeyāḥ | TARV-MK 8.1.12vai­na­yi­kā­nāṃ dvā­triṃ­śa­dva­śi­ṣṭa­pā­rā­śa­rā­di­mā­rga­bhe­dā­t | TARVV-MK 562,10 va­śi­ṣṭa­pā­rā­śa­ra­ja­tu­ka­rṇa­vā­lmī­ki- TARVV-MK 562,11ro­ma­ha­rṣi­ṇi­sa­tya­da­tta­vyā­sai­lā­pu­trau­pa­ma­nya­ve­ndra­da­ttā­ya­sthū­lā­di­mā­rga­bhe­dā­t vai­na­yi­kāḥ dvā­triṃ­śa­dga­ṇa­nā TARVV-MK 562,12bhavanti | ta ete mi­thyo­pa­de­śa­bhe­dāḥ trīṇi śatāni tri­ṣa­ṣṭyu­tta­rā­ṇi | TARVV-MK 562,13atra codyate — bā­da­rā­ya­ṇa­va­su­jai­mi­ni­pra­bhṛ­tī­nāṃ śru­ti­vi­hi­ta­kri­yā­nu­ṣṭhā­yi­nāṃ ka­tha­mā­jñā­ni­ka­tva- TARVV-MK 562,14miti ? ucyate — prā­ṇi­va­dha­dha­rma­sā­dha­nā­bhi­prā­yā­t | na hi prā­ṇi­va­dhaḥ pā­pa­he­tu­rdha­rma­sā­dha­na­tva­mā­pa­ttu­ma- TARVV-MK 562,15rhati | TARV-MK 8.1.13ā­ga­ma­prā­ma­ṇyā­t prā­ṇi­va­dho dha­rma­he­tu­ri­ti cet; na; ta­syā­ga­ma­tvā­'­si­ddheḥ | TARVV-MK 562,16 syā­de­ta­t — TARVV-MK 562,17a­pau­ru­ṣa­yo ve­dā­ga­mo­'­sti­, tasya ka­rtṛ­do­ṣā­nu­ṣa­ṅgā­śa­ṅkā­bhā­vā­t prā­mā­ṇya­m­, a­ta­sta­tra praṇītaḥ prā­ṇi­va­dho TARVV-MK 562,18dha­rma­he­tu­ri­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ta­syā­ga­ma­tvā­si­ddheḥ | sa­rva­prā­ṇi­hi­tā­nu­śā­sa­ne hi pravṛtta ā­ga­maḥ­, TARVV-MK 562,19na hiṃ­sā­vi­dhā­yi vacaḥ āgamo bha­vi­tu­ma­rha­ti da­syu­ja­na­va­ca­na­va­t | kiñca, TARV-MK 8.1.14a­na­va­sthā­nā­t | TARVV-MK 562,20 yathā ‘ādyaḥ puṣyaḥ, ādyaḥ pu­na­rva­sū­’ iti vi­saṃ­vā­di­va­co­'­na­va­sthā­nā­t TARVV-MK 562,21a­pra­mā­ṇaṃ tathā veda eva kvacit pradeśe dha­rma­he­tuḥ pa­śu­va­dha uktaḥ — “­pa­śu­va­dhe­na sarvān kā­mā­na­vā­pno­ti­” TARVV-MK 562,22“yajño hi bhūtyai sarvasya ta­smā­dya­jñe va­dho­'­va­dhaḥ | ” iti ca, kvacit pu­na­ra­jaiḥ TARVV-MK 562,23tri­va­rṣa­pa­ra­mo­ṣi­tai­rbī­jaiḥ “ajaṃ piṣṭyaṃ kṛtvā ya­ṣṭa­vya­m­” iti hiṃsā pa­ri­hṛ­tā | a­to­'­na- TARVV-MK 562,24va­sthā­nā­cca ve­dā­ga­ma­syā­prā­mā­ṇya­m | kiñca, TARV-MK 8.1.15pa­ra­mā­ga­me pra­ti­ṣi­ddha­tvā­t | TARVV-MK 562,25 arhatā bha­ga­va­tā prokte pa­ra­mā­ga­me pra­ti­ṣi­ddhaḥ prā­ṇi­va­dhaḥ­, sarvatra TARVV-MK 562,26hiṃ­sā­vi­ra­tiḥ śre­ya­sī­ti | ataḥ pa­ra­mā­ga­me pra­ti­ṣi­ddha­tvā­t na dha­rma­he­tuḥ prā­ṇi­va­dhaḥ | TARV-MK 8.1.16ta­da­si­ddhi­ri­ti cet; na; a­ti­śa­ya­jñā­nā­ka­ra­tvā­t | TARVV-MK 562,27 smā­nma­ta­m — ā­rha­ta­sya pra­va­ca­na­sya TARVV-MK 562,28ta­ttva­ma­si­ddhaṃ tasya pu­ru­ṣa­kṛ­ti­tve sati a­yu­kte­ri­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­ti­śa­ya­jñā­nā­ka­ra­tvā­t | TARVV-MK 562,29yadidaṃ jī­vā­di­pa­dā­rtha­sva­rū­pa­ni­rū­pa­ṇaṃ na­ya­pra­mā­ṇā­dya­dhi­ga­mo­pā­ya­prā­pi­ta­yu­ktiba­ndha­mo­kṣā­di­pra­ti­pā­da­na- TARVV-MK 562,30sa­ma­rtha­mi­tye­va­mā­dī­nā­ma­ti­śa­ya­jñā­nā­nā­mā­ka­ra ārhata ā­ga­maḥ­, ra­tnā­nā­mi­vo­da­dhiḥ­, a­to­'­sya para- TARVV-MK 562,31mā­ga­ma­tva­m | TARV-MK 8.1.17a­nya­trā­pya­ti­śa­ya­jñā­na­da­rśa­nā­di­ti cet; na; ata eva teṣāṃ saṃ­bha­vā­t | TARVV-MK 562,32 syā­nma­ta­m- TARVV-MK 562,33a­nya­trā­pi a­ti­śa­ya­jñā­nā­ni dṛśyante ka­lpa­vyā­ka­ra­ṇa­ccha­ndo­jyo­ti­ṣā­dī­ni ta­to­'­nai­kā­nti­ka­tvā­t TARVV-MK 562,34nāyaṃ he­tu­ri­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ata e­vai­te­ṣāṃ saṃ­bha­vā­t | ā­rha­ta­me­va pra­va­ca­naṃ teṣāṃ prabhavaḥ | TARVV-MK 562,35uktañca — TARVV-MK 563,01“­su­ni­ści­taṃ naḥ pa­ra­ta­ntrayuktiṣu sphuranti yāḥ kāścana sū­kta­saṃ­pa­daḥ | TARVV-MK 563,02tavaiva tāḥ pū­rva­ma­hā­rṇa­vo­tthi­tā ja­ga­tpra­mā­ṇaṃ ji­na­bā­kya­vi­pru­ṣaḥ || ” iti | TARV-MK 8.1.18śra­ddhā­mā­tra­mi­ti cet; na; bhū­ya­sā­mu­pa­la­bdheḥ ra­tnā­ka­ra­va­t | TARVV-MK 563,03 syā­de­ta­t — ā­rha­ta­me­va prava- TARVV-MK 563,04canaṃ sa­rve­ṣā­ma­ti­śa­ya­jñā­nā­nāṃ prabhava iti śra­ddhā­mā­tra­me­ta­t na yu­kti­kṣa­ma­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 563,05bhū­ya­sā­mu­pa­la­bdheḥ ra­tnā­ka­ra­va­t | yathā grā­ma­na­ga­ra­pa­tta­nā­di­ṣu dṛ­śya­mā­nā­nā­ma­pi ratnānāṃ ta­tpra­bha­va­tva- TARVV-MK 563,06ma­dhya­va­sya­ti lokaḥ, bhū­ya­sā­mu­pa­la­bdhe ra­tnā­ka­ra eva teṣāṃ prabhava i­tya­dhya­va­sī­ya­te­, tathā sa­rvā­ti­śa­ya- TARVV-MK 563,07jñā­na­ni­dhā­na­tvā­t jai­na­me­va pra­va­ca­na­m ākara i­tya­va­ga­mya­te | TARV-MK 8.1.19ta­du­dbha­va­tvā­tte­ṣā­ma­pi prā­mā­ṇya­mi­ti cet; na; niḥ­sā­ra­tvā­t kā­cā­di­va­t | TARVV-MK 563,08 atha mata- TARVV-MK 563,09metat — yadi ve­da­vyā­ka­ra­ṇā­dī­nā­m a­rha­tpra­va­ca­no­dbha­va­tva­ma­bhyu­pa­ga­mya­te­, teṣāṃ prā­mā­ṇyā­t ta­dvi­hi­ta­hiṃ­sā- TARVV-MK 563,10dya­nu­ṣṭhā­naṃ dā­nā­di­va­nna do­ṣa­ka­ra­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? niḥ­sā­ra­tvā­t | yathā kā­ca­ma­ṇi­kṣā­ra­śa­mbū- TARVV-MK 563,11kādīnāṃ ra­tnā­ka­ra­sa­mu­dbha­va­tve­'­pi niḥ­sā­ra­tvaṃ tathā ve­dā­dī­nāṃ ji­na­śā­sa­na­sa­mu­dra­sa­mu­dbha­va­tve­'­pi na TARVV-MK 563,12prā­mā­ṇya­mi­tya­va­se­ya­m | kiñca, TARV-MK 8.1.20sa­rve­ṣā­ma­vi­śe­ṣa­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 563,13 yadi hiṃsā dha­rma­sā­dha­naṃ ma­tsya­ba­ndhaśā­ku­ni­kaśau­ka­ri­kā- TARVV-MK 563,14dīnāṃ sa­rve­ṣā­ma­vi­śi­ṣṭā dha­rmā­vā­ptiḥ syāt | ta­ta­ścā­'­hiṃ­sā­la­kṣa­ṇo dharma i­tye­va­mā­di­va­ca­na­ma­yu­ktaṃ syāt | TARV-MK 8.1.21ya­jñā­tka­rma­ṇo­'­nya­tra vadhaḥ pā­pā­ye­ti cet; na; u­bha­ya­tra tu­lya­tvā­t | TARVV-MK 563,15 syā­de­ta­t — yajñe TARVV-MK 563,16pa­śu­va­dhaḥ pra­tya­vā­ya­he­tu­rna bhavati anyatra pā­pa­he­tu­ri­ti na a­hiṃ­sā­la­kṣa­ṇa­dha­rma­vi­ro­dha iti; tanna; kiṃ TARVV-MK 563,17kā­ra­ṇa­m ? u­bha­ya­tra tu­lya­tvā­t | u­bha­ya­tra hi asau duḥ­kha­he­tu­tve­na tulyaḥ, ataḥ pha­le­nā­pi samena TARVV-MK 563,18bha­vi­ta­vya­m | a­nta­rve­di­ga­taḥ pa­śu­va­dhaḥ pra­tya­vā­ya­he­tuḥ prā­ṇa­vi­yo­ga­he­tu­tvā­t ba­hi­rve­di­pa­śu­va­dha­va­t­, TARVV-MK 563,19vi­pa­rya­yo vā | TARV-MK 8.1.22tā­da­rthyā­t sa­rga­sye­ti cet; na; sā­dhya­tvā­t | TARVV-MK 563,20 syā­de­ta­t — “­ya­jñā­rtha paśavaḥ sṛṣṭāḥ sva­ya­me­va TARVV-MK 563,21sva­yaṃ­bhu­vā | ” iti | ataḥ sargasya ya­jñā­rtha­tvā­t na tasya vi­ni­yo­ktuḥ pā­pa­mi­ti­, tanna; TARVV-MK 563,22kiṃ kā­ra­ṇa­m ? sā­dhya­tvā­t | sā­dhya­me­ta­t — sva­yaṃ­bhu­vā yajñārthaṃ paśavaḥ sṛṣṭā iti | kiñca, TARV-MK 8.1.23a­nya­tho­pa­yo­ge do­ṣa­pra­ṅgā­t | TARVV-MK 563,23 yaddhi yadarthaṃ ta­syā­nya­tho­pa­yo­ge doṣo dṛṣṭaḥ yathā śleṣma- TARVV-MK 563,24pra­śa­ma­nā­rtha­m au­ṣa­dha­ma­nya­thā pra­yu­jya­mā­naṃ do­ṣa­ka­raṃ tathā yajñārthaḥ pa­śu­sa­rga iti kṛtvā kra­ya­vi­kra­yā- TARVV-MK 563,25diṣu kri­ya­mā­ṇe­ṣu ka­rtu­ra­ni­ṣṭa­pha­lā­vā­ptiḥ pra­sa­jye­ta | TARV-MK 8.1.24ma­ntra­prā­dhā­nyā­da­do­ṣa iti cet; na; pra­tya­kṣa­vi­ro­dhā­t | TARVV-MK 563,26 syā­nma­ta­m — yathā viṣaṃ mantra- TARVV-MK 563,27prā­dhā­nyā­du­pa­yu­jya­mā­naṃ na ma­ra­ṇa­kā­ra­ṇa­m­, tathā pa­śu­va­dho­'­pi ma­ntra­saṃ­skā­ra­pū­rva­kaḥ kri­ya­mā­ṇo na pāpa- TARVV-MK 563,28he­tu­ri­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pra­tya­kṣa­vi­ro­dhā­t | yathā mantreṇa saṃ­ri­kra­ya­mā­ṇaṃ viṣaṃ gau­ra­va­hī­naṃ pra­tya­kṣa­ta TARVV-MK 563,29u­pa­la­bhya­te­, yathā vā vinā ra­jju­ni­ga­lā­di­ba­ndhe­bhyo ja­la­ma­nu­ṣyā­diṃ sta­mbha­ya­ntaḥ pra­tya­kṣa­taḥ pratītāḥ TARVV-MK 563,30ma­ntra­ba­lā­de­va ke­va­lā­t­, tathā yadi mantrebhya eva ke­va­le­bhyo yājñe karmaṇi pa­śū­nni­pā­ta­ya­ntaḥ dṛ­śye­ra­n TARVV-MK 563,31ma­ntra­ba­laṃ śra­ddhī­ye­ta | dṛśyate tu ra­jvā­di­bhi­rmā­ra­ṇa­m | tasmāt pra­tya­kṣa­vi­ro­dhā­t ma­nyā­ma­he na mantra- TARVV-MK 563,32sā­ma­rthya­mi­ti | TARV-MK 8.1.25hiṃ­sā­do­ṣā­vi­ni­vṛ­tteḥ | TARVV-MK 563,33 a­bhyu­pa­ga­myo­cya­te — yathā śa­strā­di­bhiḥ prāṇino vyā­pā­da­ya­nna- TARVV-MK 563,34śu­bhā­bhi­sa­ndhiḥ pāpena badhyate tathā ma­ntrai­ra­pi paśūn mā­ra­ya­n du­ṣka­rma­ba­ndhī bha­ve­de­ve­ti hiṃ­sā­do­ṣo TARVV-MK 563,35na ni­va­rta­te | TARV-MK 8.1.26ni­ya­ta­pa­ri­ṇā­ma­ni­mi­tta­syā­nya­thā­vi­dhi­ni­ṣe­dhā­saṃ­bha­vā­t | TARVV-MK 564,01 niyataṃ śu­bhā­śu­bha­la­kṣa­ṇaṃ pari- TARVV-MK 564,02ṇāmaṃ pratītya pu­ṇya­pā­pa­ka­rma­ba­ndho bhavati | nā­sā­va­nya­thā vidhātuṃ niṣeddhuṃ vā śakyate | yadi syāt; TARVV-MK 564,03a­sa­ñce­ti­ta­ka­rma­ba­ndhā­bhyu­pa­ga­me ba­ndha­mo­kṣa­pra­kri­yā­vi­ro­dhaḥ syāt | TARV-MK 8.1.27ka­rtu­ra­saṃ­bha­vā­cca | TARVV-MK 564,04 “­a­gni­ho­traṃ ju­hu­yā­t sva­rga­kā­maḥ­” a­gni­ha­va­nā­di­kri­yā­yāḥ TARVV-MK 564,05kartā piṇḍo vā syāt bhau­ti­kaḥ­, puruṣo vā ? yadi bhautikaḥ piṇḍaḥ; ta­syā­ce­ta­na­tvā­t gha­ṭā­di­va­t TARVV-MK 564,06pu­ṇyā­pu­ṇya­la­kṣa­ṇa­kri­yā­saṃ­ce­ta­nā­bhā­vā­t ka­rtṛ­tvā­bhā­vaḥ | atha pu­ru­ṣaḥ­; sa nityo vā syāt, kṣaṇiko TARVV-MK 564,07vā ? yadi kṣa­ṇi­kaḥ­; ma­ntrā­rthā­nu­sma­ra­ṇa­ta­tpra­yo­gā­nu­vi­dhā­na­ci­nta­nā­dya­bhā­vā­t na ka­rtṛ­tva­mu­pa­pa­nna­m | TARVV-MK 564,08atha hi nityaḥ syāt; pū­rvā­pa­ra­kā­la­tu­lya­tvā­t vi­kri­yā­vi­ra­he dū­rā­de­va kartṛtvaṃ vyāvṛttaṃ TARVV-MK 564,09tataḥ ka­rtu­ra­bhā­vā­t kri­yā­pha­lā­na­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ | “­pu­ru­ṣa evedaṃ sarvaṃ yacca bhā­vya­m­”TARVV-MK 564,10 i­tye­va­mā­dyu­pa­ni­ṣa­dvā­kya­prā­mā­ṇyā­cca e­ka­pu­ru­ṣai­kā­nta­ka­lpa­nā­yāṃ va­dhya­ghā­ta­kā­di­vi­ve­kā­bhā­vaḥ | TARVV-MK 564,11ce­ta­nā­śa­kti­pa­ri­ṇā­ma­mā­trā­bhyu­pa­ga­me ca dṛśyasya vi­śva­rū­pa­syā­bhā­vā­t pra­tya­kṣa­vi­ro­dhaḥ­, pra­mā­ṇa­ta­dā- TARVV-MK 564,12bhā­sā­vi­śe­ṣa­pra­sa­ṅgo­'­stu | ni­rvi­ka­lpa­pu­ru­ṣa­ta­ttva­ka­lpa­nā­yāṃ ca ni­rvi­ka­lpa­tvā­di­vi­ka­lpa­bhā­vā­bhā­va­yoḥ TARVV-MK 564,13sa­ṅga­ra­va­ca­na­vi­ro­dha­pra­sa­ṅga­śce­ti vi­ṣa­ya­tṛ­ṣṇā­tu­ra­vi­ka­lpi­taṃ vai­di­ka­va­ca­naṃ na pra­mā­ṇī­ka­rta­vya­m | TARVV-MK 564,14evaṃ pa­ro­pa­de­śa­ni­mi­tta­mi­thyā­da­rśa­na­vi­ka­lpā anye ca saṃkhyeyā yojyāḥ ūhyāḥ, pa­ri­ṇā­ma- TARVV-MK 564,15vi­ka­lpā­t a­saṃ­khye­yā­śca bha­va­nti­, a­na­ntā­śca a­nu­bhā­ga­bhe­dā­t | ya­nnai­sa­rgi­kaṃ mi­thyā­da­rśa­naṃ ta­da­pye­ka- TARVV-MK 564,16dvi­tri­ca­tu­ri­ndri­yā­saṃ­jñi­pa­ñce­ndri­ya­saṃ­jñi­ti­rya­ṅmle­ccha­śa­va­ra­pu­li­ndā­di­pa­ri­gra­hā­da­ne­ka­vi­dha­m | TARV-MK 8.1.28pa­ñca­vi­dhaṃ vā | TARVV-MK 564,17 athavā pa­ñca­vi­dhaṃ mi­thyā­da­rśa­na­ma­va­ga­nta­vya­m — e­kā­nta­mi­thyā­da­rśa­naṃ vipa- TARVV-MK 564,18rī­ta­mi­thyā­da­rśa­naṃ saṃ­śa­ya­mi­thyā­da­rśa­naṃ vai­na­yi­ka­mi­thyā­da­rśa­na­m ā­jñā­ni­ka­mi­thyā­da­rśa­naṃ ceti | tatreda- TARVV-MK 564,19me­ve­ttha­me­ve­ti dha­rbhi­dha­rma­yo­ra­bhi­ni­ve­śa e­kā­ntaḥ­, “­pu­ru­ṣa evedaṃ sa­rva­m­” iti vā, nitya TARVV-MK 564,20eva vā anitya e­ve­ti­, sagrantho ni­rgra­nthaḥ­, kevalī ka­va­lā­hā­rī­, strī si­ddhya­tī­tye­va­mā­di­rvi­pa­rya­yaḥ | TARVV-MK 564,21sa­mya­gda­rśa­na­jñā­na­cā­ri­trā­ṇi mo­kṣa­mā­rgaḥ kiṃ syādvā naveti ma­ti­dvai­dhaṃ saṃśayaḥ | sa­rva­de­va­tā­nāṃ sarvasa- TARVV-MK 564,22mayānāṃ ca sa­ma­da­rśa­naṃ vai­na­yi­ka­tva­m | hi­tā­hi­ta­pa­rī­kṣā­vi­ra­ha ā­jñā­ni­ka­tva­m | TARV-MK 8.1.29a­vi­ra­ti­ka­ṣā­ya­yo­gā dvā­da­śa­pa­ñca­viṃ­śa­ti­tra­yo­da­śa­bhe­dāḥ | TARVV-MK 564,23 a­vi­ra­tiḥ kaṣāyaḥ yogaḥ TARVV-MK 564,24ityete dvādaśa — pa­ñca­viṃ­śa­ti — tra­yo­da­śa­bhe­dāḥ draṣṭavyāḥ | tatra pṛ­thi­vya­pte­jo­vā­yu­va­na­spa­ti­tra­sa­kā­ya­ca­kṣuḥ- TARVV-MK 564,25śro­tra­ghrā­ṇa­ra­sa­na­spa­rśa­na­no­i­ndri­ye­ṣu ha­na­nā­saṃ­ya­ma­nā­vi­ra­ti­bhe­dā­t dvā­da­śa­vi­dhā a­vi­ra­tiḥ | ṣoḍaśa TARVV-MK 564,26kaṣāyāḥ nava no­ka­ṣā­yāḥ ī­ṣa­dbhe­do na bheda iti pa­ñca­viṃ­śa­tiḥ kaṣāyāḥ | catvāro ma­no­yo­gāḥ catvāro TARVV-MK 564,27vāgyogāḥ pañca kā­ya­yo­gāḥ iti tra­yo­da­śa­vi­ka­lpo yogaḥ, ā­hā­ra­ka­kā­ya­yo­gā­'­'­hā­ra­ka­mi­śra­yo­ga­yoḥ TARVV-MK 564,28pra­ma­tta­saṃ­ya­te saṃ­bha­vā­t pa­ñca­da­śā­pi bhavanti | TARV-MK 8.1.30pra­mā­do­'­ne­ka­vi­dhaḥ | TARVV-MK 564,29 bhāva­kā­ya­vi­na­ye­ryā­pa­tha­bhai­kṣya­śa­ya­nā­sa­na­pra­ti­ṣṭhā­pa­na­vā­kya­śu­ddhi­la­kṣa­ṇā- TARVV-MK 564,30ṣṭa­vi­dha­saṃ­ya­ma — u­tta­ma­kṣa­mā­mā­rda­vā­rja­va­śau­ca­sa­tya­ta­pa­styā­gā­'­'­ki­ñca­nya­bra­hma­ca­ryā­di­vi­ṣa­yā­nu­tsā­ha­bhe­dā­da­ne- TARVV-MK 564,31kavidhaḥ pra­mā­do­'­va­se­yaḥ | TARV-MK 8.1.31sa­mu­dā­yā­va­ya­va­yo­rba­ndha­he­tu­tvaṃ vā­kya­pa­ri­sa­mā­pte­rvai­ci­tryā­t | TARVV-MK 564,32 mi­thyā­da­rśa­nā­dī­nāṃ bandha- TARVV-MK 564,33hetutvaṃ sa­mu­dā­ye­'­va­ya­ve ca ve­di­ta­vya­m | kutaḥ ? vā­kya­pa­ri­sa­mā­pte­rvai­ci­tryā­t | tatra mi­thyā­dṛ­ṣṭeḥ TARVV-MK 564,34pañcāpi sa­mu­di­tāḥ ba­ndha­he­ta­vaḥ | sā­sā­da­na­sa­mya­gdṛ­ṣṭi-a­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭī­nā­ma­vi­ra­tyā­da­ya­śca­tvā­raḥ | TARVV-MK 564,35saṃ­ya­tā­saṃ­ya­ta­syā­vi­ra­ti­mi­śrāḥ pra­mā­da­ka­ṣā­ya­yo­gā­śca | pra­ma­tta­saṃ­ya­ta­sya pra­mā­da­ka­ṣā­ya­yo­gāḥ | a­pra­ma­ttā- TARVV-MK 565,01dīnāṃ caturṇāṃ ka­ṣā­ya­yo­gau | u­pa­śā­nta­kṣī­ṇa­ka­ṣā­ya­sa­yo­ga­ke­va­li­nā­m eka eva yogaḥ | a­yo­ga­ke­va­lī TARVV-MK 565,02a­ba­ndha­he­tuḥ | tatra ca mi­thyā­da­rśa­nā­di­vi­ka­lpā­nāṃ pratyekaṃ ba­ndha­he­tu­tva­ma­va­ga­nta­vya­m | na hi sarvāṇi TARVV-MK 565,03mi­thyā­da­rśa­nā­ni e­ka­smi­nnā­tma­ni yu­ga­pa­t saṃ­bha­va­nti­, nāpi hiṃ­sā­da­yaḥ sarve pa­ri­ṇā­māḥ | TARV-MK 8.1.32a­vi­ra­teḥ pra­mā­da­sya cā­'­vi­śe­ṣa iti cet; na; vi­ra­ta­syā­pi pra­mā­da­da­rśa­nā­t | TARVV-MK 565,04 syā­de­ta­t — TARVV-MK 565,05pra­mā­do­'­pi a­vi­ra­ti­re­ve­ti pṛ­tha­ggra­ha­ṇa­ma­na­rtha­ka­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? vi­ra­ta­syā­pi pra­mā­da­da­rśa­nā­t | TARVV-MK 565,06vi­ra­ta­syā­pi pa­ñca­da­śa pramādāḥ saṃ­bha­va­nti — vi­ka­thā­ka­ṣā­ye­ndri­ya­ni­drā­pra­ṇa­ya­la­kṣa­ṇāḥ | TARV-MK 8.1.33ka­ṣā­yā­'­vi­ra­tyo­ra­bhe­da iti cet; na; kā­rya­kā­ra­ṇa­bhe­do­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 565,07 syā­de­ta­t — ka­ṣā­yā­vi­ra- TARVV-MK 565,08tyornāsti bhedaḥ u­bha­yo­ra­pi hiṃ­sā­di­pa­ri­ṇā­ma­rū­pa­tvā­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? kā­rya­kā­ra­ṇa­bhe­do­pa- TARVV-MK 565,09patteḥ | kā­ra­ṇa­bhū­tā hi kaṣāyāḥ kā­ryā­tmi­kā­yā hiṃ­sā­dya­vi­ra­te­ra­rthā­nta­ra­bhū­tā iti | TARVV-MK 565,10āha — pra­pa­ñce­no­pa­pā­di­tā­n ba­ndha­he­tū­nni­ra­ce­ṣma­, idaṃ tu sandihmaḥ — a­mū­rte­rā­tma­no ha­stā­dya­saṃ­bha­ve TARVV-MK 565,11sa­tyā­dā­na­śa­kti­vi­ra­hā­t kathaṃ bandho bha­va­tī­ti ? ime brūmahe — ātmakarma­ba­ndha­sa­nta­teḥ pū­rvā­pa­rī­bhā- TARVV-MK 565,12vā­na­va­dhā­ra­ṇā­t | nai­va­ma­va­dhā­rya­te — ‘­pū­rva­mā­tmā paścāt karmāṇi prāk vā ka­rmā­ṇya­va­ra ātmā’ iti TARVV-MK 565,13ai­kā­nti­kā­'­mū­rta­tva­ni­vṛ­ttiḥ | tataḥ ka­rma­śa­rī­ra­saṃ­ba­ndhīta­ptā­yaḥ­pi­ṇḍo­'­mbha iva — TA-MK 8.2 sa­ka­ṣā­ya­tvā­jjī­vaḥ karmaṇo yogyān pu­dga­lā­nā­da­tte sa bandhaḥ || TARV-MK 8.2.1punaḥ ka­ṣā­ya­gra­ha­ṇa­ma­nu­vā­da iti cet; na; ka­rma­vi­śe­ṣā­śa­ya­vā­ci­tvā­t ja­ṭha­rā­gni­va­t | TARVV-MK 565,16yathā ja­ṭha­rā­khyā­śa­yā­nu­rū­pa­ma­bhya­va­ha­ra­ṇaṃ tathā ka­ṣā­ye­ṣu satsu tī­vra­ma­nda­ma­dhya­ma­ka­ṣā­yā­śa­yā­nu­rū­pe TARVV-MK 565,17sthi­tya­nu­bha­va­ne bhavata i­tye­ta­sya vi­śe­ṣa­sya pra­ti­pa­ttya­rthaṃ ba­ndha­he­tu­vi­dhā­ne ka­ṣā­ya­gra­ha­ṇaṃ nirdiṣṭaṃ pu­na­ra­nū­dya­te | TARV-MK 8.2.2jī­vā­bhi­dhā­naṃ pra­co­di­ta­tvā­t | TARVV-MK 565,18 yacco­di­ta­m — a­mū­rti­ra­ha­sto jīvaḥ kathaṃ ka­rmā­da­tta iti TARVV-MK 565,19tasya pra­ti­va­ca­nā­rthaṃ jīva i­tya­bhi­dhī­ya­te | TARV-MK 8.2.3jī­va­nā­vi­ni­rmu­kta­tvā­dvā | TARVV-MK 565,20 jī­va­na­mā­yu­sta­da­vi­ni­rmu­kto­'­yaṃ ka­rmā­da­tte na vi­ni­rmu­kta iti, TARVV-MK 565,21ataśca jī­va­va­ca­na­m | TARV-MK 8.2.4karmaṇo yo­gyā­ni­ti pṛ­tha­gvi­bha­ktyu­ccā­ra­ṇaṃ vā­kyā­nta­ra­jñā­pa­nā­rtha­m | TARVV-MK 565,22 ka­rma­yo­gyā­ni­ti TARVV-MK 565,23la­ghu­ni­rde­śā­t siddhe karmaṇo yo­gyā­ni­ti pṛ­tha­gvi­bha­ktyu­ccā­ra­ṇaṃ vā­kyā­nta­ra­jñā­pa­nā­rthaṃ kriyate | kiṃ TARVV-MK 565,24pu­na­sta­dvā­kyā­nta­ra­m ? ‘­ka­rma­ṇo jīvaḥ sa­ka­ṣā­yo bha­va­ti­’ ityekaṃ vākyam | e­ta­du­ktaṃ bhavati — karmaṇa TARVV-MK 565,25iti he­tu­ni­rde­śaḥ­, karmaṇo he­to­rjī­vaḥ sa­ka­ṣā­yo bha­va­ti­, nā­ka­rma­ka­sya kaṣāyale­po­'­sti­, tataḥ jī­va­ka­rma- TARVV-MK 565,26ṇo­ra­nā­di­saṃ­ba­ndha iti | dvitīyaṃ vākyam — ‘­ka­rma­ṇo yogyān pu­dga­lā­nā­da­tte­’ iti | e­ta­du­ktaṃ bhavati- TARVV-MK 565,27a­rtha­va­śā­dvi­bha­kti­pa­ri­ṇā­ma iti prā­kka­rma­ṇa iti he­tu­ni­rde­śa iha saṃ­ba­ndha­ni­rde­śaḥ saṃ­pa­dya­te — sa­ka­ṣā­ya­tvā- TARVV-MK 565,28jjīvaḥ karmaṇo yogyān pu­dga­lā­nā­da­tta iti | TARV-MK 8.2.5pu­dga­la­va­ca­naṃ ka­rma­ṇa­stā­dā­tmya­khyā­pa­nā­rtha­m | TARVV-MK 565,29 pu­dga­lā­tma­kaṃ ka­rme­tye­ta­sya vi­śe­ṣa­sya khyā­pa­nā­rthaṃ TARVV-MK 565,30pu­dga­la­gra­ha­ṇaṃ kriyate | TARV-MK 8.2.6ta­da­si­ddha­mi­ti cet; na; a­mū­rte­ra­nu­gra­ho­pa­ghā­tā­bhā­vā­t | TARVV-MK 565,31 syā­de­ta­t — pau­dga­li­kaṃ ka­rme­tye­ta­da- TARVV-MK 565,32siddham ā­tma­gu­ṇa­tvā­t ta­sye­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­mū­rte­ra­nu­gra­ho­pa­ghā­tā­bhā­vā­t | yathā ā­kā­śa­ma- TARVV-MK 566,01mūrti di­gā­dī­nā­ma­mū­rtā­nāṃ nā­nu­grā­ha­ka­mu­pa­ghā­ta­kaṃ ca ta­thai­vā­mū­rti ka­rmā­'­mū­rte­rā­tma­no­'­nu­gra­ho­pa­ghā­ta­yo­rhe- TARVV-MK 566,02turna syāt | TARV-MK 8.2.7ādatta iti pra­ti­jñā­to­pa­saṃ­hā­rā­rtha­m | TARVV-MK 566,03 ya­tpra­ti­jñā­taṃ sa­ka­ṣā­ya­tvā­j jīvo ba­ndha­ma­nu­bha­va­ti TARVV-MK 566,04ta­syo­pa­saṃ­hā­rā­rtha­mi­da­mu­cya­te ādatta iti | TARV-MK 8.2.8a­ta­sta­du­pa­śle­ṣo bandhaḥ | TARVV-MK 566,05 ato mi­thyā­da­rśa­nā­dyā­ve­śā­dā­rdrī­kṛ­ta­syā­tma­naḥ sarvato yo­ga­vi­śe- TARVV-MK 566,06ṣāt teṣāṃ sū­kṣmai­ka­kṣe­trā­va­gā­hi­nā­m a­na­nta­pra­de­śā­nāṃ pu­dga­lā­nāṃ ka­rma­bhā­va­yo­gyā­nā­ma­vi­bhā­go­pa­śle­ṣo TARVV-MK 566,07bandha i­tyā­khyā­ya­te | TARV-MK 8.2.9tadbhāvo ma­di­rā­pa­ri­ṇā­ma­va­t | TARVV-MK 566,08 yathā bhā­ja­na­vi­śe­ṣe pra­kṣi­ptā­nāṃ vi­vi­dha­ra­sa­bī­ja­pu­ṣpa­pha­lā­nāṃ TARVV-MK 566,09ma­di­rā­bhā­ve­na pa­ri­ṇā­maḥ tathā pu­dga­lā­nā­ma­pi ātmani sthitānāṃ yo­ga­ka­ṣā­ya­va­śā­t ka­rma­bhā­ve­na pari- TARVV-MK 566,10ṇāmo ve­di­ta­vyaḥ | TARV-MK 8.2.10‘sa’ va­ca­na­ma­nya­ni­vṛ­ttya­rtha­m | TARVV-MK 566,11 sa eṣa bandho nā­nyo­'­stī­tya­nya­ni­vṛ­ttya­rthaṃ ‘­sa­’­va­ca­naṃ kri­ya­te­, TARVV-MK 566,12tena gu­ṇa­gu­ṇi­ba­ndho ni­va­rtti­to bhavati | yadi hi gu­ṇa­gu­ṇi­ba­ndhaḥ syāt mu­ktya­bhā­vaḥ pra­sa­jye­ta­, guṇasva- TARVV-MK 566,13bhā­vā­pa­ri­tyā­gā­d gu­ṇi­naḥ­, sva­bhā­va­pa­ri­tyā­ge ca gu­ṇi­no­'­pya­bhā­va iti mu­ktā­bhā­vaḥ | TARV-MK 8.2.11ka­ra­ṇā­di­sā­dha­no ba­ndha­śa­bdaḥ | TARVV-MK 566,14 ka­ra­ṇā­di­sā­dha­ne­ṣva­yaṃ ba­ndha­śa­bdo draṣṭavyaḥ | tatra ka­ra­ṇa­sā- TARVV-MK 566,15dha­na­stā­va­t — ba­dhya­te­'­ne­nā­tme­ti bandhaḥ | “­ha­laḥ­” iti karaṇe ghañ | kaḥ punasau ? TARVV-MK 566,16mi­thyā­da­rśa­nā­diḥ | nanu sa ba­ndha­he­tu­ru­ktaḥ kathaṃ bandho bha­vi­tu­ma­rha­ti ? sa­tya­me­va­me­ta­t­, a­bhi­na­va- TARVV-MK 566,17dra­vya­ka­rmā­dā­na­ni­mi­tta­tvā­d ba­ndha­he­tu­ra­pi san pū­rvo­pā­tta­ka­rma­he­tu­ka­tvā­t kā­rya­tā­mā­ska­nda­n tada­nu­vi­dhā- TARVV-MK 566,18nāt ā­tma­no­'­sva­ta­ntrī­ka­ra­ṇa­tvā­t ka­ra­ṇa­vya­pa­de­śa­ma­rha­tī­ti | ta­dra­ñja­ne­na ātmanā ā­tma­sā­tkri­ya­te TARVV-MK 566,19iti ka­rma­sā­dha­na­tva­ma­pi ca yu­kti­ma­t | jñā­na­da­rśa­nā­'­vyā­bā­dhā­'­nā­mā­'­go­trā­'­na­nta­rā­ya­tva­la­kṣa­ṇaṃ TARVV-MK 566,20pu­ru­pa­sā­ma­rththaṃ pra­ti­ba­ghnā­ti bandhaḥ iti ka­rtṛ­sā­dha­na­tva­ma­pi co­pa­pa­tti­ma­t | evaṃ bandhanaṃ bandha iti TARVV-MK 566,21bhā­va­sā­dha­no vā a­sva­ta­ntrī­kri­yā­mā­tra­vi­va­kṣā­yā­m | nanu bhā­va­sā­dha­ne sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇaṃno­pa­pa­dya­te TARVV-MK 566,22jñā­nā­va­ra­ṇaṃ bandha i­tyā­di­; naiṣa doṣaḥ; ta­da­vya­ti­re­kā­t bhāvasya tadvatā sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇyaṃ bhavati — TARVV-MK 566,23yathā jñā­na­me­vā­tme­ti | e­va­mi­ta­ra­sā­dha­na­yo­ja­nā ca kartavyā | TARV-MK 8.2.12ta­syo­pa­ca­yā­pa­ca­ya­sa­dbhā­vaḥ ka­rmā­'­'­ya­vya­ya­da­rśa­nā­d vrī­hi­ko­ṣṭhā­gā­ra­va­t | TARVV-MK 566,24 yathā ko­ṣṭhā­gā­re TARVV-MK 566,25brī­hī­ṇā­ma­nye­ṣāṃ ni­rga­mā­da­pa­re­ṣāṃ ca pra­ve­śa­nā­t u­pa­ca­yā­pa­ca­yau dṛṣṭau tathā a­nā­di­kā­rma­ṇa­ko­ṣṭhā­gā­ra- TARVV-MK 566,26syānyeṣāṃ karmaṇāṃ bhogāt ā­dā­nā­cce­ta­re­ṣā­mu­pa­ca­yā­pa­ca­yau staḥ | TARVV-MK 566,27āha — kimayaṃ bandha e­ka­rū­pa eva ā­ho­svi­t prakārā api asya santīti ? ata i­da­mā­ha — TA-MK 8.3 pra­kṛ­ti­sthi­tya­nu­bha­va­pra­de­śā­sta­dvi­dha­yaḥ || TARV-MK 8.3.1a­ka­rta­rī­tya­nu­vṛ­tte­ra­pā­dā­na­sā­dha­nā prakṛtiḥ | TARVV-MK 566,29 “striyāṃ ktiḥ” ityatra TARVV-MK 566,30a­ka­rta­rī­tya­nu­va­rta­te ta­smā­da­pā­dā­ne pra­kṛ­ti­śa­bdo vyu­tpā­dya­te — pra­kri­ya­te asyā jñā­nā­va­ra­ṇā­de­ra­rthā­na­va­ga- TARVV-MK 566,31māditi prakṛtiḥ | TARV-MK 8.3.2bhā­va­sā­dha­nau sthi­tya­nu­bha­vau | TARVV-MK 566,32 sthānaṃ sthitiḥ a­nu­bha­va­na­ma­nu­bha­va iti bhā­va­sā­dha­na­tva­ma­na- TARVV-MK 566,33yo­ra­va­ga­nta­vya­m | TARV-MK 8.3.3ka­rma­sā­dha­naḥ pra­de­śa­śa­bdaḥ | TARVV-MK 566,34 pra­di­śya­te­'­sā­vi­tiṃ pradeśaḥ karmaṇi ghañ | TARV-MK 8.3.4prakṛtiḥ svabhāva i­tya­na­rthā­nta­ra­m | TARVV-MK 567,01 yathā nimbasya kā prakṛtiḥ ? ti­kta­tā­sva­bhā­vaḥ | TARVV-MK 567,02guḍasya kā prakṛtiḥ ? ma­dhu­ra­tā­sva­bhā­vaḥ | tathā jñā­nā­va­ra­ṇī­ya­sya kā prakṛtiḥ ? a­rthā­na­va­ga­maḥ | TARVV-MK 567,03prakṛtiḥ svabhāva i­tya­na­rthā­nta­ra­m | evaṃ da­rśa­nā­va­ra­ṇa­sya a­rthā­nā­lo­ca­na­m­, vedyasya sa­da­sa­lla­kṣa­ṇa­sya TARVV-MK 567,04su­kha­duḥ­kha­saṃ­ve­da­na­m­, da­rśa­na­mo­ha­sya ta­ttvā­rthā­śra­ddhā­na­m­, cā­ri­tra­mo­ha­sya a­saṃ­ya­maḥ pa­ri­ṇā­maḥ­, āyuṣo TARVV-MK 567,05bha­va­dhā­ra­ṇa­m­, nāmno nā­ra­kā­di­nā­ma­ka­ra­ṇa­m­, gotrasya u­ccai­rnī­caiḥ sthā­na­saṃ­śa­bda­na­m­, a­nta­rā­ya­sya TARVV-MK 567,06dā­nā­di­vi­ghna­ka­ra­ṇa­m | tadevaṃ lakṣaṇaṃ kāryaṃ pra­kri­ya­te pra­bha­va­tya­syā iti prakṛtiḥ | TARV-MK 8.3.5ta­tsva­bhā­vā­pra­cyu­tiḥ sthitiḥ | TARVV-MK 567,07 tasya sva­bhā­va­sya a­pra­cyu­tiḥ sthi­ti­ri­tyu­cya­te | yathā ajā- TARVV-MK 567,08go­ma­hi­ṣyā­di­kṣī­rā­ṇāṃ mā­dhu­rya­sva­bhā­vā­da­pra­cyu­tiḥ sthitiḥ, tathā jñā­nā­va­ra­ṇā­dī­nā­ma­rthā­na­va­ga­mā­di- TARVV-MK 567,09sva­bhā­vā­da­pra­cyu­tiḥ sthitiḥ | TARV-MK 8.3.6ta­dra­sa­vi­śe­ṣo­'­nu­bha­vaḥ | TARVV-MK 567,10 yathā a­jā­go­ma­hi­ṣyā­di­kṣī­rā­ṇāṃ tī­vra­ma­ndā­di­bhā­ve­na ra­sa­vi­śe­ṣaḥ TARVV-MK 567,11tathā ka­rma­pu­dga­lā­nāṃ sva­ga­ta­sā­ma­rthya­vi­śe­ṣo­'­nu­bha­va iti kathyate | TARV-MK 8.3.7i­ya­ttā­'­va­dhā­ra­ṇaṃ pradeśaḥ | TARVV-MK 567,12 ka­rma­bhā­va­pa­ri­ṇa­ta­pu­dga­la­ska­ndhā­nāṃ pa­ra­mā­ṇu­pa­ri­cche­de­nā­va­dhā­ra­ṇaṃ TARVV-MK 567,13pradeśa iti vya­pa­di­śya­te | TARV-MK 8.3.8vi­dhi­śa­bdaḥ pra­kā­ra­va­ca­naḥ | TARVV-MK 567,14 ayaṃ vi­dhi­śa­bdaḥ pra­kā­ra­va­ca­no draṣṭavyaḥ — vidhayaḥ prakārā TARVV-MK 567,15iti yāvat | tasya vi­dha­ya­sta­dvi­dha­ya ba­ndha­pra­kā­rā ityarthaḥ | ta ete pra­kṛ­tyā­da­ya­śca­tvā­ro ba­ndha­pra­kā­rāḥ | TARV-MK 8.3.9tatra yo­ga­ni­mi­ttau pra­kṛ­ti­pra­de­śau | TARVV-MK 567,16 teṣu ba­ndha­vi­ka­lpe­ṣu pra­kṛ­ti­ba­ndha pra­de­śa­ba­ndha ityetau TARVV-MK 567,17dvau yo­ga­ni­mi­ttau ve­di­ta­vyau | TARV-MK 8.3.10sthi­tya­nu­bha­vau ka­ṣā­ya­he­tu­kau | TARVV-MK 567,18 sthi­ti­ba­ndho­'­nu­bha­va­ba­ndha ityetau dvāvapi ka­ṣā­ya­he­tu­kau TARVV-MK 567,19pra­tye­ta­vyau | ta­tpra­ka­rṣa­bhe­dā­t ta­dba­ndha­vi­ci­tra­bhā­vaḥ | kā­ra­ṇā­nu­rū­paṃ hi kā­rya­mi­ti | TARV-MK 8.3.11ādyo dvedhā mū­lo­tta­ra­pra­kṛ­ti­bhe­dā­t | TARVV-MK 567,20ādyaḥ pra­kṛ­ti­ba­ndhaḥ dvedhā vi­bha­jya­te | kutaḥ ? TARVV-MK 567,21mū­lo­tta­ra­pra­kṛ­ti­bhe­dā­t | TARVV-MK 567,22yadyevaṃ kāstā mū­la­pra­kṛ­ta­ya iti ? a­tro­cya­te — TA-MK 8.4 ādyo jñā­na­da­rśa­nā­va­ra­ṇa­ve­da­nī­ya­mo­ha­nī­yā­yu­rnā­ma­go­trā­nta­rā­yāḥ || TARV-MK 8.4.1sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇye sati pū­rvo­tta­ra­va­ca­na­vi­ro­dha iti cet; na; u­bha­ya­na­ya­dha­rma­vi­va­kṣā­sa­dbhā- vāt | TARVV-MK 567,25 syā­de­ta­t — jñā­nā­va­ra­ṇā­da­yo­'­nta­rā­yā­ntāḥ pra­kṛ­ti­ba­ndho nānya iti jñā­nā­va­ra­ṇā­di­bhiḥ sāmā- TARVV-MK 567,26nā­dhi­ka­ra­ṇyā­t ā­dya­śa­bda­sya ba­hu­va­ca­na­pra­sa­ṅga iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? u­bha­ya­na­ya­dha­rma­vi­va­kṣā­sa­dbhā- TARVV-MK 567,27vāt | dra­vyā­rthi­ka­na­ya­vi­ṣa­ya­sya sā­mā­nya­sya vi­va­kṣā­taḥ pra­kṛ­ti­ba­ndha eka i­tyā­dya­śa­bdā­de­ka­va­ca­na­pra­yo­gaḥ | TARVV-MK 567,28tasya viśeṣā jñā­nā­va­ra­ṇā­da­yaḥ pa­ryā­yā­rthi­ka­na­ya­vi­ṣa­ya­bhū­tāḥ prā­dhā­nye­na vi­va­kṣi­tā iti tebhyo bahu- TARVV-MK 567,29va­ca­na­pra­yo­gaḥ kṛtaḥ | dṛśyate hi loke satyapi sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇye va­ca­na­bhe­daḥ­, yathā pramāṇaṃ śro­tā­raḥ­, TARVV-MK 567,30gāvo dha­na­mi­ti | TARV-MK 8.4.2ya­thā­saṃ­bha­vaṃ ka­rtrā­di­sā­dha­na­tvaṃ jñā­nā­va­ra­ṇā­di­śa­bdā­nā­m | TARVV-MK 567,31 jñā­nā­va­ra­ṇā­da­yaḥ śabdāḥ TARVV-MK 567,32ka­rtrā­di­ṣu ya­thā­saṃ­bha­vaṃ sā­dha­yi­ta­vyāḥ | tadyathā — ā­vṛ­ṇo­ti ā­vri­ya­te­'­ne­na vā i­tyā­va­ra­ṇa­m | āvara- TARVV-MK 567,33ṇaśabdaḥ pratyekaṃ pa­ri­sa­mā­pya­te jñā­nā­va­ra­ṇaṃ da­rśa­nā­va­ra­ṇa­mi­ti | nanu “­ka­ra­ṇā­dhi­ka­ra­ṇa­yoḥ” TARVV-MK 568,01anaḥ kathaṃ kartari ? ba­hu­lā­pe­kṣa­yā | vedyata iti ve­da­nī­ya­m ka­rma­ṇya­nī­yaḥ | mo­ha­ya­ti mu­hya­te­'­ne­ne­ti vā TARVV-MK 568,02mohaḥ | kathaṃ jñā­nā­va­ra­ṇī­yaṃ da­rśa­nā­va­ra­ṇī­yaṃ mo­ha­nī­ya­mi­ti ? ba­hu­lā­pe­kṣa­yā ka­rtta­rya­nī­yaḥ | e­tya­ne­na TARVV-MK 568,03gacchati nā­ra­kā­di­bha­va­mi­tyā­yuḥ­, “­ja­ne­ru­siḥ­” iti prakṛte, “­e­te­rṇi­cca­” ityusiḥ | TARVV-MK 568,04na­ma­ya­tyā­mā­naṃ nā­ra­kā­di­bhā­ve­na na­mya­te­'­ne­ne­ti nāma, u­ṇā­di­ṣu ni­pā­ti­ta­śa­bdaḥ | u­ccai­rnī­cai­śca gūyate TARVV-MK 568,05śa­bdya­te­'­ne­ne­ti gotram | antaraṃ madhyaṃ dā­tṛ­de­yā­dī­nā­ma­nta­raṃ ma­dhya­me­ti īyate vā­'­ne­ne­tya­nta­rā­yaḥ | bahi- TARVV-MK 568,06ryoge vā, yasmin ma­dhye­'­va­sthi­te dā­trā­dī­nāṃ dā­nā­di­kri­yā­'­bhā­vaḥ­, dā­nā­dī­cchā­yā ba­hi­rbhā­vo TARVV-MK 568,07vā so­'­nta­rā­yaḥ | TARV-MK 8.4.3pra­yo­ga­pa­ri­ṇā­mā­dā­ga­ccha­de­vā­'­vi­śi­ṣṭaṃ ka­rmā­'­'­va­ra­ṇā­di­vi­śe­ṣai­rvi­bha­jya­te a­nnā­de­rvā­tā­di­vi- kā­ra­va­t | TARVV-MK 568,09 yathā a­nnā­de­ra­bhya­va­hri­ya­mā­ṇa­syā­ne­ka­vi­kā­ra­sa­ma­rtha­vā­ta­pi­tta­śle­ṣma­kha­la­ra­sa­bhā­ve­na pari- TARVV-MK 568,10ṇā­ma­vi­bhā­gaḥ tathā pra­yo­gā­pe­kṣa­yā a­na­nta­ra­me­va karmāṇi ā­va­ra­ṇā­'­nu­bha­va­na-mo­hā­pā­da­na-bha­va­dhā­ra­ṇa- TARVV-MK 568,11nā­nā­jā­ti­nā­ma-gotra-vya­va­cche­da­ka­ra­ṇa­sā­ma­rthya­vai­śva­rū­pye­ṇa ātmani sa­nni­dhā­naṃ pra­ti­pa­dya­nte | TARV-MK 8.4.4jñā­nā­va­ra­ṇa­me­va moha iti cet; na; a­rthā­nta­ra­bhā­vā­t | TARVV-MK 568,12 syā­de­ta­t — sati mohe hi­tā­hi­ta- TARVV-MK 568,13pa­rī­kṣa­ṇā­bhā­vā­t jñā­nā­va­ra­ṇā­da­vi­śe­ṣo mo­ha­sye­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­rthā­nta­ra­bhā­vā­t | yāthātmya- TARVV-MK 568,14ma­rtha­syā­va­ga­myā­pi i­da­me­ve­ti sa­dbhū­tā­rthā­śra­ddhā­naṃ yataḥ sa mohaḥ | jñā­nā­va­ra­ṇe­na jñānaṃ tathā­'­nya­thā vā TARVV-MK 568,15na gṛhṇāti | TARV-MK 8.4.5kā­rya­bhe­de ca kā­ra­ṇā­nya­tvā­t | TARVV-MK 568,16 yathā bhi­nna­la­kṣa­ṇā­ṅku­ra­da­rśa­nā­t bī­ja­kā­ra­ṇā­nya­tvaṃ tathaiva- TARVV-MK 568,17a­jñā­na­cā­ri­tra­mo­ha­kā­ryā­nta­ra­da­rśa­nā­t jñā­nā­va­ra­ṇa­mo­ha­nī­ya­kā­ra­ṇa­bhe­do­'­dhya­va­sī­ya­te | TARV-MK 8.4.6jñā­na­da­rśa­na­yo­ra­nya­tvaṃ pra­tyu­kta­m | TARVV-MK 568,18 jñā­na­da­rśa­na­yo­ra­nya­tvaṃ pu­ra­stā­dvi­hi­ta­m | ataḥ kim ? TARVV-MK 568,19jñā­na­da­rśa­na­kā­ryā­nya­tvā­t yatkṣa­ya­kṣa­yo­pa­śa­ma­kā­ra­ṇe jñā­na­da­rśa­ne ta­yo­ra­pi jñā­na­da­rśa­nā­va­ra­ṇa­yo­ra- TARVV-MK 568,20nyatvaṃ siddham | TARV-MK 8.4.7jñā­nā­va­ra­ṇa­syā­vi­śe­ṣe­'­pi pra­tyā­sra­vaṃ matyā­di­vi­śe­ṣo ja­la­va­t | TARVV-MK 568,21 yathā ambho nabhasaḥ pata- TARVV-MK 568,22de­ka­ra­saṃ bhā­ja­na­vi­śe­ṣā­t vi­ṣva­ga­ra­sa­tve­na vi­pa­ri­ṇa­ma­te tathā jñā­na­śa­ktyu­pa­ro­dha­sva­bhā­vā­'­vi­śe­ṣā­t TARVV-MK 568,23u­pa­ni­pa­ta­t karma pra­tyā­sra­vaṃ sā­ma­rthya­bhe­dā­t ma­tyā­dyā­va­ra­ṇa­bhe­de­na vya­va­ti­ṣṭha­te | TARV-MK 8.4.8e­te­ne­ta­rā­ṇi vyā­khyā­tā­ni | TARVV-MK 568,24 i­ta­rā­ṇi da­rśa­nā­va­ra­ṇā­dī­ni mū­lo­tta­ra­pra­kṛ­ti­vi­ka­lpa­va­nti TARVV-MK 568,25u­kte­nai­va krameṇa vyā­khyā­tā­ni bhavanti | atra codyate — TARV-MK 8.4.9pu­dga­la­dra­vya­syai­ka­syā­va­ra­ṇa­su­kha­duḥ­khā­di­ni­mi­tta­tvā­nu­pa­pa­tti­rvi­ro­dhā­t | TARVV-MK 568,26 ekasya pudgala- TARVV-MK 568,27dravyasya ā­va­ra­ṇa­su­kha­duḥ­khā­di­ni­mi­tta­tvaṃ no­pa­pa­dya­te | kutaḥ ? vi­ro­dhā­t | TARV-MK 8.4.10na vā, ta­tsvā­bhā­vyā­da­gne­rdā­ha­pā­ka­pra­tā­pa­pra­kā­śa­sā­ma­rthya­va­t | TARVV-MK 568,28 na vaiṣa doṣaḥ | kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 568,29ta­tsvā­bhā­vyā­t | yathā a­gne­re­ka­syā­pi dā­ha­pā­ka­pra­kā­śa­sā­ma­rthyaṃ na vi­ru­dhya­te­, ta­thai­ka­syā­pi pu­dna­la­dra­vya- TARVV-MK 568,30sya ā­va­ra­ṇa­su­kha­duḥ­khā­di­ni­mi­tta­tvaṃ na vi­ru­dhya­te | kiñca, TARV-MK 8.4.11a­nai­kā­nti­ka­tvā­t | TARVV-MK 568,31 e­kā­ne­ka­la­kṣa­ṇa­tvā­t dravyasya syā­da­ne­ka­tvaṃ syā­de­ka­tva­m | dravyārthā- TARVV-MK 568,32deśāt syādekaṃ pu­dga­la­dra­vya­m | a­ne­ka­pa­ra­mā­ṇu­sni­gdha­ru­kṣa­ba­ndhā­pā­di­tā­ne­kā­tma­ka­ska­ndha­pa­ryā­yā­rthā­de­śā­t TARVV-MK 568,33syā­da­ne­ka­m | tataśca nāsti virodhaḥ | TARV-MK 8.4.12pa­rā­bhi­prā­ye­ṇe­ndri­yā­ṇāṃ bhi­nna­jā­tī­yā­nāṃ kṣī­rā­dyu­pa­yo­ge vṛ­ddhi­va­t | TARVV-MK 569,01 pa­rā­bhi­prā­ye­ṇe- TARVV-MK 569,02da­mu­cya­te — yathā pṛ­thi­vya­pte­jo­vā­yu­bhi­rā­ra­bdhā­nā­mi­ndri­yā­ṇāṃ bhi­nna­jā­tī­yā­nāṃ kṣī­ra­ghṛ­tā­di­ṣve­ka­ma­pyu­pa­yu- TARVV-MK 569,03jya­mā­na­m a­nu­grā­ha­kaṃ dṛṣṭaṃ ta­the­da­ma­pi iti | TARV-MK 8.4.13vṛ­ddhi­re­kai­ve­ti cet; na; pra­tī­ndri­yaṃ vṛ­ddhi­bhe­dā­t | TARVV-MK 569,04 syā­de­ta­t — vṛ­ddhi­re­kai­va­, tasyā ghṛtādya- TARVV-MK 569,05nu­grā­ha­ka­mi­ti na virodha iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pra­tī­ndri­yaṃ vṛ­ddhi­bhe­dā­t | ya­thai­ve­ndri­yā­ṇi bhinnāni TARVV-MK 569,06ta­thai­ve­ndri­ya­vṛ­ddha­yo­'­pi bhinnāḥ | TARV-MK 8.4.14ta­thai­vā­tu­lya­jā­tī­ye­nā­nu­gra­ha­si­ddhiḥ | TARVV-MK 569,07 yathā bhi­nna­jā­tī­ye­na kṣīreṇa te­jo­jā­tī­ya­sya TARVV-MK 569,08ca­kṣu­ṣo­'­nu­gra­haḥ­, tathaiva ā­tma­ka­rma­ṇo­śce­ta­nā­'­ce­ta­na­tvā­t a­tu­lya­jā­tī­yaṃ karma ā­tma­no­'­nu­grā­ha­ka­mi­ti TARVV-MK 569,09siddham | ki­me­tā­vā­ne­va saṃ­khyā­vi­ka­lpaḥ ? ne­tyu­cya­te — TARV-MK 8.4.15e­kā­di­saṃ­khye­ya­vi­ka­lpāḥ ca śabdataḥ | TARVV-MK 569,10 e­kā­da­yaḥ saṃkhyeyā vikalpā bhavanti — śabdataḥ | tatraika TARVV-MK 569,11stāvat sā­mā­nyā­deḥka­rma­ba­ndhaḥ vi­śe­ṣā­ṇā­ma­vi­va­kṣi­ta­tvā­t­, se­nā­va­na­va­t | yathā sai­ni­kā­nāṃ TARVV-MK 569,12tu­ra­gā­dī­nāṃ bhe­dā­nā­ma­vi­va­kṣā­yāṃ sa­mu­dā­yā­de­śā­t ekā senā, yathā vā a­śo­ka­ti­la­ka­va­ku­lā­dī­nāṃ bhede- TARVV-MK 569,13nā­vi­va­kṣā­yāṃ sā­mā­nyā­de­śā­t ekaṃ vanam | sa eva pu­ṇya­pā­pa­bhe­dā­d dvi­vi­dhaḥ­, yathā svā­mi­bhṛ­tyā­de­śā­t TARVV-MK 569,14dvividhā senā | trividho bandhaḥ — anādiḥ sāntaḥ, a­nā­di­ra­na­ntaḥ­, sādiḥ sā­nta­śce­ti­, bhu­jā­kā­rā­'­lpa- TARVV-MK 569,15ta­rā­va­sthi­ta­bhe­dā­dvā | pra­kṛ­ti­sthi­tya­nu­bha­va­pra­de­śā­cca­tu­rvi­dhaḥ | dra­vya­kṣe­tra­kā­la­bha­va­bhā­va­ni­mi­tta­bhe­dā­t pañca- TARVV-MK 569,16vidhaḥ | ṣa­ḍjī­va­ni­kā­ya­vi­ka­lpā­t ṣoḍhā vya­pa­di­śya­te | rā­ga­dve­ṣa­mo­ha­kro­dha­mā­na­mā­yā­lo­bha­he­tu­bhe­dā­t TARVV-MK 569,17sa­pta­ta­yīṃ vṛ­tti­ma­nu­bha­va­ti | jñā­nā­va­ra­ṇā­di­vi­ka­lpā­da­ṣṭa­dhā | evaṃ saṃkhyeyā vikalpāḥ śabdato yojyāḥ | TARVV-MK 569,18ca­śa­bde­nā­dhya­va­sā­ya­sthā­na­vi­ka­lpā­t a­saṃ­khye­yāḥ | a­na­ntā­na­nta­pra­de­śa­ska­ndha­pa­ri­ṇā­ma­vi­dhi­ra­na­ntaḥ­, TARVV-MK 569,19jñā­nā­va­ra­ṇā­dya­nu­bha­vā­vi­bhā­ga­pa­ri­cche­dā­pe­kṣa­yā vā anantaḥ | TARV-MK 8.4.16kra­ma­pra­yo­ja­naṃ jñā­ne­nā­tma­no­'­dhi­ga­mā­t | TARVV-MK 569,20 kra­ma­pra­yo­ja­na­mi­dā­nīṃ va­kta­vya­m ? ta­du­cya­te — TARVV-MK 569,21jñā­nā­va­ra­ṇaṃ sa­rve­ṣā­mā­dā­vu­kta­m | kutaḥ ? jñā­ne­nā­tma­no­'­dhi­ga­mā­t | jñānaṃ hi svā­dhi­ga­ma­ni­mi­tta­tvā­t TARVV-MK 569,22pra­dhā­na­m | TARV-MK 8.4.17tato da­rśa­nā­va­ra­ṇa­ma­nā­kā­ro­pa­la­bdheḥ | TARVV-MK 569,23 tataḥ paścāt da­rśa­nā­va­ra­ṇa­mu­cya­te | kutaḥ ? anā- TARVV-MK 569,24kā­ro­pa­la­bdheḥ | sā­kā­ro­pa­yo­gā­ddhi a­nā­kā­ro­pa­yo­go ni­kṛ­ṣya­te a­na­bhi­vya­kta­gra­ha­ṇā­t | u­tta­re­bhya- TARVV-MK 569,25stu pra­kṛ­ṣya­te a­rtho­pa­la­bdhi­ta­ntra­tvā­t | TARV-MK 8.4.18ta­da­na­nta­raṃ ve­da­nā­va­ca­naṃ ta­da­vya­bhiṃ­cā­rā­t | TARVV-MK 569,26 ta­da­na­nta­raṃ vedanā ucyate | kutaḥ ? tadavya- TARVV-MK 569,27vya­bhi­cā­rā­t | jñā­na­da­rśa­nā­'­vya­bhi­cā­ri­ṇī hi vedanā gha­ṭā­di­ṣva­pra­vṛ­tteḥ | TARV-MK 8.4.19tato mo­hā­bhi­dhā­naṃ ta­dvi­ro­dhā­t | TARVV-MK 569,28 tataḥ paścāt mo­ho­'­bhi­dhī­ya­te | kutaḥ ? ta­dvi­ro­dhā­t­, TARVV-MK 569,29teṣāṃ jñā­na­da­rśa­na­su­kha­duḥ­khā­nāṃ vi­ro­dhā­t | mūḍho hi na jānāti na paśyati na ca su­kha­duḥ­khaṃ ve­da­ya­te | TARVV-MK 569,30nanu ca mū­ḍhā­nā­ma­pi su­kha­duḥ­kha­jñā­na­da­rśa­nā­ni u­pa­la­bhya­nte­, yadi hi virodhaḥ syāt su­kha­duḥ­kha­jñā­na­da­rśa- TARVV-MK 569,31nāni mi­thyā­dṛ­ṣṭya­saṃ­ya­tā­nāṃ na syuḥ; naiṣa doṣaḥ; kva­ci­dvi­ro­dha­da­rśa­nā­t ‘­vi­ro­dhā­t­’ i­tyu­cya­te na sarvatra | TARVV-MK 569,32mo­hā­bhi­bhū­ta­sya hi ka­sya­ci­t hi­tā­hi­ta­vi­ve­kā­di­rnā­sti | TARV-MK 8.4.20ā­yu­rva­ca­naṃ ta­tsa­mī­pe ta­nni­ba­ndha­na­tvā­t | TARVV-MK 569,33 ta­tsa­mī­pe ā­yu­rva­ca­naṃ kriyate | kutaḥ ? TARVV-MK 569,34ta­nni­ba­ndha­na­tvā­t | ā­yu­rni­ba­ndha­nā­ni hi prāṇināṃ su­khā­dī­ni | TARV-MK 8.4.21ta­da­na­nta­raṃ nā­ma­va­ca­naṃ ta­du­da­yā­pe­kṣa­tvā­t prāyo nā­mo­da­ya­sya | TARVV-MK 570,01 ta­da­na­nta­raṃ nā­ma­va­ca­naṃ TARVV-MK 570,02kriyate | kutaḥ ? ta­du­da­yā­pe­kṣa­tvā­t prāyo nā­mo­da­ya­sya | ā­yu­ru­da­yā­pe­kṣo hi prāyeṇa ga­tyā­dyu­da­yo TARVV-MK 570,03lakṣyate | TARV-MK 8.4.22tato go­tra­va­ca­naṃ prā­pta­śa­rī­rā­di­lā­bha­sya saṃ­śa­bda­nā­bhi­vya­kteḥ | TARVV-MK 570,04 pa­ri­prā­pta­śa­rī­rā­di­lā- TARVV-MK 570,05bhasya hi puṃsaḥ go­tro­da­ya­ni­mi­ttaṃ śu­bhā­śu­bhaṃ saṃ­śa­bda­na­ma­bhi­vya­jya­te­, tato nā­mno­'­na­nta­raṃ go­trā­bhi­dhā­naṃ TARVV-MK 570,06kriyate | TARV-MK 8.4.23pa­ri­śe­ṣā­da­nte a­nta­rā­ya­va­ca­na­m | TARVV-MK 570,07 a­nya­syā­bhā­vā­t pa­ri­śe­ṣā­t ante a­nta­rā­ya­va­ca­naṃ TARVV-MK 570,08kriyate | TARVV-MK 570,09āha — ukto mū­la­pra­kṛ­ti­ba­ndho­'­ṣṭa­vi­dhaḥ | atha dvitīyaḥ pu­na­ru­tta­ra­pra­kṛ­ti­ba­ndhaḥ ka­ti­vi­dha iti ? TARVV-MK 570,10a­tro­cya­te — TA-MK 8.5 pa­ñca­na­va­dvya­ṣṭā­viṃ­śa­ti­ca­tu­rdvi­ca­tvā­riṃ­śa­ddvi­pa­ñca­bhe­do ya­thā­kra­ma­m || TARV-MK 8.5.1pa­ñcā­dī­nāṃ pa­ñcā­ntā­nāṃ dva­ndva­pū­rvo­'­nya­pa­dā­rtha­ni­rde­śaḥ | TARVV-MK 570,12 pañca ca nava ca dvau ca a­ṣṭā­viṃ­śa- TARVV-MK 570,13tiśca ca­tvā­ra­śca dvi­ca­tvā­riṃ­śa­cca dvau ca pañca ca pa­ñca­na­va­dvya­ṣṭā­viṃ­śa­ti­ca­tu­rdvi­ca­tvā­riṃ­śa­ddvi­pa­ñca­, te TARVV-MK 570,14bhedā yasya sa bhavati pa­ñca­na­va­dvya­ṣṭā­viṃ­śa­ti­ca­tu­rdvi­ca­tvā­riṃ­śa­ddvi­pa­ñca­bhe­daḥ­, iti dva­ndva­ga­rbho­'­nya­pa- TARVV-MK 570,15dā­rtha­ni­rde­śo ve­di­ta­vyaḥ | TARV-MK 8.5.2dvi­tī­ya­gra­ha­ṇa­mi­ti cet; na; pa­ri­śe­ṣā­tsi­ddheḥ | TARVV-MK 570,16 syā­de­ta­t — dvi­tī­ya­gra­ha­ṇaṃ kartavyaṃ dvitīya TARVV-MK 570,17uttara pra­kṛ­ti­ba­ndhaḥ e­vaṃ­bhe­da iti saṃ­pra­tya­yaḥ kathaṃ syāt iti ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pa­ri­śe­ṣā­t TARVV-MK 570,18siddheḥ | ādyo mū­la­pra­kṛ­ti­ba­ndho vyā­khyā­taḥ­, tataḥ pa­ri­śe­ṣā­t u­tta­ra­pra­kṛ­ti­ba­ndha­saṃ­pra­tya­yaḥ siddhyati | TARV-MK 8.5.3bhe­da­śa­bdaḥ pratyekaṃ pa­ri­sa­mā­pya­te | TARVV-MK 570,19 ayaṃ bhe­da­śa­bdaḥ pratyekaṃ pa­ri­sa­mā­pya­te pa­ñca­bhe­do na­va­bhe­da TARVV-MK 570,20ityādi | TARV-MK 8.5.4ya­thā­kra­maṃ ya­thā­nu­pū­rva­m | TARVV-MK 570,21 yo yaḥ kramaḥ ya­thā­kra­maṃ ya­thā­nu­pū­rva­mi­tya­rthaḥ | pa­ñca­vi­dhaṃ jñā­nā­va­ra- TARVV-MK 570,22ṇam, na­va­vi­dhaṃ da­rśa­nā­va­ra­ṇa­mi­tyā­di | TARVV-MK 570,23ya­dye­va­mā­dya­mā­va­ra­ṇaṃ keṣāṃ pa­ñcā­nā­mi­ti ? a­tro­cya­te — TA-MK 8.6 ma­ti­śru­tā­va­dhi­ma­naḥ­pa­rya­ya­ke­va­lā­nā­m || TARV-MK 8.6.1ma­tyā­dī­nyu­kta­la­kṣa­ṇā­ni | TARVV-MK 570,25 ma­tyā­dī­ni jñānāni u­kta­la­kṣa­ṇā­ni ve­di­vyā­ni | kva ? TARVV-MK 570,26ā­dye­'­dhyā­ye | TARV-MK 8.6.2ma­tyā­dī­nā­mi­ti pāṭho la­ghu­tvā­di­ti cet; na; pra­tye­ka­ma­bhi­saṃ­ba­ndhā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 570,27 syā­nma­ta­m- TARVV-MK 570,28ma­tyā­dī­ni jñānāni u­ktā­ni­, te­ṣā­mi­hā­di­śa­bdo­pa­la­kṣi­tā­nāṃ pāṭho yukto la­ghu­tvā­di­ti­; tanna; kiṃ TARVV-MK 570,29kā­ra­ṇa­m ? pra­tye­ka­ma­bhi­saṃ­ba­ndhā­rtha­tvā­t | pra­tye­ka­ma­bhi­sa­mba­ndhā­rtha iha pra­ti­pa­daṃ pāṭhaḥ kriyate — mate- TARVV-MK 570,30rā­va­ra­ṇaṃ śru­ta­syā­va­ra­ṇa­mi­tyā­di | i­ta­ra­thā hi ma­tyā­dī­nā­mi­tyu­cya­mā­ne te­ṣā­me­ka­mā­va­ra­ṇa­mi­ti saṃ­pra­tya­yaḥ TARVV-MK 570,31syāt | TARV-MK 8.6.3va­ca­nā­t pa­ñca­saṃ­khyā­pra­tī­ti­ri­ti cet; na; pratyekaṃ pa­ñca­tva­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 570,32 syā­de­ta­t — pañca TARVV-MK 571,01jñā­nā­va­ra­ṇa­syo­tta­ra­pra­kṛ­ta­yaḥ i­tyu­kta­m­, ma­tyā­dī­ni ca jñānāni pa­ñco­ktā­ni tato va­ca­nā­t pa­ñca­saṃ­khyā- TARVV-MK 571,02saṃ­pra­tya­ya iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pratyekaṃ pa­ñca­tva­pra­sa­ṅgā­t | bahu va­ca­nā­t ma­tyā­dī­nāṃ pratyekaṃ TARVV-MK 571,03pa­ñcā­va­ra­ṇā­nī­tya­ni­ṣṭaṃ pra­sa­jye­ta | pra­ti­pa­da­gra­ha­ṇe punaḥ sati sā­ma­rthyā­di­ṣṭā­rtha­saṃ­pra­tya­yaḥ śakyate kartum | TARVV-MK 571,04atra ka­ści­dā­ha — TARV-MK 8.6.4ma­tyā­dī­nāṃ sa­ttvā­sa­ttva­yo­rā­vṛ­tya­bhā­vaḥ | TARVV-MK 571,05 i­da­mi­ha saṃ­pra­dhā­rya­m — satāṃ ma­tyā­dī­nāṃ karma āva- TARVV-MK 571,06raṇaṃ bha­ve­t­, asatāṃ veti ? kiñcātaḥ yadi sa­tā­m­; pa­ri­prā­ptā­tma­lā­bha­tvā­t sa­ttvā­de­va ā­vṛ­ti­rno­pa- TARVV-MK 571,07padyate | a­thā­'­sa­tā­m­; na­nvā­va­ra­ṇā­bhā­vaḥ | nahi kha­ra­vi­ṣā­ṇa­va­da­sa­dā­vri­ya­te | TARV-MK 8.6.5na vā; ā­de­śa­va­ca­nā­t | TARVV-MK 571,08 na vaiṣa doṣaḥ | kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ā­de­śa­va­ca­nā­t | ka­tha­ñci­t satā- TARVV-MK 571,09mā­va­ra­ṇaṃ ka­tha­ñci­da­sa­tā­m | dra­vyā­rthā­de­śe­na satāṃ ma­tyā­dī­nā­mā­va­ra­ṇa­m­, pa­ryā­yā­rthā­de­śe­nā­'­sa­tā­m | TARVV-MK 571,10ya­dye­kā­nte­na sa­tā­mā­va­ra­ṇaṃ kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­tva­me­ṣāṃ na syāt | a­thai­kā­nte­nā­'­sa­tā­m­; e­va­ma­pi kṣāyopa- TARVV-MK 571,11śa­mi­ka­tvaṃ no­pa­pa­dya­te a­sa­ttvā­t | sa­ta­ścā­va­ra­ṇa­da­rśa­nā­t | sato hi nabhasaḥ me­gha­pa­ṭa­lā­di­nā ā­va­ra­ṇaṃ TARVV-MK 571,12dṛ­śya­te­, tathā satāṃ ma­tyā­dī­nā­mā­va­ra­ṇa­mi­ti ko virodhaḥ ? TARV-MK 8.6.6a­rthā­nta­rā­bhā­vā­cca pra­tyā­khyā­nā­va­ra­ṇa­va­t | TARVV-MK 571,13 yathā na ku­ṭī­bhū­taṃ pra­tyā­khyā­naṃ nāma kaścit TARVV-MK 571,14pa­ryā­yo­'­sti ya­syā­va­ra­ṇā­t pra­tyā­khyā­nā­va­ra­ṇa­tvaṃ bhavet kintu pra­tyā­khyā­nā­va­ra­ṇa­sā­nni­dhyā­t ātmā TARVV-MK 571,15pra­tyā­khyā­na­pa­ryā­ye­ṇa no­tpa­dya­ta ityataḥ pra­tyā­khyā­nā­va­ra­ṇa­sya ā­va­ra­ṇa­tva­m­, tathā na ku­ṭī­bhū­tā­ni TARVV-MK 571,16ma­tyā­dī­ni kā­ni­ci­t santi ye­ṣā­mā­va­ra­ṇā­t ma­tyā­dyā­va­ra­ṇā­nā­m ā­va­ra­ṇa­tvaṃ bhavet kintu matyā- TARVV-MK 571,17dyā­va­ra­ṇa­sa­nni­dhā­ne ātmā ma­tyā­di­jñā­na­pa­ryā­yai­rno­tpa­dya­te ityato ma­tyā­dyā­va­ra­ṇā­nā­m ā­va­ra­ṇa­tva­m | TARVV-MK 571,18apara āha — TARV-MK 8.6.7a­bha­vya­syo­tta­rā­va­ra­ṇa­dva­yā­nu­pa­pa­tti­sta­da­bhā­vā­t | TARVV-MK 571,19 i­da­mi­ha saṃ­pra­dhā­rya­m — ma­naḥ­pa­rya­ya­jñā­na­ga­ma­na- TARVV-MK 571,20śaktiḥ ke­va­la­prā­pti­sā­ma­rthyaṃ cā­'­bha­vya­sya syādvā, na veti ? yadi syāt; ta­syā­'­bha­vya­tvā­nu­pa­pa­ttiḥ | TARVV-MK 571,21atha nāsti; ta­du­bha­ya­sā­ma­rthyā­bhā­vā­t ta­dā­va­ra­ṇa­ka­lpa­nā vyartheti u­tta­ra­syā­va­ra­ṇa­dva­ya­sya no­pa­pa­ttiḥ ? TARV-MK 8.6.8navā, u­kta­tvā­t | TARVV-MK 571,22 navaiṣa doṣaḥ | kiṃ kā­ra­ṇa­m ? u­kta­tvā­t | u­kta­me­ta­t — ‘­ā­de­śa­va­ca­nā­t­’ TARVV-MK 571,23iti | dra­vyā­rthā­de­śe­na sa­to­rma­naḥ­pa­rya­ya­ke­va­la­jñā­na­yo­rā­va­ra­ṇa­m­, pa­ryā­yā­rthā­de­śe­nā­'­sa­toḥ | api coktam — TARVV-MK 571,24‘­a­rthā­nta­rā­bhā­vā­cca pra­tyā­khyā­nā­va­ra­ṇa­va­t­’ iti | yadi dra­vyā­rthā­de­śe­na ma­naḥ­pa­rya­ya­jñā­naṃ ke­va­la­jñā­naṃ TARVV-MK 571,25cā­stya­bha­vya­sya­; bha­vya­tva­ma­sya prāpnoti | na sa­mya­gda­rśa­na­jñā­na­cā­ri­tra­śa­kti­bhā­vā­bhā­vā­bhyāṃ bha­vyā­bha­vya- TARVV-MK 571,26tvaṃ kalpyate | kathaṃ tarhi ? TARV-MK 8.6.9sa­mya­ktvā­di­vya­kti­bhā­vā­'­bhā­vā­bhyāṃ bha­vyā­'­bha­vya­tva­mi­ti vikalpaḥ ka­na­ke­ta­ra­pā­ṣā­ṇa­va­t | TARVV-MK 571,28yathā ka­na­ka­bhā­va­vya­kti­yo­ga­ma­vā­psya­ti iti ka­na­ka­pā­ṣā­ṇa i­tyu­cya­te ta­da­bhā­vā­da­ndha­pā­ṣā­ṇa iti tathā TARVV-MK 571,29sa­mya­ktvā­di­pa­ryā­ya­vya­kti­yo­gā­rho yaḥ sa bhavya ta­dvi­pa­rī­to­'­bha­vyaḥ iti cocyate | TARV-MK 8.6.10jñā­nā­va­ra­ṇā­da­jño­'­ti­duḥ­khi­taḥ | TARVV-MK 571,30 jñā­nā­va­ra­ṇo­da­ye­no­pa­ra­ta­jñā­na­sā­ma­rthyaḥ lu­pta­smṛ­ti­rdha­rma­śra­va­ṇa- TARVV-MK 571,31ni­ru­tsu­kaḥ a­jñā­nā­va­mā­na­kṛ­taṃ ca ba­hu­duḥ­kha­ma­nu­bha­va­ti | TARVV-MK 571,32āha — ukto jñā­nā­va­ra­ṇo­tta­ra­pra­kṛ­ti­vi­ka­lpaḥ | idānīṃ da­rśa­nā­va­ra­ṇa­sya vaktavya iti | ata TARVV-MK 571,33āha — TARVV-MK 572,01TA-MK 8.7 ca­kṣu­ra­ca­kṣu­ra­va­dhi­ke­va­lā­nāṃ ni­drā­ni­drā­ni­drā­pra­ca­lā- pra­ca­lā­pra­ca­lā­styā­na­gṛ­ddha­ya­śca || TARV-MK 8.7.1ca­kṣu­rā­dī­nāṃ da­rśa­nā­va­ra­ṇa­saṃ­ba­ndhā­t bhe­da­ni­rde­śaḥ | TARVV-MK 572,04 ca­kṣu­ścā­ca­kṣu­śca­va­dhi­śca kevalaṃ ca cakṣura- TARVV-MK 572,05ca­kṣu­ra­va­dhi­ke­va­lā­ni teṣāṃ ca­kṣu­ra­ca­kṣu­ra­va­dhi­ke­va­lā­na­m da­rśa­nā­va­ra­ṇā­nī­ti bhe­da­ni­rde­śaḥ da­rśa­nā­va­ra­ṇa­saṃ- TARVV-MK 572,06ba­ndhā­dve­di­ta­vyaḥ | TARV-MK 8.7.2ma­da­khe­da­kla­ma­vi­no­dā­rthaḥ svāpo nidrā | TARVV-MK 572,07 ma­da­khe­da­kla­mā­nāṃ vi­no­dā­ya yaḥ svāpaḥ sa nidrā TARVV-MK 572,08i­tyu­cya­te | katham ? ni­pū­rva­sya drāteḥ ku­tsā­kri­ya­syā­ṅi ni­drā­śa­bda­ni­ṣpa­ttiḥ | ya­tsa­nni­dhā­nā­dā­tmā TARVV-MK 572,09ni­drā­ya­te kutsyate sā nidrā | drā­ya­te­rvā sva­pna­kri­ya­sya nidrā | TARV-MK 8.7.3u­pa­ryu­pa­ri ta­dvṛ­tti­rni­drā­ni­drā | TARVV-MK 572,10 tasyā nidrāyā u­pa­ryu­pa­ri punaḥ pu­na­rvṛ­ttiḥ ni­drā­ni­drā TARVV-MK 572,11i­tyu­cya­te | TARV-MK 8.7.4pra­ca­la­ya­tyā­tmā­na­mi­ti pracalā | TARVV-MK 572,12 yā kriyā ātmānaṃ pra­ca­la­ya­ti sā pra­ca­le­tyu­cya­te­, TARVV-MK 572,13pa­cā­di­la­kṣa­ṇe aci | sā punaḥ śo­ka­śra­ma­ma­dā­di­pra­bha­vā | vi­ni­vṛ­tte­ndri­ya­vyā­pā­ra­syā­ntaḥ­prī­ti­la­va­mā­tra- TARVV-MK 572,14hetuḥ ā­sī­na­syā­pi ne­tra­gā­tra­kri­yā­sū­ci­tā | TARV-MK 8.7.5pau­naḥ­pu­nye­na sai­vā­hi­tā­vṛ­ttiḥ pra­ca­lā­pra­ca­lā | TARVV-MK 572,15 saiva pracalā punaḥ pu­na­rā­va­rta­mā­nā pracalā- TARVV-MK 572,16pra­ca­le­tyu­cya­te | TARV-MK 8.7.6svapne yayā vī­rya­vi­śe­ṣā­vi­rbhā­vaḥ sā styā­na­gṛ­ddhiḥ | TARVV-MK 572,17 ya­tsa­nni­dhā­nā­drau­dra­ka­rma­ka­ra­ṇaṃ bahu- TARVV-MK 572,18ka­rma­ka­ra­ṇaṃ ca bhavati sā styā­na­gṛ­ddhiḥ | katham ? styā­ya­te­ra­ne­kā­rtha­tvā­t svapnārtha iha gṛhyate | TARVV-MK 572,19gṛ­dhe­ra­pi dīptiḥ | styāne svapne gṛdhyati dīpyate ya­du­da­yā­dā­tmā raudraṃ bahu ca karma karoti sā styāna- TARVV-MK 572,20gṛddhiḥ | TARV-MK 8.7.7nā­nā­dhi­ka­ra­ṇā­bhā­vā­t vī­psā­nu­pa­pa­tti­ri­ti cet; na; kā­lā­di­bhe­da­ta­sta­dbhe­da­si­ddheḥ | TARVV-MK 572,22syā­nma­ta­m — nā­nā­dhi­ka­ra­ṇa­vi­ṣa­yā vīpsā, na ceha nā­nā­dhi­ka­ra­ṇa­tva­ma­sti e­kā­tma­go­ca­ra­tvā­t­, tato TARVV-MK 572,23vī­psā­'­bhā­vā­t asati dvitve ni­drā­ni­drā­pra­ca­lā­pra­ca­le­ti nirdeśo no­pa­pa­dya­ta iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 572,24kā­lā­di­bhe­dā­t ta­dbhe­da­si­ddheḥ | iha e­ka­syā­pi vastunaḥ kā­la­kṛ­tā­d gu­ṇa­bhe­dā­d bhedo dṛśyate — paṭu­rbha­vā­n TARVV-MK 572,25paru­dā­sī­t pa­ṭu­ta­ra aiṣama iti | tathā de­śa­kṛ­tā­da­pi — ma­thu­rā­yāṃ dṛṣṭaḥ, punaḥ pā­ṭa­li­ṣu­tre dṛ­śya­mā­na TARVV-MK 572,26ucyate — a­nyo­'­tra tvamasi saṃpanna iti | e­va­mi­hā­pi kā­lā­di­bhe­dā­t bhe­do­pa­pa­tteḥ vīpsā yujyate | TARV-MK 8.7.8ābhīkṣṇye vā dvi­tva­pra­si­ddhiḥ | TARVV-MK 572,27 athavā mu­hu­rmu­hu­rvṛ­tti­rā­bhī­kṣṇyaṃ tasya vi­va­kṣā­yāṃ dvitvaṃ TARVV-MK 572,28bhavati yathā ge­ha­ma­nu­pra­ve­śa­ma­nu­pra­ve­śa­mā­sta iti | TARV-MK 8.7.9ni­drā­di­ka­rma­sa­dve­dyo­da­yā­t ni­drā­di­pa­ri­ṇā­ma­si­ddhi­; | TARVV-MK 572,29 ni­drā­di­ka­rma­ṇaḥ sa­dve­dya­sya co­da­yā­t TARVV-MK 572,30ni­drā­di­pa­ri­ṇā­ma­si­ddhi­rbha­va­ti | tatra hi śo­ka­kla­mā­di­vi­ga­ma­da­rśa­nā­t sa­dve­dyo­da­yaḥ sphu­ṭo­'­va­ga­nta­vyaḥ­, TARVV-MK 572,31a­sa­dve­dya­sya ca ma­ndo­da­yaḥ | TARV-MK 8.7.10ni­drā­dī­nā­ma­bhe­de­nā­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ | TARVV-MK 572,32 nidrā ca ni­drā­ni­drā ca pracalā ca pra­ca­lā­pra­ca­lā ca TARVV-MK 572,33styā­na­gṛ­ddhi­śca ni­drā­ni­drā­ni­drā­pra­ca­lā­pra­ca­lā­pra­ca­lā­styā­na­gṛ­ddha­yaḥ | a­nu­va­rta­mā­ne­na da­rśa­nā­va­ra­ṇe­nā­bhe­de- TARVV-MK 572,34nā­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ kriyate | TARV-MK 8.7.11ni­drā­dī­nā­ma­bhe­de­nā­bhi­saṃ­ba­ndhovirodha iti cet; na; vi­va­kṣā­taḥ saṃ­ba­ndhā­t | TARVV-MK 573,02syā­de­ta­t — ca­kṣu­rā­dī­nāṃ bhe­da­ni­rde­śaḥ ni­drā­dī­nā­ma­bhe­da­ni­rde­śaḥ e­ka­me­va da­rśa­nā­va­ra­ṇa­ma­pe­kṣya kri­ya­mā­ṇo TARVV-MK 573,03viruddha iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? vi­va­kṣā­taḥ saṃ­ba­ndhā­t | vi­va­kṣā­va­śā­ddhi bhe­de­nā­bhe­de­na ca saṃbandho TARVV-MK 573,04na vi­ru­dhya­te | TARVV-MK 573,05atha ca­kṣu­rā­di­da­rśa­nā­ba­ra­ṇo­da­yā­t ātmā ki­ma­va­stho bhavati ? a­tro­cya­te — TARV-MK 8.7.12ca­kṣu­ra­ca­kṣu­rda­rśa­nā­va­ra­ṇo­da­yā­t ca­kṣu­rā­dī­ndri­yā­lo­ca­na­vi­ka­laḥ | TARVV-MK 573,06 ca­kṣu­rda­rśa­nā­va­ra­ṇa­syā­ca- TARVV-MK 573,07kṣu­rda­rśa­nā­va­ra­ṇa­sya co­da­yā­t ātmā ca­kṣu­rā­dī­ndri­ya­lo­ca­na­vi­ka­lo bhavati e­ke­ndri­ya­bhā­ve­na vikale- TARVV-MK 573,08ndri­ya­bhā­ve­na ca, pa­ñce­ndri­ya­tve­'­pyu­pa­ha­te­ndri­yā­lo­ca­na­sā­ma­rthya­śca bhavati | TARV-MK 8.7.13a­va­dhi­da­rśa­nā­va­ra­ṇo­da­yā­da­va­dhi­da­rśa­na­vi­pra­mu­ktaḥ | TARVV-MK 573,09 a­va­dhi­da­rśa­nā­va­ra­ṇo­da­yā­d vya­pe­tā­va­dhi- TARVV-MK 573,10darśanaḥ saṃ­pa­dya­te | TARV-MK 8.7.14ke­va­la­da­rśa­nā­va­ra­ṇo­da­yā­da­nā­vi­rbhū­ta­ke­va­la­da­rśa­naḥ | TARVV-MK 573,11 ke­va­la­da­rśa­nā­va­ra­ṇa­sya karmaṇa u­da­yā­t TARVV-MK 573,12a­nā­vi­rbhū­ta­ke­va­la­da­rśa­naḥ a­pra­tya­va­si­ta­saṃ­sā­ro­'­va­ti­ṣṭha­te | TARV-MK 8.7.15nidrā-ni­drā­ni­dro­da­yā­tta­mo­ma­hā­ta­mo­'­va­sthā | TARVV-MK 573,13 nidrāyā u­da­yā­t ta­mo­'­va­sthā ni­drā­ni­drā­yā TARVV-MK 573,14u­da­yā­t ma­hā­ta­mo­'­va­sthā saṃ­jā­ya­te | TARV-MK 8.7.16pracalā-pra­ca­lā­pra­ca­lo­da­yā­cca­la­nā­ti­ca­la­na­bhā­vaḥ | TARVV-MK 573,15 pra­ca­lo­da­yā­dā­sī­no ghū­rṇa­mā­na­śca­la- TARVV-MK 573,16nna­ya­na­gā­traḥ pa­śya­nna­pi na paśyati | pra­ca­lā­pra­ca­lo­da­yā­dā­sī­no­'­ti­ghū­rṇa­mā­naḥ kha­nya­mā­na­ma­pi śaranā- TARVV-MK 573,17rā­cā­di­bhiḥ śi­ro­'­ṅga­pra­tya­ṅgā­di ya­tki­ñci­nna paśyati | TARVV-MK 573,18āha — ya­tta­tka­rma tṛ­tī­ya­ga­ṇa­nā­ma­vā­ptaṃ ta­syo­tta­ra­pra­kṛ­ti­vi­ka­lpo na nirjñāta iti ? a­tro­cya­te — TA-MK 8.8 sa­da­sa­dve­dye || TARV-MK 8.8.1ya­syo­da­yā­dde­vā­di­ga­ti­ṣu śā­rī­ra­mā­na­sa­su­kha­prā­pti­sta­tsa­dve­dya­m | TARVV-MK 573,20 de­vā­di­ṣu gatiṣu ba­hu­pra­kā- TARVV-MK 573,21ra­jā­ti­vi­śi­ṣṭā­su ya­syo­da­yā­t a­nu­gṛ­hī­tadra­vya­saṃ­ba­ndhā­pe­kṣā­t prāṇināṃ śā­rī­ra­mā­na­sā­ne­ka­vi­dha­su­kha- TARVV-MK 573,22pa­ri­ṇā­ma­sta­tsa­dve­dya­m | praśastaṃ vedyaṃ sa­dve­dya­m | TARV-MK 8.8.2yatphalaṃ duḥ­kha­ma­ne­ka­vi­dhaṃ ta­da­sa­dve­dya­m | TARVV-MK 573,23 nā­ra­kā­di­ṣu gatiṣu nā­nā­pra­kā­ra­jā­ti­vi­śe­ṣā­va­kī- TARVV-MK 573,24rṇāsu kāyikaṃ ba­hu­vi­dhaṃ mānasaṃ vā­'­ti­duḥ­sa­haṃ ja­nma­ja­rā­ma­ra­ṇa­pri­ya­vi­pra­yo­gā­'­pri­ya­saṃ­yo­ga­vyā­dhi­va­dha- TARVV-MK 573,25ba­ndhā­di­ja­ni­taṃ duḥkhaṃ yasya phalaṃ prāṇināṃ ta­da­sa­dve­dya­m | a­pra­śa­staṃ vedyam a­sa­dve­dya­m | TARVV-MK 573,26āha — vyākhyāto ve­da­nī­ya­sya pra­kṛ­ti­ba­ndhaḥ | atha khalu mo­ha­nī­ya­syā­ṣṭā­viṃ­śa­ti­pra­bhe­da­sya TARVV-MK 573,27kimākhyāḥ prakārā iti ? atra brūmaḥ — TA-MK 8.9 da­rśa­na­cā­ri­tra­mo­ha­nī­yā­'­ka­ṣā­ya­ka­ṣā­ya­ve­da­nī­yā­khyā­stri­di­va­na­va­ṣo­ḍa­śa­bhe­dāḥ sa­mya­va­tva­mi­thyā­tva­ta­du­bha­yā­nya­ka­ṣā­ya­ka­ṣā­yau hā­sya­ra­tya­ra­ti­śo­ka­bha­ya­ju­gu- psā­strī­puṃ­na­puṃ­sa­ka­ve­dāḥ a­na­ntā­nu­ba­ndhya­pra­tyā­khyā­na­pra­tyā­khyā­na­sa­ñjva- la­na­vi­ka­lpā­ścai­ka­śaḥ kro­dha­mā­na­mā­yā­lo­bhāḥ || TARV-MK 8.9.1da­rśa­nā­di­bhi­stri­dbi­na­va­ṣo­ḍa­śa­bhe­dā­nāṃ ya­thā­saṃ­khye­na saṃbandhaḥ | TARVV-MK 573,32 da­rśa­nā­da­ya­śca­tvā­raḥ tryāda- TARVV-MK 573,33yo­'­pi­, teṣāṃ ya­thā­saṃ­khye­na saṃbandho bhavati — da­rśa­na­mo­ha­nī­yaṃ tri­bhe­da­m­, cā­ri­tra­mo­ha­nī­yaṃ dvi­bhe­da­m­, TARVV-MK 573,34a­ka­ṣā­ya­ve­da­nī­yaṃ na­va­vi­dha­m­, ka­ṣā­ya­ve­da­nī­yaṃ ṣo­ḍa­śa­vi­dha­mi­ti | TARV-MK 8.9.2tatra da­rśa­na­mo­ha­nī­yaṃ tribhedaṃ sa­mya­ktva­mi­thyā­tva­ta­du­bha­yā­nī­ti | TARVV-MK 574,01 tatra da­rśa­na­mo­ha­nī­yaṃ TARVV-MK 574,02tri­bhe­da­ma­va­ga­nta­vya­m | kutaḥ ? sa­mya­ktva­mi­thyā­tva­ta­du­bha­yā­ni iti | tadvandhaṃ pratyekaṃ bhūtvā satkarmā- TARVV-MK 574,03pekṣayā trai­vi­dhya­mā­ska­nda­ti | tatra ya­syo­da­yā­t sa­rva­jña­pra­ṇī­ta­mā­rga­pa­rā­ṅmu­khaḥ ta­ttvā­rtha­śra­ddhā­na­ni­ru­tsu­ko TARVV-MK 574,04hi­tā­hi­ta­vi­bhā­gā­'­sa­ma­rtho mi­thyā­dṛ­ṣṭi­rbha­va­ti ta­nmi­thyā­tva­m | tadeva sa­mya­ktva­m­, śu­bha­pa­ri­ṇā­ma­ni- TARVV-MK 574,05ru­ddha­sva­ra­saṃ ya­dau­dā­sī­nye­nā­va­sthi­ta­mā­tmā­naṃ śra­dda­dhā­naṃ na ni­ru­ṇa­ddhi | ta­dve­da­ya­mā­naḥ puruṣaḥ sa­mya­gdṛ­ṣṭi- TARVV-MK 574,06ri­tya­bhi­dhī­ya­te | tadeva mithyātvaṃ pra­kṣā­la­na­vi­śe­ṣā­t kṣī­ṇā­kṣī­ṇa­ma­da­śa­kti­ko­dra­va­va­t sā­mi­śu­ddha­sva­ra­saṃ TARVV-MK 574,07ta­du­bha­ya­mi­tyā­khyā­ya­te­, sa­mya­ṅmi­thyā­tva­mi­ti yāvat | ya­syo­da­yā­dā­tma­naḥ a­rdha­śu­ddha­ma­da­ko­dra­vau­da­no­pa- TARVV-MK 574,08yo­gā­pā­di­ta­mi­śra­pa­ri­ṇā­ma­va­du­bhe­yā­tma­ko bhavati pa­ri­ṇā­maḥ | TARV-MK 8.9.3cā­ri­tra­mo­ha­nī­yaṃ dvedhā ka­ṣā­yā­ka­ṣā­ya­bhe­dā­t | TARVV-MK 574,09 cā­ri­tra­mo­ha­nī­yaṃ dvedhā vi­bha­jya­te | kutaḥ ? TARVV-MK 574,10a­ka­ṣā­ya­ka­ṣā­ya­bhe­dā­t | ka­ṣā­ya­pra­ti­ṣe­dha­pra­sa­ṅga iti cet; na; ī­ṣa­da­rtha­tvā­t nañaḥ | yathā ‘­a­lo­mi­kā TARVV-MK 574,11e­la­kā­’ iti, nāsyāḥ ka­ccha­pa­va­llo­mā­bhā­vaḥ kintu che­da­yo­gya­lo­mā­bhā­ve­'­pi ī­ṣa­tpra­ti­ṣe­dhā­da­lo­mi­ke- TARVV-MK 574,12tyu­cya­te­, tathā neme kaṣāyā a­ka­ṣā­yāḥ hā­syā­da­ya iti, naiṣāṃ sa­rva­thai­vā­'­ka­ṣā­ya­tvaṃ kintu pa­ro­pa­ṣṭa­mbhā­t TARVV-MK 574,13śva­va­tpra­vṛ­tte­rī­ṣa­tpra­ti­ṣe­dhaḥ | yathā śvā svā­myu­pa­ṣṭa­mbhā­t pra­vṛ­ddha­ba­laḥ sa­ttva­ji­ghāṃ­sāṃ prati vartate svāmi- TARVV-MK 574,14ni­va­rta­nā­cca ni­va­rta­te­, tathā kro­dhā­di­ka­ṣā­yā­va­ṣṭa­mbhā­t ī­ṣa­tpra­ti­ṣe­dhe sati hā­syā­dī­nāṃ pra­vṛ­tteḥ­, krodhā- TARVV-MK 574,15dya­pra­vṛ­ttau ca ni­vṛ­tte­ra­ka­ṣā­ya­tva­m | ka­tha­mī­ṣa­tpra­ti­ṣe­dha­ga­ti­ri­ti cet ? vyā­khyā­na­taḥ | TARV-MK 8.9.4a­ka­ṣā­ya­ve­da­nī­yaṃ na­va­vi­dhaṃ hā­syā­di­bhe­dā­t | TARVV-MK 574,16 a­ka­ṣā­ya­ve­da­nī­yaṃ na­va­vi­dha­m | kutaḥ ? TARVV-MK 574,17hā­syā­di­bhe­dā­t | tatra ya­syo­da­yā­t hā­syā­vi­rbhā­va­sta­ddhā­sya­m | ya­du­da­yā­dde­śā­di­ṣvau­tsu­kyaṃ sā ratiḥ | TARVV-MK 574,18a­ra­ti­sta­dvi­pa­rī­tā | ya­dvi­pā­kaḥ śocanaṃ sa śokaḥ | ya­du­da­yā­du­dve­gaḥ tadbhayaṃ sa­pta­vi­dha­m | ku­tsā­pra­kā­ro TARVV-MK 574,19jugupsā | yadyevaṃ ku­tsā­gra­ha­ṇa­me­vā­stu la­ghu­tvā­t­; na; a­rtha­vi­śe­ṣo­pa­pa­tteḥ | ā­tmī­ya­do­ṣa­saṃ­va­ra­ṇaṃ TARVV-MK 574,20ju­gu­psā­, pa­ra­kī­ya­ku­la­śī­lā­di­do­ṣā­vi­ṣka­ra­ṇā­va­kṣe­pa­ṇabha­rtsa­na­pra­va­ṇā kutsā | ya­syo­da­yā­t straiṇān TARVV-MK 574,21bhāvān mā­rda­vā­sphu­ṭa­tva­klai­vya­ma­da­nā­ve­śa­ne­tra­vi­bhra­mā­sphā­la­na­su­kha­puṃ­skāma­nā­dī­n pra­ti­pa­dya­te sa strīvedaḥ | TARVV-MK 574,22ta­syo­dbhū­ta­vṛ­tti­tva­mi­ta­ra­yoḥ puṃ­na­puṃ­sa­ka­yoḥ sa­tka­rma­dra­vyā­va­sthā­nā­nnya­gbhā­vaḥ | nanu loke pratītaṃ yoni- TARVV-MK 574,23mṛ­du­sta­nā­distrī­ve­da­li­ṅga­m­; na; tasya nā­ma­ka­rmo­da­ya­ni­mi­tta­tvā­t­, ataḥ puṃ­so­'­pi TARVV-MK 574,24strī­ve­do­da­yaḥ | ka­dā­ci­dyo­ṣi­to­'­pi puṃ­ve­do­da­yo­'­pyā­bhya­nta­ra­vi­śe­ṣā­t | śa­rī­rā­kā­ra­stu nā­ma­ka­rma- TARVV-MK 574,25ni­rva­rti­taḥ | e­te­ne­ta­rau vyākhyātau | ya­syo­da­yā­t pauṃsnān bhā­vā­nā­ska­nda­ti sa puṃvedaḥ | yatkarmo- TARVV-MK 574,26dayāt na­puṃ­sa­kā­n bhāvānupa­vra­ja­ti sa na­puṃ­sa­ka­ve­daḥ | TARV-MK 8.9.5ka­ṣā­ya­ve­da­nī­yaṃ ṣo­ḍa­śa­vi­dhaṃ a­na­ntā­nu­ba­ndhyā­di­vi­ka­lpā­t | TARVV-MK 574,27 ka­ṣā­ya­ve­da­nī­yaṃ ṣo­ḍa­śa­vi­dhaṃ TARVV-MK 574,28dra­ṣṭa­vya­m | kutaḥ ? a­na­ntā­nu­ba­ndhyā­di­vi­ka­lpā­t | tadyathā kaṣāyāḥ kro­dha­mā­na­mā­yā­lo­bhāḥ | svaparo- TARVV-MK 574,29pa­ghā­ta­ni­ra­nu­gra­hā­hi­ta­krau­rya­pa­ri­ṇā­mo­'­ma­rṣaḥ krodhaḥ | sa ca ca­tuḥ­pra­kā­raḥ — parvata-pṛthvī vālukā-u­da­ka­rā- TARVV-MK 574,30jitulyaḥ | jā­tyā­dyu­tse­kā­va­ṣṭa­mbhā­t pa­rā­pra­ṇa­ti­rmā­naḥ śai­la­sta­mbhā-'sthi-dāru-la­tā­sa­mā­na­śca­tu­rvi­dhaḥ | TARVV-MK 574,31pa­rā­ti­sa­ndhā­na­ta­yo­pa­hi­ta­kau­ṭi­lya­prā­yaḥ pra­ṇi­dhi­rmā­yā pra­tyā­sa­nna­vaṃ­śa­pa­rvo­pa­ci­ta­mū­la-me­ṣa­śṛ­ṅga-go­mū­tri­kā- TARVV-MK 574,32'­va­le­kha­nī­sa­dṛ­śī ca­tu­rvi­dhā | a­nu­gra­ha­pra­va­ṇa­dra­vyā­dya­bhi­kā­ṅkṣā­ve­śo lobhaḥ kṛ­mi­rā­ga-kajjala-kardam- TARVV-MK 574,33ha­ri­drā­rā­ga­sa­dṛ­śa­śca­tu­rvi­dhaḥ | teṣāṃ kro­dha­mā­na­mā­yā­lo­bhā­nāṃ ca­ta­sro­'­va­sthāḥ a­na­ntā­nu­ba­ndhi­naḥ apratyā- TARVV-MK 574,34khyā­nā­va­ra­ṇāḥ pra­tyā­khyā­nā­va­ra­ṇāḥ sa­ñjva­la­nā­śce­ti | a­na­nta­saṃ­sā­ra­kā­ra­ṇa­tvā­nmi­thyā­da­rśa­na­ma­na­nta­m TARVV-MK 575,01ta­da­nu­ba­ndhi­no­'­na­ntā­nu­ba­ndhi­kro­dha­mā­na­mā­yā­lo­bhāḥ | ya­du­da­yā­dde­śa­vi­ra­tiṃ saṃ­ya­mā­saṃ­ya­mā­khyā­ma­lpā­ma­pi TARVV-MK 575,02kartuṃ na śaknoti te de­śa­pra­tyā­khyā­na­mā­vṛ­ṇva­nta apra­tyā­khyā­nā­va­ra­ṇāḥ kro­dha­mā­na­mā­yā­lo­bhāḥ | yaduda- TARVV-MK 575,03yā­dvi­ra­tiṃ kṛtsnāṃ saṃ­ya­mā­khyāṃ na śaknoti kartuṃ te kṛtsnaṃ pra­tyā­khyā­na­mā­vṛ­ṇva­ntaḥ pra­tyā­khyā­nā­va­ra­ṇāḥ TARVV-MK 575,04kro­dha­mā­na­mā­yā­lo­bhāḥ | sa­me­kī­bhā­ve va­rta­te­, saṃ­ya­me­na sa­hā­va­sthā­nā­de­kī­bhū­tāḥ jklanti, saṃyamo vā TARVV-MK 575,05jvalati eteṣu sa­tsva­pī­ti sa­ñjva­la­nāḥ kro­dha­mā­na­mā­yā­lo­bhāḥ | ta ete sa­mu­di­tāḥ ṣoḍaśa kaṣāyā TARVV-MK 575,06bhavanti | TARVV-MK 575,07āha — vyā­khyā­ta­ma­ṣṭā­viṃ­śa­tyu­tta­ra­pra­kṛ­ti­bhe­daṃ mo­ha­nī­ya­m­, a­thā­yu­ṣa­śca­tu­rvi­dha­sya ko nā­ma­ni­rde­śa TARVV-MK 575,08iti ? a­tro­cya­te — TA-MK 8.10 nā­ra­ka­tai­rya­gyo­na­mā­nu­ṣa­dai­vā­ni || TARV-MK 8.10.1nā­ra­kā­di­ṣu bha­va­saṃ­ba­ndhe­nā­yu­rvya­pa­de­śaḥ | TARVV-MK 575,10 nā­ra­kā­di­ṣu bha­va­saṃ­ba­ndhe­nā­yu­ṣo vya­pa­de­śo bhavati — TARVV-MK 575,11na­ra­ke­ṣu bhavaṃ nārakaṃ ti­rya­gyo­nau bhavaṃ tai­rya­gyo­naṃ ma­nu­ṣye­ṣu bhavaṃ mānuṣaṃ deveṣu bhavaṃ dai­va­mi­ti | TARV-MK 8.10.2ya­dbhā­vā­bhā­va­yo­rjī­vi­ta­ma­ra­ṇaṃ tadāyuḥ | TARVV-MK 575,12 yasya bhāvāt ātmanaḥ jīvitaṃ bhavati yasya TARVV-MK 575,13cā­bhā­vā­t mṛta i­tyu­cya­te ta­dbha­va­dhā­ra­ṇa­mā­yu­ri­tyu­cya­te | TARV-MK 8.10.3annādi ta­nni­mi­tta­mi­ti cet; na; ta­syo­pa­grā­ha­ka­tvā­t | TARVV-MK 575,14 syā­de­ta­t — annādi ta­nni­mi­tta TARVV-MK 575,15ta­llā­bhā­lā­bha­yo­rjī­vi­ta­ma­ra­ṇa­da­rśa­nā­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? tasyā­nu­grā­ha­ka­tvā­t | yathā gha­ṭa­bha­va­ne TARVV-MK 575,16mṛtpiṇḍo mū­la­kā­ra­ṇaṃ ta­syo­pa­grā­ha­kaṃ da­ṇḍā­di­, ta­thā­'­bhya­nta­raṃ bha­va­dhā­ra­ṇa­sya kā­ra­ṇa­mā­yuḥ­, annādi TARVV-MK 575,17ta­syo­pa­grā­ha­ka­m­, a­ta­ścai­ta­de­vaṃ yat kṣī­ṇā­yu­ṣo­'­nnā­di­sa­nni­dhā­ne­'­pi maraṇaṃ dṛśyate | TARV-MK 8.10.4de­va­nā­ra­ke­ṣu cā­nnā­dya­bhā­vā­t | TARVV-MK 575,18 deveṣu nā­ra­ke­ṣu cā­nnā­dya­bhā­vā­t bha­va­dhā­ra­ṇa­mā­yu­ra­dhī­na­me­ve- TARVV-MK 575,19tya­va­se­ya­m | teṣāṃ hi kā­dā­ci­tka ā­hā­ro­'­nā­bho­go vyākhyātaḥ | TARV-MK 8.10.5na­ra­ke­ṣu tī­vra­śī­to­ṣṇa­ve­da­ne­ṣu ya­nni­mi­ttaṃ dī­rgha­jī­va­naṃ ta­nnā­ra­kā­yuḥ | TARVV-MK 575,20 na­ra­ke­ṣu tī­vra­śī­to- TARVV-MK 575,21ṣṇa­ve­da­nā­ka­re­ṣu ya­nni­mi­ttaṃ dī­rgha­jī­va­naṃ bha­va­dhā­ra­ṇaṃ bhavati ta­nnā­ra­kā­yuḥ | TARV-MK 8.10.6kṣu­tpi­pā­sā­śī­to­ṣṇā­di­kṛ­to­pa­dra­va­pra­cu­re­ṣu tiryakṣu ya­syo­da­yā­dva­sa­naṃ ta­ttai­rya­gyo­na­m | TARVV-MK 575,23kṣu­tpi­pā­sā­śī­to­ṣṇa­daṃ­śa­ma­kā­di­vi­vi­dha­vya­sa­na­vi­dhe­yī­kṛ­te­ṣu tiryakṣu ya­syo­da­yā­dva­sa­naṃ bhavati tattai- TARVV-MK 575,24rya­gyo­na­mā­yu­ra­va­ga­nta­vya­m | TARV-MK 8.10.7śā­rī­ra­mā­na­sa­su­kha­duḥ­kha­bhū­yi­ṣṭhe­ṣu ma­nu­ṣye­ṣu ja­nmo­da­yā­t ma­nu­ṣyā­yu­ṣaḥ | TARVV-MK 575,25 śā­rī­re­ṇa māna- TARVV-MK 575,26sena ca su­kha­duḥ­khe­na sa­mā­ku­le­ṣu ma­nu­ṣye­ṣu ya­syo­da­yā­jja­nma bhavati ta­nmā­nu­ṣa­mā­yu­ra­va­se­ya­m | TARV-MK 8.10.8śā­rī­ra­mā­na­sa­su­kha­prā­ye­ṣu deveṣu ja­nmo­da­yā­t de­vā­yu­ṣaḥ | TARVV-MK 575,27 śā­rī­re­ṇa mā­na­se­na ca sukhena TARVV-MK 575,28prāyaḥ sa­mā­vi­ṣṭe­ṣu deveṣu ya­syo­da­yā­jja­nma bhavati ta­ddai­va­mā­yu­ra­va­ga­nta­vya­m | ka­dā­ci­t pri­ya­vi­pra­yo­gā­t TARVV-MK 575,29ma­ha­rddhi­de­va­ni­rī­kṣa­ṇā­t cya­va­na­li­ṅgā­jñā­hā­ni­mā­lā­bhū­ṣā­mlā­na­da­rśa­nā­cca mānasaṃ duḥ­kha­mā­vi­rbha­va­tī­ti TARVV-MK 575,30jñā­pa­nā­rthaṃ prā­ya­gra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 575,31āha — vyā­khyā­ta­mā­yu­śca­tu­rvi­dhaṃ ta­da­na­nta­ra­mu­ddi­ṣṭaṃ ya­nnā­ma­ka­rma ta­du­tta­ra­pra­kṛ­ti­sa­mā­khyāḥ kā iti ? TARVV-MK 575,32a­tro­cya­te — TARVV-MK 576,01TA-MK 8.11 ga­ti­jā­ti­śa­rī­rā­ṅgo­pā­ṅga­ni­rmā­ṇa­ba­ndha­na­saṃ­ghā­ta­saṃ­sthā­na­saṃ­ha­na­na­spa­rśa­ra­sa- ga­ndha­va­rṇā­nu­pū­rvyā­gu­ru­la­ghū­pa­ghā­ta­pa­ra­ghā­tā­ta­po­dyo­to­ccha­vā­sa­vi­hā­yo­ga- tayaḥ pra­tye­ka­śa­rī­ra­tra­sa­su­bha­ga­su­sva­ra­śu­bha­sū­kṣma­pa­ryā­pti­sthi­rā­de­ya­ya­śa- skī­rti­se­ta­rā­ṇi tī­rtha­ka­ra­tvaṃ ca || TARV-MK 8.11.1ya­du­da­yā­dā­tmā bha­vā­nta­raṃ gacchati sā gatiḥ | TARVV-MK 576,06 yasya karmaṇa u­da­ya­va­śā­t ātmā bha­vā­nta­raṃ TARVV-MK 576,07pra­tya­bhi­mu­kho vra­jyā­mā­ska­nda­ti sā gatiḥ | gamyata iti ga­ti­ri­tyu­cya­mā­ne­'­pi rū­ḍhi­va­śā­t ka­smiṃ­ści­dga- TARVV-MK 576,08ti­vi­śe­ṣe vartate go­śa­bda­pra­vṛ­tti­va­t ? i­ta­ra­thā hi yadā ātmā na gacchati na tadā ga­ti­rbha­ve­t­, TARVV-MK 576,09sa­tka­rmā­va­sthā­yāṃ ca ga­ti­vya­pa­de­śo na syāt | sā ca­tu­rvi­dhā — na­ra­ka­ga­ti­sti­rya­gga­ti­rma­nu­ṣya­ga­ti­rde­va- TARVV-MK 576,10ga­ti­śce­ti | ya­nni­mi­tta ātmano nā­ra­ka­bhā­vaḥ ta­nna­ra­ka­ga­ti­nā­ma | evaṃ śe­ṣe­ṣva­pi yojyam | TARV-MK 8.11.2ta­trā­vya­bhi­cā­ri­sā­dṛ­śyai­kī­kṛ­to­'­rthā­tmā jātiḥ | TARVV-MK 576,11 tāsu nā­ra­kā­di­ga­ti­ṣu a­vya­bhi­cā­ri­ṇā TARVV-MK 576,12sā­dṛ­śye­na e­kī­kṛ­to­'­rthā­tmā jā­ti­ri­ti vya­pa­de­śa­ma­rha­ti | ta­nni­mi­ttaṃ jā­ti­nā­ma | ta­tpa­ñca­vi­dha­m- TARVV-MK 576,13e­ke­ndri­ya­jā­ti­nā­ma dvī­ndri­ya­jā­ti­nā­ma trī­ndri­ya­jā­ti­nā­ma ca­tu­ri­ndri­ya­jā­ti­nā­ma pa­ñce­ndri­ya­jā­ti­nā­ma TARVV-MK 576,14ceti | ya­du­da­yā­dā­tmā e­ke­ndri­ya iti śabdyate ta­de­ke­ndri­ya­jā­ti­nā­ma | evaṃ śe­ṣe­ṣva­pi yojyam | TARV-MK 8.11.3ya­du­da­yā­dā­tma­naḥ śa­rī­ra­ni­rvṛ­tti­sta­ccha­rī­ra­nā­ma | TARVV-MK 576,15 ya­syo­da­yā­dā­tma­naḥ śa­rī­ra­ni­rvṛ­tti­rbha­va­ti TARVV-MK 576,16ta­ccha­rī­ra­nā­ma | ta­tpa­ñca­vi­dha­m — au­dā­ri­ka­śa­rī­ra­nā­ma vai­kri­yi­ka­śa­rī­ra­nā­ma ā­hā­ra­ka­śa­rī­ra­nā­ma taija- TARVV-MK 576,17sa­śa­rī­ra­nā­ma kā­rma­ṇa­śa­rī­ra­nā­ma ceti | teṣāṃ viśeṣo vyākhyātaḥ | TARV-MK 8.11.4ya­du­da­yā­da­ṅgo­pā­ṅga­vi­ve­ka­sta­da­ṅgo­pā­ṅga­nā­ma | TARVV-MK 576,18 ya­syo­da­yā­cchi­raḥ­pṛ­ṣṭho­rubā­hū­da­ra­na­la­ka­pā­ṇi­pā- TARVV-MK 576,19dā­nā­ma­ṣṭā­nā­ma­ṅgā­nāṃ ta­dbhe­dā­nāṃ ca la­lā­ṭa­nā­si­kā­dī­nā­m u­pā­ṅgā­nāṃ viveko bhavati ta­da­ṅgo­pā­ṅga- TARVV-MK 576,20nāma | ta­ttri­vi­dha­m — au­dā­ri­ka­śa­rī­rā­ṅgo­pā­ṅga­nā­ma vai­kri­yi­ka­śa­rī­rā­ṅgo­pā­ṅga­nā­ma ā­hā­ra­ka­śa­rī­rā­ṅgo- TARVV-MK 576,21pā­ṅga­nā­ma ceti | TARV-MK 8.11.5ya­nni­mi­ttā pa­ri­ni­ppa­tti­sta­nni­rmā­ṇa­m | TARVV-MK 576,22 a­ṅgo­pā­ṅgā­nāṃ ya­nni­mi­ttā pa­ri­ni­ṣpa­tti­sta­nni- TARVV-MK 576,23rmā­ṇa­mi­ti vi­jñā­ya­te | ta­ddvi­vi­dha­m — sthā­na­ni­rmā­ṇaṃ pra­mā­ṇa­ni­rmā­ṇaṃ ceti | jā­ti­nā­ma­ka­rmo­da­yā­pe­kṣaṃ TARVV-MK 576,24ca­kṣu­rā­dī­nāṃ sthānaṃ pramāṇaṃ ca ni­rva­rta­ya­ti | ni­rmī­ya­te­'­ne­na iti hi ni­rmā­ṇa­m | TARV-MK 8.11.6śa­rī­ra­nā­ma­ka­rmo­da­yo­pā­ttā­nāṃ ya­to­'­nyo­nya­saṃ­śle­ṣa­ṇaṃ ta­dba­ndha­na­m | TARVV-MK 576,25 śa­rī­ra­nā­ma­ka­rmo­da­ya- TARVV-MK 576,26va­śā­du­pā­ttā­nāṃ pu­dga­lā­nā­ma­nyo­nya­pra­de­śa­saṃ­śle­ṣa­ṇaṃ yato bhavati ta­dba­ndha­na­mi­tyā­khyā­ya­te | ta­syā­bhā­ve TARVV-MK 576,27śa­rī­ra­pra­de­śā­nāṃ dā­ru­ni­ca­ya­va­t a­saṃ­pa­rkaḥ syāt | TARV-MK 8.11.7a­vi­va­ra­bhā­ve­nai­ka­tva­ka­ra­ṇaṃ saṃ­ghā­ta­nā­ma­ka­rma | TARVV-MK 576,28 ya­du­da­yā­dau­dā­ri­kā­di­śa­rī­rā­ṇāṃ vi­va­ra­vi­ra­hi- TARVV-MK 576,29tā­nyo­nya­pra­de­śā­nu­pra­ve­śe­nai­ka­tvā­pā­da­naṃ bhavati tat saṃ­ghā­ta­nā­ma | TARV-MK 8.11.8ya­ddhe­tu­kā śa­rī­rā­kṛ­ti­ni­rvṛ­tti­sta­tsaṃ­sthā­na­nā­ma | TARVV-MK 576,30 ya­du­da­yā­dau­dā­ri­kā­di­śa­rī­rā­kṛ­ti­ni­rvṛ­tti- TARVV-MK 576,31rbhavati ta­tsaṃ­sthā­na­nā­ma pra­tye­ta­vya­m | tat ṣoḍhā pra­vi­bha­jya­te — sa­ma­ca­tu­ra­sra­saṃ­sthā­na­nā­ma­, nya­gro­dha­pa­ri- TARVV-MK 576,32ma­ṇḍa­la­saṃ­sthā­na­nā­ma­, svā­ti­saṃ­sthā­na­nā­ma­, ku­bja­saṃ­sthā­na­nā­ma­, vā­ma­na­saṃ­sthā­na­nā­ma­, hu­ṇḍa­saṃ­sthā­na­nā­ma TARVV-MK 576,33ceti | ta­tro­rdhvā­dho­ma­dhye­ṣu sa­ma­pra­vi­bhā­ge­na śa­rī­rā­va­ya­va­sa­nni­ve­śa­vya­va­sthā­pa­naṃ ku­śa­la­śi­lpi­ni­rva­rti- TARVV-MK 576,34ta­sa­ma­sthi­ti­ca­kra­va­t a­va­sthā­na­ka­raṃ sa­ma­ca­tu­ra­sra­saṃ­sthā­na­nā­ma | nā­bhe­ru­pa­ri­ṣṭā­d bhūyaso de­ha­sa­nni­ve­śa­syā- TARVV-MK 577,01dha­stā­ccā­lpī­ya­so janakaṃ nya­gro­dha­pa­ri­ma­ṇḍa­la­saṃ­sthā­na­nā­ma­, nya­gro­dhā­kā­ra­sa­ma­tā­prā­pi­tā­nva­rtha­m | TARVV-MK 577,02ta­dvi­pa­rī­ta­sa­nni­ve­śa­ka­raṃ svā­ti­saṃ­sthā­na­nā­ma va­lmī­ka­tu­lyā­kā­ra­m | pṛ­ṣṭha­pra­de­śa­bhā­vi­ba­hu­pu­dga­la­pra­ca­ya­vi­śe­ṣa- TARVV-MK 577,03la­kṣa­ṇa­sya ni­rva­rta­kaṃ ku­bja­saṃ­sthā­na­nā­ma | sa­rvā­ṅgo­pā­ṅga­hra­sva­vya­va­sthā­vi­śe­ṣa­kā­ra­ṇaṃ vā­ma­na­saṃ­sthā­na­nā­ma | TARVV-MK 577,04sa­rvā­ṅgo­pā­ṅgā­nāṃ hu­ṇḍa­saṃ­sthi­ta­tvā­t hu­ṇḍa­saṃ­sthā­na­nā­ma | TARV-MK 8.11.9ya­du­da­yā­da­sthi­ba­ndha­na­vi­śe­ṣa­sta­tsaṃ­ha­na­na­m | TARVV-MK 577,05 ya­syo­da­yā­da­sthi­ba­ndha­na­vi­śe­ṣo bhavati tatsaṃha- TARVV-MK 577,06nanam | ta­tṣa­ḍvi­dha­m — vajra­rṣa­bha­nā­rā­ca­saṃ­ha­na­na­nā­ma­, va­jra­nā­rā­ca­saṃ­ha­na­na­nā­ma nā­rā­ca­saṃ­ha­na­na­nā­ma­, TARVV-MK 577,07a­rdha­nā­rā­ca­saṃ­ha­na­na­nā­ma­, kī­li­kā­saṃ­ha­na­na­nā­ma­, a­saṃ­prā­pta­sṛ­pā­ṭi­kā­saṃ­ha­na­na­nā­ma ceti | tatra vajrā- TARVV-MK 577,08kā­ro­bha­yā­sthi­sa­ndhi pratyekaṃ madhye va­la­ya­ba­ndha­naṃ sa­nā­rā­caṃ su­saṃ­ha­taṃ va­jra­rṣa­bha­nā­rā­ca­saṃ­ha­na­na­m | tadeva TARVV-MK 577,09va­la­ya­ba­ndha­na­vi­ra­hi­taṃ va­jra­nā­rā­ca­saṃ­ha­na­na­m | ta­de­vo­bha­yaṃ va­jrā­kā­ra­ba­ndha­na­vya­pe­ta­ma­va­la­ya­ba­ndha­naṃ sanā- TARVV-MK 577,10rācaṃ nā­rā­ca­saṃ­ha­na­na­m | ta­de­vai­ka­pā­rśve sa­nā­rā­ca­m i­ta­rā­trā­nā­rā­ca­m a­rdha­nā­rā­ca­saṃ­ha­na­na­m | tadu- TARVV-MK 577,11bha­ya­ma­nte sakīlaṃ kī­li­kā­saṃ­ha­na­na­m | antarasaṃ­prā­pta­pa­ra­spa­rā­sthi­sa­ndhi ba­hiḥ­si­rā­snā­yu­māṃ­sa­gha­ṭi­ta­m TARVV-MK 577,12a­saṃ­prā­pta­sṛ­pā­ṭi­kā­saṃ­ha­na­na­m | TARV-MK 8.11.10ya­du­da­yā­t spa­rśa­ra­sa­ga­ndha­va­rṇa­vi­ka­lpā a­ṣṭa­pa­ñca­dvi­pa­ñca­saṃ­khyā­stā­ni spa­rśa­nā­mā­dī­ni | TARVV-MK 577,14ya­syo­da­yā­t spa­rśa­prā­du­rbhā­vaḥ tat spa­rśa­nā­ma | ta­da­ṣṭa­vi­dha­m — ka­rka­śa­nā­ma­, mṛ­du­nā­ma­, gu­ru­nā­ma­, la­ghu­nā­ma­, TARVV-MK 577,15sni­gdha­nā­ma­, rū­kṣa­nā­ma­, śī­ta­nā­ma­, u­ṣṇa­nā­ma ceti | ya­nni­mi­tto ra­sa­vi­ka­lpaḥ ta­dra­sa­nā­ma | tatpañca- TARVV-MK 577,16vidham — ti­kta­nā­ma­, ka­ṭu­ka­nā­ma­, ka­ṣā­ya­nā­ma­, ā­mla­nā­ma­, ma­dhu­ra­nā­ma ceti | yadu­da­ya­pra­bha­vo gandhasta- TARVV-MK 577,17dga­ndha­nā­ma | ta­ddvi­vi­dha­m — surabhi ga­ndha­nā­ma­, a­su­ra­bhi­ga­ndha­nā­ma ceti | ya­ddhe­tu­ko va­rṇa­vi­bhā­ga­sta- TARVV-MK 577,18dvarṇanāma | ta­tpa­ñca­vi­dha­m — kṛ­ṣṇa­va­rṇa­nā­ma­, nī­la­va­rṇa­nā­ma­, ra­kta­va­rṇa­nā­ma­, hā­ri­dra­va­rṇa­nā­ma­, śukla- TARVV-MK 577,19va­rṇa­nā­ma ceti | a­ce­ta­ne­ṣu spa­rśā­da­yaḥ ka­tha­mi­ti cet ? na ka­rmo­da­ya­kṛ­tā­ste­, pu­dga­la­sva­bhā­va­pa­ri- TARVV-MK 577,20ṇāmāḥ | TARV-MK 8.11.11ya­du­da­yā­t pū­rva­śa­rī­rā­kā­rā­'­vi­nā­śa­sta­dā­nu­pū­rvyaṃ nāma | TARVV-MK 577,21 ya­tpū­rva­śa­rī­rā­kā­rā­'­vi­nā­śaḥ TARVV-MK 577,22ya­syo­da­yā­dbha­va­ti ta­dā­nu­pū­rvyaṃ nāma | ta­cca­tu­rvi­dha­m — na­ra­ka­ga­ti­prā­yo­gyā­nu­pū­rvyaṃ nāma ti­rya­gga­ti­prā­yo­gyā- TARVV-MK 577,23nupūrvyaṃ nāma ma­nu­ṣya­ga­ti­prā­yo­gyā­nu­pū­rvyaṃ nāma de­va­ga­ti­prā­yo­gyā­nu­pū­rvyaṃ nāma ceti | yadā chi­nnā­yu­rma­nu- TARVV-MK 577,24ṣya­sti­rya­gvā pūrveṇa śa­rī­re­ṇa vi­yu­jya­te tadaiva na­ra­ka­bha­vaṃ pra­tya­bhi­mu­kha­sya tasya pū­rva­śa­rī­ra­saṃ­sthā­nā­ni­vṛ­tti- TARVV-MK 577,25kāraṇaṃ vi­gra­ha­ga­tā­vu­de­ti ta­nna­ra­ka­ga­ti­prā­yo­gyā­nu­pū­rvya­nā­ma | evaṃ śe­ṣe­ṣva­pi yojyam | nanu ca tanni- TARVV-MK 577,26rmā­ṇa­nā­ma­ka­rma­sā­dhyaṃ phalaṃ nā­nu­pū­rvya­nā­mo­da­ya­kṛ­ta­m ? naiṣa doṣaḥ; pū­rvā­yu­ru­cche­da­sa­ma­kā­la eva pūrva- TARVV-MK 577,27śa­rī­ra­ni­vṛ­ttau ni­rmā­ṇa­nā­mo­da­yo ni­va­rta­te­, ta­smi­nni­vṛ­tte­'­ṣṭa­vi­dha­ka­rma tai­ja­sa­kā­rma­ṇa­śa­rī­ra­saṃ­ba­ndhi­na TARVV-MK 577,28ātmanaḥ pū­rva­śa­rī­ra­saṃ­sthā­nā­vi­nā­śa­kā­ra­ṇa­mā­nu­pū­rvya­nā­mo­da­ya­mu­pai­ti | tasya kālo vi­gra­ha­ga­tau jaghanye- TARVV-MK 577,29naikaḥ sa­ma­yaḥ­, u­tka­rṣe­ṇa trayaḥ samayāḥ | ṛ­ju­ga­tau tu pū­rva­śa­rī­rā­kā­ra­vi­nā­śe sati u­tta­ra­śa­rī­ra­yo­gya- TARVV-MK 577,30pu­dga­la­gra­ha­ṇā­nni­rmā­ṇa­nā­ma­ka­rmo­da­ya­vyā­pā­raḥ | TARV-MK 8.11.12ya­nni­mi­tta­ma­gu­ru­la­ghu­tvaṃ ta­da­gu­ru­la­ghu­nā­ma | TARVV-MK 577,31 ya­syo­da­yā­da­ya­spi­ḍa­ṇva­t gu­ru­tvā­nnā­dhaḥ patati TARVV-MK 577,32na vā­'­rka­tū­la­va­lla­ghu­tvā­dū­rdhvaṃ gacchati ta­da­gu­ru­la­ghu­nā­ma | dha­rmā­dī­nā­ma­jī­vā­nāṃ ka­tha­ma­gu­ru­la­ghu­tva­mi­ti TARVV-MK 577,33cet ? a­nā­di­pā­ri­ṇā­mi­kā­gu­ru­la­ghu­tva­gu­ṇa­yo­gā­t | mu­kta­jī­vā­nāṃ ka­tha­mi­ti cet ? a­nā­di­ka­rma- TARVV-MK 577,34no­ka­rma­saṃ­ba­ndhā­nāṃ ka­rmo­da­ya­kṛ­ta­ma­gu­ru­la­ghu­tva­m­, ta­da­tya­nta­vi­ni­vṛ­ttau tu svā­bhā­vi­ka­mā­vi­rbha­va­ti | TARV-MK 8.11.13ya­du­da­yā­t sva­yaṃ­kṛ­to­dba­ndha­nā­dyu­pa­ghā­ta­sta­du­pa­ghā­ta­nā­ma | TARVV-MK 578,01 ya­syo­da­yā­t sva­yaṃ­kṛ­to­dba­ndha­na­ma­ru- TARVV-MK 578,02tpra­pa­ta­nā­di­ni­mi­tta u­pa­ghā­to bhavati ta­du­pa­ghā­ta­nā­ma | TARV-MK 8.11.14ya­nni­mi­ttaḥ pa­ra­śa­strā­dyā­ghā­ta­sta­tpa­ra­ghā­ta­nā­ma | TARVV-MK 578,03 pa­ra­śa­bdo­'­nya­pa­ryā­ya­vā­cī­, pha­la­kā­dyā- TARVV-MK 578,04va­ra­ṇa­sa­nni­dhā­ne­'­pi ya­syo­da­yā­t pa­ra­pra­yu­kta­śa­strā­dyā­ghā­to bhavati ta­tpa­ra­ghā­ta­nā­ma | TARV-MK 8.11.15ya­du­da­yā­nni­rvṛ­tta­mā­ta­pa­naṃ ta­dā­ta­panāma | TARVV-MK 578,05 ā­ta­pa­ti yena ā­ta­pa­na­m ā­ta­pa­tī­ti vā­ta­paḥ­, TARVV-MK 578,06tasya ni­rva­rta­kaṃ karma ātapanāma | ta­dā­di­tye vartate | TARV-MK 8.11.16ya­nni­mi­tta­mu­dyo­ta­naṃ ta­du­dyo­ta­nā­ma | TARVV-MK 578,07 u­dyo­tya­te yena u­dyo­ta­naṃ vo­dyo­taḥ­, ta­nni­mi­ttaṃ karma TARVV-MK 578,08u­dyo­ta­nā­ma | ta­cca­ndra­kha­dyo­tā­di­ṣu vartate | TARV-MK 8.11.17ya­ddhe­tu­ru­cchvā­sa­sta­du­cchvā­sa­nā­ma | TARVV-MK 578,09 u­cchva­sa­na­mu­cchvā­saḥ prā­ṇā­pā­na­ka­rma­, ta­dya­ddhe­tu­kaṃ TARVV-MK 578,10ta­du­cchvā­sa­nā­ma | TARV-MK 8.11.18vihāya ākāśaṃ tatra ga­ti­ni­rva­rta­kaṃ vi­hā­yo­ga­ti­nā­ma | TARVV-MK 578,11 vihāya ā­kā­śa­m­, tatra gati- TARVV-MK 578,12ni­rva­rta­kaṃ vi­hā­yo­ga­ti­nā­ma | ta­ddvi­vi­dha­m — pra­śa­stā­'­pra­śa­sta­vi­ka­lpā­t | va­ra­vṛ­ṣa­bha­dvi­ra­dā­di­pra­śa­sta­ga­ti- TARVV-MK 578,13kāraṇaṃ pra­śa­sta­vi­hā­yo­ga­ti­nā­ma | u­ṣṭra­kha­rā­dya­pra­śa­sta­ga­ti­ni­mi­tta­ma­pra­śa­sta­vi­hā­yo­ga­ti­nā­ma ceti | TARVV-MK 578,14si­ddhya­jjī­va­pu­dga­lā­nāṃ vi­hā­yo­ga­tiḥ kuta iti cet ? sā svā­bhā­vi­kī | nanu ca vi­hā­yo­ga­ti­nā­ma- TARVV-MK 578,15ka­rmo­da­yaḥ pa­kṣyā­di­ṣve­va prāpnoti na ma­nu­ṣyā­di­ṣu | kutaḥ ? vi­hā­ya­si ga­tya­bhā­vā­t­; naiṣa doṣaḥ; sarveṣāṃ TARVV-MK 578,16vi­hā­ya­sye­va ga­ti­ra­va­gā­ha­na­śa­kti­yo­gā­t | TARV-MK 8.11.19e­kā­tmo­pa­bho­ga­kā­ra­ṇa­śa­rī­ra­tā ya­ta­sta­tpra­tye­ka­śa­rī­ra­nā­ma | TARVV-MK 578,17 śa­rī­ra­nā­ma­ka­rmo­da­yā­t nirva- TARVV-MK 578,18rtyamānaṃ śa­rī­ra­me­kā­tmo­pa­bho­ga­kā­ra­ṇaṃ yato bhavati ta­tpra­tye­ka­śa­rī­ra­nā­ma­ka­rma | e­ka­me­ka­mā­tmā­naṃ prati TARVV-MK 578,19pra­tye­ka­m­, pratyekaṃ śarīraṃ pra­tye­ka­śa­rī­ra­m | TARV-MK 8.11.20yato ba­hvā­tma­sā­dhā­ra­ṇo­pa­bho­ga­śa­rī­raṃ ta­tsā­dhā­ra­ṇa­śa­rī­ra­nā­ma | TARVV-MK 578,20 ba­hū­nā­mā­tma­nā­mu­pa­bho- TARVV-MK 578,21ga­he­tu­tve­na sā­dhā­ra­ṇaṃ śarīraṃ yato bhavati ta­tsā­dhā­ra­ṇa­śa­rī­ra­nā­ma | ta­du­da­ya­va­rti­no jīvāḥ kīdṛśā TARVV-MK 578,22iti cet ? ucyate — sā­dhā­ra­ṇā­'­'­hā­rā­di­pa­ryā­pti­ca­tu­ṣṭa­ya­ja­nma­ma­ra­ṇa­prā­ṇā­pā­nā­nu­gra­ho­pa­ghā­tāḥ sā­dhā­ra­ṇa- TARVV-MK 578,23jīvāḥ | ya­dai­ka­syā­hā­ra­śa­rī­re­ndri­ya­prā­ṇā­pā­na­pa­ryā­pti­ni­rvṛ­tti­sta­dai­vā­na­ntā­nā­mā­hā­rā­di­pa­ryā­pti­ni­rvṛ­ttiḥ | TARVV-MK 578,24yadaiko jāyate ta­dai­vā­na­ntājāyante | yadaiko mriyate ta­dai­vā­na­ntā­nāṃ ma­ra­ṇa­m | ya­dai­ka­sya prā­ṇā­pā­na- TARVV-MK 578,25gra­ha­ṇa­vi­sa­rgau ta­dai­vā­na­ntāḥ prā­ṇā­pā­na­gra­ha­ṇa­vi­sa­rgau kurvanti | yadaika ā­hā­rā­di­nā­'­nu­gṛ­hya­te ta­dai­vā­na­ntāḥ TARVV-MK 578,26te­nā­hā­re­ṇā­nu­gṛ­hya­nte | ya­dai­ko­'­gni­vi­ṣā­di­no­pa­ha­nya­te ta­dai­vā­na­ntā­nā­mu­pa­ghā­taḥ | TARV-MK 8.11.21ya­du­da­yā­d dvī­ndri­yā­di­ṣu janma ta­tra­sa­nā­ma | TARVV-MK 578,27 ya­syo­da­yā­d dvī­ndri­yā­di­ṣu prāṇiṣu ja­ṅga­me­ṣu TARVV-MK 578,28janma labhate tat tra­sa­nā­ma | TARV-MK 8.11.22ya­nni­mi­tta e­ke­ndri­ye­ṣu prā­du­rbhā­vaḥ tat sthā­va­ra­nā­ma | TARVV-MK 578,29 e­ke­ndri­ye­ṣu pṛ­thi­vya­pte­jo­vā­yu­va­na- TARVV-MK 578,30spa­ti­kā­ye­ṣu prā­du­rbhā­vo ya­nni­mi­tto bhavati tat sthā­va­ra­nā­ma | TARV-MK 8.11.23ya­du­da­yā­da­nya­prī­ti­pra­bha­va­sta­tsu­bha­ga­nā­ma | TARVV-MK 578,31 yadu­da­yā­t rū­pa­vā­na­rū­po vā anyeṣāṃ prītiṃ TARVV-MK 578,32ja­na­ya­ti tat su­bha­ga­nā­ma | TARV-MK 8.11.24ya­du­da­yā­t rū­pā­di­gu­ṇo­pe­to­'­pi a­prī­ti­ka­ra­sta­ddu­rbha­ga­nā­ma | TARVV-MK 578,33 rū­pā­di­gu­ṇo­pe­to­'­pi san TARVV-MK 578,34ya­syo­da­yā­t pa­re­ṣā­ma­prī­ti­he­tu­rbha­va­ti tad du­rbha­ga­nā­ma | TARV-MK 8.11.25ya­nni­mi­ttaṃ ma­no­jña­sva­ra­ni­rva­rta­naṃ ta­tsu­sva­ra­nā­ma | TARVV-MK 579,01 ma­no­jña­sva­ra­ni­rva­rta­naṃ ya­nni­mi­tta­mu­pa­jā- TARVV-MK 579,02yate prā­ṇi­na­sta­t su­sva­ra­nā­ma | TARV-MK 8.11.26ta­dvi­pa­rī­taṃ duḥ­sva­ra­nā­ma | TARVV-MK 579,03 ta­dvi­pa­rī­ta­pha­la­tvā­t ta­dvi­pa­rī­ta­m a­ma­no­jña­sva­ra­ni­rva­rta­na­ka­raṃ TARVV-MK 579,04duḥ­sva­ra­nā­ma | TARV-MK 8.11.27ya­du­da­yā­dra­ma­ṇī­ya­tvaṃ ta­cchu­bha­nā­ma | TARVV-MK 579,05 ya­du­da­yā­d dṛṣṭaḥ śruto vā ra­ma­ṇī­yo bha­va­tyā­tmā TARVV-MK 579,06ta­cchu­bha­nā­ma | TARV-MK 8.11.28ta­dvi­pa­rī­ta­ma­śu­bha­nā­ma | TARVV-MK 579,07 ta­dvi­pa­rī­ta­pha­laṃ draṣṭuḥ śro­tu­ścā­ra­ma­ṇī­ya­ka­ra­m a­śu­bha­nā­ma | TARV-MK 8.11.29sū­kṣma­śa­rī­ra­ni­rva­rta­kaṃ sū­kṣma­nā­ma | TARVV-MK 579,08 ya­du­da­yā­da­nya­jī­vā­nu­pa­gra­ho­pa­ghā­tā­'­yo­gya­sū­kṣma­śa­rī­ra- TARVV-MK 579,09ni­rvṛ­tti­rbha­va­ti ta­tsū­kṣma­nā­ma | TARV-MK 8.11.30a­nya­bā­dhā­ka­ra­śa­rī­ra­kā­ra­ṇaṃ bā­da­ra­nā­ma | TARVV-MK 579,10 a­nya­bā­dhā­ni­mi­ttaṃ sthūlaṃ śarīraṃ yato bhavati TARVV-MK 579,11tad bā­da­ra­nā­ma | TARV-MK 8.11.31ya­du­da­yā­dā­hā­rā­di­pa­ryā­pti­ni­rvṛ­tti­sta­tpa­ryā­pti­nā­ma | TARVV-MK 579,12 ya­syo­da­yā­t ā­hā­rā­di­pa­ryā­pti­bhi- TARVV-MK 579,13rā­tmā­'­nta­rmu­hū­rtaṃ paryāptiṃ prāpnoti ta­tpa­ryā­pti­nā­ma | ta­tṣa­ḍvi­dha­m — ā­hā­ra­pa­ryā­pti­nā­ma­, śa­rī­ra­pa­ryā­pti- TARVV-MK 579,14nāma, i­ndri­ya­pa­ryā­pti­nā­ma­, prā­ṇā­pā­na­pa­ryā­pti­nā­ma­, bhā­ṣā­pa­ryā­pti­nā­ma­, ma­naḥ­pa­ryā­pti­nā­ma ceti | TARVV-MK 579,15atrāha — prā­ṇā­pā­na­ka­rmo­da­ye vā­yo­rni­ṣkra­ma­ṇa­pra­ve­śa­nā­tma­kaṃ pha­la­m­, u­cchvā­sa­ka­rmo­da­ye­'­pi ta­de­ve­ti TARVV-MK 579,16nā­stya­na­yo­rvi­śe­ṣa iti ? ucyate — TARV-MK 8.11.32ai­ndri­yi­kā­ni­ndri­ya­bhe­dā­tta­dvi­śe­ṣaḥ | TARVV-MK 579,17 śī­to­ṣṇa­saṃ­ba­ndha­ja­ni­ta­duḥ­kha­sya pa­ñce­ndri­ya­sya yāvu- TARVV-MK 579,18cchvā­sa­niḥ­śvā­sau dī­rgha­nā­dau śro­tra­spa­rśa­ne­ndri­ya­pra­tya­kṣau tā­vu­cchvā­sa­nā­mo­da­ya­jau­, yau tu prā­ṇā­pā­na­pa­ryā­pti- TARVV-MK 579,19nā­mo­da­ya­kṛ­tau tau sa­rva­saṃ­sā­ri­ṇāṃ śro­tra­spa­rśā­nu­pa­la­bhya­tvā­da­tī­ndri­yau | TARV-MK 8.11.33ṣa­ḍvi­dha­pa­ryā­ptya­bhā­va­he­tu­ra­pa­ryā­pti­nā­ma | TARVV-MK 579,20 ya­syo­da­yā­t ṣaḍapi paryāptīḥ pa­ryā­pa­yi­tu­m TARVV-MK 579,21ātmā a­sa­ma­rtho bhavati ta­da­pa­ryā­pti­nā­ma | TARV-MK 8.11.34sthi­ra­bhā­va­sya ni­rva­rta­kaṃ sthi­ra­nā­ma | TARVV-MK 579,22 ya­du­da­yā­t du­ṣka­ro­pa­vā­sā­di­ta­pa­ska­ra­ṇe­'­pi aṅgo- TARVV-MK 579,23pāṅgānāṃ sthiratvaṃ jāyate tat sthi­ra­nā­ma | TARV-MK 8.11.35ta­dvi­pa­rī­ta­ma­sthi­ra­nā­ma | TARVV-MK 579,24 ya­du­da­yā­dī­ṣa­du­pa­vā­sā­di­ka­ra­ṇā­t sva­lpa­śī­to­ṣṇā­di­saṃ­ba­ndhā­cca TARVV-MK 579,25a­ṅgo­pā­ṅgā­ni kṛ­śī­bha­va­nti ta­da­sthi­ra­nā­ma | TARV-MK 8.11.36pra­bho­pe­ta­śa­rī­ra­tā­ka­ra­ṇa­m ā­de­ya­nā­ma | TARVV-MK 579,26 ya­syo­da­yā­t pra­bho­pe­ta­śa­rī­raṃ dṛ­ṣṭe­ṣṭa­mu­pa­jā­ya­te tadā- TARVV-MK 579,27deya nāma | TARV-MK 8.11.37ni­ṣpra­bha­śa­rī­ra­ka­ra­ṇa­ma­nā­de­ya­nā­ma | TARVV-MK 579,28 niṣprabhaṃ śarīraṃ ya­syo­da­yā­dā­pa­dya­te ta­da­nā­de­ya­nā­ma | TARVV-MK 579,29atrāha — taijasaṃ nāma sū­kṣma­śa­rī­ra­ma­sti ta­nni­mi­ttā śa­rī­ra­pra­bhā nā­de­ya­ka­rma­ni­mi­tte­ti ? ucyate — TARVV-MK 579,30sa­rva­saṃ­sā­ri­jī­va­śa­rī­ra­pra­bhā­'­vi­śe­ṣa­pra­sa­ṅgaḥ syāt tai­ja­sa­sya sarveṣāṃ sā­dhā­ra­ṇa­tvā­t­, tata ā­de­ya­ka­rmo- TARVV-MK 579,31da­ya­ni­mi­ttā prabheti yuktam | TARV-MK 8.11.38pu­ṇya­gu­ṇa­khyā­pa­na­kā­ra­ṇaṃ ya­śa­skī­rtti­nā­ma | TARVV-MK 579,32 pu­ṇya­gu­ṇā­nāṃ khyāpanaṃ ya­du­da­yā­dbha­va­ti tadya- TARVV-MK 579,33śa­skī­rti­nā­ma pra­tye­ta­vya­m | nanu ya­śaḥ­kī­rti­ri­tya­na­yo­rnā­stya­rtha­vi­śe­ṣa iti pu­na­ru­kta­tva­sa­ṅgaḥ­; naiṣa TARVV-MK 579,34doṣaḥ; yaśo nāma guṇaḥ, kīrtanaṃ saṃ­śa­bda­naṃ kīrtiḥ, yaśasaḥ kīrtiḥ ya­śaḥ­kī­rtti­ri­tya­stya­rtha­bhe­daḥ | TARV-MK 8.11.39ta­tpra­tya­nī­ka­pha­la­ma­ya­śa­skī­rti­nā­ma | TARVV-MK 579,35 pā­pa­gu­ṇa­khyā­pa­na­kā­ra­ṇa­m a­ya­śa­skī­rti­nā­ma vedi- TARVV-MK 579,36tavyam | TARV-MK 8.11.40ā­rha­ntya­kā­ra­ṇaṃ tī­rtha­ka­ra­tvaṃ nāma | TARVV-MK 580,01 ya­syo­da­yā­dā­rha­ntya­ma­ci­ntya­vi­bhū­ti­vi­śe­ṣa­yu­kta­mu­pa- TARVV-MK 580,02jāyate ta­ttī­rtha­ka­ra­tva­nā­ma karma pra­ti­pa­tta­vya­m | TARV-MK 8.11.41ga­ṇa­dha­ra­tvā­dī­nā­mu­pa­saṃ­khyā­na­mi­ti cet; na; a­nya­ni­mi­tta­tvā­t | TARVV-MK 580,03 yathā tī­rtha­ka­ra­tva- TARVV-MK 580,04nāma ka­rmo­cya­te tathā ga­ṇa­dha­ra­tvā­dī­nā­mu­pa­saṃ­khyā­naṃ ka­rta­vya­m­, ga­ṇa­dha­ra­ca­kra­dha­ra­vā­su­de­va­ba­la­de­vā api TARVV-MK 580,05vi­śi­ṣṭa­rddhi­yu­ktā iti cet; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­nya­ni­mi­tta­tvā­t | ga­ṇa­dha­ra­tvaṃ śru­ta­jñā­nā­va­ra­ṇa­kṣa- TARVV-MK 580,06yo­pa­śa­ma­pra­ka­rṣa­ni­mi­tta­m­, ca­kra­dha­ra­tvā­dī­ni u­ccai­rgo­tra­vi­śe­ṣa­he­tu­kā­ni | TARV-MK 8.11.42tadeva tī­rtha­ka­ra­tva­syā­pī­ti cet; na; tī­rtha­pra­va­rta­na­pha­la­tvā­t | TARVV-MK 580,07 syā­nma­ta­m — tadeva uccai- TARVV-MK 580,08rgotraṃ tī­rtha­ka­ra­tva­syā­pi nimittaṃ bhavatu kiṃ tī­rtha­ka­ra­tva­nā­mne­ti ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? tī­rtha­pra­va­rta­na- TARVV-MK 580,09pha­la­tvā­t | tī­rtha­pra­va­rta­na­pha­laṃ hi tī­rtha­ka­ra­nā­me­ṣya­te na co­ccai­rgo­tro­da­yā­t ta­da­vā­pya­te ca­kra­dha­rā­dī­nāṃ TARVV-MK 580,10ta­da­bhā­vā­t | TARVV-MK 580,11kimarthaṃ vi­hā­yo­ga­tya­ntā­nāṃ pra­tye­ka­śa­rī­di­bhi­re­ka­vā­kya­tvaṃ na kṛtam ? TARV-MK 8.11.43pūrveṣāṃ pra­ti­pa­kṣa­vi­ra­hā­t e­ka­vā­kya­tvā­bhāvaḥ | TARVV-MK 580,12 pūrve ga­tyā­da­yo vi­hā­yo­ga­tya­ntāḥ prati- TARVV-MK 580,13pa­kṣa­vi­ra­hi­tāḥ­, pra­tye­ka­śa­rī­rā­da­yaḥ se­ta­ra­gra­ha­ṇe­na vi­śe­ṣa­yi­tu­mi­ṣṭā­sta­ta­ste­ṣā­m e­ka­vā­kya­bhā­vo na kṛtaḥ | TARVV-MK 580,14atha kimarthaṃ tī­rtha­ka­ra­tva­sya pṛ­tha­kva­ra­ṇa­m ? TARV-MK 8.11.44pra­dhā­na­tvā­ttī­rtha­ka­ra­tva­sya | TARVV-MK 580,15 tī­rtha­ka­ra­tvaṃ hi pra­dhā­na­bhū­taṃ sarveṣu śu­bha­ka­rma­su ta­ta­sta­sya pṛtha- TARVV-MK 580,16ggrahaṇaṃ kriyate | TARV-MK 8.11.45a­ntya­tvā­cca | TARVV-MK 580,17 pratyā­sa­nna­ni­ṣṭha­sya ta­syo­da­yo jāyate ta­ta­ścā­sya pṛ­tha­ggra­ha­ṇaṃ kriyate | TARVV-MK 580,18āha — uktāḥ so­tta­ra­pra­kṛ­ti­ba­ndha­bhe­dā vi­vi­dha­bhā­va­nā­ma­ni­rva­rta­nā­hi­tā­nva­rtha­saṃ­jñā ṣaṣṭhī karma- TARVV-MK 580,19prakṛtiḥ | atha saptamī ki­ya­tpra­kā­re­ti ? a­tro­cya­te — TA-MK 8.12 u­ccai­rnī­cai­śca || TARV-MK 8.12.1gotraṃ dvi­vi­dha­mu­ccai­rnī­cai­ri­ti vi­śe­ṣa­ṇā­t | TARVV-MK 580,21 gotraṃ dvividhaṃ dra­ṣṭa­vya­m — u­ccai­rnī­cai­ri­ti TARVV-MK 580,22vi­śe­ṣa­ṇā­t u­ccai­rgo­traṃ nī­cai­rgo­tra­mi­ti | tatra kī­dṛ­śa­mu­ccai­rgo­traṃ kīdṛgvā nī­cai­rgo­tra­m ? TARV-MK 8.12.2ya­syo­da­yā­t lo­ka­pū­ji­te­ṣu kuleṣu janma ta­du­ccai­rgo­tra­m | TARVV-MK 580,23 lo­ka­pū­ji­te­ṣu kaleṣu pra­thi­ta­mā- TARVV-MK 580,24hātmyeṣu ikṣvā­kū­gra­ku­ru­ha­ri­jñā­ti­pra­bhṛ­ti­ṣu janma ya­syo­da­yā­dbha­va­ti ta­du­ccai­rgo­tra­ma­va­se­ya­m | TARV-MK 8.12.3ga­rhi­te­ṣu yatkṛtaṃ ta­nnī­cai­rgo­tra­m | TARVV-MK 580,25 ga­rhi­te­ṣu da­ri­drā­pra­ti­jñā­ta­duḥ­khā­ku­le­ṣu yatkṛtaṃ prāṇināṃ TARVV-MK 580,26janma ta­nnī­cai­rgo­traṃ pra­tye­ta­vya­m | TARVV-MK 580,27āha — vyākhyātau go­tra­bhe­dau­, ta­da­na­nta­ra­mu­ddi­ṣṭa­syā­nta­rā­ya­sya kimākhyāḥ prakārā iti ? TARVV-MK 580,28a­tro­cya­te — TA-MK 8.13 dā­na­lā­bha­bho­go­pa­bho­ga­vī­ryā­ṇā­m || TARV-MK 8.13.1dā­nā­dī­nā­ma­nta­rā­yā­pe­kṣa­yā­'­rtha­vya­ti­re­ka­ni­rde­śaḥ | TARVV-MK 580,30 a­nta­rā­ya iti vartate ta­da­pe­kṣa­yā dānā- TARVV-MK 580,31dī­nā­ma­rtha­vya­ti­re­kaḥ kriyate dā­na­syā­nta­rā­yo lā­bha­syā­nta­rā­ya ityādi | TARV-MK 8.13.2dā­nā­di­pa­ri­ṇā­ma­vyā­ghā­ta­he­tu­tvā­t ta­dvya­pa­de­śaḥ | TARVV-MK 580,32 ya­du­da­yā­ddā­tu­kā­mo na pra­ya­ccha­ti­, TARVV-MK 580,33la­bdhu­kā­mo­'­pi na la­bhya­te­, bho­ktu­mi­ccha­nna­pi na bhuṅkte, u­pa­bho­ktu­mi­ccha­nna­pi no­pa­bhu­ṅkte­, utsahi- TARVV-MK 580,34tu­kā­mo­'­pi no­tsa­ha­te | ta ete pa­ñcā­nta­rā­ya­vya­pa­de­śā vedivyāḥ | TARV-MK 8.13.3bho­go­pa­bho­ga­yo­ra­vi­śe­ṣa iti cet; na; ga­ndhā­di­śa­ya­nā­di­bhe­da­ta­sta­dbhe­da­si­ddheḥ | TARVV-MK 581,01 syānma- TARVV-MK 581,02tam — bho­go­pa­bho­ga­yo­ra­vi­śe­ṣaḥ | kutaḥ ? su­khā­nu­bha­va­na­ni­mi­tta­tvā­bhe­dā­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 581,03gandhādi-śa­ya­nā­di­bhe­da­ta­sta­dbhe­da­si­ddheḥ | ga­ndha­mā­lya­śi­raḥ­snā­na­va­strā­nna­pā­nā­di­ṣu bho­ga­vya­va­hā­raḥ | śaya- TARVV-MK 581,04nā­sa­nā­ṅga­nā­ha­stya­śva­ra­thyā­di­ṣū­pa­bho­ga­vya­pa­de­śaḥ | tā etā jñā­nā­va­ra­ṇā­dī­nā­m u­tta­ra­pra­kṛ­ta­yaḥ TARVV-MK 581,05saṃkhyeyā uktāḥ | jñā­nā­va­ra­ṇa­sya nā­mna­ścā­'­saṃ­khye­yā api bha­va­ntī­tyā­pto­pa­de­śaḥ | vyākhyātaḥ prakṛ- TARVV-MK 581,06ti­ba­ndha­vi­ka­lpaḥ­, ataḥ paraṃ sthi­ti­ba­ndha­vi­ka­lpaṃ vyā­khyā­syā­maḥ | TARVV-MK 581,07āha — vyā­khyā­sya­ti bhavān sthi­ti­ba­ndha­m­, idaṃ tu saṃ­śe­ma­he kimasāva­bhi­hi­ta­la­kṣa­ṇā­t pūrva- TARVV-MK 581,08smāt pra­kṛ­ti­ba­ndhā­t vi­śi­ṣṭā­t a­rthā­nta­ra­bhū­ta­ka­rma­vi­ṣa­ya ā­ho­svi­t tasyaiva prā­tha­ma­ka­lpi­ka­sya karmaṇaḥ TARVV-MK 581,09pra­kṛ­ti­ba­ndha­vya­pa­de­śa­va­t pa­ryā­yā­nta­ra­ni­rde­śa iti ? atra brūmahe — a­sthā­ne­'­yaṃ saṃśayaḥ | kutaḥ ? TARVV-MK 581,10ya­smā­de­tā­sā­me­va pra­kṛ­tī­nā­m a­ne­ka­bhe­dā­nāṃ ya­thā­sva­ma­ni­rjī­rṇā­nāṃ yāvantaṃ kā­la­ma­va­sthā­naṃ āśraya- TARVV-MK 581,11vi­nā­śā­bhā­vā­t tasmin sthi­ti­ba­ndha­vi­va­kṣā­, sā punaḥ sthi­ti­ru­bha­ya­thā — pa­rā­va­rā ca | pra­kṛ­ṣṭā­t TARVV-MK 581,12pra­ṇi­dhā­nā­t parā, ni­kṛ­ṣṭā­t pra­ṇi­dhā­nā­t avarā | ya­dye­va­m ucyatāṃ ki­ya­tkā­le­yaṃ ka­rma­pra­kṛ­ti­ri­ti ? TARVV-MK 581,13a­tro­cya­te sati vaktavye — TA-MK 8.14 ā­di­ta­sti­sṛ­ṛ­ṇā­ma­nta­rā­ya­sya ca triṃ­śa­tsā­ga­ro­pa­ma­ko­ṭī- koṭyaḥ parā sthitiḥ || TARV-MK 8.14.1ādita iti vacanaṃ ma­dhyā­nta­ni­vṛ­ttya­rtha­m | TARVV-MK 581,16 madhye ante vā ti­sṛ­ṛ­ṇāṃ grahaṇaṃ mā­bhū­di­tye­va- TARVV-MK 581,17ma­rtha­mā­di­ta i­tyu­cya­te­, ādau āditaḥ ta­spra­ka­ra­ṇe — “­ā­dyā­di­bhya u­pa­saṃ­khyā­na­m­” TARVV-MK 581,18iti tas | TARV-MK 8.14.2ti­sṛ­ṛ­ṇā­mi­ti va­ca­na­m a­va­dhā­ra­ṇā­rtha­m | TARVV-MK 581,19 ādita i­tyu­cya­mā­ne i­ya­tī­nāṃ pra­kṛ­tī­nāṃ grahaṇa- TARVV-MK 581,20mi­tya­va­dhā­raṇaṃ na syāt, a­to­'­va­dhā­ra­ṇā­rtha ti­sṛ­ṛ­ṇā­mi­tyu­cya­te | TARV-MK 8.14.3a­nta­rā­ya­sya ceti kra­ma­bhe­da­va­ca­naṃ sa­mā­na­sthi­ti­pra­ti­pa­ttya­rtha­m | TARVV-MK 581,21 mū­la­pra­kṛ­ti­kra­ma­mu­lla­ṅghyā- TARVV-MK 581,22nta­rā­ya­sya ce­tyu­cya­te sa­mā­na­sthi­ti­pra­ti­pa­ttya­rtha­m | kā pu­na­ra­sau sa­mā­na­sthi­tiḥ ? triṃ­śa­tsā­ga­ro­pa­ma- TARVV-MK 581,23ko­ṭī­ko­ṭyaḥ | u­kta­pa­ri­mā­ṇaṃ sā­ga­ro­pa­ma­m | TARV-MK 8.14.4ko­ṭī­ko­ṭya iti dvitve ba­hu­tvā­nu­pa­pa­ttiḥ iti cet; na; rā­ja­pu­ru­ṣa­va­tta­tsi­ddheḥ | TARVV-MK 581,24 syānma- TARVV-MK 581,25tam — yathā grāmo grāmo ra­ma­ṇī­ya iti vīpsāyāṃ dvi­tve­nai­va ga­ta­tvā­t ba­hu­va­ca­naṃ na pra­yu­jya­te tathā koṭī- TARVV-MK 581,26koṭya i­tya­trā­pi vīpsāyāṃ dvitvena ga­ta­tvā­t ba­hva­rtha­sya ba­hu­va­ca­naṃ na prāpnoti ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 581,27rā­ja­pu­ru­ṣa­va­tta­tsi­ddheḥ | yathā rājñaḥ puruṣaḥ rā­ja­pu­ru­ṣa iti, evaṃ koṭīnāṃ koṭyaḥ ko­ṭī­ko­ṭyaḥ iti TARVV-MK 581,28vṛ­tti­rdra­ṣṭa­vyā | TARV-MK 8.14.5pa­rā­bhi­dhā­naṃ ja­gha­nya­sthi­ti­ni­vṛ­ttya­rtha­m | TARVV-MK 581,29 pa­re­tyu­cya­te | ki­ma­rtha­m ? ja­gha­nya­sthi­ti­ni­vṛ­ttya­rthaṃ TARVV-MK 581,30parā utkṛṣṭā ityarthaḥ | sā kasyeti cet ? ucyate — TARV-MK 8.14.6saṃ­jñi­pa­ñce­ndri­ya­pa­ryā­pta­ka­sya parā sthitiḥ | TARVV-MK 581,31 saṃjñinaḥ pa­ñce­ndri­ya­sya pa­ryā­pta­ka­sya jñā­na­da­rśa- TARVV-MK 581,32nā­va­ra­ṇa­ve­da­nī­yā­nta­rā­yā­ṇāṃ triṃ­śa­tsā­ga­ro­pa­ma­ko­ṭī­ko­ṭyaḥ parā sthi­ti­rbha­va­ti | TARV-MK 8.14.7a­nye­ṣā­mā­ga­mā­t saṃ­pra­tya­yaḥ | TARVV-MK 581,33 a­nye­ṣā­me­ke­ndri­yā­dī­nā­mā­ga­mā­t saṃ­pra­tya­yo bhavati | tadyathā TARVV-MK 581,34e­ke­ndri­ya­pa­ryā­pta­ka­sya e­ka­sā­ga­ro­pa­ma­sa­pta­bhā­gā­stra­yaḥ | dvī­ndri­ya­pa­ryā­pta­ka­sya pa­ñca­viṃ­śa­ti­sā­ga­ro­pa­ma­sa­pta- TARVV-MK 582,01bhāgāḥ trayaḥ | trī­ndri­ya­pa­ryā­pta­ka­sya pa­ñcā­śa­tsā­ga­ro­pa­ma­sa­pta­bhā­gā­stra­yaḥ | ca­tu­ri­ndri­ya­pa­ryā­pta­ka­sya TARVV-MK 582,02sā­ga­ro­pa­ma­śa­ta­sa­pta­bhā­gā­stra­yaḥ | a­saṃ­jñi­pa­ñce­ndri­yā­pa­ryā­pta­ka­sya sā­ga­ro­pa­ma­sa­ha­sra­sa­pta­bhā­gā­stra­yaḥ | saṃjñi- TARVV-MK 582,03pa­ñce­ndri­yā­pa­ryā­pta­ka­syā­ntaḥ­sā­ga­ro­pa­ma­ko­ṭī­ko­ṭyaḥ | e­ke­ndri­yā­pa­ryā­pta­ka­sya ta eva bhāgāḥ palyo- TARVV-MK 582,04pa­ma­syā­saṃ­khye­ya­bhā­go­nāḥ | dvi­tri­ca­tuḥ­pa­ñce­ndri­yā­'­pa­ryā­pta­saṃ­jñi­nāṃ ta eva bhāgāḥ pa­lyo­pa­mā TARVV-MK 582,05saṃ­khye­ya­bhā­go­nāḥ | TARVV-MK 582,06yasya karmaṇaḥ sthi­ti­ma­ti­la­ṅghyā­nyaka­rma­sthi­ti­ra­bhi­hi­tā tasya khalu ve­da­nī­yā­na­nta­ro­dde­śa­bhā­jaḥ — TA-MK 8.15 sa­pta­ti­rmo­ha­nī­ya­sya || TARVV-MK 582,08sā­ga­ro­pa­ma­ko­ṭī­ko­ṭyaḥ parā sthi­ti­ri­tya­nu­va­rta­te | i­ya­ma­pi parā sthitiḥ saṃ­jñi­pa­ñce­ndri­ya- TARVV-MK 582,09pa­ryā­pta­ka­syā­va­se­yā | i­ta­re­ṣā­me­ke­ndri­yā­dī­nāṃ ya­thā­ga­ma­m | tadyathā — pa­ryā­pta­kai­ka­dvi­tri­ca­tu­ri­ndri­yā­ṇā­me­ka- TARVV-MK 582,10pa­ñca­viṃ­śa­ti­pa­ñcā­śa­ccha­ta­sā­ga­ro­pa­mā­ṇi ya­thā­saṃ­khya­m­, a­pa­ryā­pta­kai­ke­ndri­ya­sya pa­lyo­pa­mā­saṃ­khye­ya- TARVV-MK 582,11bhāgonā saiva sthitiḥ | dvī­ndri­yā­dī­nā­ma­pi saiva pa­lyo­pa­māsaṃ­khye­ya­bhā­go­nā pa­ryā­pta­kā­sa­ñjñi- TARVV-MK 582,12pa­ñce­ndri­ya­sya sā­ga­ro­pa­ma­sa­ha­sra­m­, ta­syai­vā­pa­ryā­pta­ka­sya sā­ga­ro­pa­ma­sa­ha­sraṃ pa­lyo­pa­ma­saṃ­khye­ya­bhā­go­na­m­, TARVV-MK 582,13apa­ryā­pta­ka­saṃ­jñi­naḥ a­ntaḥ­sā­ga­ro­pa­ma­ko­ṭī­ko­ṭyaḥ | TARVV-MK 582,14āha — nirdiṣṭā pañcānāṃ ka­rma­pra­kṛ­tī­nāṃ sthitiḥ, a­tho­pa­ri­ṣṭa­yoḥ kā parā sthi­ti­ri­ti ? TARVV-MK 582,15a­tro­cya­te — TA-MK 8.16 viṃ­śa­ti­rnā­ma­go­tra­yoḥ || TARVV-MK 582,17sā­ga­ro­pa­ma­ko­ṭī­ko­ṭyaḥ parā sthi­ti­ri­tya­nu­va­rta­te | i­ya­ma­pyu­tkṛ­ṣṭā saṃ­jñi­pa­ñce­ndri­ya­pa­ryā­pta­ka­sya | TARVV-MK 582,18e­ke­ndri­yā­dī­nāṃ ya­thā­ga­ma­m | tadyathā — e­ke­ndri­pa­ryā­pta­ka­syai­ka­sā­ga­ro­pa­ma­sa­pta­bhā­gau dvau | dvī­ndri­ya­pa­ryā­pta- TARVV-MK 582,19kasya pa­ñca­viṃ­śa­ti­sā­ga­ro­pa­ma­sa­pta­bhā­gau dvau | trī­ndri­ya­pa­ryā­pta­ka­sya pa­ñcā­śa­tsā­ga­ro­pa­ma­sa­pta­bhā­gau dvau | TARVV-MK 582,20ca­tu­ri­ndri­ya­pa­ryā­pta­ka­sya sā­ga­ro­pa­ma­śa­ta­sa­pta­bhā­gau dvau | a­saṃ­ñjñi­pa­ñce­ndri­ya­pa­ryā­pta­ka­sya sā­ga­ro­pa­ma­sa­ha­sra- TARVV-MK 582,21sa­pta­bhā­gau dvau | saṃ­jñi­pa­ñce­ndri­yā­pa­ryā­pta­ka­sya a­ntaḥ­sā­ga­ro­pa­ma­ko­ṭī­ko­ṭyaḥ | e­ke­ndri­yā­pa­ryā­pta­ka­sya TARVV-MK 582,22tāveva bhāgau pa­lyo­pa­mā­saṃ­khye­ya­bhā­go­nau | dvi­tri­ca­tuḥ­pa­ñce­ndri­yā­pa­ryā­pta­kā­saṃ­jñi­nāṃ saiva sthitiḥ TARVV-MK 582,23pa­lyo­pa­māsaṃ­khye­ya­bhā­go­nā | TARVV-MK 582,24āha — āyuṣaḥ kotkṛṣṭā sthi­ti­ri­ti ? a­tro­cya­te — TA-MK 8.17 tra­ya­striṃ­śa­tsā­ga­ro­pa­mā­ṇyā­yu­ṣaḥ || TARV-MK 8.17.1punaḥ sā­ga­ro­pa­ma­gra­ha­ṇā­t ko­ṭī­ko­ṭī­ni­vṛ­ttiḥ | TARVV-MK 582,26 sā­ga­ro­pa­ma­gra­ha­ṇe­'­nu­va­rta­mā­ne punaḥ TARVV-MK 582,27sā­ga­ro­pa­ma­gra­ha­ṇaṃ ko­ṭī­ko­ṭī­ni­vṛ­ttya­rtha­m | parā sthi­ti­ri­tya­nu­va­rta­te eva | a­syā­pyu­tkṛ­ṣṭā sthitiḥ- TARVV-MK 582,28saṃ­jñi­pa­ryā­pta­ka­syai­va | i­ta­re­ṣāṃ ya­thā­ga­ma­m | tadyathā a­sa­ñjñi­pa­ñce­dri­ya­pa­ryā­pta­ka­sya pa­lyo­pa­ma­syā­saṃ­khye­ya- TARVV-MK 582,29bhāgaḥ | śe­ṣā­ṇā­m utkṛṣṭā pū­rva­ko­ṭī | TARVV-MK 582,30āha — a­ṣṭā­nā­ma­pi ka­rma­pra­kṛ­tī­nāṃ vyākhyātā parā sthitiḥ | atha tā­sā­me­va kā jaghanyā TARVV-MK 582,31sthi­ti­ri­tyu­pa­di­śya­te — a­nya­ka­rma­sthi­ti­vi­śe­ṣā­dhi­ka­tvā­t | ā­nu­pū­rvyo­lla­ṅgha­ne­na a­mu­ṣyai­va tāvat TARVV-MK 582,32sva­saṃ­ve­dya­pha­la­sya vedyasya ve­di­ta­vyā sthitiḥ — TARVV-MK 583,01TA-MK 8.18 aparā dvādaśa muhūrtā ve­da­nī­ya­sya || TARVV-MK 583,03sū­kṣma­sā­mpa­rā­ya iti vā­kya­śe­ṣaḥ | TARVV-MK 583,04a­thā­nu­pū­rvya­vi­śe­ṣā­tya­ye sati mo­hā­yu­rvya­va­hi­ta­yo­ra­ntyayoḥ kā jaghanyā sthi­ti­ri­ti ? ucyate — TA-MK 8.19 nā­ma­go­tra­yo­ra­ṣṭau || TARVV-MK 583,06atrāpi sū­kṣma­sā­mpa­rā­ya iti vā­kya­śe­ṣaḥ | muhūrtā i­tya­nu­va­rta­te­, aparā sthi­ti­ri­ti ca | TARVV-MK 583,07a­thā­nyā­sāṃ ka­rma­pra­kṛ­tī­nāṃ kā jaghanyā sthi­ti­ri­ti ? ucyate — TA-MK 8.20 śe­ṣā­ṇā­ma­nta­rmu­hū­rtā || TARVV-MK 583,09aparā sthi­ti­ri­tya­nu­va­rta­te | tatra jñā­na­da­rśa­nā­va­ra­ṇā­nta­rā­yā­ṇāṃ sū­kṣma­sā­mpa­rā­ye­, mo­ha­nī­ya­syā- TARVV-MK 583,10ni­vṛ­tti­bā­da­ra­sā­mpa­rā­ye­, āyuṣaḥ saṃ­khye­ya­va­rṣā­yu­ṣṣu tiryakṣu ma­nu­ṣye­ṣu ca | TARVV-MK 583,11āha — ubhayī jñā­nā­va­ra­ṇā­dī­nā­ma­bhi­hi­tā sthitiḥ | a­thā­nu­bha­vaḥ kiṃ­la­kṣa­ṇa iti ? a­tro­cya­te — TA-MK 8.21 vi­pā­ko­'­nu­bha­vaḥ || TARV-MK 8.21.1viśiṣṭaḥ pāko nānāvidho vā vipākaḥ | TARVV-MK 583,13 jñā­nā­va­ra­ṇā­dī­nāṃ ka­rma­pra­kṛ­tī­nā­m a­nu­gra­ho­pa­ghā­tā- TARVV-MK 583,14tmikānāṃ pū­rvā­sra­va­tī­vra­ma­nda­bhā­va­ni­mi­tto viśiṣṭaḥ pāko vipākaḥ | dra­vya­kṣe­tra­kā­la­bha­va­bhā­va­la­kṣa­ṇa­ni- TARVV-MK 583,15mi­tta­bhe­da­ja­ni­ta­vai­śva­rū­pyo nā­nā­vi­dho vā pāko vipākaḥ | a­sā­va­nu­bha­va i­tyā­khyā­ya­te | śu­bha­pa­ri- TARVV-MK 583,16ṇāmānāṃ pra­ka­rṣa­bhā­vā­t śu­bha­pra­kṛ­tī­nāṃ pra­kṛ­ṣṭo­'­nu­bha­vaḥ a­śu­bha­pra­kṛ­tī­nāṃ nikṛṣṭaḥ | a­śu­bha­pa­ri­ṇā­mā­nāṃ TARVV-MK 583,17pra­ka­rṣa­bhā­vā­t a­śu­bha­pra­kṛ­tī­nāṃ pra­kṛ­ṣṭo­'­nu­bha­vaḥ śu­bha­pra­kṛ­tī­nāṃ nikṛṣṭaḥ | sa evaṃ pra­tya­ya­va­śā­du­pā­tto­'­nu­bha­vo TARVV-MK 583,18dvidhā pra­va­rta­te — sva­mu­khe­na pa­ra­mu­khe­na ca | sarvāsāṃ mū­la­pra­kṛ­tī­nāṃ sva­mu­khe­nai­vā­nu­bha­vaḥ | u­tta­ra­pra­kṛ­tī­nāṃ TARVV-MK 583,19tu tu­lya­jā­tī­yā­nāṃ pa­ra­mu­khe­nā­pi bhavati ā­yu­rda­rśa­na­cā­ri­tra­mo­ha­va­rjā­nā­m | na hi nā­ra­kā­yu­rmu­khe­na TARVV-MK 583,20ti­rya­gā­yu­rma­nu­ṣyā­yu­rvā vi­pa­cya­te­, nāpi da­rśa­na­mo­haḥ cā­ri­tra­mo­ha­mu­khe­na­, cā­ri­tra­mo­ho vā darśana- TARVV-MK 583,21mo­ha­mu­khe­na | TARVV-MK 583,22āha — a­bhyu­pe­maḥ prā­gu­pa­ci­ta­nā­nā­pra­kā­ra­ka­rma­vi­pā­ko­'­nu­bha­va iti, idaṃ tu na vi­jā­nī­maḥ TARVV-MK 583,23kimayaṃpra­saṃ­khyā­to­'­pra­saṃ­khyā­taḥ iti ? a­tro­cya­te — pra­saṃ­khyā­to­'­nu­bhū­ya­ta iti brūmahe | kutaḥ ? yataḥ — TA-MK 8.22 sa ya­thā­nā­ma || TARV-MK 8.22.1jñā­nā­va­ra­ṇā­dī­nāṃ sa­vi­ka­lpā­nāṃ pra­tye­ka­ma­nva­rtha­sa­ñjñā­ni­rde­śā­da­nu­bha­va­saṃ­pra­tya­yaḥ | TARVV-MK 583,25 jñānā- TARVV-MK 583,26va­ra­ṇa­sya phalaṃ jñā­nā­bhā­vaḥ­, da­rśa­nā­va­ra­ṇa­sya phalaṃ da­rśa­na­śa­ktyu­pa­ro­dha i­tye­va­mā­dya­nva­rtha­sa­ñjñā­ni­rde­śā­t TARVV-MK 583,27sarvāsāṃ ka­rma­pra­kṛ­tī­nāṃ sa­vi­ka­lpā­nā­m a­nu­bha­va­saṃ­pra­tya­yo jāyate | TARVV-MK 583,28āha — yadi vi­pā­ko­'­nu­bha­vaḥ pra­ti­jñā­ya­te­, ta­tka­rmā­nu­bhū­taṃ sat ki­mā­va­ra­ṇa­va­da­va­ti­ṣṭha­te­, āho- TARVV-MK 583,29svi­nni­ṣpī­ḍi­ta­sā­raṃ pra­cya­va­te iti ? a­tro­cya­te — TA-MK 8.23 tataśca nirjarā || TARV-MK 8.23.1pū­rvā­ji­ta­ka­rma­pa­ri­tyā­go nirjarā | TARVV-MK 583,31 pī­ḍā­nu­gra­hā­vā­tma­ne pra­dā­yā­bhya­va­hṛ­tau­da­nā­di­vi­kā­ra­va­t TARVV-MK 583,32vyā­va­rta­te sthi­ti­kṣa­yā­da­va­sthā­nā­bhā­vā­t | TARV-MK 8.23.2sā dvi­pra­kā­rā vi­pā­ka­je­ta­rā ca | TARVV-MK 584,01 sā dvi­pra­kā­rā ve­di­ta­vyā | kutaḥ ? vi­pā­ka­je­ta­rā ceti | TARVV-MK 584,02tatra ca­tu­rga­tā­va­ne­ka­jā­ti­vi­śe­ṣā­va­ghū­rṇi­te saṃ­sā­ra­ma­hā­rṇa­ve ciraṃ pa­ri­bhra­ma­taḥ śu­bhā­śu­bha­sya karmaṇa auda- TARVV-MK 584,03yi­ka­bhā­vo­dī­ri­ta­sya krameṇa vi­pā­ka­kā­la­prā­pta­sya yasya yathā | sa­da­sa­dve­dya­tā­nya­ta­ra­vi­ka­lpa­ba­ddha­sya tasya TARVV-MK 584,04tena pra­kā­re­ṇa ve­dya­mā­na­sya ya­thā­nu­bha­vo­da­yā­va­li­sro­to­'­nu­pra­vi­ṣṭa­syā­ra­bdhaphalasya sthi­ti­kṣa­yā­du­da­yā­ga­ta­pa- TARVV-MK 584,05ri­bhu­kta­sya yā nivṛttiḥ sā vi­pā­ka­jā nirjarā | ya­tka­rmā­prā­pta­vi­pā­ka­kā­la­mau­pa­krami­ka­kri­yā­vi­śe­ṣa­sā- TARVV-MK 584,06ma­rthyā­da­nu­dī­rṇaṃ ba­lā­du­dī­rya u­da­yā­va­liṃ praveśya vedyate ā­mra­pa­na­sā­di­pā­ka­va­t sā a­vi­pā­ka­ni­rja­rā | TARV-MK 8.23.3ni­mi­ttā­nta­ra­sa­mu­cca­yā­rtha­śca­śa­bdaḥ | TARVV-MK 584,07 “­ta­pa­sā nirjarā iti va­kṣya­te­, tasya samucca- TARVV-MK 584,08yā­rtha­śca­śa­bdaḥ kriyate — tataśca bhavati anyataśceti | ” TARV-MK 8.23.4saṃ­va­rā­tpa­ra­tra pāṭha iti cet; na; a­nu­bha­vā­nu­vā­da­pa­ri­hā­rā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 584,09 syā­nma­ta­m — saṃvarā- TARVV-MK 584,10nnirjarā paratra pa­ṭhi­ta­vyā ‘­ya­tho­dde­śaḥ tathā ni­rde­śaḥ­’ iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­nu­bha­vā­nu­vā­da­pa­ri- TARVV-MK 584,11hā­rā­rtha­tvā­t­, tatra hi pāṭhe kri­ya­mā­ṇe vi­pā­ko­'­nu­bha­va iti pu­na­ra­nu­vā­daḥ kartavyaḥ syāt | TARV-MK 8.23.5pṛ­tha­ṅni­rja­rā­va­ca­na­ma­na­rtha­kaṃ ba­ndhe­'­nta­rbhā­vā­di­ti cet; na; a­rthā­pa­ri­jñā­nā­t | TARVV-MK 584,12 syā­nma­ta­m — TARVV-MK 584,13yathā pu­ṇya­pā­pa­yoḥ pṛ­tha­ggra­ha­ṇaṃ na kṛtaṃ ba­ndhe­'­nta­rbhā­vā­t tathā nirjarā api uktena krameṇa a­nu­bha­va- TARVV-MK 584,14ba­ndhe­'­nta­rbha­va­ti iti pṛ­tha­ga­syā gra­ha­ṇa­ma­na­rtha­ka­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­rthā­pa­ri­jñā­nā­t | pha­la­dā­na- TARVV-MK 584,15sā­ma­rthya­ma­nu­bha­va i­tyu­cya­te | ta­to­'­nu­bhū­tā­nā­mā­tta­vī­ryyā­ṇāṃ pu­dga­lā­nāṃ ni­vṛ­tti­rni­rja­re­tya­ya­ma­rtha­bhe­daḥ | TARVV-MK 584,16evaṃ ca kṛtvā ta­ta­śce­ti a­pā­dā­na­ni­rde­śa u­pa­pa­nno bha­va­ti­, i­ta­ra­thā hi bhe­dā­bhā­vā­nno­pa­pa­dya­te | TARV-MK 8.23.6la­ghva­rtha­mi­hai­va ta­pa­se­ti va­kta­vya­mi­ti cet; na; saṃ­va­rā­nu­gra­ha­ta­ntra­tvā­t | TARVV-MK 584,17 syā­de­ta­t — laghva- TARVV-MK 584,18rtha­mi­hai­va ‘tato nirjarā tapasā ca’ iti vaktavyaṃ pu­na­rni­rja­rā­gra­ha­ṇa­mā­ka­rṣamiti; tanna; kiṃ TARVV-MK 584,19kā­ra­ṇa­m ? saṃ­va­rā­nu­gra­ha­ta­ntra­tvā­t — tapasā nirjarā ca bhavati saṃ­va­ra­śce­ti | TARV-MK 8.23.7dha­rme­'­nta­rbhā­vā­t saṃ­va­ra­he­tu­tva­mi­ti cet; na; pṛ­tha­ggra­ha­ṇa­sya prā­dhā­nya­khyā­pa­nā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 584,21syā­nma­ta­m — u­tta­ma­kṣa­mā­mā­rda­vā­rja­vā­di­yo­ge uttamaṃ tapaḥ saṃ­va­ra­he­tu­ri­ti vakṣyate ta­ta­sta­trā­nta­rbhā­vā­t saṃvara- TARVV-MK 584,22he­tu­tva­si­ddheḥ­, iha va­ca­nā­cca ni­rja­rā­he­tu­tva­ni­rjñā­nā­t pṛthak tatra ta­po­gra­ha­ṇa­ma­na­rtha­ka­mi­ti­; tanna; kiṃ TARVV-MK 584,23kā­ra­ṇa­m ? pṛ­tha­ggra­ha­ṇa­sya prā­dhā­nya­khyā­pa­nā­rtha­tvā­t | sarveṣu saṃ­va­ra­ni­rja­rā­he­tu­ṣu tapaḥ pra­dhā­na­bhū­ta­mi­tye­ta­sya TARVV-MK 584,24jñā­pa­nā­rthaṃ pu­na­sta­po­gra­ha­ṇaṃ kriyate | uktaṃ ca — TARVV-MK 584,25“kāryama­ṇo­va­ci­gu­tto jo tavasā ceṭhṭhade a­ṇe­ya­vi­haṃ | TARVV-MK 584,26so ka­mma­ṇi­jja­rā­e vi­pu­lā­e vaṭṭade ma­ṇu­sso­tti || ”TARVV-MK 584,27tata iha ta­po­va­ca­naṃ gauravaṃ ja­na­ya­ti iti na kṛtam | TARVV-MK 584,28tāḥ punaḥ ka­rma­pra­kṛ­ta­yo dvividhāḥ — ghātikā a­ghā­ti­kā­śce­ti | tatra jñā­na­da­rśa­nā­va­ra­ṇa­mo­hā­nta- TARVV-MK 584,29rāyākhyā ghātikāḥ | itarā a­ghā­ti­kāḥ | ghā­ti­kā­ścā­pi dvividhā — sa­rva­ghā­ti­kā de­śa­ghā­ti­kā- TARVV-MK 584,30śceti | tatra ke­va­la­jñā­nā­va­ra­ṇa­ni­drā­ni­drā­pra­ca­lā­pra­ca­lā­styā­na­gṛ­ddhi­ni­drā­pra­ca­lā­ke­va­la­da­rśa­nā­va­ra­ṇa­dvā­da­śa- TARVV-MK 584,31ka­ṣā­ya­da­rśa­na­mo­hā­khyāḥ viṃ­śa­ti­pra­kṛ­ta­yaḥ sa­rva­ghā­ti­kāḥ | jñā­nā­va­ra­ṇa­ca­tu­ṣka­da­rśa­nā­va­ra­ṇa­tra­yā­nta­rā­ya- TARVV-MK 584,32pa­ñca­ka­sa­ñjva­la­na­no­ka­ṣā­ya­saṃ­jñi­kāḥ de­śa­ghā­ti­kāḥ | a­va­śi­ṣṭāḥ pra­kṛ­ta­yaḥ a­ghā­ti­kāḥ | ta­the­da­ma­pa­ra­ma- TARVV-MK 584,33va­se­ya­m — śa­rī­ra­nā­mā­da­yaḥ sparśāntā a­gu­ru­la­ghū­pa­ghā­ta­pa­ra­ghā­tā­ta­po­dyo­ta­pra­tye­ka­śa­rī­ra­sā­dhā­ra­ṇa­śa­rī- TARVV-MK 584,34ra­sthi­rā­sthi­ra­śu­bhā­śu­bha­ni­rmā­ṇa­nā­mā­khyā­śca pu­dga­la­vi­pā­ka­pra­dāḥ | ā­nu­pū­rvya­nā­ma kṣe­tra­vi­pā­ka­ka­ra­m | TARVV-MK 584,35ā­yu­rbha­va­dhā­ra­ṇa­pha­la­m | a­va­śi­ṣṭāḥ pra­kṛ­ta­yo jī­va­vi­pā­ka­he­ta­va iti | e­va­ma­nu­bha­va­ba­ndho vyākhyātaḥ | TARVV-MK 585,01idānīṃ pra­de­śa­ba­ndho va­kta­vyaḥ­, tasmiṃśca vaktavye sati ime ni­rde­ṣṭa­vyāḥ — kiṃ­he­ta­vaḥ kadā, kutaḥ, TARVV-MK 585,02kiṃ­sva­bhā­vāḥ­, ka­smi­n­, kiṃ­pa­ri­mā­ṇā­śce­ti ? ta­da­rtha­mi­daṃ ya­thā­saṃ­khya­pa­ri­gṛ­hī­ta­ta­tpra­śnā­pe­kṣā­bhe­daṃ TARVV-MK 585,03sūtraṃ pra­ṇī­ya­te — TA-MK 8.24 nā­ma­pra­tya­yāḥ sarvato yo­ga­vi­śe­ṣā­t sū­kṣmai­ka­kṣe­trā­va­gā­ha­sthi­tāḥ sa­rvā­tma­pra­de­śe­ṣva­na­ntā­na­nta­pra­de­śāḥ || TARVV-MK 585,06nāmnaḥ pratyayā nā­ma­pra­tya­yāḥ | nāmeti sarvāḥ ka­rma­pra­kṛ­ta­yaḥ a­bhi­dhī­ya­nte­, “sa ya­thā­nā­ma­” TARVV-MK 585,07 iti va­ca­nā­t | TARV-MK 8.24.1nāmāsāṃ pratyaya iti cet; na; sa­ma­ya­vi­ro­dhā­t | TARVV-MK 585,08 atha ma­ta­me­ta­t — nāma pratyayo yāsāṃ tāḥ TARVV-MK 585,09nā­ma­pra­tya­yā iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? sa­ma­ya­vi­ro­dhā­t | evaṃ hi vigrahe kri­ya­mā­ṇe nā­ma­ka­rma eva TARVV-MK 585,10sarvāsāṃ pra­kṛ­tī­nāṃ pratyaya iti prā­pta­m­, tacca sa­ma­ya­vi­ru­ddha­m | anena he­tu­bhā­va uktaḥ | TARV-MK 8.24.2sarveṣu bhaveṣu sarvataḥ | TARVV-MK 585,11 “­dṛ­śya­nte­'­nya­to­'­pi­” iti tasi kṛte sarveṣu bhaveṣu sarvata TARVV-MK 585,12iti bhavati | anena kā­lo­pā­dā­naṃ kṛ­ta­m­, e­kai­ka­sya jīvasya a­ti­krā­ntā anantā bhavā ā­gā­mi­naḥ TARVV-MK 585,13saṃkhyeyā a­saṃ­khye­yā anantā vā bhavā bha­va­nti­, teṣu sa­rve­ṣve­ve­ti | TARV-MK 8.24.3yo­ga­vi­śe­ṣā­di­ti vacanaṃ ni­mi­tta­ni­rde­śā­rtha­m | TARVV-MK 585,14 yogo vyākhyātaḥ kā­ya­vā­ṅma­na­ska­rma- TARVV-MK 585,15lakṣaṇaḥ | pa­ra­spa­ra­to vi­śi­ṣya­te iti viśeṣaḥ | tato yo­ga­vi­śe­ṣā­nni­mi­ttā­t ka­rma­bhā­ve­na pudgalā ādī- TARVV-MK 585,16yanta iti yo­ga­vi­śe­ṣā­di­tya­ne­na ni­mi­tta­ni­rde­śaḥ kṛto bhavati | TARV-MK 8.24.4sū­kṣma­gra­ha­ṇaṃ gra­ha­ṇa­yo­gya­sva­bhā­va­pra­ti­pā­da­nā­rtha­m | TARVV-MK 585,17 gra­ha­ṇa­yo­gyāḥ pudgalāḥ sūkṣmā na sthūlā TARVV-MK 585,18iti pra­ti­pā­da­nā­rthaṃ sū­kṣma­gra­ha­ṇaṃ kriyate | TARV-MK 8.24.5e­ka­kṣe­trā­va­gā­havacanaṃ kṣe­trā­nta­ra­ni­vṛ­ttya­rtha­m | TARVV-MK 585,19 ā­tma­pra­de­śa­ka­rma­pu­dga­lai­kā­dhi­ka­ra­ṇa­vya­ti­ri­kta- TARVV-MK 585,20kṣe­trā­nta­ra­ni­vṛ­ttya­rtha­me­ka­kṣe­trā­va­rgāha iti vacanaṃ kriyate | TARV-MK 8.24.6sthitā iti vacanaṃ kri­yā­nta­ra­ni­vṛ­ttya­rtha­m | TARVV-MK 585,21 sthitāḥ ka­rma­bhā­va­mā­pa­dya­nte na gacchanta iti TARVV-MK 585,22kri­yā­nta­ra­ni­vṛ­ttya­rthaṃ sthitā i­tyu­cya­te | evaṃ sūkṣmādigra­ha­ṇe­na ka­rma­yo­gya­sva­bhā­vā­nu­va­rṇa­naṃ kṛtaṃ TARVV-MK 585,23bhavati | TARV-MK 8.24.7sa­rvā­tma­pra­de­śe­ṣvi­ti va­ca­na­me­ka­pra­de­śā­dya­po­hā­rtha­m | TARVV-MK 585,24 e­ka­dvi­tri­ca­tu­rā­di­pra­de­śe­ṣvā­tma­naḥ karma- TARVV-MK 585,25pradeśāḥ na pra­va­rta­nte­, kva tarhi ? ū­rdhva­ma­dha­sti­rya­kṣu sa­rve­ṣvā­tma­pra­de­śe­ṣu vyāpya sthitā iti pra­da­rśa­nā­rthaṃ TARVV-MK 585,26sa­rvā­tma­pra­de­śe­ṣvi­tyu­cya­te | TARV-MK 8.24.8a­na­ntā­na­nta­pra­de­śa­va­ca­naṃ pra­mā­ṇā­nta­ra­vya­po­hā­rtha­m | TARVV-MK 585,27 na saṃkhyeyāḥ na­cā­'­saṃ­khye­yāḥ nāpya- TARVV-MK 585,28nantāḥ iti pra­ti­pā­da­nā­rtha­m a­na­ntā­na­nta­pra­de­śā i­tyu­cya­nte | te khalu pu­dga­la­ska­ndhā a­bha­vyā­na­nta­gu­ṇāḥ TARVV-MK 585,29si­ddhā­na­nta­bhā­ga­pra­mi­ta­pra­de­śāḥ gha­nā­ṅgu­lā­saṃ­khye­ya­bhā­ga­kṣe­trā­va­gā­hi­naḥ e­ka­dvi­tri­ca­tuḥsaṃ­khye­yā­saṃ­khye­ya- TARVV-MK 585,30sa­ma­ya­sthi­ti­kāḥ pa­ñca­va­rṇa­ra­sa­dvi­ga­ndha­ca­tuḥ­spa­rśa­bhā­vāḥ a­ṣṭa­vi­dha­ka­rma­pra­kṛ­ti­yo­gyāḥ yo­ga­va­śā­t ātmanā TARVV-MK 585,31ā­tma­sā­tkri­ya­nta iti pra­de­śa­ba­ndhaḥ sa­mā­sa­to ve­di­ta­vyaḥ | TARVV-MK 586,01āha — ba­ndha­pa­dā­rthā­nta­raṃ pu­ṇya­pā­po­pa­saṃ­khyā­naṃ co­di­ta­m­, ta­dba­ndhe­'­nta­bhū­rta­mi­ti pratyākhyā tam | TARVV-MK 586,02tatredaṃ vaktavyaṃ ko'tra pu­ṇya­ba­ndhaḥ kaḥ pā­pa­ba­ndha iti ? tatra pu­ṇya­pra­kṛ­ti­pa­ri­ga­ṇa­nā­rtha­mi da­mu­cya­te — TA-MK 8.25 sa­dve­dya­śu­bhā­yu­rnā­ma­go­trā­ṇi puṇyam || TARV-MK 8.25.1śu­bha­gra­ha­ṇa­mā­yu­rā­dī­nāṃ vi­śe­ṣa­ṇa­m | TARVV-MK 586,04 śubhaṃ pra­śa­sta­mi­tya­rthaḥ­, ta­dgra­ha­ṇa­mā­yu­rā­dī­nāṃ vi­śe­ṣa­ṇaṃ TARVV-MK 586,05dra­ṣṭa­vya­m — śu­bhā­yuḥ­, śu­bha­nā­ma śu­bha­go­tra­mi­ti | TARV-MK 8.25.2śu­bhā­yu­stri­vi­dha­m | TARVV-MK 586,06 ti­rya­gā­yu­rma­nu­ṣyā­yu­rde­vā­yu­ri­ti e­ta­ttri­ta­yaṃ śu­bhā­yu­ri­tyu­cya­te | TARV-MK 8.25.3śu­bha­nā­ma sa­pta­triṃ­śa­dvi­ka­lpa­m | TARVV-MK 586,07 śu­bha­nā­ma sa­pta­triṃ­śa­dvi­ka­lpa­ma­va­ga­nta­vya­m | tadyathā — TARVV-MK 586,08ma­nu­ṣya­ga­tiḥ­, de­va­ga­tiḥ­, pa­ñce­ndri­ya­jā­tiḥ­, pañca śa­rī­rā­ṇi­, trī­ṇya­ṅgo­pā­ṅgā­ni­, sa­ma­ca­tu­ra­sra­saṃ­sthā­na­m­, TARVV-MK 586,09va­jra­rṣa­bha­nā­rā­ca­saṃ­ha­na­na­m­, pra­śa­sta­va­rṇa-gandha-rasa-sparśāḥ, ma­nu­ṣya­ga­ti-de­va­ga­tyā­nu­pū­rvya­dva­ya­m­, aguru- TARVV-MK 586,10laghu-pa­ra­ghā­to­cchvā­sā­'­ta­po­dyo­ta­pra­śa­sta­vi­hā­yo­ga­ta­yaḥ­, trasa-bādara-paryāpti-pra­tye­ka­śa­rī­ra-sthira-śubha-subhaga- TARVV-MK 586,11susvara-ādeya-ya­śa­skī­rta­yaḥ nirmāṇaṃ tī­rtha­ka­ra­nā­ma ceti | śu­bha­me­ka­mu­ccai­rgo­tra­m sa­dve­dya­mi­tye­tā dvāca- TARVV-MK 586,12tvā­riṃ­śa­tpra­kṛ­ta­yaḥ pu­ṇya­saṃ­jñā iti | TA-MK 8.26 a­to­'­nya­t pāpam || TARVV-MK 586,14asmāt pu­ṇya­saṃ­jña­ka­ka­rma­pra­kṛ­ti­sa­mū­hā­da­nya­t karma pā­pa­mi­tyu­cya­te | tad dvya­śī­ti­vi­dha­m | TARVV-MK 586,15tadyathā — jñā­nā­va­ra­ṇa­pra­kṛ­ta­yaḥ pañca, da­rśa­nā­va­ra­ṇa­sya nava, mo­ha­nī­ya­sya pa­ḍviṃ­śa­tiḥ­, pa­ñcā­nta­rā­ya­sya­, naraka- TARVV-MK 586,16gatiḥ, ti­rya­gga­tiḥ­, catasro jā­ta­yaḥ­, pañca saṃ­sthā­nā­ni­, pañca saṃ­ha­na­nā­ni­, a­pra­śa­sta­va­rṇa-gandha-rasa- TARVV-MK 586,17sparśāḥ, na­ra­ka­ga­ti­ti­rya­gga­tyā­nu­pū­rvya­dva­ya­m­, u­pa­ghā­tā-'­pra­śa­sta­vi­hā­yo­ga­ti-sthāvara-sūkṣmā-'paryāpta-sādhā- TARVV-MK 586,18ra­ṇa­śa­rī­rā-'sthirā-'śubha-durbhaga-duḥsvarā-'­no­da­yā-'­ya­śa­skī­rta­ya­śce­ti nā­ma­pra­kṛ­ta­yaḥ ca­tu­striṃ­śa­t­, asa- TARVV-MK 586,19dve­dya­m­, na­ra­kā­yuḥ­, nī­cai­rgo­tra­mi­ti | TARVV-MK 586,20evaṃ vyākhyātaḥ sa­pra­pa­ñco ba­ndha­pa­dā­rthaḥ a­va­dhi­ma­naḥ­pa­rya­ya­ke­va­la­jñā­na­pra­tya­kṣa­pra­mā­ṇa­ga­myaḥ tadu- TARVV-MK 586,21pa­di­ṣṭā­ga­mā­nu­me­yaḥ | TARVV-MK 586,22iti ta­ttvā­rtha­vā­rti­ke vyā­khyā­nā­la­ṅkā­re­'­ṣṭa­mo­'­dhyā­yaḥ samāptaḥ || TARVV-MK 587,00atha na­va­mo­'­dhyā­yaḥTARVV-MK 587,01atrāha — yo'yaṃ a­nā­di­sa­nta­tiḥ pau­na­rbha­vi­ka­su­kha­duḥ­kha­he­tuḥ a­ṣṭa­vi­dha­vi­śe­ṣo­pa­ci­ta­mū­rtiḥ nānā- TARVV-MK 587,02jā­ti­vi­gra­ho­tpā­da­na­pra­va­ṇaḥ pau­ru­ṣe­yaḥ sa­rvā­tma­pra­de­śā­ve­ṣṭa­na­sa­ma­rthaḥ ka­rma­ba­ndhaḥ sa ke­na­ci­du­pā­ye­nā­pi TARVV-MK 587,03nāma ka­sya­ci­t a­nā­tya­nti­kaḥ syāditi ? a­tro­cya­te — bhavati hi ke­ṣā­ñci­dā­tya­nti­ka­sta­dvi­nā­śaḥ TARVV-MK 587,04ya­smā­tta­da­rtha­me­va bhaga­va­dbhi­ra­rha­dbhi­ru­pa­di­ṣṭaḥ — TA-MK 9.1 ā­sra­va­ni­ro­dhaḥ saṃvaraḥ || TARVV-MK 587,06a­tha­vā­, āha — kathaṃ pu­na­re­ta­dā­hi­ta­vai­ci­tryaṃ nā­nā­sra­vā­pā­di­taṃ jñā­nā­va­ra­ṇā­di­ka­rma sambandhaṃ nopa- TARVV-MK 587,07yāditi ? a­tro­cya­te — saṃ­va­rā­t | ko'sau saṃvara iti ? ata āha — ā­sra­va­ni­ro­dhaḥ saṃvara iti | TARVV-MK 587,08a­tha­vā­, ba­ndha­pa­dā­rtho nirdiṣṭaḥ | idānīṃ ta­da­na­nta­ro­dde­śa­bhā­jaḥ saṃ­va­ra­sya nirdeśaḥ prā­pta­kā­la iti; ata TARVV-MK 587,09i­da­mā­ha — ā­sra­va­ni­ro­dhaḥ saṃvara iti | TARVV-MK 587,10atha ko­'­ya­mā­sra­va­ni­ro­dhaḥ ? TARV-MK 9.1.1ka­rmā­ga­ma­ni­mi­ttā­'­prā­du­rbhū­ti­rā­sra­va­ni­ro­dhaḥ | TARVV-MK 587,11 ka­rmā­ga­ma­ni­mi­ttaṃ ba­hu­vi­ka­lpaṃ vyā­khyā­ta­m­, TARVV-MK 587,12tasya kā­ya­vā­ṅma­naḥ­pra­yo­ga­sya svā­tma­lā­bha­hetva­sa­nni­dhā­nā­t a­prā­du­rbhū­ti­rā­sra­va­ni­ro­dha i­tyu­cya­te | TARVV-MK 587,13āha — yadi a­ya­mā­sra­va­ni­ro­dhaḥ vyākhyāyatām idānīṃ saṃvara iti ? a­trā­bhi­dhī­ya­te — sa na TARVV-MK 587,14vyā­khyā­ta­vyaḥ | kiṃ kā­ra­ṇa­m ? yasmāt — TARV-MK 9.1.2ta­nni­ro­dhe sati ta­tpū­rva­ka­ka­rmā­dā­nā­bhā­vaḥ saṃvaraḥ | TARVV-MK 587,15 kā­ra­ṇā­bhā­vā­t kā­ryā­bhā­va iti TARVV-MK 587,16ta­smi­nnā­sra­ve niruddhe ta­tpū­rva­ka­syā­ne­ka­duḥ­kha­bī­jaja­na­na­sya karmaṇaḥ u­pa­ni­pā­tā­bhā­vo yaḥ sa saṃvaraḥ | TARVV-MK 587,17‘­a­bhi­ma­taḥ­’ iti vā­kya­śe­ṣaḥ | TARV-MK 9.1.3ta­thā­ni­rde­śaḥ kartavya iti cet; na; kārye kā­ra­ṇo­pa­cā­rā­t | TARVV-MK 587,18 syā­de­ta­t — ya­dya­ya­ma­rtha iṣṭa- TARVV-MK 587,19stathā nirdeśaḥ kartavyaḥ yathā gamako bhavati — ā­sra­va­ni­ro­dhe sati saṃ­va­raḥ­, ā­sra­va­ni­ro­dhā­di­ti vā ? TARVV-MK 587,20tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? kārye kā­ra­ṇo­pa­cā­rā­t | yathā annaṃ vai prāṇā iti a­nna­kā­rye­ṣu prāṇeṣu annopa- TARVV-MK 587,21cāraḥ tathā ā­sra­va­ni­ro­dha­kā­rye saṃvare ā­sra­va­ni­ro­dho­pa­cā­raḥ kṛtaḥ | TARV-MK 9.1.4ni­ru­dhya­te­'­ne­na nirodha iti vā | TARVV-MK 587,22 a­tha­vā­, nāyaṃ bhā­va­sā­dha­naḥ ni­ru­ddhi­rni­ro­dha iti | kiṃ TARVV-MK 587,23tarhi ? ka­ra­ṇa­sā­dha­naḥ — ni­ru­dhya­te yena sa nirodha iti | tathā saṃ­va­ra­śa­bdo­'­pi ka­ra­ṇa­sā­dha­naḥ — saṃvriya- TARVV-MK 587,24te­'­ne­ne­ti | kaḥ pu­na­ra­sau ? guptyādiḥ va­kṣya­mā­ṇaḥ | tena hyubhayaṃ kriyate iti sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇya­mu- TARVV-MK 587,25pa­pa­dya­te | TARV-MK 9.1.5yo­ga­vi­bhā­go vā | TARVV-MK 587,26 a­tha­vā­, yo­ga­vi­bhā­go­'­tra dra­ṣṭa­vyaḥ­, ā­sra­va­ni­ro­dhaḥ ‘­hi­tā­rthi­nā ka­rta­vyaḥ­’ TARVV-MK 587,27iti vā­kya­śe­ṣaḥ | tasya kiṃ pra­yo­ja­na­mi­ti cet ? ata āha — saṃvara iti | saṃvaraḥ pra­yo­ja­na­ma­sye- TARVV-MK 587,28tyarthaḥ | kaḥ pu­na­ra­sau ? TARV-MK 9.1.6mi­thyā­da­rśa­nā­di­pra­tya­ya­ka­rma­saṃ­va­ra­ṇaṃ saṃvaraḥ | TARVV-MK 587,29 mi­thyā­da­rśa­nā­da­yaḥ pratyayā vyā­khyā­tāḥ­, TARVV-MK 587,30ta­du­pā­dā­na­sya karmaṇaḥ saṃ­va­ra­ṇaṃ saṃvara iti ni­rdhri­ya­te | TARV-MK 9.1.7sa dvedhā dra­vya­bhā­va­bhe­dā­t | TARVV-MK 588,01 saṃvaro dvedhā vya­va­ti­ṣṭha­te | kutaḥ ? dra­vya­bhā­va­bhe­dā­t | TARV-MK 9.1.8saṃ­sā­ra­ni­mi­tta­kri­yā­ni­vṛ­tti­rbhā­va­saṃ­va­raḥ | TARVV-MK 588,02 ātmano dra­vyā­di­he­tu­ka­bhavā­nta­rā­vā­ptiḥ saṃ­sā­raḥ­, TARVV-MK 588,03ta­nni­mi­tta­kri­yā­pa­ri­ṇā­ma­sya ni­vṛ­tti­rbhā­va­saṃ­va­ra iti vya­pa­di­śya­te | TARV-MK 9.1.9ta­nni­ro­dhe ta­tpū­rva­ka­ka­rma­pu­dga­lā­dā­na­vi­cche­do dra­vya­saṃ­va­raḥ | TARVV-MK 588,04 tasya saṃ­sā­ra­kā­ra­ṇa­sya bhāva- TARVV-MK 588,05bandhasya nirodhe ta­tpū­rva­ka­sya ka­rma­pu­dga­la­sya nirāso dra­vya­saṃ­va­ra iti ni­ścī­ya­te | TARV-MK 9.1.10ta­dvi­bhā­va­nā­rthaṃ gu­ṇa­sthā­na­vi­bhā­ga­va­ca­na­m | TARVV-MK 588,06 tasya saṃ­va­ra­sya vi­bhā­va­nā­rthaṃ gu­ṇa­sthā­na­vi­bhā­ga- TARVV-MK 588,07vacanaṃ kriyate | tadyathā — TARV-MK 9.1.11mi­thyā­dṛ­ṣṭi-sā­sā­da­na­sa­mya­gdṛ­ṣṭi-sa­mya­ṅmi­thyā­dṛ­ṣṭi-a­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭi-saṃ­ya­tā­saṃ­ya­ta-pramatta- saṃyatā-'­pra­ma­tta­saṃ­ya­tā-'­pū­rva­ka­ra­ṇā-'­ni­vṛ­tti­bā­da­ra­sā­mpa­rā­ya-sū­kṣma­sā­mpa­rā­ya-u­pa­śa­ma­ka-kṣapaka-upā- śānta-kṣī­ṇa­ka­ṣā­ya­vī­ta­rā­ga­cha­dma­stha-sayogi-a­yo­ga­ke­va­li­bhe­dā­t ca­tu­rda­śa­gu­ṇa­sthā­na­vi­ka­lpaḥ | TARVV-MK 588,11mi­thyā­dṛ­ṣṭiḥ sā­sā­da­na­sa­mya­gdṛ­ṣṭiḥ sa­mya­ṅmi­thyā­dṛ­ṣṭiḥ a­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭiḥ saṃ­ya­tā­saṃ­ya­taḥ pra­ma­tta­saṃ­ya­taḥ TARVV-MK 588,12a­pra­ma­tta­saṃ­ya­taḥ a­pū­rva­ka­ra­ṇo­pa­śa­ma­ka­kṣa­pa­kau a­ni­vṛ­tti­bā­da­ra­sā­mpa­rā­yo­pa­śa­ma­ka­kṣa­pa­kau sū­kṣma­sā­mpa­rā- TARVV-MK 588,13yo­pa­śa­ma­ka­kṣa­pa­kau u­pa­śā­nta­ka­ṣā­ya­vī­ta­rā­ga­ccha­dma­sthaḥ kṣī­ṇa­ka­ṣā­ya­vī­ta­rā­ga­cha­dma­sthaḥ sa­yo­ga­ke­va­lī ayoga- TARVV-MK 588,14kevalī caivaṃ bhedāt ca­tu­rda­śa­gu­ṇa­sthā­na­vi­ka­lpo ve­di­ta­vyaḥ | TARV-MK 9.1.12tatra mi­thyā­da­rśa­no­da­ya­va­śī­kṛ­to mi­thyā­dṛ­ṣṭiḥ | TARVV-MK 588,15 teṣu mi­thyā­da­rśa­na­ka­rmo­da­ye­na va­śī­kṛ­to TARVV-MK 588,16jīvo mi­thyā­dṛ­ṣṭiri­tya­bhi­dhī­ya­te | yatkṛtaṃ ta­ttvā­rthā­nā­ma­śra­ddhā­na­m | tatra jñā­nā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­mā- TARVV-MK 588,17pā­di­tā­ni trīṇyapi jñānāni mi­thyā­jñā­na­vya­pa­de­śa­bhā­ñji bhavanti | tasya vikalpāḥ prā­gvyā­khyā­tāḥ | TARVV-MK 588,18te sarve sa­mā­se­na dvidhā vya­va­ti­ṣṭha­nte — hi­tā­hi­ta­pa­rī­kṣā­vi­ra­hi­tāḥ pa­rī­kṣa­kā­śce­ti | ta­trai­ke­ndri­yā­da­yaḥ TARVV-MK 588,19sarve saṃ­jñi­pa­ryā­pta­ka­va­rji­tāḥ hi­tā­hi­ta­pa­rī­kṣā­vi­ra­hi­tāḥ­, pa­ryā­pta­kā u­bha­ye­'­pi bhavanti | TARV-MK 9.1.13ya­du­da­yā­bhā­ve­'­na­ntā­nu­ba­ndhi­ka­ṣā­yo­da­ya­vi­dhe­yī­kṛ­taḥ sā­sā­da­na­sa­mya­gdṛ­ṣṭiḥ | TARVV-MK 588,20 tasya mithyā- TARVV-MK 588,21da­rśa­na­syo­da­ye nivṛtte a­na­ntā­nu­ba­ndhi­ka­ṣā­yo­da­ya­ka­lu­ṣī­kṛ­tā­nta­rā­tmā jīvaḥ sā­sā­da­na­sa­mya­gdṛ­ṣṭi- TARVV-MK 588,22ri­tyā­khyā­ya­te | TARVV-MK 588,23mi­thyā­da­rśa­no­da­ya­ni­vṛ­ttiḥ ka­tha­mi­ti cet ? ucyate — a­nā­di­mi­thyā­dṛ­ṣṭi­rbha­vyaḥ ṣaḍviṃśa- TARVV-MK 588,24ti­mo­ha­pra­kṛ­ti­sa­tka­rma­kaḥ sā­di­mi­thyā­dṛ­ṣṭi­rvā ṣa­ḍviṃ­śa­ti­mo­ha­pra­kṛ­ti­sa­tka­rma­kaḥ sa­pta­viṃ­śa­ti­mo- TARVV-MK 588,25ha­pra­kṛ­ti­sa­tka­rma­ko vā a­ṣṭā­viṃ­śa­ti­mo­ha­pra­kṛ­ti­sa­tka­rma­ko vā pra­tha­ma­sa­mya­ktvaṃ gṛ­hī­tu­mā­ra­bha­mā­ṇaḥ TARVV-MK 588,26śu­bha­pa­ri­ṇā­mā­bhi­mu­khaḥ a­nta­rmu­hū­rta­ma­na­nta­gu­ṇa­vṛ­ddhyā va­rdha­mā­na­vi­śu­ddhiḥ­, caturṣu ma­no­yo­ge­ṣu a­nya­ta­me­na TARVV-MK 588,27ma­no­yo­ge­na­, caturṣu vā­gyo­ge­ṣu a­nya­ta­me­na vā­gyo­ge­na au­dā­ri­ka­vai­kri­yi­ka­kā­ya­yo­ga­yo­ra­nya­ta­re­ṇa TARVV-MK 588,28kā­ya­yo­ge­na vā sa­mā­vi­ṣṭaḥ hīyamā­nā­nya­ta­ma­ka­ṣā­yaḥ sā­kā­ro­pa­yo­gaḥ­, triṣu ve­de­ṣva­nya­ta­me­na vedena TARVV-MK 588,29saṃ­kle­śa­vi­ra­hi­taḥ va­rdha­mā­na­śu­bha­pa­ri­ṇā­ma­pra­tā­pe­na sa­rva­ka­rma­pra­kṛ­tī­nāṃ sthitiṃ hrā­sa­ya­n­, a­śu­bha­pra­kṛ­tī- TARVV-MK 588,30nā­ma­nu­bhā­ga­ba­ndha­ma­pa­sā­ra­ya­n śu­bha­pra­kṛ­tī­nāṃ ra­sa­mu­dva­rta­ya­n trīṇi ka­ra­ṇā­ni ka­rtu­mu­pa­kra­ma­te — athā- TARVV-MK 588,31pra­vṛ­tta­ka­ra­ṇa­m­, a­pū­rva­ka­ra­ṇa­m­, a­ni­vṛ­tti­ka­ra­ṇaṃ ceti | tāni trīṇyapi ka­ra­ṇā­ni pra­tye­ka­ma­nta- TARVV-MK 588,32rmu­hū­rta­kā­lā­ni | tatra a­ntaḥ­ko­ṭī­ko­ṭi­sthi­ti­kā­ni karmāṇi kṛtvā a­thā­pra­vṛ­tta­ka­ra­ṇa­sya ā­di­sa­ma­yaṃ TARVV-MK 588,33kā­lā­di­la­bdhyu­pe­taḥ pra­vi­śa­ti | idaṃ tu karaṇaṃ prāk na ka­dā­ci­da­pi pra­vṛ­tta­m­, ata e­vā­syā­nva­rtha- TARVV-MK 588,34saṃjñā — yathedaṃ karaṇaṃ na tathā prāk pra­vṛ­tta­mi­tya­thā­pra­vṛ­tti­mi­ti | tatrādye samaye jaghanyā TARVV-MK 588,35vi­śu­ddhi­ra­lpā­, dvitīye samaye ja­gha­nyā­'­na­nta­gu­ṇā­, tṛtīye samaye jaghanyā a­na­ntā­na­nta­gu­ṇā TARVV-MK 588,36e­va­mā­di a­nta­mu­hū­rta­pa­ri­sa­mā­pteḥ­, tataḥ pra­tha­ma­sa­ma­ye utkṛṣṭā a­na­nta­gu­ṇā­, dvi­tī­ya­sa­ma­ye utkṛṣṭā ana- TARVV-MK 589,01ntaguṇā e­va­mā­di a­thā­pra­vṛ­tta­ka­ra­ṇa­ca­ra­ma­sa­ma­yā­nne­ta­vyā | e­va­me­te nā­nā­jī­vā­nā­ma­saṃ­khye­ya­lo­ka- TARVV-MK 589,02pramāṇāḥ pa­ri­ṇā­ma­vi­ka­lpāḥ samā vi­ṣa­mā­śca bhavati | teṣāṃ sa­mu­dā­ya­rū­pa­ma­thā­pra­vṛ­tta­ka­ra­ṇa­m | apūrva- TARVV-MK 589,03ka­ra­ṇa­sya pra­tha­ma­sa­ma­ye jaghanyā vi­śu­ddhi­ra­lpā­, ta­syai­vo­tkṛ­ṣṭā a­na­nta­gu­ṇā­, dvi­tī­ya­sa­ma­ye jaghanyā TARVV-MK 589,04a­na­nta­gu­ṇā tasyaiva utkaṣṭā a­na­nta­gu­ṇā­, evamā a­nta­rmu­hū­rta­pa­ri­sa­mā­pteḥ | ta ete nā­nā­jī­vā­nā­ma­saṃ­khye­ya- TARVV-MK 589,05lo­ka­pra­mā­ṇāḥ pa­ri­ṇā­ma­vi­ka­lpā ni­ya­me­na viṣamā eva pa­ra­spa­ra­taḥ | teṣāṃ sa­mu­dā­ya­rū­pa­ma­pū­rva­ka­ra­ṇa­m­, TARVV-MK 589,06a­ta­e­vā­syā­tya­ntā­pū­rva­tvā­da­nva­rtha­saṃ­jñā | a­ni­vṛ­tti­ka­ra­ṇa­kā­le nā­nā­jī­vā­nāṃ pra­tha­ma­sa­ma­ye pa­ri­ṇā­mā TARVV-MK 589,07e­ka­rū­pā eva, dvi­tī­ya­sa­ma­ye ta­to­'­na­nta­gu­ṇā e­ka­rū­pā eva, evam ā a­nta­rmu­hū­rta­pa­ri­sa­mā­pteḥ | teṣāṃ TARVV-MK 589,08sa­mu­dā­ya­rū­pa­ma­ni­vṛ­tti­ka­ra­ṇa­m | ata e­vā­syā­nva­rtha­nā­ma pa­ra­spa­ra­to ni­vṛ­ttya­bhā­vā­da­ni­vṛ­tti­ka­ra­ṇa­mi­ti | TARVV-MK 589,09ta­trā­thā­pra­vṛ­tta­ka­ra­ṇe sthi­ti­kha­ṇḍa­na­ma­nu­bhā­ga­kha­ṇḍa­naṃ gu­ṇa­śre­ṇī gu­ṇa­saṃ­kra­mo vā nāsti kevala- TARVV-MK 589,10ma­na­nta­gu­ṇa­vṛ­ddhyā vi­śu­ddhya­n a­pra­śa­sta­pra­kṛ­tī­ra­na­nta­gu­ṇā­nu­bhā­ga­hī­nā ba­dhnā­ti­, pra­śa­sta­pra­kṛ­tī­ścā­na­nta- TARVV-MK 589,11gu­ṇa­ra­sa­vṛ­ddhāḥ, sthi­ti­ma­pi pa­lyo­pa­ma­saṃ­khye­ya­bhā­ga­hī­nā­m | a­pū­rva­ka­ra­ṇā­'­ni­vṛ­tti­ka­ra­ṇa­yoḥ sthi­ti­kha­ṇḍa- TARVV-MK 589,12nādīni saṃ­bha­va­nti sthi­ti­ba­ndha­śca krameṇa hīyate | a­śu­bha­pra­kṛ­tī­nā­manu­bhā­ga­ba­ndho­'­na­nta­gu­ṇa­hā­nyā TARVV-MK 589,13śu­bha­pra­kṛ­tī­nāṃ cā­na­nta­gu­ṇa­vṛ­ddhyā vartate | ta­trā­ni­vṛ­tti­ka­ra­ṇa­kā­la­sya saṃ­khye­ye­ṣu bhāgeṣu ga­te­ṣva­nta­ra­ka­ra­ṇa- TARVV-MK 589,14mā­ra­bha­te­, yena mi­thyā­da­rśa­na­ka­rma­ṇa u­da­ya­ghā­taḥ kriyate | ta­ta­śca­ra­ma­sa­ma­ye mi­thyā­da­rśa­naṃ tridhā vibhaktaṃ TARVV-MK 589,15karoti — samyaktvaṃ mithyātvaṃ sa­mya­ṅmi­thyā­tvaṃ ceti | etāsāṃ ti­sṛ­ṛ­ṇāṃ pra­kṛ­tī­nā­m a­na­ntā­nu­ba- TARVV-MK 589,16ndhi­kro­dha­mā­na­mā­yā­lo­bhā­nāṃ co­da­yā­bhā­ve­'­nta­rmu­hū­rta­kā­laṃ pra­tha­ma­sa­mya­ktvaṃ bhavati | tadante ja­gha­nye­na TARVV-MK 589,17e­ka­sa­ma­ye u­tka­rṣe­ṇā­va­li­kā­ṣa­ṭke­'­va­śi­ṣṭe yadā a­na­ntā­nu­ba­ndhi­kro­dha­mā­na­mā­yā­lo­bhā­nā­ma­nya­ta­ma­syo­da­yo TARVV-MK 589,18bhavati tadā sā­sā­da­na­sa­mya­gdṛ­ṣṭi­ri­tyu­cya­te | ata e­vā­syā­nva­rtha­saṃ­jñā — ā­sā­da­naṃ vi­rā­dha­na­m­, sahā- TARVV-MK 589,19sā­da­ne­na vartata iti sā­sā­da­nā­, sā­sā­da­nā sa­mya­gdṛ­ṣṭi­rya­sya so'yaṃ sā­sā­da­na­sa­mya­gdṛ­ṣṭi­ri­ti | tasya TARVV-MK 589,20mi­thyā­da­rśa­no­da­yā­bhā­ve­'­pi a­na­ntā­nu­ba­ndhyu­da­yā­t trīṇi jñānāni a­jñā­nā­nye­va bhavanti | ata TARVV-MK 589,21e­vā­syā­nva­rtha­saṃ­jñā — anantaṃ mi­thyā­da­rśa­naṃ ta­da­nu­ba­ndha­nā­da­na­ntā­nu­ba­ndhī­ti | sa hi mi­thyā­da­rśa­no­da­ya- TARVV-MK 589,22pha­la­mā­pā­da­ya­n mi­thyā­da­rśa­na­me­va pra­ve­śa­ya­ti | TARV-MK 9.1.14sa­mya­ṅmi­thyā­tvo­da­yā­t sa­mya­ṅmi­thyā­dṛ­ṣṭiḥ | TARVV-MK 589,23 sa­mya­ṅmi­thyā­tva­saṃ­jñi­kā­yāḥ pra­kṛ­te­ru­da­yā­t TARVV-MK 589,24ātmā kṣī­ṇā­kṣī­ṇa­ma­da­śa­kti­ko­dra­vo­pa­yo­gā­pā­di­te­ṣa­tka­lu­ṣa­pa­ri­ṇā­ma­va­t ta­ttvā­rtha­śra­ddhā­nā­śra­ddhā­na­rū­paḥ TARVV-MK 589,25sa­mya­ṅmi­thyā­dṛ­ṣṭi­ri­tyu­cya­te | ata evāsya trīṇi jñānāni a­jñā­na­mi­śrā­ṇi i­tyu­cya­nte | TARV-MK 9.1.15sa­mya­ktvo­pe­ta­ścā­ri­tra­mo­ho­da­yā­di­pādi­tā­'­vi­ra­ti­ra­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭiḥ | TARVV-MK 589,26 aupa- TARVV-MK 589,27śa­mi­ke­na kṣā­yo­pa­śa­mi­ke­na kṣā­yi­ke­ṇa vā sa­mya­ktve­na sa­ma­nvi­taḥ cā­ri­tra­mo­ho­da­yā­t a­tya­nta­ma­vi­ra- TARVV-MK 589,28ti­pa­ri­ṇā­ma­pra­va­ṇo­'­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭi­ri­ti vya­pa­di­śya­te | tasya trīṇyapi jñānāni sa­mya­gjñā­na­vya- TARVV-MK 589,29pa­de­śa­ma­rha­nti ta­ttvā­rtha­śra­ddhā­na­sa­mā­ve­śā­t | ita ūrdhvaṃ gu­ṇa­sthā­ne­ṣu ni­ya­me­na sa­mya­ktva­m | TARV-MK 9.1.16dvi­vi­ṣa­ya­vi­ra­tya­vi­ra­ti­pa­ri­ṇa­taḥ saṃ­ya­tā­saṃ­ya­taḥ | TARVV-MK 589,30 e­ta­dā­dī­ni gu­ṇa­sthā­nā­ni cā­ri­tra­mo­ha­sya TARVV-MK 589,31kṣa­yo­pa­śa­mā­du­pa­śa­mā­t kṣayācca bhavanti | ta­trā­na­ntā­nu­ba­ndhi­ka­ṣā­yāḥ kṣīṇāḥ syu­ra­kṣī­ṇā vā, TARVV-MK 589,32te ca a­pra­tyā­khyā­nā­va­ra­ṇa­ka­ṣā­yā­śca sa­rva­ghā­ti­na eva, te­ṣā­mu­da­ya­kṣa­yā­t sa­du­pa­śa­mā­cca­, pra­tyā­khyā­nā- TARVV-MK 589,33va­ra­ṇa­ka­ṣā­yāḥ sa­rva­ghā­ti­na eva te­ṣā­mu­da­ye sati saṃ­ya­ma­la­bdhā­va­sa­tyā­m­, sa­ñjva­la­na­ka­ṣā­yāḥ nava noka- TARVV-MK 589,34ṣāyāśca de­śa­ghā­ti­na eva, te­ṣā­mu­da­ye sati saṃ­ya­mā­saṃ­ya­ma­la­bdhi­rbha­va­ti | ta­dyo­gya­yā prā­ṇī­ndri­ya­vi­ṣa­ya­yā TARVV-MK 589,35vi­ra­tā­vi­ra­ta­vṛ­ttyā pa­ri­ṇa­taḥ saṃ­ya­tā­saṃ­ya­ta i­tyā­khyā­ya­te | TARV-MK 9.1.17pa­ri­prā­pta­saṃ­ya­maḥ pra­mā­da­vā­n pra­ma­tta­saṃ­ya­taḥ | TARVV-MK 590,01 a­na­ntā­nu­ba­ndhi­ka­ṣā­ye­ṣu kṣī­ṇe­ṣva­kṣī­ṇe­ṣu vā TARVV-MK 590,02prā­pto­da­ya­kṣa­ye­ṣu aṣṭānāṃ ca ka­ṣā­yā­ṇāṃ u­da­ya­kṣa­yā­t te­ṣā­me­va sa­du­pa­śa­mā­t sa­ñjva­la­na­no­ka­ṣā­yā­ṇā­m TARVV-MK 590,03udaye saṃ­ya­ma­la­bdhi­rbha­va­ti | ta­nmū­la­sā­dha­no­pa­pā­di­to­pa­jananaṃ bā­hya­sā­dha­na­sa­nni­dhā­nā­vi­rbhā­va­mā­pa­dya­mā­naṃ TARVV-MK 590,04prā­ṇe­ndri­ya­vi­ṣa­ya­bhe­dā­t dvitayīṃ vṛ­tti­mā­ska­nda­ntaṃ saṃ­ya­mo­pa­yo­ga­mā­tma­sā­tku­rva­n pa­ñca­da­śa­vi­dha­pra­mā­da- TARVV-MK 590,05vaśāt ki­ñci­tpra­skha­li­ta­cā­ri­tra­pa­ri­ṇā­maḥ pra­ma­tta­saṃ­ya­ta i­tyā­khyā­ya­te | TARV-MK 9.1.18pra­mā­da­vi­ra­hi­to­'­pra­ma­tta­saṃ­ya­taḥ | TARVV-MK 590,06 pū­rva­va­t saṃ­ya­ma­mā­ska­nda­n pū­rvo­kta­pra­mā­da­vi­ra­hā­t avi- TARVV-MK 590,07ca­li­ta­saṃ­ya­ma­vṛ­ttiḥ a­pra­ma­tta­saṃ­ya­taḥ sa­mā­khyā­ya­te | ita ūrdhvaṃ gu­ṇa­sthā­nā­nāṃ caturṇāṃ dve śreṇyau bhavataḥ- TARVV-MK 590,08u­pa­śa­ma­ka­śre­ṇī kṣa­pa­ka­śre­ṇī ceti | yatra mo­ha­nī­yaṃ ka­rmo­pa­śa­ma­ya­nnā­tmā ā­ro­ha­ti so­pa­śa­ma­ka­śre­ṇī | TARVV-MK 590,09yatra ta­tkṣa­ya­mu­pa­ga­ma­ya­nnu­dga­ccha­ti sā kṣa­pa­ka­śre­ṇī | TARV-MK 9.1.19a­pū­rva­ka­ra­ṇa­pa­ri­ṇā­ma u­pa­śa­ma­kaḥ kṣa­pa­ka­śco­pa­cā­rā­t | TARVV-MK 590,10 prā­gvyā­khyā­to­'­pū­rva­ka­ra­ṇa­pa- TARVV-MK 590,11ri­ṇā­maḥ­, ta­dvi­śu­ddhi­va­śe­na śre­ṇī­mā­ro­ha­ya­nna­pū­rva­ka­ra­ṇa iti vya­pa­de­śa­ma­śnu­te | tatra ka­rma­pra­kṛ­tī­nāṃ nopa- TARVV-MK 590,12śamo nāpi kṣayaḥ kintu pū­rva­tro­tta­ra­tra ca u­pa­śa­maṃ kṣayaṃ vā­'­pe­kṣya u­pa­śa­ma­kaḥ kṣapaka iti ca ghṛta- TARVV-MK 590,13gha­ṭa­va­du­pa­ca­rya­te | TARV-MK 9.1.20a­ni­vṛ­tti­pa­ri­ṇā­ma­va­śā­t sthū­la­bhā­ve­no­pa­śa­ma­kaḥ kṣa­pa­ka­ścā­ni­vṛ­tti­bā­da­ra­sā­mpa­rā­yau | TARVV-MK 590,15pū­rvo­kto­'­ni­vṛ­tti­pa­ri­ṇā­maḥ­, ta­dva­śā­t ka­rma­pra­kṛ­tī­nāṃ sthū­la­bhā­ve­no­pa­śa­ma­kaḥ kṣa­pa­ka­śca­ni­vṛ­tti­bā­da­ra- TARVV-MK 590,16sā­mpa­rā­yā­vi­ti bhāṣyete | tatra u­pa­śa­ma­nī­yāḥ kṣa­pa­ṇī­yā­śca pra­kṛ­ta­ya u­tta­ra­tra vakṣyante | TARV-MK 9.1.21sū­kṣma­bhā­ve­no­pa­śa­mā­t kṣa­pa­ṇā­cca sū­kṣma­sā­mpa­rā­yau | TARVV-MK 590,17 sā­mpa­rā­yaḥ ka­ṣā­yaḥ­, sa yatra sūkṣma- TARVV-MK 590,18bhā­ve­no­pa­śā­ntiṃ kṣayaṃ ca ā­pa­dya­te tau sū­kṣma­sā­mpa­rā­yau ve­di­ta­vyau | TARV-MK 9.1.22sa­rva­syo­pa­śa­mā­t kṣa­pa­ṇā­cca u­pa­śā­nta­ka­ṣā­yaḥ kṣī­ṇa­ka­ṣā­ya­śca | TARVV-MK 590,19 sarvasya mo­ha­syo­pa- TARVV-MK 590,20śamāt kṣa­pa­ṇā­cca u­pa­śā­nta­ka­ṣā­yaḥ kṣī­ṇa­ka­ṣā­ya iti ca vya­pa­de­śa­ma­rha­taḥ | TARV-MK 9.1.23ghā­ti­ka­rma­kṣa­yā­dā­vi­rbhū­ta­jñā­nā­dya­ti­śa­yaḥ kevalī | TARVV-MK 590,21 ghā­ti­ka­rma­ṇā­ma­tya­nta­kṣa­yā­t ā­vi­rbhū­ta- TARVV-MK 590,22sva­bhā­vā­'­ci­ntya­ke­va­la­jñā­nā­dya­ti­śa­ya­vi­bhū­ti­rbha­ga­vā­n ke­va­lī­tya­bhi­la­pya­te | TARV-MK 9.1.24sa dvividho yo­ga­bhā­vā­bhā­va­bhe­dā­t | TARVV-MK 590,23 sa kevalī dvidhā bhidyate | kutaḥ ? yo­ga­bhā­vā­bhā­va- TARVV-MK 590,24bhedāt — yo­ga­vā­n sa­yo­gī­ti gīyate ta­da­bhā­vā­da­yo­gī­ti ca | TARV-MK 9.1.25tatra mi­thyā­tva­pra­tya­ya­sya karmaṇaḥ ta­da­bhā­ve saṃvaraḥ śeṣe | TARVV-MK 590,25 tatra mi­thyā­tva­prā­dhā­nye­na TARVV-MK 590,26ya­tka­rmā­sra­va­ti ta­nni­ro­dhā­t śeṣe sā­sā­da­na­sa­mya­gdṛ­ṣṭyā­dau ta­tsaṃ­va­ro bhavati | kiṃ pu­na­sta­t ? TARVV-MK 590,27mi­thyā­tva­na­puṃ­sa­ka­ve­da­na­ra­kā­yu­rna­ra­ka­ga­tye­ka­dvi­tri­ca­tu­ri­ndri­ya­jā­ti­hu­ṇḍasaṃ­sthā­nā­'­saṃ­prā­ptasṛ­pā­ṭi­kā­saṃ­ha­na- TARVV-MK 590,28na­na­ra­ka­ga­ti­prā­yo­gyā­nu­pū­rvyā­'­'­ta­pa­sthā­va­ra­sū­kṣmā­'­pa­ryā­pta­ka­sā­dhā­ra­ṇa­śa­rī­ra­saṃ­jña­ka­ṣo­ḍa­śa­pra­kṛ­ti­la­kṣa­ṇa­m | TARV-MK 9.1.26a­saṃ­ya­ma­stri­vi­dho­'­na­ntā­nu­ba­ndhya­pra­tyā­khyā­na­pra­tyā­khyāno­da­ya­vi­ka­lpā­t | TARVV-MK 590,29 a­saṃ­ya­ma­stri- TARVV-MK 590,30vidho vedivyaḥ | kutaḥ ? a­na­ntā­nu­ba­ndhya­pra­tyā­khyā­na­pra­tyā­khyā­na­vi­ka­lpā­t | TARV-MK 9.1.27ta­tpra­tya­ya­sya ta­da­bhā­ve saṃvaraḥ | TARVV-MK 590,31 ta­tpra­tya­ya­sya karmaṇaḥ ta­da­bhā­ve saṃ­va­ro­'­va­se­yaḥ | tadyathā — TARVV-MK 590,32ni­drā­ni­drā­pra­ca­lā­pra­ca­lā­styā­na­gṛ­ddhya­na­ntā­nu­ba­ndhi­kro­dha­mā­na­mā­yā­lo­bha­strī­ve­da­ti­rya­gā­yu­sti­rya­gga­ti­ca­tuḥ- TARVV-MK 590,33saṃ­sthā­na­ca­tuḥ­saṃ­ha­na­na­ti­rya­gga­ti­prā­yo­gyā­nu­pū­rvyo­dyo­tā­'­pra­śa­sta­vi­hā­yo­ga­ti­du­rbha­ga­duḥ­sva­rā­nā­de­ya­nī­cai­rgo­tra- TARVV-MK 590,34saṃ­jña­kā­nāṃ pa­ñca­viṃ­śa­ti­pra­kṛ­tī­nā­m a­na­ntā­nu­ba­ndhi­ka­ṣā­yo­da­ya­kṛ­tā­saṃ­ya­ma­pra­dhā­nā­sra­vā­ṇā­m e­ke­ndri­yā­da­yaḥ TARVV-MK 590,35sā­sā­da­na­sa­mya­gdṛ­ṣṭya­ntāḥ ba­ndha­kāḥ­, ta­da­bhā­ve tā­sā­mu­tta­ra­tra saṃvaraḥ | a­pra­tyā­khyā­nā­va­ra­ṇa­kro­dha­mā­na- TARVV-MK 591,01mā­yā­lo­bha­ma­nu­ṣyā­yu­rma­nu­ṣya­ga­tyau­dā­ri­ka­śa­rī­ra­ta­da­ṅgo­pā­ṅga­va­jra­rṣa­bha­nā­rā­ca­saṃ­ha­na­na­ma­nu­ṣya­ga­ti­prā­yo­gyā­nu- TARVV-MK 591,02pū­rvya­nā­ma­kā­nāṃ daśānāṃ pra­kṛ­tī­nā­m a­pra­tyā­khyā­na­ka­ṣā­yo­da­ya­kṛ­tā­saṃ­ya­ma­he­tu­kā­nā­m e­ke­ndri­yā­da­yaḥ TARVV-MK 591,03a­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭya­ntā ba­ndha­kāḥ­, ta­da­bhā­vā­dū­rdhvaṃ tāsāṃ saṃvaraḥ | sa­mya­ṅmi­thyā­tva­gu­ṇe­nā­yu­rna badhyate | TARVV-MK 591,04pra­tyā­khyā­nā­va­ra­ṇa­kro­dha­mā­na­mā­yā­lo­bhā­nāṃ ca­ta­sṛ­ṛ­ṇāṃ pra­kṛ­tī­nāṃ pra­tyā­khyā­na­ka­ṣā­yo­da­ya­kā­ra­ṇā­saṃ­ya­mā- TARVV-MK 591,05sra­vā­ṇā­m e­ke­ndri­ya­pra­bhṛ­ta­yaḥ saṃ­ya­tā­saṃ­ya­tā­va­sā­nā ba­ndha­kāḥ­, ta­da­bhā­vā­t u­pa­ri­ṣṭā­t tāṣāṃ saṃvaraḥ | TARV-MK 9.1.28pra­mā­do­pa­nī­ta­sya ta­da­bhā­ve nirodhaḥ | TARVV-MK 591,06 pra­mā­do­pa­nī­ta­sya karmaṇaḥ pra­ma­tta­saṃ­ya­tā­dū­rdhvaṃ tada- TARVV-MK 591,07bhā­vā­nni­ro­dhaḥ pra­tye­ta­vyaḥ | kiṃ pu­na­sta­t ? a­sa­dve­dyā­'­ra­ti­śo­kā­'­sthi­rā­'­śu­bhā­'­ya­śa­skī­rti­vi­ka­lpa­m | TARVV-MK 591,08de­vā­yu­rba­ndhā­ra­mbha­sya pramāda eva hetuḥ, a­pra­mā­do­'­pi ta­tpra­tyā­sa­nnaḥ­, tata ūrdhvaṃ tasya saṃvaraḥ | TARV-MK 9.1.29ka­ṣā­yā­sra­va­sya ta­nni­ro­dhe nirāsaḥ | TARVV-MK 591,09 kaṣāya e­vā­sra­vo yasya karmaṇaḥ na pra­mā­dā­di­sta­sya TARVV-MK 591,10ta­nni­ro­dhe ta­nni­rā­so­'­va­se­yaḥ | sa eva kaṣāyaḥ pra­mā­dā­di­vi­ra­hi­taḥ tī­vra­ma­dhya­ma­ja­gha­nya­bhā­ve­na triṣu TARVV-MK 591,11gu­ṇa­sthā­ne­ṣu vya­va­sthi­taḥ | ta­trā­'­pū­rva­ka­ra­ṇa­syā­dau saṃ­khye­ya­bhā­ge dve ka­rma­pra­kṛ­tī ni­drā­pra­ca­le bandhyete | tata TARVV-MK 591,12ūrdhvaṃ saṃ­khye­ya­bhā­ge triṃ­śa­tpra­kṛ­ta­yaḥ — de­va­ga­ti­pa­ñce­ndri­ya­jā­ti­vai­kri­yi­kā­hā­ra­ka­tai­ja­sa­kā­rma­ṇa­śa­rī­ra­sa­ma- TARVV-MK 591,13ca­tu­ra­sra­saṃ­sthā­na­vai­kri­yi­kā­hā­ra­ka­śa­rī­rā­ṅgo­pā­ṅga­va­rṇa­ga­ndha­ra­sa­spa­rśa­de­va­ga­ti­prā­yo­gyā­nu­pū­rvyā­gu­ru­la­ghū­pa­ghā­ta — TARVV-MK 591,14pa­ra­ghā­to­cchvā­sa­pra­śa­sta­vi­hā­yo­ga­ti­tra­sa­bā­da­ra­pa­ryā­pta­ka­pra­tye­ka­śa­ri­ra­sthi­ra­śu­bha­su­bha­ga­su­sva­rā­de­ya­ni­rmā­ṇa­tī­rtha- TARVV-MK 591,15ka­ra­nā­mā­khyāḥ badhyante | tasyaiva ca­ra­ma­sa­ma­ye catasraḥ pra­kṛ­ta­yaḥ hā­sya­ra­ti­bha­ya­ju­gu­psā­saṃ­jñā ba­ndha­mu­pa- TARVV-MK 591,16yānti | tā etāḥ tī­vra­ka­ṣā­yā­sra­vāḥ­, ta­da­bhā­vā­nni­rdi­ṣṭā­dbhā­gā­dū­rdhvaṃ saṃ­vri­ya­nte | a­ni­vṛ­tti­bā­da­ra­sā­mpa­rā- TARVV-MK 591,17ya­syā­di­sa­ma­yā­dā­ra­bhya saṃ­khye­ye­ṣu bhāgeṣu puṃ­ve­da­kro­dha­saṃ­jva­la­nau badhyete | tata ūrdhvaṃ śeṣe śeṣesaṃkhye- TARVV-MK 591,18ye­ṣu­bhā­ge­ṣu mā­na­saṃ­jva­la­na­mā­yā­saṃ­jva­la­nau ba­ndha­mu­pa­ga­ccha­taḥ | tasyaiva ca­ra­ma­sa­ma­ye lo­bha­sa­ñjva­la­no TARVV-MK 591,19ba­ndha­me­ti | tā etāḥ pra­kṛ­ta­yaḥ ma­dhya­ma­ka­ṣā­yā­sra­vāḥ­, ta­da­bhā­ve ni­rdi­ṣṭa­sya bhā­ga­syo­pa­ri­ṣṭā­t saṃ­va­ra­ma- TARVV-MK 591,20vā­pnu­va­nti | pañcānāṃ jñā­nā­va­ra­ṇā­nāṃ caturṇāṃ da­rśa­nā­va­ra­ṇā­nāṃ ya­śa­skī­rte­ru­ccai­rgo­tra­sya pa­ñcā­nā­ma­nta­rā- TARVV-MK 591,21yāṇāṃ ca ma­nda­ka­ṣā­yā­sra­vā­ṇāṃ sū­kṣma­sā­mpa rāyo bandhakaḥ | ta­da­bhā­vā­du­tta­ra­tra teṣāṃ saṃvaraḥ | TARV-MK 9.1.30ke­va­la­yo­ga­ni­mi­ttaṃ sadvedyaṃ ta­da­bhā­vā­tta­sya nirodhaḥ | TARVV-MK 591,22 ke­va­le­nai­va yogena sa­dve­dya­syo­pa- TARVV-MK 591,23śā­nta­ka­ṣā­ya­kṣī­ṇa­ka­ṣā­ya­sa­yo­gi­nāṃ bandho bhavati | ta­da­bhā­vā­da­yo­ga­ke­va­li­na­sta­sya saṃvaro bhavati | TARVV-MK 591,24atrāha — ā­sra­va­ni­ro­dhaḥ saṃvara ityākhyātam | ta­tre­da­ma­ni­rjñā­ta­m — ā­tma­lā­bha­he­tu­sa­nni­dhā­ne satyā- TARVV-MK 591,25sravatāṃ karmaṇāṃ kena nirodho bha­va­tī­ti ? tatra va­kta­vya­m — a­ne­nā­sra­va­ni­ro­dhaḥ iti ? a­tro­cya­te — TA-MK 9.2 sa gu­pti­sa­mi­ti­dha­rmā­nu­pre­kṣā­pa­rī­ṣa­ha­ja­ya­cā­ri­traiḥ || TARV-MK 9.2.1saṃ­sā­ra­kā­ra­ṇa­go­pa­nā­d guptiḥ | TARVV-MK 591,27 yataḥ saṃ­sā­ra­kā­ra­ṇā­t ātmano gopanaṃ bhavati sā guptiḥ | TARVV-MK 591,28bhāve ktiḥ | a­pā­dā­na­sā­dha­no vā, yato gopanaṃ sā gu­pti­ri­ti | ka­rtṛ­sā­dha­no vā ktin go­pa­ya­tī­ti TARVV-MK 591,29gu­pti­ri­ti | TARV-MK 9.2.2sa­mya­ga­ya­naṃ samitiḥ | TARVV-MK 591,30 pa­ra­prā­ṇi­pī­ḍā­pa­ri­hā­re­ccha­yā sa­mya­ga­ya­naṃ samitiḥ | saṃ­pū­rvā­di­ṇo TARVV-MK 591,31bhāve ktiḥ | kartari vā ktin | TARV-MK 9.2.3iṣṭe sthāne dhatta iti dharmaḥ | TARVV-MK 591,32 ā­tmā­na­mi­ṣṭhe na­re­ndri­su­re­ndra­mu­nī­ndrā­di­sthā­ne dhatta iti rdharmaḥ | TARVV-MK 591,33u­ṇā­di­ṣu ni­ṣpā­di­taḥ | TARV-MK 9.2.4sva­bhā­vā­nu­ci­nta­na­ma­nu­pre­kṣāḥ | TARVV-MK 591,34 śa­rī­rā­dī­nāṃ sva­bhā­vā­nu­ci­nta­na­ma­nu­pre­kṣā ve­di­ta­vyāḥ | TARV-MK 9.2.5a­nu­pra­pū­rvā­dī­kṣe bhā­vā­di­sā­dha­naḥ akāraḥ | TARVV-MK 592,01 a­nu­pra­pū­rvā­dī­kṣe­rbhā­va­sā­dha­no­'­kā­raḥ | TARV-MK 9.2.6pa­ri­ṣa­hya­ta iti pa­rī­ṣa­haḥ | TARVV-MK 592,02 pa­ri­pū­rvā­tsa­heḥ ka­rma­ṇya­kā­raḥ­, pa­ri­ṣa­hya­ta iti pa­rī­ṣa­haḥ | kathama- TARVV-MK 592,03kāraḥ ? pa­cā­di­la­kṣa­ṇo­'­c | nanu sa kartari vihitaḥ | ghañ tarhi; sa ka­ra­ṇā­dhi­ka­ra­ṇa­yo­rvi­hi­taḥ | TARVV-MK 592,04ghañ tarhi ka­rma­ṇi­; e­va­ma­pi pa­rī­ṣā­ha iti prā­pno­ti­, “­a­nu­ba­ndha­kṛ­ta­ma­ni­tya­m­” yathā jyotiṣa- TARVV-MK 592,05miti | athavā ba­hu­la­va­ca­nā­t ka­rma­ṇya­kā­raḥ­, “­a­nya­syā­pi­” iti dīrghaḥ | pa­rī­ṣa­ha­sya jayaḥ TARVV-MK 592,06pa­rī­ṣa­ha­ja­yaḥ | TARV-MK 9.2.7cā­ri­tra­śa­bdo vyākhyātaḥ | TARVV-MK 592,07 “­sa­mya­gda­rśa­na­jñā­na­cā­ri­trā­ṇi mo­kṣa­mā­rgaḥ­” ityatra TARVV-MK 592,08cā­ri­tra­śa­bdo vyākhyātaḥ | caryate ta­ccā­ri­tra­mi­ti | TARV-MK 9.2.8saṃ­vṛ­ṇva­to gu­ptyā­da­yaḥ ka­ra­ṇa­m | TARVV-MK 592,09 saṃ­va­ri­tuḥ saṃ­va­ra­ṇa­kri­yā­yāḥ sā­dha­ka­ta­ma­tva­vi­va­kṣā­yāṃ TARVV-MK 592,10gu­ptyā­dī­nāṃ ka­ra­ṇa­bhā­vaḥ pra­tye­ta­vyaḥ | TARVV-MK 592,11guptiśca sa­mi­ti­śca dha­rma­ścā­nu­pre­kṣā ca pa­rī­ṣa­ha­ja­ya­śca cāritraṃ ca gu­pti­sa­mi­ti­dha­rmā­nu­pre­kṣā­pa­rī­ṣa- TARVV-MK 592,12ha­ja­ya­cā­ri­trā­ṇi tai­rgu­pti­sa­mi­ti­dha­rmā­nu­pre­kṣā­pa­rī­ṣa­ha­ja­ya­cā­ri­trai­ri­ti | TARV-MK 9.2.8asaṃvara eva gu­ptyā­da­ya iti cet; na; ā­sra­va­ni­mi­tta­ka­rma­saṃ­va­ra­ṇā­t | TARVV-MK 592,13 syā­nma­ta­m — saṃvri- TARVV-MK 592,14ya­te­'­ne­ne­tiḥ saṃ­va­raḥ­, gu­ptyā­di­bhi­śca karma saṃ­vri­ya­te­, tato gu­ptyā­da­ya eva saṃvara iti bhedena nirdeśo TARVV-MK 592,15no­pa­pa­dya­te iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ā­sra­va­ni­mi­tta­ka­rma­saṃ­va­ra­ṇā­t | saṃ­va­ra­ṇa­mi­ha saṃvara iti bhāva- TARVV-MK 592,16sā­dha­naḥ­, tasya gu­ptyā­da­yaḥ ka­ra­ṇa­tve­na ni­rdi­śya­nte | saṃ­vri­ya­te saṃvara iti ka­rma­sā­dha­no vā, guptyādi- TARVV-MK 592,17bhirhi karma saṃ­vri­ya­ta iti | TARV-MK 9.2.9sa iti vacanaṃ gu­ptyā­di­bhiḥ sākṣāt saṃ­ba­ndha­nā­rtha­m | TARVV-MK 592,18 saṃ­va­ro­'­dhi­kṛ­to­'­pi punaḥ sa TARVV-MK 592,19iti pa­rā­mṛ­śya­te | ki­ma­rtha­m ? gu­ptyā­di­bhiḥ sākṣāt saṃ­ba­ndha­nā­rtha­m | tena kiṃ labdham ? niyamaḥ TARVV-MK 592,20kṛto bhavati — sa eṣa saṃvaro gu­ptyā­di­bhi­re­va nā­nye­no­pā­ye­ne­ti | tena tī­rthā­bhi­ṣe­ka­dī­kṣā­śī­rṣo­pa­hā­ra- TARVV-MK 592,21de­va­tā­rā­dha­nā­da­yo ni­va­rti­tā bha­va­nti­, rā­ga­dve­ṣa­mo­ho­pā­tta­sya karmaṇaḥ anyathā ni­vṛ­ttya­saṃ­bha­vā­t | yadi TARVV-MK 592,22hi syāt; ma­tsyā­dī­nā­ma­pi a­ti­su­la­bho mokṣaḥ syāt, ra­kta­dvi­ṣṭa­mū­ḍhā­nāṃ ca | eṣāṃ ta­ttva­bhe­da­ka­tha­na­m TARVV-MK 592,23u­tta­ra­tra ka­ri­ṣya­te | TARVV-MK 592,24āha — ki­me­tai­re­va gu­ptyā­di­bhiḥ ayaṃ saṃvaro ni­ṣpā­dya­te ? na | kiṃ tarhi ? anyena ca | TARVV-MK 592,25ya­dye­va­m­; ucyatāṃ kena ? TA-MK 9.3 tapasā nirjarā ca || TARV-MK 9.3.1dharme a­nta­rbhā­vā­t pṛ­tha­ggra­ha­ṇa­ma­na­rtha­ka­mi­ti cet; na; ni­rja­rā­kā­ra­ṇa­tva­khyā­pa­nā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 592,28syā­nma­ta­m — dha­rma­vi­ka­lpe­ṣu u­tta­ma­kṣa­mā­di­ṣu tapo va­kṣya­te­, tataḥ saṃ­va­ra­he­tu­tve siddhe pṛ­tha­ga­sya gra­ha­ṇa­ma­na­rtha- TARVV-MK 592,29ka­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ni­rja­rā­kā­ra­ṇa­tva­khyā­pa­nā­rtha­tvā­t — tapo ni­rja­rā­kā­ra­ṇa­ma­pi bha­va­tī­ti | TARV-MK 9.3.2prā­dhā­nya­pra­ti­pa­ttya­rthaṃ ca | TARVV-MK 592,30 sarveṣu saṃ­va­ra­he­tu­ṣu pradhānaṃ tapa ityasya pra­ti­pa­ttya­rthaṃ ca pṛ­tha­ggra­ha­ṇaṃ TARVV-MK 592,31kriyate | TARV-MK 9.3.3saṃ­va­ra­ni­mi­tta­sa­mu­cca­yā­rtha­śca­śa­bdaḥ | TARVV-MK 592,32 saṃ­va­ra­he­tu­ra­pi tapo bha­va­tī­ti etasya sa­mu­cca­yā­rtha­śca­śa­bdaḥ TARVV-MK 592,33kriyate | tapasā hi a­bhi­na­va­ka­rma­saṃ­ba­ndhā­bhā­vaḥ pū­rvo­pa­ci­ta­ka­rma­kṣa­ya­śca­, a­vi­pā­ka­ni­rja­rā­pra­ti­jñā­nā­t | TARVV-MK 592,34ta­smā­tta­po­jā­tī­ya­tvā­t dhyānānāṃ ni­rja­rā­kā­ra­ṇa­tva­pra­si­ddhiḥ | TARV-MK 9.3.4ta­pa­so­'­bhyu­da­ya­he­tu­tvā­nni­rja­rā­ṅga­tvā­bhā­va iti cet; na; e­ka­syā­ne­ka­kā­ryā­ra­mbha­da­rśa­nā­t | TARVV-MK 593,02 syā­de­ta­t — ta­po­'­bhyu­da­ya­kā­ra­ṇa­mi­ṣṭa­m de­ve­ndrā­di­sthā­na­prā­pti­he­tu­tvā­bhyu­pa­ga­mā­t­, ta­to­'­sya ni­rja­rā­ṅga- TARVV-MK 593,03tva­ma­nu­pa­pa­nna­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? e­ka­syā­ne­ka­kā­ryā­ra­bhbha­da­rśa­nā­t | yathā a­gni­re­ko­'­pi vikle- TARVV-MK 593,04da­na­bha­sma­sā­dbha­va­nā­di­pra­yo­ja­na u­pa­la­bhya­te­, tathā ta­po­'­bhyu­da­ya­ka­rma­kṣa­ya­he­tu­ri­tya­tra ko virodhaḥ ? TARV-MK 9.3.5gu­ṇa­pra­dhā­na­pha­lo­pa­pa­tte­rvā kṛ­ṣī­va­la­va­t | TARVV-MK 593,05 a­tha­vā­, yathā kṛ­ṣī­va­la­sya kṛ­ṣi­kri­yā­yāḥ palāla- TARVV-MK 593,06śa­sya­pha­la­gu­ṇa­pra­dhā­na­pha­lā­bhi­sa­mba­ndhaḥ tathā mu­ne­ra­pi ta­pa­skri­yā­yāṃ pra­dhā­no­pa­sa­rja­nā­bhyu­da­ya­niḥ­śre­ya­sa- TARVV-MK 593,07pha­lā­bhi­sa­mba­ndho­'­bhi­sa­ndhi­va­śā­dve­di­ta­vyaḥ | TARVV-MK 593,08āha — gu­ptyā­da­ya uddiṣṭāḥ saṃ­va­ra­he­ta­vaḥ | te kiṃ­vi­ṣa­yāḥ ki­ya­tpra­kā­rāḥ pratyekaṃ ca kiṃ­sā­ma­rthyāḥ TARVV-MK 593,09iti ? a­tro­cya­te — sati ba­hu­va­kta­vye ā­dā­vu­dde­śa­bhā­jo gu­pte­re­va tā­va­nni­rdhā­ra­ṇaṃ kriyate — TA-MK 9.4 sa­mya­gyo­ga­ni­gra­ho guptiḥ || TARV-MK 9.4.1yo­ga­śa­bdo vyā­khyā­tā­rthaḥ | TARVV-MK 593,11 ayaṃ yo­ga­śa­bdo vyā­khyā­tā­rtho draṣṭavyaḥ | kva ? “­kā­ya­vā­ṅma­na- TARVV-MK 593,12skarma yogaḥ” ityatra | TARV-MK 9.4.2prā­kā­myā­'­bhā­vo nigrahaḥ | TARVV-MK 593,13 prākāmyaṃ yatheṣṭaṃ caritraṃ ta­syā­bhā­vo nigraha i­tyā­khyā­ya­te­, TARVV-MK 593,14yogasya nigraho yo­ga­ni­gra­haḥ | TARV-MK 9.4.3sa­mya­gi­ti vi­śe­ṣa­ṇaṃ sa­tkā­ra­lo­ka­pa­ṅktyā­dyā­kā­ṅkṣā­ni­vṛ­ttya­rtha­m | TARVV-MK 593,15 pū­jā­pu­ra­ssa­rā kriyā TARVV-MK 593,16satkāraḥ | saṃyato ma­hā­ni­ti loke prakāśaḥ lo­ka­pa­ṅktiḥ | e­va­mā­dyai­ha­lau­ki­ka­pha­la­ma­nu­ddi­śya pāra- TARVV-MK 593,17laukikaṃ ca vi­ṣa­ya­su­kha­ma­na­pe­kṣya kri­ya­mā­ṇo nigraho gu­pti­ri­ha pa­ri­gṛ­hī­te­ti pra­ti­pa­ttya­rthaṃ sa­mya­gi­ti TARVV-MK 593,18vi­śe­ṣa­ṇa­mu­pā­dī­ya­te | TARV-MK 9.4.4tasmāt kā­yā­di­ni­ro­dhā­tta­nni­mi­tta­ka­rmā­nā­sra­va­ṇe saṃ­va­ra­pra­si­ddhiḥ | TARVV-MK 593,19 tasmāt sa­mya­gvi­śe- TARVV-MK 593,20ṣa­ṇa­vi­śi­ṣṭā­t saṃ­kle­śā­prā­du­rbhā­va­pa­rā­t kā­yā­di­yo­ga­ni­ro­dhe sati ta­nni­mi­ttaṃ karma nā­sra­va­tī­ti kṛtvā TARVV-MK 593,21saṃ­va­ra­pra­si­ddhi­ra­va­ga­nta­vyā | tadyathā tisro guptayaḥ — kā­ya­gu­ptiḥ vāgguptiḥ ma­no­gu­pti­ri­ti | tatra yat kāyi- TARVV-MK 593,22ka­ma­ni­bhṛ­ta­sya a­pra­tya­ve­kṣi­tā­pra­mā­rji­ta­dha­ra­ṇi­pra­de­śa­ca­ṅkra­ma­ṇa­dra­vyā­nta­rā­dhā­na­ni­kṣe­pa­śa­ya­nā­sa­nā­di­ni­mi­ttaṃ TARVV-MK 593,23karma sa­mmū­rccha­ti na ta­nni­gṛ­hī­ta­kā­ya­pra­cā­ra­syā­pra­ma­tta­sya ā­sro­tu­ma­rha­ti | yacca vā­ci­ka­ma­saṃ­vṛ­ta­sya asa- TARVV-MK 593,24tpra­lā­pi­no­'­pri­ya­va­ca­nā­di­he­tu­kaṃ karma ni­pa­ta­ti na ta­dvi­ni­vṛ­tta­vā­kpra­yo­ga­syā­sra­va­ti | yadapi mānasaiḥ TARVV-MK 593,25pradoṣaiḥ rā­ga­dve­ṣā­bhi­bhū­ta­syā­tī­tā­nā­ga­ta­vi­ṣa­yā­bhi­lā­ṣi­ṇa ā­sra­va­ti na ta­dā­tmī­kṛ­ta­ma­na­saḥ ka­dā­ci­da- TARVV-MK 593,26pyu­pa­ni­pa­ta­ti | TARVV-MK 593,27āha — yadi mū­rti­pa­ri­tyā­gaṃ kārsnyena ka­rtu­ma­śa­knu­va­taḥ saṃ­kle­śa­ni­vṛ­tta­ye yo­ga­ni­ro­dhaḥ pra­ti­jñā­ya­te TARVV-MK 593,28sa yāvanna bhavati tā­va­da­ne­nāvaśyaṃ prā­ṇa­yā­trā­ni­mi­ttaṃ ta­tpra­tya­nī­ka­bhā­vā­t pa­ri­spa­ndaḥ ka­rta­vyaḥ­, TARVV-MK 593,29vā­kpra­yo­go vā pra­śnā­pe­kṣaḥ­, śa­rī­ra­ma­la­ni­rha­ra­ṇā­rtha­śca­, tasmin sati ka­tha­ma­sya saṃvaraḥ syāditi ? TARVV-MK 593,30a­tro­cya­te — TA-MK 9.5 ī­ryā­bhā­ṣai­ṣa­ṇā­dā­na­ni­kṣe­po­tsa­rgāḥ sa­mi­ta­yaḥ || TARV-MK 9.5.1sa­mya­ggra­ha­ṇe­nā­dhi­kṛ­te­na pra­tye­ka­ma­bhi­sa­mba­ndhaḥ | TARVV-MK 593,32 sa­mya­gi­tya­nu­va­rta­te | tena pra­tye­ka­mi­hā­bhi- TARVV-MK 593,33saṃmbandhaḥ kriyate — sa­mya­gī­ryā sa­mya­gbhā­ṣā sa­mya­ge­ṣa­ṇā sa­mya­gā­dā­na­ni­kṣe­pau sa­mya­gu­tsa­rga iti | TARV-MK 9.5.2sa­mi­ti­ri­tya­nva­rtha­saṃ­jñā tāntrikī pa­ñcā­nā­m | TARVV-MK 593,34 sa­mi­ti­ri­tī­ma­nva­rtha­saṃ­jñā sa­mya­gi­tiḥ TARVV-MK 593,35sa­mi­ti­ri­ti | kva prasiddhā ? tāntrikī | keṣām ? pa­ñcā­nā­mī­ryā­dī­nā­m | TARV-MK 9.5.3tatra vrajyāyāṃ jī­va­va­dha­pa­ri­hā­ra ī­ryā­sa­mi­tiḥ | TARVV-MK 594,01 vi­di­ta­jī­va­sthā­nā­di­vi­dhe­rmu­neḥ dharmārthaṃ TARVV-MK 594,02pra­ya­ta­mā­na­sya sa­vi­ta­ryu­di­te cakṣuṣo vi­ṣa­ya­gra­ha­ṇa­sā­ma­rthye u­pa­jā­te ma­nu­ṣyā­di­ca­ra­ṇa­pā­to­pa­hṛ­tā­va­śyā­ya- TARVV-MK 594,03prā­ya­mā­rge a­na­nya­ma­na­saḥ śa­nai­rnya­sta­pā­da­sya sa­ṅku­ci­tā­va­ya­va­sya yu­ga­mā­tra­pū­rva­ni­rī­kṣa­ṇā­va­hi­ta­dṛ­ṣṭeḥ pṛthi- TARVV-MK 594,04vyā­dyā­ra­mbhā­bhā­vā­t ī­ryā­sa­mi­ti­ri­tyā­khyā­ya­te | TARVV-MK 594,05atrāha — vi­di­ta­jī­va­sthā­nā­di­vi­dhe­ri­tyu­kta­m­, tatra na jñāyate kati jī­va­sthā­nā­ni iti ? TARVV-MK 594,06a­tro­cya­te — TARV-MK 9.5.4sū­kṣma­bā­da­rai­ka­dvi­tri­ca­tu­ri­ndri­ya­saṃ­jñya­saṃ­jñi­pa­ñce­ndri­ya­pa­ryā­pta­kā­pa­ryā­pta­ka­bhe­dā­cca­tu­rda­śa­jī­va­sthā- nāni | TARVV-MK 594,08 e­ke­ndri­yā­da­yaḥ prāg vyā­khyā­ta­la­kṣa­ṇāḥ | ta­trai­ke­ndri­yā dvividhāḥ — sūkṣmā bā­da­rā­śce­ti | TARVV-MK 594,09sūkṣmā dvividhāḥ — pa­ryā­pta­kā a­pa­ryā­pta­kāḥ | bādarā dvividhāḥ — pa­ryā­pta­kā a­pa­ryā­pta­kā iti | dvīndriyā TARVV-MK 594,10dvividhāḥ — pa­ryā­pta­kā a­pa­ryā­pta­kāḥ | trīndriyā dvividhāḥ — pa­ryā­pta­kā a­pa­ryā­pta­kāḥ | ca­tu­ri­ndri­yā TARVV-MK 594,11dvividhāḥ — pa­ryā­pta­kā a­pa­ryā­pta­kāḥ | pa­ñce­ndri­yā dvividhāḥ-saṃ­jñi­no­'­saṃ­jñi­naḥ | saṃjñino dvividhāḥ — TARVV-MK 594,12pa­ryā­pta­kā a­pa­ryā­pta­kāḥ | a­saṃ­jñi­no dvividhāḥ — pa­ryā­pta­kā a­pa­ryā­pta­kā­śce­ti | evaṃ jī­va­sthā­nā­ni TARVV-MK 594,13ve­di­ta­vyā­ni | tāni nā­ma­ka­rmo­da­yo­pā­di­ta­vi­śe­ṣā­ṇi e­ke­ndri­ya­jā­ti­sū­kṣma­bā­da­ra­pa­ryā­pta­kā­'­pa­ryā­pta- TARVV-MK 594,14ka­nā­mo­da­ya­ja­ni­tā­ni catvāri jī­va­sthā­nā­ni e­ke­ndri­ye­ṣu | dvī­ndri­yā­di­ṣu bā­da­ra­nā­mo­da­ya eva | TARVV-MK 594,15vi­ka­le­ndri­ye­ṣu dvi­tri­ca­tu­ri­ndri­ya­jā­ti­pa­ryā­pta­kā­pa­ryā­pta­ka­nā­mo­da­ya­ni­rva­rti­tā­ni | pa­ñce­ndri­ye­ṣu­, saṃ­jñya­saṃ­jñi- TARVV-MK 594,16pa­ryā­pta­kā­pa­ryā­pta­ka­nā­mo­da­ya­la­bdha­bhe­dā­ni catvāri jī­va­sthā­nā­ni | TARV-MK 9.5.5hi­ta­mi­tā­sa­ndi­gdhā­bhi­dhā­naṃ bhā­ṣā­sa­mi­tiḥ | TARVV-MK 594,17 mo­kṣa­pa­da­prā­pa­ṇa­pra­dhā­na­pha­laṃ hitam | ta­ddvi­vi­dha­m — TARVV-MK 594,18svahitaṃ pa­ra­hi­taṃ ceti | mi­ta­ma­na­rtha­ka­ba­hu­pra­la­pa­na­ra­hi­ta­m | sphuṭārthaṃ vya­ktā­kṣa­raṃ cā­'­sa­ndi­gdha­m | evaṃ- TARVV-MK 594,19vi­dha­ma­bhi­dhā­naṃ bhā­ṣā­sa­mi­tiḥ | ta­tpra­pa­ñcaḥ — mi­thyā­bhi­dhā­nā­sū­yā­pri­ya­saṃ­bhe­dā­lpa­sā­ra­śa­ṅki­ta­saṃ­bhrā­nta­ka­ṣā- TARVV-MK 594,20ya­pa­ri­hā­sā­'­yu­ktā­'­sa­bhya­ni­ṣṭhu­ra­dha­rma­vi­ro­dhya­de­śa­kā­lā­la­kṣa­ṇā­ti­saṃ­sta­vā­di­vā­gdo­rṣavi­ra­hi­tā­bhi­dhā­na­m | TARV-MK 9.5.6a­nnā­dā­vu­dga­mā­di­do­ṣa­va­rja­na­me­ṣa­ṇā­sa­mi­tiḥ | TARVV-MK 594,21 a­na­gā­ra­sya gu­ṇa­ra­tna­saṃ­ca­ya­saṃ­vā­hi­śa­rī­ra­śa­ka­ṭi TARVV-MK 594,22sa­mā­dhi­pa­tta­naṃ ni­nī­ṣa­to­'­kṣa­mra­kṣa­ṇa­mi­va śa­rī­ra­dhā­ra­ṇa­mau­pa­dha­mi­va jā­ṭha­rā­gni­dā­ho­pa­śa­ma­ni­mi­tta­ma­nnā­dya­nā- TARVV-MK 594,23svā­da­ya­to de­śa­kā­la­sā­ma­rthyā­di­vi­śi­ṣṭa­ma­ga­rhi­ta­ma­bhya­va­ha­ra­taḥ u­dga­mo­tpā­da­nai­ṣa­ṇā saṃ­yo­ja­na­pra­mā­ṇa­kā­ra­ṇā- TARVV-MK 594,24ṅgā­ra­dhū­ma­pra­tya­ya­na­va­ko­ṭi­pa­ri­va­rja­na­me­ṣa­ṇā­sa­mi­ti­ri­ti sa­mā­khyā­ya­te | TARV-MK 9.5.7dha­rmo­pa­ka­ra­ṇā­nāṃ gra­ha­ṇa­vi­sa­rja­naṃ prati pra­ya­ta­na­mā­dā­na­ni­kṣe­pa­ṇā­sa­mi­tiḥ | TARVV-MK 594,25 dha­rmā­vi­ro- TARVV-MK 594,26dhināṃ pa­rā­nu­pa­ro­dhi­nāṃ dravyāṇāṃ jñā­nā­di­sā­dha­nā­nāṃ grahaṇe vi­sa­rja­ne ca nirīkṣya pramṛjya pra­va­rta­na­mā­dā­na- TARVV-MK 594,27ni­kṣe­pa­ṇā samitiḥ | TARV-MK 9.5.8jī­vā­vi­ro­dhe­nā­ṅga­ma­la­ni­rha­ra­ṇa­mu­tsa­rga­sa­mi­tiḥ | TARVV-MK 594,28 sthā­va­rā­ṇāṃ ja­ṅga­mā­nāṃ ca jī­vā­dī­nā­m TARVV-MK 594,29a­vi­ro­dhe­nā­ṅga­ma­la­ni­rha­ra­ṇaṃ śa­rī­ra­sya ca sthā­pa­na­m u­tsa­rga­sa­mi­ti­ra­va­ga­nta­vyā | TARV-MK 9.5.9vā­kvā­ya­gu­pti­ri­ya­ma­pī­ti cet; na; tatra kā­la­vi­śe­ṣe sa­rva­ni­gra­ho­pa­pa­tteḥ | TARVV-MK 594,30 syā­nma­ta­m — iryā- TARVV-MK 594,31sa­mi­tyā­di­la­kṣa­ṇā vṛttiḥ vā­kkā­ya­gu­pti­re­va­, gopanaṃ guptiḥ rakṣaṇaṃ prā­ṇi­pī­ḍā­pa­ri­hā­ra i­tya­na­rthā­nta­ra­mi­ti­; TARVV-MK 594,32tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? tatra kā­la­vi­śe­ṣe sa­rva­ni­gra­ho­pa­pa­tteḥ | pa­ri­mi­ta­kā­la­vi­ṣa­yo hi sa­rva­yo­ga­ni­gra­ho TARVV-MK 594,33guptiḥ | ta­trā­sa­ma­rtha­sya ku­śa­le­ṣu vṛttiḥ samitiḥ | ato ga­ma­na­bhā­ṣa­ṇā­bhya­va­ha­ra­ṇa­gra­ha­ṇa­ni­kṣe­po­tsa­rga­la­kṣa­ṇa- TARVV-MK 594,34sa­mi­ti­vi­dhā­va­pra­ma­ttā­nāṃ ta­tpra­ṇā­li­kā­pra­sṛ­ta­ka­rmā­bhā­vā­nni­bhṛ­tā­nāṃ prā­sī­da­t saṃvaraḥ | TARV-MK 9.5.10pā­trā­bhā­vā­t pā­ṇi­pu­ṭā­hā­rā­ṇāṃ saṃ­va­rā­bhā­va iti cet; na; pa­ri­gra­ha­do­ṣā­t | TARVV-MK 594,35 syāde- TARVV-MK 594,36tat — asati pātre pa­ṇi­pu­ṭe­na bhu­ñjā­na­sya bhikṣoḥ pa­ti­tā­hā­ra­ni­mi­tta­prā­ṇā­ti­pā­ta­da­rśa­nā­de­ṣa­ṇā­sa­mi­tya- TARVV-MK 595,01bhāvāt saṃ­va­rā­bhā­va iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pa­ri­gra­ha­do­ṣā­t­, naissaṅgīṃ ca­ryā­mā­ti­ṣṭha­mā­na­sya pātra- TARVV-MK 595,02grahaṇe sati ta­tsaṃ­ra­kṣa­ṇā­di­kṛ­to doṣaḥ pra­sa­jya­te | tasmāt svā­ya­tte­na pā­ṇi­pu­ṭe­na ni­rā­bā­dhe deśe sthitvā TARVV-MK 595,03parīkṣya bhu­ñjā­na­sya ni­bhṛ­ta­sya ta­dga­ta­do­ṣā­bhā­vaḥ | kiñca, TARV-MK 9.5.11dai­nya­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 595,04 ka­pā­la­ma­nya­dvā bhā­ja­na­mā­dā­ya pa­rya­ṭa­to bhi­kṣo­rdai­nya­mā­sa­jya­te | gṛ­hi­ja­nā- TARVV-MK 595,05nī­ta­ma­pi bhājanaṃ na sarvatra su­la­bha­m­, ta­tpra­kṣā­la­nā­di­vi­dhau ca duḥ­pa­ri­hā­raḥ pā­pa­le­paḥ­, sva­bhā­ja­ne­na TARVV-MK 595,06de­śā­nta­raṃ nītvā bhojane ca ā­śā­nu­ba­ndha­naṃ syāt, sva­pū­rva­vi­śi­ṣṭa­bhā­ja­nā­di­ka­gu­ṇā­saṃ­bha­vā­cca yena TARVV-MK 595,07ke­na­ci­t bhu­ñjā­na­sya dainyaṃ syāt | tataḥ sva­ka­ra­pu­ṭa­bhā­ja­nā­nnā­nya­dvi­śi­ṣṭa­ma­sti bhikṣoḥ | TARV-MK 9.5.12a­nna­va­tta­tpra­sa­ṅga iti cet; na; vi­nā­'­bhā­vā­t | TARVV-MK 595,08 syā­de­ta­t — yathā prācyamannaṃ saṃskṛtaṃ TARVV-MK 595,09pa­ra­ma­ra­saṃ pa­ri­tya­jya pa­ra­gṛ­he ya­tki­ñci­t a­saṃ­skṛ­ta­ma­nna­m a­ra­sa­ma­nu­bhū­ya­te bhikṣuṇā tathā ka­pā­lā­dyā­dā­na- TARVV-MK 595,10mapi syā­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? tena vi­nā­'­bhā­vā­t | ci­ra­kā­laṃ tapaḥ saṃ­ci­cī­ṣa­taḥ saṃ­ya­ta­sya TARVV-MK 595,11śa­rī­ra­yā­trā ā­hā­ra­ma­nta­re­ṇa na saṃ­bha­va­tī­ti ya­tki­ñci­tprā­su­kaṃ kā­dā­ci­tka­ma­bhyu­pa­ga­mya­te na tathā TARVV-MK 595,12bhā­ja­na­mi­ti a­sa­ma­ñja­so dṛṣṭāntaḥ | TARVV-MK 595,13āha — uktaṃ gu­pti­sa­mi­tyoḥ saṃ­va­ra­he­tu­tva­m­, idānīṃ ta­da­na­nta­ra­mu­ddi­ṣṭa­sya dharmasya saṃ­va­ra­he­tu­tvaṃ TARVV-MK 595,14saṃ­va­rṇa­yi­ta­vya­mi­ti | a­tre­da­mu­cya­te — TA-MK 9.6 u­tta­ma­kṣa­mā­mā­rda­vā­rja­va­śau­va­sa­tya­saṃ­ya­ma­ta­pa­styā­gā- ki­ñca­nya­bra­hma­ca­ryā­ṇi dharmaḥ || TARVV-MK 595,17ki­ma­rtha­mi­da­mu­cya­te ? TARV-MK 9.6.1pra­va­rta­mā­na­sya pra­mā­da­pa­ri­hā­rā­rthaṃ dha­rma­va­ca­na­m | TARVV-MK 595,18 ādyaṃ guptyādi pra­vṛ­tti­ni­gra­hā­rtha­m | TARVV-MK 595,19ta­trā­sa­ma­rthā­nāṃ pra­vṛ­ttyu­pā­ya­pra­da­rśa­nā­rthaṃ dvi­tī­ya­me­ṣa­ṇā­di | idaṃ pu­na­rda­śa­vi­dha­dha­rmā­khyā­naṃ pra­va­rta­mā­na­sya TARVV-MK 595,20pra­mā­da­pa­ri­hā­rā­rthaṃ ve­di­ta­vya­m | TARV-MK 9.6.2kro­dho­tpa­tti­ni­mi­ttā­vi­ṣa­hyā­kro­śā­di­saṃ­bha­ve kā­lu­ṣyo­pa­ra­maḥ kṣamā | TARVV-MK 595,21 śa­rī­ra­sthi­ti­he­tu- TARVV-MK 595,22mā­rga­ṇā­rthaṃ pa­ra­ku­lā­nyu­pa­ya­to bhi­kṣo­rdu­ṣṭa­ja­nā­kro­śo­tpra­sa­ha­nāva­jñā­na­tā­ḍa­na­śa­rī­ra­vyā­pā­da­nā- TARVV-MK 595,23dīnāṃ kro­dho­tpa­tti­ni­mi­ttā­nāṃ sa­nni­dhā­ne kā­lu­ṣyā­bhā­vaḥ kṣa­me­tyu­cya­te | TARV-MK 9.6.3jā­tyā­di­ma­dā­ve­śā­da­bhi­mā­nā­bhā­vo mā­rda­va­m | TARVV-MK 595,24 u­tta­ma­jā­ti­ku­la­rū­pa­vi­jñā­nai­śva­rya­śru­ta­lā­bha­vī- TARVV-MK 595,25ryasyāpi sa­ta­sta­tkṛ­ta­ma­dā­ve­śā­bhā­vā­t pa­ra­pra­yu­kta­pa­ri­bha­va­ni­mi­ttā­bhi­mā­nā­bhā­vo mārdavaṃ mā­na­ni­rha­ra­ṇa- TARVV-MK 595,26ma­va­ga­nta­vya­m | TARV-MK 9.6.4yo­ga­syā­va­kra­tā ā­rja­va­m | TARVV-MK 595,27 yogasya kā­ya­vā­ṅma­no­la­kṣa­ṇa­syā­va­kra­tā ā­rja­va­mi­tyu­cya­te | TARV-MK 9.6.5pra­ka­rṣa­prā­ptā lo­bha­ni­vṛ­ttiḥ śaucam | TARVV-MK 595,28 lobhasya nivṛttiḥ pra­ka­rṣa­prā­ptā­, śu­ce­rbhā­vaḥ karma vā TARVV-MK 595,29śau­ca­mi­ti ni­ścī­ya­te | TARV-MK 9.6.6gu­ptā­va­nta­rbhā­va iti cet; na; tatra mā­na­sa­pa­ri­spa­nda­pra­ti­ṣe­dhā­t | TARVV-MK 595,30 syā­de­ta­t — ma­no­gu­ptau śauca- TARVV-MK 595,31ma­nta­rbha­va­tī­ti pṛ­tha­ga­sya gra­ha­ṇa­ma­na­rtha­ka­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? tatra mā­na­sa­pa­ri­spa­nda­pra­ti­ṣe­dhā­t | TARVV-MK 595,32ma­no­gu­ptau hi mānasaḥ pa­ri­spa­ndaḥ sakalaḥ pra­ti­ṣi­dhya­te­, ta­trā­'­sa­ma­rthe­ṣu pa­ra­kī­ye­ṣu vastuṣu a­ni­ṣṭa­pra­ṇi­dhā- TARVV-MK 595,33no­pa­ra­mā­rtha­mi­da­mu­cya­te | TARV-MK 9.6.7ā­ki­ñca­nye­'­va­ro­dha iti cet; na; tasya nai­rma­mya­pra­dhā­na­tvā­t | TARVV-MK 596,01 syā­de­ta­t — ā­ki­ñca­nyaṃ TARVV-MK 596,02va­kṣya­te­, ta­trā­syā­va­ro­dhā­t śau­ca­gra­ha­ṇaṃ pu­na­ru­kta­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? tasya nai­rma­mya­pra­dhā­na­tvā­t | TARVV-MK 596,03sva­śa­rī­rā­di­ṣu saṃ­skā­rā­dya­po­hā­rtha­mā­ki­ñca­nya­mi­ṣya­te | TARV-MK 9.6.8ta­cca­tu­rvi­dhaṃ jī­vi­tā­ro­gye­ndri­yo­pa­bho­ga­bhe­dā­t | TARVV-MK 596,04 lo­bha­śca­tuḥ­pra­kā­raḥ — jī­va­na­lo­bha āro- TARVV-MK 596,05gyalobha i­ndri­ya­lo­bha u­pa­bho­ga­lo­bha­śce­ti­, sa pratyeka dvidhā bhidyate sva­pa­ra­vi­ṣa­ya­tvā­t­, a­ta­sta­nni­vṛ­tti- TARVV-MK 596,06lakṣaṇaṃ śaucaṃ ca­tu­rvi­dha­ma­va­se­ya­m | TARV-MK 9.6.9satsu sā­dhu­va­ca­naṃ satyam | TARVV-MK 596,07 satsu pra­śa­ste­ṣu janeṣu sā­dhu­va­ca­naṃ sa­tya­mi­tyu­cya­te | taddaśa- TARVV-MK 596,08prakāraṃ vyā­khyā­ta­m | TARV-MK 9.6.10bhā­ṣā­sa­mi­tā­va­nta­rbhā­va iti cet; na; tatra sā­dhva­sā­dhu­bhā­ṣā­vya­va­hā­re hi­ta­mi­tā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 596,10syā­de­ta­t — sa­tya­gra­ha­ṇa­ma­na­rtha­ka­m­, kutaḥ ? bhā­ṣā­sa­mi­tā­va­nta­rbhā­vā­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? tatra TARVV-MK 596,11sā­dhva­sā­dhu­bhā­ṣā­vya­va­hā­re hi­ta­mi­tā­rtha­tvā­t | saṃyato hi sādhuṣu a­sā­dhu­ṣu ca bhā­ṣā­vya­va­hā­raṃ kurvan TARVV-MK 596,12hitaṃ mitaṃ ca brū­yā­t­, anyathā rā­gā­na­rtha­da­ṇḍā­di­do­ṣā­nu­ṣa­ṅgaḥ syāditi sa­mi­ti­la­kṣa­ṇa­mu­kta­m | iha TARVV-MK 596,13punaḥ santaḥ pra­vra­ji­tā­sta­dbha­ktā vā teṣu sādhu satyaṃ jñā­na­cā­ri­tra­śi­kṣa­ṇā­di­ṣu bahvapi va­kta­vya­mi­tya­nu- TARVV-MK 596,14jñāyate dha­rmo­pa­bṛṃ­ha­ṇā­rtha­m | TARVV-MK 596,15atha kaḥ saṃyamaḥ ? ka­ści­dā­ha — bhā­ṣā­di­ni­vṛ­tti­ri­ti | TARV-MK 9.6.11na bhā­ṣā­di­ni­vṛ­ttiḥ saṃ­ya­maḥ­; gu­ptya­nta­rbhā­vā­t | TARVV-MK 596,16 guptirhi ni­vṛ­tti­pra­va­ṇā­, a­to­'­trā­nta- TARVV-MK 596,17rbhāvāt saṃ­ya­mā­bhā­vaḥ syāt | TARVV-MK 596,18apara āha — kā­yā­di­pra­vṛ­tti­rvi­śi­ṣṭā saṃyama iti | TARV-MK 9.6.12nāpi kā­yā­di­pra­vṛ­tti­rvi­śi­ṣṭā­; sa­mi­ti­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 596,19 sa­mi­ta­yo hi kā­yā­di­pra­vṛ­tti­do­ṣa- TARVV-MK 596,20ni­vṛ­tta­yaḥ­, a­ta­sta­trā­nta­rbhā­vaḥ pra­sa­jye­ta | TARV-MK 9.6.13tra­sa­sthā­va­ra­va­dha­pra­ti­ṣe­dha ā­tya­nti­kaḥ saṃyama iti cet; na; pa­ri­hā­ra­vi­śu­ddhi­cā­ri­trā­nta- rbhāvāt | TARVV-MK 596,22 atha matam — dvī­ndri­yā­dī­nāṃ trasānāṃ pṛ­thi­vī­kā­yi­kā­dī­nāṃ sthā­va­rā­ṇāṃ ca prāṇināṃ TARVV-MK 596,23va­dha­pra­ti­ṣe­dha ā­tya­nti­kaḥ saṃyama iti; tadapi no­pa­pa­dya­te­; kutaḥ ? pa­ri­hā­ra­vi­śu­ddhi­cā­ri­trā­nta­rbhā­vā­t | TARVV-MK 596,24vakṣyate hi cā­ri­tra­bhe­de­ṣu pa­ri­hā­ra­vi­śu­ddhi­la­kṣa­ṇaṃ cā­ri­tra­mi­ti­, ta­trā­nta­rbhā­vā­t pṛthak saṃ­ya­ma­gra­ha­ṇa­ma- TARVV-MK 596,25narthakaṃ syāt | kastarhi saṃyamaḥ ? TARV-MK 9.6.14sa­mi­ti­ṣu pra­va­rta­mā­na­sya prā­ṇī­ndri­ya­pa­ri­hā­raḥ saṃyamaḥ | TARVV-MK 596,26 ī­ryā­sa­mi­tyā­di­ṣu va­rta­mā­na­sya TARVV-MK 596,27munestatpra­ti­pā­la­nā­rthaḥ prā­ṇī­ndri­ya­pa­ri­hā­raḥ saṃyama i­tyu­cya­te | e­ke­ndri­yā­di­prā­ṇi­pī­ḍā­pa­ri­hā­raḥ prāṇi- TARVV-MK 596,28saṃyamaḥ | śa­bdā­di­ṣvi­ndri­yā­rthe­ṣu rā­gā­na­bhi­ṣva­ṅga i­ndri­ya­saṃ­ya­maḥ | TARV-MK 9.6.15a­to­'­pa­hṛ­ta­saṃ­ya­ma­bhe­da­si­ddhiḥ | TARVV-MK 596,29 evaṃ ca kṛtvā a­pa­hṛ­ta­saṃ­ya­ma­bhe­da­si­ddhi­rbha­va­ti | saṃyamo TARVV-MK 596,30hi dvividhaḥ — u­pe­kṣā­saṃ­ya­mo­'­pa­hṛ­ta­saṃ­ya­ma­śce­ti | de­śa­kā­la­vi­dhā­na­jña­sya pa­rā­nu­pa­ro­dhe­na u­tsṛ­ṣṭa­kā­ya­sya TARVV-MK 596,31tridhā guptasya rā­ga­dve­ṣā­na­bhi­ṣva­ṅga­la­kṣa­ṇa u­pe­kṣā­saṃ­ya­maḥ | a­pa­hṛ­ta­saṃ­ya­ma­stri­vi­dhaḥ — utkṛṣṭo madhyamo jagha- TARVV-MK 596,32nyaśceti | tatra prā­su­ka­va­sa­tyā­hā­ra­mā­tra­bā­hya­sā­dha­na­sya svā­dhī­ne­ta­ra­jñā­na­ca­ra­ṇa­ka­ra­ṇa­sya bā­hya­ja­ntū­pa­ni­pā­te TARVV-MK 596,33ātmānaṃ ta­to­'­pa­hṛ­tya jīvān pa­ri­pā­la­ya­ta u­tkṛ­ṣṭaḥ­, mṛdunā pramṛjya jantūn pa­ri­ha­ra­to ma­dhya­maḥ­, upa- TARVV-MK 596,34ka­ra­ṇā­nta­re­ccha­yā jaghanyaḥ | TARV-MK 9.6.16ta­tpra­ti­pā­da­nā­rthaḥ śu­ddhya­ṣṭa­ko­pa­de­śaḥ | TARVV-MK 597,01 ta­syā­pa­hṛ­ta­saṃ­ya­ma­sya pra­ti­pā­da­nā­rthaḥ śu­ddhya­ṣṭa­ko­pa- TARVV-MK 597,02deśo draṣṭvyaḥ | ta­dya­thā­, aṣṭau śuddhayaḥ — bhā­va­śu­ddhiḥ kā­ya­śu­ddhiḥ vi­na­ya­śu­ddhiḥ ī­ryā­pa­tha­śu­ddhiḥ bhikṣā- TARVV-MK 597,03śuddhiḥ pra­ti­ṣṭhā­pa­na­śu­ddhiḥ śa­ya­nā­sa­na­śu­ddhiḥ vā­kya­śu­ddhi­śce­ti | TARVV-MK 597,04tatra bhā­va­śu­ddhiḥ ka­rma­kṣa­yo­pa­śa­ma­ja­ni­tā mo­kṣa­mā­rga­ru­cyā­hi­ta­pra­sā­dā rā­gā­dyu­pa­pla­va­ra­hi­tā | TARVV-MK 597,05tasyāṃ sa­tyā­mā­cā­raḥ pra­kā­śa­te pa­ri­śu­ddha­bhi­tti­ga­ta­ci­tra­ka­rma­va­t | TARVV-MK 597,06kā­ya­śu­ddhi­rni­rā­va­ra­ṇā­bha­ra­ṇā ni­ra­sta­saṃ­skā­rā ya­thā­jā­ta­ma­la­dhā­ri­ṇī ni­rā­kṛ­tā­ṅga­vi­kā­rā TARVV-MK 597,07sarvatra pra­ya­ta­vṛ­ttiḥ pra­śa­ma­su­khaṃ mū­rti­mi­va pra­da­rśa­ya­ntī­ti | tasyāṃ satyāṃ na sva­to­'­nya­sya bha­ya­mu­pa­jā­ya­te TARVV-MK 597,08nā­pya­nya­ta­sta­sya | TARVV-MK 597,09vi­na­ya­śu­ddhiḥ a­rha­dā­di­ṣu pa­ra­ma­gu­ru­ṣu yathārhaṃ pū­jā­pra­va­ṇā­, jñā­nā­di­ṣu ca ya­thā­vi­dhi bha­kti­yu­ktā­, TARVV-MK 597,10guroḥ sa­rva­trā­nu­kū­la­vṛ­ttiḥ­, pra­śna­svā­dhyā­ya­vā­ca­nā­ka­thā­vi­jña­ptyā­di­ṣu pra­ti­pa­tti­ku­śa­lā­, de­śa­kā­la­bhā­vā- TARVV-MK 597,11va­bo­dha­ni­pu­ṇā­, ā­cā­ryā­nu­ma­ta­cā­ri­ṇī | tanmūlāḥ sa­rva­saṃ­pa­daḥ­, saiṣā bhūṣā pu­ru­ṣa­sya­, saiva nauḥ TARVV-MK 597,12saṃ­sā­ra­sa­mu­dra­ta­ra­ṇe | TARVV-MK 597,13ī­ryā­pa­tha­śu­ddhiḥ nā­nā­vi­dha­jī­va­sthā­na­yo­nyā­śra­yā­va­bo­dha­ja­ni­ta­pra­ya­tna­pa­ri­hṛ­ta­ja­ntu­pī­ḍā jñānā- TARVV-MK 597,14di­tya­sve­ndri­ya­pra­kā­śa­ni­rī­kṣi­ta­de­śa­gā­mi­nī dru­ta­vi­la­mbi­ta­saṃ­bhrā­nta­vi­smi­ta­lī­lā­vi­kā­ra­di­ga­nta­rā­va- TARVV-MK 597,15lo­ka­nā­di­do­ṣa­vi­ra­hi­tagamanā | tasyāṃ satyāṃ saṃyamaḥ pra­ti­ṣṭhi­to bhavati vibhava iva sunītau | TARVV-MK 597,16bhi­kṣā­śu­ddhiḥ pa­rī­kṣi­to­bha­ya­pra­cā­rā pra­mṛ­ṣṭa­pū­rvā­pa­ra­svā­ṅga­de­śa­vi­dhā­nā ā­cā­ra­sū­tro­kta­kā­la­de­śa- TARVV-MK 597,17pra­kṛ­ti­pra­ti­pa­tti­ku­śa­lā lā­bhā­lā­bha­mā­nā­pa­mā­na­sa­mā­na­ma­no­vṛ­ttiḥ lo­ka­ga­rhi­ta­ku­la­pa­ri­va­rja­na­pa­rā candra- TARVV-MK 597,18ga­ti­ri­va hī­nā­dhi­ka­gṛ­hā­, vi­śi­ṣṭo­pa­sthā­nā­, dī­nā­nā­tha­dā­na­śā­lā­vi­vā­ha­ya­ja­na­ge­hā­di­pa­ri­va­rja­no­pa­la- TARVV-MK 597,19kṣitā dī­na­vṛ­tti­vi­ga­mā prā­su­kā­hā­ra­ga­ve­ṣa­ṇa­pra­ṇi­dhā­nā ā­ga­ma­vi­hi­ta­ni­ra­va­dyā­śa­na­pa­ri­prā­pta­prā­ṇa­yā­trā­pha­lā | TARVV-MK 597,20ta­tpra­ti­ba­ddhā hi ca­ra­ṇa­saṃ­pa­t gu­ṇa­saṃ­pa­di­va sā­dhu­ja­na­se­vā­ni­ba­ndha­nā | sā lā­bhā­lā­bha­yoḥ su­ra­sa­vi­ra- TARVV-MK 597,21sayośca sa­ma­sa­nto­ṣā­dbhi­kṣe­ti bhāṣyate | yathā sa­lī­la­sā­la­ṅkā­ra­va­ra­yu­va­ti­bhi­ru­pa­nī­ya­mā­na­ghā­so gaurna TARVV-MK 597,22ta­da­ṅga­ga­ta­sau­nda­rya­ni­rī­kṣa­ṇa­pa­raḥ tṛ­ṇa­me­vā­tti­, yathā vā tṛ­ṇo­lū­paṃ nā­nā­de­śa­sthaṃ ya­thā­lā­bha­ma­bhya­va­ha­ra­ti TARVV-MK 597,23na yo­ja­nā­saṃ­pa­da­ma­ve­kṣa­te tathā bhi­kṣu­ra­pi bhi­kṣā­pa­ri­ve­ṣa­ka­ja­na­mṛ­du­la­li­ta­rū­pa­ve­ṣa­vi­lā­sā­va­lo­ka­na­ni­ru- TARVV-MK 597,24tsukaḥ śu­ṣka­dra­vā­hā­ra­yo­ja­nā­vi­śe­ṣaṃ cā­na­ve­kṣa­mā­ṇaḥ ya­thā­ga­ta­ma­śnā­ti iti gauriva cāro gocāra iti TARVV-MK 597,25vya­pa­di­śya­te­, tathā ga­ve­ṣa­ṇe­ti ca | yathā śakaṭaṃ ra­tna­bhā­ra­pa­ri­pū­rṇaṃ yena ke­na­ci­t snehena a­kṣa­le­paṃ kṛtvā TARVV-MK 597,26a­bhi­la­ṣi­ta­de­śā­nta­raṃ va­ṇi­gu­pa­na­ya­ti tathā mu­ni­ra­pi gu­ṇa­ra­tna­bha­ri­tāṃ ta­nu­śa­ka­ṭī­ma­na­va­dya­bhi­kṣā­yu­ra­kṣa­mra- TARVV-MK 597,27kṣaṇena a­bhi­pre­ta­sa­mā­dhi­pa­tta­naṃ prā­pa­ya­tī­tya­kṣa­mra­kṣa­ṇa­mi­ti ca nāma ni­rū­ḍha­m | yathā bhā­ṇḍā­gā­re samu- TARVV-MK 597,28tthi­ta­ma­na­la­ma­śu­ci­nā śucinā vā vāriṇā śa­ma­ya­ti gṛhī tathā ya­ti­ra­pi u­da­rā­gniṃ pra­śa­ma­ya­tī­ti TARVV-MK 597,29u­da­rā­gni­pra­śa­ma­na­mi­ti ca ni­ru­cya­te | dā­tṛ­ja­na­bā­dha­yā vinā kuśalo mu­ni­rbhra­ma­ra­va­dā­ha­ra­tī­ti bhramarā- TARVV-MK 597,30hāra ityapi pa­ri­bhā­ṣya­te | yena ke­na­ci­tpra­kā­re­ṇa sva­bhra­pū­ra­ṇa­va­du­da­ra­ga­rta­ma­na­gā­raḥ pū­ra­ya­ti svā­du­ne­ta­re­ṇa TARVV-MK 597,31veti sva­bhra­pū­ra­ṇa­mi­ti ca ni­ru­cya­te | TARVV-MK 597,32pra­ti­ṣṭhā­pa­na­śu­ddhi­pa­raḥ saṃyataḥ na­kha­ro­ma­si­ṅghā­ṇa­ka­ni­ṣṭhī­va­na­śu­kro­ccā­ra­pra­sra­va­ṇa­śo­dha­ne de­ha­pa­ri­tyā­ge TARVV-MK 597,33ca vi­di­ta­de­śa­kā­lo ja­ntū­pa­ro­dha­ma­nta­re­ṇa pra­ya­ta­te | TARVV-MK 597,34saṃ­ya­te­na śa­ya­nā­sa­na­śu­ddhi­pa­re­ṇa strī­kṣu­dra­cau­ra­pā­nā­kṣa­śau­ṇḍa­śā­ku­ni­kā­di­pā­pa­ja­na­vā­sā varjyāḥ, TARVV-MK 597,35śṛ­ṅgā­ra­vi­kā­ra­bhū­ṣa­ṇo­jva­la­ve­ṣa­ve­śyā­krī­ḍā­bhi­rā­ma­gī­ta­nṛ­tya­vā­di­trā­ku­la­śā­lā­da­ya­śca pa­ri­ha­rta­vyāḥ­, TARVV-MK 597,36a­kṛ­tri­ma­gi­ri­gu­hā­ta­ru­ko­ṭa­rā­da­yaḥ kṛ­tri­mā­śca śū­nyā­gā­rā­da­yo mu­kta­mo­ci­tā­vā­sā a­nā­tmo­dde­śa­ni­rva- TARVV-MK 597,37rtitā ni­rā­ra­mbhāḥ sevyāḥ | TARVV-MK 598,01vā­kya­śu­ddhiḥ pṛ­thi­vī­kā­yi­kā­ra­mbhā­di­pre­ra­ṇa­ra­hi­tāḥpa­ru­ṣa­ni­ṣṭhu­rā­di­pa­ra­pī­ḍā­ka­ra­pra­yo­ga­ni­ru­tsu­kā TARVV-MK 598,02vra­ta­śī­la­de­śa­nā­di­pra­dhā­na­pha­lā hi­ta­mi­ta­ma­dhu­ra­ma­no­ha­rā saṃ­ya­ta­sya yogyā | ta­da­dhi­ṣṭhā­nā hi sa­rva­saṃ­pa­daḥ | TARV-MK 9.6.17tapo va­kṣya­mā­ṇa­bhe­da­m | TARVV-MK 598,03 ka­rma­kṣa­yā­rthaṃ tapyata iti tapaḥ | ta­du­tta­ra­tra va­kṣya­mā­ṇaṃ dvādaśa- TARVV-MK 598,04vi­ka­lpa­ma­va­se­ya­m | TARV-MK 9.6.18pa­ri­gra­ha­ni­vṛ­tti­styā­gaḥ | TARVV-MK 598,05 pa­ri­gra­ha­sya ce­ta­nā­ce­ta­na­la­kṣa­ṇa­sya ni­vṛ­tti­styā­ga iti ni­ścī­ya­te | TARV-MK 9.6.19a­bhya­nta­ra­ta­po­vi­śe­ṣo­tsa­rga­gra­ha­ṇā­tsi­ddhi­ri­ti cet; na; tasyānyā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 598,06 syānma- TARVV-MK 598,07tam — vakṣyate ta­po­'­bhya­nta­raṃ ṣa­ḍvi­dha­m­, ta­tro­tsa­rga­la­kṣa­ṇe­na tapasā gra­ha­ṇa­ma­sya si­ddha­mi­tya­na­rtha­kaṃ tyāga- TARVV-MK 598,08gra­ha­ṇa­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? tasyānyā­rtha­tvā­t | taddhi ni­ya­ta­kā­laṃ sa­rvo­tsa­rga­la­kṣa­ṇa­m­, ayaṃ TARVV-MK 598,09pu­na­styā­gaḥ ya­thā­śa­kti a­ni­ya­ta­kā­laḥ kriyate ityasti bhedaḥ | TARV-MK 9.6.20śau­ca­va­ca­nā­tsi­ddhi­ri­ti cet; na; ta­trā­sa­tya­pi ga­rddho­tpa­tteḥ | TARVV-MK 598,10 atha mata­me­ta­t — vyākhyātaṃ TARVV-MK 598,11śau­ca­m­, ta­trā­syā­nta­rbhā­vā­t tyā­ga­gra­ha­ṇa­ma­na­rtha­ka­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ta­trā­sa­tya­pi ga­rddho­tpa­tteḥ | TARVV-MK 598,12a­sa­nni­hi­te pa­ri­gra­he ka­rmo­da­ya­va­śā­t garddha u­tpa­dya­te­, ta­nni­vṛ­ttya­rthaṃ śau­ca­mu­kta­m | tyāgaḥ punaḥ sannihi- TARVV-MK 598,13ta­syā­pā­yaḥ dānaṃ vā sva­yo­gya­m­, athavā saṃ­ya­ta­sya yogyaṃ jñā­nā­di­dā­naṃ tyāga i­tyu­cya­te | TARV-MK 9.6.21ma­me­da­mi­tya­bhi­sa­ndhi­ni­vṛ­tti­rā­ki­ñca­nya­m | TARVV-MK 598,14 u­pā­tte­ṣva­pi śa­rī­rā­di­ṣu saṃ­skā­rā­po­hā­ya TARVV-MK 598,15ma­me­da­mi­tya­bhi­sa­ndhi­ni­vṛ­tti­rā­ki­ñca­nya­mi­tyā­khyā­ya­te | nāsya ki­ñca­nā­sti i­tya­ki­ñca­naḥ­, tasya bhāvaḥ TARVV-MK 598,16karma vā ā­ki­ñca­nya­m | TARV-MK 9.6.22a­nu­bhū­tā­ṅga­nā­sma­ra­ṇa­ta­tka­thā­śra­va­ṇa­strī­saṃ­sa­kta­śa­ya­nā­sa­nā­di­va­rja­nā­d vra­hma­ca­rya­m | TARVV-MK 598,17 mayā TARVV-MK 598,18a­nu­bhū­tā­ṅga­nā ka­lā­gu­ṇa­vi­śā­ra­dā iti smaraṇaṃ ta­tka­thā­śra­va­ṇaṃ ra­ti­pa­ri­ma­lā­di­vā­si­taṃ strī­saṃ­sa­kta­śa­ya­nā- TARVV-MK 598,19sa­na­mi­tye­va­mā­di­va­rja­nā­t pa­ri­pū­rṇaṃ bra­hma­ca­rya­ma­va­ti­ṣṭha­te | TARV-MK 9.6.23a­svā­ta­ntryā­rthaṃ gurau brahmaṇi ca­rya­mi­ti vā | TARVV-MK 598,20 athavā brahmā gu­ru­sta­smiṃ­śca­ra­ṇaṃ ta­da­nu­vi- TARVV-MK 598,21dhānamasya a­svā­ta­ntrya­pra­ti­pa­ttya­rthaṃ bra­hma­ca­rya­mi­tyā­ca­rya­te | TARV-MK 9.6.24a­nva­rtha­saṃ­jñā­pra­ti­pā­da­nā­rtha­tvā­dvā a­pau­na­ru­klya­m | TARVV-MK 598,22 athavā sa­rve­ṣā­me­va pa­ri­hā­raḥ | yadyapi TARVV-MK 598,23gu­pti­sa­mi­tyā­di­ṣva­nta­rbhū­tāḥ kecana i­ho­pa­di­śya­nte tathāpi teṣāṃ saṃ­va­ra­ṇa­dhā­ra­ṇa­sā­ma­rthyā­ddha­rma ityeṣā TARVV-MK 598,24saṃjñā a­nva­rthe­ti prati­pā­da­nā­rthaṃ pu­na­rva­ca­na­mi­ti nāsti pau­na­ru­ktya­m | TARV-MK 9.6.25ta­dbhā­va­nā­pra­va­ṇa­tvā­dvā sa­pta­pra­kā­ra­pra­ti­kra­ma­ṇa­va­t | TARVV-MK 598,25 a­tha­vā­, yathā ai­ryā­pa­thi­ka-rātrindi- TARVV-MK 598,26vīya-pākṣika-cā­tu­rmā­si­ka-sāṃ­va­tsa­ri­ka-u­tta­ma­sthā­ni­ka­la­kṣa­ṇaṃ sa­pta­pra­kā­raṃ pra­ti­kra­ma­ṇaṃ gu­ptyā­di­pratiṣṭhā- TARVV-MK 598,27nārthaṃ bhā­vya­te­, ta­tho­tta­ma­kṣa­mā­di­da­śa­vi­dha­dha­rma­bhā­va­nā gu­ptyā­di­pa­ri­pā­la­nā­rthai­ve­ti ta­trā­nta­rbhū­tā­nā­ma­pi TARVV-MK 598,28pṛ­tha­gu­pa­de­śo yuktaḥ | TARV-MK 9.6.26u­tta­ma­vi­śe­ṣa­ṇaṃ dṛ­ṣṭa­pra­yo­ja­na­pa­ri­va­rja­nā­rtha­m | TARVV-MK 598,29 ya­tki­ñci­d dṛṣṭaṃ pra­yo­ja­na­ma­nu­ddi­śya kriya- TARVV-MK 598,30māṇāni kṣa­mā­dī­ni saṃ­va­ra­ṇa­kā­ra­ṇā­ni bha­va­ntī­tya­sya vi­śe­ṣa­sya pra­ti­pa­ttya­rtha­mu­tta­ma­vi­śe­ṣa­ṇa­mu­pā­dī­ya­te — TARVV-MK 598,31u­tta­ma­kṣa­mā u­tta­ma­mā­rda­va­mi­tyā­di | kathaṃ pu­na­re­ṣāṃ saṃ­va­ra­he­tu­tva­mi­ti cet ? a­tro­cya­te — TARV-MK 9.6.27sarveṣāṃ sva­gu­ṇa­pra­ti­pa­kṣa­do­ṣa­bhā­va­nā­t saṃ­va­ra­he­tu­tva­m | TARVV-MK 598,32 sa­rve­ṣā­me­vai­ṣā­m u­tta­ma­kṣa­mā­dī­nāṃ TARVV-MK 598,33sva­gu­ṇa­sya pra­ti­pa­kṣa­do­ṣa­sya ca bhā­va­nā­t saṃ­va­ra­he­tu­tva­ma­va­se­ya­m | ta­dya­thā­, u­tta­ma­kṣa­mā­yā­stā­va­t — vrata- TARVV-MK 598,34śī­la­pa­ri­ra­kṣa­ṇa­m­, i­hā­mu­tra ca duḥ­khā­na­bhi­ṣva­ṅgaḥ­, sarvasya jagataḥ sa­mmā­na­sa­tkā­ra­bhā­va­pa­ri­pa­ktyā­di TARVV-MK 598,35guṇaḥ, ta­tpra­ti­pa­kṣa­sya krodhasya dha­rmā­rtha­kā­ma­mo­kṣa­prā­ṇa­nā­śa­naṃ doṣa iti vicintya kṣa­mi­ta­vya­m | kiñca, TARVV-MK 598,36kro­dha­ni­mi­tta­sya svātmani bhā­vā­bhā­vā­nu­ci­nta­nā­t — TARVV-MK 599,01paraiḥ pra­yu­kta­sya kro­dha­ni­mi­tta­sya ātmani bhā­va­ci­nta­naṃ tāvat — vidyante mayyete doṣāḥ, TARVV-MK 599,02ki­ma­trā­sau mithyā bra­vī­tī­ti kṣa­mi­ta­vya­m | a­bhā­va­ci­nta­nā­da­pi­, naite mayi vidyante doṣāḥ, ajñānā- TARVV-MK 599,03dasau bra­vī­tī­ti kṣamā kāryā | TARVV-MK 599,04api ca, bā­la­sva­bhā­va­ci­nta­naṃ pa­ro­kṣa­pra­tya­kṣā­kro­śa­tā­ḍa­na­mā­ra­ṇa­dha­rma­bhraṃ­śa­nā­nā­mu­tta­ro­tta­ra- TARVV-MK 599,05ra­kṣā­rtha­m | tadyathā — pa­ro­kṣa­mā­kro­śa­ti bāle kṣa­mi­ta­vya­m | e­vaṃ­sva­bhā­vā hi bālā bhavanti | diṣṭyā TARVV-MK 599,06ca māṃ pa­ro­kṣa­mā­kro­śa­ti na pra­tya­kṣa­m | e­ta­da­pi vidyate bā­le­ṣvi­ti lābha eva mantavyaḥ | pratyakṣa- TARVV-MK 599,07mā­kro­śa­ti so­ḍha­vya­m | vidyata etat bā­le­ṣu­, diṣṭyā ca māṃ pra­tya­kṣa­mā­kro­śa­ti na tā­ḍa­ya­ti | e­ta­da­pi TARVV-MK 599,08vidyate bā­le­ṣvi­ti lābha eva mantavyaḥ | tā­ḍa­ya­tya­pi ca ma­rṣi­ta­vya­m | diṣṭyā ca māṃ tā­ḍa­ya­ti na TARVV-MK 599,09prā­ṇai­rvi­yo­ja­ya­tī­ti | e­ta­da­pi vidyate bā­le­ṣvi­ti lābha eva mantavyaḥ | prā­ṇai­rvi­yo­ja­ya­tya­pi titikṣā TARVV-MK 599,10kartavyā diṣṭyā ca māṃ prā­ṇai­rvi­yo­ja­ya­ti na dharmād bhraṃ­śa­ya­ti iti | ki­ñcā­nya­t­, ma­mai­vā­pa­rā­dho­'­ya­m | TARVV-MK 599,11ya­tpu­rā­ca­ri­taṃ ta­nma­ha­d duṣkarma ta­tpha­la­mi­da­mā­kro­śa­va­ca­nā­di ni­mi­tta­mā­traṃ pa­ro­'­tre­ti sa­hi­ta­vya­m | TARVV-MK 599,12mā­rda­vo­pe­taṃ gu­ra­vo­'­nu­gṛ­hṇa­nti­, sā­dha­vo­'­pi sā­dhu­mā­ma­nya­nte | tataśca sa­mya­gjñā­nā­dī­nāṃ pātrī- TARVV-MK 599,13bhavati | tataḥ sva­rgā­pa­va­rga­pha­lā­vā­ptiḥ | maline manasi vra­ta­śī­lā­ni nā­va­ti­ṣṭha­nte | sā­dha­va­ścai­naṃ paritya- TARVV-MK 599,14janti | tanmūlāḥ sarvā vipadaḥ | TARVV-MK 599,15ṛ­ju­hṛ­da­ya­ma­dhi­va­sa­nti guṇāḥ, mā­yā­cā­raṃ nā­śra­ya­nte | garhitā ca ga­ti­rbha­va­ti | TARVV-MK 599,16śu­cyā­cā­ra­mi­hā­pi sa­nmā­na­ya­nti sarve | vi­śra­mbhā­da­ya­śca guṇāḥ ta­ma­dhi­ti­ṣṭha­nti | lo­bha­bhā­va- TARVV-MK 599,17nā­krā­nta­hṛ­da­ye nā­va­kā­śaṃ labhante guṇāḥ, iha cāmutra cā­'­ci­ntyaṃ vya­sa­na­ma­sā­va­śnu­te | TARVV-MK 599,18sa­tya­vā­ci pra­ti­ṣṭhi­tāḥ sarvā gu­ṇa­saṃ­pa­daḥ | a­nṛ­ta­bhā­ṣi­ṇaṃ ba­ndha­vo­'­pi a­va­ma­nya­temitrāṇi TARVV-MK 599,19ca pa­ri­tya­ja­nti­, ji­hvā­che­da­na­sa­rva­sva­ha­ra­ṇā­di­vya­sa­na­bhā­ga­pi bhavati | saṃyamo hyā­tma­hi­taḥ | tamanu- TARVV-MK 599,20ti­ṣṭha­nni­hai­va pūjyate paratra kimasti vācyam | a­saṃ­ya­taḥ prā­ṇa­va­dha­vi­ṣa­ya­rā­ge­ṣu ni­tya­pra­vṛ­ttaḥ karmā- TARVV-MK 599,21śubhaṃ saṃ­ci­nu­te | TARVV-MK 599,22tapaḥ sa­rvā­rtha­sā­dha­na­m | tata eva ṛddhayaḥ saṃ­jā­ya­nte | ta­pa­svi­bhi­ra­dhyu­ṣi­tā­nye­va kṣetrāṇi loke TARVV-MK 599,23tī­rtha­tā­mu­pa­ga­tā­ni | tadyasya na vidyate sa tṛ­ṇā­lla­ghu­rla­kṣya­te | muñcanti taṃ sarve guṇāḥ | nāsau muñcati TARVV-MK 599,24saṃ­sā­ra­m | TARVV-MK 599,25u­pa­dhi­tyā­gaḥ pu­ru­ṣa­hi­taḥ | yato yataḥ pa­ri­gra­hā­da­pe­taḥ ta­ta­sta­to­'­sya khedo vya­pa­ga­to bhavati | TARVV-MK 599,26ni­ra­va­dye ma­naḥ­pra­ṇi­dhā­naṃ pu­ṇya­vi­dhā­na­m | pa­ri­gra­hā­śā ba­la­va­tī sa­rtra­do­ṣa­pra­sa­va­yo­niḥ | na tasyā TARVV-MK 599,27u­pa­dhi­bhiḥ tṛ­pti­ra­sti sa­li­lai­ri­va sa­li­li­ni­dhe­ri­ha ba­ḍa­vā­yā | api ca, kaḥ pū­ra­ya­ti duḥ­pū­ra­mā­śā- TARVV-MK 599,28gartam | dine dine ya­trā­sta­ma­sta­mā­dhe­ya­mā­dhā­ra­tvā­ya kalpate | śa­rī­rā­di­ṣu ni­rma­ma­tvaḥ pa­ra­ma­ni­vṛ­tti- TARVV-MK 599,29ma­vā­pno­ti | śa­rī­rā­di­ṣu kṛ­tā­bhi­ṣva­ṅga­sya sa­rva­kā­la­ma­bhi­ṣva­ṅga eva saṃsāre | TARVV-MK 599,30bra­hma­ca­rya­ma­nu­pā­la­ya­ntaṃ hiṃ­sā­da­yo doṣā na spṛśanti | ni­tyā­bhi­ra­ta­gu­ru­ku­lā­vā­sa­ma­dhi­va­sa­nti TARVV-MK 599,31gu­ṇa­saṃ­pa­daḥ | va­rā­ṅga­nā­vi­lā­sa­vi­bhra­ma­vi­dhe­yī­kṛ­taḥ pā­pai­ra­pi vi­dhe­yī­kri­ya­te | a­ji­te­ndri­ya­tā hi loke TARVV-MK 599,32prā­ṇi­nā­ma­va­mā­na­dā­trī­ti | e­va­mu­tta­ma­kṣa­mā­di­ṣu ta­tpra­ti­pa­kṣe­ṣu ca gu­ṇa­do­ṣa­vi­cā­ra­pū­rvi­kā­yāṃ krodhādi- TARVV-MK 599,33nivṛttau satyāṃ ta­nni­ba­ndha­na­ka­rmā­sra­vā­bhā­vā­t mahān saṃvaro bhavati | TARV-MK 9.6.28vya­kti­va­ca­na­bhe­dā­t ni­rde­śa­vai­la­kṣa­ṇya­mi­ti cet; na; sarveṣāṃ dha­rma­bhā­vā­vya­ti­re­ka­syai­ka­tvā- dā­vi­ṣṭa­li­ṅga­tvā | TARVV-MK 599,35 syā­nma­ta­m — yathā śuklaḥ paṭaḥ śuklā śāṭī śuklaṃ vastraṃ śuklau kaṃvalau śuklāḥ TARVV-MK 599,36kaṃvalā iti sati sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇye vya­kti­va­ca­na­yo­ra­bhe­do dṛ­śya­te­, na ca ta­the­hā­bhe­daḥ­, tato nirdeśo TARVV-MK 599,37vi­la­kṣa­ṇa iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? sarveṣāṃ dha­rma­bhā­vā­vya­ti­re­kai­ka­tvā­t | sa­rve­ṣū­tta­ma­kṣa­mā­di­ṣu saṃva- TARVV-MK 600,01ra­ṇa­la­kṣa­ṇo dha­rma­bhā­vaḥ asti, sa ca ekaḥ, tasya vi­va­kṣi­ta­tvā­t e­ka­va­ca­na­ni­rde­śaḥ | ā­vi­ṣṭa­li­ṅga­śca dharma- TARVV-MK 600,02śabdaḥ nā­nya­sa­mba­ndhe svaliṅgaṃ jahāti | TARVV-MK 600,03āha — kro­dhā­dya­nu­tpa­ttiḥ kṣa­mā­di­vi­śe­ṣa­pra­tya­nī­kā­la­mba­nā­di­tyu­kta­m­, tatra kasmāt kṣa­mā­dī­na­ya­ma- TARVV-MK 600,04va­la­mba­te nānyathā vartate iti ? ucyate — ya­smā­tta­ptā­ya­spi­ṇḍa­va­t kṣa­mā­di­pa­ri­ṇa­te­nā­tma­hi­tai­ṣi­ṇā kartavyāḥ — TA-MK 9.7 a­ni­tyā­śa­ra­ṇa­saṃ­sā­rai­ka­tvā­nya­tvā­śu­cyā­sra­va­saṃ­va­ra­ni­rja­rā lo­ka­bo­dhi- du­rla­bha­dha­rma­svā­khyā­ta­tvā­nu­ci­nta­na­ma­nu­pre­kṣāḥ || TARV-MK 9.7.1u­pā­ttā­nu­pā­tta­dra­vya­saṃ­yo­ga­vya­bhi­cā­ra­sva­bhā­vo­'­ni­tya­tva­m | TARVV-MK 600,07 ātmanā rā­gā­di­pa­ri­ṇā­mā- TARVV-MK 600,08tmanā ka­rma­no­ka­rma­bhā­ve­na gṛ­hī­tā­ni u­pā­ttā­ni pu­dga­la­dra­vyā­ṇi­, a­nu­pā­ttā­ni pa­ra­mā­ṇvā­dī­ni­, teṣāṃ sarveṣāṃ TARVV-MK 600,09dra­vyā­tma­nā nityatvaṃ pa­ryā­yā­tma­nā sa­ta­ta­ma­nu­pa­ra­ta­bhe­da­saṃ­sa­rga­vṛ­tti­tvā­da­ni­tya­tva­m | imāni hi śa­rī­re­ndri- TARVV-MK 600,10ya­vi­ṣa­yo­pa­bho­gapa­ri­bho­ga­dra­vyā­ṇi sa­mu­da­ya­rū­pā­ṇi ja­la­bu­dbu­dva­da­na­va­sthi­ta­sva­bhā­vā­ni ga­rbhā­di­ṣu avasthā- TARVV-MK 600,11vi­śe­ṣe­ṣu sa­ho­pa­la­bhya­mā­na­saṃ­yo­ga­vi­pa­rya­yā­ṇi | mo­hā­da­trā­jño nityatāṃ manyate | na ki­ñci­tsaṃ­sā­re sa­mu­di­taṃ TARVV-MK 600,12dhru­va­ma­sti ātmano jñā­na­da­rśa­no­pa­yo­ga­sva­bhā­vā­da­nya­di­ti ci­nta­na­ma­ni­tya­tvā­nu­pre­kṣā | evaṃ hyasya cintaya- TARVV-MK 600,13tasteṣu a­bhi­ṣva­ṅgā­bhā­vā­t bhu­kto­jjhi­ta­ga­ndha­mā­lyā­di­ṣu iva vi­yo­ga­kā­le­'­pi vi­ni­pā­to no­tpa­dya­te | TARV-MK 9.7.2kṣu­dhi­ta­vyā­ghrā­bhi­dru­ta­mṛ­ga­śā­va­va­jja­nto­rja­rā­mṛ­tyu­ru­jā­nta­re pa­ri­trā­ṇā­bhā­vo­'­śa­ra­ṇa­tva­m | TARVV-MK 600,15śaraṇaṃ dvi­vi­dha­m — laukikaṃ lo­ko­tta­raṃ ceti | ta­tpra­tye­kaṃ tridhā — jī­vā­jī­va­mi­śra­ka­bhe­dā­t | tatra rājā TARVV-MK 600,16devatā vā laukikaṃ jī­va­śa­ra­ṇa­m­, prā­kā­rā­di a­jī­va­śa­ra­ṇa­m­, grā­ma­na­ga­rā­di mi­śra­ka­m | pañca TARVV-MK 600,17guravo lo­ko­tta­raṃ jī­va­śa­ra­ṇa­m­, ta­tpra­ti­bi­mbā­dya­jī­va­śa­ra­ṇa­m­, sa­dha­rmo­pa­ka­ra­ṇa­sā­dhu­va­rgo mi­śra­ka­śa­ra­ṇa­m | TARVV-MK 600,18tatra yathā mṛ­ga­śā­va­sya ekānte ba­la­va­tā kṣu­dhi­te­na ā­mi­ṣai­ṣi­ṇā vyā­ghre­ṇā­bhi­dru­ta­sya na kiñcit TARVV-MK 600,19śa­ra­ṇa­ma­sti tathā ja­nma­ja­rā­mṛ­tyu­vyā­dhi­pri­ya­vi­pra­yo­gā­pri­ya­saṃ­yo­ge­psi­tā­lā­bha­dā­ri­drya­dau­rma­na­syā­di­sa- TARVV-MK 600,20mu­tthi­te­na duḥ­khe­nā­bhi­bhū­ta­sya jantoḥ śaraṇaṃ na vidyate | pa­ri­pu­ṣṭa­ma­pi śarīraṃ bhojanaṃ prati sahāyī- TARVV-MK 600,21bhavati na vya­sa­no­pa­ni­pā­te | yatnena saṃcitā arthā api na bha­vā­nta­ra­ma­nu­ga­ccha­nti | saṃ­vi­bha­kta- TARVV-MK 600,22su­kha­duḥ­khāḥ su­hṛ­do­'­pi na ma­ra­ṇa­kā­le pa­ri­trā­ya­nte | bandhavaḥ sa­mu­di­tā­śca rujā parītaṃ na pa­ri­yā­nti | TARVV-MK 600,23asti cet su­ca­ri­to dharmo vya­sa­na­ma­hā­rṇa­ve ta­ra­ṇo­pā­yo bhavati | mṛtyunā nī­ya­mā­na­sya sa­ha­sra­na­ya- TARVV-MK 600,24nā­da­yo­'­pi na śa­ra­ṇa­m | ta­smā­dbha­va­vya­sa­na­saṃ­ka­ṭe dharma eva śa­ra­ṇa­m | su­hṛ­da­rtho­'­pi na a­na­pā­yī­, nānya- TARVV-MK 600,25tki­ñci­ccha­ra­ṇa­mi­ti bhā­va­na­ma­śa­ra­ṇā­nu­pre­kṣā | evaṃ hya­syā­dhya­va­sya­taḥ ni­tya­ma­śa­ra­ṇo­'­smī­ti bhṛśamu- TARVV-MK 600,26dvigrasya sāṃ­sā­ri­ke­ṣu bhāveṣu ma­ma­tva­vi­ga­mo bhavati | bha­ga­va­da­rha­tsa­rva­jña­pra­tī­teeva vacasi prati- TARVV-MK 600,27yatno bhavet | TARV-MK 9.7.3dra­vyā­di­ni­mi­ttā ātmano bhavā­nta­rā­vā­ptiḥ saṃsāraḥ | TARVV-MK 600,28 ca­tu­rvi­dhā ā­tmā­va­sthāḥ — saṃsāraḥ TARVV-MK 600,29a­saṃ­sā­raḥ no­saṃ­sā­raḥ ta­tri­ta­ya­vya­pā­ya­śce­ti | tatra saṃ­sā­ra­śca­ta­sṛ­ṣu gatiṣu nā­nā­yo­ni­vi­ka­lpā­su pari- TARVV-MK 600,30bhra­ma­ṇa­m | a­nā­ga­ti­ra­saṃ­sā­raḥ śi­va­pa­da­pa­ra­mā­mṛ­ta­su­kha­pra­ti­ṣṭhā | no­saṃ­sā­raḥ sa­yo­ga­ke­va­li­naḥ ca­tu­rga­ti- TARVV-MK 600,31bhra­ma­ṇā­bhā­vā­t a­saṃ­sā­ra­prā­ptya­bhā­vā­cca ī­ṣa­tsaṃ­sā­ro no­saṃ­sā­raḥ iti | a­yo­ga­ke­va­li­naḥ ta­ttri­ta­ya- TARVV-MK 600,32vya­pā­yaḥ­, bha­va­bhra­ma­ṇā­bhā­vā­t sa­yo­ga­ke­va­li­va­t pra­de­śa­pa­ri­spa­nda­vi­ga­mā­t a­saṃ­sā­rā­vā­ptya­bhā­vā­cca | TARVV-MK 600,33de­ha­pa­ri­spa­ndā­bhā­ve­'­pi dehinaḥ satataṃ pra­de­śa­ca­la­na­ma­sti tataḥ sadā saṃsāra eva | si­ddhā­nā­ma­yo­ga­ke­va- TARVV-MK 601,01lināṃ ca nāsti pra­de­śa­ca­la­na­m­, i­ta­re­ṣāṃ tri­dhā­'­va­sī­ya­te | sa punaḥ saṃsāraḥ kva­ci­da­nā­di­ni­dha­naḥ TARVV-MK 601,02a­bha­vyā­pe­kṣa­yā bha­vya­sā­mā­nyā­rpa­ṇa­yā ca, kvacit a­nā­di­ru­cche­da­vā­n bha­vya­vi­śe­ṣā­pe­kṣa­yā | sādiḥ TARVV-MK 601,03sa­ni­dha­no no­saṃ­sā­raḥ | a­ni­dha­naḥ sā­di­ra­saṃ­sā­raḥ | ta­ttri­ta­ya­vya­pā­yo­'­nta­rmu­hū­rta­kā­laḥ | TARVV-MK 601,04tatra dra­vya­mi­mi­ttaḥ saṃ­sā­ra­śca­tu­rvi­dhaḥ ka­rma­no­ka­rma­va­stu­vi­ṣa­yā­śra­ya­bhe­dā­t | tatra kṣe­tra­he­tu­ko dvividhaḥ — TARVV-MK 601,05sva­kṣe­tra­pa­ra­kṣe­tra­vi­ka­lpā­t | lo­kā­kā­śa­tu­lya­pra­de­śa­syā­tma­naḥ ka­rmo­da­ya­va­śā­t saṃ­ha­ra­ṇa­vi­sa­rpa­ṇa­dha­rma­ṇaḥ TARVV-MK 601,06hī­nā­dhi­ka­pra­de­śa­pa­ri­ṇā­mā­va­gā­hi­tvaṃ sva­kṣe­tra­saṃ­sā­raḥ | sa­mmū­rccha­na­ga­rbho­pa­pā­da­ja­nma­na­va­yo­ni­vi­ka­lpā­dyā- TARVV-MK 601,07lambanaḥ pa­ra­kṣe­tra­saṃ­sā­raḥ | kālo dvividhaḥ — pa­ra­mā­rtha­rū­po vya­va­hā­ra­rū­pa­śce­ti | ta­yo­rla­kṣa­ṇaṃ prāgvyākhyā- TARVV-MK 601,08tam | tatra pa­ra­mā­rtha­kā­la­va­rti­ta­pa­ri­spa­nde­ta­ra­pa­ri­ṇā­ma­vi­ka­lpaḥ ta­tpū­rva­ka­kā­la­vya­pa­de­śau­pa­cā­ri­ka­kā­la­tra­ya- TARVV-MK 601,09vṛttiḥ kā­la­saṃ­sā­raḥ | bha­va­ni­mi­ttaḥ saṃsāraḥ dvā­triṃ­śa­dvi­dhaḥ — pṛ­thi­vya­pte­jo­vā­yu­kā­yi­kāḥ pratyekaṃ ca­tu­rvi­dhāḥ TARVV-MK 601,10sū­kṣma­bā­da­ra­pa­ryā­pta­kā­'­pa­ryā­pta­ka­bhe­dā­t | va­na­spa­ti­kā­yi­kāḥ dvedhā — pra­tye­ka­śa­rī­rāḥ sā­dhā­ra­ṇa­śa­rī­rā­śce­ti | TARVV-MK 601,11pra­tye­ka­śa­rī­rā dvedhā — pa­ryā­pta­kā­pa­ryā­pta­ka­bhe­dā­t | sā­dhā­ra­ṇa­śa­rī­rā­śca­tu­rdhā — sū­kṣma­bā­da­ra­pa­ryā­pta­kā­pa­ryā­pta­ka- TARVV-MK 601,12vi­ka­lpā­t | vi­ka­le­ndri­yāḥ pratyekaṃ dvidhā pa­ryā­pta­kā­pa­ryā­pta­ka­vi­ka­lpā­t | pa­ñce­ndri­yā­śca­tu­rdhā saṃjñya- TARVV-MK 601,13saṃ­jñi­pa­ryā­pta­kā­pa­ryā­pta­kā­pe­kṣa­ye­ti | bhā­va­ni­mi­ttaḥ saṃsāro dvedhā sva­bhā­va­pa­ra­bhā­vā­śra­yā­t | svabhāvo TARVV-MK 601,14mi­thyā­da­rśa­nā­diḥ­, pa­ra­bhā­vo jñā­nā­va­ra­ṇā­di­ka­rma­ra­sā­diḥ | e­va­me­ta­smi­nna­ne­kayo­ni­ku­la­ko­ṭi­ba­hu­śa­ta­sa­ha­sra- TARVV-MK 601,15saṃkaṭe saṃsāre pa­ri­bhra­ma­n jīvaḥ ka­rma­ya­ntra­pre­ri­taḥ pitā bhūtvā bhrātā putraḥ pautraśca bha­va­ti­, mātā TARVV-MK 601,16bhūtvā bhaginī bhāryā duhitā ca bha­va­ti­, kiṃ bahunā sva­ya­mā­tma­naḥ putro bha­va­tī­tye­va­mā­di saṃ­sā­ra­sva- TARVV-MK 601,17bhā­va­ci­nta­naṃ saṃ­sā­rā­nu­pre­kṣā | evaṃ hyasya bhā­va­ya­taḥ saṃ­sā­ra­duḥ­kha­bha­yā­du­dvi­gna­sya tato nirvedo bha­va­ti­, TARVV-MK 601,18ni­rvi­ṇṇa­śca saṃ­sā­ra­pra­hā­ṇā­ya pra­ti­ya­ta­te | TARV-MK 9.7.4ja­nma­ja­rā­ma­ra­ṇā­vṛ­tti­ma­hā­duḥ­khā­nu­bha­va­naṃ prati sa­hā­yā­na­pe­kṣa­tva­me­ka­tva­m | TARVV-MK 601,19 e­ka­tva­ma­ne­ka- TARVV-MK 601,20tva­mi­tye­ta­du­bha­yaṃ dra­vya­kṣe­tra­kā­la­bhā­va­vi­ka­lpa­m | tatra dra­vyai­ka­tvaṃ jī­vā­di­ṣva­nya­ta­ma­dra­vya­vi­ṣa­ya­tve­nā­'- TARVV-MK 601,21bhe­da­ka­lpa­na­m | kṣe­trai­ka­tvaṃ pa­ra­mā­ṇva­va­gā­ha­pra­de­śaḥ | kā­lai­ka­tva­ma­bhe­daḥ samayaḥ | bhā­vai­ka­tvaṃ mokṣa- TARVV-MK 601,22mārgaḥ | tathā a­ne­ka­tva­ma­pi bhe­da­vi­ṣa­ya­m | nahi ki­ñci­de­ka­me­va ni­ści­ta­ma­sti a­ne­ka­me­va vā | eka- TARVV-MK 601,23mapi sā­mā­nyā­rpa­ṇa­yā vi­śe­ṣā­rpa­ṇa­yā a­ne­ka­ma­pi | tatra pa­ri­prā­pta­bā­hyā­bhya­nta­ro­pa­dhi­tyā­ga­sya samyagjñā- TARVV-MK 601,24nā­de­ka­tva­ni­śca­ya­mā­ska­nda­taḥ ya­thā­khyā­ta­cā­ri­trai­ka­vṛ­ttiḥ mo­kṣa­mā­rgo bhā­vai­ka­tva­m | ta­tprā­pta­ye eka evā- TARVV-MK 601,25ham, na kaścinme svaḥ paro vā vi­dya­te­, eka eva jāye eka eva mriye, na kaścinme svajanaḥ pa­ra­ja­no TARVV-MK 601,26vā vyā­dhi­ja­rā­ma­ra­ṇā­dī­ni duḥ­khā­nya­pa­ha­ra­ti | ba­ndhu­mi­trā­ṇi śmaśānaṃ nā­ti­va­rta­nte | dharma eva me TARVV-MK 601,27sahāyaḥ sa­dā­na­pā­yī­ti ci­nta­na­me­ka­tvā­nu­pre­kṣā | evaṃ hyasya bhā­va­ya­taḥ sva­ja­ne­ṣu prī­tya­nu­ba­ndho na bhavati TARVV-MK 601,28pa­ra­ja­ne­ṣu ca dve­ṣā­nu­ba­ndho no­pa­jā­ya­te­, tato ni­ssa­ṅga­tā­ma­bhyu­pa­ga­to mo­kṣā­yai­va ghaṭate | TARV-MK 9.7.5śa­rī­rā­d vya­ti­re­ko la­kṣa­ṇa­bhe­dā­da­nya­tva­m | TARVV-MK 601,29 anyatvaṃ caturdhā vya­va­ti­ṣṭha­te — nā­ma­sthā­pa­nā­dra­vya- TARVV-MK 601,30bhā­vā­la­mba­ne­na | ātmā jīva iti nā­ma­bhe­daḥ­, kā­ṣṭha­pra­ti­me­ti sthā­pa­nā­bhe­daḥ­, jī­va­dra­vya­ma­jī­va­dra­vya- TARVV-MK 601,31miti dra­vya­bhe­daḥ­, e­ka­smi­nna­pi dravye bālo yuvā manuṣyo deva iti bhā­va­bhe­daḥ | tatra bandhaṃ pra­tye­ka­tve TARVV-MK 601,32satyapi la­kṣa­ṇa­bhe­dā­da­nya­tva­m | tataḥ ku­śa­la­pu­ru­ṣa­pra­yo­ga­sa­nni­dhau śa­rī­rā­da­tya­nta­vya­ti­re­ke­ṇa ātmano TARVV-MK 601,33jñā­nā­di­bhi­ra­na­ntai­ra­he­yai­ra­va­sthā­naṃ mu­kti­ra­nya­tvaṃ śi­va­pa­da­mi­ti cocyate | ta­da­vā­pta­ye ca ai­ndri­yi­kaṃ TARVV-MK 601,34śa­rī­ra­m a­tī­ndri­yo­'­ha­m­, ajñaṃ śarīraṃ jño­'­ha­m­, anityaṃ śarīraṃ ni­tyo­'­ha­m­, ā­dya­nta­va­ccha­rī­ra­m TARVV-MK 602,01a­nā­dya­nto­'­ha­m­, bahūni me śa­rī­ra­śa­ta­sa­ha­srā­ṇi a­tī­tā­ni saṃsāre pa­ri­bhra­ma­taḥ­, sa e­vā­ha­m anya- TARVV-MK 602,02stebhyaḥ ityevaṃ śa­rī­rā­da­nya­tvaṃ me, kimaṅga pu­na­rbā­hye­bhyaḥ pa­ri­gra­he­bhya iti ci­nta­na­m a­nya­tvā­nu­pre­kṣā | TARVV-MK 602,03evaṃ hyasya ma­na­ssa­mā­da­dhā­na­sya śa­rī­rā­di­ṣu spṛhā no­pa­pa­dya­te­, tataśca śreyasi vartate | TARV-MK 9.7.6śa­rī­ra­syā­dyu­tta­rā­śu­bha­kā­ra­ṇa­tvā­di­bhi­ra­śu­ci­tva­m | TARVV-MK 602,04 śucitvaṃ dvi­vi­dha­m — laukikaṃ lo­ko­tta­raṃ TARVV-MK 602,05ceti | ta­trā­tma­naḥ pra­kṣā­li­ta­ka­rma­ma­la­ka­la­ṅka­sya svā­tma­nya­va­sthā­naṃ lo­ko­tta­raṃ śu­ci­tva­m­, ta­tsā­dha­naṃ ca TARVV-MK 602,06sa­mya­gda­rśa­nā­di ta­dva­nta­śca sādhavaḥ ta­da­dhi­ṣṭhā­nā­ni ca ni­rvā­ṇa­bhū­myā­dī­ni ta­tprā­ptyu­pā­ya­tvā­cchu­ci­vya- TARVV-MK 602,07pa­de­śa­ma­rha­nti | laukikaṃ śu­ci­tva­ma­ṣṭa­vi­dha­m — kā­lā­gni­bha­sma­mṛ­tti­kā­go­ma­ya­sa­li­la­jñā­na­ni­rvi­ci­ki­tsa- TARVV-MK 602,08tva­bhe­dā­t | tadidaṃ śarīraṃ śu­cī­ka­rtuṃ nālam | kutaḥ ? a­tya­ntā­śu­ci­tvā­t | śa­rī­ra­mi­da­mā­dyu­tta­rā- TARVV-MK 602,09śu­bha­kā­ra­ṇā­di­bhi­ra­śu­ci lakṣyate | tadyathā — ādyaṃ tā­va­tkā­ra­ṇaṃ śa­rī­ra­sya śukraṃ śoṇītaṃ ca, ta­du­bha­ya- TARVV-MK 602,10ma­tya­ntā­śu­ci | u­tta­ra­kā­ra­ṇa­mā­hā­ra­pa­ri­ṇā­mā­di­, ka­va­lā­hā­ro hi gra­sta­mā­traḥ śle­ṣmā­śa­yaṃ prāpya TARVV-MK 602,11śleṣmaṇā dra­vī­kṛ­taḥ a­dhi­ka­ma­śu­ci bha­va­ti­, tataḥ pi­ttā­śa­yaṃ prāpya pa­cya­mā­na ā­mlī­kṛ­taḥ a­śu­ci­re­va TARVV-MK 602,12bha­va­ti­, pakvo vā­tā­śa­ya­ma­vā­pya vāyunā vi­bha­jya­mā­naḥ kha­la­ra­sa­bhā­ve­na bhidyate | kha­la­bhā­go mū­tra­pu­rī- TARVV-MK 602,13ṣā­di­ma­la­vi­kā­re­ṇa vi­vi­cya­te | ra­sa­bhā­gaḥ śo­ṇi­ta­māṃ­sa­me­do­'­sthi­ma­jjā­śu­kra­bhā­ve­na pa­ri­ṇa­ma­te | TARVV-MK 602,14sarveṣāṃ cai­ṣā­ma­śu­cī­nāṃ bhājanaṃ śa­rī­ra­ma­va­ska­ra­va­t | a­śa­kya­pra­tī­kā­raṃ khaldiṃ śa­rī­ra­m­, snānānu- TARVV-MK 602,15le­pa­na­dhū­pa­pra­gha­rṣa­vā­sa­mā­lyā­di­bhi­ra­pi na śa­kya­ma­śu­ci­tva­ma­pa­ha­rtu­m­, a­ṅgā­ra­va­t | ā­śri­ta­ma­pi dravya- TARVV-MK 602,16mā­śve­vā­tma­bhā­va­mā­pā­da­ya­tī­ti na ja­lā­dī­nāmapi śu­ci­he­tu­tva­m | sa­mya­gda­rśa­nā­di pu­na­rbhā­vya­mā­naṃ TARVV-MK 602,17jī­va­syā­tya­nti­kīṃ śu­ddhi­mā­vi­rbhā­va­ya­tī­ti tattvato bhā­va­na­ma­śu­ci­tvā­nu­pre­kṣā | evaṃ hyasya saṃ­sma­ra­taḥ TARVV-MK 602,18śa­rī­ra­ni­rve­do bha­va­ti­, ni­rvi­ṇṇa­śca ja­nmo­da­dhi­ta­ra­ṇā­ya cittaṃ sa­mā­dha­tte | TARV-MK 9.7.7ā­sra­va­saṃ­va­ra­ni­rja­rā­gra­ha­ṇa­ma­na­rtha­ka­mu­kta­tvā­di­ti cet; na; ta­dgu­ṇa­do­ṣā­nve­ṣa­ṇa­pa­ra­tvā­t | TARVV-MK 602,20syā­nma­ta­m — ā­sra­va­saṃ­va­ra­ni­rja­rā va­rṇi­tāḥ­, a­ta­stā­sā­mi­ha pu­na­rgra­ha­ṇa­ma­na­rtha­ka­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 602,21ta­dgu­ṇa­do­ṣā­nve­ṣa­ṇa­pa­ra­tvā­t | ā­sra­va­do­ṣā­nu­ci­nta­na­mu­dve­gā­rtha­mā­sra­vo­pa­kṣe­paḥ | āsravā hi i­hā­mu­tra TARVV-MK 602,22cā­pā­ya­yu­ktā ma­hā­na­dī­sro­to­ve­ga­tī­kṣṇā i­ndri­yā­da­yaḥ | tadyathā — pra­bhū­ta­ya­va­so­da­ka­pra­māthā­va­gā­ha­nā- TARVV-MK 602,23di­gu­ṇa­saṃ­pa­nna­va­na­vi­cā­ri­ṇaḥ madāndhāḥ ba­la­va­nto­'­pi vāraṇāḥ ha­sti­ba­ndha­kī­ṣu spa­rśa­ne­ndri­yapra­saṃ­sa­kta- TARVV-MK 602,24cittāḥ ma­nu­ṣya­vi­dhe­ya­tā­mu­pa­ga­tya va­dha­ba­ndha­na­vā­ha­nā­ṅku­śa­tā­ḍa­na­pā­rṣṇi­ghā­tā­di­ja­ni­taṃ tī­vra­duḥ­kha­ma­nu- TARVV-MK 602,25bha­va­nti­, ni­tya­me­va ca sva­yū­tha­sya sva­ccha­nda­pra­vī cā­ra­su­kha­sya ca va­na­vā­sa­syā­nu­sma­ra­nto mahāntaṃ khedama- TARVV-MK 602,26vā­pnu­va­nti | tathaiva ca ji­hve­ndri­ya­vi­ṣa­ya­lo­lāḥ mṛ­ta­ha­sti­śa­rī­ra­stha­sro­to­ve­gā­va­gā­hi­vā­ya­sa­va­t vyasana- TARVV-MK 602,27mu­pa­ni­pa­ta­nti | ghrā­ṇe­ndri­ya­va­śaṃ­ga­tā­śca au­ṣa­dha­ga­ndha­lu­bdha­pa­nna­ga­va­dvi­ni­pā­ta­mi­ccha­nti | ca­kṣu­ri­ndri­ya­vi­dhe- TARVV-MK 602,28yī­kṛ­tā­śca dī­pā­lo­ka­na­lo­la­pa­ta­ṅga­va­d vya­sa­na­pra­pā­tā­bhi­mu­khā bhavanti | śro­tre­ndri­ya­vi­ṣa­ya­sa­ṅgā­kṛ­ṣṭa­ma­na- TARVV-MK 602,29so'pi gī­ta­dhva­ni­vi­ṣa­ṅga­vi­smṛ­ta­tṛ­ṇa­gra­sa­na­ha­ri­ṇa­va­t a­na­rtho­nmu­khā bhavanti | paratra ca nā­nā­jā­ti­ṣu TARVV-MK 602,30ba­hu­vi­dha­duḥ­kha­pra­jvā­li­tā­su pa­rya­ṭa­nti iti | e­va­mā­dyā­sra­va­do­ṣa­da­rśa­na­mā­sra­vā­nu­pre­kṣā | evaṃ hyasya cinta- TARVV-MK 602,31yataḥ kṣa­mā­di­dha­rma­śre­ya­stva­bu­ddhi­rna pra­cya­va­te | TARVV-MK 602,32sarva ete ā­sra­va­do­ṣāḥ kū­rma­va­t saṃ­vṛ­tā­tma­no na bhavanti yathā ma­hā­rṇa­ve nāvau vi­va­ra­pi­dhā- TARVV-MK 602,33ne­'­sa­ti kra­mā­śri­ta­ja­la­vi­pla­ve sati ta­dā­śra­yā­ṇāṃ vi­nā­śo­'­va­śyaṃ­bhā­vī­, chi­dra­pi­dhā­ne ca ni­ru­pa­dra­va­ma­bhi- TARVV-MK 602,34la­ṣi­ta­de­śā­nta­ra­prā­pa­ṇaṃ tathā ka­rmā­ga­ma­dvā­ra­saṃ­va­ra­ṇe sati nāsti śre­yaḥ­pra­ti­ba­ndha iti saṃ­va­ra­ṇa­gu­ṇā­nu­ci­nta­naṃ TARVV-MK 602,35saṃ­va­rā­nu­pre­kṣā | evaṃ hyasya ci­nta­ya­taḥ saṃvare ni­tyo­dyu­kta­tā bhavati | TARVV-MK 603,01nirjarā ve­da­nā­vi­pā­ka i­tyu­kta­m | sā dvedhā — a­bu­ddhi­pū­rvā ku­śa­la­mū­lā ceti | tatra na­ra­kā­di­ṣu TARVV-MK 603,02ka­rma­pha­la­vi­pā­ka­jā a­bu­ddhi­pū­rvā­, sā a­ku­śa­lā­nu­ba­ndhā | pa­rī­ṣa­ha­ja­ye kṛte ku­śa­la­mū­lā­, sā śubhānu- TARVV-MK 603,03bandhā ni­ra­nu­ba­ndhā ceti | evaṃ ni­rja­rā­yā gu­ṇa­do­ṣa­bhā­va­naṃ ni­rja­rā­nu­pre­kṣā | evaṃ hya­syā­nu­sma­ra­taḥ karma- TARVV-MK 603,04ni­rja­rā­yai vṛ­tti­rbha­va­ti | TARV-MK 9.7.8lo­ka­saṃ­sthā­nā­di­vi­dhi­rvyā­khyā­taḥ | TARVV-MK 603,05 sa­ma­ntā­da­na­nta­syā­lo­kā­kā­śa­sya ba­hu­ma­dhya­de­śa­bhā­vi­no TARVV-MK 603,06lokasya saṃ­sthā­nā­di­vi­dhi­rvyā­khyā­taḥ­, ta­tsva­bhā­vā­nu­ci­nta­naṃ lo­kā­nu­pre­kṣā | evaṃ hya­syā­dhya­va­sya­taḥ TARVV-MK 603,07ta­ttva­jñā­nā­di­vi­śu­ddhi­rbha­va­ti | TARV-MK 9.7.9trasabhā­vā­di­lā­bha­sya kṛ­cchra­pra­ti­pa­ttiḥ bo­dhi­du­rla­bha­tva­m | TARVV-MK 603,08 uktaṃ ca — TARVV-MK 603,09“­e­ga­ṇi­go­da­sa­rī­re jīvā da­vva­ppa­mā­ṇa­do diṭṭhā | TARVV-MK 603,10siddhehi a­ṇaṃ­ta­gu­ṇā savveṇa vi­tī­da­kā­le­ṇa || ” TARVV-MK 603,11i­tyā­ga­ma­prā­mā­ṇyā­de­ka­smi­nni­go­ta­śa­rī­re jīvāḥ si­ddhā­nā­ma­na­nta­gu­ṇāḥ | evaṃ sa­rva­lo­ko nira- TARVV-MK 603,12nta­ra­ni­ci­taḥ sthā­va­raiḥ­, a­ta­sta­tra trasatā bālukāsamudre patitā va­jra­si­ka­tā­ka­ṇi­ke­va durlabhā | tatra ca TARVV-MK 603,13vi­ka­le­ndri­yā­ṇāṃ bhū­yi­ṣṭha­tvā­t pa­ñce­ndri­ya­tā guṇeṣu kṛ­ta­jña­te­va kṛ­cchra­la­bhyā | tatra ca tiryakṣu pa­śu­mṛ­ga- TARVV-MK 603,14pa­kṣi­sa­rī­sṛ­pā­di­ṣu bahuṣu satsu ma­nu­ṣya­bhā­va­śca­tu­ṣpa­the ra­tna­rā­śi­ri­va du­rā­sa­daḥ | ta­tpra­cya­ve pu­na­sta­du­pa­pa­tti- TARVV-MK 603,15rda­gdha­ta­ru­pu­dga­la­ta­dbhā­vā­pa­tti­va­t durlabhā | tallābhe ca ku­de­śā­nāṃ hi­tā­hi­ta­vi­cā­ra­ṇā­vi­ra­hi­ta­pa­śu­sa­mā­na- TARVV-MK 603,16mā­na­vā­kī­rṇā­nāṃ ba­hu­tvā­t sudeśaḥ pā­ṣā­ṇe­ṣu ma­ṇi­ri­vā­su­la­bhaḥ | la­bdhe­'­pi sudeśe sukule janma kṛcchra- TARVV-MK 603,17labhyaṃ pā­pa­ka­rma­jī­va­ku­lā­ku­la­tvā­t lokasya | kule hi jātiḥ prāyeṇa śī­la­vi­na­yā­cā­ra­saṃ­pa­tti­ka­rī TARVV-MK 603,18bhavati | sa­tyā­ma­pi ku­la­saṃ­pa­di dī­rghā­yu­ri­ndri­ya­ba­la­rū­pa­nī­ro­ga­tvā­dī­ni du­rla­bhā­ni | sa­rve­ṣva­pi teṣu TARVV-MK 603,19labdheṣu sa­ddha­rma­pra­ti­lā­bho yadi na syāt vyarthaṃ janma va­da­na­mi­va dṛ­ṣṭi­vi­ka­la­m | tamevaṃ kṛ­chra­la­bhyaṃ TARVV-MK 603,20dha­rma­ma­vā­pya vi­ṣa­ya­su­khe rañjanaṃ bhasmārthaṃ ca­nda­na­da­ha­na­mi­va vi­pha­la­m | vi­ra­kta­vi­ṣa­ya­su­kha­sya ta­po­bhā­va­nā- TARVV-MK 603,21dha­rma­pra­bhā­va­nā­su­kha­ma­ra­ṇā­di­la­kṣa­ṇaḥ sa­mā­dhi­rdu­ra­vā­paḥ | tasmin sati bo­dhi­lā­bhaḥ pha­la­vā­n bha­va­tī­ti TARVV-MK 603,22cintanaṃ bo­dhi­du­rla­bha­tvā­nu­pre­kṣā | evaṃ hyasya bhā­va­ya­taḥ bodhiṃ prāpya pramādo na ka­dā­ci­da­pi bhavati | TARV-MK 9.7.10jī­va­sthā­na­gu­ṇa­sthā­nā­nāṃ ga­tyā­di­ṣu mā­rga­ṇā­la­kṣa­ṇo dharmaḥ svākhyātaḥ | TARVV-MK 603,23 uktāni jīva- TARVV-MK 603,24sthānāni gu­ṇa­sthā­nā­ni ca, teṣāṃ ga­tyā­di­ṣu mā­rga­ṇā­sthā­ne­ṣu sva­ta­ttva­vi­cā­ra­ṇā­la­kṣa­ṇo dharmaḥ jinaśā- TARVV-MK 603,25sane svākhyātaḥ | atrāha — ga­tyā­da­ya i­tyu­cya­nte­, ke pu­na­rga­tyā­da­ya iti ? a­tro­cya­te — TARV-MK 9.7.11ga­tī­ndri­ya­kā­ya­yo­ga­ve­da­ka­ṣā­ya­jñā­na­saṃ­ya­ma­da­rśa­na­le­śyā­bha­vya­sa­mya­ktva­saṃ­jñā­hā­ra­ke­ṣu mārgaṇāḥ | TARVV-MK 603,27 gamyata iti gatiḥ | sā dvedhā — ka­rmo­da­ya­kṛ­tā kṣāyikī ceti | ka­rmo­da­ya­kṛ­tā ca­tu­rvi­dhā TARVV-MK 603,28vyākhyātā — na­ra­ka­ga­tiḥ ti­rya­gga­tiḥ ma­nu­ṣya­ga­tiḥ de­va­ga­ti­śce­ti | kṣāyikī mo­kṣa­ga­tiḥ | indrasya liṅga- TARVV-MK 603,29mindreṇa sṛ­ṣṭa­mi­ti vā i­ndri­ya­m | tad dra­vya­bhā­va­bhe­de­na dvividhaṃ sat pañcadhā va­rṇi­ta­m — e­ke­ndri­ya­dvī­ndri­ya- TARVV-MK 603,30trī­ndri­ya­ca­tu­ri­ndri­ya­pa­ñce­ndri­ya­bhe­de­na­, ta­tka­rma­kṛ­ta­m | a­tī­ndri­ya­tva­mātmanaḥ kṣā­yi­ka­m | ā­tma­pra­vṛ­ttyupa- TARVV-MK 603,31ci­ta­pu­dga­la­pi­ṇḍaḥ kāyaḥ | ta­tsaṃ­ba­ndhi­jī­vaḥ ṣaḍvidhaḥ — pṛ­thi­vī­kā­yi­kaḥ a­pkā­yi­kaḥ te­ja­skā­yi­kaḥ TARVV-MK 603,32vā­yu­kā­yi­kaḥ va­na­spa­ti­kā­yi­kaḥ tra­sa­kā­yi­ka­śce­ti | tra­sa­sthā­va­ra­nā­ma­ka­rma­vi­śe­ṣo­da­yā­pā­di­tā ete TARVV-MK 603,33bhāvāḥ | nā­ma­ka­rmā­tya­nto­cche­dā­da­kā­yāḥ siddhāḥ | vī­ryā­nta­rā­ya­kṣa­yo­pa­śa­ma­la­bdha­vṛ­tti­vī­rya­la­bdhi­ryo­gaḥ | TARVV-MK 603,34tadvata ātmano ma­no­vā­kkā­ya­va­rga­ṇā­la­mba­naḥ pra­de­śa­pa­ri­spa­ndaḥ u­pa­yo­go yogaḥ | sa pa­ñca­da­śa­pra­kā­raḥ — TARVV-MK 603,35catvāro ma­no­yo­gāḥ catvāro vāgyogāḥ sapta kā­ya­yo­gā­śce­ti | yo­ga­sa­mba­ndhā­'­bhā­vaḥ ātmanaḥ TARVV-MK 604,01kṣāyikaḥ | tatra sa­tya­ma­no­yo­gaḥ mṛ­ṣā­ma­no­yo­gaḥ sa­tya­mṛ­ṣā­ma­no­yo­gaḥ a­sa­tya­mṛ­ṣā­ma­no­yo­ga­śce­ti catu- TARVV-MK 604,02rvidho vāgyogaḥ | au­dā­ri­ka­kā­ya­yo­gaḥ au­dā­ri­ka­mi­śra­ka­kā­ya­yo­gaḥ vai­kri­yi­ka­kā­ya­yo­gaḥ vai­kri­yi­ka- TARVV-MK 604,03mi­śra­ka­kā­ya­yo­gaḥ ā­hā­ra­ka­kā­ya­yo­gaḥ ā­hā­ra­ka­mi­śra­ka­kā­ya­yo­gaḥ kā­rma­ṇa­kā­ya­yo­ga­śce­ti sa­pta­vi­dhaḥ TARVV-MK 604,04kā­ya­yo­gaḥ | ā­tma­pra­vṛ­tti­saṃ­mo­ho­tpā­do vedaḥ | sa no­ka­ṣā­ya­vi­śe­ṣo­da­ya­ni­mi­ttaḥ trividhaḥ — strīvedaḥ TARVV-MK 604,05puṃvedo na­puṃ­sa­ka­ve­da­śce­ti | ātmana au­pa­śa­mi­kaṃ kṣāyikaṃ vā a­pa­ga­ta­ve­da­tva­m | cā­ri­tra­pa­ri­ṇā­ma­ka­ṣa­ṇā­t TARVV-MK 604,06kaṣāyaḥ | sa ca­tu­rvi­dhaḥ kro­dha­mā­na­mā­yā­lo­bha­la­kṣa­ṇo vyākhyātaḥ | a­ka­ṣā­ya­tva­mā­tma­na au­pa­śa­mi­kaṃ TARVV-MK 604,07kṣāyikaṃ vā | ta­ttvā­rthā­va­bo­dho jñā­na­p­, ta­tpa­ñca­vi­dha­mu­ddi­ṣṭa­m | mi­thyā­da­rśa­no­da­yā­pā­di­ta­kā­lu­ṣya­ma­jñā­naṃ TARVV-MK 604,08tri­vi­dha­m | vra­ta­sa­mi­ti­ka­ṣā­ya­da­ṇḍe­ndri­ya-dhā­ra­ṇā­nu­va­rta­na­ni­gra­ha­tyā­ga­ja­ya­la­kṣa­ṇaḥ saṃyamaḥ pa­ñca­vi­dho TARVV-MK 604,09vakṣyate | saṃyamaḥ saṃ­ya­mā­saṃ­ya­ma­śco­ktau | sa sa­rva­ścā­ri­tra­mo­ha­syo­da­yo­pa­śa­mā­t kṣa­yo­pa­śa­mā­t kṣayācca TARVV-MK 604,10bhavati | ta­tpa­ri­ṇā­ma­tra­ya­vi­ra­hi­taṃ siddhatvaṃ kṣā­yi­ka­m | da­rśa­nā­va­ra­ṇa­kṣa­ya­kṣa­yo­pa­śa­mā­vi­rbhū­ta­va­tti­rā­lo- TARVV-MK 604,11canaṃ da­rśa­na­m | ta­cca­tu­rvi­dha­mu­ddi­ṣṭaṃ ca­kṣu­ra­ca­kṣu­ra­va­dhi­ke­va­la­da­rśa­na­bhe­dā­t | ka­ṣā­ya­śle­ṣa­pra­ka­rṣā­pra­ka­rṣa­yu­ktā TARVV-MK 604,12yo­ga­vṛ­tti­rle­śyā | sā ṣaḍvidhā kṛ­ṣṇa­nī­la­ka­po­ta­te­jaḥ­pa­dma­śu­kla­vi­ka­lpā­t | śa­rī­ra­nā­mo­da­yā­pā­di­tā TARVV-MK 604,13dra­vya­le­śyā | a­le­śya­tvaṃ kṣā­yi­ka­m | ni­rvā­ṇa­pu­ra­skṛ­to bhavyaḥ, ta­dvi­pa­rī­to­'­bha­vyaḥ­, ta­du­bha­yaṃ pāriṇā- TARVV-MK 604,14mikam | vi­ra­hi­ta­bha­vya­tvā­bha­vya­tva­vi­ka­lpo muktaḥ | ta­ttvā­rtha­śra­ddhā­na­la­kṣa­ṇaṃ sa­mya­ktva­mu­kta­m | tat darśana- TARVV-MK 604,15mo­ha­syo­pa­śa­mā­t kṣa­yo­pa­śa­mā­t kṣayācca bhavati | sā­sā­da­na­sa­mya­ktva­m — a­na­ntā­nu­ba­ndhi­ka­ṣā­yo­da­yā­dbha- TARVV-MK 604,16va­tī­tyau­da­yi­ka­m | sa­mya­ṅmi­thyā­tvaṃ kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­m | mi­thyā­tva­mau­da­yi­ka­m | śi­kṣā­kri­yā­lā­pa­grā­hī TARVV-MK 604,17saṃjñī, ta­dvi­pa­rī­to­'­saṃ­jñī | tatra saṃjñitvaṃ kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­m­, a­saṃ­jñi­tva­mau­da­yi­ka­m | ta­du­bha­yā­bhā­vaḥ TARVV-MK 604,18kṣāyikaḥ | u­pa­bho­ga­śa­rī­ra­prā­yo­gya­pu­dga­la­gra­ha­ṇa­mā­hā­raḥ­, ta­dvi­pa­rī­to­'­nā­hā­raḥ | ta­trā­hā­raḥ śa­rī­ra­nā­mo- TARVV-MK 604,19dayāt vi­gra­ha­ga­ti­nā­mo­da­yā­bhā­vā­cca bhavati | a­nā­hā­raḥ śa­rī­ra­nā­ma­tra­yo­da­yā­bhā­vā­t vi­gra­ha­ga­ti­nā- TARVV-MK 604,20mo­da­yā­cca bhavati | TARVV-MK 604,21tā­nye­tā­ni ca­tu­rda­śa­mā­rga­ṇā­sthā­nā­ni | teṣu jī­va­sthā­nā­nāṃ sattā cintyate — ti­rya­gga­tau catu- TARVV-MK 604,22rdaśāpi jī­va­sthā­nā­ni santi | i­ta­rā­su tisṛṣu dve dve pa­ryā­pta­kā­pa­ryā­pta­ka­bhe­dā­t | e­ke­ndri­ye­ṣu catvāri TARVV-MK 604,23jī­va­sthā­nā­ni | vi­ka­le­ndri­ye­ṣu dve dve | pa­ñce­ndri­ye­ṣu catvāri | pṛ­thi­vya­pte­jo­vā­yu­kā­yi­ke­ṣu pratyekaṃ TARVV-MK 604,24catvāri | va­na­spa­tikā­yi­ke­ṣu ṣaṭ | tra­sa­kā­yi­ke­ṣu daśa | ma­no­yo­ge ekaṃ jī­va­sthā­naṃ saṃ­jñi­pa­ryā­pta­kaḥ | TARVV-MK 604,25vāgyoge pañca jī­va­sthā­nā­ni dvi­tri­ca­tu­ri­ndri­ya­pa­ryā­pta­ka­saṃ­jñya­saṃ­jñi­pa­ryā­pta­ka­nā­mā­ni | kā­ya­yo­ge catu- TARVV-MK 604,26rdaśa santi | strī­ve­da­puṃ­ve­da­yoḥ pratyekaṃ catvāri jī­va­sthā­nā­ni saṃ­jñya­saṃ­jñi­pa­ryā­pta­kā­pa­ryā­pta­kā­khyā­ni | TARVV-MK 604,27na­puṃ­sa­ka­ve­de ca­tu­rda­śā­pi santi | avede ekaṃ jī­va­sthā­naṃ saṃ­jñi­pa­ryā­pta­ka­saṃ­jña­m | ca­tu­rṣva­pi ka­ṣā­ye­ṣu TARVV-MK 604,28ca­tu­rda­śā­pi jī­va­sthā­nā­ni santi | a­ka­ṣā­ye e­ka­me­va saṃ­jñi­pa­ryā­pta­kā­khya­m | ma­tya­jñā­na­śru­tā­jñā­na­yo­śca- TARVV-MK 604,29tu­rda­śā­pi santi | vi­bha­ṅga­ma­naḥ­pa­rya­ya­jñā­na­yo­re­ka­me­va jī­va­sthā­naṃ saṃ­jñi­pa­ryā­pta­kā­khya­m | ma­ti­śru­tā­va­dhi- TARVV-MK 604,30jñāneṣu dve jī­va­sthā­ne saṃ­jñi­pa­ryā­pta­kā­pa­ryā­pta­kā­khye | ke­va­la­jñā­ne e­ka­me­va jī­va­sthā­naṃ saṃ­jñi­pa­ryā­pta­kā- TARVV-MK 604,31khyam | sā­mā­yi­ka­che­do­pa­sthā­pa­na­pa­ri­hā­ra­vi­śu­ddhi­sū­kṣma­sā­mpa­rā­ya­ya­thā­khyā­ta­saṃ­ya­ma­saṃ­ya­mā­saṃ­ya­me­ṣu eka- TARVV-MK 604,32meva jī­va­sthā­naṃ saṃ­jñi­pa­ryā­pta­ka­nā­ma­ka­m | a­saṃ­ya­me ca­tu­rda­śā­pi santi | a­ca­kṣu­rda­rśa­ne ca­tu­rda­śā­pi TARVV-MK 604,33jī­va­sthā­nā­ni santi | ca­kṣu­rda­rśa­ne trīṇi jī­va­sthā­nā­ni ca­tu­ri­ndri­ya­saṃ­jñya­saṃ­jñi­pa­ryā­pta­kā­khyā­ni | TARVV-MK 604,34te­ṣā­me­vā­'­pa­ryā­pta­kā labdhāḥ santi na nirvṛttāḥ | a­va­dhi­da­rśa­ne dve jī­va­sthā­ne saṃ­jñi­pa­ryā­pta­kā­pa­ryā­pta- TARVV-MK 605,01kasaṃjñe | ke­va­la­da­rśa­ne saṃ­jñi­pa­ryā­pta­kā­khya­m | ādyāsu tisṛṣu leśyāsu ca­tu­rda­śā­pi jī­va­sthā­nā­ni TARVV-MK 605,02santi | te­jaḥ­pa­dma­śu­kla­le­śyā­su dve jī­va­sthā­ne saṃ­jñi­pa­ryā­pta­kā­pa­ryā­pta­ka­nā­ma­nī | a­le­śya­tve ekaṃ jīva- TARVV-MK 605,03sthānaṃ saṃ­jñi­pa­ryā­pta­kā­khya­m | bhavyeṣu a­bha­vye­ṣu ca ca­tu­rda­śā­pi jī­va­sthā­nā­ni santi | au­pa­śa­mi­ka- TARVV-MK 605,04kṣā­yi­ka­kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­sa­mya­ktva­sā­sā­da­na­sa­mya­ktve­ṣu dve jī­va­sthā­ne saṃ­jñi­pa­ryā­pta­kā­pa­ryā­pta­ka­saṃ­jñe | TARVV-MK 605,05sa­mya­ṅmi­thyā­tve e­ka­me­va saṃ­jñi­pa­ryā­pta­kā­khya­m | mithyātve ca­tu­rda­śā­pi santi | saṃjñiṣu dve jī­va­sthā­ne TARVV-MK 605,06pa­ryā­pta­kā­pa­ryā­pta­ka­nā­ma­nī | a­saṃ­jñi­ṣu dvā­da­śā­va­śi­ṣṭā­ni | saṃ­jñya­saṃ­jñi­tvā­'­bhā­ve ekaṃ jī­va­sthā­naṃ paryāpta- TARVV-MK 605,07kākhyam | ka­rmo­da­yā­pe­kṣa­yā āhāre ca­tu­rda­śā­pi santi | a­nā­hā­re sa­ptā­'­pa­ryā­pta­ka­sthā­nā­ni | pa­ryā­pta­kaṃ TARVV-MK 605,08ca ke­va­li­sa­mu­ddhā­te a­yo­ga­ke­va­li­ni ca ka­rmo­da­yā­rpa­ṇā­t | siddhāḥ sa­rva­trā­tī­ta­jī­va­sthā­nāḥ | TARVV-MK 605,09gu­ṇa­sthā­nā­nā­ma­pi teṣveva sattā vi­cā­rya­te — na­ra­ka­ga­tau nā­ra­ke­ṣu pa­ryā­pta­ke­ṣu catvāri guṇasthā- TARVV-MK 605,10nāni ādyāni saptasu pṛ­thi­vī­su | pra­tha­mā­yāṃ pṛ­thi­vyā­ma­pa­ryā­pta­ke­ṣu dve gu­ṇa­sthā­ne mi­thyā­dṛ­ṣṭya­saṃ­ya­ta- TARVV-MK 605,11sa­mya­gdṛ­ṣṭī | i­ta­rā­su pṛ­thi­vī­ṣu a­pa­ryā­pta­ke kameva mi­thyā­tva­m | ti­rya­gga­tau tiryakṣu pa­ryā­pta­ke­ṣu pañca TARVV-MK 605,12gu­ṇa­sthā­nā­nyā­dyā­ni | te­ṣā­ma­pa­ryā­pta­ke­ṣu trīṇi gu­ṇa­sthā­nā­ni mi­thyā­dṛ­ṣṭi­sā­sā­da­na­sa­mya­gdṛ­ṣṭya­saṃ­ya- TARVV-MK 605,13ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭi­saṃ­jñā­ni | ti­ra­ścī­ṣu pa­ryā­pti­kā­su pañca gu­ṇa­sthā­nā­ni ā­dyā­ni­, a­pa­ryā­pti­kā­su dve ādye, TARVV-MK 605,14strītvena pra­ve­śā­bhā­vā­t a­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭya­bhā­vaḥ | ma­nu­ṣya­ga­tau ma­nu­ṣye­ṣu pa­ryā­pta­ke­ṣu ca­tu­rda­śā­pi TARVV-MK 605,15gu­ṇa­sthā­nā­ni bhavanti | a­pa­ryā­pta­ke­ṣu trīṇi gu­ṇa­sthā­nā­ni mi­thyā­dṛ­ṣṭi­sā­sā­da­na­sa­mya­gdṛ­ṣṭya­saṃ­ya­ta- TARVV-MK 605,16sa­mya­gdṛ­ṣṭyā­khyā­ni | mā­nu­ṣī­ṣu pa­ryā­pti­kā­su ca­tu­rda­śā­pi gu­ṇa­sthā­nā­ni santi bhā­va­li­ṅgā­pe­kṣa­yā TARVV-MK 605,17na dra­vya­li­ṅgā­pe­kṣa­yā­, dra­vya­li­ṅgā­pe­kṣa­yā tu pa­ñcā­dyā­ni | a­pa­ryā­pti­kā­su dve ādye, sa­mya­ktve­na TARVV-MK 605,18saha strī­ja­na­nā­bhā­vā­t | ti­rya­ṅma­nu­ṣye­ṣu bha­vā­pa­ryā­pta­ke­ṣu e­ka­me­va gu­ṇa­sthā­na­mā­dya­m | de­va­ga­tau TARVV-MK 605,19bha­va­na­vā­si­vya­nta­ra­jyo­ti­ṣka­de­ve­ṣu pa­ryā­pta­ke­ṣu catvāri gu­ṇa­sthā­nā­nyā­dyā­ni­, a­pa­ryā­pta­ke­ṣu dve ādye | TARVV-MK 605,20ta­dde­vī­ṣu sau­dha­rmai­śā­na­ka­lpa­vā­si­de­vī­ṣu ca sa eva kramaḥ | sau­dha­rmai­śā­nā­di­ṣu u­pa­ri­ma­grai­ve­ya­kā­nte­ṣu TARVV-MK 605,21catvāri gu­ṇa­sthā­nā­ni ā­dyā­ni­, a­pa­ryā­pta­ke­ṣu trīṇi mi­thyā­dṛ­ṣṭi­sā­sā­da­na­sa­mya­gdṛ­ṣṭya­saṃ­ya­ta- TARVV-MK 605,22sa­mya­gdṛ­ṣṭi­nā­mā­ni | a­nu­di­śā­nu­tta­ra­vi­mā­na­vā­si­ṣu pa­ryā­ptā­pa­ryā­pta­ke­ṣu ca e­ka­me­va gu­ṇa­sthā­na­m TARVV-MK 605,23a­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭi­saṃ­jña­m | TARVV-MK 605,24e­ka­dvi­tri­ca­tu­ri­ndri­yā­'­saṃ­jñi­pa­ñce­ndri­ye­ṣu e­ka­me­va gu­ṇa­sthā­na­mā­dya­m | pa­ñce­ndri­ye­ṣu saṃjñiṣu TARVV-MK 605,25ca­tu­rda­śā­pi santi | TARVV-MK 605,26pṛ­thi­vī­kā­yā­di­ṣu va­na­spa­tya­nte­ṣu e­ka­me­va pra­tha­ma­m | tra­sa­kā­yi­ke­ṣu ca­tu­rda­śā­pi santi | TARVV-MK 605,27sa­tya­ma­no­yo­ge­'­sa­tya­mṛ­ṣā­ma­no­yo­ge ca saṃ­jñi­mi­thyā­dṛ­ṣṭi­pra­bhṛ­ta­yaḥ sa­yo­gi­ke­va­lya­ntāḥ | mṛṣā- TARVV-MK 605,28ma­no­yo­ge sa­tya­mṛ­ṣā­ma­no­yo­ge ca saṃ­jñi­mi­thyā­dṛ­ṣṭyā­da­yaḥ kṣī­ṇa­ka­ṣā­ya­vī­ta­rā­ga­cha­dma­sthā­ntāḥ | TARVV-MK 605,29a­sa­tya­mṛ­ṣā­vā­gyo­ge dvī­ndri­yā­da­yaḥ sa­yo­ga­ke­va­lya­ntāḥ ? sa­tya­vā­gyo­ge saṃ­jñi­mi­thyā­dṛ­ṣṭyā­da­yaḥ TARVV-MK 605,30sa­yo­gi­ke­va­lya­ntāḥ | mṛ­ṣā­vā­gyo­ge sa­tya­mṛ­ṣā­vā­gyo­ge ca saṃ­jñi­mi­thyā­dṛ­ṣṭi­pra­bhṛ­ta­yaḥ kṣī­ṇa­ka­ṣā­ya­vī­ta- TARVV-MK 605,31rā­ga­cha­dma­sthā­ntāḥ | au­dā­ri­ka­kā­ya­yo­ge tra­yo­da­śa gu­ṇa­sthā­nā­ni sa­yo­gi­ke­va­lya­ntā­ni | au­dā­ri­ka- TARVV-MK 605,32mi­śra­kā­ya­yo­ge catvāri gu­ṇa­sthā­nā­ni mi­thyā­dṛ­ṣṭi­sā­sā­da­na­sa­mya­gdṛ­ṣṭya­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭi­sa­yo­gi- TARVV-MK 605,33ke­va­li­saṃ­jñā­ni | vai­kri­yi­ka­kā­ya­yo­ge catvāri gu­ṇa­sthā­nā­ni ādyāni | vai­kri­yi­ka­mi­śra­kā­ya­yo­ge TARVV-MK 605,34trīṇi tānyeva sa­mya­ṅmi­thyā­tva­va­rji­tā­ni | ā­hā­ra­ka­kā­ya­yo­gā­hā­ra­ka­mi­śra­kā­ya­yo­ga­yo­re­ka­me­va guṇa- TARVV-MK 605,35sthānaṃ pra­ma­tta­saṃ­ya­tā­khya­m | kā­rma­ṇa­kā­ya­yo­ge catvāri gu­ṇa­sthā­nā­ni mi­thyā­dṛ­ṣṭi­sā­sā­da­na­sa­mya­gdṛ­ṣṭya- TARVV-MK 605,36saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭi­sa­yo­gi­ke­va­lyā­khyā­ni | ayoge gu­ṇa­sthā­na­me­ka­m | TARVV-MK 606,01strī­ve­da­puṃ­ve­da­yo­ra­saṃ­jñi­pa­ñce­ndri­yā­da­yaḥ a­ni­vṛ­tti­bā­da­ra­sā­mpa­rā­yi­kā­ntāḥ | na­puṃ­sa­ka­ve­de eke- TARVV-MK 606,02ndri­ya­pra­bhṛ­ta­yaḥ a­ni­vṛ­tti­bā­da­ra­sā­mpa­rā­yi­kā­ntāḥ | nā­ra­kā­śca­tu­rṣu sthāneṣu śuddhe na­puṃ­sa­ka­ve­de | tiryañca TARVV-MK 606,03e­ke­ndri­yā­da­yaḥ ca­tu­ri­ndri­yā­ntāḥ śuddhe na­puṃ­sa­ka­ve­de | a­saṃ­jñi­pa­ñce­ndri­yā­da­yaḥ saṃ­ya­tā­saṃ­ya­tā­ntāḥ TARVV-MK 606,04ti­rya­ñca­stri­ṣu vedeṣu | manuṣyāḥ triṣu vedeṣu mi­thyā­dṛ­ṣṭyā­da­yaḥ a­ni­vṛ­tti­bā­da­ra­sā­mpa­rā­yi­kā­va­sā­nāḥ | TARVV-MK 606,05tataḥ pare manuṣyā avedāḥ | de­vā­śca­tu­rṣu sthāneṣu strī­puṃ­ve­da­yoḥ jñeyāḥ | TARVV-MK 606,06kro­dha­mā­na­mā­yā­su e­ke­ndri­yā­da­yaḥ a­ni­vṛ­tti­bā­da­ra­sā­mpa­rā­yi­kā­ntāḥ | lo­bha­ka­ṣā­ye ta eva TARVV-MK 606,07sū­kṣma­sā­mpa­rā­yi­kā­ntāḥ | tataḥ pare a­ka­ṣā­yāḥ | TARVV-MK 606,08ma­tya­jñā­na­śru­tā­jñā­na­yo­re­ke­ndri­yā­da­yaḥ sā­sā­da­na­sa­mya­gdṛ­ṣṭya­ntāḥ­, vi­bha­ṅga­jñā­ne saṃ­jñi­mi­thyā- TARVV-MK 606,09dṛṣṭayo vā sā­sā­da­na­sa­mya­gdṛ­ṣṭa­yo vā pa­ryā­pta­kā bhavanti nā­'­pa­ryā­pta­kāḥ | sa­mya­ṅmi­thyā­dṛ­ṣṭa­yaḥ triṣu TARVV-MK 606,10jñāneṣu a­jñā­na­mi­śre­ṣu va­rta­nte­, kā­ra­ṇa­sa­dṛ­śa­tvā­t kāryasya | ma­ti­śru­tā­va­dhi­jñā­ne­ṣu