Pātrakesaristotra 2023
Śrīpātrakesarī Stotra, tathā Śrīpurapārśvanātha Stotra. Ed. ...
atha pātrakesari-stotram | pṛthvī chandaḥ1ajinendra ! guṇa-saṃstuti-stava manāg api prastutā | 1bbhavaty akhila-karmaṇāṃ prahataye paraṃ kāraṇam || 1citi vyavasitā matir mama tato ’ham atyādarat | 1dsphutārtha-naya-peśalāṃ ! sugata ! saṃvidāsye stutim || 1 || 2amati-śrutam athāvadhiś ca sahajaṃ pramāṇa hi te | 2btataḥ svayam avo ’dhi mokṣa-padavīṃ svayambhūr bhavān || 2cna caitad iha divyācakṣur-adhunekṣyate ’smād daśām | 2dyathā sukṛta-karmaṇāṃ sakala-rājya-lakṣmyād avaiḥ || 2 || 3avrateṣu prairajyase nirupame ca saukhye spṛhā | 3bbibheṣy api ca saṃṛter asubhṛtām vadhaṃ dvekṣy api || 3ckadācid adayodayo vigata-cittako ’py aṃjasā | 3dtathāpi gurur iṣyase tribhuvanaika-baṃdhur jinaḥ || 3 || 4atapaḥ param upāśritasya bhavato ’bhavat kevalaṃ | 4bsamasta-viṣayaṃ nirakṣam-apunaś cuti svātmanam || 4cniravaraṇam akramaṃ vyatikarād apetātmakam || 4dtad eva purruṣārtha-sāram abhisammataṃ yoginām || 4 || 5aparaspara-virodhavad-dvividha-bhaṃga-śākā-kulaṃ | 5bpṛthag-jana-sudurgamaṃ tava nirarthakaṃ śāsanam || 5ctathāpi jina ! sammataṃ suviduṣāṃ na cāty adbhutaṃ | 5dbhavanti hi mahātmanāṃ duruditāny api khyātaye || 5 || 6asurendra-parikalpitaṃ bṛhad-anardhya siṃhāsanaṃ | 6btathātapa-nivāraṇa-trayam athollasaś cāmaras || 6cvaśaṃ ca bhuvana-trayaṃ nirupamā ca niḥsaṃgatā | 6dna saṃgatam idaṃ dvayaṃ tvayi tathāpi saṃgacchate || 6 || 7atvam indriya-vinigraha-pravaṇa-niṣṭhuraṃ bhāsase | 7btapasy api ca yātayasyan adha duṣkare saṃśritān || 7cananya-paridṛṣṭayā ṣaḍ-asukāya-saṃrakṣayā | 7dsvanugraha-paro ’py aho tribhuvanātmanāṃ nāpraḥ || 7 || 8adadāsy-anupamaṃ sukhaṃ stuti-pareṣv-atuṣyann api8bkṣipasya kupito ’pi ca dhruvam asūyakāṃ durgatau || 8cna ceśa parameṣṭhitā tava virudhyate yad-bhavān | 8dna kupyati na tuṣyati prakṛtim āśrito madhyamām || 8 || 11 Note JS: Stanza in commentary on p. 12: upaiti bhaktyā sumukhaḥ sukhāni | tvayi svabhāvād vimukhaś ca duḥkham || sadāvadāta-dyutir ekarūpas tayos tvam ādarśa ivāvabhāsi || 1 || 9aparikṣapita-karmaṇas tava na jātu rāgādayo | 9bna ceṃdriya-vivṛttayo na ca manas-kṛtā vyāvṛtiḥ || 9ctathāpi sakalaṃ jagad-yugapad aṃjasā vetsi tvamca || 9dprapaśyasi ca kevalābhyudita-divyac cakṣuṣā || 9 || 10akṣayāc ca rati-rāga-moha-bhaya-kāriṇāṃ karmaṇāṃ | 10bkaṣāya-ripu-nirjayaḥ sakala-tattva-vidyodayaḥ || 10cananya-sadṛśaṃ sukhaṃ tribhuvanādhipatyaṃ ca te | 10dsuniścitam idaṃ vibho sumuni-sampādāyādibhiḥ || 10 || 11ana hīndriya-dhiyā virodhi na ca liṃga-buddhyā vaco | 11bna cāpy anumatena te sunaya-saptadhā yojitam || 11cvyapetapariśaṃkranaṃ vitatha-kāraṇādarśanād | 11dato ’pi bhagavaṃs tvam eva parameṣṭhitāyāḥ padam || 11 || 12ana lubdha iti gamyase sakala-saṃga-saṃnyāsato | 12bna cāpi tava mūḍhatā vigata-doṣa-vāg-yad-bhavān || 12caneka-vidha-rakṣaṇād asubhṛtāṃ na ca dveṣitā | 12dnirāyudha-tayā ’pi ca