a­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭi- TARVV-MK 606,11pra­bhṛ­ta­yaḥ kṣī­ṇa­ka­ṣā­ya­vī­ta­rā­ga­cha­dma­sthā­ntāḥ | ma­naḥ­pa­rya­ya­jñā­ne pra­ma­tta­saṃ­ya­tā­da­yaḥ kṣī­ṇa­ka­ṣā­ya­vī­ta­rā­ga- TARVV-MK 606,12cha­dma­sthā­ntāḥ | ke­va­la­jñā­ne dve gu­ṇa­sthā­ne sa­yo­gā­yo­gi­saṃ­jñe | TARVV-MK 606,13sā­mā­yi­ka­che­do­pa­sthā­pa­na­śu­ddhi­saṃ­ya­ma­yoḥ pra­ma­tta­saṃ­ya­tā­da­yaḥ a­ni­vṛ­tti­bā­da­ra­sā­mpa­rā­yi­kā­ntāḥ | TARVV-MK 606,14pa­ri­hā­raśu­ddhi­saṃ­ya­me dve gu­ṇa­sthā­ne pra­ma­ttā­pra­ma­tta­la­kṣa­ṇe | sū­kṣma­sā­mpa­rā­ya­saṃ­ya­me e­ka­me­va guṇa- TARVV-MK 606,15sthānaṃ sū­kṣma­sā­mpa­rā­ya­śu­ddhi­saṃ­ya­mā­khya­m | ya­thā­khyā­ta­vi­hā­ra­śu­ddhi­saṃ­ya­me catvāri gu­ṇa­sthā­nā­ni upa- TARVV-MK 606,16śā­nta­ka­ṣā­ya­kṣī­ṇa­ka­ṣā­ya­sa­yo­gya­yo­ga­saṃ­jñā­ni | saṃ­ya­mā­saṃ­ya­me e­ka­me­va gu­ṇa­sthā­naṃ saṃ­ya­tā­saṃ­ya­tā­khya­m | TARVV-MK 606,17a­saṃ­ya­me catvāri gu­ṇa­sthā­nā­nyā­dyā­ni | TARVV-MK 606,18ca­kṣu­rda­rśa­ne ca­tu­ri­ndri­yā­da­yaḥ kṣī­ṇa­ka­ṣā­ya­vī­ta­rā­ga­cha­dma­sthā­ntāḥ | a­ca­kṣu­rda­rśa­ne e­ke­ndri­yā- TARVV-MK 606,19dayaḥ kṣī­ṇa­ka­ṣā­ya­vī­ta­rā­ga­cha­dma­sthā­ntāḥ | a­va­dhi­da­rśa­ne a­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭyā­da­yaḥ kṣī­ṇa­ka­ṣā­yā­ntāḥ | TARVV-MK 606,20ke­va­la­da­rśa­ne dve gu­ṇa­sthā­ne ante | TARVV-MK 606,21ādyāsu tisṛṣu leśyāsu e­ke­ndri­yā­da­yaḥ a­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭya­ntāḥ | te­jaḥ­pa­dma­le­śya­yoḥ saṃjñi- TARVV-MK 606,22mi­thyā­dṛ­ṣṭi­pra­bhṛ­ta­yaḥ a­pra­ma­ttā­va­sā­nāḥ | śu­kla­le­śyā­yāṃ saṃ­jñi­mi­thyā­dṛ­ṣṭi­pra­bhṛ­ta­yaḥ sa­yo­gi­ke­va­lya­ntāḥ | TARVV-MK 606,23aleśyā a­yo­ga­ke­va­li­naḥ | TARVV-MK 606,24bhavyatve ca­tu­rda­śā­pi gu­ṇa­sthā­nā­ni santi | a­bha­vya­tve pra­tha­ma­me­va | TARVV-MK 606,25kṣā­yi­ka­sa­mya­ktve a­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭyā­da­yaḥ a­yo­ga­ke­va­lya­ntāḥ | ve­da­ka­sa­mya­ktve a­saṃ­ya­ta- TARVV-MK 606,26sa­mya­gdṛ­ṣṭyā­da­yaḥ a­pra­ma­ttā­ntāḥ | au­pa­śa­mi­ka­sa­mya­ktve a­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭyā­da­yaḥ u­pa­śā­nta- TARVV-MK 606,27ka­ṣā­yā­ntāḥ | sā­sā­da­na­sa­mya­ktva­sa­mya­ṅmi­thyā­tva­mi­thyā­tve­ṣu e­ka­me­va pra­tye­ka­m | nā­ra­ke­ṣu TARVV-MK 606,28pra­tha­mā­yāṃ pṛthivyāṃ kṣā­yi­ka­ve­da­kau­pa­śa­mi­ka­sa­mya­ktvā a­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭa­yaḥ | i­ta­rā­su bhūmiṣu TARVV-MK 606,29ve­da­kau­pa­śa­mi­ka­sa­mya­ktvāḥ | tiryakṣu a­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭi­sthā­ne kṣā­yi­ka­ve­da­kau­pa­śa­mi­ka­sa­mya­ktvā­ni TARVV-MK 606,30santi | saṃ­ya­tā­saṃ­ya­ta­sthā­ne kṣā­yi­ka­sa­mya­ktvaṃ nāsti i­ta­ra­d dva­ya­ma­sti bho­ga­bhū­mā­ve­vo­tpā­dā­t | tira- TARVV-MK 606,31ścīṣu u­bha­yo­ra­pi sthānayoḥ kṣā­yi­ka­sa­mya­ktvaṃ nāsti, ma­nu­ṣya­sya kṣa­pa­ṇā­mā­ra­bdha­va­taḥ pu­ru­ṣa­li­ṅge­nai­va TARVV-MK 606,32vṛtteḥ, i­ta­ra­d dvi­ta­ya­ma­sti | ma­nu­ṣye­ṣu a­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭi­saṃ­ya­tā­saṃ­ya­ta­saṃ­ya­ta­sthā­ne­ṣu kṣā­yi­ka­ve­da­kau­pa­śa- TARVV-MK 606,33mi­ka­sa­mya­ktvā­ni santi | bha­va­na­vā­si­vya­nta­ra­jyo­ti­ṣka­de­ve­ṣu ta­dde­vī­ṣu sau­dha­rmai­śā­na­ka­lpa­vā­si­de­vī­ṣu TARVV-MK 606,34cā­'­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭi­sthā­ne kṣā­yi­ka­sa­mya­ktvaṃ nāsti i­ta­ra­d dvi­ta­ya­ma­sti | sau­dha­rmā­di­ṣu u­pa­ri­ma­grai­ve- TARVV-MK 606,35ya­kā­nte­ṣu kṣā­yi­ka­ve­da­kau­pa­śa­mi­ka­sa­mya­ktvā­ni santi | a­nu­di­śā­nu­tta­ra­vi­mā­na­vā­si­de­ve­ṣu kṣāyika- TARVV-MK 606,36ve­da­ka­sa­mya­ktve staḥ, au­pa­śa­mi­kaṃ cāsti u­pa­śa­ma­śre­ṇyāṃ mṛtānāṃ ta­tsaṃ­bha­vā­t | TARVV-MK 606,37saṃjñitve saṃ­jñi­mi­thyā­dṛ­ṣṭyā­da­yaḥ kṣī­ṇa­ka­ṣā­yā­ntāḥ | a­saṃ­jñi­tve e­ke­ndri­yā­da­yaḥ a­saṃ­jñi­pa­ñce- TARVV-MK 606,38ndriyāntāḥ | ta­du­bha­yā­bhā­ve dve gu­ṇa­sthā­ne antye | TARVV-MK 607,01āhāre e­ke­ndri­yā­da­yaḥ sa­yo­gi­ke­va­li­pa­rya­ntāḥ | a­nā­hā­re pañca gu­ṇa­sthā­nā­ni — vi­gra­ha­ga­tau TARVV-MK 607,02mi­thyā­dṛ­ṣṭi­sā­sā­da­na­sa­mya­gdṛ­ṣṭya­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭa­yaḥ­, pra­ta­ra­lo­ka­pū­ra­ṇa­yoḥ sa­yo­ga­ke­va­li­no­'­yo­ga- TARVV-MK 607,03ke­va­li­na­śca | siddhā vya­tī­ta­gu­ṇa­sthā­nā iti | e­va­mā­di­la­kṣa­ṇo dharmo niḥ­śre­ya­sa­prā­pti­he­tu­ra­ho TARVV-MK 607,04bha­ga­va­dbhi­ra­rha­dbhiḥ svākhyāta iti cintanaṃ dha­rma­svā­khyā­ta­tvā­nu­pre­kṣā | evaṃ hyasya ci­nta­ya­taḥ dharmā- TARVV-MK 607,05nu­rā­gā­t sadā pra­ti­ya­tno bhavati | e­va­ma­ni­tya­tvā­dya­nu­pre­kṣā­sa­nni­dhā­ne u­tta­ma­kṣa­mā­di­dhā­ra­ṇā­t mahān TARVV-MK 607,06saṃvaro bhavati | TARV-MK 9.7.12svākhyāta iti yu­cpra­sa­ṅga iti cet; na; prā­di­vṛ­tteḥ | TARVV-MK 607,07 syā­nma­ta­m — sunā yoge TARVV-MK 607,08a­kṛ­cchrā­rthe yucā bha­vi­ta­vya­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? prā­di­vṛ­tteḥ | śobhana ākhyātaḥ svākhyātaḥ TARVV-MK 607,09iti prā­di­la­kṣa­ṇā vṛ­tti­rbha­va­ti | TARV-MK 9.7.13a­nu­pre­kṣā iti bhā­va­sā­dha­na­tve ba­hu­va­ca­na­vi­ro­dhaḥ | TARVV-MK 607,10 a­ya­ma­nu­pre­kṣā­śa­bdo yadi bhāvasā- TARVV-MK 607,11dhanaḥ, ba­hu­va­ca­naṃ no­pa­pa­dya­te ta­syai­ka­tvā­t | TARV-MK 9.7.14ka­rma­sā­dha­na­tve sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇyā­bhā­vaḥ | TARVV-MK 607,12 syāt ka­rma­sā­dha­na­tva­me­va­ma­pi yujyate bahuva- TARVV-MK 607,13canaṃ sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇyaṃ tu no­pa­pa­dya­te­; anyā hya­nu­pre­kṣā a­nya­da­nu­ci­nta­na­mi­ti | a­thā­nu­ci­nta­na­me­vā- TARVV-MK 607,14nu­pre­kṣā­; e­va­ma­pi li­ṅga­va­ca­na­bhe­da­vi­ro­dhaḥ | TARV-MK 9.7.15na vā; kṛ­da­bhi­hi­ta­sya dra­vya­va­dbhā­vā­t | TARVV-MK 607,15 naiṣa doṣaḥ | kiṃ kā­ra­ṇa­m ? kṛ­da­bhi­hi­ta­sya dravya- TARVV-MK 607,16va­dbhā­vā­t | kṛ­da­bhi­hi­to bhāvo hi dra­vya­va­dbha­va­ti yathā pākaḥ pākau pākā iti | ta­thā­'­nu­pre­kṣi­ta- TARVV-MK 607,17vyārtha­bhe­dā­t bhāvasya bhede vi­va­kṣi­te ba­hu­va­ca­naṃ nyā­ya­prā­pta­m | TARV-MK 9.7.16sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇya­si­ddhiścobhayoḥ ka­rma­sā­dha­na­tvā­t | TARVV-MK 607,18 sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇyaṃ ca siddhyati | TARVV-MK 607,19kutaḥ ? ubhayoḥ ka­rma­sā­dha­na­tvā­t | a­nu­pre­kṣya­nte i­tya­nu­pre­kṣāḥ­, a­nu­ci­ntya­te i­tya­nu­ci­nta­na­m | ani- TARVV-MK 607,20tyā­di­sva­ta­ttvaṃ hya­nu­ci­ntya­mā­na­ma­nu­pre­kṣā­vya­pa­de­śa­bhā­g bhavati | katham ? ka­rma­ṇya­naḥ “yuḍvyā ba­hu­la­m­” TARVV-MK 607,21 iti, yathā ni­ra­da­nama­va­se­ca­na­mi­ti | e­va­ma­pi li­ṅga­saṃ­khyā­bhe­do no­pa­pa­dya­te­, upātta- TARVV-MK 607,22li­ṅga­saṃ­khyā­nāṃ pa­ra­spa­rā­bhi­sa­mba­ndho yujyate yathā gāvo dha­na­mi­ti | atha dha­rmo­pa­de­śā­t prā­ga­nu­pre­kṣāḥ TARVV-MK 607,23kimarthaṃ noktāḥ ? TARV-MK 9.7.17ma­dhye­'­nu­pre­kṣā­va­ca­na­m u­bha­ya­ni­mi­tta­tvā­t | TARVV-MK 607,24 a­nu­pre­kṣā­va­ca­naṃ madhye kriyate | kutaḥ ? TARVV-MK 607,25u­bha­ya­ni­mi­tta­tvā­t | a­nu­pre­kṣā hi bhā­va­ya­n u­tta­ma­kṣa­mā­dīṃ­śca pa­ri­pā­la­ya­ti pa­rī­ṣa­hāṃ­śca jetu- TARVV-MK 607,26mu­tsa­ha­te | TARVV-MK 607,27vyākhyātā a­nu­pre­kṣāḥ | saṃ­va­ra­he­tuḥ pa­rī­ṣa­ha­ja­ya i­tyu­kta­m­, a­ta­stā­n vyā­ca­kṣma­he | āha — vyākhyā- TARVV-MK 607,28syati bha­vā­n­, i­da­me­va tā­va­dva­kta­vyaṃ ki­ma­rtha­me­te sahyante ? kiñca, eṣāṃ pā­ri­bhā­ṣi­kī saṃjñā, TARVV-MK 607,29u­tā­nva­rthā iti ? a­tro­cya­te — TA-MK 9.8 mā­rgā­cya­va­na­ni­rja­rā­rthaṃ pa­ri­so­ḍha­vyāḥ pa­rī­ṣa­hāḥ || TARV-MK 9.8.1ma­ha­ttvā­da­nva­rtha­saṃ­jñā | TARVV-MK 607,31 saṃjñā ca nāma yato na la­ghī­ya­sī | kuta etat ? laghvarthaṃ hi TARVV-MK 607,32saṃ­jñā­ka­ra­ṇa­mi­ti­, tatra mahatyāḥ saṃjñāyāḥ karaṇe e­ta­tpra­yo­ja­na­ma­nva­rtha­saṃ­jñāḥ pa­rī­ṣa­hā iti yathā vi­jñā­ya­te TARVV-MK 607,33ta­dvi­bhā­vya­te | TARV-MK 9.8.2pra­ka­ra­ṇā­t saṃ­va­ra­mā­rga­saṃ­pra­ti­pa­ttiḥ | TARVV-MK 608,01 saṃvaro hi pra­kṛ­taḥ­, a­ta­sta­da­bhi­sa­mba­ndhā­t mo­kṣa­pa­da­prā- TARVV-MK 608,02pa­ka­saṃ­va­ra­mā­rga­saṃ­pra­ti­pa­tti­ri­ha ve­di­ta­vyā | TARV-MK 9.8.3ta­da­cya­va­nā­rtho ni­rja­rā­rtha­śca pa­rī­ṣa­ha­ja­yaḥ | TARVV-MK 608,03 ka­rmā­ga­ma­dvā­rā­ṇi saṃ­vṛ­ṇva­to jai­ne­ndra­mā­rgā­nmā TARVV-MK 608,04cyo­ṣma­hī­ti pū­rva­me­va pa­rī­ṣa­hā­n vi­ja­ya­nte | ji­ta­pa­rī­ṣa­hāḥ santaḥ tai­ra­na­bhi­bhū­ya­mā­nāḥ pra­dhā­na­saṃ­va­ra­mā- TARVV-MK 608,05śri­tyā­'­pra­ti­ba­ndhe­na kṣa­pa­ka­śre­ṇyā­ro­ha­ṇa­sā­ma­rthyaṃ pra­ti­pa­dyā­bhi­nno­tsā­hāḥ sa­ka­la­sā­mpa­rā­yika­praṃ­dhva­sa­na­śa- TARVV-MK 608,06ktayo jñā­na­dhyā­na­pa­ra­śu­bhiḥ chi­nna­mū­lā­ni karmāṇi vidhūya pra­spho­ṭi­ta­pa­kṣa­re­ṇa­va iva pa­ta­ttri­ṇaḥ ūrdhvaṃ TARVV-MK 608,07vrajanti i­tye­va­ma­rthaṃ pa­ri­so­ḍha­vyāḥ pa­rī­ṣa­hāḥ | “­so­ḍhaḥ­” iti ṣa­tva­pra­ti­ṣe­dhaḥ | TARVV-MK 608,08ya­dye­va­mu­cya­tāṃ ke pa­rī­ṣa­hāḥ kiyanto veti ? ata i­da­mā­ha — TA-MK 9.9 kṣu­tpi­pā­sā­śī­to­ṣṇa­daṃ­śa­ma­śa­ka­nā­gnyā­ra­ti­strī­ca­ryā­ni­ṣa­dyā­śa­yyā­kro­śa­va­dha- yā­ca­nā­lā­bha­ro­ga­tṛ­ṇa­spa­rśa­ma­la­sa­tkā­ra­pu­ra­skā­ra­pra­jñā­jñā­nā­da­rśa­nā­ni || TARV-MK 9.9.1kṣu­dhā­da­yo dvā­viṃ­śa­tiḥ pa­rī­ṣa­hāḥ | TARVV-MK 608,11 ta ete bā­hyā­bhya­nta­ra­dra­vya­pa­ri­ṇā­māḥ śā­rī­ra­mā­na­sa­pra­kṛ- TARVV-MK 608,12ṣṭa­pī­ḍā­he­ta­vaḥ kṣu­dhā­da­yo dvā­viṃ­śa­tiḥ pa­rī­ṣa­hāḥ pra­tye­ta­vyāḥ | ta­dvi­ja­ye viduṣā saṃ­ya­te­na mo­kṣā­rthi­nā TARVV-MK 608,13pra­ti­ya­tnaḥ kāryaḥ | tadyathā — TARV-MK 9.9.2pra­kṛ­ṣṭa­kṣu­da­gni­pra­jva­la­ne dhṛ­tya­mbha­so­pa­śa­maḥ kṣujjayaḥ | TARVV-MK 608,14 ni­vṛ­tta­sa­rva­saṃ­skā­ra­vi­śe­ṣa­sya śa­rī­ra­mā- TARVV-MK 608,15tro­pa­ka­ra­ṇa­sa­ntu­ṣṭa­sya ta­paḥ­saṃ­ya­ma­vi­lo­paṃ pa­ri­ha­ra­taḥ kṛ­ta­kā­ri­tā­nu­ma­ta­saṃ­ka­lpi­to­ddi­ṣṭa­saṃ­kli­ṣṭa­kra­yā­ga­ta­pra­tyā- TARVV-MK 608,16tta­pū­rva­ka­rma­pa­ścā­tka­rma­da­śa­vi­dha­do­ṣa­vi­pra­mu­ktai­ṣa­ṇa­sya de­śa­kā­la­ja­na­pa­da­vya­va­sthā­pe­kṣa­sya a­na­śa­nā­dhva­ro­ga­ta­paḥ- TARVV-MK 608,17svā­dhyā­ya­śra­ma­ve­lā­ti­kra­mā­va­mo­da­ryā­sa­dve­dyo­da­yā­di­bhyaḥ nā­nā­hā­re­ndha­no­pa­ra­me ja­ṭha­rā­gni­dā­hi­nī mārutā- TARVV-MK 608,18lo­li­tā­gni­śi­khe­va sa­ma­ntā­ccha­rī­re­ndri­ya­hṛ­da­ya­saṃ­kṣo­bha­ka­rī kṣu­du­tpa­dya­te | tasyāḥ pra­tī­kā­raṃ tri­pra­kā­ra­m- TARVV-MK 608,19akāle saṃ­ya­ma­vi­ro­dhi­bhi­rvā dravyaiḥ sva­ya­ma­ku­rva­to­'­nye­na kri­ya­mā­ṇa­ma­se­va­mā­na­sya manasā cā­'­na­bhi­sa- TARVV-MK 608,20ndadhataḥ du­sta­re­yaṃ vedanā ma­hāṃ­ṃ­śca kālo dīrghāha iti dīrghāha iti vi­ṣā­da­ma­nā­pa­dya­mā­na­sya tva­ga­sthi­si­rā- TARVV-MK 608,21va­tā­na­mā­tra­ka­le­va­ra­syā­pi sataḥ ā­va­śya­ka­kri­yā­di­ṣu ni­tyo­dya­ta­sya kṣu­dva­śa­prā­ptā­na­rtha­kā­rā­ba­ndha­na­stha­ma- TARVV-MK 608,22nuṣyān pa­ñja­ra­ga­ta­ti­rya­kprā­ṇi­naḥ kṣu­da­bhya­rdi­tā­n pa­ra­ta­ntrā­na­pe­kṣa­mā­ṇa­sya jñānino dhṛ­tya­mbha­sā saṃ­ya­ma­ku­mbha- TARVV-MK 608,23dhā­ri­te­na kṣudagniṃ śa­ma­ya­taḥ ta­tkṛ­ta­pī­ḍāṃ pra­tya­va­ga­ṇa­ya­n kṣujjaya i­tyu­cya­te | TARV-MK 9.9.3u­da­nyo­dī­ra­ṇa­he­tū­pa­ni­pā­te ta­dva­śā­prā­ptiḥ pi­pā­sā­sa­ha­na­m | TARVV-MK 608,24 snā­nā­va­gā­ha­na­pa­ri­ṣe­ka­tyā­gi­naḥ TARVV-MK 608,25pa­ta­ttri­va­da­dhru­vā­sa­nā­va­sa­tha­sya a­ti­la­va­ṇa­sni­gdha­rū­kṣa­vi­ru­ddhā­hā­ra­grai­ṣmā­ta­pa­pi­tta­jva­rā­na­śa­nā­di­bhi­ru­dī­rṇāṃ TARVV-MK 608,26śa­rī­re­ndri­yo­nmā­thi­nīṃ pipāsāṃ pra­tya­nā­dri­ya­mā­ṇa­pra­tī­kā­ra­ma­na­saḥ nidāghe pa­ṭu­ta­pa­na­ki­ra­ṇa­saṃ­tā­pi­te TARVV-MK 608,27a­ṭa­vyā­mā­sa­nne­ṣva­pi hradeṣu a­pkā­yi­ka­jī­va­pa­ri­hā­re­ccha­yā ja­la­ma­nā­da­dā­na­sya sa­li­la­se­ka­vi­ve­ka­mlā­nāṃ TARVV-MK 608,28la­tā­mi­va glā­ni­mu­pa­ga­tāṃ gā­tra­ya­ṣṭi­ma­va­ga­ṇa­yya ta­paḥ­pa­ri­pā­la­na­pa­ra­sya bhi­kṣā­kā­le­'­pi i­ṅgi­tā­kā­rā­di­bhiḥ TARVV-MK 608,29yo­gya­ma­pi pā­na­ma­co­da­ya­to dhai­rya­ku­mbhā­va­dhā­ri­taśī­la­su­ga­ndhi­pra­jñā­to­ye­na vi­dhyā­pa­ya­taḥ tṛ­ṣṇā­gni­śi­khāṃ TARVV-MK 608,30saṃ­ya­ma­pa­ra­tvaṃ pi­pā­sā­sa­ha­na­mi­tya­va­sī­ya­te | TARV-MK 9.9.4pṛ­tha­ga­va­ca­na­mai­kā­rthyā­di­ti cet; na; sā­ma­rthya­bhe­dā­t | TARVV-MK 608,31 syā­de­ta­t — kṣu­tpi­pā­sa­yoḥ pṛ­tha­gva­ca­na- TARVV-MK 608,32ma­na­rtha­ka­m | kutaḥ ? ai­kā­rthyā­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? sā­ma­rthya­bhe­dā­t | anyaddhi kṣudhaḥ sāmarthya- TARVV-MK 608,33ma­nya­tpi­pā­sā­yāḥ | TARV-MK 9.9.5a­bhya­va­hā­ra­sā­mā­nyā­di­ti cet; na; a­dhi­ka­ra­ṇa­bhe­dā­t | TARVV-MK 609,01 syā­nma­ta­m — a­bhya­va­hā­ra­sā­mā- TARVV-MK 609,02nyāt e­kā­rtha­mi­ti­; tadapi na yu­kta­m­; kutaḥ ? a­dhi­ka­ra­ṇa­bhe­dā­t | anyaddhi kṣudhaḥ pra­tī­kā­rā­dhi­ka­ra­ṇa­m­, TARVV-MK 609,03a­nya­tpi­pā­sā­yāḥ | TARV-MK 9.9.6śai­tya­he­tu­sa­nni­dhā­ne ta­tpra­tī­kā­rā­na­bhi­lā­ṣā­t saṃ­ya­ma­pa­ri­pā­la­naṃ śī­ta­kṣa­mā | TARVV-MK 609,04 pa­ri­tya­kta­vā- TARVV-MK 609,05sasaḥ pa­kṣi­va­da­na­va­dhā­ri­tā­la­ya­sya śa­rī­ra­mā­trā­dhi­ka­ra­ṇa­sya śi­śi­ra­va­sa­nta­ja­la­dā­ga­mā­di­va­śā­t vṛ­kṣa­mū­la- TARVV-MK 609,06pa­thi­gu­hā­di­ṣu pa­ti­ta­prā­le­ya­le­śa­tu­ṣā­ra­la­va­vya­ti­ka­ra­śi­śi­ra­pa­va­nā­bhyā­ha­ta­mū­rteḥ ta­tpra­ti­kri­yā­sa­ma­rtha­dra­vyā- TARVV-MK 609,07nta­rā­gnyā­dya­na­bhi­sa­ndhā­nā­t nā­ra­ka­duḥ­sa­ha­śī­ta­ve­da­nā­nu­sma­ra­ṇā­t ta­tpra­tī­kā­ra­ci­kī­rṣā­yāṃ pa­ra­mā­rtha­vi­lo- TARVV-MK 609,08pa­bha­yā­t vi­dyā­ma­ntrau­ṣa­dha­pa­rṇa­va­lka­la­tva­ktṛ­ṇā­ji­nā­di­saṃ­ba­ndhā­d vyā­vṛ­tta­ma­na­saḥ pa­ra­kī­ya­mi­va dehaṃ TARVV-MK 609,09ma­nya­mā­na­sya dhṛ­ti­vi­śe­ṣa­prā­va­ra­ṇa­sya ga­rbhā­gā­re­ṣu dhū­pa­pra­ve­ka­pra­ka­ra­pra­rū­pi­ta­pra­dī­pa­pra­bha­ve­ṣu va­rā­ṅga­nā­na­va­yau- TARVV-MK 609,10va­no­ṣṇa­gha­na­sta­na­ni­ta­mba­bhu­jā­nta­ra­ta­rji­ta­śī­te­ṣu nivāsaṃ su­ra­ta­su­kha­ra­sā­ka­ra­ma­nu­bhū­ta­ma­sā­ra­tvā­va­bo­dhā­da- TARVV-MK 609,11smarataḥ vi­ṣā­da­vi­ra­hi­ta­sya saṃ­ya­ma­pa­ri­pā­la­naṃ śī­ta­kṣa­me­ti bhāṣyate | TARV-MK 9.9.7dā­ha­pra­tī­kā­ra­kā­ṅkṣā­bhā­vā­ccā­ri­tra­ra­kṣa­ṇa­mu­ṣṇa­sa­ha­na­m | TARVV-MK 609,12 graiṣmeṇa pa­ṭī­ya­sā bhā­ska­ra­ki­ra­ṇa- TARVV-MK 609,13sa­mū­he­na saṃ­tā­pi­ta­śa­rī­ra­sya tṛ­ṣṇā­na­śa­na­pi­tta­ro­ga­gha­rma­śra­ma­prā­du­rbhū­to­ṣṇa­sya sve­da­śo­ṣa­dā­hā­bhya­rdi­ta­sya jala- TARVV-MK 609,14bha­va­na­ja­lā­va­gā­ha­nā­nu­le­pa­na­pa­ri­ṣe­kā­rdrā­va­nī­ta­la­nī­lo­tpa­la­ka­da­lī­pa­tro­tkṣe­pa­mā­ru­ta­ja­la­tū­li­kā­ca­nda­na­ca- TARVV-MK 609,15ndra­pā­da­ka­ma­la­ka­lhā­ra­mu­ktā­hā­rā­di­pū­rvā­nu­bhū­ta­śī­ta­la­dra­vya­prā­rtha­nā­pe­ta­ce­ta­saḥ u­ṣṇa­ve­da­nā a­ti­tī­vrā bahu- TARVV-MK 609,16kṛtvaḥ pa­ra­va­śā­da­vā­ptā­, idaṃ pu­na­sta­po mama ka­rma­kṣa­ya­kā­ra­ṇa­mi­ti ta­dvi­ro­dhi­nīṃ kriyāṃ pra­tya­nā­da­rā­ccā- TARVV-MK 609,17ri­tra­ra­kṣa­ṇa­mu­ṣṇa­sa­ha­na­mi­ti sa­mā­mnā­ya­te | TARV-MK 9.9.8daṃ­śa­ma­śa­kā­di­bā­dhā­sa­ha­na­ma­pra­tī­kā­ra­m | TARVV-MK 609,18 pra­tyā­khyā­ta­śa­rī­rā­cchā­da­na­sya kva­ci­da­pi aprati- TARVV-MK 609,19ba­ddha­ce­ta­saḥ pa­ra­kṛ­tā­ya­ta­na­gu­hā­ga­hva­rā­di­ṣu rātrau divā vā daṃ­śa­ma­śa­ka­ma­kṣi­kā­pi­śu­ka­pu­tti­kā­yū­ka­ma­tku- TARVV-MK 609,20ṇa­kī­ṭa­pi­pī­li­kā­vṛ­ści­kā­di­bhiḥ tī­kṣṇa­pā­tai­rbha­kṣya­mā­ṇa­sthā­ti­tī­vra­ve­da­no­tpā­da­kaiḥ a­vya­thi­ta­ma­na­saḥ TARVV-MK 609,21sva­ka­rma­vi­pā­ka­ma­nu­ci­nta­ya­to vi­dyā­ma­ntrau­ṣa­dhā­di­bhiḥ ta­nni­vṛ­ttiṃ prati ni­ru­tsu­ka­sya ā­śa­rī­ra­pa­ta­nā­da­pi TARVV-MK 609,22ni­ści­tā­tma­naḥ pa­ra­ba­la­pra­ma­rda­naṃ prati pra­va­rta­mā­na­sya ma­dā­ndha­ga­ndha­si­ndhu­ra­sya ri­pu­ja­na­pre­ri­ta­vi­vi­dha­śa­stra- TARVV-MK 609,23pra­ti­ghā­tā­da­pa­rā­ṅmu­kha­sya niḥ­pra­tyū­ha­vi­ja­yo­pa­la­mbha­na­mi­va ka­rmā­ga­ti­pṛ­ta­nā­pa­rā­bha­vaṃ prati pra­ya­ta­naṃ daṃ­śa­ma­śa- TARVV-MK 609,24kā­di­bā­dhā­sa­ha­na­ma­pra­tī­kā­ra­mi­tyā­khyā­ya­te | TARV-MK 9.9.9daṃ­śa­ma­śa­ka­mā­tra­pra­sa­ṅga iti cet; na; u­pa­la­kṣa­ṇā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 609,25 syā­nma­ta­m — daṃ­śa­ma­śa­ka­syai­va TARVV-MK 609,26bā­dhā­kā­ra­ṇa­sya grahaṇaṃ prā­pno­tī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m­; u­pa­la­kṣa­ṇā­rtha­tvā­t | da­śa­na­pa­ri­tā­pa­kā­ra­ṇa­sya TARVV-MK 609,27sa­rva­syai­ve­daṃ u­pa­la­kṣa­ṇaṃ yathā ‘­kā­ke­bhyo rakṣyatāṃ sarpiḥ’ i­tyu­pa­ghā­ta­ko­pa­la­kṣa­ṇa­m | yadyevama­nya­ta­ra­gra­ha­ṇa­me­va TARVV-MK 609,28ka­rta­vya­m­; a­nya­ta­ro­pā­dā­ne sva­rū­pa­gra­ha­ṇa­pra­sa­ṅgā­t dvi­tī­ya­va­ca­na­mu­pa­la­kṣa­ṇaṃ saṃ­pa­dya­te | TARV-MK 9.9.10jā­ta­rū­pa­dhā­ra­ṇaṃ nāgnyam | TARVV-MK 609,29 gu­pti­sa­mi­tya­vi­ro­dhi­pa­ri­gra­ha­ni­vṛ­tti­pa­ri­pū­rṇa­bra­hma­ca­rya­ma­prā­rthi- TARVV-MK 609,30ka­mo­kṣa­sā­dha­na­cā­ri­trā­nu­ṣṭhā­naṃ ya­thā­jā­ta­rū­pa­m a­saṃ­skṛ­ta­ma­vi­kā­raṃ mi­thyā­da­rśa­nā­vi­ṣṭa­vi­dvi­ṣṭaṃ parama- TARVV-MK 609,31māṅgalyaṃ nā­gnya­ma­bhyu­pa­ga­ta­sya strī­rū­pā­ṇi ni­tyā­śu­ci­vī­bha­tsa­ku­ṇa­pa­bhā­ve­na paśyato vai­rā­gya­bhā­va­nā- TARVV-MK 609,32va­ru­ddha­ma­no­vi­kri­ya­syā­'­saṃ­bhā­vi­ta­ma­nu­ṣya­tva­sya nā­gnya­do­ṣā­saṃ­spa­rśa­nā­t pa­rī­ṣa­ha­ja­ya­si­ddhi­ri­ti jāta- TARVV-MK 609,33rū­pa­dhā­ra­ṇa­mu­tta­maṃ śre­yaḥ­prā­pti­kā­ra­ṇa­mi­tyu­cya­te | itare pu­na­rma­no­vi­kri­yāṃ ni­ro­ddhu­ma­sa­ma­rthā­sta­tpū­rvi­kā­ṅga- TARVV-MK 609,34vikṛtiṃ ni­gū­hi­ta­kā­māḥ kau­pī­na­pha­la­ka­cī­va­rā­dyā­va­ra­ṇa­mā­ti­ṣṭha­nte aṅga­saṃ­va­ra­ṇā­rtha­me­va tanna ka­rma­saṃ­va- TARVV-MK 609,35ra­ṇa­kā­ra­ṇa­m | TARV-MK 9.9.11saṃyame ra­ti­bhā­vā­da­ra­ti­pa­rī­ṣa­haṃ­ja­yaḥ | TARVV-MK 609,36 saṃ­ya­ta­sya kṣu­dhā­dyā­bā­dhā­saṃ­ya­ma­pa­ri­ra­kṣa­ṇe­ndri­ya­du­rja­ya- TARVV-MK 609,37tva­vra­ta­pa­ri­pā­la­na­bhā­ra­gau­ra­va­sa­rva­dā­pra­ma­tta­tva­de­śa­bhā­ṣā­nta­rā­na­bhi­jña­tva­vi­ṣa­ma­ca­pa­la­sa­ttva­pra­cu­ra­bhī­ma­du­rga­ni- TARVV-MK 610,01ya­tai­ka­vi­hā­ra­tvā­di­bhi­ra­ra­tiṃ prā­du­ṣya­tīṃ dhṛ­ti­vi­śe­ṣā­nni­vā­ra­ya­taḥ saṃ­ya­ma­ra­ti­bhā­va­nā­t vi­ṣa­ya­su­kha­ra­ti­rvi- TARVV-MK 610,02ṣā­hā­ra­se­ve­va vi­pā­ka­ka­ṭu­ke­ti ci­nta­ya­taḥ ra­ti­pa­ri­bā­dhā­bhā­vā­da­ra­ti­pa­rī­ṣa­ha­ja­ya iti ni­ścī­ya­te | TARV-MK 9.9.12sa­rve­ṣā­ma­ra­ti­kā­ra­ṇa­tvā­t pṛ­tha­ga­ra­ti­gra­ha­ṇā­na­rtha­kya­mi­ti cet; na; kṣu­dhā­dya­bhā­ve­'­pi moho- da­yā­tta­tpra­vṛ­tteḥ | TARVV-MK 610,04 syā­de­ta­t — kṣu­dhā­dī­nāṃ sa­rve­ṣā­ma­ra­ti­he­tu­tvā­t pṛ­tha­ga­ra­ti­gra­ha­ṇa­ma­na­rtha­ka­mi­ti­; tanna; TARVV-MK 610,05kiṃ kā­ra­ṇa­m ? kṣu­dhā­dya­bhā­ve­'­pi mo­ho­da­yā­tta­tpra­vṛ­tteḥ | mo­ho­da­yā­ku­li­ta­ce­ta­so hi kṣu­dhā­di­ve­da­nā­'- TARVV-MK 610,06bhā­ve­'­pi saṃ­ya­me­'­ra­ti­ru­pa­jā­ya­te | TARV-MK 9.9.13va­rā­ṅga­nā­rū­pa­da­rśa­na­spa­rśa­nā­di­vi­ni­vṛ­ttiḥ strī­pa­rī­ṣa­ha­ja­yaḥ | TARVV-MK 610,07 ekānte ā­rā­ma­bha­va­nā­di- TARVV-MK 610,08pradeśe rā­ga­dve­ṣa­yau­va­na­da­rpa­rū­pa­ma­da­vi­bhra­mo­nmā­da­ma­dya­pā­nā­ve­śā­di­bhiḥ pra­ma­dā­su bā­dha­mā­nā­su ta­da­kṣi­va­ktra- TARVV-MK 610,09bhrū­vi­kā­ra­śṛ­ṅgā­rā­kā­ra­vi­hā­ra­hā­va­vi­lā­sa­hā­sa­lī­lā­vi­jṛ­mbhi­ta­ka­ṭā­kṣa­vi­kṣe­pa­su­ku­mā­ra­sni­gdha­mṛ­du­pī­no­nna­ta- TARVV-MK 610,10sta­na­ka­la­śa­ni­tā­nta­tā­mro­da­ra­pṛ­thu­ja­gha­na­rū­pa­gu­ṇā­bha­ra­ṇa­ga­ndha­va­stra­mā­lyā­di­pra­ti­ni­gṛ­hī­ta­ma­no­vi­plu­teḥ darśana- TARVV-MK 610,11spa­rśa­nā­bhi­lā­ṣa­ni­ru­tsu­ka­sya sni­gdha­mṛ­du­vi­śa­da­su­ku­mā­rā­bhi­dhā­na­ta­ntrī­vaṃ­śa­mi­śrā­ti­ma­dhu­ra­gī­ta­śra­va­ṇa­ni­vṛ­ttā- TARVV-MK 610,12da­ra­śro­tra­sya saṃ­sā­rā­rṇa­va­vya­sa­na­pā­tā­lā­va­gā­ḍha­duḥ­kha­rau­drā­va­rta­ku­ṭi­la­dhyā­yi­naḥ strai­ṇā­na­rtha­vi­ni­vṛ­ttiḥ strīparī- TARVV-MK 610,13ṣa­ha­ja­ya iti kathyate | a­nya­vā­di­pa­ri­ka­lpi­tā de­va­tā­vi­śe­ṣāḥ bra­hmā­da­yaḥ ti­lo­tta­mā­de­va­ga­ṇi­kā­rū­pa- TARVV-MK 610,14saṃ­da­rśa­na­lo­la­lo­ca­na­vi­kā­rāḥ strī­pa­rī­ṣa­ha­pa­ṅkā­nno­dva­rtu­mā­tmā­naṃ samarthāḥ | TARV-MK 9.9.14vra­jyā­do­ṣa­ni­gra­ha­śca­ryā­vi­ja­yaḥ | TARVV-MK 610,15 dī­rgha­kā­lā­bhya­sta­gu­ru­ku­la­bra­hma­ca­rya­sya a­dhi­ga­ta­ba­ndha­mo­kṣa­pa- TARVV-MK 610,16dā­rtha­ta­ttva­sya ka­ṣā­ya­ni­gra­ha­pa­ra­sya bhā­va­nā­rpi­ta­ma­teḥ saṃ­ya­mā­ya­ta­na­bha­kti­he­to­rde­śā­nta­rā­ti­theḥ gu­ru­ṇā­bhya­nu- TARVV-MK 610,17jñātasya nā­nā­ja­na­pa­da­vyā­hā­ra­vya­va­hā­rā­bhi­jña­sya grāme e­ka­rā­traṃ nagare pa­ñca­rā­traṃ pra­ka­rṣe­ṇā­va­sthā­ta­vya- TARVV-MK 610,18mityevaṃ saṃ­ya­ta­sya vā­yo­ri­va niḥ­sa­ṅga­tā­mu­pa­ga­ta­sya de­śa­kā­la­pra­mā­ṇo­pe­ta­ma­dhva­ga­ma­na­ma­nu­bha­va­taḥ kle­śa­kṣa­ma­sya TARVV-MK 610,19bhī­mā­ṭa­vī­pra­de­śe­ṣu ni­rbha­ya­tvā­t siṃ­ha­sye­va sa­hā­ya­kṛ­tya­ma­na­pe­kṣa­mā­ṇa­sya pa­ru­ṣa­śa­rka­rā­ka­ṇṭa­kā­di­vya­dha­na­jā- TARVV-MK 610,20ta­pā­da­khe­da­syā­pi sataḥ pū­rvo­ci­ta­yā­na­vā­ha­nā­di­ga­ma­na­ma­sma­ra­taḥ sa­mya­gvra­jyā­do­ṣaṃ pa­ri­ha­ra­taḥ ca­ryā­pa­rī­ṣa­ha- TARVV-MK 610,21jayo ve­di­ta­vyaḥ | TARV-MK 9.9.15saṃ­ka­lpi­tā­sa­nā­da­vi­ca­la­naṃ ni­ṣa­dyā­ti­ti­kṣā | TARVV-MK 610,22 śma­śā­no­dyā­na­śū­nyā­ya­ta­na­gi­ri­gu­hā­ga­hva- TARVV-MK 610,23rādiṣu a­na­bhya­sta­pū­rve­ṣu vi­di­ta­saṃ­ya­ma­kri­ya­sya dhai­rya­sa­hā­ya­syo­tsā­ha­va­to ni­ṣa­dyā­ma­dhi­rū­ḍha­sya prā­du­rbhū­to­pa- TARVV-MK 610,24sa­rga­ro­ga­vi­kā­ra­syā­pi sataḥ ta­tpra­de­śā­da­vi­ca­la­taḥ ma­ntra­vi­dyā­di­la­kṣa­ṇa­pra­tī­kā­rā­na­na­pe­kṣa­mā­ṇa­sya kṣu­dra­ja­ntu- TARVV-MK 610,25prā­ya­vi­ṣa­ma­de­śā­śra­yā­t kā­ṣṭho­pa­la­va­nni­śca­la­sya a­nu­bhū­ta­mṛ­du­ku­thā­sta­ra­ṇā­di­spa­rśa­su­kha­ma­vi­ga­ṇa­ya­taḥ prāṇi- TARVV-MK 610,26pī­ḍā­pa­ri­hā­ro­dya­ta­sya jñā­na­dhyā­na­bhā­va­nā­dhī­na­dhi­yaḥ saṃ­ka­lpi­ta­vī­rā­sa­no­tku­ṭi­kā­sa­nā­di­ra­te­rā­sa­na­do­ṣa- TARVV-MK 610,27ja­yā­nni­ṣa­dyā­ti­ti­kṣe­tyā­khyā­ya­te | TARV-MK 9.9.16ā­ga­mo­di­ta­śa­ya­nā­t a­pra­cya­vaḥ śa­yyā­sa­ha­na­m | TARVV-MK 610,28 svā­dhyā­ya­dhyā­nā­dhva­śra­ma­pa­ri­khe­di­ta­sya TARVV-MK 610,29mau­hū­rti­kīṃ kha­ra­vi­ṣa­ma­pra­cu­ra­śa­rka­rā­ka­pā­la­sa­ṅka­ṭā­ti­śī­to­ṣṇe­ṣu bhū­mi­pra­de­śe­ṣu ni­drā­ma­nu­bha­va­taḥ ya­thā­kṛ­tye- TARVV-MK 610,30ka­pā­rśva­da­ṇḍā­ya­tā­di­śā­yi­naḥ sa­ñjā­ta­bā­dhā­vi­śe­ṣa­sya saṃ­ya­mā­rtha­ma­spa­nda­mā­na­syā­nu­ti­ṣṭha­taḥ vya­nta­rā­di­bhi­rvā TARVV-MK 610,31vi­trā­sya­mā­na­sya pa­lā­ya­naṃ prati ni­ru­tsu­ka­sya ma­ra­ṇa­bha­ya­ni­rvi­śa­ṅka­sya ni­pa­ti­ta­dā­ru­va­t vya­pa­ga­tā­su­va­ccā­'- TARVV-MK 610,32pa­ri­va­rta­mā­na­sya dvī­pi­śā­rdū­la­ma­ho­ra­gā­di­du­ṣṭa­sa­ttva­pra­ca­ri­to­'­yaṃ pra­de­śo­'­ci­rā­da­to ni­rga­ma­naṃ śreyaḥ kadā TARVV-MK 610,33nu rā­trī­rvi­va­sa­tī­ti vi­ṣā­da­ma­nā­da­dhā­na­sya su­kha­prā­ptā­va­pya­pa­ri­tu­ṣya­taḥ pū­rvā­nu­bhū­ta­na­va­nī­ta­mṛ­du­śa­ya­na­ra­ti- TARVV-MK 610,34ma­nu­sma­ra­taḥ sa­mya­gā­ga­mo­di­ta­śa­ya­nā­da­pra­cya­vaḥ śa­yyā­sa­ha­na­mi­ti pra­tye­ta­vya­m | TARV-MK 9.9.17a­ni­ṣṭa­va­ca­na­sa­ha­na­mā­kro­śa­pa­rī­ṣa­ha­ja­yaḥ | TARVV-MK 610,35 tī­vra­mo­hā­vi­ṣṭa­mi­thyā­dṛ­ṣṭyā­rya­mle­ccha­kha­la­pā­pā- TARVV-MK 610,36cā­ra­ma­tto­dṛ­pta­śa­ṅki­ta­pra­yu­kta-mā­śa­bda­dhi­kkā­ra­pa­ru­ṣā­va­jñā­nā­kro­śā­dī­n ka­rṇa­vi­re­ca­nā­n hṛ­da­ya­śū­lo­dbhā­va­kā­n TARVV-MK 611,01kro­dha­jva­la­na­śi­khā­pra­va­rdha­na­ka­rā­na­pri­yā­n śṛ­ṇva­to­'­pi dṛ­ḍha­ma­na­saḥ bha­sma­sā­tka­rtu­ma­pi sa­ma­rtha­sya pa­ra­mā­rthā- TARVV-MK 611,02va­gā­hi­ta­ce­ta­saḥ­, śa­bda­mā­tra­śrā­vi­ṇa­sta­da­rthā­nvī­kṣa­ṇa­vi­ni­vṛ­tta­vyā­pā­ra­sya sva­kṛ­tā­śu­bha­ka­rmo­da­yo mamaiṣa TARVV-MK 611,03ya­to­'­mī­ṣāṃ māṃ prati dveṣa i­tye­va­mā­di­bhi­ru­pā­yai­ra­ni­ṣṭa­va­ca­na­sa­ha­na­mā­kro­śa­pa­rī­ṣa­ha­ja­ya iti ni­rṇī­ya­te | TARV-MK 9.9.18mā­ra­ke­ṣva­ma­rṣā­po­ha­bhā­va­naṃ va­dha­ma­rṣa­ṇa­m | TARVV-MK 611,04 grā­mo­dyā­nā­ṭa­vī­na­ga­re­ṣu naktaṃ divā cai­kā­ki­no TARVV-MK 611,05ni­rā­va­ra­ṇa­mū­rteḥ sa­ma­ntā­tpa­rya­ṭa­dbhiścau­rā­kṣi­ka­mle­ccha­śa­va­ra­pa­ru­ṣa­va­dhi­ra­pū­rvā­pa­kā­ri­dvi­ṣa­tpa­ra­li­ṅgi­bhi­rā­hi­ta- TARVV-MK 611,06krodhaiḥ tā­ḍa­nā­ka­rṣa­ṇa­ba­ndha­na­śa­strā­bhi­dhā­tā­di­bhi­rmā­rya­mā­ṇa­syā­pya­nu­tpa­nna­vai­ra­sya a­va­śya­pra­pā­tu­ka­me­ve­daṃ śarīraṃ TARVV-MK 611,07ku­śa­la­dvā­re­ṇā­ne­nā­pa­nī­ya­te na mama vra­ta­śī­la­bhā­va­nā­bhraṃ­śa­na­mi­ti bhā­va­śu­ddha­sya da­hya­mā­na­syā­pi sugandha- TARVV-MK 611,08mu­tsṛ­ja­ta­śca­nda­na­sye­va śu­bha­pa­ri­ṇā­ma­sya sva­ka­rma­ni­rja­rā­ma­bhi­sa­nda­dhā­na­sya dṛ­ḍha­ma­teḥ kṣa­mau­ṣa­dhi­ba­la­sya TARVV-MK 611,09mā­ra­ke­ṣu su­hṛ­tsvi­vā­ma­rṣā­po­ha­bhā­va­naṃ va­dha­ma­rṣa­ṇa­mi­tyā­nnā­ya­te | TARV-MK 9.9.19prā­ṇā­tya­ye­'­pyā­hā­rā­di­ṣu dī­nā­bhi­dhā­na­ni­vṛ­tti­ryā­ca­nā­vi­ja­yaḥ | TARVV-MK 611,10 kṣu­da­dhva­pa­ri­śra­ma­ta­po- TARVV-MK 611,11ro­gā­di­bhiḥ pra­cyā­vi­ta­vī­rya­sya śu­ṣka­pā­da­pa­sye­va ni­rā­rdra­mū­rtte­ru­nna­tā­sthi­snā­yu­jā­la­sya ni­mnā­kṣi­pu­ṭa­pa­ri- TARVV-MK 611,12śu­ṣkā­dha­rau­ṣṭha­kṣā­ma­pā­ṇḍu­ka­po­la­sya ca­rma­va­tsa­ṅku­ci­tā­ṅgo­pā­ṅga­tva­caḥ śi­thi­la­jā­nu­gu­lpha­ka­ṭi­bā­hu­ya­ntra­sya TARVV-MK 611,13de­śa­kā­la­kra­mo­pa­pa­nna­ka­lpā­dā­yi­naḥ vā­caṃ­ya­ma­sya mau­ni­sa­ma­sya vā śa­rī­ra­sa­nda­rśa­na­mā­tra­vyā­pā­ra­sya ūrji- TARVV-MK 611,14ta­sa­ttva­sya pra­jñā­pyā­yi­ta­ma­na­saḥ prā­ṇā­tya­ye­'­pyā­hā­ra­va­sa­ti­bhe­ṣa­jā­ni dī­nā­bhi­dhā­na­mu­kha­vai­va­rṇyā­ṅga­saṃ­jñā- TARVV-MK 611,15di­bhi­ra­yā­ca­mā­na­sya ra­tna­va­ṇi­jo ma­ṇi­saṃ­da­rśa­na­mi­va sva­śa­rī­ra­pra­kā­śa­na­ma­kṛ­pa­ṇaṃ ma­nya­mā­na­sya va­nda­mā­naṃ TARVV-MK 611,16prati sva­ka­ra­vi­ka­sa­na­mi­va pā­ṇi­pu­ṭa­dhā­ra­ṇa­ma­dī­na­mi­ti ga­ṇa­ya­taḥ yā­ca­nā­sa­ha­na­ma­va­sī­ya­te | adyatve punaḥ TARVV-MK 611,17kā­la­do­ṣā­ddī­nā­nā­tha­pā­kha­ṇḍi­ba­hu­le ja­ga­tya­mā­rga­jñai­ra­nā­tma­vi­dbhi­ryā­ca­na­ma­nu­ṣṭhī­ya­te | TARV-MK 9.9.20a­lā­bhe­'­pi lā­bha­va­t sa­ntu­ṣṭa­syā­lā­bha­vi­ja­yaḥ | TARVV-MK 611,18 vā­yu­va­da­ne­ka­de­śa­cā­ri­ṇaḥ a­pra­kā­śi­ta­vī- TARVV-MK 611,19rya­syā­bhyu­pa­ga­tai­ka­kā­la­bho­ja­na­sya sa­kṛ­nmū­rti­saṃ­da­rśa­na­vra­ta­kā­la­sya dehīti a­sa­bhya­vā­kpra­yo­gā­du­pa­ra­ta­syā- TARVV-MK 611,20nu­pā­tta­vi­gra­ha­pra­ti­kri­ya­syā­dye­daṃ śva­śce­da­mi­ti vya­pe­ta­saṃ­ka­lpa­sya e­ka­smi­n grāme alabdhvā grā­mā­nta­rā­nve- TARVV-MK 611,21ṣa­ṇa­ni­ru­tsu­ka­sya pā­ṇi­pu­ṭa­mā­tra­pā­tra­sya bahuṣu di­va­se­ṣu bahuṣu ca gṛheṣu bhi­kṣā­ma­na­vā­pyā­pya­saṃ­kli­ṣṭa­ce­ta­saḥ TARVV-MK 611,22nāyaṃ dātā tatrānyo va­dā­nyo­'­stī­ti vya­pa­ga­ta­pa­rī­kṣa­sya lā­bhā­da­pya­lā­bho me paramaṃ tapaḥ iti santu- TARVV-MK 611,23ṣṭa­syā­lā­bha­vi­ja­yo­'­va­se­yaḥ | TARV-MK 9.9.21nā­nā­vyā­dhi­pra­tī­kā­rā­na­pe­kṣa­tvaṃ ro­ga­sa­ha­na­m | TARVV-MK 611,24 duḥ­khā­di­ka­ra­ṇa­ma­śu­ci­bhā­ja­naṃ jī­rṇa­va­stra- TARVV-MK 611,25va­tpa­ri­he­yaṃ pi­tta­mā­ru­ta­ka­pha­sa­nni­pā­ta­ni­mi­ttā­ne­kā­ma­ya­ve­da­nā­bhya­rdi­ta­ma­nya­dī­ya­mi­va vigrahaṃ manyamā- TARVV-MK 611,26nasya u­pe­kṣi­tṛ­tvā­pra­cyu­te­ści­ki­tsā­vyā­vṛ­tta­ce­ṣṭa­sya śa­rī­ra­yā­trā­pra­si­ddha­ye vra­ṇā­le­pa­na­va­dya­tho­kta­mā­hā­ra­mā- TARVV-MK 611,27carato ja­llau­ṣa­dhi­prā­ptyā­dya­ne­ka­ta­po­vi­śe­ṣa­rddhi­yo­ge satyapi śa­rī­ra­niḥ­spṛ­ha­tvā­t pra­tī­kā­rā­na­pe­kṣi­ṇaḥ TARVV-MK 611,28pū­rva­kṛ­ta­pā­pa­ka­rma­ṇaḥ pha­la­mi­da­ma­ne­no­pā­ye­nā­nṛ­ṇī­bha­vā­mī­ti ci­nta­ya­to ro­ga­sa­ha­naṃ saṃ­pa­dya­te | TARV-MK 9.9.22tṛ­ṇā­di­ni­mi­tta­ve­da­nā­yāṃ ma­na­so­'­pra­ṇi­dhā­naṃ tṛ­ṇa­spa­rśa­ja­yaḥ | TARVV-MK 611,29 ya­thā­bhi­ni­rvṛ­ttā­dhi­ka­ra­ṇa- TARVV-MK 611,30śāyinaḥ śu­ṣka­tṛ­ṇa­pa­tra­bhū­mi­ka­ṇṭa­ka­pha­la­ka­śi­lā­ta­lā­di­ṣu prā­su­ke­ṣva­saṃ­skṛ­te­ṣu vyā­dhi­mā­rga­ga­ma­na­śī­to­ṣṇa- TARVV-MK 611,31ja­ni­ta­śra­ma­vi­no­dā­rthaṃ śayyāṃ niṣadyāṃ vā bha­ja­mā­na­sya tṛ­ṇā­di­bā­dhi­ta­mū­rtte­ru­tpa­nna­ka­ṇḍu­vi­kā­ra­sya duḥkha- TARVV-MK 611,32ma­na­bhi­ci­nta­ya­taḥ tṛ­ṇā­di­spa­rśa­bā­dhā­'­va­śī­kṛ­ta­tvā­ttṛ­ṇa­spa­rśa­sa­ha­na­ma­va­ga­nta­vya­m | TARV-MK 9.9.23sva­pa­ra­ma­lā­pa­ca­yo­pa­ca­ya­saṃ­ka­lpā­bhā­vo ma­la­dhā­ra­ṇa­m | TARVV-MK 611,33 ja­la­ja­ntu­pī­ḍā­pa­ri­hā­rā­yā­'­snā­na- TARVV-MK 611,34pra­ti­jña­sya­, sve­da­pa­ṅka­di­gdha­sa­rvā­ṅga­sya­, si­dhma­ka­cchū­da­drū­dī­rṇa­kā­ya­sya na­kha­ro­ma­śma­śru­ke­śa­vi­kṛ­ta­sa­ha­ja­bā­hya- TARVV-MK 611,35ma­la­saṃ­pa­rka­kā­ra­ṇā­ne­ka­tva­gvi­kā­ra­sya sva­ga­ta­ma­lā­pa­ca­ye pa­ra­ma­lo­pa­ca­ye cā­'­pra­ṇi­hi­ta­ma­na­saḥ ka­rma­ma­la­pa- TARVV-MK 611,36ṅkā­pa­no­dā­yai­vo­dya­ta­sya pū­rvā­nu­bhū­ta­snā­nā­nu­pa­le­nā­di­sma­ra­ṇa­pa­rā­ṅmu­kha­ci­tta­vṛ­tte­rma­la­dhā­ra­ṇa­mā­khyā­ya­te | TARV-MK 9.9.24ke­śa­lu­ñca­na­khe­da­sa­ha­no­pa­saṃ­khyā­na­mi­ti cet; na; ma­la­pa­rī­ṣa­hā­va­ro­dhā­t | TARVV-MK 612,01 syā­de­ta­t — keśalu- TARVV-MK 612,02ñcane ta­tsaṃ­skā­rā­ka­ra­ṇe vā mahān khedaḥ saṃ­jā­ya­te­, ta­tsa­ha­na­ma­pa­ra­mu­pa­saṃ­khyā­ta­vya­mi­ti­; tanna; kiṃ TARVV-MK 612,03kā­ra­ṇa­m ? ma­la­pa­rī­ṣa­hā­va­ro­dhā­t | ma­la­sā­mā­nya­saṃ­gra­he hi ta­da­nta­rbha­va­ti | TARV-MK 9.9.25mā­nā­pa­mā­na­yo­stu­lya­ma­na­saḥ sa­tkā­ra­pu­ra­skā­rā­na­bhi­lā­ṣaḥ | TARVV-MK 612,04 ci­ro­ṣi­ta­bra­hma­ca­rya­sya mahā- TARVV-MK 612,05ta­pa­svi­naḥ sva­pa­ra­sa­ma­ya­ni­śca­ya­jña­sya hi­to­pa­de­śa­pa­ra­sya kathā­mā­rga­ku­śa­la­sya ba­hu­kṛ­tvaḥ pa­ra­vā­di­vi­ja­yi­naḥ TARVV-MK 612,06pra­ṇā­ma­bha­kti­saṃ­bhra­mā­sa­na­pra­dā­nā­dī­ni me na ka­ści­tka­ro­tī­tye­va­ma­vi­ci­nta­ya­taḥ mā­nā­pa­mā­na­yo­stu­lya­ma­na­saḥ TARVV-MK 612,07sa­tkā­ra­pu­ra­skā­ra­ni­rā­kā­ṅkṣa­sya śre­yo­dhyā­yi­naḥ sa­tkā­ra­pu­ra­skā­ra­pa­rī­ṣa­ha­ja­yo ve­di­ta­vyaḥ | satkāraḥ TARVV-MK 612,08pū­jā­pra­śaṃ­sā­tma­kaḥ | pu­ra­skā­ro nāma kri­yā­ra­mbhā­di­ṣva­gra­taḥ ka­ra­ṇa­mā­ma­ntra­ṇaṃ vā | TARV-MK 9.9.26pra­jñā­pra­ka­rṣā­va­le­pa­ni­rā­saḥ pra­jñā­vi­ja­yaḥ | TARVV-MK 612,09 a­ṅga­pū­rva­pra­kī­rṇa­ka­vi­śā­ra­da­sya kṛ­tsna­gna­nthā­rthā- TARVV-MK 612,10va­dhā­ri­ṇaḥ a­nu­tta­ra­vā­di­na­stri­kā­la­vi­ṣa­yā­rtha­vi­daḥ śa­bda­nyā­yā­dhyā­tma­ni­pu­ṇa­sya mama pu­ra­stā­di­ta­re TARVV-MK 612,11bhā­ska­ra­pra­bhā­bhi­bhū­to­dyo­ta­kha­dyo­ta­va­t ni­ta­rā­ma­va­bhā­sa­nte iti vi­jñā­na­ma­da­ni­rā­saḥ pra­jñā­pa­rī­ṣa­ha­ja­yaḥ TARVV-MK 612,12pra­tye­ta­vyaḥ | TARV-MK 9.9.27a­jñā­nā­va­mā­na­jñā­nā­bhi­lā­ṣa­sa­ha­na­ma­jñā­na­pa­rī­ṣa­ha­ja­yaḥ | TARVV-MK 612,13 a­jño­'­yaṃ na ki­ñci­da­pi vetti TARVV-MK 612,14pa­śu­sa­ma i­tye­va­mā­dya­dhi­kṣe­pa­va­ca­naṃ sa­ha­mā­na­syā­dhya­ya­nā­rtha­gra­ha­ṇa­pa­rā­bhi­bha­vā­di­ṣva­sa­kta­bu­ddhe­ści­ra­pra­vra­ji- TARVV-MK 612,15tasya vi­vi­dha­ta­po­vi­śe­ṣa­bhā­rā­krā­nta­mū­rtteḥ sa­ka­la­sā­ma­rthyā­pra­ma­tta­sya vi­ni­vṛ­ttā­ni­ṣṭa­ma­no­vā­kkā­ya­ce­ṣṭa- TARVV-MK 612,16syādyāpi me jñā­nā­ti­śa­yo no­tpa­dya­ta i­tya­na­bhi­sa­nda­dha­taḥ a­jñā­na­pa­rī­ṣa­ha­ja­yo­'­va­ga­nta­vyaḥ | TARV-MK 9.9.28pra­vra­jyā­dya­na­rtha­ka­tvā­sa­mā­dhā­na­ma­da­rśa­na­sa­ha­na­m | TARVV-MK 612,17 saṃ­ya­ma­pra­dhā­na­sya duḥ­kha­ka­ra­ta­po­'­nu­ṣṭhā­yi­naḥ TARVV-MK 612,18pa­ra­ma­vai­rā­gya­bhā­va­nā­śu­ddha­hṛ­da­ya­sya vi­di­ta­sa­ka­la­pa­dā­rtha­ta­ttva­syā­'­rha­dā­ya­ta­na­sā­dhu­dha­rma­pū­ja­ka­sya ci­ra­nta­na­sya TARVV-MK 612,19adyāpi me jñā­nā­ti­śa­yo no­tpa­dya­te­, ma­ho­pa­vā­sā­dya­nu­ṣṭhā­yi­nāṃ prā­ti­hā­rya­vi­śe­ṣāḥ prā­du­ra­bhū­va­nni­ti pralā- TARVV-MK 612,20pa­mā­tra­mi­da­m­, a­na­rthi­ke­yaṃ pravrajyā viphalaṃ vra­ta­pa­ri­pā­la­na­mi­tye­va­ma­sa­mā­da­dhā­na­sya­, da­rśa­na­śu­ddhi­yo­gā- TARVV-MK 612,21da­da­rśa­na­pa­rī­ṣa­ha­sa­ha­na­ma­va­sā­ta­vya­m | evaṃ pa­rī­ṣa­hā­n a­saṃ­ka­lpo­pa­sthi­tā­n sa­ha­mā­na­syā­saṃ­kli­ṣṭa­ce­ta­saḥ TARVV-MK 612,22rā­gā­di­pa­ri­ṇā­mā­sra­vā­bhā­vā­t mahān saṃvaro bhavati | TARV-MK 9.9.29śra­ddhā­nā­lo­ca­na­gra­ha­ṇa­ma­vi­śe­ṣā­di­ti cet; na; a­vya­bhi­cā­ra­da­rśa­nā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 612,23 syā­de­ta­t — TARVV-MK 612,24śra­ddhā­na­mā­lo­ca­na­mi­ti dvividhaṃ da­rśa­na­m­, ta­syā­vi­śe­ṣe­ṇa gra­ha­ṇa­mi­ha prā­pno­ti­, kutaḥ ? a­vi­śe­ṣā­t | TARVV-MK 612,25na hi ki­ñci­dvi­śe­ṣa­li­ṅga­mi­hā­śri­ta­ma­stī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­vya­bhi­cā­ra­da­rśa­nā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 612,26ma­tyā­di­jñā­na­pa­ñca­kā­vya­bhi­cā­ri­śra­ddhā­naṃ da­rśa­na­m | ālocanaṃ tu na, śru­ta­ma­naḥ­pa­rya­ya­yo­ra­pra­vṛ­tte­ra­to­'- TARVV-MK 612,27syā­vya­bhi­cā­ri­ṇaḥ śra­ddhā­na­sya gra­ha­ṇa­mi­ho­pa­pa­dya­te | TARV-MK 9.9.30ma­no­ra­tha­pa­ri­ka­lpa­nā­mā­tra­mi­ti cet; na; va­kṣya­mā­ṇa­kā­ra­ṇa­sā­ma­rthyā­t | TARVV-MK 612,28 syā­de­ta­t — TARVV-MK 612,29śra­ddhā­na­da­rśa­na­gra­ha­ṇa­mi­da­mi­ti sva­ma­no­ra­tha­pa­ri­ka­lpa­nā­mā­tra­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? va­kṣya­mā­ṇa- TARVV-MK 612,30kā­ra­ṇa­sā­ma­rthyā­t | vakṣyate hi kā­ra­ṇa­m — “­da­rśa­na­mo­hā­nta­rā­ya­yo­ra­da­rśa­nā­lā­bhau­” iti | TARV-MK 9.9.31a­va­dhyā­di­da­rśa­na­pa­rī­ṣa­ho­pa­saṃ­khyā­na­mi­ti cet; na; a­va­dhi­jñā­nā­dya­bhā­ve sa­ha­ca­ri­ta­da­rśa­nā- bhā­vā­da­jñā­na­pa­rī­ṣa­hā­va­ro­dhā­t | TARVV-MK 612,32 syā­nma­ta­m — “­a­va­dhyā­di­da­rśa­no­pe­tāḥ suṣṭhu paśyanti nāsya kiñcida- TARVV-MK 612,33ti­śa­ya­va­da­sti da­rśa­na­m­, gu­ṇa­pra­tya­yaṃ ca tat” i­tyu­kta­m ā­ga­me­, nū­na­ma­smiṃ­sta­dyo­gyā guṇā na TARVV-MK 612,34sa­ntī­tye­va­mā­di­va­ca­na­sa­ha­na­ma­va­dhyā­di­da­rśa­na­pa­rī­ṣa­ha­ja­yaḥ­, ta­syo­pa­saṃ­khyā­naṃ ka­rta­vya­mi­ti­; tanna; kiṃ TARVV-MK 612,35kā­ra­ṇa­m ? a­jñā­na­pa­rī­ṣa­hā­va­ro­dhā­t | ta­tka­tha­mi­ti cet ? ucyate — a­va­dhyā­di­jñā­nā­bhā­ve tatsaha- TARVV-MK 613,01ca­ri­ta­da­rśa­nā­bhā­vaḥ­, ā­di­tya­sya pra­kā­śā­bhā­ve pra­tā­pā­bhā­va­va­t­, ta­smā­da­jñā­na­pa­rī­ṣa­he­'­va­ro­dhaḥ | TARVV-MK 613,02yadyevaṃ śra­ddhā­na­da­rśa­na­ma­pi jñā­nā­vi­nā­bhā­vī­ti pra­jñā­pa­rī­ṣa­he ta­syā­nta­rbhā­vaḥ prā­pno­tī­ti­; naiṣa doṣaḥ; TARVV-MK 613,03prajñāyāṃ sa­tyā­ma­pi kva­ci­tta­ttvā­rtha­śra­ddhā­nā­bhā­vā­d vya­bhi­cā­ro­pa­la­bdheḥ | TARVV-MK 613,04āha — u­pa­pā­di­taṃ pa­rī­ṣa­ha­ja­yā­t saṃvaro bha­va­tī­ti | i­da­mu­cya­tāṃ kimete sarve saṃ­sā­ra­ma­hā­rṇaṃ- TARVV-MK 613,05vā­du­tti­tī­rṣa­nta­ma­muṃ pra­va­jyā­ma­bhyu­pa­ga­ta­ma­bhi­dra­va­nti uta ka­ści­tpra­ti­vi­śe­ṣa iti ? a­tro­cya­te — amī TARVV-MK 613,06vyā­khyā­ta­la­kṣa­ṇāḥ kṣu­dhā­da­ya­ścā­ri­trā­nta­rā­ṇi prati bhājyāḥ, ni­ya­me­na pu­na­ra­na­yoḥ pra­tye­ta­vyāḥ — TA-MK 9.10 sū­kṣma­sā­mpa­rā­ya­ccha­dma­stha­vī­ta­rā­ga­yo­śca­tu­rda­śa || TARV-MK 9.10.1ca­tu­rda­śa­va­ca­nā­da­nyā­bhā­vaḥ | TARVV-MK 613,08 ca­tu­rda­śe­ti va­ca­nā­da­nye­ṣāṃ pa­rī­ṣa­hā­ṇā­ma­bhā­vo ve­di­ta­vyaḥ | TARVV-MK 613,09kutaḥ ? saṃ­khyā­vi­śe­ṣa­pa­ri­gra­ha­sya ni­ya­mā­rtha­tvā­t — ca­tu­rda­śai­va nānye iti | TARV-MK 9.10.2sū­kṣma­sā­mpa­rā­ye ni­ya­mā­nu­pa­pa­tti­rmo­ho­da­yā­di­ti cet; na; sa­nmā­tra­tvā­t | TARVV-MK 613,10 syā­nma­ta­m — TARVV-MK 613,11yujyate vī­ta­rā­ga­cha­dma­sthe ni­ra­va­śe­ṣa­mo­ha­nī­ya­syo­pa­śa­mā­t kṣayācca ta­tkṛ­ta­va­kṣya­mā­ṇa­pa­rī­ṣa­hā­ṣṭa­kābhāvācca- TARVV-MK 613,12tu­rda­śa­saṃ­khyā­ni­ya­maḥ sū­kṣma­sā­mpa­rā­ye tu mo­ho­da­ya­sa­dbhā­vā­cca­tu­rda­śe­ti niyamo no­pa­pa­dya­te iti; tanna; kiṃ TARVV-MK 613,13kā­ra­ṇa­m ? sa­nmā­tra­tvā­t | tatra hi kevalo lo­bha­sa­ñjva­la­na­ka­ṣā­yo­da­yaḥ­, sa cā­tya­nta­sū­kṣma­sta­to TARVV-MK 613,14vī­ta­rā­ga­cha­dma­stha­ka­lpa­tvā­cca­tu­rda­śe­ti ni­ya­ma­sta­trā­pi yujyate | TARV-MK 9.10.3tata eva pa­rī­ṣa­hā­bhā­va iti cet; na; bā­dhā­vi­śe­ṣo­pa­ra­me­'­pi ta­dbhā­va­svā­ci­khyā­si­ta­tvā­t sa­rvā­rtha­si­ddha­sya sa­pta­mī­ga­ma­na­sā­ma­rthya­va­t | TARVV-MK 613,16 atha matam — tata eva tayoḥ pa­rī­ṣa­hā­bhā­vaḥ | kuta eva ? TARVV-MK 613,17mo­ho­da­yā­bhā­vā­t­, ma­ndo­da­yā­cca | yasya hi kṣu­dhā­di­ve­da­nā­pra­ka­rṣo­da­ya­sta­sya ta­tsa­ha­nā­t pa­rī­ṣa­ha­ja­yo TARVV-MK 613,18bhavati | na ca mo­ho­da­ya­ba­lā­dhā­nā­bhā­ve ve­da­nā­pra­bha­vo­'­sti­, ta­da­bhā­vā­t sa­ha­na­va­ca­naṃ bha­kti­mā­tra­kṛ­ta- TARVV-MK 613,19miti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ta­dbhā­va­syā­ci­khyā­si­ta­tvā­t | yathā sa­rvā­rtha­si­ddha­de­va­syā­nu­pa­ra­ta­sa­dve­dyo- TARVV-MK 613,20da­ya­pra­ka­rṣa­syā­pi sa­pta­ma­pṛ­thi­vī­ga­ma­na­sā­ma­rthyaṃ na hīyate tathā vī­ta­rā­ga­ccha­dma­stha­sya ka­rmo­da­ya­sa­dbhā­va­kṛ­ta- TARVV-MK 613,21pa­rī­ṣa­ha­vya­pa­de­śo yu­kti­ma­va­ta­ra­ti | TARVV-MK 613,22āha — yadi śa­rī­ra­va­tyā­tma­ni pa­rī­ṣa­ha­sa­nni­dhā­naṃ pra­ti­jñā­ya­te­, atha bha­ga­va­tyu­tpa­nna­ke­va­la­jñā­ne TARVV-MK 613,23ka­rma­ca­tu­ṣṭaya­pha­lā­nu­bha­va­na­va­śa­va­rtti­ni kiyanta u­pa­ni­pa­ta­ntī­ti ? a­tro­cya­te — ta­smi­npu­naḥ — TA-MK 9.11 e­kā­da­śa jine || TARVV-MK 613,25‘­kai­ści­tka­lpya­nte­’ iti vā­kya­śe­ṣaḥ | TARV-MK 9.11.1ve­da­nī­yo­da­ya­bhā­vā­t kṣu­dhā­di­pra­sa­ṅga iti cet; na; ghā­ti­ka­rmo­da­ya­sa­hā­yā­bhā­vā­t tatsāma- rthya­vi­ra­hā­t | TARVV-MK 613,27 syā­nma­ta­m — ghā­ti­ka­rma­pra­kṣa­yā­nni­mi­tto­pa­ra­me sati nā­gnyā­ra­ti­strī­ni­ṣa­dyā­kro­śa­yā- TARVV-MK 613,28ca­nā­lā­bha­sa­tkā­ra­pu­ra­skā­ra­pra­jñā­jñā­na­da­rśa­nā­ni mā bhū­va­n­, amī pu­na­rve­da­nī­yā­śra­yāḥ khalu pa­rī­ṣa­hāḥ TARVV-MK 613,29prā­pnu­va­nti bha­ga­va­ti jine iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ghā­ti­ka­rmo­da­ya­sa­hā­yā­bhā­vā­t ta­tsā­ma­rthya- TARVV-MK 613,30vi­ra­hā­t | yathā vi­ṣa­dra­vyaṃ ma­ntrau­ṣa­dhi­ba­lā­du­pa­kṣī­ṇa­mā­ra­ṇa­śa­kti­ka­mu­pa­yu­jya­mā­naṃ na ma­ra­ṇā­ya kalpyate TARVV-MK 613,31tathā dhyā­nā­na­la­ni­rda­gdha­ghā­ti­ka­rme­ndha­na­syā­na­ntā­pra­ti­ha­ta­jñā­nā­di­ca­tu­ṣṭa­ya­syā­nta­rā­yā­bhā­vā­nni­ra­nta­ra­mu­pa- TARVV-MK 613,32cī­ya­mā­na­śu­bha­pu­dga­la­sa­nta­te­rve­da­nī­yā­khyaṃ karma sadapi pra­kṣī­ṇa­sa­hā­ya­ba­laṃ sva­yo­gya­pra­yo­ja­no­tpā­da­naṃ pratya- TARVV-MK 613,33sa­ma­rtha­mi­ti kṣu­dhā­dya­bhā­vaḥ­, ta­tsa­dbhā­vo­pa­cā­rā­d dhyā­na­ka­lpa­na­va­t | a­tha­vā­, nāyaṃ vā­kya­śe­ṣaḥ ‘ekā- TARVV-MK 614,01daśa jine kai­ści­tka­lpya­nte­’ iti | kiṃ tarhi ? e­kā­da­śa santīti | katham ? u­pa­cā­rā­t | yathā nira- TARVV-MK 614,02va­śe­ṣa­ni­ra­sta­jñā­nā­va­ra­ṇe pa­ri­pū­rṇa­jñā­ne e­kā­gra­ci­ntā­ni­ro­dhā­bhā­ve­'­pi ka­rma­ra­jo­vi­dhū­na­na­pha­la­saṃ­bha­vā­t TARVV-MK 614,03dhyā­no­pa­cā­raḥ tathā kṣu­dhā­di­ve­da­nā­bhā­va­pa­rī­ṣa­hā­bhā­ve­'­pi ve­da­nī­ya­ka­rmo­da­ya­dra­vya­pa­rī­ṣa­ha­sa­dbhā­vā­t ekā- TARVV-MK 614,04daśa jine santīti u­pa­cā­ro yuktaḥ | TARVV-MK 614,05āha — yadi sū­kṣma­sā­mpa­rā­yā­di­ṣu vyastāḥ pa­rī­ṣa­hā atha samastāḥ kveti ? TA-MK 9.12 bā­da­ra­sā­mpa­rā­ye sarve || TARV-MK 9.12.1bā­da­ra­sā­mpa­rā­ya­gra­ha­ṇā­t pra­ma­ttā­di­ni­rde­śaḥ | TARVV-MK 614,07 bā­da­ra­sā­mpa­rā­ya iti nāyaṃ gu­ṇa­sthā­na­vi­śe­ṣa- TARVV-MK 614,08pa­ri­gra­haḥ | kiṃ tarhi ? a­rtha­ni­rde­śaḥ­, tataḥ pra­ma­ttā­dī­nāṃ saṃ­ya­tā­nāṃ sā­mā­nya­gra­ha­ṇa­m — bādaraḥ sāmpa- TARVV-MK 614,09rāyo yasya so'yaṃ bā­da­ra­sā­mpa­rā­ya iti | tatra hi — TARV-MK 9.12.2ni­mi­tta­vi­śe­ṣa­syā­nu­pa­kṣī­ṇa­tvā­t sarve | TARVV-MK 614,10 jñā­nā­va­ra­ṇā­di­ni­mi­tta­vi­śe­ṣo vakṣyate | tasyānu- TARVV-MK 614,11pa­kṣī­ṇa­tvā­t sarve saṃ­bha­va­nti | kasmin pu­na­ścā­ri­tre sarveṣāṃ saṃbhavaḥ ? TARV-MK 9.12.3sā­mā­yi­ka­cche­do­pa­sthā­pa­nā­pa­ri­hā­ra­vi­śu­ddhi­saṃ­ya­me­ṣu sa­rva­saṃ­bha­vaḥ | TARVV-MK 614,12 eteṣāṃ trayāṇāṃ cāritrā- TARVV-MK 614,13ṇā­ma­nya­ta­me sarve kṣu­tpa­rī­ṣa­hā­da­yo draṣṭavyāḥ | TARVV-MK 614,14āha — gṛ­hī­ta­me­ta­t pa­rī­ṣa­hā­ṇāṃ sthā­na­vi­śe­ṣā­va­dhā­ra­ṇa­m­, idaṃ tu na vidmaḥ — kasyāḥ prakṛte kaḥ TARVV-MK 614,15kārya iti ? a­tro­cya­te — TA-MK 9.13 jñā­nā­va­ra­ṇe pra­jñā­'­jñā­ne || TARV-MK 9.13.1jñā­nā­va­ra­ṇe ajñānaṃ na prajñeti cet; na; a­nya­jñā­nā­va­ra­ṇa­sa­dbhā­ve ta­dbhā­vā­t | TARVV-MK 614,17 syā­de­ta­t- TARVV-MK 614,18jñā­nā­va­ra­ṇe sati a­jñā­na­ma­na­va­bo­dho bhavati na prajñā jñā­na­sva­bhā­va­tvā­dā­tma­na iti; tanna; kiṃ kāra- TARVV-MK 614,19ṇam ? a­nya­jñā­nā­va­ra­ṇa­sa­dbhā­ve ta­dbhā­vā­t | prajñā hi kṣā­yo­pa­śa­mi­kī a­nya­smi­n jñā­nā­va­ra­ṇe sati madaṃ TARVV-MK 614,20ja­na­ya­ti na sa­ka­lā­va­ra­ṇa­kṣa­ya iti pra­jñā­jñā­ne jñā­nā­va­ra­ṇe sati prāduḥsta i­tya­bhi­sa­mba­dhya­te | TARV-MK 9.13.2mo­hā­di­ti cet; na; ta­dbhe­dā­nāṃ pa­ri­ga­ṇi­ta­tvā­t | TARVV-MK 614,21 syā­nma­ta­m — mo­ho­da­yā­da­haṃ ma­hā­prā­jño TARVV-MK 614,22nānya iti manyate na jñā­nā­va­ra­ṇā­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ta­dbhe­dā­nāṃ pa­ri­ga­ṇi­ta­tvā­t | mo­ha­bhe­dā TARVV-MK 614,23hi pa­ri­ga­ṇi­tā da­rśa­na­cā­ri­tra­vyā­ghā­ta­he­tu­bhā­ve­na­, tatra nā­ya­ma­nta­rbha­va­ti­, cā­ri­tra­va­to­'­pi pra­jñā­pa­rī­ṣa­ha- TARVV-MK 614,24sa­dbhā­vā­t­, tato jñā­nā­va­ra­ṇa eveti niścayaḥ kartavyaḥ | TARVV-MK 614,25āha — ya­dya­na­yo­re­ka­ka­rma­he­tu­tva­mā­tma­lā­bhe­'­va­sī­ya­te­, a­da­rśa­nā­'­lā­bha­yoḥ ko he­tu­ri­ti ? TA-MK 9.14 da­rśa­na­mo­hā­nta­rā­ya­yo­ra­da­rśa­nā­lā­bhau || TARV-MK 9.14.1vi­śi­ṣṭa­kā­ra­ṇa­ni­rde­śā­da­va­dhyā­di­da­rśa­na­sa­nde­hā­bhā­vaḥ | TARVV-MK 614,27 da­rśa­na­mo­ha iti vi­śi­ṣṭa­mi­ha kāraṇaṃ TARVV-MK 614,28ni­rdi­śya­te­, ta­to­'­va­dhyā­di­da­rśa­na­vi­ṣa­yaḥ sandeho na bhavati | TARV-MK 9.14.2a­nta­rā­ya iti sā­mā­nya­ni­rde­śe­'­pi sā­ma­rthyā­dvi­śe­ṣa­saṃ­pra­tya­yaḥ | TARVV-MK 614,29 ya­dya­pya­ya­ma­nta­rā­ya iti TARVV-MK 614,30sā­mā­nya­ni­rde­śaḥ tathāpi sā­ma­rthyā­llā­bhā­nta­rā­ya­vi­śe­ṣa­saṃ­pra­tya­yo bhavati | TARVV-MK 615,01āha — yadyādye mo­ha­nī­ya­bhe­de sa­tya­da­rśa­na­pa­rī­ṣa­ho bha­va­ti­, atha dvi­tī­ya­smi­n keṣāṃ janmeti ? TARVV-MK 615,02a­tro­cya­te — TA-MK 9.15 cā­ri­tra­mo­he nā­gnyā­ra­ti­strī­ni­ṣa­dyā­kro­śa­yā­ca­nā- sa­tkā­ra­pu­ra­skā­rāḥ || TARVV-MK 615,05mo­ho­da­ya­he­tu­tvaṃ nā­gnyā­dī­nāṃ pra­ti­pa­dyā­ma­he puṃ­ve­do­da­yā­dini­mi­tta­tvā­t­, ni­ṣa­dyā­pa­rī­ṣa­ha­stu TARVV-MK 615,06 ka­tha­mi­ti cet ? ucyate — TARV-MK 9.15.1ni­ṣa­dyā­pa­rī­ṣa­ha­sya mo­ho­da­ya­he­tu­tvaṃ prā­ṇi­pī­ḍā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 615,07 mo­ho­da­ye sati prā­ṇi­pī­ḍā­pa- TARVV-MK 615,08riṇāmaḥ saṃ­jā­ya­te­, ta­tpa­ri­pā­la­nā­rtha­tvā­t ni­ṣa­dyā­pa­rī­ṣa­ho­da­ya­he­tu­ri­tya­va­sī­ya­te | TARVV-MK 615,09āha — a­bhyu­pe­maḥ ka­rma­pra­kṛ­ti­vi­śe­ṣa­tra­ya amī pa­rī­ṣa­hā uktā iti | athānye kasmin sati TARVV-MK 615,10nimitte bha­va­ntī­ti ? a­trā­bhi­dhī­ya­te — TA-MK 9.16 ve­da­nī­ye śeṣāḥ || TARV-MK 9.16.1u­ktā­da­nya­ni­rde­śe śeṣā iti | TARVV-MK 615,12 uktāḥ pra­jñā­pa­rī­ṣa­hā­da­yaḥ­, te­bhyo­'­nye śeṣā iti nirdi- TARVV-MK 615,13śyante | ke punaste ? kṣu­tpi­pā­sā­śī­to­ṣṇa­daṃ­śa­ma­śa­ka­ca­ryā­śa­yyā­va­dha­ro­ga­tṛ­ṇa­spa­rśa­ma­la­pa­rī­ṣa­hāḥ | TARV-MK 9.16.2ni­mi­ttā­t ka­rma­saṃ­yo­ga iti cet; na; ta­dyo­gā­bhā­vā­t | TARVV-MK 615,14 syā­nma­ta­m — yathā “­ca­rma­ṇi dvīpinaṃ TARVV-MK 615,15hanti” ni­mi­ttā­tka­rma­saṃ­yo­ga iti vi­bha­kti­vi­śe­ṣa­vi­dhā­naṃ tathā ve­da­nī­ye i­tye­va­mā­di- TARVV-MK 615,16nirdeśo bha­va­tī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ta­dyo­gā­bhā­vā­t | ka­rma­saṃ­yo­ge hi ta­dvi­bha­kti­vi­dhā­na­m | TARVV-MK 615,17na cātra ka­rma­saṃ­yo­go­'­stī­ti ta­da­bhā­vaḥ | kathaṃ tarhi nirdeśaḥ ? TARV-MK 9.16.3sa­nni­rde­śa­sta­du­pa­la­kṣa­ṇa­tvā­t | TARVV-MK 615,18 yathā “goṣu du­hya­mā­nā­su gataḥ, du­gdhā­svā­ga­taḥ­” TARVV-MK 615,19iti sa­nni­rde­śaḥ tathā ve­da­nī­ye sa­tī­tye­va­mā­diḥ sa­nni­rde­śo­'­va­se­yaḥ | kutaḥ ? ta­du­pa­la­kṣa­ṇa­tvā­t | TARVV-MK 615,20āha — vyā­khyā­ta­ni­mi­tta­la­kṣa­ṇa­vi­ka­lpāḥ pratyātma prā­du­rbha­va­ntaḥ kati yu­ga­pa­da­va­ti­ṣṭha­nta iti ? TARVV-MK 615,21a­tro­cya­te — TA-MK 9.17 e­kā­da­yo bhājyā yu­ga­pa­de­ka­smi­nnai­ko­na­viṃ­śa­teḥ || TARV-MK 9.17.1ā­ṅa­bhi­vi­dhya­rthaḥ | TARVV-MK 615,23 ā­ṅa­ya­ma­bhi­vi­dhya­rtho dra­ṣṭa­vyaḥ­, tena e­kā­nna­viṃ­śa­ti­ra­pi kva­ci­dyu­ga- TARVV-MK 615,24pa­dbha­va­ntī­tya­va­ga­mya­te | ta­tka­tha­mi­ti cet ? ucyate — TARV-MK 9.17.2śī­to­ṣṇa­śa­yyā­ni­ṣa­dyā­ca­ryā­ṇā­ma­sa­ha­bhā­vā­de­kā­nna­viṃ­śa­ti­saṃ­bha­vaḥ | TARVV-MK 615,25 śī­to­ṣṇa­pa­rī­ṣa­ha­yo­re­kaḥ­, TARVV-MK 615,26śa­yyā­ni­ṣa­dyā­ca­ryā­ṇāṃ cā­nya­ta­ma eva bhavati e­ka­smi­nnā­tma­ni | kutaḥ ? sa­hā­na­va­sthā­nā­t | tatastra- TARVV-MK 615,27yā­ṇā­ma­pa­ga­me yu­ga­pa­de­kā­tma­nī­ta­re­ṣāṃ saṃ­bha­vā­de­kā­nna­viṃ­śa­ti­vi­ka­lpo boddhavyaḥ | TARV-MK 9.17.3pra­jñā­'­jñā­na­yo­rvi­ro­dhā­da­nya­ta­rā­bhā­ve­'­ṣṭā­da­śa­pra­sa­ṅga iti cet; na; a­pe­kṣā­to vi­ro­dhā­bhā­vā­t | TARVV-MK 615,29 syā­nma­ta­m — pra­jñā­'­jñā­ne api viruddhe ta­yo­ra­nya­ta­rā­bhā­ve­'­ṣṭā­da­śa­saṃ­khyā­pra­sa­ṅga iti; tanna; kiṃ TARVV-MK 615,30kā­ra­ṇa­m ? a­pe­kṣā­to vi­ro­dhā­bhā­vā­t | śru­ta­jñā­nā­pe­kṣa­yā pra­jñā­pra­ka­rṣe sati a­va­dhyā­dya­bhā­vā­pe­kṣa­yā TARVV-MK 615,31a­jñā­no­pa­pa­tteḥ | TARV-MK 9.17.4daṃ­śa­ma­śa­ka­sya yu­ga­pa­tpra­vṛ­tte­re­kā­nna­viṃ­śa­ti­vi­ka­lpa iti cet; na; pra­kā­rā­rtha­tvā­nma­śa­ka­śa­bda­sya | TARVV-MK 616,02 syā­de­ta­t — pra­jñā­'­jñā­na­yo­rvi­ro­dhā­dyu­ga­pa­da­saṃ­bha­ve daṃ­śa­ma­śa­ka­sya yu­ga­pa­tpra­vṛ­tte­re­kā­nna­viṃ­śa­ti­vi­ka­lpa TARVV-MK 616,03iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pra­kā­rā­rtha­tvā­nma­śa­ka­śa­bda­sya­, eka eva hyayaṃ pa­rī­ṣa­haḥ | TARV-MK 9.17.5daṃ­śa­gra­ha­ṇā­ttu­lya­jā­tī­ya­saṃ­pra­tya­ya iti cet; na; śru­ti­vi­ro­dhā­t | TARVV-MK 616,04 atha ma­ta­me­ta­t — daṃśa- TARVV-MK 616,05gra­ha­ṇā­ttu­lya­jā­tī­ya­saṃ­pra­tya­ya­sta­to ma­śa­ka­śa­bda­sya na pra­kā­rā­rtha­tva­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? śru­ti­vi­ro- TARVV-MK 616,06dhāt | yacchabda āha tannaḥ pra­mā­ṇa­m­, na ca daṃ­śa­śa­bdaḥ pra­kā­ra­ma­bhi­dha­tte­, ta­to­'­sya virodhaḥ syāt | TARV-MK 9.17.6ta­ttu­lya­mi­ti cet; na; a­nya­ta­re­ṇa pa­rī­ṣa­ha­sya ni­rū­pi­ta­tvā­t | TARVV-MK 616,07 yadi śru­ti­vi­ro­dhā­da- TARVV-MK 616,08nyā­rtha­ka­lpa­na­ma­yu­kta­mi­tyu­cya­te­; nanu ma­śa­ka­śa­bde­'­pi ta­ttu­lya­mi­ti pra­kā­rā­rtha­tva­ma­sya no­pa­pa­dya­te iti; TARVV-MK 616,09tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­nya­ta­re­ṇa pa­rī­ṣa­ha­sya ni­rū­pi­ta­tvā­t | daṃ­śa­gra­ha­ṇe­nai­va pa­rī­ṣa­he ni­rū­pi­te maśa- TARVV-MK 616,10ka ha­ṇa­sā­ma­rthyā­tpra­kā­rā­rtho vi­jñā­ya­te | TARV-MK 9.17.7ca­ryā­dya­vi­śe­ṣā­de­kā­nna­viṃ­śa­ti­va­ca­na­mi­ti cet; na; aratau pa­rī­ṣa­ha­ja­yā­bhā­vā­t | TARVV-MK 616,11 syānma- TARVV-MK 616,12tam — ca­ryā­dī­nāṃ trayāṇāṃ pa­rī­ṣa­hā­ṇā­ma­vi­śe­ṣā­de­ka­tra ni­ya­mā­bhā­vā­de­ka­tva­mi­tye­kā­nna­viṃ­śa­ti­va­ca­naṃ kriyate TARVV-MK 616,13iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? aratau pa­rī­ṣa­ha­ja­yā­bhā­vā­t | yadyatra ratirnāsti pa­rī­ṣa­ha­ja­ya evāsya TARVV-MK 616,14vyu­cchi­dya­te | ta­smā­dya­tho­kta­pra­ti­dva­ndvi­sā­nni­dhyā­t pa­rī­ṣa­ha­sva­bhā­vā­śra­ya­pa­ri­ṇā­mā­tma­lā­bha­ni­mi­tta­vi­ca- TARVV-MK 616,15kṣaṇasya ta­tpa­ri­tyā­gā­yāda­ra­pra­vṛ­ttya­rtha­mau­po­ddhā­ti­kaṃ pra­ka­ra­ṇa­mu­kta­m | TARVV-MK 616,16nirdiṣṭāḥ pa­rī­ṣa­hāḥ­, yai­ra­nā­vi­ṣṭā vi­pa­ści­to­'­bhi­na­vā­ni karmāṇi no­pa­ci­nva­nti pū­rva­pra­ci­tā­ni TARVV-MK 616,17ca ni­rja­ra­ya­nti | ta­da­na­nta­raṃ khalu ka­rma­ni­rha­ra­ṇā­rtha­mā­hi­ta­sā­ma­rthyaṃ pu­ru­ṣa­sā­dhyaṃ ya­da­vo­cā­ma cā­ri­tra­m­, TARVV-MK 616,18ta­ccā­ri­tra­mo­ho­pa­śa­ma­kṣa­ya­kṣa­yo­pa­śa­ma­la­kṣa­ṇā­tma­vi­śu­ddhi­la­bdhi­sā­mā­nyā­pe­kṣa­yā ekam | prā­ṇi­pī­ḍā­pa­ri­hā- TARVV-MK 616,19re­ndri­ya­da­rpa­ni­gra­ha­śa­kti­bhe­dā­d dvi­vi­dha­m | u­tkṛ­ṣṭa­ma­dhya­ma­ja­gha­nya­vi­śu­ddhi­pra­ka­rṣā­pra­ka­rṣa­yo­gā­ttṛ­tī­ya­ma­va­sthā­na- TARVV-MK 616,20ma­nu­bha­va­ti | vi­ka­la­jñā­na­vi­ṣa­ya­sa­rā­ga­vī­ta­rā­ga-sa­ka­lā­va­bo­dha­go­ca­ra­sa­yo­gā­yo­ga­vi­ka­lpā­ccā­tu­rvi­dhya­ma­pya- TARVV-MK 616,21śnute | pa­ñca­ta­yīṃ ca vṛ­tti­mā­ska­nda­ti | tadyathā — TA-MK 9.18 sā­mā­ya­ka­cche­do­pa­sthā­pa­nā­pa­ri­hā­ra­vi­śu­ddhi­sū­kṣma­sā­mpa­rā­ya- ya­thā­khyā­ta­mi­ti