vyapagataṃ tathā te bhayam || 12 || 13ayadi tvam api bhāṣase vitatham evam āpto ’pi san | 13bpareṣu jina kā kathā prakṛti-lubdha-mugdhādiṣu || 13cna cāpy akṛtakātmikā vacana-saṃhatir dṛśyate | 13dpunar-jananam apy aho na hi virudhyate yuktibhiḥ || 13 || 14asa janma-maraṇarṣi-gotra-caraṇādi-nāma-śruter | 14baneka-pada-saṃhati-pratiniyām asaṃdarśanāt || 14cphalārthi-puruṣagra-vṛtti-vinivṛtti-hetv-ātmanām | 14dśruteś ca manu-sūtra-vat-puruṣa-kartṛkaiva śrutiḥ || 14 || 15asmṛtiś ca para-janmanaḥ sphuṭam ihekṣyate kasyacit15btathāpta-vacanāntarāt prasṛta-loka-vādād api | 15cna cāpy asata udbhavo na ca sato nimūlāt kṣayaḥ || 15dkathaṃ hi para-lokināma-subhṛtām asattohyate || 15 || 16ana cāpy asad udīyate na ca sad eva vā vyajyate | 16bsurāṃgamadavat-tathā śikhi-kalāpa-vaicittryavat || 16ckvacin mṛta-karandhanārtha-piṭharādike nekṣyate | 16dkathaṃ kṣiti-jalādi-saṃgha-guṇa iṣyate cetanā || 16 || 11 Note JS: Stanza in commentary on p. 15: tad-aharjas tanehāto rakṣodṛṣṭer bhava-smṛteḥ | bhūtānanvayanāt siddhaḥ prakṛtijñaḥ sanātanaḥ || 17apraśānta-karaṇaṃ vapur vigata-bhūṣaṇaṃ cāpi te | 17bsamasta-jana-citta-netra-paramotsavatvaṃ gatam || 17cvināyudha-parigrahāj jina ! jitās tvayā durjayāḥ | 17dkaṣāya-ripavaḥ parair na tu gṛhīta-śastrair api || 17 || 18adhiyāntara-tamārthavad-gati-samanvayānvīkṣaṇād18bbhavet svaparimāṇavat-kacid iha pratiṣṭhā parā || 18cgrahāṇam api dṛṣyate kṣayavato nimūlāt kacit | 18dtathāyam api yujyate jvalanavat-kaṣāya-kṣayaḥ || 18 || 11 Note JS: long ṭīkā 19aaśeṣa-vid ihekṣyate sad asad ātma-sāmānya-vit19bjina ! prakṛti-mānuṣo ’pi kim utākhila-jñānavān || 19ckadācid iha kasyacit kvacid apeta-rāgāditā | 19dsphuṭaṃ samupalabhyate kim uta te vyapetaina saḥ || 19 || 20aaśeṣa-puruṣādi-tattva-gata-deśanākauśaṃ | 20btvad anya-puruṣāntarānucitam āptālāñchanam || 20ckaṇāda-kapilākṣapāda-muni-śākya-putoktayaḥ20dskhalanti hi sucakṣurādi-pariniścitārtheṣv api || || 21aparair apariṇāmakaḥ puruṣa iṣyate sarvathā21bpramāṇa-viṣayādi-tattva-parilopanaṃ syāt tataḥ || 21ckaṣāya-virahān na cāsya vinibandhanaṃ karmabhiḥ || 21dkutaś ca parinirvṛtiḥ kṣaṇika rūpotāyāṃ tathā || 21 || 22amano vipariṇātakaṃ yad iha saṃbhṛtiṃ cāśnute | 22btad opera ca vimucyate puruṣa-kalpanā syād vṛthā || 22cna cāsya manso vikāra upapadyate sarvathā | 22ddhruvaṃ tad-iti hīṣyase dvita-pavāditā kopinī || 22 || 23apṛthag-jana-mano ’nukūlam aparaiḥ kṛtaṃ śāsanaṃ | 23bsukhena sukham āpyate na tapasety avaśyendriyaḥ || 23cpratikṣaṇa-vibhaṃguraṃ sakala-saṃskṛtaṃ ceṣyate | 23dnanu svamata-loka-liṃgapariniścayair vyāhatam || 23 || 11 Note JS: Stanza on p. 44: yad dūraṃ yadurārādhyaṃ yac ca dūre vyavasthitam | tat sarvaṃ tapasā sādhyaṃ tapo hi duratikramam || 24ana saṃtatir anaśvarī na hi ca naśvarī no dvidhā | 24bvanādivat-abhāva eva yata iṣyate tatvataḥ || 24cvṛthaiva kṛṣi-dāna-śīla-muni-vandanādi-kriyāḥ | 24dkathaṃcid avinaśvarī yadi bhavet