cā­ri­tra­m || TARV-MK 9.18.1sā­mā­yi­ka­śa­bdo­'­tī­tā­rthaḥ | TARVV-MK 616,24 ayaṃ sā­mā­yi­ka­śa­bdo­'­tī­tā­rtho draṣṭavyaḥ | kva ? “­di­gde­śā- TARVV-MK 616,25na­rtha­da­ṇḍa­vi­ra­ti­sā­mā­yi­ka­” ityatra | sā­mā­yi­ka­mi­ti vā sa­mā­sa­vi­ṣa­ya­tvā­t | athavā āya- TARVV-MK 616,26ntītyāyāḥ anarthāḥ sa­ttva­vya­pa­ro­pa­ṇa­he­ta­vaḥ­, saṃgatāḥ āyāḥ sa­mā­yāḥ­, samyagvā āyāḥ sa­mā­yā­ste­ṣu TARVV-MK 616,27te vā pra­yo­ja­na­ma­sye­ti sā­mā­yi­ka­ma­va­sthā­na­m | TARV-MK 9.18.2sa­rva­sā­va­dya­yo­ga­pra­tyā­khyā­na­pa­ra­m | TARVV-MK 616,28 sarvasya sā­va­dya­yo­ga­syā­'­bhe­de­na pra­tyā­khyā­na­ma­va­la­mbya TARVV-MK 616,29pra­vṛ­tta­ma­va­dhṛ­ta­kā­laṃ vā sā­mā­yi­ka­mi­tyā­khyā­ya­te | TARV-MK 9.18.3gu­pti­pra­sa­ṅga iti cet; na; iha mā­na­sa­pra­vṛ­tti­bhā­vā­t | TARVV-MK 617,01 syā­de­ta­t — ni­vṛ­tti­pa­ra­tvā­t sāmā- TARVV-MK 617,02yikasya gu­pti­pra­sa­ṅga iti ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? mā­na­sa­pra­vṛ­tti­bhā­vā­t | atra mānasī pra­vṛ­tti­ra­sti TARVV-MK 617,03ni­vṛ­tti­la­kṣa­ṇa­tvā­d gu­pte­ri­tya­sti bhedaḥ | TARV-MK 9.18.4sa­mi­ti­pra­sa­ṅga iti cet; na; tatra yatasya pra­vṛ­ttyu­pa­de­śā­t | TARVV-MK 617,04 syā­nma­ta­m — yadi pra­vṛ­tti­rū­paṃ TARVV-MK 617,05sā­mā­yi­kaṃ sa­mi­ti­la­kṣa­ṇaṃ prā­pta­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? tatra yatasya pra­vṛ­ttyu­pa­de­śā­t | sā­mā­yi­ke TARVV-MK 617,06hi cāritre yatasya sa­mi­ti­ṣu pra­vṛ­tti­ru­pa­di­śya­te | ataḥ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhe­dā­da­sti viśeṣaḥ | TARV-MK 9.18.5dha­rma­pra­sa­ṅga iti cet; na; ante va­ca­na­sya kṛ­tsna­ka­rma­kṣa­ya­he­tu­tva­jñā­pa­nā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 617,07 syā­de­ta­t — TARVV-MK 617,08da­śa­vi­dho dharmo vyā­khyā­taḥ­, tatra saṃ­ya­me­'­nta­rbhā­vo­'­sya prā­pno­tī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ante va­ca­na­sya TARVV-MK 617,09kṛ­tsna­ka­rma­kṣa­ya­he­tu­tva­jñā­pa­nā­rtha­tvā­t | dharme a­nta­rbhū­ta­ma­pi cā­ri­tra­ma­nte gṛhyate mo­kṣa­prā­pteḥ sā­kṣā­tkā­ra­ṇa- TARVV-MK 617,10miti jñā­pa­nā­ya | TARV-MK 9.18.6pra­mā­da­kṛ­tā­na­rtha­pra­ba­ndha­vi­lo­pe samyak pra­ti­kri­yā che­do­pa­sthā­pa­nā | TARVV-MK 617,11 tra­sa­sthā­va­ra­ja­ntu- TARVV-MK 617,12de­śa­kā­laprā­du­rbhā­va­ni­ro­dhā­pra­tya­kṣa­tvā­t pra­mā­da­va­śā­da­bhyu­pa­ga­ta­ni­ra­va­dya­kri­yā­pra­ba­ndha­vi­lo­pe sati tadupā- TARVV-MK 617,13ttasya karmaṇaḥ samyak pra­ti­kri­yā che­do­pa­sthā­pa­nā vijñeyā | TARV-MK 9.18.7vi­ka­lpa­ni­vṛttirvā | TARVV-MK 617,14 a­tha­vā­, sāvadyaṃ karma hiṃ­sā­di­bhe­de­na vi­ka­lpa­nirvṛttiḥ chedo- TARVV-MK 617,15pa­sthā­pa­nā | TARV-MK 9.18.8pa­ri­hā­re­ṇa viśiṣṭā śu­ddhi­rya­smiṃ­sta­tpa­ri­hā­ra­vi­śu­ddhi­cā­ri­tra­m | TARVV-MK 617,16 pa­ri­ha­ra­ṇaṃ pa­ri­hā­raḥ prāṇi- TARVV-MK 617,17va­dhā­nni­vṛ­tti­ste­na viśiṣṭā śu­ddhi­rya­smiṃ­sta­tpa­ri­hā­ra­vi­śu­ddhi­cā­ri­traṃ pra­tye­ta­vya­m | ta­tpu­na­striṃ­śa­dva­rṣa­jā­ta­sya TARVV-MK 617,18saṃ­va­tsa­ra­pṛ­tha­ktvaṃ tī­rtha­ka­ra­pā­da­mū­la­se­vi­naḥ pra­tyā­khyā­na­nā­ma­dhe­ya­pū­rvā­pa­ragatasya ja­ntu­ni­ro­dha- TARVV-MK 617,19prā­du­rbhā­va­kā­la­pa­ri­mā­ṇa­ja­nma­yo­ni­de­śa­dra­vya­sva­bhā­va­vi­dhā­na­jña­sya pra­mā­da­ra­hi­ta­sya ma­hā­vī­rya­sya parama- TARVV-MK 617,20ni­rja­ra­sya a­ti­du­ṣka­ra­ca­ryā­nu­ṣṭhā­yi­naḥ­, tisraḥ saṃdhyā va­rja­yi­tvā dvi­ga­vyū­ta­gā­mi­naḥ saṃ­pa­dya­te­, nānyasya | TARV-MK 9.18.9a­ti­sū­kṣma­ka­ṣā­ya­tvā­t sū­kṣma­sā­mpa­rā­ya­m | TARVV-MK 617,21 sū­kṣma­sthū­la­sa­ttva­va­dha­pa­ri­hā­rā­pra­ma­tta­tvā­t anu- TARVV-MK 617,22pa­ha­to­tsā­ha­sya a­kha­ṇḍi­ta­kri­yā­vi­śe­ṣa­sya sa­mya­gda­rśa­na­jñā­na­ma­hā­mā­ru­ta­sa­ndhu­kṣi­ta­pra­śa­stā­dhya­va­sā­yā­gni- TARVV-MK 617,23śi­kho­pa­ślu­ṣṭa­ka­rme­ndha­na­sya dhyā­na­vi­śe­ṣa­vi­śi­khī­kṛ­ta­ka­ṣā­ya­vi­ṣā­ṅku­ra­sya a­pa­ca­yā­bhi­mu­khā­lī­na­sto­ka- TARVV-MK 617,24mo­ha­bī­ja­sya tata eva pa­ri­prā­ptā­nva­rtha­sū­kṣma­sā­mpa­rā­ya­śu­ddhi­saṃ­ya­ta­sya sū­kṣma­sā­mpa­rā­ya­cā­ri­tra­mā­khyā­ya­te | TARV-MK 9.18.10gu­pti­sa­mi­tyo­ra­nya­ta­ra­trā­nta­rbhā­va iti cet; na; ta­dbhā­ve­'­pi gu­ṇa­vi­śe­ṣa­ni­mi­ttā­śra­ṇā­t | TARVV-MK 617,26syā­nma­ta­m — gu­pti­sa­mi­tyo­ra­nya­ta­ra­trā­nta­rbha­va­tī­daṃ cāritraṃ pra­vṛ­tti­ni­ro­dhā­t sa­mya­ga­ya­nā­cce­ti­; tanna; kiṃ TARVV-MK 617,27kā­ra­ṇa­m ? ta­dbhā­ve­'­pi gu­ṇa­vi­śe­ṣa­ni­mi­ttā­śra­ya­ṇā­t | lo­bha­saṃ­jva­la­nā­khyaḥ sā­mpa­rā­yaḥ sūkṣmo bhavatī- TARVV-MK 617,28tyayaṃ viśeṣa āśritaḥ | TARV-MK 9.18.11ni­ra­va­śe­ṣa­śā­nta­kṣī­ṇa­mo­ha­tvā­da­thā­khyā­ta­cā­ri­tra­m | TARVV-MK 617,29 cā­ri­tra­mo­ha­sya ni­ra­va­śe­ṣa­syo­pa­śa- TARVV-MK 617,30māt kṣa­yā­ccā­tma­sva­bhā­vā­va­sthā­pe­kṣa­la­kṣa­ṇa­ma­thā­khyā­ta­cā­ri­tra­mi­tyā­khyā­ya­te | pū­rva­cā­ri­trā­nu­ṣṭhā­yi­bhi­rā- TARVV-MK 617,31khyātaṃ na tu pa­ri­prā­ptaṃ prā­ṅmo­ha­kṣa­yo­pa­śa­mā­bhyā­mi­tya­thā­khyā­ta­m | a­tha­śa­bda­syā­na­nta­ryā­rtha­vṛ­tti­tvā­nni- TARVV-MK 617,32ra­va­śe­ṣa­mo­ha­kṣa­yo­pa­śa­mā­na­nta­ra­mā­vi­rbha­va­tī­tya­rthaḥ | TARV-MK 9.18.12ya­thā­khyā­ta­mi­ti vā | TARVV-MK 617,33 a­tha­vā­, yathā ā­tma­sva­bhā­vo­'­va­sthi­taḥ ta­thai­vā­khyā­ta­tvā­t yathā- TARVV-MK 617,34khyā­ta­mi­tyā­khyā­ya­te | TARV-MK 9.18.13i­te­ru­pā­dā­naṃ tataḥ ka­rma­sa­mā­pti­jñā­pa­nā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 617,35 he­tve­vaṃ­pra­kā­ra­vya­va­sthā­vi­pa­ryā­sā­di­ṣa TARVV-MK 618,01dṛ­ṣṭa­pra­yo­ga i­ti­ri­ha vi­va­kṣā­taḥ sa­mā­pti­dyo­ta­no draṣṭavyaḥ | tato ya­thā­khyā­ta­cā­ri­trā­t sa­ka­la­ka­rma­kṣa­ya- TARVV-MK 618,02sa­mā­pti­rbha­va­tī­ti jñāpyate | TARV-MK 9.18.14u­tta­ro­tta­ra­gu­ṇa­pra­ka­rṣa­khyā­pa­nā­rtha­mā­nu­pū­rvya­va­ca­na­m | TARVV-MK 618,03 sā­mā­yi­kā­dī­nā­mā­nu­pū­rvya­va­ca­na­mu- TARVV-MK 618,04tta­ro­tta­ra­gu­ṇa­pra­ka­rṣa­khyā­pa­nā­rthaṃ kriyate | tadyathā — sā­mā­yi­ka­che­do­pa­sthā­pa­nā­saṃ­ya­ma­ja­gha­nya­vi­śu­ddhi­la­bdhi- TARVV-MK 618,05ralpā | tataḥ pa­ri­hā­ra­vi­śu­ddhi­cā­ri­tra­sya jaghanyā la­bdhi­ra­na­nta­gu­ṇā­, ta­syai­vo­tkṛ­ṣṭā la­bdhi­ra­na­nta­gu­ṇā | TARVV-MK 618,06tataḥ sā­mā­yi­ka­che­do­pa­sthā­pa­nā­saṃ­ya­mo­tkṛ­ṣṭā vi­śu­ddhi­ra­na­nta­gu­ṇā | tataḥ sū­kṣma­sā­mpa­rā­ya­cā­ri­tra­sya TARVV-MK 618,07ja­gha­nya­vi­śu­ddhi­ra­na­nta­gu­ṇā | ta­syai­vo­tkṛ­ṣṭā vi­śu­ddhi­ra­na­nta­gu­ṇā | tato ya­thā­khyā­ta­cā­ri­tra­sya viśuddhiḥ TARVV-MK 618,08saṃpūrṇā pra­ka­rṣā­pra­ka­rṣa­vi­ra­hi­tā a­na­nta­gu­ṇā | e­va­me­te pañca cā­ri­tro­pa­yo­gāḥ śa­bda­vi­ṣa­ya­tve­na saṃkhyeya- TARVV-MK 618,09bhedāḥ, bu­ddhya­dhya­va­sā­na­bhe­dā­da­saṃ­khye­yāḥ­, artha­to­'­na­nta­bhe­dā­śca bhavanti | ta­de­ta­ccā­ri­traṃ pū­rvā­sra­va­ni­ro- TARVV-MK 618,10dha­kā­ra­ṇa­tvā­tpa­ra­ma­saṃ­va­ra­he­tu­ra­va­se­yaḥ | TARVV-MK 618,11āha — uktaṃ cā­ri­tra­m­, ta­da­na­nta­ra­mu­ddi­ṣṭaṃ yat “­ta­pa­sā nirjarā ca” iti, ta­sye­dā­nīṃ TARVV-MK 618,12tapaso vidhānaṃ ka­rtta­vya­mi­ti­; a­tro­cya­te — tad dvividhaṃ bā­hya­ma­bhya­nta­raṃ ca, ta­tpra­tye­kaṃ ṣa­ḍvi­dha­m­, tatra TARVV-MK 618,13bāhyasya bhe­da­pra­ti­pa­ttya­rtha­mā­ha — TA-MK 9.19 a­na­śa­nā­va­mo­da­rya­vṛ­tti­pa­ri­saṃ­khyā­na­ra­sa­pa­ri­tyā­ga­vi­vi­kta­śa­yyā­sa­na- kā­ya­kle­śā bāhyaṃ tapaḥ || TARV-MK 9.19.1dṛ­ṣṭa­pha­lā­na­pe­kṣaṃ saṃ­ya­ma­pra­si­ddhi­rā­go­cche­da­ka­rma­vi­nā­śa­dhyā­nā­ga­mā­vā­ptya­rtha­ma­na­śa­na­va­ca­na­m | TARVV-MK 618,17ya­tki­ñci­d dṛ­ṣṭa­pha­laṃ ma­ntra­sā­dha­nā­dya­nu­ddi­śya kri­ya­mā­ṇa­mu­pa­va­sa­na­ma­na­śa­na­mi­tyu­cya­te | ta­tki­ma­rtha­m ? TARVV-MK 618,18saṃ­ya­ma­pra­si­ddhi­rā­go­cche­da­ka­rma­vi­nā­śa­dhyā­nā­ga­mā­vā­ptya­rtha­ma­va­se­ya­m | TARV-MK 9.19.2tad dvi­vi­dha­m — a­va­dhṛ­tā­na­va­dhṛ­ta­kā­la­bhe­dā­t | TARVV-MK 618,19 ta­da­na­śa­naṃ dvedhā vya­va­ti­ṣṭha­te | kutaḥ ? avadhṛ- TARVV-MK 618,20tā­'­na­va­dhṛ­ta­kā­la­bhe­dā­t | ta­trā­va­dhṛ­ta­kā­laṃ sa­kṛ­dbho­ja­naṃ catu­rtha­bha­ktā­di­, a­na­va­dhṛ­ta­kā­la­mā­de­ho­pa­ra­mā­t | TARV-MK 9.19.3saṃ­ya­ma­pra­jā­ga­ra­do­ṣa­pra­śa­ma­saṃ­to­ṣa­svā­dhyā­ya­su­kha­si­ddhyā­dya­rtha­ma­va­mo­da­rya­m | TARVV-MK 618,21 āśi­taṃ­bha­vo TARVV-MK 618,22ya odanaḥ tasya ca­tu­rbhā­ge­nā­rddha­grā­se­na vā a­va­ma­mū­naṃ u­da­ra­ma­syā­sā­va­va­mo­da­raḥ­, a­va­mo­da­ra­sya bhāvaḥ karma TARVV-MK 618,23vā a­va­mo­da­rya­m | ta­tki­ma­rtha­m ? saṃ­ya­ma­pra­jā­ga­ra­do­ṣa­pra­śa­ma­saṃ­to­ṣa­svā­dhyā­ya­su­kha­si­ddhya­rtha­m | TARV-MK 9.19.4e­kā­gā­ra­sa­pta­ve­śmai­ka­ra­thyā­rddha­grā­mā­di­vi­ṣa­yaḥ saṃkalpo vṛ­tti­pa­ri­saṃ­khyā­na­m | TARVV-MK 618,24 bhi­kṣā­rthi­no TARVV-MK 618,25mu­ne­re­kā­gā­rā­di­vi­ṣa­yaḥ saṃ­ka­lpa­ści­ntā­va­ro­dhaḥ vṛ­tti­pa­ri­saṃ­khyā­na­mā­śā­ni­vṛ­ttya­rtha­ma­va­ga­nta­vya­m | TARV-MK 9.19.5dā­nte­ndri­ya­tva­te­jo­'­hā­ni­saṃ­ya­mo­pa­ro­dha­vyā­vṛ­ttyā­dya­rthaṃ ghṛ­tā­di­ra­sa­tya­ja­naṃ ra­sa­pa­ri­tyā­gaḥ | TARVV-MK 618,27dā­nte­ndri­ya­tvaṃ te­jo­'­hā­niḥ saṃ­ya­mo­pa­ro­dha­ni­vṛ­tti­ri­tye­va­mā­dya­rthaṃ ghṛ­ta­da­dhi­gu­ḍa­tai­lā­di­ra­sa­tya­ja­naṃ ra­sa­pa­ri- TARVV-MK 618,28tyāga i­tyu­cya­te | TARV-MK 9.19.6ra­sa­va­tpa­ri­tyā­ga iti cet; na; ma­to­rlu­pta­ni­rdi­ṣṭa­tvā­t | TARVV-MK 618,29 syā­nma­ta­m — ra­sa­śa­bdo­'­yaṃ guṇa- TARVV-MK 618,30vācī, ta­dva­ta­ścā­tra pa­ri­tyā­ga iṣṭa iti ta­smā­dra­sa­va­tpa­ri­tyā­ga iti nirdeśaḥ karttavya iti; tanna; kiṃ TARVV-MK 618,31kā­ra­ṇa­m ? ma­to­rlu­pta­ni­rdi­ṣṭa­tvā­t | lu­pta­ni­rdi­ṣṭo­'­tra matuḥ yathā śuklaḥ paṭa iti | TARV-MK 9.19.7a­vya­ti­re­kā­dvā ta­dva­tsaṃ­pra­tya­yaḥ | TARVV-MK 618,32 a­tha­vā­, na guṇaṃ vya­ti­ri­cya guṇī va­rta­te­, tataḥ sāma- TARVV-MK 618,33rthyā­tta­dva­nni­rde­śaḥ pra­ti­pa­tta­vyaḥ | dra­vya­tyā­ga­mu­khe­na ra­sa­pa­ri­tyā­go nā­nya­the­ti | TARV-MK 9.19.8sa­rva­tyā­ga­pra­sa­ṅga iti cet; na; pra­ka­rṣa­ga­teḥ | TARVV-MK 618,34 syā­de­ta­t — sa­rva­mu­pa­bho­gā­rhaṃ pu­dga­la­dra­vyaṃ ra­sa­va­t­, TARVV-MK 618,35ataḥ sa­rva­tyo­gaḥ prā­pno­tī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pra­ka­rṣa­ga­teḥ | yathā a­bhi­rū­pā­ya kanyā deyeti TARVV-MK 619,01a­bhi­rū­pa­ta­me saṃ­pra­tya­yo bhavati tathā sarvasya pu­dga­la­dra­vya­sya ra­sa­va­ttvā­t pra­kṛ­ṣṭa­ra­sa­tyā­ga­saṃ­pra­tya­yo TARVV-MK 619,02bhavati | ka­ści­dā­ha — TARV-MK 9.19.9a­na­śa­nā­va­mo­da­rya­ra­sa­pa­ri­tyā­gā­nāṃ vṛ­tti­pa­ri­saṃ­khyā­nā­va­ro­dhā­t pṛ­tha­ga­ni­rde­śaḥ | TARVV-MK 619,03 vṛ­tti­pa­ri- TARVV-MK 619,04saṃ­khyā­na­mi­daṃ sā­mā­nya­bhi­kṣā­ca­ra­ṇe ni­ya­ma­kā­ri­tvā­t | ataḥ a­na­śa­nā­va­mo­da­rya­ra­sa­pa­ri­tyā­gā­nāṃ tenai- TARVV-MK 619,05vā­va­ru­ddha­tvā­t pṛthaṅ ni­rde­śo­'­na­rtha­kaḥ | TARV-MK 9.19.10ta­dvi­ka­lpa­ni­rde­śa iti cet; na; a­na­va­sthā­nā­t | TARVV-MK 619,06 atha matam — tasya vṛ­tti­pa­ri­saṃ­khyā­na­sya TARVV-MK 619,07vikalpā ni­rde­ṣṭa­vyā iti pṛ­tha­gu­pa­de­śaḥ kartavya iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­na­va­sthā­nā­t | TARV-MK 9.19.11na vā, kā­ya­ce­ṣṭā­vi­ṣa­ya­ga­ṇa­nā­rtha­tvā­d vṛ­tti­pa­ri­saṃ­khyā­na­sya | TARVV-MK 619,08 na vā eṣa doṣaḥ; kiṃ TARVV-MK 619,09kā­ra­ṇa­m ? bhi­kṣā­ca­ra­ṇe pra­va­rta­mā­naḥ sādhuḥ e­tā­va­tkṣe­tra­vi­ṣa­yāṃ kā­ya­ce­ṣṭāṃ kurvīta ka­dā­ci­dya­thā­śa­ktī­ti TARVV-MK 619,10vi­ṣa­ya­ga­ṇa­nā­rthaṃ vṛ­tti­pa­ri­saṃ­khyā­naṃ kri­ya­te­, ana­śa­na­ma­bhya­va­ha­rtta­vya­ni­vṛ­ttiḥ­, evam a­va­mo­da­rya­ra­sa­pa­ri- TARVV-MK 619,11tyāgau a­bhya­va­ha­rta­vyai­ka­de­śa­ni­vṛ­tti­pa­rā­vi­ti mahān bhedaḥ | TARV-MK 9.19.12ā­bā­dhā­tya­ya­bra­hma­ca­rya­svā­dhyā­ya­dhyā­nā­di­pra­si­ddhya­rthaṃ vi­vi­kta­śa­yyā­sa­na­m | TARVV-MK 619,12 śū­nyā­gā­rā- TARVV-MK 619,13diṣu vi­vi­kte­ṣu ja­ntu­pī­ḍā­vi­ra­hi­te­ṣu saṃ­ya­ta­sya śa­yyā­sa­naṃ ve­di­ta­vya­m | ta­tki­ma­rtha­m ? ā­bā­dhā­tya­ya- TARVV-MK 619,14bra­hma­ca­rya­svā­dhyā­ya­dhyā­nā­di­pra­si­ddhya­rtha­m | TARV-MK 9.19.13kā­ya­pa­ri­kle­śaḥ sthā­na­mau­nā­ta­pa­nā­di­ra­ne­ka­dhā | TARVV-MK 619,15 nā­nā­vi­dha­pra­ti­mā­sthā­naṃ vā­caṃ­ya­ma­tva­m TARVV-MK 619,16ā­tā­pa­na­m vṛ­kṣa­mū­lavāsaḥ i­tye­va­mā­di­nā śa­rī­ra­pa­ri­khe­daḥ kā­ya­kle­śa i­tyu­cya­te | sa kimarthaḥ ? TARV-MK 9.19.14de­ha­duḥ­kha­ti­ti­kṣā­su­khā­na­bhi­ṣva­ṅga­pra­va­ca­na­pra­bhā­va­nā­rtha­m | TARVV-MK 619,17 duḥ­kho­pa­ni­pā­te sati ti­ti­kṣā­rthaṃ TARVV-MK 619,18vi­ṣa­ya­su­khe cā­na­bhi­ṣva­ṅgā­rthaṃ pra­va­ca­na­pra­bhā­va­nā­dya­rthaṃ ca kā­ya­kle­śā­nu­ṣṭhā­naṃ kriyate | i­ta­ra­thā hi dhyāna- TARVV-MK 619,19pra­ve­śa­kā­le su­kho­ci­ta­sya dva­ndvo­pa­ni­pā­te sati sa­mā­dhā­naṃ na syāt | TARV-MK 9.19.15pa­rī­ṣa­ha­jā­tī­ya­tvā­t pau­na­ru­ktya­mi­ti cet; na; sva­kṛ­ta­kle­śā­pe­kṣa­tvā­t | TARVV-MK 619,20 syā­nma­ta­m — ayaṃ TARVV-MK 619,21kā­ya­kle­śaḥ sthā­na­mau­nā­diḥ pa­rī­ṣa­ha­jā­tī­ya­sta­taḥ pu­na­ru­pa­de­śaḥ pau­na­ru­ktyaṃ ja­na­ya­tī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 619,22sva­kṛ­ta­kā­ya­kle­śā­pe­kṣa­tvā­t | bu­ddhi­pū­rvo hi kā­ya­kle­śa i­tyu­cya­te­, ya­dṛ­ccha­yo­pa­ni­pā­te pa­rī­ṣa­haḥ | TARVV-MK 619,23dṛ­ṣṭa­pha­lā­na­pe­kṣa­mi­tye­ta­t sa­rva­trā­nu­va­rtta­tte | tattarhi ka­rta­vya­m — TARV-MK 9.19.16sa­mya­gi­tya­nu­vṛ­tte­rdṛ­ṣṭa­pha­la­ni­vṛ­ttiḥ | TARVV-MK 619,24 “­sa­mya­gyo­ga­ni­gra­ho guptiḥ” ityataḥ sa­mya­ggra­ha­ṇa- TARVV-MK 619,25ma­nu­va­rtta­te­, tena dṛ­ṣṭa­pha­la­ni­vṛ­ttiḥ kṛtā bhavati sarvatra | bā­hya­tva­ma­sya kutaḥ ? TARV-MK 9.19.17bā­hya­dra­vyā­pe­kṣa­tvā­d bā­hya­tva­m | TARVV-MK 619,26 bā­hya­ma­śa­nā­di­dra­vya­ma­pe­kṣya kriyata iti bāhyatva- TARVV-MK 619,27masya grāhyam | TARV-MK 9.19.18pa­ra­pra­tya­kṣa­tvā­t | TARVV-MK 619,28 pareṣāṃ kha­lva­pya­na­śa­nā­di pratyakṣaṃ bha­va­ti­, ta­ta­ścā­sya bā­hya­tva­m | TARV-MK 9.19.19tī­rthya­gṛ­ha­stha­kā­rya­tvā­cca | TARVV-MK 619,29 a­na­śa­nā­di hi tī­rthai­rgṛ­ha­sthai­śca kriyate ta­to­'­pya­sya bā­hya­tva­m | TARVV-MK 619,30kathaṃ ta­rhye­ta­da­na­śa­nā­di tapa i­tyu­cya­te ? TARV-MK 9.19.20ka­rma­ni­rda­ha­nā­tta­paḥ | TARVV-MK 619,31 ya­thā­'­gniḥ sañcitaṃ tṛṇādi dahati tathā karma mi­thyā­da­rśa­nā­dya­rji­taṃ TARVV-MK 619,32ni­rda­ha­tī­ti tapa iti ni­ru­cya­te | TARV-MK 9.19.21de­he­ndri­ya­tā­pā­dvā | TARVV-MK 619,33 athavā de­ha­sye­ndri­yā­ṇāṃ ca tāpaṃ ka­ro­tī­tya­na­śa­nā­di ataḥ tapa TARVV-MK 619,34ityucyate | ta­ttā­pā­di­ndri­ya­ni­gra­haḥ sukaro bhavati | TARVV-MK 619,35uktaṃ bāhyaṃ tapaḥ, a­thā­bhya­nta­ra­sya ke bhedā iti ? a­tro­cya­te — TARVV-MK 620,01TA-MK 9.20 prā­ya­ści­tta­vi­na­ya­vai­yā­vṛ­ttya­svā­dhyā­ya­vyu­tsa­rga­dhyā­nā­nyu­tta­ra­m || TARVV-MK 620,03kutaḥ pu­na­ru­tta­ra­tva­m ? TARV-MK 9.20.1a­nya­tī­rthyā­na­bhya­sta­tvā­du­tta­ra­tva­m | TARVV-MK 620,04 ya­to­'­nyai­stī­rthyai­ra­na­bhya­sta­ma­nā­lī­ḍhaṃ ta­to­'­syo­tta­ra­tva­m­, TARVV-MK 620,05a­bhya­nta­ra­mi­ti yāvat | TARV-MK 9.20.2a­ntaḥ­ka­ra­ṇa­vyā­pā­rā­t | TARVV-MK 620,06 prā­ya­ści­ttā­di­ta­paḥ a­ntaḥ­ka­ra­ṇa­vyā­pā­rā­la­mba­naṃ ta­to­'­syā­bhya- TARVV-MK 620,07nta­ra­tva­m | TARV-MK 9.20.3bā­hya­dra­vyā­na­pe­kṣa­tvā­cca | TARVV-MK 620,08 na hi bā­hya­dra­vya­ma­pe­kṣya vartate prā­ya­ści­ttā­di­, ta­ta­ścā­syā­bhya­nta­ra- TARVV-MK 620,09tva­ma­va­se­ya­m | TARVV-MK 620,10ta­dbhe­da­pra­ti­pa­ttya­rtha­mā­ha — TA-MK 9.21 na­va­ca­tu­rda­śa­pa­ñca­dvi­bhe­daṃ ya­thā­kra­maṃ prā­gdhyā­nā­t || TARV-MK 9.21.1na­vā­dī­nāṃ bhe­da­śa­bdo­pa­saṃ­hi­tā­nā­ma­nya­pa­dā­rthe vṛttiḥ | TARVV-MK 620,12 na­vā­dī­nāṃ saṃ­khyā­pa­dā­nāṃ bhe­da­śa­bdo- TARVV-MK 620,13pa­saṃ­hi­tā­nā­ma­nya­pa­dā­rthe vṛ­tti­rbha­va­ti — nava ca ca­tvā­ra­śca daśa ca pañca ca dvau ca bhedā asya na­va­ca­tu- TARVV-MK 620,14rda­śa­pa­ñca­dvi­bhe­da­mi­ti | TARV-MK 9.21.2dbi­śa­bda­sya pū­rva­ni­pā­ta­pra­sa­ṅga iti cet; na; pū­rva­sū­trā­pe­kṣa­tvā­t | TARVV-MK 620,15 syā­de­ta­t — dvi­śa­bda­sya TARVV-MK 620,16pū­rva­ni­pā­taḥ prāpnoti, “dvandve suḥ”, “­a­lpā­cta­ra­m | ” iti sū­tra­prā­mā­ṇyā­t TARVV-MK 620,17“­saṃ­khyā­yāḥ a­lpī­ya­syāḥ­” i­tyu­pa­saṃ­khyā­nā­cce­ti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pū­rva­sū­trā­pe­kṣa- TARVV-MK 620,18tvāt | pū­rva­sū­tre vi­hi­tā­nāṃ na­vā­di­bhi­rya­thā­kra­ma­ma­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ kathaṃ syāditi ? nai­ta­dyu­kta­m­, na la­kṣa­ṇe­na TARVV-MK 620,19pa­da­kā­rā a­nu­va­rtyāḥ­, pa­da­kā­rai­rnā­ma la­kṣa­ṇa­ma­nu­va­rtya­mi­ti | na ca pra­yo­ja­ne­na la­kṣa­ṇa­mu­lla­ṅgha­nī­ya­m­; naiṣa TARVV-MK 620,20doṣaḥ; rā­ja­da­ntā­di­ṣu pāṭhaḥ ka­ri­ṣya­te­, la­kṣyā­nu­vi­dhā­nā­lla­kṣa­ṇa­sya | TARV-MK 9.21.3prā­gdhyā­nā­di­ti vacanaṃ ya­thā­saṃ­khya­pra­ti­pa­ttya­rtha­m | TARVV-MK 620,21 prā­gdhyā­nā­di­tyu­cya­te ya­thā­saṃ­khya­pra­ti- TARVV-MK 620,22pattiḥ kathaṃ syā­di­ti­, i­ta­ra­thā hi vai­ṣa­myā­dya­thā­saṃ­khyaṃ na syāt | TARVV-MK 620,23ta­trā­bhya­nta­ra­ta­po­bhe­da­syā­dya­sya ni­rdi­ṣṭa­vi­ka­lpa­saṃ­khya­sya bhe­dā­khya­vi­śe­ṣa­pra­klṛ­ṛ­ptya­rtha­mi­da­mu­cya­te — TA-MK 9.22 ā­lo­ca­na­pra­ti­kra­ma­ṇa­ta­du­bha­ya­vi­ve­ka­vyu­tsa­rga­ta­pa­śche­da­parihāro- pa­sthā­pa­nāḥ || TARVV-MK 620,26ki­ma­rtha­mi­da­mu­cya­te ? TARV-MK 9.22.1pra­mā­da­do­ṣa­vyu­dā­sa­bhā­va­pra­sā­da­naiḥ­śa­lyā­na­va­sthā­vyā­vṛ­tti­ma­ryā­dā­'­tyā­ga­saṃ­ya­ma­dā­rḍhyā­rā­dha­nā­di- siddhyarthaṃ prā­ya­ści­tta­m | TARVV-MK 620,28 pra­mā­da­do­ṣa­vyu­dā­saḥ bhā­va­pra­sā­do naiḥ­śa­lya­m a­na­va­sthā­vṛ­ttiḥ maryā- TARVV-MK 620,29dā­'­tyā­gaḥ saṃ­ya­mā­dā­rḍhya­mā­rā­dha­na­mi­tye­va­mā­dī­nāṃ siddhyarthaṃ prā­ya­ści­ttaṃ na­va­vi­dhaṃ vi­dhī­ya­te | prāyaḥ TARVV-MK 620,30sā­dhu­lo­kaḥ­, prāyasya ya­smi­nka­rma­ṇi cittaṃ ta­tprā­ya­ści­tta­m | “­prā­yā­cci­tti­ci­tta­yoḥ­” iti TARVV-MK 620,31suṭ | a­pa­rā­dho vā prāyaḥ, cittaṃ śuddhiḥ, prāyasya cittaṃ prā­ya­ści­tta­m­, a­pa­rā­dha­vi­śu­ddhi­ri­tya­rthaḥ | TARV-MK 9.22.2tatra gurave pramādani­ve­da­naṃ da­śa­do­ṣa­va­rji­ta­mā­lo­ca­na­m | TARVV-MK 620,32 teṣu navasu prā­ya­ści­tta­vi­ka­lpe­ṣu TARVV-MK 620,33gurave ekānte ni­ṣa­ṇṇā­ya pra­sa­nna­ma­na­se vi­di­ta­de­śa­kā­la­sya śiṣyasya sa­vi­na­ye­nā­tma­pra­mā­dani­ve­da­naṃ TARVV-MK 620,34da­śa­bhi­rdo­ṣai­rvi­va­rji­ta­mā­lo­ca­na­mi­tyā­khyā­ya­te | ke punaste daśa doṣā iti cet ? ucyate — TARVV-MK 621,01u­pa­ka­ra­ṇe­ṣu datteṣu prā­ya­ści­ttaṃ me laghu ku­rva­ntī­ti vicintya dānaṃ pra­tha­ma­mā­lo­ca­na­do­ṣaḥ | prakṛtyā TARVV-MK 621,02durbalo glā­no­'­haṃ u­pa­vā­sā­di na ka­rtu­ma­laṃ yadi laghu dīyeta tato do­ṣa­ni­ve­da­naṃ kariṣye iti vacanaṃ TARVV-MK 621,03dvitīyo doṣaḥ | a­nyā­dṛ­ṣṭa­do­ṣa­gū­ha­naṃ kṛtvā pra­kā­śa­do­ṣa­ni­ve­da­naṃ mā­yā­cā­ra­stṛ­tī­yo doṣaḥ | āla- TARVV-MK 621,04syāt pra­mā­dā­dvā a­lpā­pa­rā­dhā­va­bo­dha­ni­ru­tsu­ka­sya sthū­la­do­ṣa­pra­ti­pā­da­naṃ caturthaḥ | ma­hā­du­śca­ra­prā­ya­ści­tta- TARVV-MK 621,05bha­yā­nma­hā­do­ṣa­saṃ­va­ra­ṇaṃ kṛtvā ta­nu­pra­mā­dā­cā­ra­ni­bo­dha­naṃ pañcamaḥ | īdṛśe vra­tā­ti­cā­re sati kinnaḥ syā- TARVV-MK 621,06tprā­ya­ści­tta­mi­tyu­pā­ye­na gu­rū­pā­sa­nā ṣaṣṭhaḥ | pā­kṣi­ka­cā­tu­rmā­si­ka­sāṃ­va­tsa­ri­ke­ṣu karmasu mahati yati- TARVV-MK 621,07sa­ma­vā­ye ā­lo­ca­na­śa­bdā­ku­le pū­rva­do­ṣa­ka­tha­naṃ saptamaḥ | gu­rū­pa­pā­di­taṃ prā­ya­ści­ttaṃ kimidaṃ yuktam āgame TARVV-MK 621,08syā­nna­ve­ti śa­ṅka­mā­na­syā­nya­sā­dhu­pa­ri­pra­śno­'­ṣṭa­maḥ | ya­tki­ñci­tpra­yo­ja­na­mu­ddi­śyā­tma­nā sa­mā­nā­yai­va pramā- TARVV-MK 621,09dā­ca­ri­ta­mā­ve­dya ma­ha­da­pi gṛhītaṃ prā­ya­ści­ttaṃ na pha­la­ka­ra­mi­ti navamaḥ | a­syā­pa­rā­dhe­na ma­mā­ti­cā­raḥ TARVV-MK 621,10samānaḥ ta­ma­ya­me­va vetti asmai yaddattaṃ tadeva me yuktaṃ la­ghū­ka­rtta­vya­mi­ti sva­du­śca­ri­ta­saṃ­va­ra­ṇaṃ daśamo TARVV-MK 621,11doṣaḥ | TARVV-MK 621,12ā­tma­nya­pa­rā­dhaṃ ci­ra­ma­na­va­sthā­pya ni­kṛ­ti­bhā­va­ma­nta­re­ṇa vā­la­va­dṛ­ju­bu­ddhyā doṣaṃ ni­ve­da­ya­taḥ na te TARVV-MK 621,13doṣā bha­va­ntya­nye ca | saṃ­ya­tā­lo­ca­naṃ dvi­vi­ṣa­ya­mi­ṣṭa­me­kā­nte­, saṃ­ya­ti­kā­lo­ca­naṃ tryāśrayaṃ prakāśe | lajjā- TARVV-MK 621,14pa­ra­pa­ri­bha­vā­di­ga­ṇa­na­yā ni­ve­dyā­ti­cā­raṃ yadi na śo­dha­ye­d a­pa­rī­kṣi­tā­ya­vya­yā­dha­ma­rṇa­va­da­va­sī­da­ti | TARVV-MK 621,15ma­ha­da­pi ta­pa­ska­rma a­nā­lo­ca­na­pū­rva­ka­m nā­bhi­pre­ta­pha­la­pra­da­m āvi­ri­kta­kā­ya­ga­tau­ṣa­dha­va­t kṛ­tā­lo­ca­na­syā­pi TARVV-MK 621,16gu­ru­ma­ta­prā­ya­ści­tta­ma­ku­rva­to­'­pa­ri­ka­rma­sa­sya­va­t ma­hā­pha­laṃ na syāt | kṛ­tā­lo­ca­na­ci­tta­ga­taṃ prā­ya­ści­ttaṃ TARVV-MK 621,17pa­ri­mṛ­ṣṭa­da­rpa­ṇa­ta­la­rū­pa­va­t pa­ri­bhrā­ja­te | TARV-MK 9.22.3mi­thyā­du­ṣkṛ­tā­bhi­dhā­nā­dya­bhi­vya­kta­pra­ti­kri­yā pra­ti­kra­ma­ṇa­m | TARVV-MK 621,18 ka­rma­va­śa­pra­mā­do­da­ya­ja­ni­taṃ TARVV-MK 621,19mithyā me du­ṣkṛ­ta­mi­tye­va­mā­dya­bhi­vya­ktaḥ pra­tī­kā­raḥ pra­ti­kra­ma­ṇa­mi­tyu­cya­te | TARV-MK 9.22.4ta­du­bha­ya­saṃ­sa­rge sati śo­dha­nā­tta­du­bha­ya­m | TARVV-MK 621,20 ki­ñci­tka­rma ā­lo­ca­na­mā­trā­de­va śu­ddhya­ti­, aparaṃ TARVV-MK 621,21pra­ti­kra­ma­ṇe­na­, i­ta­ra­tpu­na­sta­du­bha­ya­saṃ­sa­rge sati śu­ddhi­mu­pa­yā­tī­ti ta­du­bha­ya­mi­tyu­pa­di­śya­te | TARVV-MK 621,22i­da­ma­yu­ktaṃ vartate | ki­ma­trā­yu­kta­m ? ‘­a­nā­lo­ca­ya­taḥ na ki­ñci­da­pi prā­ya­ści­tta­m­’ i­tyu­kta­m­, TARVV-MK 621,23pu­na­ru­pa­di­ṣṭa­m — ‘­pra­ti­kra­ma­ṇa­mā­tra­me­va śu­ddhi­ka­ra­m­’ iti, e­ta­da­yu­kta­m | atha ta­trā­pyā­lo­ca­na­pū­rva­ka­tva­ma- TARVV-MK 621,24bhyu­pa­ga­mya­te­, ta­du­bha­yo­pa­de­śo vyarthaḥ; naiṣa doṣaḥ; sarvaṃ pra­ti­kra­ma­ṇa­mā­lo­ca­na­pū­rva­ka­me­va­, kintu pūrvaṃ TARVV-MK 621,25gu­ru­ṇā­bhya­nu­jñā­taṃ śi­ṣye­ṇai­va ka­rtta­vya­m­, idaṃ pu­na­rgu­ru­ṇai­vā­nu­ṣṭhe­ya­m | TARV-MK 9.22.5saṃ­sa­ktā­nna­pā­no­pa­ka­ra­ṇā­di­vi­bha­ja­naṃ vivekaḥ | TARVV-MK 621,26 saṃ­sa­ktā­nā­ma­nna­pā­no­pa­ka­ra­ṇā­dī­nāṃ vi­bha­ja­naṃ TARVV-MK 621,27viveka i­tyu­cya­te | TARV-MK 9.22.6vyutsargaḥ kā­yo­tsa­rgā­di­ka­ra­ṇa­m | TARVV-MK 621,28 kā­la­ni­ya­me­na kā­yo­tsa­rgā­di­ka­ra­ṇaṃ vyutsarga i­tyu­cya­te | TARV-MK 9.22.7ta­po­'­na­śa­nā­di | TARVV-MK 621,29 a­na­śa­nā­va­mo­da­rya­vṛ­tti­pa­ri­saṃ­khyā­nā­di ta­po­'­va­ga­nta­vya­m | TARV-MK 9.22.8di­va­sa­pa­kṣa­mā­sā­di­nā pra­vra­jyā­hā­pa­naṃ chedaḥ | TARVV-MK 621,30 ci­ra­pra­vra­ji­ta­sya di­va­sa­mā­sā­di­vi­bhā­ge­na TARVV-MK 621,31pra­vra­jyā­hā­pa­naṃ cheda iti pra­tye­ta­vya­m | TARV-MK 9.22.9pa­kṣa­mā­sā­di­vi­bhā­ge­na dūrataḥ pa­ri­va­rja­naṃ pa­ri­hā­raḥ | TARVV-MK 621,32 pa­kṣa­mā­sā­di­kā­la­vi­bhā­ge­na saṃsarga- TARVV-MK 621,33ma­nta­re­ṇa dūrataḥ pa­ri­va­rja­naṃ pa­ri­hā­ra i­tya­va­dhri­ya­te | TARV-MK 9.22.10pu­na­rdī­kṣā­prā­pa­ṇa­mu­pa­sthā­pa­nā | TARVV-MK 621,34 ma­hā­vra­tā­nāṃ mū­la­cche­daṃ kṛtvā pu­na­rdī­kṣā­prā­pa­ṇa­mu­pa­sthā­pa- TARVV-MK 621,35ne­tyā­khyā­ya­te | TARVV-MK 621,36vi­dyā­yo­go­pa­ka­ra­ṇa­gra­ha­ṇā­di­ṣu pra­śna­vi­na­ya­ma­nta­re­ṇa pra­vṛ­tti­re­va doṣa iti tasya prā­ya­ści­tta- TARVV-MK 621,37mā­lo­ca­na­mā­tra­m | de­śa­kā­la­ni­ya­me­nā­va­śyaṃ ka­rtta­vya­mi­tyā­sthi­tā­nāṃ yogānāṃ dha­rma­ka­thā­di­vyā­kṣe­pa­he­tu- TARVV-MK 622,01sa­nni­dhā­ne­na vi­sma­ra­ṇe sati pu­na­ra­nu­ṣṭhā­ne pra­ti­kra­ma­ṇaṃ tasya prā­ya­ści­tta­m | bha­ya­tva­ra­ṇa­vi­sma­ra­ṇā­'­na­va­bo­dhā- TARVV-MK 622,02śa­kti­vya­sa­nā­di­bhi­rma­hā­vra­tā­ti­cā­re sati prā­kche­dā­t ṣaḍvidhaṃ prā­ya­ści­ttaṃ vi­dhe­ya­m | śa­ktya­ni­gū­ha­ne­na TARVV-MK 622,03pra­ya­tne­na pa­ri­ha­ra­taḥ ku­ta­ści­tkā­ra­ṇā­da­prā­su­ka­gra­ha­ṇa­grā­ha­ṇa­yoḥ prā­su­ka­syā­pi pra­tyā­khyā­ta­sya vi­sma­ra­ṇā­t TARVV-MK 622,04pra­ti­gra­he ca smṛtvā pu­na­sta­du­tsa­rja­naṃ prā­ya­ści­tta­m | duḥ­sva­pna­du­ści­nta­na­ma­lo­tsa­rja­na­mūtrā­ti­cā­ra­ma­hā- TARVV-MK 622,05na­dī­ma­hā­ṭa­vī­ta­ra­ṇā­di­ṣu vyutsargaḥ prā­ya­ści­tta­m | ba­hu­kṛ­tvaḥ pra­mā­da­ba­hudṛ­ṣṭā­pa­rā­dha­pratya­nī­ka­vṛ­tti­vi­ru­ddha- TARVV-MK 622,06dṛṣṭīnāṃ ya­thā­kra­maṃ che­da­mū­la­bhū­mya­nu­pa­sthā­pa­na­pā­ra­ñci­ka­vi­dhā­naṃ kriyate | a­pa­kṛ­ṣṭyā­cā­rya­mū­le prāya- TARVV-MK 622,07ści­tta­gra­ha­ṇa­ma­nu­pa­sthā­pa­na­m | ā­cā­ryā­dā­cā­ryā­nta­ra­prā­pa­ṇa­mā­tṛ­tī­yaṃ pā­ra­ñci­ka­m | ta­de­ta­nna­va­vi­dhaṃ prāya- TARVV-MK 622,08ścittaṃ de­śa­kā­la­śa­kti­saṃ­ya­mā­dya­vi­ro­dhe­nā­pa­rā­dhā­nu­rū­paṃ do­ṣa­pra­śa­ma­naṃ ci­ki­tsi­ta­va­dvi­dhe­ya­m | jīvasyā- TARVV-MK 622,09saṃ­khye­ya­lo­ka­pa­ri­mā­ṇāḥ pa­ri­ṇā­ma­vi­ka­lpāḥ­, a­pa­rā­dhā­śca tāvanta eva, na teṣāṃ tā­va­dvi­ka­lpaṃ prā­ya­ści­tta- TARVV-MK 622,10masti | vya­va­hā­ra­na­yā­pe­kṣa­yā pi­ṇḍī­kṛ­tya prā­ya­ści­tta­vi­dhā­na­mu­kta­m | TARVV-MK 622,11āha — vyākhyātaṃ prā­ya­ści­tta­m­, idānīṃ ta­da­na­nta­ra­mu­ddi­ṣṭa­sya vi­na­ya­sya vikalpā vaktavyāḥ ? TARVV-MK 622,12a­tro­cya­te — TA-MK 9.23 jñā­na­da­rśa­na­cā­ri­tro­pa­cā­rāḥ || TARV-MK 9.23.1vinaya i­tya­nu­vṛ­tteḥ pra­tye­ka­ma­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ | TARVV-MK 622,14 vinaya i­tya­nu­va­rtta­te­, tena pra­tye­ka­ma­bhi­saṃ­ba­ndho TARVV-MK 622,15bhavati — jñā­na­vi­na­yo da­rśa­na­vi­na­ya­ścā­ri­tra­vi­na­ya u­pa­cā­ra­vi­na­ya­śce­ti | TARV-MK 9.23.2tatra sa­ba­hu­mā­na­jñā­na­gra­ha­ṇā­bhyā­sa­sma­ra­ṇā­di­rjñā­na­vi­na­yaḥ | TARVV-MK 622,16 a­na­la­se­na śu­ddha­ma­na­sā deśa- TARVV-MK 622,17kā­lā­di­vi­śu­ddhi­vi­dhā­na­vi­ca­kṣa­ṇe­na sa­ba­hu­mā­no ya­thā­śa­kti ni­ṣe­vya­mā­ṇo mokṣārthaṃ jñā­na­gra­ha­ṇā­bhyā­sa­sma- TARVV-MK 622,18ra­ṇā­di­rjñā­na­vi­na­yo ve­di­ta­vyaḥ | TARV-MK 9.23.3pa­dā­rtha­śra­ddhā­ne ni­śa­ṅki­ta­tvā­di­la­kṣa­ṇo­pe­ta­tā da­rśa­na­vi­na­yaḥ | TARVV-MK 622,19 sā­mā­yi­kā­dau lo­ka­bi­ndu­sā­ra- TARVV-MK 622,20paryante śru­ta­sa­mu­dre ye yathā bha­ga­va­dbhi­ru­pa­di­ṣṭāḥ padārthāḥ teṣāṃ ta­thā­śra­ddhā­ne niḥ­śa­ṅki­ta­tvā­di­la­kṣa­ṇo- TARVV-MK 622,21petatā da­rśa­na­vi­na­yo ve­di­ta­vyaḥ | TARV-MK 9.23.4ta­dva­ta­śca­ri­tre sa­mā­hi­ta­ci­tta­tā cā­ri­tra­vi­na­yaḥ | TARVV-MK 622,22 tadvato jñā­na­da­rśa­na­va­taḥ pa­ñca­vi­dha­du­śca­ra- TARVV-MK 622,23ca­ra­ṇa­śra­va­ṇā­na­nta­ra­mu­dbhi­nna­ro­mā­ñcā­bhi­vya­jya­mā­nā­nta­rbha­kteḥ pa­ra­pra­sā­do ma­sta­kā­ñja­li­ka­ra­ṇā­di­bhi­rbhā­va- TARVV-MK 622,24ta­ścā­nu­ṣṭhā­tṛ­tvaṃ cā­ri­tra­vi­na­yaḥ pra­tye­ta­vyaḥ | TARV-MK 9.23.5pra­tya­kṣe­ṣvā­cā­ryā­di­ṣu pū­ja­nī­ye­ṣva­bhyu­tthā­nā­bhi­ga­ma­nā­ñja­li­ka­ra­ṇā­di­ru­pa­cā­ra­vi­na­yaḥ | TARVV-MK 622,26pra­tya­kṣe­ṣvā­cā­ryā­di­ṣu pū­ja­nī­ye­ṣu a­bhyu­tthā­nā­bhi­ga­ma­nā­ñja­li­ka­ra­ṇa­va­nda­nā­nu­ga­ma­nā­di­rā­tmā­nu­rū­pa upa- TARVV-MK 622,27cā­ra­vi­na­yo­'­va­ga­nta­vyaḥ | TARV-MK 9.23.6pa­ro­kṣe­ṣva­pi kā­ya­vā­ṅma­no­bhi­ra­ñja­li­kri­yā­gu­ṇa­saṃ­kī­rta­nā­nu­sma­ra­ṇā­diḥ | TARVV-MK 622,28 pa­ro­kṣe­ṣvā­cā­ryā- TARVV-MK 622,29di­ṣva­ñja­li­kri­yā­gu­ṇa­saṃ­kī­rta­nā­nu­sma­ra­ṇa­jñā­nā­nu­ṣṭhā­yi­tvā­diḥ kā­ya­vā­ṅma­no­bhi­ra­va­ga­nta­vyaḥ | kimartha- TARVV-MK 622,30midaṃ vi­na­ya­bhā­va­na­m ? TARV-MK 9.23.7jñā­na­lā­bhā­cā­ra­vi­śu­ddhi­sa­mya­gā­rā­dha­nā­dya­rthaṃ vi­na­ya­bhā­va­na­m | TARVV-MK 622,31 jñā­na­lā­bhaḥ ā­cā­ra­vi­śu­ddhiḥ TARVV-MK 623,01sa­mya­gā­rā­dha­na­mi­tye­va­mā­dī­nāṃ si­ddhi­rbha­va­ti vi­na­ya­bhā­va­ne­na­, tataśca ni­vṛ­tti­su­kha­mi­ti vi­na­ya­bhā­va­naṃ TARVV-MK 623,02kriyate | TARVV-MK 623,03āha — vinayo va­rṇi­taḥ­, ta­da­na­nta­ro­dde­śa­bhā­jo vai­yā­vṛ­ttya­sye­dā­nīṃ vi­va­ra­ṇaṃ ka­rta­vya­mi­ti­, ata TARVV-MK 623,04i­da­mu­cya­te — TA-MK 9.24 ā­cā­ryo­pā­dhyā­ya­ta­pa­svi­śai­kṣya­glā­na­ga­ṇa­ku­la­sa­ṅgha- sā­dhu­ma­no­jñā­nā­m || TARV-MK 9.24.1vai­yā­vṛ­ttya­mi­tya­nu­vṛ­tteḥ pra­tye­ka­ma­bhi­sa­mba­ndhaḥ | TARVV-MK 623,07 vai­yā­vṛ­ttya­mi­tya­nu­va­rtta­te tena pra­tye­ka­ma­bhi- TARVV-MK 623,08saṃbandho bhavati — ā­cā­rya­vai­yā­vṛ­ttya­mu­pā­dhyā­ya­vai­yā­vṛ­ttya­mi­tyā­di | TARV-MK 9.24.2vyā­vṛ­tta­sya bhāvaḥ karma ca vai­yā­vṛ­ttya­m | TARVV-MK 623,09 kā­ya­ce­ṣṭa­yā dra­vyā­nta­re­ṇa vā vyā­vṛ­tta­sya bhāvaḥ TARVV-MK 623,10karma vā vai­yā­vṛ­ttya­mi­tyu­cya­te | TARV-MK 9.24.3ā­ca­ra­nti yasmād vra­tā­nī­tyā­cā­ryaḥ | TARVV-MK 623,11 yasmāt sa­mya­gjñā­nā­di­gu­ṇā­dhā­rā­dā­hṛ­tya vratāni TARVV-MK 623,12sva­rgā­pa­va­rga­su­khā­mṛ­ta­bī­jā­ni bhavyā hi­tā­rtha­mā­ca­ra­nti sa ācāryaḥ | TARV-MK 9.24.4upetya ya­smā­da­dhī­ya­te i­tyu­pā­dhyā­yaḥ | TARVV-MK 623,13 vi­ne­ye­no­pe­tya yasmād vra­ta­śī­la­bhā­va­nā­dhi­ṣṭhā­nā­dā- TARVV-MK 623,14gamaṃ śru­tā­khya­ma­dhī­ya­te sa u­pā­dhyā­yaḥ | TARV-MK 9.24.5ma­ho­pa­vā­sā­dya­nu­ṣṭhā­yī tapasvī | TARVV-MK 623,15 ma­ho­pa­vā­sā­di­la­kṣa­ṇaṃ ta­po­'­nu­ti­ṣṭha­ti yaḥ sa tapasvī- TARVV-MK 623,16tyucyate | kuta etat ? a­ti­śa­yā­rthe ma­tva­rthī­ya­pra­yo­gā­t | TARV-MK 9.24.6śi­kṣā­śī­laḥ śaikṣyaḥ | TARVV-MK 623,17 śru­ta­jñā­na­śi­kṣa­ṇa­pa­raḥ a­nu­pa­ra­ta­vra­ta­bhā­va­nā­ni­pu­ṇaḥ śaikṣaka iti TARVV-MK 623,18lakṣyate | TARV-MK 9.24.7ru­jā­di­kli­ṣṭa­śa­rī­ro glānaḥ | TARVV-MK 623,19 ru­jā­di­bhiḥ kli­ṣṭa­śa­rī­ro glāna i­tyu­cya­te | TARV-MK 9.24.8gaṇaḥ stha­vi­ra­sa­nta­tiḥ | TARVV-MK 623,20 stha­vi­rā­ṇāṃ sa­nta­ti­rga­ṇa i­tyu­cya­te | TARV-MK 9.24.9dī­kṣa­kā­cā­rya­śi­ṣya­saṃ­styā­yaḥ kulam | TARVV-MK 623,21 dī­kṣa­ka­syā­cā­rya­sya śi­ṣya­saṃ­styā­yaḥ ku­la­vya­pa­de­śa- TARVV-MK 623,22marhati | TARV-MK 9.24.10ca­tu­rva­rṇa­śra­ma­ṇa­ni­va­haḥ saṃghaḥ | TARVV-MK 623,23 ca­tu­rva­rṇā­nāṃ śra­ma­ṇā­nāṃ nivahaḥ saṅgha iti sa­mā­khyā­ya­te | TARV-MK 9.24.11ci­ra­pra­vra­ji­taḥ sādhuḥ | TARVV-MK 623,24 ci­ra­kā­la­bhā­vi­ta­pra­vra­jyā­gu­ṇaḥ sā­dhu­ri­tyā­mnā­ya­te | TARV-MK 9.24.12ma­no­jño­'­bhi­rū­paḥ | TARVV-MK 623,25 a­bhi­rū­po manojña i­tya­bhi­dhī­ya­te | TARV-MK 9.24.13sammato vā lokasya vi­dba­ttā­va­ktṛ­tva­ma­hā­ku­la­tvā­di­bhiḥ | TARVV-MK 623,26 athavā vidvān vāgmī TARVV-MK 623,27ma­hā­ku­lī­na iti yo lokasya sammataḥ sa ma­no­jñaḥ­, tasya grahaṇaṃ pra­va­ca­na­sya loke gau­ra­vo­tpā­da­na- TARVV-MK 623,28he­tu­tvā­t | TARV-MK 9.24.14a­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭi­rvā | TARVV-MK 623,29 a­tha­vā­, a­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭi­rma­no­jña iti gṛhyate saṃ­skā­ro­pe­ta­rū­pa- TARVV-MK 623,30tvāt | TARV-MK 9.24.15teṣāṃ vyā­dhi­pa­rī­ṣa­ha­mi­thyā­tvā­dyu­pa­ni­pā­te ta­tpra­tī­kā­ro vai­yā­vṛ­ttya­m | TARVV-MK 623,31 te­ṣā­mā­cā­ryā­dī­nāṃ TARVV-MK 623,32vyā­dhi­pa­rī­ṣa­ha­mi­thyā­tvā­dyu­pa­ni­pā­te prā­su­kau­ṣa­dhi­bha­kta­pā­na­pra­ti­śra­ya­pī­ṭha­pha­la­ka­saṃ­sta­ra­ṇā­di­bhi­rdha­rmo­pa­ka- TARVV-MK 623,33ra­ṇai­sta­tpra­tī­kā­raḥ sa­mya­ktva­pra­tya­va­sthā­pa­na­mi­tye­va­mā­di vai­yā­vṛ­ttya­m | TARV-MK 9.24.16bā­hya­dra­vyā­saṃ­bha­ve sva­kā­ye­na ta­dā­nu­kū­lyā­nu­ṣṭhā­naṃ ca | TARVV-MK 623,34 bā­hya­syau­ṣa­dha­bha­kta­pā­nā­de­ra­saṃ­bha- TARVV-MK 623,35ve'pi sva­kā­ye­na śle­ṣma­si­ṅghā­ṇa­kā­dya­nta­rma­lā­pa­ka­rṣa­ṇā­di ta­dā­nu­kū­lyā­nu­ṣṭhā­naṃ ca vai­yā­vṛ­ttya­mi­ti kathyate | TARVV-MK 623,36tatpunaḥ ki­ma­rtha­mi­ti cet ? ucyate — TARV-MK 9.24.17sa­mā­dhyā­dhā­na­vi­ci­ki­tsā­bhā­va­pra­va­ca­na­vā­tsa­lyā­dya­bhi­vya­ktya­rtha­m | TARVV-MK 624,01 sa­mā­dhyā­dhā­naṃ vici- TARVV-MK 624,02ki­tsā­bhā­vaḥ pra­va­ca­na­vā­tsa­lyaṃ sa­nā­tha­tā ce­tye­va­mā­dya­bhi­vya­ktya­rthaṃ vai­yā­vṛ­ttya­mi­ṣya­te | kimarthaṃ bahūnā- TARVV-MK 624,03mu­pa­kṣe­paḥ kri­ya­te­, nanu sa­ṅgha­vai­yā­vṛ­ttyaṃ ga­ṇa­vai­yā­vṛ­ttya­mi­ti vā va­kta­vya­m ? TARV-MK 9.24.18ba­hū­pa­de­śā­t kva­ci­nni­ya­me­na pra­vṛ­tti­jñā­pa­nā­ya bhū­ya­sā­mu­pa­nyā­saḥ | TARVV-MK 624,04 bahuṃṣu vai­yā­vṛ­ttyā­rhe­ṣū- TARVV-MK 624,05pa­di­ṣṭe­ṣu kvacit ka­sya­ci­t pra­vṛ­tti­rya­thā syā­di­tye­va­mā­dya­rthaṃ bhū­ya­sā­mu­pa­nyā­saḥ kriyate | TARVV-MK 624,06āha — vyākhyātaṃ vai­yā­vṛ­ttya­m­, ta­tsa­mī­po­dde­śa­bhā­jaḥ svā­dhyā­ya­sye­dā­nīṃ nirddeśaḥ ka­ra­ṇī­ya TARVV-MK 624,07iti ? a­trā­bhi­dhī­ya­te — TA-MK 9.25 vā­ca­nā­pṛ­ccha­nā­nu­pre­kṣā­mnā­ya­dha­rmo­pa­de­śaḥ || TARV-MK 9.25.1ni­ra­va­dya­gra­nthā­rtho­bha­ya­pra­dā­naṃ vācanā | TARVV-MK 624,09 a­na­pe­kṣā­tma­nā vi­di­ta­ve­di­ta­vye­na ni­ra­va­dya­gra­ntha- TARVV-MK 624,10syārthasya ta­du­bha­ya­sya vā pātre pra­ti­pā­da­naṃ vā­ca­ne­tyu­cya­te | TARV-MK 9.25.2saṃ­śa­ya­cche­dā­ya ni­ści­ta­ba­lā­dhā­nā­ya vā pa­rā­nu­yo­gaḥ pṛ­ccha­na­m | TARVV-MK 624,11 ā­tmo­nna­ti­pa­rā­ti- TARVV-MK 624,12sa­ndhā­no­pa­hā­sasaṃ­gha­rṣa­pra­ha­sa­nā­di­vi­va­rji­taḥ saṃ­śa­ya­cche­dā­ya ni­ści­ta­ba­lā­dhā­nā­ya vā gra­ntha­syā­rtha­sya TARVV-MK 624,13ta­du­bha­ya­sya vā paraṃ pra­tya­nu­yo­gaḥ pṛ­ccha­na­mi­ti bhāṣyate | TARV-MK 9.25.3a­dhi­ga­tā­rtha­sya ma­na­sā­'­bhyā­so­'­nu­pre­kṣā | TARVV-MK 624,14 a­dhi­ga­ta­pa­dā­rtha­pra­kri­ya­sya ta­ptā­ya­spi­ṇḍa­va­da­rpi­ta- TARVV-MK 624,15cetaso ma­na­sā­'­bhyā­so­'­nu­pre­kṣā ve­di­ta­vyāḥ | TARV-MK 9.25.4gho­ṣa­vi­śu­ddha­pa­ri­va­rta­na­mā­mnā­yaḥ | TARVV-MK 624,16 vratino ve­di­ta­sa­mā­cā­ra­syai­ha­lau­ki­ka­pha­la­ni­ra­pe­kṣa­sya druta- TARVV-MK 624,17vi­la­mbi­tā­di­gho­ṣa­vi­śu­ddhaṃ pa­ri­va­rta­na­mā­mnā­ya i­tyu­pa­di­śya­te | TARV-MK 9.25.5dha­rma­ka­thā­dya­nu­ṣṭhā­naṃ dha­rmo­pa­de­śaḥ | TARVV-MK 624,18 dṛ­ṣṭa­pra­yo­ja­na­pa­ri­tyā­gā­du­nmā­rga­ni­va­rta­nā­rthaṃ sa­nde­ha­vyā­va­rtta- TARVV-MK 624,19nā­pū­rva­pa­dā­rtha­pra­kā­śa­nā­rthaṃ dha­rma­ka­thā­dya­nu­ṣṭhā­naṃ dha­rmo­pa­de­śa i­tyā­khyā­ya­te | ki­ma­rtho­'­yaṃ svādhyāyaḥ ? TARV-MK 9.25.6pra­jñā­ti­śa­ya­pra­śa­stā­dhya­va­sā­yā­dya­rthaḥ svādhyāyaḥ | TARVV-MK 624,20 pra­jñā­ti­śa­yaḥ pra­śa­stā­dhya­va­sā­yaḥ pra­va­ca­na- TARVV-MK 624,21sthitiḥ saṃ­śa­yo­cche­daḥ pa­ra­vā­di­śa­ṅkā­bhā­vaḥ pa­ra­ma­saṃ­ve­gaḥ ta­po­vṛ­ddhi­ra­ti­cā­ra­vi­śu­ddhi­ri­tye­va­mā­dya­rthaḥ TARVV-MK 624,22svā­dhyā­yo­'­nu­ṣṭhe­yaḥ | TARVV-MK 624,23āha — varṇitaḥ pa­ñca­vi­dhaḥ svā­dhyā­yaḥ­, ta­da­na­nta­ra­mu­ddi­ṣṭo yo vyu­tsa­rga­sta­sya bheda idānīṃ vaktavya TARVV-MK 624,24iti ? a­trā­bhi­dhī­ya­te — TA-MK 9.26 bā­hyā­bhya­nta­ro­pa­dhyoḥ || TARV-MK 9.26.1vyutsarga i­tya­nu­vṛ­tte­rvya­ti­re­ka­ni­rde­śaḥ | TARVV-MK 624,26 vyu­tsa­rja­naṃ vyutsarga iti bhā­va­sā­dha­naḥ śa­bdo­'­nu­va- TARVV-MK 624,27rttate, ta­da­pe­kṣo­'­yaṃ vya­ti­re­ka­ni­rde­śaḥ | TARV-MK 9.26.2u­pa­dhī­ya­te ba­lā­dhā­nā­rtha­mi­tyu­pa­dhiḥ | TARVV-MK 624,28 yo­'­rtho­'­nya­sya ba­lā­dhā­nā­rtha­mu­pa­dhī­ya­te sa u­pa­dhi­ri- TARVV-MK 624,29tyucyate | TARV-MK 9.26.3a­nu­pā­tta­va­stu­tyā­go bā­hyo­pa­dhi­vyu­tsa­rgaḥ | TARVV-MK 624,30 ā­tma­nā­'­nu­pā­tta­sya e­ka­tva­ma­nā­pa­nna­sya vastuna- TARVV-MK 624,31styāgo bā­hyo­pa­dhi­vyu­tsa­rgo­'­va­ga­nta­vyaḥ | TARV-MK 9.26.4kro­dhā­di­bhā­va­ni­vṛ­tti­ra­bhya­nta­ro­pa­dhi­vyu­tsa­rgaḥ | TARVV-MK 624,32 kro­dha­mā­na­mā­yā­lo­bha­mi­thyā­tva­hā­sya­ra­tya- TARVV-MK 624,33ra­ti­śo­ka­bha­yā­di­do­ṣa­ni­vṛ­tti­ra­bhya­nta­ro­pa­dhi­vyu­tsa­rga iti ni­ścī­ya­te | TARV-MK 9.26.5kā­ya­tyā­ga­śca ni­ya­ta­kā­lo yā­va­jjī­vaṃ vā | TARVV-MK 624,34 kā­ya­tyā­ga­ścā­bhya­nta­ro­pa­dhi­vyu­tsa­rga i­tyu­cya­te | TARVV-MK 624,35sa pu­na­rdvi­vi­dhaḥ — ni­ya­ta­kā­lo yā­va­jjī­vaṃ ceti | TARV-MK 9.26.6pa­ri­gra­ha­ni­vṛ­tte­ra­va­ca­na­mi­ti cet; na; tasya dha­na­hi­ra­ṇya­va­sa­nā­di­vi­ṣa­ya­tvā­t | TARVV-MK 625,01 syā­de­ta­t — TARVV-MK 625,02ma­hā­vra­to­pa­de­śa­kā­le pa­ri­gra­ha­ni­vṛ­tti­ru­ktā­, tataḥ pu­na­ri­daṃ va­ca­na­ma­na­rtha­ka­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? tasya TARVV-MK 625,03dha­na­hi­ra­ṇya­va­sa­nā­di­vi­ṣa­ya­tvā­t | TARV-MK 9.26.7dha­rmā­bhya­nta­re bhā­vā­di­ti cet; na; prā­su­ka­ni­ra­va­dyā­hā­rā­di­ni­vṛ­tti­ta­ntra­tvā­t | TARVV-MK 625,04 syā­de­ta­t — TARVV-MK 625,05da­śa­vi­dha­dha­rme­'­nta­rī­bhū­ta­styā­ga iti pu­na­ri­daṃ va­ca­na­ma­na­rtha­ka­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? prā­su­ka­ni­ra­va­dyā- TARVV-MK 625,06hā­rā­di­ni­vṛ­tti­ta­ntra­tvā­t tasya | TARV-MK 9.26.8prā­ya­ści­ttā­bhya­nta­ra­tvā­di­ti cet; na; tasya pra­ti­dva­ndvi­bhā­vā­t | TARVV-MK 625,07 a­tha­ma­ta­me­ta­t — prā­ya­ści­ttā- TARVV-MK 625,08bhyantaro vyu­tsa­rga­sta­taḥ pu­na­sta­sya va­ca­na­ma­na­rtha­ka­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? tasya pra­ti­dva­ndvi­bhā­vā­t­, TARVV-MK 625,09tasya hi vyu­tsa­rga­syā­ti­cā­raḥ pra­ti­dva­ndvī vi­dya­te­, ayaṃ pu­na­ra­na­pe­kṣaḥ kriyate ityasti viśeṣaḥ | TARV-MK 9.26.9a­ne­ka­trā­va­ca­na­ma­ne­nai­va ga­ta­tvā­di­ti cet; na; śa­ktya­pe­kṣa­tvā­t | TARVV-MK 625,10 a­ne­ka­tra va­ca­na­ma­na­rtha­ka­m­, TARVV-MK 625,11i­da­me­vā­stu pa­ryā­pta­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? śa­ktya­pe­kṣa­tvā­t | kvacit sāvadyaṃ pra­tyā­khyā­ya­te kvacit TARVV-MK 625,12ni­ra­va­dya­m ni­ra­va­dya­ma­pi ni­ya­ta­kā­laṃ kva­ci­da­ni­ya­ta­kā­laṃ pu­ru­ṣa­śa­ktya­pe­kṣa­tvā­nni­vṛ­tti­dha­rma­sya­, uttaro- TARVV-MK 625,13tta­ra­gu­ṇa­pra­ka­rṣā­du­tsā­ho­tpā­da­nā­rtha­tvā­cca na pau­na­ru­ktya­m | kimarthaṃ pu­na­rvyu­tsa­rgaḥ ? TARV-MK 9.26.10niḥ­sa­ṅga­ni­rbha­ya­tva­jī­vi­tā­śā­vyu­dā­sā­dya­rtho vyutsargaḥ | TARVV-MK 625,14 niḥ­sa­ṅga­tvaṃ ni­rbha­ya­tvaṃ jīvitā- TARVV-MK 625,15śā­vyu­dā­saḥ do­ṣo­cche­do mo­kṣa­mā­rga­bhā­va­nā­pa­ra­tva­mi­tye­va­mā­dya­rtho vyu­tsa­rgo­'­bhi­dhī­ya­te dvividhaḥ | TARVV-MK 625,16āha — a­bhya­nta­ra­ta­paḥ ṣoḍhā pra­ti­jñā­ya prā­gdhyā­nā­di­ti ya­tsa­nnya­staṃ tapo dhyā­nā­bhi­dhā­naṃ tadanā- TARVV-MK 625,17vi­ṣkṛ­tā­rthaṃ prā­pta­vi­cā­ra­kā­la­mi­ti­, a­tro­cya­te — TA-MK 9.27 u­tta­ma­saṃ­ha­na­na­syai­kā­gra­ci­ntā­ni­ro­dho dhyā­na­mā­nta­rmu­hū­rttā­t || TARV-MK 9.27.1ādyaṃ saṃ­ha­na­na­tra­ya­mu­tta­ma­m | TARVV-MK 625,19 va­jra­vṛ­ṣa­bha­nā­rā­ca­saṃ­ha­na­naṃ va­jra­nā­rā­ca­saṃ­ha­na­naṃ nā­rā­ca­saṃ­ha­na­na- TARVV-MK 625,20mi­tye­ta­ttri­ta­yaṃ saṃ­ha­na­na­mu­tta­ma­m | kutaḥ ? dhyā­nā­di­vṛ­tti­vi­śe­ṣa­he­tu­tvā­t | tatra mokṣasya kā­ra­ṇa­mā­dya- TARVV-MK 625,21me­ka­me­va | dhyānasya tri­ta­ya­ma­pi | uttamaṃ saṃ­ha­na­naṃ yasya sa u­tta­ma­saṃ­ha­na­naḥ tasya u­tta­ma­saṃ­ha­na­na­sya | TARV-MK 9.27.2e­ka­śa­bdaḥ saṃ­khyā­pa­da­m | TARVV-MK 625,22 a­nyā­sa­hā­yā­dya­ne­kā­rtha­saṃ­bha­ve e­ka­śa­bdo­'­tra saṃ­khyā­vā­cī gṛhyate | TARV-MK 9.27.3aṅgyate ta­da­ṅga­mi­ti ta­smi­nni­ti vāgraṃ mukham | TARVV-MK 625,23 a­ṅge­rga­tya­rtha­sya ka­rma­ṇya­dhi­ka­ra­ṇe vā TARVV-MK 625,24uṇādau ra­gni­pā­ti­taḥ “­va­jre­ndrā­gra” iti atra agraṃ mu­kha­mi­tya­rthaḥ | TARV-MK 9.27.4cintā a­ntaḥ­ka­ra­ṇa­vṛ­ttiḥ | TARVV-MK 625,25 a­nta­ka­ra­ṇa­sya vṛ­tti­ra­rthe­ṣu ci­nte­tyu­cya­te | TARV-MK 9.27.5a­ni­ya­ta­kri­yā­rtha­sya ni­ya­ta­kri­yā­ka­rtṛ­tve­nā­va­sthā­naṃ nirodhaḥ | TARVV-MK 625,26 ga­ma­na­bho­ja­na­śa­ya­nā­dhya­ya­nā- TARVV-MK 625,27diṣu kri­yā­vi­śe­ṣe­ṣu a­ni­ya­me­na va­rta­mā­na­sya ekasyāḥ kriyāyāḥ ka­rtṛ­tve­nā­va­sthā­naṃ nirodha ityava- TARVV-MK 625,28gamyate | e­ka­ma­graṃ mukhaṃ yasya so­'­ya­me­kā­graḥ­, cintāyā nirodhaḥ ci­ntā­ni­ro­dhaḥ­, ekāgre cintāni- TARVV-MK 625,29rodhaḥ e­kā­gra­ci­ntā­ni­ro­dhaḥ | kutaḥ pu­na­ra­sau e­kā­gra­tve­na ci­ntā­ni­ro­dhaḥ ? TARV-MK 9.27.6vī­rya­vi­śe­ṣā­t pra­dī­pa­śi­khā­va­t | TARVV-MK 625,30 yathā pra­dī­pa­śi­khā ni­rā­bā­dhe pra­jva­li­tā na pa­ri­spa­nda­te TARVV-MK 625,31tathā ni­rā­ku­le deśe vī­rya­vi­śe­ṣā­da­va­ru­dhya­mā­nā cintā vinā vyā­kṣe­pe­ṇa e­kā­gre­ṇā­va­ti­ṣṭha­te | TARV-MK 9.27.7a­rtha­pa­ryā­ya­vā­cī vā a­gra­śa­bdaḥ | TARVV-MK 625,32 athavā aṅgyate ityagraḥ artha i­tya­rthaḥ­, e­ka­ma­graṃ ekā- TARVV-MK 625,33gram, ekāgre cintāyā nirodhaḥ e­kā­gra­ci­ntā­ni­ro­dhaḥ | yo­ga­vi­bhā­gā­nma­yū­ra­vyaṃ­sa­kā­di­tvā­dvā vṛttiḥ | TARVV-MK 625,34e­ka­smi­n dra­vya­pa­ra­mā­ṇau bhā­va­pa­ra­mā­ṇau vā'rthe ci­ntā­ni­ya­ma ityarthaḥ | TARV-MK 9.27.8dhyā­na­śa­bdo bhā­va­ka­rtṛ­ka­ra­ṇa­sā­dha­no vi­va­kṣā­va­śā­t | TARVV-MK 626,01 ayaṃ dhyā­na­śa­bdaḥ bhā­va­ka­rtṛ­ka­ra­ṇa- TARVV-MK 626,02sādhano vi­va­kṣā­va­śā­dve­di­ta­vyaḥ | tatra dhyeyaṃ prati a­vyā­pṛ­ta­sya bhā­va­mā­tre­ṇā­bhi­dhā­ne dhyā­ti­rdhyā­na­mi­ti TARVV-MK 626,03bhā­va­sā­dha­no dhyā­na­śa­bdaḥ­, dhyā­ya­tī­ti dhyā­na­mi­ti ba­hu­lā­pe­kṣa­yā ka­rtṛ­sā­dha­na­śca yujyate | ka­ra­ṇa­pra­śaṃ­sā- TARVV-MK 626,04pa­rā­yā­ma­bhi­dhā­na­pra­vṛ­ttau sa­mī­kṣi­tā­yāṃ yathā sā­dhva­si­śchi­na­ttī­ti pra­yo­ktṛ­ni­rva­rtya­yoḥ sa­to­ra­pyu­dya­ma­na- TARVV-MK 626,05ni­pā­ta­na­yo­ra­vi­śe­ṣa­ta­ntra­tvā­cche­da­na­sya ka­rtṛ­dha­rmā­dhyā­ro­paḥ kriyate tathā di­dhyā­so­ra­pyā­tma­naḥ jñānā- TARVV-MK 626,06va­ra­ṇa­vī­ryā­nta­rā­ya­kṣa­yo­pa­śa­ma­vi­śe­ṣa­ta­ntra­tvā­t dhyā­na­pa­ri­ṇā­ma­sya yujyate ka­rtṛ­tva­m | ka­ra­ṇa­tva­ma­pi TARVV-MK 626,07cāsya pa­ryā­ya­pa­ryā­yi­ṇo­rbhe­da­pa­ri­ka­lpa­nā­sa­dbhā­vā­t yujyate a­gne­rdā­ha­pā­ka­sve­dā­di­kri­yā­pra­vṛ­tta­syā­tma­bhū­tau- TARVV-MK 626,08ṣṇya­ka­ra­ṇa­pa­ri­ka­lpa­na­va­t | TARV-MK 9.27.9e­kā­nta­ka­lpa­nā­yāṃ do­ṣa­vi­dhā­na­mu­kta­m | TARVV-MK 626,09 a­rthā­nta­ra­bhā­vo­'­na­rthā­nta­ra­bhā­va e­ve­tye­kā­nta- TARVV-MK 626,10ka­lpa­nā­yāṃ do­ṣa­vi­dhā­na­mu­kta­m | kva ? ā­di­sū­tre | TARV-MK 9.27.10pra­tī­ta­pa­ri­mā­ṇo muhūrttaḥ | TARVV-MK 626,11 muhūrtta iti kā­la­vi­śe­ṣa­vā­ci­śa­bdaḥ­, tasya pa­ri­mā­ṇaṃ TARVV-MK 626,12prā­gvi­hi­ta­m | TARV-MK 9.27.11u­tta­ma­saṃ­ha­na­nā­bhi­dhā­na­m a­nya­sye­ya­tkā­lā­dhya­va­sā­ya­dhā­ra­ṇā­'­sā­ma­rthyā­t | TARVV-MK 626,13 a­nya­tsaṃ­ha­na- TARVV-MK 626,14na­me­tā­va­ntaṃ kālaṃ ci­ntā­ni­ro­dha­dhā­ra­ṇe sā­dha­na­bhā­vaṃ pra­tya­sa­ma­rtha­mi­ti u­tta­ma­saṃ­ha­na­na­gra­ha­ṇaṃ kriyate | TARV-MK 9.27.12e­kā­gra­va­ca­naṃ vai­ya­grya­ni­vṛ­ttya­rtha­m | TARVV-MK 626,15 e­kā­gra­va­ca­naṃ kriyate vai­ya­grya­ni­vṛ­ttya­rtha­m | vyagraṃ hi TARVV-MK 626,16jñā­na­me­va na dhyā­na­mi­ti | TARV-MK 9.27.13ci­ntā­ni­ro­dha­gra­ha­ṇaṃ ta­tsvā­bhā­vya­pra­da­rśa­nā­rtha­m | TARVV-MK 626,17 yathā pṛthivyāḥ ka­smiṃ­ści­t pa­ri­ṇā­ma- TARVV-MK 626,18viśeṣe gha­ṭa­śa­bdo vartate evaṃ cintāyāḥ jñā­nā­tmi­kā­yāḥ vṛ­tti­vi­śe­ṣe dhyā­na­śa­bdo varttate iti pra­da­rśa­nā­rthaṃ TARVV-MK 626,19ci­ntā­ni­ro­dha iti vi­śe­ṣya­te | TARV-MK 9.27.14dhyā­na­mi­tya­dhi­kṛ­ta­sva­rū­pa­ni­rde­śā­rtha­m | TARVV-MK 626,20 ya­tta­da­dhi­kṛ­ta­mu­tta­maṃtapaḥ, ta­tsva­rū­pa­ni­rde­śā­rthaṃ TARVV-MK 626,21dhyā­na­va­ca­naṃ kriyate | TARV-MK 9.27.15mu­hū­rtta­va­ca­nā­dā­ha­rādi­vyā­vṛ­ttiḥ | TARVV-MK 626,22 ā­ha­rā­di­kā­lā­nta­ra­vyā­vṛ­ttya­rthaṃ mu­hū­rtta­va­ca­naṃ kriyate | TARVV-MK 626,23ataḥ paraṃ du­rdha­ra­tvā­t | TARV-MK 9.27.16abhāvo nirodha iti cet; na; ke­na­ci­t pa­ryā­ye­ṇe­ṣṭa­tvā­t | TARVV-MK 626,24 syā­nma­ta­m — abhāvo nirodha TARVV-MK 626,25i­tya­na­rthā­nta­ra­m­, sa cet dhyā­na­śa­bdā­rthaḥ kha­ra­vi­ṣā­ṇa­va­t dhyā­na­ma­sa­tpra­sa­ja­tī­ti­; tanna, kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 626,26ke­na­ci­tpa­ryā­ye­ṇe­ṣṭa­tvā­t | a­nya­ci­ntā­'­bhā­va­vi­kṣā­yā­ma­sa­de­va dhyā­na­m­, vi­va­kṣi­tā­rtha­vi­ṣa­yā­va­ga­ma­sva- TARVV-MK 626,27bhā­va­sā­ma­rthyā­pe­kṣa­yā sa­de­ve­ti cocyate | TARV-MK 9.27.17a­bhā­va­sya ca va­stu­tvā­ddhe­tva­ṅga­tvā­di­ti | TARVV-MK 626,28 a­bhā­vo­'­pya­yaṃ va­stu­dha­rmaḥ | kutaḥ ? hetvaṅ- TARVV-MK 626,29ga­tvā­di­bhiḥ, ta­ta­śco­pā­la­mbhā­bhā­vaḥ | TARV-MK 9.27.18e­kā­rtha­va­ca­naṃ vi­spa­ṣṭa­tvā­di­ti cet; na; a­ni­ṣṭa­pra­sa­ṅga­gā­t | TARVV-MK 626,30 syā­nma­ta­m — e­kā­rtha­ci­ntā- TARVV-MK 626,31nirodha ityastu vi­spa­ṣṭa­tvā­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­ni­ṣta­pra­sa­ṅgā­t | ki­ma­ni­ṣṭa­m ? “­vī­cā­ro­'­rtha- TARVV-MK 626,32vya­ñja­na­yo­ga­saṃ­krā­ntiḥ­” iti va­kṣya­te­, te­nā­rtha­saṃ­kra­ma iṣyate — dra­vyā­tpa­ryā­ye pa­ryā­yā­cca dravye | TARVV-MK 626,33ya­dye­kā­rthe nirodha iha gṛ­hye­ta­; ta­dvi­ro­dhaḥ syāt | TARV-MK 9.27.19e­kā­gra­va­ca­ne­'­pi tu­lya­mi­ti cet; na ā­bhi­mu­khye sati pau­naḥ­pu­nye­nā­pi pra­vṛ­tti­jñā­pa­nā­rtha- tvāt | TARVV-MK 626,35 atha ma­ta­me­ta­t — e­kā­gra­va­ca­ne­'­pi ta­syā­ni­ṣṭa­sya prasaṅgaḥ tulya iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 626,36ā­bhi­mu­khye sati pau­naḥ­pu­nye­nā­pi pra­vṛ­tti­jñā­pa­nā­rtha­tvā­t | agraṃ mu­kha­mi­ti hyu­cya­mā­ne­'­ne­ka­mu­kha­tvaṃ niva- TARVV-MK 626,37rtitaṃ e­ka­mu­khe tu saṃ­kra­mo­'­bhyu­pa­ga­ta eveti nā­ni­ṣṭa­prā­ptiḥ | TARV-MK 9.27.20prā­dhā­nya­vā­ci­no vai­ka­śa­bda­sya gra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 627,01 a­tha­vā­, prā­dhā­nya­va­ca­ne e­ka­śa­bda iha gṛ­hya­te­, TARVV-MK 627,02pra­dhā­na­sya puṃsa ā­bhi­mu­khye­na ci­ntā­ni­ro­dha i­tya­rthaḥ­, a­smi­npa­kṣe­'­rtho gṛhītaḥ | TARV-MK 9.27.21a­ṅga­tī­tya­gra­mā­tme­ti vā | TARVV-MK 627,03 a­tha­vā­, a­ṅga­tī­tya­gra­mā­tme­tya­rthaḥ | dra­vyā­rtha­ta­yai­ka­smi­nnā­tma­nya­gre TARVV-MK 627,04ci­ntā­ni­ro­dho dhyā­na­m­, tataḥ sva­vṛ­tti­tvā­t bā­hya­dhye­ya­prā­dhā­nyā­pe­kṣā ni­va­rtti­tā bhavati | TARV-MK 9.27.22di­va­sa­mā­sā­dya­va­sthā­na­mu­pa­yu­kta­sye­ti cet; na; i­ndri­yo­pa­ghā­ta­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 627,05 syā­de­ta­t — TARVV-MK 627,06dhyā­no­pa­yo­ge­na di­va­sa­mā­sā­dya­va­sthānaṃ nā­nta­mu­hū­rtā­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? i­ndri­yo­pa­ghā­ta­pra­sa­ṅgā­t | TARV-MK 9.27.23prā­ṇā­pā­nanigraho dhyā­na­mi­ti cet; na; śa­rī­ra­pā­ta­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 627,07 syā­de­ta­t — prā­ṇā­pā­na­ka­rma­ṇo TARVV-MK 627,08nigraho dhyā­na­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? śa­rī­ra­pā­ta­pra­sa­ṅgā­t | prā­ṇā­pā­na­ni­gra­he sati ta­du­dbhū­ta­ve­da­nā- TARVV-MK 627,09pra­ka­rṣā­t āśveva śa­rī­ra­sya pātaḥ pra­sa­jye­ta | ta­smā­nma­nda­ma­nda­prā­ṇā­pā­na­pra­cā­ra­sya dhyānaṃ yujyate | TARV-MK 9.27.24mā­trā­kā­la­pa­ri­ga­ṇa­na­mi­ti cet; na; dhyā­nā­ti­kra­mā­t | TARVV-MK 627,10 syā­nma­ta­m — mā­trā­kā­la­pa­ri­ga­ṇa­naṃ TARVV-MK 627,11dhyā­na­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? dhyānāti­kra­mā­t | mā­trā­bhi­rya­di kā­la­ga­ṇa­naṃ kriyeta dhyā­na­me­va na TARVV-MK 627,12syā­dvai­ya­gryā­t | TARV-MK 9.27.25vi­dhyu­pā­ya­ni­rde­śaḥ kartavya iti cet; na; gu­ptyā­di­pra­ka­ra­ṇa­sya tā­da­rthyā­t | TARVV-MK 627,13 syā­nma­ta­m — TARVV-MK 627,14e­kā­gra­ci­ntā­ni­ro­dho dhyā­na­mi­tye­ta­dyu­ktaṃ kintu ta­du­tpa­tta­ye vi­dhyu­pā­ya­ni­rde­śaḥ kartavyaḥ — anena vidhinā TARVV-MK 627,15a­ne­no­pā­ye­na dhyānaṃ bha­va­tī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? gu­ptyā­di­pra­ka­ra­ṇa­sya tā­da­rthyā­t | dhyā­na­vi­dhā­na- TARVV-MK 627,16bhā­va­nā­rtha­me­va hi gu­ptyā­di­pra­ka­ra­ṇaṃ pra­krā­nta­m | TARV-MK 9.27.26saṃ­va­rā­rthaṃ taditi cet; na; prā­gu­pa­de­śa­syo­bha­yā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 627,17 syā­nma­ta­m — saṃ­va­ra­pra­ti­pa­ttya­rthaṃ TARVV-MK 627,18ta­dgu­ptyā­di pra­ka­ra­ṇa­mu­ktaṃ na dhyā­no­pā­ya­pra­ti­pa­ttya­rtha­m­, na cānyārthaṃ pra­kṛ­ta­ma­nyā­rthaṃ bha­va­tī­ti­; tanna; TARVV-MK 627,19kiṃ kā­ra­ṇa­m ? prā­gu­pa­de­śa­syo­bha­yā­rtha­tvā­t | a­nyā­rtha­ma­pi pra­kṛ­ta­ma­nyā­rthaṃ bha­va­ti­, tadyathā — śālyarthaṃ TARVV-MK 627,20kulyāḥ pra­ṇī­ya­nte­, tābhyaśca pānīyaṃ pī­ya­te­, uṃ­ṃ­pa­spṛ­śya­te ca, śā­la­ya­śca bhāvyante | TARV-MK 9.27.27sa­ka­la­dhyā­na­dha­rmā­saṃ­gra­ha iti cet; na; dhyā­na­prā­bhṛ­te pra­ṇī­ta­tvā­t | TARVV-MK 627,21 syā­nma­ta­m — sakalo TARVV-MK 627,22dhyā­na­dha­rmo nā­smi­nsū­tre saṃ­gṛ­hī­ta i­tya­pa­ri­pū­rṇaṃ la­kṣa­ṇa­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? dhyā­na­prā­bhṛ­te praṇī- TARVV-MK 627,23tatvāt | tatra hi dhyā­na­la­kṣa­ṇaṃ sakalaṃ prā­dhā­nye­no­kta­m­, iha tvā­nu­ṣa­ṅgi­ka­mi­ti | TARVV-MK 627,24tasya dhyānasya sā­mā­nye­no­kta­sya vi­ka­lpa­pra­ti­pa­ttya­rtha­mi­da­mu­cya­te — TA-MK 9.28 ā­rtta­rau­dra­dha­rmya­śu­klā­ni || TARV-MK 9.28.1ṛ­ta­ma­rda­na­mā­rtti­rvā tatra bha­va­mā­rtta­m | TARVV-MK 627,26 ṛtaṃ duḥ­kha­m­, athavā a­rda­na­mā­rtti­rvā­, tatra TARVV-MK 627,27bha­va­mā­rtta­m | TARV-MK 9.28.2rudraḥ krū­ra­sta­tka­rma raudram | TARVV-MK 627,28 ro­da­ya­tī­ti rudraḥ krūra i­tya­rthaḥ­, tasyedaṃ karma tatra bhavaṃ vā TARVV-MK 627,29rau­dra­mi­tyu­cya­te | TARV-MK 9.28.3dha­rmā­da­na­pe­taṃ dharmyam | TARVV-MK 627,30 dharmo va­rṇi­taḥ­, ta­to­'­na­pe­taṃ dhyānaṃ dha­rmya­mi­tyā­khyā­ya­te | TARV-MK 9.28.4śu­ci­gu­ṇa­yo­gā­cchu­kla­m | TARVV-MK 627,31 yathā ma­la­dra­vyā­pā­yā­t śu­ci­gu­ṇa­yo­gā­cchu­klaṃ vastraṃ tathā tad- TARVV-MK 627,32gu­ṇa­sā­dha­rmyā­dā­tma­pa­ri­ṇā­ma­sva­rū­pa­ma­pi śu­kla­mi­ti ni­ru­cya­te | TARVV-MK 627,33ta­de­cca­tu­rvi­dhaṃ dhyānaṃ dvai­vi­dhya­ma­śnu­te | kutaḥ ? pra­śa­stā­'­pra­śa­sta­bhe­dā­t | a­pra­śa­sta­m a­pu­ṇyā­sra­va- TARVV-MK 627,34kā­ra­ṇa­tvā­t | ka­rma­ni­rda­ha­na­sā­ma­rthyā­t pra­śa­sta­m | kiṃ pu­na­sta­di­ti cet ? ucyate — TARVV-MK 628,01TA-MK 9.29 pare mo­kṣa­he­tū || TARV-MK 9.29.1e­ka­syai­va pa­ra­tva­mi­ti cet; na; vya­va­hi­te­'­pi pa­ra­śa­bda­pra­yo­gā­t | TARVV-MK 628,03 syā­nma­ta­m — e­ka­syai­va para- TARVV-MK 628,04tva­mu­pa­pa­dya­te na dva­yo­ri­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? vya­va­hi­te­'­pi pa­ra­śa­bda­pra­yo­gā­t­, tadyathā parā mathurā TARVV-MK 628,05pā­ṭa­li­pu­trā­di­ti | TARV-MK 9.29.2dvi­va­ca­na­ni­rde­śā­dvā gau­ṇa­syā­pi saṃ­pra­tya­yaḥ | TARVV-MK 628,06 a­tha­vā­, pa­ra­ma­ntyaṃ ta­tsa­mī­pa­va­rtya­pi pa­ra­mi­tyu- TARVV-MK 628,07pa­ca­rya­te­, dvi­va­ca­na­ni­rde­śā­tta­syā­pi grahaṇaṃ bhavati | TARV-MK 9.29.3pa­ra­yo­rmo­kṣa­he­tu­tvā­t­, pūrvayoḥ saṃ­sā­ra­he­tu­tva­pra­si­ddhiḥ | TARVV-MK 628,08 ‘pare mo­kṣa­he­tū­’ iti va­ca­nā­t pari- TARVV-MK 628,09śeṣāt ‘pūrve saṃ­sā­ra­he­tū­’ iti vi­jñā­ya­te­, tṛ­tī­ya­sya sā­dhya­syā­bhā­vā­t | TARVV-MK 628,10āha — kimeṣāṃ la­kṣa­ṇa­mi­ti | ta­trā­ne­ka­sya va­kta­vya­saṃ­bha­ve vācaḥ kra­ma­vṛ­tte­rā­dya­sya la­kṣa­ṇa­pra­ti- TARVV-MK 628,11pā­da­nā­rtha­mi­da­mu­cya­te — TA-MK 9.30 ā­rta­ma­ma­no­jña­sya sa­mpra­yo­ge ta­dvi­pra­yo­gā­ya smṛ­ti­sa­ma­nvā­hā­raḥ || TARV-MK 9.30.1a­pri­ya­ma­ma­no­jñaṃ bādhākā­ra­ṇa­tvā­t | TARVV-MK 628,13 ya­da­pri­yaṃ vastu vi­ṣa­ka­ṇṭa­ka­śa­tru­śa­strā­di ta­dbā­dhā­kā­ra­ṇa- TARVV-MK 628,14tvā­da­ma­no­jña­mi­tyu­cya­te | TARV-MK 9.30.2bhṛ­śa­ma­rthā­nta­ra­ci­nta­nā­dā­ha­ra­ṇaṃ sa­ma­nvā­hā­raḥ | TARVV-MK 628,15 a­rthā­nta­ra­ci­nta­nā­dā­dhi­kye­nā­ha­ra­ṇa­me­ka­trā- TARVV-MK 628,16varodhaḥ sa­ma­nvā­hā­raḥ | smṛteḥ sa­ma­nvā­hā­raḥ smṛ­ti­sa­ma­nvā­hā­raḥ | a­ma­no­jña­syo­pa­ni­pā­te sa kathaṃ nāma TARVV-MK 628,17me na syāditi saṃ­ka­lpa­ści­ntā­pra­ba­ndhaḥ ā­rta­mi­tyā­khyā­ya­te | TARVV-MK 628,18āha — ki­mi­da­ma­na­bhi­ma­ta­ce­ta­nā­'­ce­ta­na­dra­vya­pa­ryā­ya­sa­mpra­yo­ga­he­tu­ka­me­vā­rthaṃ ni­rdhri­ya­te ? na; kiṃ TARVV-MK 628,19tarhi ? a­nya­thā­pye­ta­t pra­tye­ta­vya­mi­tyu­cya­te — TA-MK 9.31 vi­pa­rī­taṃ ma­no­jña­sya || TARV-MK 9.31.1prā­gu­kta­ni­mi­tta­vi­pa­rya­yā­dvi­pa­rī­ta­m | TARVV-MK 628,21 prāguktaṃ ya­nni­mi­ttaṃ tato vi­pa­rya­yā­dvi­pa­rī­ta­mi­tya- TARVV-MK 628,22bhi­dhī­ya­te | tadyathā ma­no­jña­sya vi­ṣa­ya­sya vi­pra­yo­ge saṃ­pra­yu­yu­kṣāṃ prati yā pa­ri­dhyā­tiḥ smṛ­ti­sa­ma­nvā- TARVV-MK 628,23hā­ra­śa­bda­co­di­tā a­sā­va­pyā­rtaṃ dhyā­na­mi­ti ni­ścī­ya­te | TARVV-MK 628,24yathā ca pri­ya­sa­ma­vā­ye ta­da­bhā­vā­dā­hi­ta­kā­lu­ṣya­syā­rtaṃ pra­ti­jñā­ya­te tathā jva­rā­di­sa­ntā­pā­bhyā­ha­ta­mū­rteḥ — TA-MK 9.32 ve­da­nā­yā­śca || TARV-MK 9.32.1pra­ka­ra­ṇā­d duḥ­kha­ve­da­nā­saṃ­pra­tya­yaḥ | TARVV-MK 628,26 yadyapi ve­da­nā­śa­bdaḥ su­kha­duḥ­khā­nu­bha­va­na­vi­ṣa­ya­sā­mā­nya- TARVV-MK 628,27stathāpi ārttasya pra­kṛ­ta­tvā­d duḥ­kha­ve­da­nā­saṃ­pra­tya­yo bhavati | ta­tpra­ti­ci­kī­rṣāṃ pra­tyā­gū­rṇa­syā­na­va­sthi­ta- TARVV-MK 628,28manaso dhai­ryo­pa­ra­mā­t smṛ­ti­sa­ma­nvā­hā­ra ā­rtta­dhyā­na­ma­va­ga­nta­vya­m | TARV-MK 9.32.2a­ṅga­vi­kṣe­pa­śo­kā­kra­nda­nā­śru­pā­tā­bhi­vya­ktaṃ tṛ­tī­ya­m | TARVV-MK 628,29 yathā a­ni­ṣṭa­saṃ­pra­yo­ge­ṣṭa­vi­pra­yo­gā- TARVV-MK 628,30'­śu­bha­ve­da­nā­sa­ma­vā­ya­ni­ba­ndha­na­mā­rttaṃ tathā ce­da­ma­pi prī­ti­vi­śe­ṣā­bhi­ṣva­ṅga­ma­ntha­ra­kā­mā­tu­ra­ma­teḥ pauna- TARVV-MK 628,31rbha­vi­ka­vi­ṣa­ya­su­kha­ra­sa­gṛ­ddha­sya ta­tsaṃ­skā­ra­pa­rā­ya­ṇa­sya kā­yā­di­khe­da­he­tu­ka­m | TA-MK 9.33 nidānaṃ ca || TARV-MK 9.33.1‘­vi­pa­rī­taṃ ma­no­jña­sya­’ ityeva si­ddha­mi­ti cet; na; a­prā­pta­pū­rva­vi­ṣa­ya­tvā­nni­dā­na­sya | TARVV-MK 628,34syā­de­ta­t — vi­pa­rī­taṃ ma­no­jña­sye­tya­ne­nai­va nidānaṃ saṃ­gṛ­hī­ta­mi­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­prā­pta­pū­rva­vi­ṣa­ya­tvā- TARVV-MK 629,01nni­dā­na­sya | su­kha­mā­tra­yā pra­la­mbhi­ta­syā­prā­pta­pū­rva­prā­rtha­nā­bhi­mu­khyā­da­nā­ga­tā­rtha­prā­pti­ni­ba­ndha­naṃ nidāna- TARVV-MK 629,02mityasti viśeṣaḥ | TARVV-MK 629,03ta­de­ta­cca­tu­rvi­dha­mā­rtaṃ kṛ­ṣṇa­nī­la­kā­po­ta­le­śyā­ba­lā­dhā­na­m a­jñā­na­pra­bha­vaṃ pau­ru­ṣe­ya­pa­ri­ṇā­ma­sa­mu­tthaṃ TARVV-MK 629,04pā­pa­pra­yo­gā­dhi­ṣṭhā­naṃ pa­ri­bho­ga­pra­sa­ṅgaṃ nā­nā­saṃ­ka­lpā­sa­ṅgaṃ dha­rmā­śra­ya­pa­ri­tyā­gi­ka­ṣā­yā­śra­yo­pa­sthā­na­m anu- TARVV-MK 629,05pa­śa­ma­pra­va­rddha­naṃ pra­mā­da­mū­la­ma­ku­śa­la­ka­rmā­dā­naṃ ka­ṭu­ka­vi­pā­kā­sa­dve­dyaṃ ti­rya­gbha­va­ga­ma­na­pa­rya­va­sā­na­m | TARVV-MK 629,06ta­de­ta­t kiṃ svā­mi­ka­mi­ti cet ? ucyate — TA-MK 9.34 ta­da­vi­ra­ta­de­śa­vi­ra­ta­pra­ma­tta­saṃ­ya­tā­nā­m || TARVV-MK 629,08a­vi­ra­tāḥ a­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭya­ntāḥ­, de­śa­vi­ra­tāḥ saṃ­ya­tā­saṃ­ya­tāḥ­, pra­ma­tta­saṃ­ya­tāḥ pa­ñca­da­śa- TARVV-MK 629,09pra­mā­do­pe­tāḥ kri­yā­nu­ṣṭhā­yi­naḥ | TARV-MK 9.34.1ka­dā­ci­t prā­cya­mā­rtta­dhyā­na­tra­yaṃ pra­ma­ttā­nā­m | TARVV-MK 629,10 nidānaṃ va­rja­yi­tvā a­nya­dā­rtta­tra­yaṃ pra­mā­do­da- TARVV-MK 629,11yo­dre­kā­t ka­dā­ci­tpra­ma­tta­saṃ­ya­tā­nāṃ bhavati | TARVV-MK 629,12āha — vyā­khyā­ta­mā­dya­ma­pra­śa­staṃ saṃ­jñā­di­bhiḥ­, atha dvitīyaṃ kiṃ­sva­bhā­va­saṃ­jñā­pra­bha­va­svā­mi­ka- TARVV-MK 629,13miti ? ata ucyate — TA-MK 9.35 hiṃ­sā­nṛ­ta­ste­ya­vi­ṣa­ya­saṃ­ra­kṣa­ṇe­bhyo rau­dra­ma­vi­ra­ta­de­śa­vi­ra­ta­yoḥ || TARV-MK 9.35.1dhyā­no­tpa­tte­rhiṃ­sā­dī­nāṃ ni­mi­tta­bhā­vā­ddhe­tu­ni­rde­śaḥ | TARVV-MK 629,15 hiṃ­sā­dī­nyu­kta­la­kṣa­ṇā­ni­, tāni TARVV-MK 629,16rau­dra­dhyā­no­tpa­tte­rni­mi­ttī­bha­va­ntī­ti he­tu­ni­rde­śo vi­jñā­ya­te | TARV-MK 9.35.2tena smṛ­ti­sa­ma­nvā­hā­rā­bhi­sa­mba­ndhaḥ | TARVV-MK 629,17 tena he­tu­ni­rde­śe­nā­nu­va­rta­mā­naḥ smṛ­ti­sa­ma­nvā­hā­ro­'­bhi- TARVV-MK 629,18sa­mba­dhya­te — hiṃsāyāḥ smṛ­ti­sa­ma­nvā­hā­ra ityādi | a­vi­ra­ta­sya bhavatu rau­dra­dhyā­naṃ de­śa­vi­ra­ta­sya katham ? TARV-MK 9.35.3de­śa­vi­ra­ta­syā­pi hiṃ­sā­dyā­ve­śā­d vi­ttā­di­saṃ­ra­kṣa­ṇa­ta­ntra­tvā­cca | TARVV-MK 629,19 de­śa­vi­ra­ta­syā­pi raudra- TARVV-MK 629,20dhyānaṃ bhavati | kutaḥ ? hiṃ­sā­dyā­ve­śā­t vi­ttā­di­sa­ra­kṣa­ṇa­ta­ntra­tvā­cca ka­dā­ci­dbha­vi­tu­ma­rha­ti | ta­tpu­na­rnā­ra- TARVV-MK 629,21kā­dī­nā­ma­kā­ra­ṇaṃ sa­mya­gda­rśa­na­sā­ma­rthyā­t | atha ka­tha­mi­daṃ rau­dra­dhyā­naṃ saṃ­ya­ta­sya na bhavati ? TARV-MK 9.35.4ta­da­yu­kta­m­; saṃyate ta­dā­ve­śe saṃ­ya­ma­pra­cyu­teḥ | TARVV-MK 629,22 saṃyate rau­dra­dhyā­naṃ na yujyate | kutaḥ ? ta­dā­ve­śe TARVV-MK 629,23saṃ­ya­ma­pra­cyu­teḥ | yadā rau­dra­dhyā­nā­vi­śi­ṣṭobha­va­tyā­tmā na tadā saṃ­ya­mo­'­trā­va­ti­ṣṭha­te | tade- TARVV-MK 629,24ta­cca­tu­rvi­dhaṃ rau­dra­dhyā­na­m a­ti­kṛ­ṣṇa­nī­la­kā­po­ta­le­śyā­ba­lā­dhā­naṃ pra­mā­dā­dhi­ṣṭhā­naṃ na­ra­ka­ga­ti­pha­lā- TARVV-MK 629,25va­sā­na­m | e­va­mu­ktā­pra­śa­sta­dhyā­na­pa­ri­ṇa­ta ātmā ta­ptā­ya­spi­ṇḍa i­vo­da­kaṃ ka­rmā­da­tte | TARVV-MK 629,26āha — pare mo­kṣa­he­tū iti ye u­pa­di­ṣṭe­'­ni­rdi­ṣṭa­saṃ­jñā­bhe­da­sva­bhā­ve­, ta­yo­stā­va­dā­dyaṃ ki­ma­bhi­dhā­na- TARVV-MK 629,27pra­kā­ra­sva­bhā­va­vi­ṣa­ya­mi­ti ? a­tro­cya­te — tatkhalu sa­mya­gjñā­na­bī­ja­mu­paśa­mo­ttha­ma­pra­mā­da­sa­ñci­taṃ moha- TARVV-MK 629,28vraścanaṃ dha­rmā­nu­ba­ndhi su­kha­pha­laṃ tri­vi­ṣṭa­pā­va­sā­na­m | TARVV-MK 630,01TA-MK 9.36 ā­jñā­pā­ya­vi­pā­ka­saṃ­sthā­na­vi­ca­yā­ya dharmyam || TARV-MK 9.36.1vi­ci­ti­rvi­ve­ko vi­cā­ra­ṇā vicayaḥ | TARVV-MK 630,03 vi­ci­ti­rvi­ca­yo viveko vi­cā­ra­ṇe­tya­na­rthā­nta­ra­m | TARV-MK 9.36.2ta­da­pe­kṣa­yā ā­jñā­dī­nāṃ ka­rma­ni­rde­śaḥ | TARVV-MK 630,04 taṃ vi­ca­ya­bhā­va­ma­pe­kṣyā­jñā­dī­nāṃ ka­rma­ni­rde­śaḥ kriyate | TARVV-MK 630,05ājñā cā­pā­ya­śca vi­pā­ka­śca saṃsthānaṃ ca ā­jñā­pā­ya­vi­pā­ka­saṃ­sthā­nā­ni­, teṣāṃ vicaya ā­jñā­pā­ya­vi­pā- TARVV-MK 630,06ka­saṃ­sthā­na­vi­ca­yaḥ­, ta­da­rtha­mā­jñā­pā­ya­vi­pā­ka­saṃ­sthā­na­vi­ca­yā­ya | TARV-MK 9.36.3a­dhi­kā­rā­t smṛ­ti­sa­ma­nvā­hā­ra­saṃ­ba­ndhaḥ | TARVV-MK 630,07 smṛ­ti­sa­ma­nvā­hā­ra i­tya­nu­va­rta­te­, tena pra­tye­ka­ma­bhi- TARVV-MK 630,08saṃbandho bhavati — ā­jñā­vi­ca­yā­ya smṛ­ti­sa­ma­nvā­hā­ra ityādi | TARV-MK 9.36.4ta­trā­ga­ma­prā­mā­ṇyā­da­rthā­va­dhā­ra­ṇa­mā­jñā­vi­ca­yaḥ | TARVV-MK 630,09 u­pa­de­ṣṭu­ra­bhā­vā­t ma­nda­bu­ddhi­tvā­t ka­rmo­da­yā­t TARVV-MK 630,10sū­kṣma­tvā­cca pa­dā­rthā­nāṃ he­tu­dṛ­ṣṭā­nto­pa­ra­me sa­rva­jña­pra­ṇī­ta­mā­ga­maṃ pra­mā­ṇī­kṛ­tya ‘­i­ttha­me­ve­daṃ nānyathā vādino TARVV-MK 630,11jināḥ’ iti ga­ha­na­pa­dā­rtha­śra­ddhā­nā­da­rthā­va­dhā­ra­ṇa­mā­jñā­vi­ca­yaḥ | TARV-MK 9.36.5ā­jñā­pra­kā­śa­nā­rtho vā | TARVV-MK 630,12 a­tha­vā­, sa­mya­gda­rśa­na­vi­śu­ddha­pa­ri­ṇā­ma­sya vi­di­ta­sva­pa­ra­sa­ma­ya­pa­dā­rtha- TARVV-MK 630,13ni­rṇa­ya­sya sa­rva­jña­pra­ṇī­tā­nā­hi­ta­sau­kṣmyā­n a­sti­kā­yā­dī­na­rthā­na­va­dhā­rya e­va­me­te ityanyaṃ prati pi­pā­da­yi­ṣa­taḥ TARVV-MK 630,14ka­thā­mā­rge śru­ta­jñā­na­sā­ma­rthyā­t sva­si­ddhā­ntā­vi­ro­dhe­na he­tu­na­ya­pra­mā­ṇa­vi­ma­rda­ka­rma­ṇā gra­ha­ṇa­sa­hi­ṣṇū­n kṛtvā TARVV-MK 630,15pra­bhā­ṣa­ya­taḥ ta­tsa­ma­rtha­nā­rtha­sta­rka­na­ya­pra­mā­ṇa­yo­ja­na­pa­raḥ smṛ­ti­sa­ma­nvā­hā­raḥ sa­rva­jñā­jñā­pra­kā­śa­nā­rtha­tvā­dā- TARVV-MK 630,16jñā­vi­ca­ya i­tyu­cya­te | TARV-MK 9.36.6sa­nmā­rgā­pā­ya­ci­nta­na­ma­pā­ya­vi­ca­yaḥ | TARVV-MK 630,17 mi­thyā­da­rśa­na­pi­hi­ta­ca­kṣu­ṣā­m ā­cā­ra­vi­na­yā­pra­mā- TARVV-MK 630,18da­vi­dha­yaḥ saṃ­sā­ra­vi­vṛ­ddha­ye bha­va­tya­vi­dyā­bā­hu­lyā­t a­ndha­va­t | tadyathā jātyandhā ba­la­va­nto­'­pi satpa- TARVV-MK 630,19thā­tpra­cyu­tāḥ ku­śa­la­mā­rgā­de­śa­ke­nā­na­nu­ṣṭhi­tāḥ nī­co­nna­ta­śai­la­vi­ṣa­mo­pa­la­ka­ṭhi­na­sthā­ṇuni­hi­ta­ka­ṇṭa­kā­ku­lā- TARVV-MK 630,20ṭa­vī­du­rga­pa­ti­tāḥ pa­ri­spa­nda­va­nto­'­pi na ta­ttva­mā­rga­ma­nu­sa­rtu­ma­rha­nti de­śa­kā­bhā­vā­t tathā sa­rva­jña­pra­ṇī- TARVV-MK 630,21ta­mā­rgā­dvi­mu­khā mo­kṣā­rthi­naḥ sa­mya­ṅmā­rgā­pa­ri­jñā­nā­t su­dū­ra­me­vā­pa­ya­ntī­ti sa­nmā­rgā­pā­ya­ci­nta­na- TARVV-MK 630,22ma­pā­ya­vi­ca­yaḥ | TARV-MK 9.36.7a­sa­nmā­rgā­pā­ya­sa­mā­dhā­naṃ vā | TARVV-MK 630,23 a­tha­vā­, mi­thyā­da­rśa­nā­ku­li­ta­ce­to­bhiḥ pra­vā­di­bhiḥ praṇītā- TARVV-MK 630,24du­nmā­rgā­t ka­tha­nnā­ma ime prā­ṇi­no­'­pe­yuḥ­, a­nā­ya­ta­na­se­vā­pā­yo vā kathaṃ syāt pā­pa­ka­ra­ṇa­va­ca­na­bhā­va­nā- TARVV-MK 630,25vi­ni­vṛ­tti­rvā ka­tha­mu­pa­jā­ya­te i­tya­pā­yā­rpi­ta­ci­nta­na­ma­pā­ya­vi­ca­yaḥ | TARV-MK 9.36.8ka­rma­pha­lā­nu­bha­va­vi­ve­kaṃ prati pra­ṇi­dhā­naṃ vi­pā­ka­vi­ca­yaḥ | TARVV-MK 630,26 karmaṇāṃ jñā­nā­va­ra­ṇā­dī­nāṃ dravya- TARVV-MK 630,27kṣe­tra­kā­la­bha­va­bhā­va­pra­tya­ya­pha­lā­nu­bha­va­naṃ prati pra­ṇi­dhā­naṃ vi­pā­ka­vi­ca­yaḥ | tadyathā mi­thyā­da­rśa­nai­ka­dvi­tri- TARVV-MK 630,28ca­tu­ri­ndri­ya­jā­tyā­ta­pa­sthā­va­ra­sū­kṣmā­pa­ryā­pta­ka­sā­dhā­ra­ṇā­khyā­nāṃ daśānāṃ ka­rma­pra­kṛ­tī­nāṃ pra­tha­ma­gu­ṇa­sthā­ne TARVV-MK 630,29udayo nordhvam | a­na­ntā­nu­ba­ndhi­kro­dha­mā­na­mā­yā­lo­bhā­nāṃ pra­tha­ma­dvi­tī­ya­gu­ṇa­sthā­na­yo­ru­da­yo nordhvam | TARVV-MK 630,30sa­mya­ṅmi­thyā­tva­sya sa­mya­ṅmi­thyā­dṛ­ṣṭau udayo nordhvaṃ nādhaḥ | a­pra­tyā­khyā­na­kro­dha­mā­na­mā­yā­lo­bha­na­ra­ka- TARVV-MK 630,31de­vā­yu­rna­ra­ka­de­va­ga­ti­vai­kri­yi­ka­śa­rī­rā­ṅgo­pā­ṅgā­nu­pū­rvya­ca­tu­ṣka­du­rbha­gā­nā­de­yā­ya­śa­skī­rti­saṃ­jñā­nāṃ saptada- TARVV-MK 630,32śānāṃ ka­rma­pra­kṛ­tī­nā­mu­da­yo­'­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭya­nte­ṣu nopari | catu­rṇā­mā­nu­pū­rvyā­ṇāṃ sa­mya­ṅmi­thyā­dṛ­ṣṭā- TARVV-MK 630,33vudayo nāsti śe­ṣā­ṇā­ma­sti | pra­tyā­khyā­na­kro­dha­mā­na­mā­yā­lo­bha­ti­rya­gā­yu­sti­rya­gga­tyu­dyo­ta­nī­cai­rgo­tra­saṃ­jñā- TARVV-MK 630,34nā­ma­ṣṭā­nāṃ ka­rma­pra­kṛ­tī­nāṃ vipākaḥ saṃ­ya­tā­saṃ­ya­tā­nte­ṣu nopari | ni­drā­ni­drā­pra­ca­lā­pra­ca­lā­styā­na­gṛ­ddhi- TARVV-MK 631,01nā­mi­kā­nāṃ tisṛṇāṃ ka­rma­pra­kṛ­tī­nāṃ pha­lā­nu­bha­va­na­ma­nutta­ra­śa­rī­ra­pra­ma­tta­saṃ­ya­te­ṣu nopari | ā­hā­ra­śa­rī­rā­hā- TARVV-MK 631,02ra­śa­rī­rā­ṅgo­pā­ṅga­nā­mno­'­pra­ma­tta­saṃ­ya­te udayaḥ nordhvaṃ nādhaḥ | ve­da­ka­sa­mya­ktva­pra­kṛ­te­ru­da­yo­'­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭyā- TARVV-MK 631,03di­ṣva­pra­ma­tta­saṃ­ya­tā­nte­ṣu nordhvaṃ nāpyadhaḥ | a­rdha­nā­rā­ca­saṃ­ha­na­na­kī­li­kā­saṃ­ha­na­nā­saṃ­prā­ptā­sṛ­pā­ṭi­kā­saṃ­ha­na­nā- TARVV-MK 631,04khyānāṃ tisṛṇāṃ pra­kṛ­tī­nā­mu­da­yo­'­pra­ma­tta­saṃ­ya­tā­nte­ṣu nopari | hā­sya­ra­tya­ra­ti­śo­ka­bha­ya­ju­gu­psā­khyā­nāṃ TARVV-MK 631,05ṣaṇṇāṃ ka­rma­pra­kṛ­tī­nā­ma­pū­rva­ka­ra­ṇa­ca­ra­ma­sa­ma­yā­nte­ṣu pha­lā­nu­bha­va­naṃ nordhvam | trayāṇāṃ vedānāṃ trayāṇāṃ TARVV-MK 631,06saṃ­jva­la­nā­nāṃ codayaḥ a­ni­vṛ­tti­bā­da­ra­sā­mpa­rā­ye­ṣu | tatra a­ni­vṛ­tti­bā­da­ra­sā­mpa­rā­ya­kā­la­sya śeṣe śeṣe TARVV-MK 631,07saṃ­khye­yā­n bhāgān ga­tvo­da­ya­cche­daḥ | lo­bha­saṃ­jva­la­na­sya vipākaḥ sū­kṣma­sā­mpa­rā­ya­ca­ra­ma­sa­ma­yā­nte­ṣu TARVV-MK 631,08nopari | va­jra­nā­rā­ca­saṃ­ha­na­na­nā­rā­ca­saṃ­ha­na­na­yo­ru­da­yaḥ u­pa­śā­nta­ka­ṣā­yā­nte­ṣu nordhvam | ni­drā­pra­ca­la­yo- TARVV-MK 631,09rudayaḥ kṣī­ṇa­ka­ṣā­yo­pā­nta­sa­ma­yā­nte­ṣu nopari | pañcānāṃ jñā­nā­va­ra­ṇā­nāṃ caturṇāṃ da­rśa­nā­va­ra­ṇā­nāṃ TARVV-MK 631,10pa­ñcā­nā­ma­nta­rā­yā­ṇāṃ codayaḥ kṣī­ṇa­ka­ṣā­ya­ca­ra­ma­sa­ma­yā­nte­ṣu nopari | a­nya­ta­ra­ve­da­nī­yau­dā­ri­ka­tai­ja- TARVV-MK 631,11sa­kā­rma­ṇa­śa­rī­ra­saṃ­sthā­na­ṣaṭkau­dā­ri­ka­śa­rī­rā­ṅgo­pā­ṅga­va­jra­vṛ­ṣa­bha­nā­rā­ca saṃ­ha­na­na­va­rṇa­ga­ndha­ra­sa­spa­rśā­gu­ru­la­ghū­pa- TARVV-MK 631,12ghā­ta­pa­ra­ghā­to­cchvā­sa­pra­śa­stā­pra­śa­sta­vi­hā­yo­ga­ti­pra­tye­ka­śa­rī­ra­sthi­rā­sthi­ra­śu­bhā­śu­bha­su­sva­ra­duḥ­sva­ra­ni­rmā­ṇa­nā- TARVV-MK 631,13mikānāṃ triṃ­śa­tpra­kṛ­tī­nā­mu­da­yaḥ sa­yo­ga­ke­va­li­na­śca­ra­ma­sa­ma­ye nordhvam | a­nya­ta­ra­ve­da­nī­ya­ma­nu­ṣyā­yu­rma­nu­ṣya- TARVV-MK 631,14ga­ti­pa­ñce­ndri­ya­jā­ti­tra­sa­bā­da­ra­pa­ryā­pta­ka­su­bha­gā­de­ya­ya­śa­skī­rtyu­ccai­rgo­tra­saṃ­jña­kā­nā­me­kā­da­śā­nāṃ pra­kṛ­tī­nā­mu­da­yaḥ TARVV-MK 631,15a­yo­ga­ke­va­li­na­śca­ra­ma­sa­ma­ye nordhvam | tī­rtha­ka­ra­nā­mo­da­yo dvayoḥ ke­va­li­no­rno­pa­ri nāpyadhaḥ | TARV-MK 9.36.9a­ya­thā­kā­la­vi­pā­ka u­dī­ra­ṇo­da­yaḥ | TARVV-MK 631,16 tatra mi­thyā­da­rśa­na­sya u­dī­ra­ṇo­da­yo mi­thyā­dṛ­ṣṭau upa- TARVV-MK 631,17śa­ma­sa­mya­ktvā­bhi­mu­kha­sya ca­ra­mā­va­lī­mu­tsṛ­jye­ta­ra­tra bhavati | e­ka­dvi­tri­ca­tu­ri­ndri­ya­jā­tyā­ta­pa­sthā­va­ra- TARVV-MK 631,18sū­kṣmā­pa­ryā­pta­ka­sā­dhā­ra­ṇa­saṃ­jñi­kā­nāṃ navānāṃ pra­kṛ­tī­nā­mu­dī­ra­ṇo­da­yaḥ mi­thyā­dṛ­ṣṭau bhavati nordhvam | ana- TARVV-MK 631,19ntā­nu­ba­ndhi­kro­dha­mā­na­mā­yā­lo­bhā­nā­mu­dī­ra­ṇo­da­yo mi­thyā­dṛ­ṣṭi­sā­sā­da­na­sa­mya­gdṛ­ṣṭyo­rno­pa­ri | samyaṅ- TARVV-MK 631,20mi­thyā­tva­syo­dī­ra­ṇo­da­yaḥ sa­mya­ṅmi­thyā­dṛ­ṣṭau nopari nāpyadhaḥ | a­pra­tyā­khyā­nā­va­ra­ṇa­kro­dha­mā­na­mā­yā- TARVV-MK 631,21lo­bha­na­ra­ka­ga­ti­de­va­ga­ti­vai­kri­yi­ka­śa­rī­ra­vai­kri­yi­ka­śa­rī­rā­ṅgo­pā­ṅga­du­rbha­gā­nā­de­yā­ya­śa­skī­rti­saṃ­jña­kā ekā- TARVV-MK 631,22da­śa­pra­kṛ­ta­ya a­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭya­nte­pū­dī­rya­nte nordhvam | na­ra­kā­yu­ṣo de­vā­yu­ṣa­śca ma­ra­ṇa­kā­le ca­ra­mā­va­liṃ TARVV-MK 631,23muktvā a­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭā­vu­dī­ra­ṇo­da­yo bha­va­tya­dha­śca nordhvam | ca­tu­rṇā­mā­nu­pū­rvyā­ṇāṃ vi­gra­ha­ga­tau TARVV-MK 631,24mi­thyā­dṛ­ṣṭi­sā­sā­da­na­sa­mya­gdṛ­ṣṭya­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭi­pū­dī­ra­ṇo­da­yo ne­ta­ra­tra | pra­tyā­khyā­na­kro­dha­mā­na­mā­yā­lo- TARVV-MK 631,25bha­ti­rya­gga­tyu­dyo­ta­nī­cai­rgo­trā­ṇāṃ saptānāṃ pra­kṛ­tī­nā­mu­dī­ra­ṇo­da­yaḥ saṃ­ya­tā­saṃ­ya­tā­nte­ṣu nopari | ti­rya­gā­yu­ṣo TARVV-MK 631,26ma­ra­ṇa­kā­le ca­ra­mā­va­liṃ muktvā saṃ­ya­tā­saṃ­ya­tā­nte­ṣū­dī­ra­ṇo­da­yo nordhvam | ni­drā­ni­drā­pra­ca­lā­pra­ca­lā­styā- TARVV-MK 631,27na­gṛ­ddhi­sa­da­sa­dve­dyā­nāṃ pañcānāṃ pra­kṛ­tī­nāṃ pra­ma­tta­saṃ­ya­tā­nte­pū­dī­ra­ṇo­da­yo no­pa­ri­ṣṭā­t | utta­ra­śa­rī­ra­va­rti­pū­rva- TARVV-MK 631,28ca­ra­mā­va­lyā saha u­dī­ra­ṇo­da­yo nāsti | ā­hā­ra­śa­rī­rā­hā­ra­śa­rī­rā­ṅgo­pā­ṅga­nā­mnoḥ prama­tta­saṃ­ya­te udī- TARVV-MK 631,29ra­ṇo­da­yo nordhvaṃ nāpyadhaḥ | ma­nu­ṣyā­yu­ṣa u­dī­ra­ṇo­da­yo ma­ra­ṇa­kā­le ca­ra­mā­va­liṃ muktvā pra­ma­tta­saṃ­ya­tā­nte­ṣu TARVV-MK 631,30sa­mya­ṅmi­thyā­dṛ­ṣṭi­va­rji­te­ṣū­dī­ra­ṇo­da­yo bhavati nopari | ve­da­ka­sa­mya­ktva­syo­dī­ra­ṇo­da­yaḥ a­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ- TARVV-MK 631,31ṣṭyā­di­ṣva­pra­ma­tta­saṃ­ya­tā­nte­ṣu bhavati nordhvaṃ nāpyadhaḥ | a­rdha­nā­rā­ca­kī­li­kā­saṃ­prā­ptā­sṛ­pā­ṭi­kā­saṃ­ha­nā­nā- TARVV-MK 631,32mu­dī­ra­ṇo­da­yaḥ a­pra­ma­tta­saṃ­ya­tā­nte­ṣu bhavati nordhvam | hā­sya­ra­tya­ra­ti­śo­ka­bha­ya­ju­gu­psā­nāṃ ṣaṇṇāṃ pra­kṛ­tī­nā- TARVV-MK 631,33ma­pū­rva­ka­ra­ṇa­ca­ra­ma­sa­ma­yā­nte­pū­dī­ra­ṇo­da­yo bhavati nordhvam | trayāṇāṃ vedānāṃ trayāṇāṃ saṃ­jva­la­nā­nāṃ codī- TARVV-MK 631,34ra­ṇo­da­yo­'­ni­vṛ­tti­bā­da­ra­sa­mpa­rā­ye­ṣū­pā­nte­ṣu bhavati nordhvam | ta­smiṃ­ścā­ni­vṛ­tti­kā­le śeṣe śeṣe ūrdhvaṃ ūrdhvaṃ TARVV-MK 631,35saṃ­khye­ya­bhā­gā­n gatvā u­dī­ra­ṇo­da­yo­cche­daḥ | lo­bha­saṃ­jva­la­na­syo­dī­ra­ṇo­da­yaḥ sū­kṣma­sā­mpa­rā­ya­ca­ra­mā­va­lī- TARVV-MK 632,01va­rji­te­ṣu pūrveṣu nopari | va­jra­nā­rā­ca­saṃ­ha­na­na­nā­rā­ca­saṃ­ha­na­na­yo­ru­pa­śā­nta­ka­ṣā­yā­nte­ṣū­dī­ra­ṇo­da­yo nopari- TARVV-MK 632,02ṣṭāt | sa­ma­yo­tta­ra­ca­ra­mā­va­lī­va­rji­ta­kṣī­ṇa­ka­ṣā­yā­nte­ṣu ni­drā­pra­ca­la­yo­ru­dī­ra­ṇo­da­yo nopari | pañcānāṃ TARVV-MK 632,03jñā­nā­va­ra­ṇā­nāṃ caturṇāṃ da­rśa­nā­va­ra­ṇā­nāṃ pa­ñcā­nā­ma­nta­rā­yā­ṇāṃ ca ca­ra­mā­va­lī­va­rji­ta­kṣī­ṇa­ka­ṣā­yā­nte- TARVV-MK 632,04ṣū­dī­ra­ṇo­da­tho nordhvam | ma­nu­ṣya­ga­ti­pa­ñce­ndri­ya­jā­tyau­dā­ri­ka­tai­ja­sa­kā­rmā­ṇa­śa­rī­ra­ṣa­ṭsaṃ­sthā­nau­dā­ri­ka­śa­rī- TARVV-MK 632,05rā­ṅgo­pā­ṅga­va­jra­vṛ­ṣa­bha­nā­rā­ca­saṃ­ha­na­na­va­rṇa­ga­ndha­ra­sa­spa­rśā­gu­ru­la­ghū­pa­ghā­to­cchvā­sa­pra­śa­stā­pra­śa­sta­vi­hā­yo­ga­ti­tra- TARVV-MK 632,06sa­bā­da­ra­pa­ryā­pta­ka­pra­tye­ka­śa­rī­ra­sthi­rā­sthi­ra­śu­bhā­śu­bha­su­bha­ga­su­sva­ra­duḥ­sva­rā­de­ya­ya­śa­skī­rti­ni­rmā­ṇo­ccai­rgo­tra­saṃ- TARVV-MK 632,07jñi­kā­nā­ma­ṣṭā­triṃ­śa­taḥ pra­kṛ­tī­nāṃ sa­yo­ga­ke­va­li­ca­ra­ma­sa­ma­yā­nte­ṣū­dī­ra­ṇo­da­yo nopari | tī­rtha­ka­ra­nā­mna TARVV-MK 632,08u­dī­ra­ṇo­da­yaḥ sa­yo­gi­ke­va­li­nye­va nopari nāpyadhaḥ | TARV-MK 9.36.10lo­ka­saṃ­sthā­na­sva­bhā­vā­va­dhā­naṃ saṃ­sthā­na­vi­ca­yaḥ | TARVV-MK 632,09 lo­ka­saṃ­sthā­naṃ prā­gva­rṇi­ta­m | ta­da­va­ya­vā­nāṃ TARVV-MK 632,10ca dvī­pā­dī­nāṃ ta­tsva­bhā­vā­va­dhā­naṃ saṃ­sthā­na­vi­ca­yaḥ | TARV-MK 9.36.11dha­rmā­da­na­pe­taṃ dharmyam | TARVV-MK 632,11 dharma u­tta­ma­kṣa­mā­di­da­śa­vi­ka­lpaḥ­, ta­to­'­na­pe­taṃ dharmyaṃ dhyānam | TARVV-MK 632,12u­tta­ma­kṣa­mā­di­bhā­va­nā­va­taḥ pravṛtteḥ | TARV-MK 9.36.12a­nu­pre­kṣā­ṇāṃ dha­rmya­dhyā­na­jā­tī­ya­tvā­tpṛ­tha­ga­nu­pa­de­śa iti cet; na; jñā­na­pra­vṛ­tti­vi­ka­lpa­tvā­t | TARVV-MK 632,14syā­de­ta­t — a­nu­pre­kṣā api dha­rmya­dhyā­ne­'­nta­rbha­va­ntī­ti pṛ­tha­gā­sā­mu­pa­de­śo­'­na­rtha­ka iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 632,15jñā­na­pra­vṛ­tti­vi­ka­lpa­tvā­t | a­ni­tyā­di­vi­ṣa­ya­ci­nta­naṃ yadā jñānaṃ tadā a­nu­pre­kṣā­vya­pa­de­śo bha­va­ti­, yadā TARVV-MK 632,16ta­trai­kā­gra­ci­ntā­ni­ro­dha­sta­dā dha­rmya­dhyā­na­m | TARV-MK 9.36.13dha­rmya­ma­pra­ma­tta­sye­ti cet; na; pūrveṣāṃ vi­ni­vṛ­tti­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 632,17 ka­ści­dā­ha — dha­rmya­ma­pra­ma­tta­saṃ­ya­ta- TARVV-MK 632,18syai­ve­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pūrveṣāṃ vi­ni­vṛ­tti­pra­sa­ṅgā­t | a­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭi­saṃ­ya­tā­saṃ­ya­tā­saṃ­ya­ta­pra­ma­tta­saṃ­ya­tā- TARVV-MK 632,19nāmapi dha­rmya­dhyā­na­mi­ṣya­te sa­mya­ktva­pra­bha­va­tvā­t | yadi dha­rmya­ma­pra­ma­tta­syai­ve­tyu­cye­ta tarhi; teṣāṃ nivṛttiḥ TARVV-MK 632,20pra­sa­jye­ta | TARV-MK 9.36.14u­pa­śā­nta­kṣī­ṇa­ka­ṣā­ya­yo­śce­ti cet; na; śu­klā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 632,21 ka­ści­dā­ha — u­pa­śā­nta­kṣī­ṇa- TARVV-MK 632,22ka­ṣā­ya­yo­śca dharmyaṃ dhyānaṃ bhavati na pū­rve­ṣā­me­ve­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? śu­klā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | upa- TARVV-MK 632,23śā­nta­kṣī­ṇa­ka­ṣā­ya­yo­rhi śu­kla­dhyā­na­mi­ṣya­te ta­syā­bhā­vaḥ pra­sa­jye­ta | TARV-MK 9.36.15ta­du­bha­yaṃ tatreti cet; na; pū­rva­syā­ni­ṣṭa­tvā­t | TARVV-MK 632,24 syā­de­ta­t — ubhayaṃ dharmyaṃ śuklaṃ co­pa­śā­nta- TARVV-MK 632,25kṣī­ṇa­ka­ṣā­ya­yo­ra­stī­ti ? tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? pū­rva­syā­ni­ṣṭa­tvā­t | pūrvaṃ hi dharmyaṃ dhyānaṃ śre­ṇyo­rne­ṣya­te TARVV-MK 632,26ārṣe, pūrveṣu ceṣyate | TARVV-MK 632,27āha — yadi dha­rmya­dhyā­na­ma­vi­ra­ta­de­śa­vi­ra­ta­pra­ma­ttā­pra­ma­tta­saṃ­ya­tā­ntā­nāṃ bha­va­ti­, atha śu­kla­dhyā­naṃ TARVV-MK 632,28kasyeti ? a­tro­cya­te — ta­dva­kṣya­mā­ṇaṃ ca­tu­rvi­ka­lpa­m­, tatra pra­tha­ma­yo­rvi­ka­lpa­yoḥ svāmi­ni­rde­śaḥ kriyate — TA-MK 9.37 śukle cādye pū­rva­vi­daḥ || TARV-MK 9.37.1pū­rva­vi­dvi­śe­ṣa­ṇaṃ śru­ta­ke­va­li­na­sta­du­bha­ya­pra­ṇi­dhā­na­sā­ma­rthyā­t | TARVV-MK 632,30 sa­ka­la­śru­ta­dha­ra­syā­dya­śu­kla- TARVV-MK 632,31dhyā­na­dva­ya­pra­ṇi­dhā­na­sā­ma­rthyaṃ ne­ta­ra­sye­ti pra­ti­pa­ttya­rthaṃ pū­rva­vi­dvi­śe­ṣa­ṇa­mu­pā­dī­ya­te | TARV-MK 9.37.2caśabdaḥ pū­rva­dhyā­na­sa­mu­cca­yā­rthaḥ | TARVV-MK 632,32 caśabdaḥ kriyate pūrvasya dha­rmya­dhyā­na­sya sa­mu­cca­yā­rthaḥ | TARVV-MK 632,33śukle cādye pū­rva­vi­do bhavataḥ dharmyaṃ ceti | TARV-MK 9.37.3vi­ṣa­ya­vi­ve­kā­pa­ri­jñā­na­mi­ti cet; na; vyā­khyā­na­to vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­tteḥ | TARVV-MK 633,01 syā­de­ta­t — ca­śa­bde­na TARVV-MK 633,02pūrvasya dhyānasya sa­mu­cca­ye kri­ya­mā­ṇe vi­ṣa­ya­vi­ve­ko na jñāyate iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? vyākhyā- TARVV-MK 633,03nato vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­tteḥ | śre­ṇyā­ro­ha­ṇā­t prāg dha­rmya­dhyā­naṃ śreṇyoḥ śu­kla­dhyā­na­mi­ti vyā­khyā­syā­maḥ | TARVV-MK 633,04āha — yadyādye śukle u­pa­śā­nta­ni­rda­gdha­mo­ha­yo­rni­ya­me­na pra­ti­jñā­ye­te a­va­śi­ṣṭe kasya bhavata TARVV-MK 633,05iti ? a­tro­cya­te — TA-MK 9.38 pare ke­va­li­naḥ || TARV-MK 9.38.1ke­va­li­śa­bda­sā­mā­nya­ni­rde­śā­tta­dva­to­ru­bha­yo­rgra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 633,07 ke­va­lī­tya­yaṃ śabdaḥ sā­mā­nya­vi- TARVV-MK 633,08ṣayaḥ, ta­to­'­ci­ntya­vi­bhū­ti­vi­śe­ṣa­ke­va­la­jñā­na­sā­mrā­jya­ma­nu­bha­va­to­ru­bha­yoḥ sa­yo­gya­yo­gi­ke­va­li­no­rgra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 633,09pare śu­kla­dhyā­ne ta­yo­rbha­va­to na cha­dma­stha­sye­ti | TARVV-MK 633,10āha — a­ndha­kā­ra­mu­ṣṭya­bhi­ghā­ta­sā­dṛ­śyā­da­muṃ śu­kla­dhyā­nā­dhi­ṣṭhā­tṛ­pra­kri­yāṃ prati na vyā­pri­yā­ma­he | TARVV-MK 633,11kutaḥ ? ta­lla­kṣa­ṇa­vi­śe­ṣa­ni­rde­śā­nu­pa­la­mbhā­t | ucyate — syā­de­ta­de­vaṃ ya­dya­mū­ni tasya pa­ra­spa­ra­vi­śi­ṣṭā­ni TARVV-MK 633,12pa­ryā­yā­nta­rā­ṇi na syuḥ — TA-MK 9.39 pṛ­tha­ktvai­ka­tva­vi­ta­rka­sū­kṣma­kri­yā­pra­ti­pā­ti­vyu­pa­ra­ta­kri­yā­ni­va­rtī­ni || TARV-MK 9.39.1va­kṣya­mā­ṇa­la­kṣa­ṇā­pe­kṣa­yā sa­rve­ṣā­ma­nva­rtha­tva­m | TARVV-MK 633,14 va­kṣya­mā­ṇa­la­kṣa­ṇa­ma­pe­kṣya sa­rve­ṣā­ma­nva­rtha­tva- TARVV-MK 633,15ma­va­se­ya­m | ya­di­da­mu­pā­tta­cā­tu­rvi­dhyaṃ śu­kla­vyā­naṃ ta­tki­mā­la­mba­na­mi­ti cet ? ucyate — TA-MK 9.40 trye­ka­yo­ga­kā­ya­yo­gā­'­yo­gā­nā­m || TARV-MK 9.40.1yo­ga­śa­bdo vyā­khyā­tā­rthaḥ | TARVV-MK 633,17 ayaṃ yo­ga­śa­bdo vyā­khyā­tā­rthaḥ “­kā­ya­vā­ṅma­na­ska­rma yogaḥ” TARVV-MK 633,18 ityatra | TARV-MK 9.40.2ya­thā­saṃ­khyaṃ ca­tu­rṇā­ma­bhi­sa­mba­dhaḥ | TARVV-MK 633,19 caturṇāṃ tri­yo­gā­dī­nā­mu­ktai­śca­tu­rbhiḥ śu­kla­dhyā­na­vi­ka­lpaiḥ TARVV-MK 633,20saha ya­thā­saṃ­khya­ma­bhi­sa­mba­ndho bhavati | tri­yo­ga­sya pṛ­tha­ktva­vi­ta­rka­m­, triṣu yo­ge­ṣve­ka­yo­ga­syai­ka­tva­vi- TARVV-MK 633,21ta­rka­m­, kā­ya­yo­ga­sya sū­kṣma­kri­yā­pra­ti­pā­ti­, a­yo­ga­sya vyu­pa­ra­ta­kri­yā­ni­va­rtī­ti | TARVV-MK 633,22ta­trā­dya­sya vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­ttya­rtha­mi­da­mu­cya­te — TA-MK 9.41 e­kā­śra­ye sa­vi­ta­rka­vī­cā­re pūrve || TARV-MK 9.41.1pū­rva­vi­dā­ra­bhya­tvā­de­kā­śra­ya­si­ddhiḥ | TARVV-MK 633,24 ubhe api pa­ri­prā­pta­śru­ta­jñā­na­ni­ṣṭhe­nā­ra­bhye­te itye- TARVV-MK 633,25kāśraye i­tyu­cya­te | TARV-MK 9.41.2sa­vi­ta­rka­vī­cā­ra iti dva­ndva­pū­rvo­'­nya­pa­dā­rtha­ni­rde­śaḥ | TARVV-MK 633,26 vi­ta­rka­śca vī­cā­ra­śca vi­ta­rka­vī­cā­rau TARVV-MK 633,27saha vi­ta­rka­vī­cā­rā­bhyāṃ vartate sa­vi­ta­rka­vī­cā­raḥ | TARV-MK 9.41.3pū­rva­tva­me­ka­syai­ve­ti cet; na; u­kta­tvā­t | TARVV-MK 633,28 ki­mu­kta­m ? ta­tsa­mī­pa­va­rti­na­sta­dvya­pa­de­śa TARVV-MK 633,29iti | dvi­va­ca­na­sā­ma­rthyā­du­bha­yo­rgra­ha­ṇa­m | TARVV-MK 633,30tatra ya­thā­saṃ­khya­pra­sa­ṅga­ni­vṛ­ttya­rtha­mi­da­mu­cya­te — TARVV-MK 634,01TA-MK 9.42 a­vī­cā­raṃ dvi­tī­ya­m || TARVV-MK 634,03pū­rva­yo­rya­d dvitīyaṃ ta­da­vī­cā­raṃ pra­tye­ta­vya­m — arthāt ādyaṃ sa­vi­ta­rkaṃ sa­vī­cā­raṃ ca bha­va­ti­, TARVV-MK 634,04dvitīyaṃ sa­vi­ta­rka­ma­vī­cā­ra­mi­ti | TARVV-MK 634,05atha vi­ta­rka­vī­cā­ra­yoḥ ka pra­ti­vi­śe­ṣa iti ? a­tro­cya­te — TA-MK 9.43 vitarkaḥ śrutam || TARVV-MK 634,07vi­śe­ṣe­ṇa ta­rka­ṇa­mū­ha­naṃ vitarkaḥ śru­ta­jñā­na­mi­tya­rthaḥ | TARVV-MK 634,08yadi śru­ta­jñā­ne vi­ta­rka­śa­bdo va­rta­te­, jāyase tarhi pu­na­ra­pi praṣṭavyaḥ — atha vīcāraḥ kiṃ­la­kṣa­ṇaḥ TARVV-MK 634,09iti ? a­tro­cya­te — TA-MK 9.44 vī­cā­ro­'­rtha­vya­ñja­na­yo­ga­saṃ­krā­ntiḥ || TARVV-MK 634,11artho dhyeyaḥ dravyaṃ paryāyo vā, vyañjanaṃ va­ca­na­m­, yogaḥ kā­ya­vā­ṅma­na­ska­rma­la­kṣa­ṇaḥ­, saṃkrāntiḥ TARVV-MK 634,12pa­ri­va­rtta­na­m | dravyaṃ vihāya pa­ryā­ya­mu­pai­ti­, paryāyaṃ tyaktvā dra­vya­mi­tya­rtha­saṃ­krā­ntiḥ | ekaṃ śru­ta­va­ca­na­mu- TARVV-MK 634,13pādāya va­ca­nā­nta­ra­mā­la­mba­te tadapi vi­hā­yā­nya­di­ti­vya­ñja­na­saṃ­krā­ntiḥ | kā­ya­yo­gaṃ tyaktvā yo­gā­nta­raṃ TARVV-MK 634,14gṛhṇāti yo­gā­nta­raṃ ca tyaktvākā­ya­yo­ga­mi­ti yo­ga­saṃ­krā­ntiḥ­, evaṃ pa­ri­va­rta­naṃ vīcāra i­tyu­cya­te | TARVV-MK 634,15ta­de­tsā­mā­nya­vi­śe­ṣa­ni­rdi­ṣṭa­ca­tu­rvi­dhaṃ śuklaṃ dharmyaṃ ca pū­rvo­di­ta­gu­ptyā­di­ba­hu­pra­kā­ro­pā­yaṃ saṃ­sā­ra­vi­ni­vṛ­tta­ye TARVV-MK 634,16mu­ni­rdhyā­tu­ma­rha­ti | ta­dā­ra­mbhe ca pa­ri­ka­rma bhavati | ya­do­tta­ma­śa­rī­ra­saṃ­ha­na­na­ta­yā pa­rī­ṣa­ha­bā­dhā­sa­ha­na- TARVV-MK 634,17śa­kti­ma­nta­mā­tmā­na­ma­va­ga­ccha­ti tadā dhyā­na­yo­ga­pa­ri­ca­yā­yo­pa­kra­ma­te | ka­tha­mi­ti cet ? TARVV-MK 634,18ucyate — pa­rva­ta­gu­hā­ka­nda­ra­da­rī­dru­ma­ko­ṭa­ra­na­dī­pu­li­na­pi­tṛ­va­na­jī­rṇo­dyā­na­śū­nyā­gā­rā­dī­nā­ma­nya­ta­ma- TARVV-MK 634,19smi­nna­va­kā­śe vyā­la­mṛ­ga­pa­śu­pa­kṣi­ma­nu­ṣyā­ṇā­ma­go­ca­re ta­tra­tyai­rā­ga­ntu­bhi­śca jantubhiḥ pa­ri­va­rji­te nātyuṣṇe TARVV-MK 634,20nā­ti­śī­te nā­ti­vā­te vā­rṣā­ta­pa­va­rji­te sa­ma­ntā­t bā­hyā­ntaḥ­ka­ra­ṇa­vi­kṣe­pa­kā­ra­ṇa­vi­ra­hi­te bhū­mi­ta­le TARVV-MK 634,21śu­cā­va­nu­kū­la­spa­rśe ya­thā­su­kha­mu­pa­vi­ṣṭo ba­ddha­pa­lya­ṅkā­sa­naḥ samṛjuṃ pra­ṇi­dhā­ya śa­rī­ra­ya­ṣṭi­ma­sta­bdhāṃ svāṅke TARVV-MK 634,22vā­ma­pā­ṇi­ta­la­syo­pa­ri da­kṣi­ṇa­pā­ṇi­ta­la­mu­tta­laṃ samu­pā­dā­ya nā­tyu­nmī­la­nnā­ti­ni­mī­la­n da­ntai­rda­ntā­grā­ṇi TARVV-MK 634,23saṃ­da­dhā­naḥ ī­ṣa­du­nna­ta­mu­khaḥ pra­gu­ṇa­ma­dhyo­'­sta­bdha­mū­rttiḥ pra­ṇi­dhā­na­ga­mbhī­ra­śi­ro­dha­raḥ pra­sa­nna­va­ktra­va­rṇaḥ animi- TARVV-MK 634,24ṣa­sthi­ra­sau­mya­dṛ­ṣṭiḥ vi­ni­hi­ta­ni­drā­la­sya­kā­ma­rā­ga­ra­tya­ra­ti­śo­ka­hā­sya­bha­ya­dve­ṣa­vi­ci­ki­tsaḥ ma­nda­ma­nda­prā­ṇā- TARVV-MK 634,25pā­na­pra­cā­ra i­tye­va­mā­di­kṛ­ta­pa­ri­ka­rmā sādhuḥ, nā­bhe­rū­rdhvaṃ hṛdaye ma­sta­ke­'­nya­tra vā ma­no­vṛ­ttiṃ ya­thā­pa­ri­ca­yaṃ TARVV-MK 634,26pra­ṇi­dhā­ya mumukṣuḥ pra­śa­sta­dhyā­naṃ dhyāyet | ta­trai­kā­gra­ma­nā u­pa­śā­nta­rā­ga­dve­ṣa­mo­ho nai­pu­ṇyā­nni­gṛ­hī­ta­śa­rī- TARVV-MK 634,27rakriyo ma­ndo­cchvā­sa­niḥ­śvā­saḥ su­ni­ści­tā­bhi­ni­ve­ṣaḥ kṣa­mā­vā­n bā­hyā­bhya­nta­rā­n dra­vya­pa­ryā­yā­n dhyāyannā- TARVV-MK 634,28hi­ta­vi­ta­rka­sā­ma­rthyaḥ a­rtha­vya­ñja­ne kā­ya­va­ca­sī ca pṛ­tha­ktve­na saṃ­krā­ma­tā ma­na­sā­'­pa­ryā­pta­bā­lo­tsā­ha­va­da- TARVV-MK 634,29vya­va­sthi­te­nā­ni­śi­te­nā­pi śastreṇa ci­rā­tta­ruṃ chi­nda­nni­va mo­ha­pra­kṛ­tī­ru­pa­śa­ma­ya­n kṣa­pa­yaṃ­śca pṛ­tha­ktva­vi­ta­rka- TARVV-MK 634,30vī­cā­ra­dhyā­na­bhā­gbha­va­ti | pu­na­rvī­rya­vi­śe­ṣa­hā­ne­ryo­gā­dyo­gā­nta­raṃ vya­ñja­nā­dvya­ñja­nā­nta­ra­ma­rthā­da­rthā­nta­ra- TARVV-MK 634,31mā­śra­ya­n dhyā­na­vi­dhū­ta­mo­ha­ra­jāḥ dhyā­na­yo­gā­nni­va­rta­te iti | uktaṃ pṛ­tha­ktva­vi­ta­rka­vī­cā­ra­m | TARVV-MK 634,32a­ne­nai­va vidhinā sa­tū­la­mū­laṃ mo­ha­nī­yaṃ ni­rdi­dhi­kṣa­nna­na­nta­gu­ṇa­vi­śu­ddhaṃ yo­ga­vi­śe­ṣa­mā­śri­tya TARVV-MK 634,33ba­hu­ta­rā­ṇāṃ jñā­nā­va­ra­ṇa­sa­hā­yi­bhū­tā­nāṃ pra­kṛ­tī­nāṃ bandhaṃ ni­ru­ndha­n sthiteḥ hrā­sa­kṣa­yau ca kurvan śru­ta­jñā­no- TARVV-MK 634,34pa­yo­ga­vā­nni­vṛ­ttā­rtha­vya­ñja­na­yo­ga­saṃ­krā­ntiḥ a­vi­ca­li­ta­ma­nā kṣī­ṇa­ka­ṣā­yo vai­ḍū­rya­ma­ṇi­ri­va ni­ru­pa­le­po TARVV-MK 634,35dhyātvā punarna ni­va­rta­ta iti ? u­kta­me­ka­tva­vi­ta­rka­m | TARVV-MK 635,01e­va­me­ka­tva­vi­ta­rka­śu­kla­dhyā­na­vai­śvā­na­ra­ni­rda­gdha­ghā­ti­ka­rme­ndha­naḥ pra­jva­li­ta­ke­va­la­jñā­na­ga­bha­sti­ma­ṇḍa­laḥ TARVV-MK 635,02me­gha­pa­ñja­ra­ni­ro­dha­ni­rga­ta iva gha­rma­ra­śmi­rbā­bhā­sya­mā­no bha­ga­vāṃ­stī­rtha­ka­ra itaro vā kevalī lo­ke­śva­rā­ṇā- TARVV-MK 635,03ma­bhi­ga­ma­nī­yo­'­rca­nī­ya­śco­tka­rṣe­ṇā­yuḥ­pū­rva­ko­ṭiṃ deśonāṃ vi­ha­ra­ti | sa yadā a­nta­mu­hū­rtta­śe­ṣā­yu­ṣkaḥ tattulya- TARVV-MK 635,04sthi­ti­ve­dya­nā­ma­go­tra­śca bhavati tadā sa­rva­vā­ṅma­na­sa­yo­gaṃ bā­da­ra­kā­ya­yo­gaṃ ca pa­ri­hā­pya sū­kṣma­kā­ya­yo- TARVV-MK 635,05gā­la­mba­naḥ sū­kṣma­kri­yā­pra­ti­pā­ti­dhyā­na­mā­ska­ndi­tu­ma­rha­ti | yadā pu­na­ra­nta­rmu­hū­rtta­śe­ṣā­yu­ṣka­sta­to­'­dhi­ka­sthi- TARVV-MK 635,06ti­vi­śe­ṣa­ka­rma­tra­yo bhavati yogī tadā ā­tmo­pa­yo­gā­ti­śa­ya­sya sā­mā­yi­ka­sa­hā­ya­sya vi­śi­ṣṭa­ka­ra­ṇa­sya TARVV-MK 635,07ma­hā­saṃ­va­ra­sya la­ghu­ka­rma­pa­ri­pā­ca­na­sya śe­ṣa­ka­rma­re­ṇu­pa­ri­śā­ta­na­śa­kti­ra­vā­bhā­vyā­t da­ṇḍa­ka­pā­ṭa­pra­ta­ra­lo­ka­pū­ra- TARVV-MK 635,08ṇāni svā­tma­pra­de­śa­vi­sa­rpa­ṇa­ta­śca­tu­rbhiḥ samayaiḥ kṛtvā pu­na­ra­pi tā­va­dbhi­re­va samayaiḥ sa­mu­pa­hṛ­ta­pra­de­śa­vi­sa­ra­ṇaḥ TARVV-MK 635,09sa­mī­kṛ­ta­sthi­ti­vi­śe­ṣa­ka­rma­ca­tu­ṣṭa­yaḥ pū­rva­śa­rī­ra­pa­ri­mā­ṇo bhūtvā sū­kṣma­kā­ya­yo­ge­na sū­kṣma­kri­yā­pra­ti­pā­ti- TARVV-MK 635,10dhyānaṃ dhyāyati | TARVV-MK 635,11ta­da­sta­da­na­nta­raṃ sa­mu­cchi­nna­kri­yā­ni­va­rti­dhyā­na­mā­ra­bha­te | sa­mu­cchi­nna­prā­ṇā­pā­na­pra­cā­ra­sa­rva­kā­ya- TARVV-MK 635,12vā­ṅma­no­yo­ga­sa­rva­pra­de­śa­pa­ri­spa­nda­kri­yā­vyā­pā­ra­tvā­t sa­mu­cchi­nna­kri­yā­ni­va­rto­tyu­cya­te | tasmin samucchi- TARVV-MK 635,13nna­kri­yā­ni­va­rti­ni dhyāne sa­rva­ba­ndhā­sra­va­ni­ro­dha­sa­rva­śe­ṣa­ka­rma­śā­ta­na­sā­ma­rthyo­pa­pa­tte­ra­yo­gi­naḥ ke­va­li­naḥ TARVV-MK 635,14saṃ­pū­rṇa­ya­thā­khyā­ta­cā­ri­tra­jñā­na­da­rśa­naṃ sa­rva­saṃ­sā­ra­duḥ­kha­jā­la­pa­ri­ṣva­ṅgo­cche­da­ja­na­naṃ sā­kṣā­nmo­kṣa­kā­ra­ṇa­mu­pa- TARVV-MK 635,15jāyate | sa pu­na­ra­yo­gi­ke­va­lī bha­ga­vāṃ­sta­dā dhyā­nā­na­la­ni­rda­gdha­sa­rva­ma­la­ka­la­ṅka­bandho ni­ra­sta­ki­ṭṭa­dhā­tu­pā- TARVV-MK 635,16ṣā­ṇa­jā­tya­ka­na­ka­va­lla­bdhā­tmā pa­ri­ni­rvā­ti | ta­de­ta­d dvividhaṃ tapaḥ a­bhi­na­va­ka­rmā­sra­va­ni­ro­dha­he­tu­tvā­t TARVV-MK 635,17saṃ­va­ra­ṇa­kā­ra­ṇaṃ prā­kta­na­ka­rma­ra­jo­vi­dhū­na­na­ni­mi­tta­tvā­nni­rja­rā­he­tu­ra­pi | TARVV-MK 635,18atrāha — uktaṃ pa­rī­ṣa­ha­ja­yā­tta­pa­sa­śca ka­rma­ni­rja­rā bha­va­tī­ti­, tatredaṃ na jñāyate sarve sa­mya­gdṛ­ṣṭa­yaḥ TARVV-MK 635,19sa­ma­ni­rja­rāḥ ā­ho­svi­da­sti ka­ści­tpra­ti­vi­śe­ṣa iti ? a­stī­tyā­ha — TA-MK 9.45 sa­mya­gdṛ­ṣṭi­śrā­va­ka­vi­ra­tā­na­nta­vi­yo­ja­ka­da­rśa­na­mo­ha­kṣa­pa­ko­pa­śa­ma­ko­pa­śā­nta- mo­ha­kṣa­pa­ka­kṣī­ṇa­mo­ha­ji­nāḥ kra­ma­śo­'­saṃ­khye­ya­gu­ṇa­ni­rja­rāḥ || TARVV-MK 635,22pra­tha­ma­sa­mya­ktvā­di­pra­ti­la­mbhe a­dhya­va­sā­ya­vi­śu­ddhi­pra­ka­rṣā­da­saṃ­khye­ya­gu­ṇa­ni­rja­rā­tvaṃ da­śā­nā­m | TARVV-MK 635,23ma­dya­pā­nā­vi­ṣṭa­sya ma­dai­ka­de­śa­vi­ga­mā­da­vya­ktā­va­ga­ma­śa­kti­va­t­, pra­kṛ­ṣṭa­ni­dra­sya vā ta­de­ka­de­śa­kṣa­yā­da­lpa­smṛ­ti- TARVV-MK 635,24ja­nma­va­t­, vi­ṣa­mo­hi­ta­mū­rte­rvā e­ka­de­śa­vi­ṣa­pra­cyu­te­śce­ta­nā­pra­ti­la­mbha­va­t­, pi­ttā­di­vi­kā­ro­pa­jā­ta- TARVV-MK 635,25mūrcchasya vā mo­hai­ka­de­śa­ni­vṛ­tte­ra­vya­kta­cai­ta­nya­va­t e­ke­ndri­ye­ṣva­na­nta­kā­yā­di­ṣu a­na­nta­kā­la­mu­tpa­dyo­tpa­dya TARVV-MK 635,26pa­ri­bhra­ma­taḥ vi­śe­ṣa­la­bdhyā dvī­ndri­yā­di­ja­nma yā­va­tpa­ñce­ndri­ya iti ka­dā­ci­tpu­naḥ pra­ti­ni­va­rta­te | tadevaṃ TARVV-MK 635,27ba­hu­kṛ­tvo ni­va­rta­nā­ro­ha­ṇa­ba­hu­śa­ta­sa­ha­sre­ṣu ka­dā­ci­t pa­ñce­ndri­ya­tvaṃ na­ra­kā­di­ṣu dī­rgha­kā­la­ma­nu­bhū­ya ghuṇo- TARVV-MK 635,28tkī­rṇā­kṣa­ra­sa­mā­na­jā­tī­ya­mā­na­ve­ṣu ja­nmā­vā­pnu­yā­t | bhrāntvā pu­na­ra­pi tato du­rla­bhā­ni de­śa­ku­lā­dī­nya- TARVV-MK 635,29vāpya saṃ­kle­śa­sya mradimnā vi­śu­ddha­vya­va­sā­yaḥ pra­ti­bhā­śa­kti­yu­ktaḥ bhavyaḥ pa­ri­ṇā­ma­śu­ddhyā pra­kṣā­li­tā­nta- TARVV-MK 635,30rā­tmā­pyu­pa­de­śā­saṃ­bha­vā­t sa­nmā­rga­ma­la­bha­mā­naḥ ku­tī­rtha­pra­ti­pā­di­ta­mi­thyā­da­rśa­no bhūtvā pu­na­ra­pi saṃsāra- TARVV-MK 635,31ma­hā­ja­na­pa­dā­ti­thi­rbha­va­ti | a­bhi­hi­ta­kra­me­ṇai­va bhūyo jñā­vā­va­ra­ṇa­ka­rmai­ka­de­śa­pra­śa­mo­pa­jā­ta­vi­śu­ddhi­ru­pa- TARVV-MK 635,32de­śa­la­bdhi­sa­mpa­nnaḥ athavā maunīndraṃ darśanaṃ ka­dā­ci­cchṛ­ṇu­yā­t pra­ti­ba­ndhi­na­śca karmaṇaḥ nya­gbhā­vā­t TARVV-MK 635,33śra­dda­dhyā­t ka­ta­ka­sa­mpa­rko­pa­ja­ni­ta­ka­lu­ṣa­to­ya­pra­sā­da­va­t a­sa­dbhū­tā­rtho­pa­de­śa­ma­lī­ma­saḥ mi­thyā­tvo­pa- TARVV-MK 635,34śamāt pari­ṇa­ta­pra­sā­daḥ śra­ddhā­nā­bhi­mu­kho­'­bhi­lā­ṣā­bhimu­khyā­da­saṃ­khye­ya­gu­ṇa­ni­rja­raḥ a­bhū­ta­pū­rva­ka­ra­ṇā­t TARVV-MK 635,35pra­tha­ma­sa­mya­ktvā­bhi­mu­kho ru­ci­ta­ji­na­va­ca­na u­pa­śa­ma­sa­mya­gdṛ­ṣṭi­tā­ma­nu­bha­va­ti | tataḥ sa­mya­ktva­bhā­va­nā- TARVV-MK 636,01mṛ­ta­ra­sa­vi­va­rddhi­ta­vi­śu­ddhiḥ mi­thyā­tva­vi­ghā­ti­vī­ryā­vi­rbhā­ve kṣu­dya­mā­na­brī­hi­tu­ṣa­ka­ṇa­ta­ndu­la­vi­ve­ka­va­t­, TARVV-MK 636,02mi­thyā­da­rśa­na­ka­rma mi­thyā­tva­sa­mya­ktva­sa­mya­ṅmi­thyā­tva­vi­bhā­ge­na tridhā vibhajya samyaktvaṃ ve­da­ya­mā­naḥ TARVV-MK 636,03sa­dbhū­ta­pa­dā­rtha­śra­ddhā­na­pha­laṃ ve­da­ka­sa­mya­gdṛ­ṣṭi­rbha­va­ti | tataḥ pra­śa­ma­saṃ­ve­gā­di­mā­n ji­ne­ndra­bha­kti­pra­va­rddhi­ta- TARVV-MK 636,04vi­pu­la­bhā­va­nā­vi­śe­ṣa­saṃ­bhā­ro yatra ke­va­li­naḥ santi bha­ga­va­nta­sta­tra mohaṃ kṣa­pa­yi­tu­mā­ra­bha­te­; ni­ṣṭhā­pa­kaḥ TARVV-MK 636,05pu­na­śca­ta­sṛ­ṣu gatiṣu bhavati | sa ni­rā­kṛ­ta­mi­thyā­tvaḥ kṣā­yi­ka­sa­mya­gdṛ­ṣṭi­ri­tyā­khyā­ya­te | athavā TARVV-MK 636,06pū­rvo­di­ta eva śa­ṅkā­di­do­ṣa­vi­ni­rmu­ktaḥ ku­sa­ma­yai­ra­kṣo­bhi­ta­ma­tiḥ u­pa­la­bdha­sa­dbhā­vo mo­ha­ti­mi­ra­pa­ṭa­la­vi- TARVV-MK 636,07pra­mu­kta­dṛ­ṣṭiḥ jai­ne­ndra­pū­jā­pra­va­ca­na­vā­tsa­lya­saṃ­ya­mā­di­pra­śaṃ­sā­di­pa­ra­ta­yā kṣa­pi­to­pa­śa­mi­ta­de­śa­ghā­ti­ka­rmā TARVV-MK 636,08saṃ­ya­mā­saṃ­ya­ma­prā­ptyā śrā­va­ko­'­pi syāt | pū­rva­ni­rddi­ṣṭaḥ tato vi­śu­ddhi­pra­ka­rṣā­t pu­na­ra­pi sa­rva­gṛ­ha­stha­sa­ṅga- TARVV-MK 636,09vi­pra­mu­kto ni­rgra­ntha­tā­ma­nu­bha­va­n virata i­tya­bhi­la­pya­te | e­va­mu­tta­ro­tta­ra­kra­mo ve­di­ta­vyo­'­nva­rthaḥ | ta ete TARVV-MK 636,10da­śā­pyu­pa­ryu­pa­ri a­saṃ­khye­ya­gu­ṇa­ni­rja­rā ve­di­ta­vyāḥ | TARV-MK 9.45.1kṣapaka i­tya­sā­dhu­ra­nvā­khyā­nā­bhā­vā­di­ti cet; na; ca­śa­bde­na mi­tsaṃ­jño­pa­la­bdheḥ | TARVV-MK 636,11 syānma- TARVV-MK 636,12tam — kṣapaka i­tya­ya­ma­sā­dhuḥ | kutaḥ ? a­nvā­khyā­nābhā­vā­di­ti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ca­śa­bde­na TARVV-MK 636,13mi­tsaṃ­jño­pa­la­bdheḥ | kṣai jai ṣai kṣaya ityasya kṛ­tā­tva­sya “­ṇi­ci­yu­ki­ja­vi­jṛ­ṛ­ṣṭu­su­ra­jo­ma­tā­śca­” TARVV-MK 636,14iti ca­śa­bde­na mi­tsaṃ­jñā­yāṃ satyāṃ hra­sva­tvā­t sā­dhu­rbha­va­ti | pra­yu­ktā­nā­ma­nvā­khyā­nā­t pra­yo­ga­da­rśa­nā­cca | TARVV-MK 636,15āha — sa­mya­gda­rśa­na­sa­nni­dhā­ne­'­pi ya­dya­saṃ­khye­ya­gu­ṇa­ni­rja­rā­tvā­t pa­ra­spa­ra­to na sā­mya­me­ṣāṃ hanta TARVV-MK 636,16tarhi śrā­va­ka­va­da­mī pū­rva­sū­tra­co­di­tā na sarve vi­ra­tā­da­yo gu­ṇa­bhe­dā­t ni­rgra­ntha­tā­ma­rha­ntī­ti ? ucyate — TARVV-MK 636,17nai­ta­de­va­m | kutaḥ ? yasmād gu­ṇa­bhe­dā­da­nyo­nya­vi­śe­ṣe­'­pi nai­ga­mā­di­na­ya­vyā­pā­rā­t sa­rve­'­pi bhavanti — TA-MK 9.46 pu­lā­ka­va­ku­śa­ku­śī­la­ni­rgra­ntha­snā­ta­kā nirgranthāḥ || TARV-MK 9.46.1a­pa­ri­pū­rṇa­vra­tā u­tta­ra­gu­ṇa­hī­nāḥ pulākāḥ | TARVV-MK 636,19 u­tta­ra­gu­ṇa­bhā­va­nā­pe­ta­ma­na­so vra­te­ṣva­pi kvacit TARVV-MK 636,20ka­dā­ci­t pa­ri­pū­rṇa­tā­ma­pa­ri­prā­pnu­va­ntaḥ a­vi­śu­ddha­pu­lāka­sā­dṛ­śyā­t pu­lā­ka­vya­pa­de­śa­ma­rha­nti | TARV-MK 9.46.2a­kha­ṇḍi­ta­vra­tāḥ śa­rī­ra­saṃ­skā­ra­rddhi­su­kha­ya­śo­vi­bhū­ti­pra­va­ṇā vakuśāḥ | TARVV-MK 636,21 nairgranthyaṃ prasthitāḥ TARVV-MK 636,22a­kha­ṇḍi­ta­vra­tāḥ śa­rī­ro­pa­ka­ra­ṇa­vi­bhū­ṣānu­va­rti­naḥ ṛ­ddhi­ya­śa­skā­māḥ sā­ta­gau­ra­vā­śri­tāḥ a­vi­vi­kta­pa­ri- TARVV-MK 636,23vārāḥ che­da­śa­ba­la­yu­ktāḥ vakuśāḥ | śa­ba­la­pa­ryā­ya­vā­cī va­ku­śa­śa­bdaḥ | TARV-MK 9.46.3kuśīlā dvividhāḥ pra­ti­se­va­nā­ka­ṣā­yo­da­ya­bhe­dā­t | TARVV-MK 636,24 kuśīlā dvividhā bhavanti | kutaḥ ? TARVV-MK 636,25pra­ti­se­va­nā­ka­ṣā­yo­da­ya­bhe­dā­t | a­vi­vi­kta­pa­ri­gra­hāḥ pa­ri­pū­rṇo­bha­yāḥ ka­tha­ñci­du­tta­ra­gu­ṇa­vi­rā­dhi­naḥ prati- TARVV-MK 636,26se­va­nā­ku­śī­lāḥ | grīṣme ja­ṅghā­pra­kṣā­la­nādi­se­va­nā­dva­śī­kṛ­tā­nya­ka­ṣā­yo­da­yāḥ saṃ­jva­la­na­mā­tra­ta­ntra­tvā­t TARVV-MK 636,27ka­ṣā­ya­ku­śī­lāḥ | TARV-MK 9.46.4udake da­ṇḍa­rā­ji­va­tsa­nni­ra­sta­ka­rmā­ṇo­'­nta­rmu­hū­rta­ke­va­la­jñā­na­da­rśa­na­prā­pi­ṇo nirgranthāḥ | TARVV-MK 636,29udake da­ṇḍa­rā­ji­rya­thā āśveva vi­la­ya­mu­pa­yā­ti ta­thā­'­na­bhi­vya­kto­da­ya­ka­rmā­ṇaḥ ūrdhvaṃ mu­hū­rttā­du­dbhi­dya­mā­na- TARVV-MK 636,30ke­va­la­jñā­na­da­rśa­na­bhā­jo nirgranthāḥ TARV-MK 9.46.5pra­kṣī­ṇa­ghā­ti­ka­rmā­ṇaḥ ke­va­li­naḥ snātakāḥ | TARVV-MK 636,31 jñā­nā­va­ra­ṇā­di­ghā­ti­ka­rma­kṣa­yā­dā­vi­rbhū­ta­ke­va- TARVV-MK 636,32la­jñā­nā­dya­ti­śa­ya­vi­bhū­ta­yaḥ sa­yo­gi­śai­le­śi­no labdhāspadāḥ ke­va­li­naḥ snātakāḥ | “­snā­ta­ve­da­sa­mā­ptau­” TARVV-MK 636,33iti svārthike ke niṣpannaḥ śabdaḥ | ta ete pa­ñca­ni­rgra­nthāḥ | ka­ści­dā­ha — TARV-MK 9.46.6pra­kṛ­ṣṭā­pra­kṛ­ṣṭa­ma­dhyā­nāṃ ni­rgra­nthā­bhā­va­ścā­ri­tra­bhe­dā­d gṛ­ha­stha­va­t | TARVV-MK 637,01 yathā gṛ­ha­stha­ścā­ri­tra­bhe- TARVV-MK 637,02dā­nni­rgra­ntha­vya­pa­de­śa­bhā­g na bhavati tathā pu­lā­kā­dī­nā­ma­pi pra­kṛ­ṣṭā­pra­kṛ­ṣṭa­ma­dhya­ma­cā­ri­tra­bhe­dā­nni­rgra­ntha­tvaṃ TARVV-MK 637,03no­pa­pa­dya­te | TARV-MK 9.46.7na vā, dṛ­ṣṭa­tvā­t brā­hma­ṇa­śa­bda­va­t | TARVV-MK 637,04 na vaiṣa doṣaḥ | kutaḥ ? dṛ­ṣṭa­tvā­t brā­hma­ṇa­śa­bda­va­t | TARVV-MK 637,05yathā jātyā cā­ri­trā­dhya­ya­nā­di­bhe­de­na bhinneṣu brā­hma­ṇa­śa­bdo­'­vi­śi­ṣṭo varttate tathā ni­rgra­ntha­śa­bdo­'­pi TARVV-MK 637,06iti | kiñca, TARV-MK 9.46.8saṃ­gra­ha­vya­va­hā­rā­pe­kṣa­tvā­t | TARVV-MK 637,07 yadyapi ni­śca­ya­na­yā­pe­kṣa­yā gu­ṇa­hī­ne­pu na pra­va­rtta­te tathāpi TARVV-MK 637,08saṃ­gra­ha­vya­va­hā­ra­na­ya­vi­va­kṣā­va­śā­t sa­ka­la­vi­śe­ṣa­saṃ­gra­ho bhavati | kiñca, TARV-MK 9.46.9dṛ­ṣṭi­rū­pa­sā­mā­nyā­t | TARVV-MK 637,09 sa­mya­gda­rśa­naṃ ni­rgra­ntha­rū­paṃ ca bhū­ṣā­ve­śā­yu­dha­vi­ra­hi­taṃ ta­tsā­mā­nya­yo- TARVV-MK 637,10gāt sarveṣu hi pu­lā­kā­di­ṣu ni­rgra­ntha­śa­bdo yuktaḥ | TARV-MK 9.46.10bha­gna­vra­te vṛ­ttā­va­ti­pra­sa­ṅga iti cet; na; rū­pā­bhā­vā­t | TARVV-MK 637,11 yadi bha­gna­vra­te­'­pi nirgrantha- TARVV-MK 637,12śabdo varttate śrā­va­ke­'­pi syāditi a­ti­pra­sa­ṅgaḥ­; naiṣa doṣaḥ; kutaḥ ? rū­pā­bhā­vā­t­, ni­rgra­ntha­rū­pā- TARVV-MK 637,13bhāvāt | ni­rgra­ntha­rū­pa­ma­tra naḥ pra­mā­ṇa­m | na ca śrāvake ta­da­stī­ti nā­ti­pra­sa­ṅgaḥ | TARV-MK 9.46.11a­nya­smi­n sarūpe­'­ti­pra­sa­ṅga iti cet, na; dṛ­ṣṭya­bhā­vā­t | TARVV-MK 637,14 syā­de­ta­t — yadi rūpaṃ pramā- TARVV-MK 637,15ṇa­ma­nya­smi­nna­pi sarūpe ni­rgra­ntha­vya­pa­de­śaḥ prā­pno­tī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? dṛ­ṣṭya­bhā­vā­t | dṛṣṭyā TARVV-MK 637,16saha yatra rūpaṃ tatra ni­rgra­ntha­vya­pa­de­śaḥ na rū­pa­mā­tra iti | atha kimarthaḥ pu­lā­kā­di­vya­pa­de­śaḥ ? TARV-MK 9.46.12gu­ṇa­pra­ka­rṣa­vṛ­tti­vi­śe­ṣa­khyā­pa­nā­rthaḥ pu­lā­kā­dyu­pa­de­śaḥ | TARVV-MK 637,17 cā­ri­tra­gu­ṇa­syo­tta­ro­tta­ra­pra­ka­rṣe vṛtti- TARVV-MK 637,18vi­śe­ṣa­khyā­pa­nā­rthaḥ pu­lā­kā­dyu­pa­de­śaḥ kriyate | TARVV-MK 637,19teṣāṃ pu­lā­kā­dī­nāṃ bhūyo vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­ttya­rtha­mi­da­mu­cya­te — TA-MK 9.47 saṃ­ya­ma­śru­ta­pra­ti­se­va­nā­tī­rtha­li­ṅga­le­śyo­pa­pā­da­sthā­na­vi­ka­lpa­taḥ sādhyāḥ || TARV-MK 9.47.1ta­so­'­la­kṣa­ṇa­tvā­da­ni­rde­śa iti cet; na; a­nya­to­'­pī­ti va­ca­nā­tsi­ddheḥ | TARVV-MK 637,22 syā­de­ta­t — taso TARVV-MK 637,23no­tpa­tte­rla­kṣa­ṇa­ma­sti | tato nirdeśo na yukta iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? “­a­nya­to­'­pi­” TARVV-MK 637,24iti va­ca­nā­tsi­ddheḥ | TARV-MK 9.47.2bhava­dā­di­ryo­ga iti cet; na; a­nya­trā­pi da­rśa­nā­t | TARVV-MK 637,25 syā­nma­ta­m — bha­va­dā­di­yo­ge “­a­nya­to TARVV-MK 637,26'pi” iti lakṣaṇaṃ vyā­kri­ya­te­, nā­nya­tre­ti taso no­tpa­tti­ri­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? anya- TARVV-MK 637,27trāpi da­rśa­nā­t | anyatra tasaḥ prayogo dṛśyate — nārthato na śabdato nā­bhi­dhā­na­taḥ sumadhyama iti | TARV-MK 9.47.3pra­ti­se­ba­ne­ti ṣa­tvā­bhā­vaḥ kri­yā­nta­rā­bhi­saṃ­ba­ndhā­t | TARVV-MK 637,28 yathā vigatāḥ sevakā asmād grāmā- TARVV-MK 637,29dvi­se­va­ko grāma iti ṣatvaṃ na bhavati tathā pra­ti­ga­tā sevanā pra­ti­se­va­ne­ti kri­yā­nta­rā­bhi­saṃ­ba­ndhā­t TARVV-MK 637,30ṣatvaṃ na bhavati | TARV-MK 9.47.4pu­lā­kā­da­yaḥ saṃ­ya­mā­di­bhiḥ sādhyāḥ | TARVV-MK 637,31 ete pu­lā­kā­da­yaḥ pañca ni­rgra­ntha­vi­śe­ṣāḥ saṃ­ya­mā­di­bhi­ra- TARVV-MK 637,32ṣṭā­bhi­ra­nu­yo­gaiḥ sādhyā vyākhyeyā ityarthaḥ | ta­dya­thā­, kaḥ kasmin saṃyame bhavati ? pu­lā­ka­va­ku­śa­pra­ti­se­va- TARVV-MK 637,33nā­ku­śī­lāḥ dvayoḥ saṃ­ya­ma­yoḥ sā­mā­yi­ka­cche­do­pa­sthā­pa­na­yo­rbha­va­nti | ka­ṣā­ya­ku­śī­lā dvayoḥ pa­ri­hā­ra­vi­śu- TARVV-MK 637,34ddhi­sū­kṣma­sā­mpa­rā­ya­yoḥ pū­rva­yo­śca | ni­rgra­ntha­snā­ta­kāḥ e­ka­smi­nne­va ya­thā­khyā­ta­saṃ­ya­me | TARVV-MK 638,01śrutam — pu­lā­ka­va­ku­śa­pra­ti­se­va­nā­ku­śī­lāḥ u­tka­rṣe­ṇā­bhi­nnā­kṣa­ra­da­śa­pū­rva­dha­rāḥ | ka­ṣā­ya­ku­śī­lā TARVV-MK 638,02ni­rgra­nthā­śca­tu­rda­śa­pū­rva­dha­rāḥ | ja­gha­nye­na pu­lā­ka­sya śrutam ā­cā­ra­va­stu | va­ku­śa­ku­śī­la­ni­rgra­nthā­nāṃ śrutam TARVV-MK 638,03aṣṭau pra­va­ca­na­mā­ta­raḥ | snātakā a­pa­ga­ta­śru­tā ke­va­li­naḥ | TARVV-MK 638,04pra­ti­se­va­nā — pañcānāṃ mū­la­gu­ṇā­nāṃ rā­tri­bho­ja­na­va­rja­na­sya ca pa­rā­bhi­yo­gā­t ba­lā­da­nya­ta­maṃ TARVV-MK 638,05pra­ti­se­va­mā­naḥ pulāko bhavati | vakuśo dvividhaḥ — u­pa­ka­ra­ṇa­va­ku­śaḥ śa­rī­ra­va­ku­śa­śce­ti | tatra upaka- TARVV-MK 638,06ra­ṇā­bhi­ṣva­kta­ci­tto vi­vi­dha­vi­ci­tra­pa­ri­gra­ha­yu­ktaḥ ba­hu­vi­śe­ṣa­yu­kto­pa­ka­ra­ṇa­kā­ṅkṣī ta­tsaṃ­skā­ra­pra­tī­kā­ra­se­vī TARVV-MK 638,07bhi­kṣu­ru­pa­ka­ra­ṇa­va­ku­śo bhavati | śa­rī­ra­saṃ­skā­ra­se­vī śa­rī­ra­va­ku­śaḥ | pra­ti­se­va­nā­ku­śī­lo mū­la­gu­ṇā­na­vi­rā- TARVV-MK 638,08dhayan u­tta­ra­gu­ṇe­ṣu kā­ñci­dvi­rā­dha­nāṃ pra­ti­se­va­te | ka­ṣā­ya­ku­śī­la­ni­rgra­ntha­snā­ta­kā­nāṃ pra­ti­se­va­nā nāsti | TARVV-MK 638,09tī­rtha­mi­ti sarveṣāṃ tī­rtha­ka­rā­ṇāṃ tīrtheṣu bhavanti | TARVV-MK 638,10liṅgaṃ dvividhaṃ dra­vya­li­ṅgaṃ bhā­va­li­ṅgaṃ ca | bhā­va­li­ṅgaṃ pratītya sarve pañca ni­rgra­ntha­li­ṅgi­no TARVV-MK 638,11bha­va­ntī­ti | dra­vya­li­ṅgaṃ pratītya bhājyāḥ | TARVV-MK 638,12leśyāḥ — pu­lā­ka­syo­tta­rā­sti­sro leśyā bhavanti | va­ku­śa­pra­ti­se­va­nā­ku­śī­la­yoḥ ṣaḍapi | kaṣāya- TARVV-MK 638,13ku­śī­la­sya pa­ri­hā­ra­vi­śu­ddhe­ścatasrauttarāḥ | sū­kṣma­sā­mpa­rā­ya­sya ni­rgna­ntha­snā­ta­ka­yo­śca śuklaiva TARVV-MK 638,14kevalā bhavati | a­yo­ga­śai­le pra­ti­pa­nnā aleśyāḥ | TARVV-MK 638,15u­pa­pā­daḥ — pu­lā­ka­sya utkṛṣṭa u­pa­pā­daḥ u­tkṛ­ṣṭa­sthi­ti­ṣu deveṣu sa­ha­srā­re­, va­ku­śa­pra­ti­se­va­nā- TARVV-MK 638,16ku­śī­la­yoḥ dvā­viṃ­śa­ti­sā­ga­ro­pa­ma­sthi­ti­ṣvā­ra­ṇā­cyu­ta­ka­lpa­yoḥ­, ka­ṣā­ya­ku­śī­la­ni­rgra­ntha­yo­strā­ya­striṃ­śa- TARVV-MK 638,17tsā­ga­ro­pa­ma­sthi­ti­ṣu sa­rvā­rtha­si­ddhau | sa­rve­ṣā­ma­pi jaghanyaḥ sau­dha­rma­ka­lpe dve sā­ga­ro­pa­ma­sthi­ti­ṣu | TARVV-MK 638,18snā­ta­ka­sya ni­rvā­ṇa­mi­ti | TARVV-MK 638,19sthānam — a­saṃ­khye­yā­ni saṃ­ya­ma­sthā­nā­ni ka­ṣā­ya­ni­mi­ttā­ni bhavanti | tatra sa­rva­ja­gha­nyā­ni TARVV-MK 638,20la­bdhi­sthā­nā­ni pu­lā­ka­ka­ṣā­ya­ku­śī­la­yoḥ­, tau yu­ga­pa­da­saṃ­khye­yā­ni sthānāni ga­ccha­taḥ­, tataḥ pulāko TARVV-MK 638,21vyu­cchi­dya­te | ka­ṣā­ya­ku­śī­la­sta­to­'­saṃ­khye­yā­nī­ṣṭa­sthā­nā­ni gacchati ekākī | tataḥ ka­ṣā­ya­ku­śī­la­pra­ti- TARVV-MK 638,22se­va­nā­ku­śī­la­va­ku­śāḥ yu­ga­pa­da­saṃ­khye­yā­ni sthānāni ga­ccha­nti­, tato vakuśo vyu­cchi­dya­te | ta­to­'­pya- TARVV-MK 638,23saṃ­khye­yā­ni sthānāni gatvā pra­ti­se­va­nā­ku­śī­lo vyu­cchi­dya­te | ta­to­'­pya­saṃ­khye­yā­ni gatvā kaṣāya- TARVV-MK 638,24kuśīlo vyu­cchi­dya­te | ata ū­rdhva­ma­ka­ṣā­ya­sthā­nā­ni nirgranthaḥ pra­ti­pa­dya­te | so­'­pya­saṃ­khye­yā­ni TARVV-MK 638,25sthānāni gatvā vyu­cchi­dya­te | ata ū­rdhva­me­kaṃ sthānaṃ gatvā ni­rgra­ntha­snā­ta­ko nirvāṇaṃ prā­pno­tī­tye­te­ṣāṃ TARVV-MK 638,26saṃ­ya­ma­la­bdhi­ra­na­nta­gu­ṇā bha­va­tī­ti | TARVV-MK 638,27iti ta­ttvā­rtha­vā­rti­ke vyā­khyā­nā­la­ṅkā­re na­va­mo­'­dhyā­yaḥ || TARVV-MK 638,28TARVV-MK 639,00atha da­śa­mo­'­dhyā­yaḥTARVV-MK 639,01āha — ā­sra­va­do­ṣā­na­va­li­pta­tvaṃ pa­ri­spa­nda­va­to­'­pi ku­śa­la­sya ka­rmā­ga­ma­dvā­ra­saṃ­va­ra­ṇā­di­tyu­pa­pā- TARVV-MK 639,02ditaḥ saṃ­va­ra­pa­dā­rthaḥ­, ta­da­na­nta­ra­ni­rde­śa­bhā­vi­nī ni­rja­rā­'­bhi­dhī­ya­tā­mi­ti ? atra brūmaḥ — nā­sā­vi­ha punarva- TARVV-MK 639,03ktavyā | kutaḥ ? ta­po­'­nu­bha­va­saṃ­ba­ndhe­na ya­smā­tpu­rai­va vyākhyātā | ya­thā­nā­mo­pa­bhu­kta­vi­ci­tra­pha­la­ka­rma- TARVV-MK 639,04ni­vṛ­tti­rni­rja­rā | tatrā­na­va­sa­ra­prā­pte­ti cet; na; artha­va­śā­cchā­stra­ga­rī­ya­stva­pa­ri­hā­rā­rtha­tvā­cca | saṃ­va­rā­na- TARVV-MK 639,05nta­ra­ni­rde­śā­rhe­ti cet; ta­thai­vā­bhi­hi­tā “­ta­pa­sā nirjarā ca” iti | ata eva gu­ptyā­dya­va­sā­na­m­, TARVV-MK 639,06i­ta­ra­thā hi u­bha­ya­he­tu­tva­vi­pa­rya­ye­ṇa yatra kva­ca­nā­bhi­dhā­naṃ syāt | TARVV-MK 639,07āha — praklaptā ni­rja­rā­, mo­kṣo­'­bhi­dhā­ta­vyaḥ | sa cā­nu­pa­sa­mprā­pta­ke­va­la­jñā­nā­va­stha­sya no­pa­pa­dya­te TARVV-MK 639,08iti ataḥ ke­va­la­jñā­na­me­va tā­va­dya­thā bhavati ta­tho­pa­de­ṣṭa­vya­mi­ti ? u­cya­te­; nai­ta­da­pi bhūyo ni­rde­śā­rhaṃ TARVV-MK 639,09ve­di­ta­vya­m | kutaḥ ? ya­smā­ddhyā­na­pra­ka­ra­ṇe vyā­khyā­ta­m — TA-MK 10.1mo­ha­kṣa­yā­jjñā­na­da­rśa­nā­va­ra­ṇā­nta­rā­ya­kṣa­yā­cca ke­va­la­m || TARVV-MK 639,10 iti | TARVV-MK 639,11a­tha­vā­, “­sa­mya­gda­rśa­na­jñā­na­cā­ri­trā­ṇi mo­kṣa­mā­rgaḥ­” i­tyu­pa­kṣi­pya la­kṣa­ṇo­tpa­tti­vi­ṣa­ya­ni- TARVV-MK 639,12ba­ndha­nā­di­bhi­rvi­śe­ṣai­rda­rśa­na­cā­ri­tre sa­ma­rthi­te­, jñānaṃ ca pra­mā­ṇa­sva­bhā­vaṃ pa­ñca­vi­dha­ma­bhyu­pe­tya tatra ca­tu­ṣṭa­ya­sya TARVV-MK 639,13la­kṣa­ṇo­tpa­tti­he­tu­vi­ṣa­ya­ni­ba­ndhāḥ pra­krā­ntāḥ­, ataḥ pa­ra­mi­daṃ va­kta­vya­m — e­va­mu­tpa­dya­te ke­va­la­mi­ti ? atra TARVV-MK 639,14brūmaḥ — na vaktavyaṃ punaḥ, yasmāt pu­ra­sta­de­va vyā­khyā­ta­m­, saṃ­va­ra­ni­ru­pā­dā­nī­kṛ­ta­sa­nta­ti­cā­ri­tra­dhyā­nā­gni- TARVV-MK 639,15pra­jva­li­te­ndha­na­mo­ha­kṣa­yā­t jñā­na­da­rśa­nā­va­ra­ṇā­nta­rā­ya­kṣa­yā­cca ke­va­la­m | kim ? u­tpa­dya­ta i­tyu­pa­di­ṣṭa- TARVV-MK 639,16miti vā­kya­śe­ṣaḥ | TARV-MK 10.1.1vṛ­tti­pra­sa­ṅgo la­dhva­rtha­mi­ti cet; na; krameṇa kṣa­ya­jñā­pa­nā­rtha­tvā­t | TARVV-MK 639,17 syā­nma­ta­m — iha vṛttyā TARVV-MK 639,18nirdeśaḥ kartavyaḥ mo­ha­jñā­na­da­rśa­nā­va­ra­ṇā­nta­rā­ya­kṣa­yā­tke­va­la­mi­ti | kimarthaḥ ? la­dhva­rtha­mi­ti­; tanna; kiṃ TARVV-MK 639,19kā­ra­ṇa­m ? krameṇa kṣa­ya­jñā­pa­nā­rtha­tvā­t | prāgeva mo­ha­kṣa­ya­mu­pa­nī­yā­rnta­mu­hū­rtaṃ kṣī­ṇa­ka­ṣā­ya­vya­de­śa­ma­vā­pya TARVV-MK 639,20tato yu­ga­pa­d jñā­na­da­rśa­nā­va­ra­ṇā­nta­rā­yā­ṇāṃ kṣayaṃ kṛtvā ke­va­la­ma­vā­pno­ti | TARV-MK 10.1.2ta­tkṣa­ya­he­tuḥ ke­va­lo­tpa­tti­ri­ti he­tu­la­kṣa­ṇa­vi­bha­kti­ni­rde­śaḥ | TARVV-MK 639,21 tatkṣayaḥ ke­va­la­jñā­no­tpa­tte- TARVV-MK 639,22rhe­tu­ri­ti kṛtvā ta­da­bhi­saṃ­ba­ndhā­va­dyo­ti­ka­yā he­tu­la­kṣa­ṇa­yā vibhaktyā nirdeśaḥ kriyate | TARV-MK 10.1.3tatkṣayaḥ pra­ṇi­dhā­na­vi­śe­ṣā­t | TARVV-MK 639,23 teṣāṃ mo­hā­dī­nāṃ kṣayo bhavati | kutaḥ ? pra­ṇi­dhā­na­vi­śe- TARVV-MK 639,24ṣāt, pa­ri­ṇā­ma­vi­śe­ṣā­di­ti yāvat | tadyathā — pū­rvā­hi­te­na vidhinā pa­ra­ma­ta­po­vi­śe­ṣaiḥ pra­śa­stā­dhya­va­sā­ya — TARVV-MK 639,25pra­ka­rṣā­t vi­śu­ddhya­taḥ śu­bhā­bhi­ma­tāḥ pra­kṛ­ta­yaḥ sphī­tī­bha­va­nti­, a­pra­śa­stā­śca ta­nū­bhū­ya vi­lī­ya­nte | TARVV-MK 639,26tatra ka­ści­dve­da­ka­sa­mya­gdṛ­ṣṭi­ra­pra­ma­tta­gu­ṇa­sthā­ne sa­pta­pra­kṛ­tyu­pa­śa­mā­t śre­ṇyā­ro­ha­ṇā­bhi­mu­kha­ścā­ri­tra­mo­ha­mu­pa­śa­ma- TARVV-MK 639,27yi­tu­mā­ra­bha­te | aparaḥ a­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭi­saṃ­ya­tā­saṃ­ya­ta­pra­ma­tta­saṃ­ya­tā­pra­ma­tta­saṃ­ya­ta­gu­ṇa­sthā­ne­ṣu ka­smiṃ­ści­t TARVV-MK 640,01sa­pta­ka­rma­pra­kṛ­tīḥ kṣa­ya­mu­pa­nī­ya kṣā­yi­ka­sa­mya­gdṛ­ṣṭi­rbhū­tvā cā­ri­tra­mo­ha­mu­pa­śa­ma­yi­tu­mu­pa­kra­ma­te | ta­to­'­thāpravṛ- TARVV-MK 640,02tta­ka­ra­ṇa­ma­pū­rva­ka­ra­ṇa­ma­ni­vṛ­tti­ka­ra­ṇaṃ ca kṛtvā u­pa­śa­ma­ka­śre­ṇi­mā­ru­hyā­pū­rva­ka­ra­ṇo­pa­śa­ma­ka­gu­ṇa­sthā­na­vya­pa­de­śa- TARVV-MK 640,03ma­nu­bhū­ya ta­trā­bhi­na­va­śu­bhā­bhi­sa­ndhi­ta­nū­kṛ­ta­pā­pa­ka­rma­pra­kṛ­ti­sthi­tya­nu­bhā­gaḥ vi­va­rddhi­ta­śu­bha­ka­rmā­nu­bha­vaḥ TARVV-MK 640,04a­ni­vṛ­tti­bā­da­ra­sā­mpa­rā­yo­pa­śa­ma­ka­gu­ṇa­sthā­na­ma­dhi­ru­hya na­puṃ­sa­ka­ve­da­strī­ve­da­no­ka­ṣā­ya­ṣa­ṭka­puṃ­be­dā­pra­tyā­khyā- TARVV-MK 640,05na­kro­dha­dva­ya­mā­yā­dva­ya­lo­bha­dva­ya­kro­dha­mā­na­saṃ­jva­la­na­saṃ­jñi­kāḥ prakṛtīḥ kra­me­ṇo­pa­śa­ma­yya tataḥ sū­kṣma­sā­mpa- TARVV-MK 640,06rā­ya­pra­tha­ma­sa­ma­ye mā­yā­saṃ­jva­la­na­mu­pa­śa­maṃ nītvā lo­bha­saṃ­jva­la­naṃ ta­nū­kṛ­tya sū­kṣma­sā­mpa­rā­yo­pa­śa­ma­kā- TARVV-MK 640,07khyā­mā­ska­ndya tataḥ u­pa­śā­nta­ka­ṣā­ya­pra­tha­ma­sa­ma­ye lo­bha­saṃ­jva­la­ne co­pa­śa­maṃ gate sa­rva­mo­ha­pra­kṛ­tyu­pa­śa­mā­t TARVV-MK 640,08u­pa­śā­nta­ka­ṣā­ya­vya­pa­de­śa­bhā­gbha­va­ti | āyuṣaḥ kṣayāt mriyate | athavā pu­na­ra­pi ka­ṣā­yā­nu­dī­ra­ya­n TARVV-MK 640,09pra­ti­ni­va­rtta­te | sa eva vā'nyo vā vi­śu­ddhā­dhya­va­sā­yā­nu­pa­ra­to­tsā­haḥ pū­rva­va­t kṣā­yi­ka­sa­mya­gdṛ­ṣṭi­rbhū­tvā TARVV-MK 640,10ka­rma­vi­śu­ddhyā mahatyā vi­śu­ddhya­n kṣa­pa­ka­śre­ṇī­ma­nu­pra­pa­dya tai reva ka­ra­ṇai­stri­bhiḥ pū­rva­va­da­pū­rva­ka­ra­ṇa­kṣa­pa­ka­tā- TARVV-MK 640,11māśliṣya tata ūrdhvaṃ ka­ṣā­yā­ṣṭa­kaṃ naṣṭaṃ kṛtvā na­puṃ­sa­ka­ve­daṃ nā­śa­mā­pā­dya strī­ve­da­mu­nmū­lya no­ka­ṣā­ya­ṣa­ṭkaṃ TARVV-MK 640,12puṃvede prakṣipya kṣa­pa­yi­tvā puṃvedaṃ kro­dha­saṃ­jva­la­ne kro­dha­saṃ­jva­la­naṃ mā­na­saṃ­jva­la­ne mā­na­saṃ­jva­la­naṃ māyā- TARVV-MK 640,13saṃ­jva­la­ne mā­yā­saṃ­jva­la­naṃ ca lo­bha­saṃ­jva­la­ne krameṇa krameṇa bāda­ra­kṛ­ṣṭi­vi­bhā­ge­na vi­la­ya­mu­pa­nī­ya TARVV-MK 640,14a­ni­vṛ­tti­bā­da­ra­sā­mpa­rā­ya­kṣa­pa­ka­bhā­va­ma­vā­pya lo­bha­saṃ­jva­la­naṃ ta­nū­kṛ­tya sū­kṣma­sā­mpa­rā­ya­kṣa­pa­ka­ma­nu­bhū­ya TARVV-MK 640,15ni­ra­va­śe­ṣaṃ mo­ha­nī­yaṃ ni­rmū­la­kā­ṣaṃ kaṣitvā kṣī­ṇa­ka­ṣā­ya­tā­ma­dhi­ru­hya a­va­tā­ri­ta­mo­ha­nī­ya­bhā­raḥ u­pā­nti­me TARVV-MK 640,16samaye ni­drā­pra­ca­le pra­la­ya­mu­pa­nī­ya pañcānāṃ jñā­nā­va­ra­ṇā­nāṃ caturṇāṃ da­rśa­nā­va­ra­ṇā­nāṃ pa­ñcā­nā­ma­nta­rā­yā- TARVV-MK 640,17ṇāṃ cā­nta­ma­nte sa­mu­pa­ga­mya ta­da­na­nta­raṃ jñā­na­da­rśa­na­sva­bhā­vaṃ ke­va­la­pa­ryā­ya­ma­pra­ta­rkya­vi­bhū­ti­vi­śe­ṣaṃ niḥsa- TARVV-MK 640,18pa­tna­ma­vā­pya ni­ru­pa­le­paḥ ka­ma­la­mi­vā­ma­laḥ sā­kṣā­ttri­kā­la­sa­rva­dra­vya­pa­ryā­ya­sva­bhā­va­jñaḥ sa­rva­trā­pra­ti­ha­ta­da- TARVV-MK 640,19rśanaḥ a­vā­pta­ni­ra­va­śe­ṣa­pu­ru­ṣā­rthaḥ ja­la­dha­ra­ni­ro­dha­kā­lā­tī­ta­sva­ki­ra­ṇa­ka­lā­pa­sau­mya­da­rśa­na­stā­ra­kā­dhi­pa- TARVV-MK 640,20tiriva jva­li­ta­mū­rtiḥ kevalī bhavati | TARVV-MK 640,21āha — vyākhyātaṃ pra­ti­ba­ndha­vi­ni­rmu­kta­sa­mya­ktva­da­rśa­nā­na­nta­vī­ryaṃ­sa­ma­nvi­taṃ ke­va­la­m­, tadātma- TARVV-MK 640,22lābhaśca sa­ka­la­ka­rmo­cche­da­he­tu­ra­bhyu­pa­ga­taḥ | atha kiṃ­la­kṣa­ṇaḥ kasmācca he­to­rmo­kṣo bha­va­tī­tyu­bha­ya­ma­bhi- TARVV-MK 640,23dhī­ya­tā­mi­ti ? a­tro­cya­te — tasya khalu bha­ga­va­taḥ ke­va­la­pa­ryā­ya­la­bdhā­tma­lā­bha­sya vi­gra­ha­va­taḥ svaprabhā- TARVV-MK 640,24vā­rji­tā­na­ntai­śva­rya­bhā­jaḥ pūrvaṃ da­gdha­ka­rma­ca­tu­ṣṭa­ya­syā­'­pra­cyu­ta­ve­dya­nā­ma­go­trā­yu­ṣa­śca — TA-MK 10.2 ba­ndha­he­tva­bhā­va­ni­rja­rā­bhyāṃ kṛ­tsna­ka­rma­vi­pra­mo­kṣo mokṣaḥ || TARV-MK 10.2.1mi­thyā­da­rśa­nā­di­he­tva­bhā­vā­da­bhi­na­va­ka­rmā­dā­nā­bhā­vaḥ | TARVV-MK 640,26 mi­thyā­da­rśa­nā­dī­nāṃ pū­rvo­ktā­nāṃ TARVV-MK 640,27ka­rmā­sra­va­he­tū­nāṃ nirodhe kā­ra­ṇā­bhā­vā­t kā­ryā­bhā­va i­tya­bhi­na­va­ka­rmā­dā­nā­bhā­vaḥ | TARV-MK 10.2.2pū­rvo­di­ta­ni­rja­rā­he­tu­sa­nni­dhā­ne cā­rji­ta­ka­rma­ni­rā­saḥ | TARVV-MK 640,28 pū­rvo­di­tā­nāṃ ni­rja­rā­he­tū­nāṃ sanni- TARVV-MK 640,29dhā­ne­'­rji­ta­sya ca karmaṇo nirāso bhavati | tābhyāṃ ba­ndha­he­tva­bhā­va­ni­rja­rā­bhyā­mi­ti he­tu­la­kṣa­ṇa­vi­bha­kti- TARVV-MK 640,30ni­rde­śaḥ­, tato bha­va­sthi­ti­he­tu­sa­mī­kṛ­ta­śe­ṣa­ka­rmā­va­stha­sya yu­ga­pa­dā­tya­nti­kaḥ pra­tye­ta­vyaḥ kṛ­tsna­ka­rma­vi­pra- TARVV-MK 640,31mokṣo mokṣaḥ | TARV-MK 10.2.3ā­dya­bhā­vā­da­ntā­bhā­va iti cet; na; dṛ­ṣṭa­tvā­da­ntya­bī­ja­va­t | TARVV-MK 641,01 syā­nma­ta­m — ka­rma­ba­ndha- TARVV-MK 641,02sa­ntā­na­syā­dya­bhā­vā­da­nte­nā­pya­sya na bhavitavyam, dṛṣṭavi­pa­rī­ta­ka­lpa­nā­yāṃ pra­mā­ṇā­bhā­vā­di­ti­; tanna; kiṃ TARVV-MK 641,03kā­ra­ṇa­m ? dṛ­ṣṭa­tvā­da­ntya­bī­ja­va­t | yathā bī­jā­ṅku­ra­sa­ntā­ne­'­nā­dau pra­va­rtta­mā­ne a­ntya­bī­ja­ma­gni­no- TARVV-MK 641,04pa­ha­tā­ṅku­ra­śa­kti­ka­mi­tya­nto­'­sya dṛ­ṣṭa­sta­thā mi­thyā­da­rśa­nā­di­pra­tya­ya­sā­mpa­rā­yi­ka­sa­nta­tā­va­nā­dau dhyā­nā­na­la- TARVV-MK 641,05nirdagdhe ka­rma­bī­je bha­vā­ṅku­ro­tpā­dā­bhā­vā­nmo­kṣa iti dṛ­ṣṭa­mi­da­ma­pa­hno­tu­ma­śa­kya­m | uktaṃ ca — TARVV-MK 641,06“dagdhe bīje ya­thā­'­tya­ntaṃ prā­du­rbha­va­ti nāṅkuraḥ | TARVV-MK 641,07ka­rma­bī­je tathā dagdhe na rohati bha­vā­ṅku­raḥ || ” iti | TARVV-MK 641,08kṛtsnasya ka­rma­tve­na kṣayaḥ ka­rma­kṣa­yaḥ­, sato dravyasya dra­vya­tve­na vināśo nāsti | kathaṃ tarhi ? TARVV-MK 641,09pa­ryā­ye­ṇa­, ta­syo­tpa­tti­ma­ttvā­dvi­nā­śe­na bha­vi­ta­vya­m­, ta­nmu­khe­na dra­vya­ma­pi vya­ya­mu­pa­yā­tī­ti vyapadi- TARVV-MK 641,10śyate | tataḥ pu­dga­la­dra­vya­sya kāra­ṇa­va­śā­t ka­rma­tva­pa­ryā­ya­mā­pa­nna­sya ta­tpra­tya­nī­ka­he­tu­sa­nni­dhā­ne tatparyāya- TARVV-MK 641,11nivṛttau tasya kṣayaḥ i­tyu­pa­de­śo bha­va­tī­ti yu­kta­me­ta­t — kṛ­tsna­ka­rma­kṣa­ya iti | TARV-MK 10.2.4bhā­va­sā­dha­no mo­kṣa­śa­bdo dvi­vi­ṣa­yo vi­pra­yo­ga­kri­yā­mā­tra­ga­teḥ | TARVV-MK 641,12 mokṣa asane ityasya TARVV-MK 641,13mokṣaṇaṃ mokṣa iti bhā­va­sā­dha­naḥ śabdo dvi­vi­ṣa­yaḥ mo­kta­vya­mo­ca­kā­pe­kṣa­tvā­t | kutaḥ ? vi­pra­yo­ga­kri­yā- TARVV-MK 641,14mā­tra­ga­teḥ | kṛ­tsna­śa­bde­na ka­rmā­ṣṭa­vi­dhaṃ sa­dva­ndho­da­yo­dī­ra­ṇa­ca­tu­rvi­dha­vya­va­sthaṃ pa­ri­gṛ­hī­ta­m | tatra bandho- TARVV-MK 641,15da­yo­dī­ra­ṇā­nāṃ kṣa­ya­vi­bhā­go gu­ṇa­sthā­na­bhe­de­na nirdiṣṭaḥ | sa­tka­rmo­cche­da­stu na pra­ti­pā­di­taḥ­, sa vi­vri­ya­te — TARVV-MK 641,16ka­rmā­bhā­vo dvividhaḥ — ya­tna­sā­dhyo­'­ya­tna­sā­dhya­śce­ti | tatra ca­ra­ma­de­ha­sya na­ra­ka­ti­rya­gde­vā­yu­ṣā­ma- TARVV-MK 641,17bhā­vo­'­ya­tna­sā­dhyaḥ a­sa­ttvā­t | ya­tna­sā­dhya ita ū­rdhva­mu­cya­te — a­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭyā­di­ṣu caturṣu guṇa- TARVV-MK 641,18sthāneṣu ka­smiṃ­ści­da­na­ntā­nu­ba­ndhi­kro­dha­mā­na­mā­yā­lo­bha­mi­thyā­tva­sa­mya­ṅmi­thyā­tva­sa­mya­ktvā­khya­pra­kṛ­ti­sa­pta- TARVV-MK 641,19ka­vi­pa­ta­ru­va­naṃ śu­bhā­dhya­va­sā­ya­ni­śi­ta­pa­ra­śu­pā­te­na nirmūlaṃ ni­cchi­dya­te | ni­drā­ni­drā­pra­ca­lā­pra­ca­lā- TARVV-MK 641,20styā­na­gṛ­ddhi­na­ra­ka­ga­ti­ti­rya­gga­tye­ka­dvi­tri­ca­tu­ri­ndri­ya­jā­ti­na­ra­ka­ga­ti­ti­rya­gga­ti­prā­yo­gyā­nu­pū­rvyā­ta­po­dyo­ta- TARVV-MK 641,21sthā­va­ra­sū­kṣma­sā­dhā­ra­ṇa­saṃ­jña­kā­nāṃ ṣo­ḍa­śā­nāṃ ka­rma­pra­kṛ­ti pṛ­ta­nā­se­nā­nyā yu­ga­pa­da­ni­vṛ­tti­bā­da­ra­sā­mpa- TARVV-MK 641,22rā­yaḥ­sve­na sa­mā­dhi­ca­kre­ṇa vi­ja­ya­ma­vā­pno­ti | tataḥ paraṃ ka­ṣā­yā­ṣṭa­kaṃ naṣṭaṃ karoti sa eva yu­ga­pa­t | TARVV-MK 641,23na­puṃ­sa­ka­ve­daḥ strī­ve­da­śca krameṇa tatraiva kṣa­ya­mu­pa­yā­ti­, no­ka­ṣā­ya­ṣa­ṭkaṃ cai­ke­nai­va pra­hā­re­ṇa ni­ṣā­ta­ya­ti | TARVV-MK 641,24tataḥ puṃ­ve­da­saṃ­jva­la­na­kro­dha­mā­na­mā­yāḥ krameṇa ta­trai­vā­tya­nti­kaṃ dhvaṃ­sa­na­mā­ska­nda­nti | lo­bha­saṃ­jva­la­naḥ TARVV-MK 641,25sū­kṣma­sā­mpa­rā­yā­nte yā­tya­nta­m | ni­drā­pra­ca­le kṣī­ṇa­ka­ṣā­ya­vī­ta­rā­ga­cha­dma­stha­syo­pā­nti­me samaye TARVV-MK 641,26pra­la­ya­mu­pa­vra­ja­taḥ | pañcānāṃ jñā­nā­va­ra­ṇā­nāṃ caturṇāṃ da­rśa­nā­va­ra­ṇā­nāṃ pa­ñcā­nā­ma­nta­rā­yā­ṇāṃ ca tasyai- TARVV-MK 641,27vā­nta­sa­ma­ye prakṣayo bhavati | a­nya­ta­ra­ve­da­nī­ya­de­va­ga­tyau­dā­ri­ka­vai­kri­yi­kā­hā­ra­ka­tai­ja­sa­kā­rma­ṇa­śa­rī­ra TARVV-MK 641,28saṃ­sthā­na­ṣa­ḍau­dā­ri­ka­vai­kri­yi­kā­hā­ra­ka­śa­rī­rā­ṅgo­pā­ṅga­ṣa­ṭsaṃ­ha­na­na­pa­ñca­pra­śa­sta­va­rṇa­pa­ñcā­'­pra­śa­sta­va­rṇa­ga­ndha­dva­ya- TARVV-MK 641,29pa­ñca­pra­śa­sta­ra­sa­pa­ñcā­'­pra­śa­sta­ra­sa­spa­rśā­ṣṭa­ka­de­va­ga­ti­prā­yo­gyā­nu­pū­rvyā­gu­ru­la­ghū­pa­ghā­ta­pa­ra­dhā­to­cchvā­sa­pra­śa­sta- TARVV-MK 641,30vi­hā­yo­ga­tya­pa­ryā­pta­ka­pra­tye­ka­śa­rī­ra­sthi­rā­sthi­ra­śu­bhā­śu­bha­du­rbha­ga­su­sva­ra­duḥ­sva­rā­nā­de­yā­ya­śa­skī­rti­ni­rmā­ṇa­nā- TARVV-MK 641,31ma­nī­cai­rgo­trā­khyā dvā­sa­pta­ti­pra­kṛ­ta­yaḥ a­yo­gi­ke­va­li­na u­pā­ntya­sa­ma­ye vi­nā­śa­mu­pa­yā­nti | a­nya­ta­ra­ve­da- TARVV-MK 641,32nī­ya­ma­nu­ṣyā­yu­rma­nu­ṣya­ga­ti­pa­ñce­ndri­ya­jā­ti­ma­nu­ṣya­ga­ti­prā­yo­gyā­nu­pū­rvya­tra­sa­bā­da­ra­pa­ryā­pta­ka­su­bha­gā­de­ya­ya­śa- TARVV-MK 642,01skī­rtti­tī­rtha­ka­ra­nā­mo­ccai­rgo­tra­saṃ­jñi­kā­nāṃ tra­yo­da­śā­nāṃ pra­kṛ­tī­nā­ma­yo­gi­ke­va­li­na­śca­ra­ma­sa­ma­ye vyucchedo TARVV-MK 642,02bhavati | TARVV-MK 642,03āha — kimāsāṃ pau­dga­li­kī­nā­me­va dra­vya­ka­rma­pra­kṛ­tī­nāṃ ni­rā­sā­nmo­kṣo­'­va­sī­ya­ta uta bhā­va­ka­rma- TARVV-MK 642,04ṇo­'­pī­ti ? a­tro­cya­te — TA-MK 10.3 au­pa­śa­mi­kā­di­bha­vya­tvā­nāṃ ca || TARVV-MK 642,06kim ? mokṣa i­tya­nu­va­rta­te | TARV-MK 10.3.1bha­vya­tva­gra­ha­ṇa­ma­nya­pā­ri­ṇā­mi­kā­'­ni­vṛ­ttya­rtha­m | TARVV-MK 642,07 anyeṣāṃ jī­va­tvā­dī­nāṃ pā­ri­ṇā­mi­kā­nāṃ TARVV-MK 642,08mo­kṣā­va­sthā­yā­ma­ni­vṛ­tti­jñā­pa­nā­rthaṃ bha­vya­tva­gra­ha­ṇaṃ kriyate | tena pā­ri­ṇā­mi­ke­ṣu bha­vya­tva­sya aupa- TARVV-MK 642,09śa­mi­kā­dī­nāṃ ca bhā­vā­nā­ma­bhā­vā­nmo­kṣo bha­va­tī­tya­va­ga­mya­te | nanu ca dra­vya­ni­rā­se­'­bhi­hi­te tanni- TARVV-MK 642,10mittānāṃ bhāvānāṃ ni­vṛ­tti­ra­rthā­da­va­ga­mya­ta iti nā­rtho­'­ne­na yogena ? naiṣa doṣaḥ; nā­ya­me­kā­ntaḥ — TARVV-MK 642,11‘­ni­mi­ttā­pā­ye nai­mi­tti­kā­nāṃ ni­vṛ­ttiḥ­’ iti | api ca, a­rthā­da­va­ga­me­'­pi siddhe sā­kṣā­tpra­ti­pa­ttya­rtha- TARVV-MK 642,12mi­da­mu­cya­te — vi­spa­ṣṭā­rthaṃ va­kṣya­mā­ṇa­sū­tra­ni­rde­śā­rtha­m | TARVV-MK 642,13āha — ya­dya­pa­va­rgo bhā­vo­pa­ra­teḥ pra­ti­jñā­ya­te­, nanu cau­pa­śa­mi­kā­di­bhā­va­ni­vṛ­tti­va­t sa­rva­kṣā­yi­ka- TARVV-MK 642,14nivṛttau a­vya­pa­de­śo muktasya prā­pno­tī­ti­; syā­de­ta­de­vaṃ yadi viśeṣo no­cye­ta­, asti tu viśeṣa iti TARVV-MK 642,15a­pa­vā­da­vi­dhā­nā­rtha­mi­da­mu­cya­te — TA-MK 10.4 anyatra ke­va­la­sa­mya­ktva­jñā­na­da­rśa­na­si­ddha­tve­bhyaḥ || TARV-MK 10.4.1a­nya­tra­śa­bdo va­rja­nā­rthaḥ | TARVV-MK 642,17 a­nya­tra­śa­bdo­'­yaṃ va­rja­nā­rtho dra­ṣṭa­vyaḥ­, ta­nni­mi­ttaḥ si­ddha­tve­bhya TARVV-MK 642,18iti vi­bha­kti­ni­rde­śaḥ­, yathā — “­a­nya­tra dro­ṇa­bhī­ṣmā­bhyāṃ sarve yoddhāḥ pa­rā­ṅmu­khāḥ­” iti | TARV-MK 10.4.2a­nya­śa­bda­pra­yo­ge ta­dvi­jñā­na­mi­ti cet; na; svā­rthi­ka­tvā­t | TARVV-MK 642,19 syā­nma­ta­m — a­nya­śa­bda­pra­yo­ge TARVV-MK 642,20kā vi­bha­kti­rvi­jñā­ya­te ya­thā­'­nyo de­va­da­ttā­di­ti­, anyatra śa­bdo­'­yaṃ ta­smā­nni­rde­śo no­pa­pa­dya­te iti; TARVV-MK 642,21tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? svā­rthi­ka­tvā­t | svā­rthi­ko­'­yaṃ traḥ, ke­va­la­sa­mya­ktva­jñā­na­da­rśa­na­si­ddha­tve­bhyo­'­nya- TARVV-MK 642,22sminnayaṃ vi­dhi­ri­ti | TARV-MK 10.4.3a­na­nta­vī­ryā­di­ni­pra­vṛ­tti­pra­sa­ṅga iti cet; na; a­trai­vā­nta­rbhā­vā­t | TARVV-MK 642,23 syā­de­ta­t — samyaktvā- TARVV-MK 642,24dīnāṃ caturṇāṃ kṣā­yi­kā­ṇāṃ saṃ­gra­hā­di­ta­re­ṣāṃ ni­vṛ­tti­ra­na­nta­vī­ryā­dī­nāṃ prā­pno­tī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 642,25a­trai­vā­nta­rbhā­vā­t | jñā­na­da­rśa­nā­vi­nā­bhā­vi­no hya­na­nta­vī­ryā­da­yaḥ a­trai­vā­nta­rbha­va­nti | a­na­nta­sā­ma­rthya- TARVV-MK 642,26hī­na­syā­na­ntā­va­bo­dha­vṛ­ttya­bhā­vā­t­, jñā­na­ma­ya­tvā­cca su­kha­sye­ti | TARV-MK 10.4.4ba­ndha­syā­vya­va­sthā a­śvā­di­va­di­ti cet; na; mi­thyā­da­rśa­nā­dyu­cche­de kā­rya­kā­ra­ṇa­ni­vṛ­tteḥ | TARVV-MK 642,28syā­de­ta­t — yathā a­śvā­dī­nā­me­ka­smi­n bandha u­cchi­nne­'­pi pu­na­rba­ndhā­nta­ra­saṃ­bha­vā­da­vya­va­sthā tathā jīva- TARVV-MK 642,29syāpi ka­smi­ści­d ba­ndhe­'­pa­ga­te­'­pi ba­ndhā­nta­ra­pra­sa­ṅga iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? mi­thyā­da­rśa­nā­dyu­cche­de TARVV-MK 642,30kā­rya­kā­ra­ṇa­ni­vṛ­tteḥ | pu­na­rba­ndha­he­tva­bhā­vā­dva­ndhā­bhā­vaḥ | TARV-MK 10.4.5pu­na­rba­ndha­pra­sa­ṅgo jānataḥ pa­śya­ta­śca kā­ru­ṇyā­di­ti cet; na; sa­rvā­sra­va­pa­ri­kṣa­yā­t | TARVV-MK 643,02syā­de­ta­t — vya­sa­nā­rṇa­ve nimagnaṃ ja­ga­da­śe­ṣaṃ jānataḥ pa­śya­ta­śca kā­ru­ṇya­mu­tpa­dya­te tataśca bandha iti; TARVV-MK 643,03tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? sa­rvā­sra­va­pa­ri­kṣa­yā­t | bha­kti­sne­ha­kṛ­pā­spṛ­hā­dī­nāṃ rā­ga­vi­ka­lpa­tvā­dvī­ta­rā­ge na TARVV-MK 643,04te santīti | TARV-MK 10.4.6a­ka­smā­di­ti cet; a­ni­rmo­kṣa­pra­sa­ṅgaḥ | TARVV-MK 643,05 yadi kā­ra­ṇa­ma­nta­re­ṇai­va muktasya bandhaḥ kalpyate TARVV-MK 643,06nanu a­ni­rmo­kṣaḥ syāt | mu­kti­prā­ptya­na­nta­ra­me­va ba­ndho­pa­pa­tteḥ | TARV-MK 10.4.7sthā­na­va­ttvā­tpā­ta iti cet; na; a­nā­sra­va­tvā­t | TARVV-MK 643,07 syā­de­ta­t — sthānavattvāt muktasya pātaḥ TARVV-MK 643,08prā­pno­tī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­nā­sra­va­tvā­t | ā­sra­va­va­to hi yā­na­pā­tra­syā­dhaḥ­pa­ta­naṃ dṛ­śya­te­, TARVV-MK 643,09na cāsravo mu­kta­syā­sti | TARV-MK 10.4.8gau­ra­vā­bhā­vā­cca | TARVV-MK 643,10 gau­ra­va­va­to hi tā­la­pha­la­sya ta­tpra­ti­ba­ddha­vṛ­nta­saṃ­yo­gā­bhā­ve patanaṃ dṛṣṭaṃ nāgau- TARVV-MK 643,11ra­va­syā­kā­śa­pra­de­śa­sya­, na ca gau­ra­va­ma­sti mu­kta­sye­ti pā­tā­bhā­vaḥ | yasya hi sthā­na­va­ttvaṃ pā­ta­kā­ra­ṇaṃ tasya TARVV-MK 643,12sarveṣāṃ pa­dā­rthā­nāṃ pātaḥ syāt sthā­na­va­ttvā­vi­śe­ṣā­t | TARV-MK 10.4.9pa­ra­spa­ro­pa­ro­dha iti cet; na; a­va­gā­ha­na­śa­kti­yo­gā­t | TARVV-MK 643,13 syā­nma­ta­m — alpaḥ si­ddhā­va­gā­hya TARVV-MK 643,14ā­kā­śa­pra­de­śa ā­dhā­raḥ­, ādheyāḥ siddhā a­na­ntāḥ­, tataḥ pa­ra­spa­ro­pa­ro­dha iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 643,15a­va­gā­ha­na­śa­kti­yo­gā­t | mū­rtti­ma­tsva­pi nā­mā­ne­ka­ma­ṇi­pra­dī­pa­pra­kā­śe­ṣu a­lpe­'­pya­va­kā­śe na virodhaḥ TARVV-MK 643,16kimaṅga pu­na­ra­mū­rti­ṣu a­va­gā­ha­na­śa­kti­yu­kte­ṣu mukteṣu ? TARV-MK 10.4.10tata eva ja­nma­ma­ra­ṇa­dva­ndvo­pa­ni­pā­ta­vyā­bā­dhā­vi­ra­hā­t pa­ra­ma­su­khi­naḥ | TARVV-MK 643,17 tata eva amūrtta- TARVV-MK 643,18tvā­de­ve­tya­rthaḥ | yasya hi mū­rtti­ra­sti tasya ta­tpū­rva­kaḥ prī­ti­pa­ri­tā­pa­sa­mba­ndhaḥ syāt, na cā­mū­rtā­nāṃ TARVV-MK 643,19muktānāṃ ja­nma­ma­ra­ṇa­dva­ndvo­pa­ni­pā­ta­vyā­bā­dhā­'­sti­, ato ni­rvyā­bā­dha­tvā­t pa­ra­ma­su­khi­na­ste | TARV-MK 10.4.11na ta­syā­styu­pa­mā­na­m­, ā­kā­śa­pa­ri­mā­ṇa­va­t | TARVV-MK 643,20 yathā pa­ra­mā­ṇva­va­gā­ha­kṣe­tra­mā­ra­bhya ekai- TARVV-MK 643,21ka­pra­de­śa­vṛ­ddhyā ka­lpya­mā­naṃ sā­ti­śa­yaṃ kṣe­tra­mā­kā­śa­pa­ri­mā­ṇaṃ pu­na­ri­dami­ve­tyu­pa­mā­rtha­ka­lpa­nā­bhā­vā­da- TARVV-MK 643,22nu­pa­mā­naṃ tathā su­kha­śa­bdā­rtho­'­pi pra­ka­rṣā­pra­ka­rṣa­yo­gā­t saṃ­sā­ra­ga­taḥ sā­nta­raḥ­, muktānāṃ punaḥ pa­ra­mā­na­nta- TARVV-MK 643,23pa­ri­mā­ṇa­yo­gā­nni­ra­ti­śa­ya i­tya­nu­pa­mā­naḥ | TARV-MK 10.4.12a­nā­kā­ra­tvā­da­bhā­va iti cet; na; a­tī­tā­na­nta­ra­śa­rī­rā­kā­rā­nu­vi­dhā­yi­tvā­t | TARVV-MK 643,24 syāde- TARVV-MK 643,25tat — muktānāṃ pa­ri­tya­kta­mū­rttī­nā­mā­kā­rā­bhā­vā­da­bhā­vaḥ prā­pno­tī­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­tī­tā­na­nta­ra- TARVV-MK 643,26śa­rī­rā­kā­rā­nu­vi­dhā­yi­tvā­t | TARV-MK 10.4.13śa­rī­rā­nu­vi­dhā­yi­tve ta­da­bhā­vā­dvi­sa­rpa­ṇa­pra­sa­ṅga iti cet; na; kā­ra­ṇā­bhā­vā­t | TARVV-MK 643,27 syānma- TARVV-MK 643,28tam — yadi śa­rī­rā­nu­vi­dhā­yī jīvaḥ, ta­da­bhā­vā­t svā­bhā­vi­ka­lo­kā­kā­śa­pra­de­śa­pa­ri­mā­ṇa­tvā­ttā­va­dvi­sa­rpa­ṇaṃ TARVV-MK 643,29prā­pno­tī­ti­; tanna; kutaḥ ? kā­ra­ṇā­bhā­vā­t­, pu­na­rvi­sa­rpa­ṇa­kā­ra­ṇā­bhā­vā­nna vi­sa­rpa­ti | TARV-MK 10.4.14nā­ma­ka­rma­saṃ­ba­ndhā­t saṃ­ha­ra­ṇa­vi­sa­rpa­ṇa­dha­rma­tvaṃ pra­dī­pa­pra­kā­śa­va­t | TARVV-MK 643,30 yathā pra­dī­pa­pra­kā­śo­'- TARVV-MK 643,31va­dhṛ­ta­pa­ri­mā­ṇaḥ śa­rā­va­mā­ni­kā­pa­va­ra­kā­di­dra­vyo­pa­ṣṭa­mbhā­nma­hā­na­lpa­śca bhavati tathā nā­ma­ka­rma­saṃ­ba­ndhā­t TARVV-MK 643,32pa­ri­cchi­nna­pa­ri­mā­ṇo­'­pi jīvaḥ saṃ­ha­ra­ti vi­sa­rpa­ti ca, ta­da­bhā­vā­nna saṃhāro vi­sa­rpa­ṇaṃ vā TARVV-MK 643,33mu­kta­jī­va­sya | TARV-MK 10.4.15mū­rtti­ma­dvai­dha­rmyā­di­ti cet; na; u­bha­ya­la­kṣa­ṇa­prā­pta­tvā­t | TARVV-MK 644,01 syā­nma­ta­m — mūrttaḥ pradīpa- TARVV-MK 644,02prakāśaḥ a­mū­rtta­syā­tma­naḥ saṃ­ha­ra­ṇa­vi­sa­rpa­ṇa­dha­rma­tve sādhye dṛṣṭānto no­pa­pa­dya­te iti; tanna; kiṃ kāra- TARVV-MK 644,03ṇam ? u­bha­ya­la­kṣa­ṇa­prā­pta­tvā­t | u­pa­yo­ga­sva­la­kṣa­ṇā­pe­kṣa­yā a­mū­rttaḥ­, ba­ndha­pa­ri­ṇā­mā­pe­kṣa­yā mūrttaḥ | TARVV-MK 644,04uktaṃ ca — TARVV-MK 644,05“baṃdhaṃ paḍi ekkattaṃ la­kkha­ṇa­do havadi tassa ṇāṇattaṃTARVV-MK 644,06tamhā a­mu­tti­bhā­vo ṇeyanto hodi jīvassa || ” iti | TARVV-MK 644,07ta­smā­tka­tha­ñci­nmū­rtta­tvo­pa­pa­tteḥ sā­mya­me­va dṛ­ṣṭā­nte­na | TARV-MK 10.4.16a­ni­tya­tva­pra­sa­ṅga iti cet; na; tā­va­nmā­tra­sya ni­rdi­di­kṣi­ta­tvā­cca­ndra­mu­khī­va­t | TARVV-MK 644,09syā­de­ta­t — saṃ­ha­ra­ṇa­vi­sa­rpa­ṇa­dha­rma­tvā­de­va pra­dī­pa­pra­kā­śa­va­da­ni­tya­tvaṃ prā­pno­tyā­tma­na iti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 644,10tā­va­nmā­tra­sya ni­rdi­di­kṣi­ta­tvā­t | yathā ca­ndra­mu­khī kanyeti ba­ha­va­śca­ndre guṇāḥ, yā cāsau pri­ya­da­rśa- TARVV-MK 644,11natā sā gamyate tathā pra­dī­pa­pra­kā­śe­'­ni­tya­tvā­di­ṣu bahuṣu dharmeṣu satsvapi sa­ṅko­ca­vi­kā­sa­sā­dha­rmya­mā­traṃ TARVV-MK 644,12vi­va­kṣi­ta­m | sa­rva­sā­dha­rmyā­cca dṛ­ṣṭā­ntā­bhā­va­pra­sa­ṅgaḥ | TARV-MK 10.4.17sa­rva­thā­'­bhā­vo mokṣaḥ pra­dī­pa­va­di­ti cet; na; sā­dhya­tvā­t | TARVV-MK 644,13 syādetat — yathā va­rti­sne­hā- TARVV-MK 644,14na­la­sa­nni­pā­te pra­dī­po­'­nu­pa­ra­ta­vṛ­ttyā pra­va­rtta­mā­na­sta­tkṣa­ye na kā­ści­ddi­śaṃ vidiśaṃ vā gacchati tatraivā- TARVV-MK 644,15tya­nta­vi­nā­śa­mu­pa­yā­ti tathā kā­ra­ṇa­va­śā­t ska­ndha­pra­ti­sa­ntā­na­rū­pe­ṇa pra­va­rta­mā­naḥ ska­ndha­sa­mū­ho jīva- TARVV-MK 644,16vya­pa­de­śa­bhā­k kle­śa­kṣa­yā­nna kā­ñci­ddi­śaṃ vidiśaṃ vā gacchati ta­trai­vā­tya­ntaṃ pra­la­ya­me­tī­ti­; tanna; kiṃ- TARVV-MK 644,17kā­ra­ṇa­m ? sā­dhya­tvā­t | sā­dhya­me­ta­t — pradīpo ni­ra­nva­ya­nā­śa­mu­pa­yā­tī­ti | pradīpā eva hi pu­dga­lāḥ­, TARVV-MK 644,18pu­dga­la­jā­ti­ma­ja­ha­taḥ pa­ri­ṇā­ma­va­śā­nma­ṣī­bhā­va­mā­pa­nnā iti nā­tya­nta­vi­nā­śaḥ | TARV-MK 10.4.18dṛ­ṣṭa­tvā­cca ni­ga­lā­di­vi­yo­ge de­va­da­ttā­dya­va­sthā­na­va­t | TARVV-MK 644,19 yathā ni­ga­lā­di­dra­vya­vi­yo­ge TARVV-MK 644,20de­va­da­ttā­dī­nā­ma­va­sthā­naṃ dṛṣṭaṃ tathā ba­ndha­vi­pra­mo­kṣe ātmanā ca sthe­ya­mi­ti dṛ­ṣṭa­mi­da­ma­pa­hno­tu­ma­śa­kya­mi­ti TARVV-MK 644,21nābhāvaḥ | TARV-MK 10.4.19yatraiva ka­rma­vi­pra­mo­kṣa­sta­trai­vā­va­sthā­na­mi­ti cet; na; sā­dhya­tvā­t | TARVV-MK 644,22 syā­de­ta­t — ya­smi­nne­va TARVV-MK 644,23deśe ka­rma­vi­pra­mo­kṣa­sta­smi­nne­vā­va­sthā­naṃ prāpnoti pu­na­rga­ti­kā­ra­ṇā­bhā­vā­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? TARVV-MK 644,24sā­dhya­tvā­t | sā­dhya­me­ta­tta­trai­vā­va­sthā­ta­vya­mi­ti­, ba­ndha­nā­bhā­vā­da­nā­śri­ta­tvā­cca syā­dga­ma­na­mi­ti | TARVV-MK 644,25āha — na tā­va­da­sya ba­ndhā­bhā­ve­'­dho­ga­ti­rgau­ra­vā­bhā­vā­t­, nāpi ti­rya­gga­ti­ryo­rgā­bhā­vā­t­, tasmā- TARVV-MK 644,26tprā­pta­me­ta­tta­trai­vā­va­sthā­na­m­, tato lo­ka­syo­pa­ri ta­da­va­sthā­na­ka­lpa­nā­vyā­vṛ­tti­ri­ti­; ucyate — bha­ve­de­ta­de­vaṃ TARVV-MK 644,27ya­dya­na­bhi­ma­ta­de­śa­ga­ti­ni­mi­ttā­bhā­va­va­tta­syo­rdhva­ga­ti­ni­mi­ttaṃ na syāt | asti ca tat | ta­smā­de­ka­sa­ma- TARVV-MK 644,28yena hi ni­ra­sta­ka­rma­bhā­raḥ puruṣaḥ — TA-MK 10.5 ta­da­na­nta­ra­mū­rdhvaṃ ga­ccha­tyā­lo­kā­ntā­t || TARV-MK 10.5.1ta­dva­ca­naṃ pra­kṛ­ta­ni­rde­śā­rtha­m | TARVV-MK 644,30 ta­di­tya­ne­na pra­kṛ­to­'­rtho ni­rdi­śya­te | kaśca prakṛtaḥ ? kṛtsna- TARVV-MK 644,31ka­rma­vi­pra­mo­kṣaḥ | ta­syā­na­nta­ra­mū­rdhvaṃ gacchati | TARV-MK 10.5.2ā­ṅa­bhi­vi­dhya­rthaḥ | TARVV-MK 645,01 ī­ṣa­da­rthā­di­ṣu dṛ­ṣṭa­pra­yo­gaḥ āṅiha vi­va­kṣā­va­śā­da­bhi­vi­dhau ve­di­ta­vyaḥ | TARVV-MK 645,02lo­ka­syā­nto lokānta ā­lo­kā­ntā­di­ti | TARVV-MK 645,03āha — a­nu­pa­di­ṣṭa­he­tu­ka­mi­da­mū­rdhva­ga­ma­naṃ ka­tha­ma­dhya­va­sā­tuṃ śa­kya­mi­ti ? a­tro­cya­te — TA-MK 10.6 pū­rva­pra­yo­gā­da­sa­ṅga­tvā­d ba­ndha­cche­dā­tta­thā­ga­ti­pa­ri­ṇā­mā­cca || TARVV-MK 645,05āha — hetvarthaḥ pu­ṣka­lo­'­pi dṛ­ṣṭā­nta­sa­ma­rtha­na­ma­nta­re­ṇā­bhi­pre­tā­rtha­sā­dha­nā­ya nā­la­mi­ti­; ucyate — TA-MK 10.7 ā­vi­ddha­ku­lā­la­ca­kra­va­d vya­pa­ga­ta­le­pā­lā­bu­va­de­ra­ṇḍa­bī­ja­va­da- gni­śi­khā­va­cca || TARV-MK 10.7.1he­tu­dṛ­ṣṭā­ntā­nāṃ ya­thā­saṃ­khya­ma­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ | TARVV-MK 645,08 pū­rva­sū­tre vi­hi­tā­nāṃ he­tū­nā­ma­tro­ktā­nāṃ dṛ­ṣṭā­ntā­nāṃ TARVV-MK 645,09ca ya­thā­saṃ­khya­ma­bhi­saṃ­ba­ndho bhavati | tadyathā — TARV-MK 10.7.2a­pa­va­rga­prā­pta­ye bahuśaḥ pra­ṇi­dhā­nā­dā­vi­ddha­ku­lā­la­ca­kra­va­t | TARVV-MK 645,10 yathā ku­lā­la­pra­yo­gā­pā­di­ta­ha­sta- TARVV-MK 645,11da­ṇḍa­ca­kra­saṃ­yo­ga­pū­rva­kaṃ bhra­ma­ṇa­mu­pa­ra­te­'­pi tasmin pū­rva­pra­yo­gā­dā­saṃ­skā­ra­kṣa­yā­dbha­va­ti evaṃ bha­va­sthe­nā­tma­nā TARVV-MK 645,12a­pa­va­rga­prā­pta­ye bahuśo yat pra­ṇi­dhā­naṃ ta­da­bhā­ve­'­pi ta­dā­ve­śa­pū­rva­kaṃ muktasya ga­ma­na­ma­va­sī­ya­te | kiñca, TARV-MK 10.7.3a­sa­ṅga­tvā­nmu­kta­le­pā­lā­bū­dra­vya­va­t | TARVV-MK 645,13 yathā mṛ­tti­kā­le­pa­ja­ni­ta­gau­ra­va­ma­lā­bū­dra­vyaṃ ja­le­'­dhaḥ TARVV-MK 645,14patati tadeva kle­da­vi­śli­ṣṭa­mṛ­tti­kā­ba­ndha­naṃ laghu sa­dū­rdhva­me­va gacchati tathā ka­rma­bhā­rā­krā­nta­va­śī­kṛ­ta TARVV-MK 645,15ātmā ta­dā­ve­śa­va­śā­t saṃsāre ni­ya­me­na ga­ccha­ti­, ta­tsa­ṅga­vi­pra­mu­ktau tū­pa­rye­va yāti | TARV-MK 10.7.4a­ni­ya­ma­pra­sa­ṅgo da­ṇḍa­va­di­ti cet; na; ū­rdhva­gau­ra­vā­t | TARVV-MK 645,16 syā­de­ta­t — yathā dra­vyā­nta­ra­saṃ­sa­kto TARVV-MK 645,17da­ṇḍo­'­va­sthi­ta­sta­da­bhā­ve­'­ni­ya­me­na patati tathā ka­rma­sa­ṅgā­bhā­ve­'­ni­ya­me­nā­tma­no­'­pi gamanaṃ prā­pno­tī­ti­; TARVV-MK 645,18tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ū­rdhva­gau­ra­vā­t | ū­rdhva­gau­ra­va­pa­ri­ṇā­mo hi jīva u­tpa­ta­tye­va | kiñca, TARV-MK 10.7.5ba­ndha­cche­dā­de­ra­ṇḍa­bī­ja­va­t | TARVV-MK 645,19 yathā bī­ja­ba­ndha­ko­śā­di­cche­dā­de­ra­ṇḍa­bī­ja­sya ga­ti­rdṛ­ṣṭā tathā TARVV-MK 645,20ma­nu­ṣyā­di­bha­va­prā­pa­ka­ga­ti­jā­ti­nā­mā­di­sa­ka­la­ka­rma­ba­ndha­cche­dā­t muktasya ga­ti­ra­va­sī­ya­te | kiñca, TARV-MK 10.7.6ta­thā­ga­ti­pa­ri­ṇā­mā­cca a­gni­śi­khā­va­t | TARVV-MK 645,21 yathā ti­rya­kpa­va­na­sva­bhā­va­sa­mī­ra­ṇa­saṃ­ba­ndha­ni­ru- TARVV-MK 645,22tsukā pra­dī­pa­śi­khā sva­bhā­vā­du­tpa­ta­ti tathā mu­ktā­tmā­'­pi nā­nā­ga­ti­vi­kā­ra­kā­ra­ṇa­ka­rma­ni­vā­ra­ṇe sati TARVV-MK 645,23ū­rdhva­ga­ti­sva­bhā­va­tvā­dū­rdhva­me­vā­ro­ha­ti | TARV-MK 10.7.7a­sa­ṅga­tva­ba­ndha­cche­da­yo­ra­rthā­vi­śe­ṣā­da­nu­vā­da­pra­sa­ṅga iti cet; na; a­rthā­nya­tvā­t | TARVV-MK 645,25syā­de­ta­t — a­sa­ṅga­tva­ba­ndha­cche­da­yo­rnā­stya­rtha­vi­śe­ṣa iti pau­na­ru­ktyaṃ prā­pno­ti­, ba­dhnā­ti­ra­pi vya­ti­ṣa­ṅge TARVV-MK 645,26varttata iti; tanna kiṃ kā­ra­ṇa­m ? a­rthā­nya­tvā­t | a­nyo­nyā­nu­pra­ve­śe sa­tya­vi­bhā­ge­nā­va­sthā­naṃ bandhaḥ, TARVV-MK 645,27pa­ra­spa­ra­prā­pti­mā­traṃ saṅga i­tya­stya­rtha­vi­śe­ṣaḥ | ta­smā­tkri­yā­kā­ra­ṇa­dha­rmā­dharmā­bhā­ve­'­pi he­tva­nta­rā­nmu­kta­sya TARVV-MK 645,28ga­ti­ra­bhya­nu­jñā­ya­te | TARV-MK 10.7.8no­dā­ha­ra­ṇa­ma­lā­bū­rmā­ru­tā­ve­śā­di­ti cet; na; ti­rya­gga­ma­na­pra­sa­ṅgā­t | TARVV-MK 645,29 syā­de­ta­t — a­lā­bū­dra- TARVV-MK 645,30vyaṃ mu­kta­ga­ma­na­si­ddhā­bu­dā­ha­ra­ṇaṃ na bha­va­ti­; kutaḥ ? mā­ru­tā­ve­śā­di­ti­; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ti­rya­gga­ma­na- TARVV-MK 645,31pra­sa­ṅgā­t | yadi mā­ru­tā­ve­śā­tta­sya gamanaṃ syā­tti­rya­kpa­va­na­dha­rma­tvā­nma­ru­ta­sti­rya­gga­ma­na­me­va syā­nno­rdhva­m | TARV-MK 10.7.9ū­rdhva­ga­tya­bhā­ve ta­da­bhā­va­pra­sa­ṅgo­'­gne­rau­pṇyā­bhā­ve­'­bhā­va­va­di­ti cet; na; ga­tya­nta­ra­ni­vṛ­ttya- rthatvāt | TARVV-MK 645,33 syā­nma­ta­m — ya­tho­ṣṇa­sva­bhā­va­syā­gne­rau­ṣṇyā­bhā­ve­'­bhā­va­sta­thā mu­kta­syo­rdhva­ga­ti­sva­bhā­va­tve TARVV-MK 646,01tadabhāve ta­syā­pya­bhā­vaḥ prāpnotīti; tanna; kiṃ kā­ra­ṇa­m ? ga­tya­nta­ra­ni­vṛ­ttya­rtha­tvā­t | mu­kta­syo­rdhva­me­va TARVV-MK 646,02gamanaṃ na di­ga­nta­ra­ga­ma­na­mi­tya­yaṃ svabhāvo no­rdhva­ga­ma­na­me­ve­ti | TARV-MK 10.7.10ū­rdhva­jva­la­na­va­dvā | TARVV-MK 646,03 yathā ūrdhva­jva­la­na­sva­bhā­va­tve­'­pya­gne­rve­ga­va­ddra­vyā­bhi­ghā­tā­tti­rya­gjva­la- TARVV-MK 646,04ne'pi nā­'­gne­rvi­nā­śo dṛ­ṣṭa­sta­thā mu­kta­syo­rdhva­ga­ti­sva­bhā­va­tve­'­pi ta­da­bhā­ve nā­'­bhā­va iti | TARVV-MK 646,05atrāha — ū­rdhva­jva­la­na­sva­bhā­va­syā­gne­rve­ga­vada­bhi­ghā­tā­tti­rya­gjva­la­ne sati vi­ro­dhā­dū­rdhva­jva­la­nā- TARVV-MK 646,06bhāvo yuktaḥ, muktasya tu punaḥ sva­bhā­va­ga­ti­lo­pa­he­tva­bhā­vā­dū­rdhva­ga­tyu­pa­ra­mo­'­nu­pa­pa­nna iti; ucyate TARVV-MK 646,07lo­kā­ntā­nno­rdhva­ga­ti­rmu­kta­sya | kutaḥ ? TA-MK 10.8 dha­rmā­sti­kā­yā­bhā­vā­t || TARVV-MK 646,09ga­tyu­pa­gra­ha­kā­ra­ṇa­bhū­to dha­rmā­sti­kā­yo no­pa­rya­stī­tya­lo­ke ga­ma­nā­bhā­vaḥ | tadabhāve ca lokā- TARVV-MK 646,10lo­ka­vi­bhā­gā­bhā­vaḥ pra­sa­jya­te | TARVV-MK 646,11kiṃ pu­na­ra­mī pa­ri­ni­rvṛ­ttāḥ kā­rma­ṇa­śa­rī­ro­pa­śa­ma­kā­di­bhā­va­ni­ru­pā­khyāḥ pa­ryā­yā­nta­re­ṇa śakyāḥ TARVV-MK 646,12vya­pa­de­ṣṭu­m u­tā­tī­ta­vya­va­hā­rā eva ni­rdhā­ra­yi­ta­vyā iti ? ucyate — śakyāḥ | katham ? yasmātte khalu — TA-MK 10.9 kṣe­tra­kā­la­ga­ti­li­ṅga­tī­rtha­cā­ri­tra­pra­tye­ka­bu­ddha­bo­dhi­ta­jñā­nā- va­gā­ha­nā­nta­ra­saṃ­khyā­lpa­ba­hu­tva­taḥ sādhyāḥ || TARV-MK 10.9.1pra­tyu­tpa­nna­bhū­tā­nu­gra­ha­ta­ntra­na­ya­dva­yā­pe­kṣa­yā kṣe­trā­di­bhiḥ sādhyāḥ siddhāḥ | TARVV-MK 646,15 etaiḥ kṣe­trā­di­bhi­ra- TARVV-MK 646,16lpa­ba­hu­tvā­ntai­rdvā­da­śa­bhi­ra­nu­yo­ga­dvā­raiḥ pra­tyu­tpa­nna­bhū­tā­nu­gra­ha­ta­ntra­na­ya­dva­yā­pe­kṣa­yā sādhyāḥ cintyā vika- TARVV-MK 646,17lpyāḥ | ke punaste ? siddhāḥ | tadyathā kṣetreṇa tāvat kasmin kṣetre siddhyanti ? TARV-MK 10.9.2si­ddhi­kṣe­tre ka­rma­bhū­mi­ṣu vā | TARVV-MK 646,18 pra­tyu­tpa­nna­vi­ṣa­ya­grā­hi­na­yā­rpa­ṇe­na si­ddhi­kṣe­tre sva­pra­de­śe­, ākāśa- TARVV-MK 646,19pradeśe vā si­ddhi­rbha­va­ti | bhū­tā­nu­gra­ha­ta­ntra­na­ya­vi­va­kṣā­yāṃ janma prati pa­ñca­da­śa­su ka­rma­bhū­mi­ṣu­, saṃ­ha­ra­ṇaṃ TARVV-MK 646,20prati mā­nu­ṣa­kṣe­tre siddhiḥ | ṛ­ju­sū­tra­na­yaḥ śa­bda­bhe­dā­śca trayaḥ pra­tyu­tpa­nna­vi­ṣa­ya­grā­hi­ṇaḥ­, śeṣā nayā TARVV-MK 646,21u­bha­ya­bhā­va­vi­ṣa­yāḥ | kālena ka­smi­nkā­le siddhiḥ ? TARV-MK 10.9.3e­ka­sa­ma­ye u­tsa­rpi­ṇya­va­sa­rpi­ṇyo­rvā­'­vi­śe­ṣe | TARVV-MK 646,22 pra­tyu­tpa­nna­na­yā­pe­kṣa­yā e­ka­sa­ma­ye siddhyan TARVV-MK 646,23siddho bhavati | bhū­ta­bhā­va­pra­jñā­pa­na­na­yā­rpa­ṇa­yā dvedhā — janmanaḥsaṃ­ha­ra­ṇa­ta­śca | tatra janmataḥ a­vi­śe­ṣe­ṇa TARVV-MK 646,24u­tsa­rpi­ṇya­va­sa­rpi­ṇyo­rjā­taḥ siddhyati | vi­śe­ṣe­ṇā a­va­sa­rpi­ṇyāṃ su­pa­ma­duḥ­ṣa­mā­yā ante bhāge duḥ­ṣa­ma­su­ṣa- TARVV-MK 646,25māyāṃ ca jātaḥ siddhyati | duḥ­ṣa­ma­su­ṣa­mā­yāṃ jātaḥ duḥ­ṣa­mā­yāṃ siddhyati na tu duḥ­ṣa­mā­yāṃ TARVV-MK 646,26jātaḥ, saḥ anyadā naiva siddhyati | saṃ­ha­ra­ṇa­taḥ sa­rva­smi­n kāle a­va­sa­rpi­ṇyā­mu­tsa­rpi­ṇyāṃ ca TARVV-MK 646,27siddhyati | gatyā kasyāṃ gatau siddhiḥ ? TARV-MK 10.9.4si­ddhi­ga­tau ma­nu­ṣya­ga­tau vā­'­vi­śe­ṣaḥ | TARVV-MK 646,28 pra­tyu­tpa­nna­na­yā­śra­ya­ṇe­na si­ddhi­ga­tau siddhyati | TARVV-MK 646,29bhū­ta­vi­ṣa­ya­na­yā­pe­kṣa­yā dvidhā kalpanā — a­na­nta­ra­ga­tau e­kā­nta­ra­ga­tau ceti | ta­trā­na­nta­ra­ga­tau manuṣya- TARVV-MK 646,30gatau siddhyati | e­kā­nta­ra­ga­tau ca­ta­sṛ­ṣu gatiṣu jātaḥ siddhyati | liṅgena — kena siddhiḥ ? liṅga TARVV-MK 646,31trividho vedaḥ | TARV-MK 10.9.5a­ve­da­tve­na tribhyo vā vedebhyaḥ siddhiḥ | TARVV-MK 646,32 va­rta­mā­na­vi­ṣa­ya­na­ya­vi­va­kṣā­yā­ma­ve­da­tve­na siddhi- TARVV-MK 646,33rbhavati | a­tī­ta­go­ca­ra­na­yā­pe­kṣa­yā a­vi­śe­ṣe­ṇa tribhyo vedebhyaḥ si­ddhi­rbha­va­ti bhāvaṃ prati, na tu dravyaṃ TARVV-MK 646,34prati, dra­vyā­pe­kṣa­yā tu pu­lli­ṅge­nai­va siddhiḥ | aparaḥ prakāraḥ — liṅgaṃ dvi­vi­dha­m — ni­rgra­ntha­li­ṅgaṃ TARVV-MK 647,01sa­gra­ntha­li­ṅgaṃ ceti | tatra pra­tyu­tpa­nna­vi­pa­ya­na­yā­de­śe­na ni­rgra­ntha­li­ṅge­na siddhyati | bhū­ta­vi­ṣa­ya­na­yā- TARVV-MK 647,02deśena tu bha­ja­nī­ya­m | tīrthena ? TARV-MK 10.9.6tī­rtha­si­ddhi­rdve­dhā — tī­rtha­ka­re­ta­ra­vi­ka­lpā­t | TARVV-MK 647,03 tī­rtha­si­ddhi­rdve­dhā bhavati — tī­rtha­ka­ra­tve­ne­ta­ra­tve­na ca | TARVV-MK 647,04santi ke­ci­ttī­rtha­ka­ra­si­ddhāḥ a­pa­re­'­nya­thā siddhāḥ | te dvedhā satyeva tī­rtha­ka­re siddhāḥ, asati ceti | TARVV-MK 647,05cā­ri­tre­ṇa kena siddhyati ? TARV-MK 10.9.7a­vya­pa­de­śe­nai­ka­ca­tuḥ­pa­ñca­vi­ka­lpa­cā­ri­tre­ṇa vā siddhiḥ | TARVV-MK 647,06 pra­tyu­tpa­nnā­va­le­hi­na­ya­va­śā­nna cā- TARVV-MK 647,07ritreṇa nā­pya­cā­ri­tre­ṇa vya­pa­de­śa­vi­ra­hi­te­na bhāvena siddhiḥ | bhū­ta­pū­rva­ga­ti­rdvi­dhā — a­na­nta­ra-vya­va­hi­ta- TARVV-MK 647,08bhedāt | ā­na­nta­rye­ṇa ya­thā­khyā­ta­cā­ri­tre­ṇa si­ddhya­ti­, vya­va­dhā­ne­na caturbhiḥ pa­ñca­bhi­rvā | ca­tu­rbhi­stā­va­t TARVV-MK 647,09sā­mā­yi­ka­cche­do­pa­sthā­pa­nā­sū­kṣma­sā­mpa­rā­ya­ya­thā­khyā­ta­cā­ri­traiḥ | pa­ñca­bhi­stai­re­va pa­ri­hā­ra­vi­śu­ddhi­cā- TARVV-MK 647,10ri­trā­dhi­kaiḥ | TARV-MK 10.9.8sva­śa­kti­pa­ro­pa­de­śa­ni­mi­tta­jñā­na­bhe­dā­t pra­tye­ka­bu­ddha­vo­dhi­ta­vi­ka­lpaḥ | TARVV-MK 647,11 ke­ci­tpra­tye­ka­bu­ddhasiddhāḥ; TARVV-MK 647,12pa­ro­pa­de­śa­ma­na­pe­kṣya sva­śa­ktyai­vā­vi­rbhū­ta­jñā­nā­ti­śa­yāḥ | apare bo­dhi­ta­bu­ddha­si­ddhāḥ, pa­ro­pa­de­śa­pū­rva­ka­jñā­na- TARVV-MK 647,13pra­ka­rṣā­ska­ndi­naḥ | jñānena ? TARV-MK 10.9.9ekena dvi­tri­ca­tu­rbhi­śca jñā­na­vi­śe­ṣaiḥ siddhiḥ | TARVV-MK 647,14 pra­tyu­tpa­nna­grā­hi­na­ya­ni­rū­pa­ṇa­yā ke­va­la­jñā­ne­nai- TARVV-MK 647,15kena si­ddhi­rbha­va­ti | bhū­ta­pū­rva­ga­tyā tu dvābhyāṃ tri­bhi­śca­tu­rbhi­śca jñā­na­vi­śe­ṣai­rbha­va­ti | dvābhyām — ma­ti­śru­ta- TARVV-MK 647,16jñā­nā­bhyā­m­, tri­bhi­rma­ti­śru­tā­va­dhi­bhiḥ ma­ti­śru­ta­ma­naḥ­pa­rya­yai­rvā­, ca­tu­rbhi­rma­ti­śru­tā­va­dhi­ma­naḥ­pa­rya­yaiḥ | TARV-MK 10.9.10a­va­gā­ha­naṃ dvi­vi­dha­m — u­tkṛ­ṣṭa­ja­gha­nya­bhe­dā­t | TARVV-MK 647,17 ā­tma­pra­de­śa­vyā­pi­tva­ma­va­gā­ha­naṃ dvi­vi­dha­m — TARVV-MK 647,18utkṛṣṭaṃ jaghanyaṃ ceti | ta­tro­tkṛ­ṣṭaṃ pa­ñca­dha­nuḥ­śa­tā­ni pa­ñca­viṃ­śa­tyu­tta­rā­ṇi | ja­gha­nya­m a­rddha­ca­tu­rthā­ra­tna­yaḥ TARVV-MK 647,19deśonāḥ | madhye vikalpāḥ | e­ta­smi­nna­va­gā­he siddhyanti pū­rva­bhā­va­pra­jñā­na­na­yā­pe­kṣa­yā | pra­tyu­tpa­nna­bhā­va- TARVV-MK 647,20pra­jñā­pa­ne tu e­ta­smi­nne­va deśone | ki­ma­nta­raṃ si­ddhya­tā­m ? a­na­nta­raṃ ca siddhyanti sā­nta­ra­ñca | TARV-MK 10.9.11a­na­nta­raṃ ja­gha­nye­na dvau samayau u­tka­rṣe­ṇā­ṣṭau | TARVV-MK 647,21 ā­na­nta­rye­ṇa ja­gha­nye­na dvau samayau sid- TARVV-MK 647,22dhyanti u­tka­rpe­ṇā­ṣṭau | TARV-MK 10.9.12antaraṃ ja­gha­nye­nai­kaḥ samayaḥ u­tka­rṣe­ṇa paṇmāsāḥ | TARVV-MK 647,23 siddhyatāṃ si­ddhi­vi­ra­ha­kā­lo­'­nta­ra­m | TARVV-MK 647,24tat ja­gha­nye­nai­ka­sa­ma­yaḥ­, u­tka­rṣe­ṇa paṇmāsāḥ pra­tye­ta­vyāḥ | TARV-MK 10.9.13ja­gha­nye­na eka u­tka­rṣe­ṇa a­ṣṭa­śa­ta­mi­ti saṃkhyā | TARVV-MK 647,25 e­ka­sa­ma­ye kati siddhyanti ? jaghanye- TARVV-MK 647,26naikaḥ u­tka­rṣe­ṇā­ṣṭa­śa­ta­mi­ti saṃkhyā a­va­ga­nta­vyā | TARV-MK 10.9.14kṣe­trā­di­bhe­da­bhi­nnā­nāṃ pa­ra­spa­ra­taḥ saṃ­khyā­vi­śe­ṣaḥ a­lpa­ba­hu­tva­m | TARVV-MK 647,27 kṣe­trā­di­bhi­re­kā­da­śa- TARVV-MK 647,28bhi­ra­nu­yo­ga­dvā­raiḥ bhinnānāṃ pa­ra­spa­ra­taḥ saṃ­khyā­vi­śe­ṣo­'­lpa­ba­hu­tva­mi­tyu­cya­te | tadyathā — pra­tyu­tpa­nna­na­yā- TARVV-MK 647,29pekṣayā si­ddhi­kṣe­tre si­ddhya­ntī­ti nā­stya­lpa­ba­hu­tva­m | bhū­ta­pū­rva­na­yā­pe­kṣa­yā tu cintyate — kṣe­tra­si­ddhāḥ TARVV-MK 647,30dvidhā — janmataḥ saṃ­ha­ra­ṇa­ta­śca | tatrālpe saṃ­ha­ra­ṇa­siddhāḥ | ja­nma­si­ddhāḥ saṃ­khye­ya­gu­ṇāḥ | saṃ­ha­ra­ṇaṃ dvivi- TARVV-MK 647,31dham — svakṛtaṃ pa­ra­kṛ­taṃ ca | de­va­ka­rma­ṇā cā­ra­ṇa­vi­dyā­dha­rai­śca kṛtaṃ pa­ra­kṛ­ta­m | svakṛtaṃ cā­ra­ṇa­vi­dyā- TARVV-MK 647,32dha­rā­ṇā­me­va | teṣāṃ ca kṣetrāṇāṃ vibhāgaḥ — ka­rma­bhū­miḥ a­ka­rma­bhū­miḥ samudro dvīpa ū­rdhva­ma­dha­sti­rya­gi­ti | TARVV-MK 648,01sa­rva­sto­kā ū­rdhva­lo­ka­si­ddhāḥ | a­dho­lo­ka­si­ddhāḥ saṃ­khye­ya­gu­ṇāḥ | ti­rya­glo­ka­si­ddhāḥ saṃ­khye­ya­gu­ṇāḥ | TARVV-MK 648,02sa­rva­sto­kāḥ sa­mu­dra­si­ddhāḥ | dvī­pa­si­ddhāḥ saṃ­khye­ya­gu­ṇāḥ | evaṃ tā­va­da­vi­śe­ṣe­ṇa | vi­śe­ṣe­ṇa ca sa­rva­sto­kāḥ TARVV-MK 648,03la­va­ṇo­da­si­ddhāḥ | kā­lo­da­si­ddhāḥ saṃ­khye­ya­gu­ṇāḥ | ja­mbū­dvī­pa­si­ddhāḥ saṃ­khye­ya­gu­ṇāḥ | dhā­ta­kī­ka­ṇḍa- TARVV-MK 648,04siddhāḥ saṃ­khye­ya­gu­ṇāḥ | pu­ṣka­ra­dvī­pā­rddha­si­ddhāḥ saṃ­khye­ya­gu­ṇā iti | TARVV-MK 648,05kā­la­vi­bhā­ga­stri­vi­dhaḥ — u­tsa­rpi­ṇī a­va­sa­rpi­ṇī a­nu­tsa­rpi­ṇya­na­va­sa­rpi­ṇī ceti | sa­rva­sto­kā TARVV-MK 648,06u­tsa­rpi­ṇī­si­ddhāḥ | a­va­sa­pi­ṇī­si­ddhāḥ vi­śe­ṣā­dhi­kāḥ | a­nu­tsa­rpi­ṇya­va­sa­rpi­ṇī­si­ddhāḥ saṃ­khye­ya­gu­ṇāḥ | TARVV-MK 648,07pra­tyu­tpa­nna­na­yā­pe­kṣa­yā e­ka­sa­ma­ye si­ddhya­ntī­ti nā­stya­lpa­ba­hu­tva­m | TARVV-MK 648,08a­nta­ra­m — sarvastokāḥ a­ṣṭa­sa­ma­yā­na­nta­ra­si­ddhāḥ | sa­pta­sa­ma­yā­na­nta­ra­si­ddhāḥ saṃ­khye­ya­gu­ṇāḥ | TARVV-MK 648,09evamā dvisama­yā­na­nta­ra­si­ddhe­bhyaḥ | evaṃ tā­va­da­na­nta­re­ṣu | sā­nta­re­ṣva­pi sa­rva­sto­kāḥ ṣa­ṇmā­sā­nta­ra- TARVV-MK 648,10siddhāḥ | e­ka­sa­ma­yānta­ra­si­ddhāḥ saṃ­khye­ya­gu­ṇāḥ | ya­va­ma­dhyā­nta­ra­si­ddhāḥ saṃ­khye­ya­gu­ṇāḥ | a­dha­stā­d TARVV-MK 648,11ya­va­ma­dhyā­nta­ra­si­ddhāḥ saṃ­khye­ya­gu­ṇāḥ | u­pa­ri­ya­va­ma­dhyā­nta­ra­si­ddhā vi­śe­ṣā­dhi­kāḥ | TARVV-MK 648,12gatiṃ prati — pra­tyu­tpa­nna­bhā­va­pra­jñā­pa­na­na­ya­sya si­ddhi­ga­tau si­ddhya­ntī­ti nā­stya­lpa­ba­hu­tva­m | bhūta- TARVV-MK 648,13vi­ṣa­ya­na­yā­pe­kṣa­yā vā­na­nta­ra­ga­tau ma­nu­ṣya­ga­tau si­ddhya­ntī­ti nā­stya­lpa­ba­hu­tva­m | e­kā­nta­ra­ga­tau tu alpa- TARVV-MK 648,14ba­hu­tva­ma­sti | sarvataḥ sto­kā­sti­rya­gyo­nya­na­nta­ra­ga­ti­si­ddhāḥ­, ma­nu­ṣya­yo­nya­na­nta­ra­ga­ti­si­ddhāḥ saṃkhyeya- TARVV-MK 648,15guṇāḥ, na­ra­ka­yo­nya­na­nta­ra­ga­ti­si­ddhāḥ saṃ­khye­ya­gu­ṇāḥ­, de­va­yo­nya­na­nta­ra­ga­ti­si­ddhāḥ saṃ­khye­ya­gu­ṇā iti | TARVV-MK 648,16ve­dā­nu­yo­ge — pra­tyu­tpa­nna­na­yā­śra­ya­ṇe avedāḥ si­ddhya­ntī­ti nā­stya­lpa­ba­hu­tva­m | bhū­ta­vi­ṣa­ya­na­yā- TARVV-MK 648,17śrayaṇe tu sarvataḥ stokāḥ na­puṃ­sa­ka­ve­da­si­ddhāḥ | strī­ve­da­si­ddhāḥ saṃ­khye­ya­gu­ṇāḥ | puṃ­ve­da­si­ddhāḥ saṃ­khye­ya­gu­ṇāḥ | TARVV-MK 648,18tī­rthā­nu­yo­ge — tī­rtha­ka­ra­si­ddhāḥ alpe | itare siddhāḥ saṃ­khye­ya­gu­ṇāḥ | TARVV-MK 648,19cā­ri­trā­nu­yo­ge — pra­tyu­tpa­nna­na­yā­pe­kṣa­yā a­vya­pa­de­śe­na si­ddhya­ntī­ti nā­stya­lpa­ba­hu­tva­m | bhūta- TARVV-MK 648,20vi­ṣa­ya­na­yā­śra­ya­ṇe ca a­na­nta­ra­cā­ri­tra­pa­ri­gra­he ya­thā­khyā­ta­cā­ri­trāḥ sarve si­ddhya­ntī­ti nā­stya­lpa­ba­hu- TARVV-MK 648,21tvam | vya­va­dhā­ne ca pa­ñca­cā­ri­tra­si­ddhāḥ alpe | ca­tu­ścā­ri­tra­si­ddhāḥ saṃ­khye­ya­gu­ṇāḥ | TARVV-MK 648,22pra­tye­ka­bu­ddha-bo­dhi­ta­bu­ddhā­nu­yo­ge — alpe pra­tye­ka­bu­ddhāḥ | bo­dhi­ta­bu­ddhāḥ saṃ­khye­ya­gu­ṇāḥ | TARVV-MK 648,23jñā­nā­nu­yo­ge — pra­tyu­tpa­nna­bhā­va­pra­jñā­pa­na­sya kevalī si­ddhya­tī­ti nā­stya­lpa­ba­hu­tva­m | pū­rva­bhā­va- TARVV-MK 648,24pra­jñā­pa­na­sya sa­rva­sto­kā dvi­jñā­na­si­ddhāḥ | ca­tu­rjñā­na­si­ddhāḥ saṃ­khye­ya­gu­ṇāḥ | tri­jñā­na­si­ddhāḥ saṃ­khye­ya­gu­ṇāḥ | TARVV-MK 648,25evaṃ tā­va­da­vi­śe­ṣe­ṇa | vi­śe­ṣe­ṇa ca sa­rva­sto­kāḥ ma­ti­śru­ta­ma­naḥ­pa­rya­ya­jñā­na­si­ddhāḥ | ma­ti­śru­ta­jñā­na­si­ddhāḥ TARVV-MK 648,26saṃ­khye­ya­gu­ṇāḥ | ma­ti­śru­tā­va­dhi­ma­naḥ­pa­rya­ya­jñā­na­si­ddhāḥ saṃ­khye­ya­gu­ṇāḥ | ma­ti­śru­tā­va­dhi­jñā­na­si­ddhāḥ saṃkhyeya- TARVV-MK 648,27guṇā iti | TARVV-MK 648,28a­va­gā­ha­nā­nu­yo­ge — sa­rva­sto­kāḥ ja­gha­nyā­va­gā­ha­na­si­ddhāḥ | u­tkṛ­ṣṭā­va­gā­ha­na­si­ddhāḥ saṃ­khye­ya­gu­ṇāḥ | TARVV-MK 648,29ya­va­ma­dhya­si­ddhāḥ saṃ­khye­ya­gu­ṇāḥ | a­dha­stā­dya­va­ma­dhya­si­ddhāḥ saṃ­khye­ya­gu­ṇāḥ | upari ya­va­ma­dhya­si­ddhā TARVV-MK 648,30vi­śe­ṣā­dhi­kāḥ | TARVV-MK 648,31saṃ­khyā­nu­yo­ge — sa­rva­sto­kāḥ a­ṣṭa­śa­ta­si­ddhāḥ | aṣṭo­tta­ra­śa­ta­si­ddhā­da­yaḥ ā­pa­ñcā­śa­tsi­ddhe­bhyaḥ TARVV-MK 648,32a­na­nta­gu­ṇāḥ | e­kā­nna­pa­ñcā­śa­tsi­ddhā­da­yaḥ ā­pa­ñca­viṃ­śa­ti­si­ddhe­bhyaḥ a­saṃ­khye­ya­gu­ṇāḥ | ca­tu­rviṃ­śa­ti­si­ddhā- TARVV-MK 648,33dayaḥ ā e­ka­si­ddhe­bhyaḥ saṃ­khye­ya­gu­ṇāḥ | TARVV-MK 649,01evaṃ ni­sa­rgā­dhi­ga­ma­yo­ra­nya­ta­ra­jaṃ ta­ttvā­rtha­śra­ddhā­nā­tma­kaṃ śa­ṅkā­dya­tī­cā­ra­vi­mu­ktaṃ pra­śa­ma­saṃ­ve­gā­nu- TARVV-MK 649,02ka­mpā­sti­kyā­bhi­vya­kti­la­kṣa­ṇaṃ viśuddhaṃ sa­mya­gda­rśa­naṃ sa­mya­gda­rśa­no­pa­la­bdhi­vi­śu­ddhaṃ ca jñā­na­ma­dhi­ga­mya­, TARVV-MK 649,03ni­kṣe­pa­pra­mā­ṇa­ni­rde­śa­sa­tsaṃ­khyā­di­bhi­ra­pyu­pā­yai­rjī­vā­nāṃ pā­ri­ṇā­mi­kau­da­yi­ko­pa­śa­mi­ka­kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­kṣā­yi- TARVV-MK 649,04kāṇāṃ bhāvānāṃ svatattvaṃ viditvā ce­ta­nā­ce­ta­nā­nāṃ bho­ga­sā­dha­nā­nā­mu­tpa­tti­pra­la­ya­sva­bhā­vā­va­ga­mā­t vira- TARVV-MK 649,05kto vi­tṛ­ṣṇa­stri­gu­ptaḥ pa­ñca­sa­mi­to da­śa­la­kṣa­ṇa­dha­rmā­nu­ṣṭhā­nā­tta­tpha­la­da­rśa­nā­cca ni­rvā­ṇa­prā­pti­ya­ta­nā­yā­bhi­va­rddhi­ta- TARVV-MK 649,06śra­ddhā­saṃ­ve­ga­bhā­va­nā­vi­rbhā­vi­tā­tmā a­nu­pre­kṣā­bhiḥ sthi­rī­kṛ­tā­na­bhi­ṣva­ṅgaḥ saṃ­vṛ­tā­tmā ni­rā­sra­va­tvā­d vyapaga- TARVV-MK 649,07tā­bhi­na­va­ka­rmo­pa­ca­yaḥ pa­ri­pa­ha­ja­yā­dvā­hyā­bhya­nta­ra­ta­po­'­nu­ṣṭhā­nā­da­nu­bha­va­nā­cca sa­mya­gdṛ­ṣṭi­vi­ra­tā­vi­ra­tā­dī­nāṃ TARVV-MK 649,08ca ji­na­pa­rya­ntā­nāṃ pa­ri­ṇā­mā­dhya­va­sā­na­vi­śu­ddhi­sthā­nā­nta­rā­ṇā­ma­saṃ­khye­ya­gu­ṇo­tka­rpa­prā­ptyā pū­rvo­pa­ci­taṃ TARVV-MK 649,09karma ni­rja­ra­ya­n sā­mā­yi­kā­dī­nāṃ ca sū­kṣma­sā­mpa­rā­yā­ntā­nāṃ saṃ­ya­ma­vi­śu­ddhi­sthā­nā­nā­mu­tta­ro­tta­ro­pa­la- TARVV-MK 649,10mbhāt pu­lā­kā­dī­nāṃ ca ni­rgra­nthā­nāṃ saṃ­ya­mā­nu­pā­la­na­vi­śu­ddhi­sthā­na­vi­śe­ṣā­ṇā­mu­tta­ro­tta­ra­pra­ti­pa­ttyā ghaṭamā- TARVV-MK 649,11no­'­tya­nta­pra­hī­ṇā­rtta­rau­dra­dhyā­no dha­rmya­dhyā­na­vi­ja­yā­da­vā­pta­sa­mā­dhi­ba­laḥ­, śu­kla­dhyā­na­vi­ka­lpa­yo­śca pṛthaktvai- TARVV-MK 649,12ka­tva­vi­ta­rka­yo­ścā­nya­ta­ra­smi­n va­rta­mā­no nā­nā­vi­dha­pū­rvo­di­ta­rddhi­vi­śe­ṣa­yu­ktaḥ­, ta­trā­na­bhi­ṣva­kta­ci­ttaḥ­, TARVV-MK 649,13pū­rvo­di­te­na krameṇa mo­hā­dī­n kṣayaṃ nītvā sa­rva­jña­jñā­na­la­kṣmī­ma­nu­bhū­ya­, tataḥ śe­ṣa­ka­rma­kṣa­yā­dbha­va­ba­ndha- TARVV-MK 649,14nirmuktaḥ ni­rda­gdha­pū­rvo­pā­dā­ne­ndha­no ni­ru­pā­dā­na ivāgniḥ pū­rvo­pā­tta­bha­va­vi­yo­gā­t he­tva­bhā­vā­cco­tta- TARVV-MK 649,15ra­syā­prā­du­rbhā­vā­t śāntaḥ saṃ­sā­ra­duḥ­kha­ma­tī­tya ā­tya­nti­ka­mai­kā­nti­kaṃ ni­ru­pa­maṃ ni­ra­ti­śa­yaṃ nirvāṇa- TARVV-MK 649,16su­kha­ma­vā­pno­tī­ti ta­ttvā­rtha­bhā­va­nā­pha­la­me­ta­t | uktañca — TARVV-MK 649,17“evaṃ tattva­pa­ri­jñā­nā­dvi­ra­kta­syā­tma­no bhṛśam | ni­rā­sra­va­tvā­cchi­nnā­yāṃ navāyāṃ ka­rma­sa­nta­tau || TARVV-MK 649,18pū­rvā­rji­taṃ kṣa­pa­ya­to yathoktaiḥ kṣa­ya­he­tu­bhiḥ | saṃ­sā­ra­bī­jaṃ­kā­rtsnye­na mo­ha­nī­yaṃ pra­hī­ya­te || TARVV-MK 649,19ta­to­'­nta­rā­ya­jñā­na­ghna­da­rśa­na­dhnā­nya­na­nta­ra­m | pra­hī­ya­nte­'­sya yu­ga­pa­ttrī­ṇi ka­rmā­ṇya­śe­ṣa­taḥ || TARVV-MK 649,20ga­rbha­sū­cyāṃ vi­na­ṣṭā­yāṃ yathā tālo vi­na­śya­ti | tathā ka­rma­kṣa­yaṃ yāti mo­ha­nī­ye kṣayaṃ gate || TARVV-MK 649,21tataḥ kṣī­ṇa­ca­tuḥ­ka­rmā prā­pto­'­thā­khyā­ta­saṃ­ya­ma­m | bī­ja­ba­ndha­na­ni­rmu­ktaḥ snātakaḥ pa­ra­me­śva­raḥ || TARVV-MK 649,22śe­ṣa­ka­rma­pha­lā­pe­kṣaḥ śuddho buddho ni­rā­ma­yaḥ | sarvajñaḥ sa­rva­da­rśī ca jino bhavati kevalī || TARVV-MK 649,23kṛ­tsna­ka­rma­kṣa­yā­dū­rdhvaṃ ni­rvā­ṇa­ma­dhi­ga­ccha­ti | yathā da­gdhe­ndha­no va­hni­rni­ru­pā­dā­na­sa­nta­tiḥ || TARVV-MK 649,24dagdhe bīje ya­thā­tya­ntaṃ prā­du­rbha­va­ti nāṅkuraḥ | ka­rma­bī­je tathā dagdhe na rohati bha­vā­ṅku­raḥ || TARVV-MK 649,25ta­da­na­nta­ra­me­vo­rdhva­mā­lo­kā­ntā­t sa gacchati | pū­rva­pra­yo­gā­sa­ṅga­tva­ba­ndha­cche­do­rdhva­gau­ra­vaiḥ || TARVV-MK 649,26ku­lā­la­ca­kra­ḍo­lā­yā­mi­ṣau cāpi ya­the­pya­te | pū­rva­pra­yo­gā­t karmeha tathā si­ddha­ga­tiḥ smṛtā || TARVV-MK 649,27mṛ­lle­pa­sa­ṅga­ni­rmo­kṣā­dya­thā dṛ­ṣṭo­'­psva­lā­bu­naḥ | ka­rma­sa­ṅga­vi­rni­rmo­kṣā­tta­thā si­ddha­ga­tiḥ smṛtā || TARVV-MK 649,28e­ra­ṇḍa­ya­ntra­pe­lā­su ba­ndha­cche­dā­dya­thā gatiḥ | ka­rma­ba­ndha­na­vi­cche­dā­tsi­ddha­syā­pi ta­the­pya­te || TARVV-MK 649,29ū­rdhva­gau­ra­va­dha­rmā­ṇo jīvā iti ji­no­tta­maiḥ | a­dho­gau­ra­va­dha­rmā­ṇaḥ pudgalā iti co­di­ta­m || TARVV-MK 649,30ya­thā­dha­sti­rya­gū­rdhvaṃ ca lo­ṣṭa­vā­yva­gnidīptayaḥ | sva­bhā­va­taḥ pra­va­rta­nte ta­tho­rdhva­ga­ti­rā­tma­nā­m || TARVV-MK 649,31atastu ga­ti­vai­kṛtyaṃ teṣāṃ ya­du­pa­la­bhya­te | karmaṇaḥ pra­ti­ghā­tā­cca pra­yo­gā­cca ta­di­pya­te || TARVV-MK 649,32syā­da­dha­sti­rya­gū­rdhvaṃ ca jīvānāṃ karmajā gatiḥ | ū­rdhva­me­va sva­bhā­ve­na bhavati kṣī­ṇa­ka­rma­ṇā­m || TARVV-MK 649,33dravyasya karmaṇo ya­dva­du­tpa­ttyā­ra­mbha­vī­ta­yaḥ | samaṃ tathaiva siṃddhasya ga­ti­rmo­kṣe bha­va­kṣa­yā­t || TARVV-MK 649,34u­tpa­tti­śca vi­nā­śa­śca pra­kā­śa­ta­ma­so­ri­ha | yu­ga­pa­dbha­va­to ya­dva­tta­thā­ni­rvā­ṇa­ka­rma­ṇoḥ || TARVV-MK 650,01TARVV-MK 650,02tanvī manojñā surabhiḥ puṇyā pa­ra­ma­bhā­su­rā | prāgbhārā nāma vasudhā lo­ka­mū­rdhni vya­va­sthi­tā || TARVV-MK 650,03nṛ­lo­ka­tu­lya­vi­ṣka­mbhā si­ta­ccha­tra­ni­bhā śubhā | ūrdhvaṃ ta­syāḥ­kṣi­teḥ siddhā lokānte sa­ma­va­sthi­tāḥ || TARVV-MK 650,04tā­dā­tmyā­du­pa­yu­ktā­ste ke­va­la­jñā­na­da­rśa­ne | sa­mya­ktva­si­ddha­tā­va­sthāḥ he­tva­bhā­vā­cca niṣkriyāḥ || TARVV-MK 650,05ta­to­'­pyū­rdhva­ga­ti­ste­ṣāṃ ka­smā­nnā­stī­ti cenmatiḥ | dha­rmā­sti­kā­ya­syā­bhā­vā­tsa hi he­tu­rga­teḥ paraḥ || TARVV-MK 650,06saṃ­sā­ra­vi­pa­yā­tī­taṃ si­ddhā­nā­ma­vya­yaṃ sukham | a­vyā­bā­dha­mi­ti proktaṃ paramaṃ pa­ra­ma­rpi­bhiḥ || TARVV-MK 650,07syā­de­ta­da­śa­rī­ra­sya ja­nto­rna­ṣṭā­ṣṭa­ka­rma­ṇaḥ | kathaṃ bhavati muktasya su­kha­mi­tya­tra me śṛṇu || TARVV-MK 650,08loke ca­tu­rṣvi­hā­rthe­ṣu su­kha­śa­bdaḥ pra­yu­jya­te | viṣaye ve­da­nā­bhā­ve viṣāke mokṣa eva ca || TARVV-MK 650,09sukho vahniḥ sukho vā­yu­rvi­ṣa­ye­ṣvi­ha kathyate | duḥ­khā­bhā­ve ca puruṣaḥ su­khi­to­'­smī­ti bhāṣate || TARVV-MK 650,10pu­ṇya­ka­rma­vi­pā­kā­cca su­kha­mi­ṣṭe­ndri­yā­rtha­ja­m | ka­rma­kle­śa­vi­mo­kṣā­cca mokṣe su­kha­ma­nu­tta­ma­m || TARVV-MK 650,11su­ṣu­ptā­va­stha­yā tulyāṃ ke­ci­di­ccha­nti ni­rvṛ­ti­m | ta­da­yu­ktaṃ kri­yā­va­ttvā­t sukhānuśa­ya­ta­sta­thā || TARVV-MK 650,12śra­ma­kla­ma­ma­da­vyā­dhi­ma­da­ne­bhya­śca saṃ­bha­vā­t | mo­ho­tpa­tti­rvi­pā­kā­cca da­rśa­na­ghna­sya karmaṇaḥ || TARVV-MK 650,13loke ta­tsa­dṛ­śo hyarthaḥ kṛ­tsne­'­pya­nyo na vidyate | u­pa­mī­ye­ta tadyena ta­smā­nni­ru­pa­maṃ smṛtam || TARVV-MK 650,14li­ṅga­pra­si­ddheḥ prā­mā­ṇya­ma­nu­mā­no­pa­mā­na­yoḥ | aliṅgaṃ cā­'­pra­si­ddhaṃ ca ta­tte­nā­nu­pa­maṃ smṛtam || TARVV-MK 650,15pratyakṣaṃ ta­dbha­ga­va­tā­ma­rha­tāṃ taiśca bhā­ṣi­ta­m | gṛ­hya­te­'­stī­tya­taḥ prājñairna cha­dma­stha­pa­rī­kṣa­yā || TARVV-MK 650,16iti ta­ttvā­rtha­sū­trā­ṇāṃ bhāṣyaṃ bhā­ṣi­ta­mu­tta­maiḥ | yatra sa­nni­hi­ta­sta­rka­nyā­yā­ga­ma­vi­ni­rṇa­yaḥ || ”TARVV-MK 650,17iti ta­ttvā­rtha­vā­rti­ke vyā­khyā­nā­la­ṅkā­re da­śa­mo­'­dhyā­yaḥ samāptaḥ | TARVV-MK 650,18