pratijñākṣatiḥ || 24 || 25aananya-puruṣottamo manuja-tām atīto ’pi sa25bmanuṣya iti śasyase tvam adhunā narair valiśaiḥ | 25ckva te manuja garbhitā kva ca virāga-sarvajñatā 25dna janma-maraṇātmatā hi tava vidyate tatvataḥ || 25 || 26asvamātur iha yady api prabhava iṣyate garbhato | 26bmalair anupasaṃpluto vara-saroja-patre ’mbuvat || 26chitāhita-viveka-śūnya-hṛdayo na garbhe ’py abhūḥ | 26dkathaṃ tava manuṣya-mātra-sadṛśatvam āśaṃkyate || 26 || 27ana mṛtyur api vidyate prakṛta-mānuṣasyeva te27bmṛtasya parinirvṛtir na maraṇaṃ punar-janmavat | 27cjarā ca na hi yad-vapur-vimala-kevalotpattitaḥ | 27dprabhṛty-arujam ekarūpam avatiṣṭhate prāṅmṭeḥ || 27 || 28aparaiḥ kṛpaṇa-devakaiḥ svayam asat sukhaiḥ prārthyate | 28bsukhaṃ yuvati-sevanādi-para-sannidhi-pratyayam || 28ctvayā tu paramātmanā na parato yatas te sukham | 28dvyapeta-parimāṇakaṃ nirupamaṃ dhruvaṃ svātmajam || 28 || 29apiśācaṇrivāritaḥ pitṛ-vane narī-nṛyate | 29bkṣaradrudhirabhaṣiṇadvirada-kṛtti-helā-paṭaḥ || 29charo hasati cāyataṃ kahkahāṭṭa-hāsolbaṇam | 29dkathaṃ parama-devateti paripūjyate paṃḍitaiḥ || 29 || 30amukhena kilaṃ dakṣiṇena pṛthu-nākhila-prāṇināṃ | 30bsamatti śatra-pūti-majja-rudhirāṃtramāṃsāni ca || 30cgaṇaiḥ svasadṛśair bhṛśaṃ ratim uoaiti rātriṃdivam | 30dpibaty api ca yaḥ surāṃ sa katham āptatābhājanam || 30 || 31aanādi nidhānātmakaṃ sakala-tattva-saṃbodhanam | 31bsamasta-jagad-ādhipatyam atha tasya saṃtṛptatā || 31ctathā vigata-doṣatā ca kila vidyate yan-mṛṣā | 31dsuyukti-virahān na cāsti pariśuddhatatvāgamaḥ || 31 || 32akamaṇḍalu-mṛgājijinākṣa-valayādibhir brahmaṇaḥ | 32bśucitva-virahādi-doṣa-kaluṣatvam abhyūhyate || 32cbhayaṃ vighṛṇatāca viṣṇu-harayoḥ saśastratvataḥ | 32dsvato na ramaṇīyatā ca parimūḍhatā bhūṣanāt || 32 || 33asvayaṃ sṛjati cet prajāḥ kim iti daitya-vidhvaṃsanam | 33bsuduṣṭa-jana-nigrahārtham iti ced asṛṣṭir varam || 33ckṛtātma-karaṇīya-kasya jagatāṃ kṛtir niṣphalā | 33dsvabhāva iti cen mṛṣā sa hi suduṣṭa evāpyate || 33 || 34aprasanna-kupitātmanāṃ niyamato bhaved duḥkhitā | 34btathaiva parimohitā bhayam upadrutiś cāmayaiḥ || 34ctṛṣāpi ca bubhukṣayā ca na ca saṃsṛtiś chidyate | 34djineṃdra bhavato ’pareṣu katham āptatā yujyate || 34 || 35akathaṃ svayam upadrutāḥ para-sukhodaye kāraṇaṃ | 35bsvayaṃ ripubhayārditāś ca śaraṇaṃ kathaṃ bibhyatām || 35cgatānugati-kair aho tvad aparatra bhaktair janair | 35danāyatana-sevanaṃ niraya-hetur aṃgīkṛtam || 35 || 36asadā hanana-ghātanādy-anumati-pravṛttātmanāṃ | 36bpraduṣṭa-caritoditeṣu parihṛṣyatāṃ dehinām || 36cavaśyam anusajyate durita-baṃdhanaṃ tattvataḥ | 36dśubhe ’pi pariniścitas trividhāṃdha-hetur bhavet || 36 || 37avimokṣa-sukha-caitya-dāna-paripūjanādy-ātmikāḥ | 37bkriyā bahu-vidhā-subhṛn-maraṇa-pīḍane hetavaḥ || 37ctvayā jvalita-kevalena na hi deśitāḥ kiṃtu tāḥ | 37dtvayi prasṛta-bhaktibhiḥ svayam anuṣṭhitāḥ śravakaiḥ || 37 || 38atvayā tvad upadeśa-kāri-puruṣeṇa vā kenacit | 38bkathāñcid upadiśyate sma jina ! caitya-dāna-kriyā || 38canāśaka-vidhiś ca keśa-pariluṃcanaṃ cāthavā | 38dśrutād anidhanātmakād adhigataṃ pramāṇāṃtarāt || 38 || 39ana cāpuṣparipīḍanaṃ niyamato śubhāyeṣyate | 39btvayā na ca śubhāya vā na hi ca sarvathā satya-vāk || 39cna cāpi dama-dānayoḥ kuśala-hetutaikāṃtato | 39dvicitra-naya-bhaṃga-jāla-gahanaṃ tvadīyaṃ matam || 39 || 11 Note JS: Bottom of p. 73: 5 lines of Prakrit quotation. pp. 74–75: blurred and illegible. 40atvayāpi sukha-jīvitanātham iha śāsanaṃ ca kṛtaṃ40b kathaṃ sakala-saṃgraha-tyajanaśāsitā yujyate || 40ctathā niraśanārdha-bhukti-ras-varjanād yuktibhir40djitendriya-tayā tvam eve jina ity abhikhyāṃ gataḥ || 40 || 41ajineśvara, na te mataṃ paṭaka-vastra-pātra-graho | 41bvimṛśya sukha-kāraṇaṃ svayam aśakta-kaiḥ kalpitaḥ || 41cathāyam api sat-pathas tava bhaved vṛthā nagnatā | 41dna hasta-sulabhe phale sati taruḥ samāruhyate || 41 || 11 Note JS: pp. 78–79 blurred and illegible. 42aparigrahavatāṃ satāṃ bhayam avaśyam āpadyate | 42bprakopa-parihiṃsane ca paruṣānṛta-vyāhṛtī || 42cmama tvam atha corataḥ svamanasaś ca vibhrāṃtatā | 42dkuto hi kaluṣātmanāṃ parama-śukla-sad-dhyānatā || 42 || 43asvabhājana-gateṣu peya-paribhojya-vastuṣv amī | 43byadā pratinirīkṣtās tanu-bhṛtaḥ susūkṣmātmakāḥ || 43ctadā kvacid apojjhane maraṇam eva teṣāṃ bhaved | 43dathāpy abhinirodhanaṃ bahutarātmasammūrcchanam || 43 || 44adigaṃbara-tayā sthitāḥ svabhuja-bhojino ye sadā | 44bpramāda-rahitāśayāḥ pracura-jīva-hatyām api || 44cna baṃdha-phala-bhāginas ta iti gamyate yena te | 44dpravṛttam anubibhrati svabala-yogyamadhyāpy amī || 44 || 45ayathāgama-vihāriṇām aśana-pāna-bhakṣyādiṣu | 45bprayatna-paracetasām avikalendriyālokinām || 45ckataṃcid asupīḍanād yadi bhaved apuṇyodayas45dtapo ’pi vadha eva te sva-para-jīvasantāpanāt || 45 || 46amaruj-jvalana-bhūyaḥsu niyamāt kacid yujyate | 46bparaspara-virodhiteṣu vigatāsutā sarvadā || 46cpramāda-janitāgasāṃ kacid apohanaṃ svāgamāt | 46dkathaṃ sthiti-bhujāṃ satāṃ gagana-vāsasāṃ doṣitā || 46 || 47aparair anagha-nivṛttiḥ svaguṇatva-vidhvaṃsanaṃ | 47bvyagho ’pi kapalādibhiś ca puruṣārtha-vidhvaṃsanam || 47ctvayā sumṛditainasā jvalita-kevalaughaśriyā47ddhruvaṃ nirupamātmakaṃ sukham anantam avyāhatam || 47 || 48aniranvaya-binaśavarī jagati muktir iṣṭā paraiḥ | 48bna kaścid iha ceṣṭate svavyasanāya mūḍhetaraḥ || 48ctvayā nu guṇa-saṃhater atiśayopalabdhyātmikā | 48dstithiḥ śivamayī jina ! pravacane tava khyāpitā || 48 || 49aiyaty api guṇa-stutiḥ parama-nirvṛteḥ sādhanī49bbhavaty alam ato jano vyavasitaś ca tat-kāṃkṣyā | 49cviraṃsyati ca sādhunā rucira-lobha-lābhe satām49dmano ’bhilaṣitāptir eva nanu ca prayāsāvadhiḥ || 49 || 50aiti mama mati-vṛttyā saṃhitaṃ tvad guṇānām50baniśam amita-śaktyā saṃstuvānasya bhaktyā | 50csukhamanadhamanantaṃ svātma-saṃsthaṃ mahātman50djina ! bhavatu mahatyā kevala-śrīvibhūtyā || 50 || śubhaṃ bhavatu