<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE TEI PUBLIC "-//TEI P5//DTD Main Document Type//EN" "../tei_all.dtd">
<TEI><teiHeader><fileDesc><titleStmt><title type="main" subtype="text-YAṬ" ana="actual">Yuktyanuśāsanaṭīkā</title><title type="main" subtype="text-YA" ana="potential">Yuktyanuśāsana</title><title type="subtitle" subtype="bare-text">Bare text of Indralāl and Śrīlāl's 1919 edition</title><respStmt><resp>Digital textresource created by</resp><persName>H. Trikha</persName></respStmt></titleStmt><publicationStmt><publisher>Published within the Digital Corpus of Vidyānandin's Works at <span type="ref-site" target="../">www.dipal.org/dcv</span></publisher><availability><licence> under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License</licence></availability><date type="published">November 23, 2025</date></publicationStmt><sourceDesc><bibl>Print edition: Samantabhadra-praṇītaṃ Yuktyanuśāsanam. Vidyānanda-viracitayā ṭīkayā samanvitam Indralālaiḥ Śrīlālaiś ca sampāditaṃ saṃśodhitaṃ ca. (Māṇikacandra Digambara Jaina Granthamālā 15). Bombay 1919.</bibl><bibl type="base-resource">Plain text: <span target="YAṬ-IŚ-t.html">dcv/Yuktyanuśāsanaṭīkā/YAṬ-IŚ-t</span></bibl></sourceDesc></fileDesc><encodingDesc><projectDesc><p><seg type="project-general">This resource for the text of the <seg type="essential" subtype="wor_name">Yuktyanuśāsanaṭīkā</seg> (<seg type="essential" subtype="wor_abbr">YAṬ</seg>) is published alongside <span type="ref-site work" target="./">other digital resources for the work</span>. The resource at hand, <seg type="essential" subtype="tra_sigl">YAṬ-IŚ‑b</seg>, is a resource for the specific text of the edition by Indralāl and Śrīlāl (IŚ) in 1919. </seg><seg type="derivat" subtype="bare-text">The resource renders the bare text (b) only. </seg><seg type="thanks">H. Trikha created this resource during his occupations at the Institutes for <span type="organisation">South Asian, Tibetan and Buddhist Studies, University of Vienna,</span> and for the <span type="organisation">Cultural and Intellectual History of Asia, Austrian Academy of Sciences.</span> Substantial work was done in the project “Perspectivism and intertextuality in Vidyānandin’s works,” funded by the Austrian Science Fund (FWF Schrödinger project J 3880-G24). Trikha is especially grateful to the late Helmut Krasser for financing the capture of the printed edition and to Vitus Angermeier for providing the initial TEI encoding. </seg></p></projectDesc></encodingDesc></teiHeader><text type="plain-text"><body><head resp="IŚ" n="a_1"> <span type="ref-block" n="1 r_YAṬ-IŚ#001,01_r"/>oṃ <span type="ref-block" n="2 r_YAṬ-IŚ#001,02_r"/>śrīvītarāgāya namaḥ <span type="ref-block" n="3 r_YAṬ-IŚ#001,03_r"/>ācāryapravaraśrīmadvidyānaṃdipraṇītayā ṭīkayāvibhūṣitaṃ <span type="ref-block" n="4 r_YAṬ-IŚ#001,04_r"/>śrīmatsamaṃtabhadrācāryavaryapraṇītaṃ <span type="ref-block" n="5 r_YAṬ-IŚ#001,05_r"/>yuktyanuśāsanaṃ </head><l> <span type="ref-block" n="6 r_YAṬ-IŚ#001,06_r"/>pramāṇanayanirṇītavastutattvam abādhitaṃ </l><l> <span type="ref-block" n="7 r_YAṬ-IŚ#001,07_r"/>jīyāt samantabhadrasya stotraṃ yuktyanuśāsanaṃ </l><p n="a_3" rend="justify"> <span type="ref-block" n="8 r_YAṬ-IŚ#001,08_r"/>śrīmatsamantabhadrasvāmibhir āptamīmāṃsāyāmanyayogavyavacche<span type="ref-block" n="9 r_YAṬ-IŚ#001,09_r"/>dād vyavasthāpitena bhagavatā śrīmatārhatāntyatīrthaṃkaraparamadevena <span type="ref-block" n="10 r_YAṬ-IŚ#001,10_r"/>māṃ parīkṣya kiṃ cikīrṣavo bhavantaḥ iti te pṛṣṭā ivaprāhuḥ </p><p n="a_5" rend="justify"> <span type="ref-block" n="15 r_YAṬ-IŚ#001,15_r"/>stutigocaratvaṃ stotraviṣayatvaṃ ninīṣavo netum i<span type="ref-block" n="16 r_YAṬ-IŚ#001,16_r"/>cchavo vayaṃ mumukṣavo 'dyāsmin kāle parīkṣāvasānasamaye smo <span type="ref-block" n="17 r_YAṬ-IŚ#001,17_r"/>bhavāmas tvāṃ vīraṃ nānyat kiṃcit kartukāmā itiprativacanenābhi<span type="ref-block" n="18 r_YAṬ-IŚ#002,01_r"/>saṃbaṃdhaḥ kutaḥ stutigocaratvaṃ netum icchavobhavanta ity āhuḥ <span type="ref-block" n="19 r_YAṬ-IŚ#002,02_r"/>ṛddhamānam iti pravṛddhapramāṇatvād ity arthaḥ ṛddhaṃpravṛddhaṃ mānaṃ <span type="ref-block" n="20 r_YAṬ-IŚ#002,03_r"/>pramāṇaṃ yasya sa eva varddhamāna ity ucyate </p><p n="a_6" rend="justify"> <span type="ref-block" n="21 r_YAṬ-IŚ#002,04_r"/>kiṃ punas tatra pramāṇaṃ pravṛddham iti cet tattvajñānameva <span type="ref-block" n="22 r_YAṬ-IŚ#002,05_r"/>tattvajñānaṃ pramāṇaṃ syād iti vacanāt tasyaivapravṛddhatvopapatteḥ <span type="ref-block" n="23 r_YAṬ-IŚ#002,06_r"/>syādvādanayasaṃskṛtatvāt sannikarṣāder upacārād anyatrapramāṇa<span type="ref-block" n="24 r_YAṬ-IŚ#002,07_r"/>tvāyogān nirvikalpakadarśanavat pravṛddhatvāsaṃbhavāt tattvajñānaṃ <span type="ref-block" n="25 r_YAṬ-IŚ#002,08_r"/>punaḥ svārthavyavasāyātmakaṃ tattvajñānatvānyathānupapatteḥ na hy avyava<span type="ref-block" n="26 r_YAṬ-IŚ#002,09_r"/>sāyātmakaṃ tattvajñānaṃ nāmā kiṃcit karasyatattvajñānatvaprasaṃgāt <span type="ref-block" n="27 r_YAṬ-IŚ#002,10_r"/>nākiṃcitkaraṃ tattvajñānaṃ vyavasāyakarasya tattvajñānatvāditi <span type="ref-block" n="28 r_YAṬ-IŚ#002,11_r"/>cet na svayam avyavasāyātmano darśanasyavyavasāyakaratvaviro<span type="ref-block" n="29 r_YAṬ-IŚ#002,12_r"/>dhāt sugatadarśanavat kṣaṇakṣayādidarśanabuddhavyavasāyavāsanā<span type="ref-block" n="30 r_YAṬ-IŚ#002,13_r"/>prabodhasahakāri darśanaṃ vyavasāyakāraṇaṃ nāparam iti cet kuto <span type="ref-block" n="31 r_YAṬ-IŚ#002,14_r"/>vyavasāyavāsanāprabodhaḥ darśanād iti cet tarhikṣaṇakṣayādā<span type="ref-block" n="32 r_YAṬ-IŚ#002,15_r"/>v api syāt kathaṃ ca sugatadarśanaṃ na syāt tatrāvidyodayasattvā<span type="ref-block" n="33 r_YAṬ-IŚ#002,16_r"/>d iti cet tarhi avidyodayasahāyādarśanāt sa ca bhavatu kṣa<span type="ref-block" n="34 r_YAṬ-IŚ#002,17_r"/>ṇakṣayādau nāstīti mataṃ tadā darśanabhedaprasaṃgaḥ na hyekam eva <span type="ref-block" n="35 r_YAṬ-IŚ#002,18_r"/>darśanaṃ nīlādauvyavasāyavāsanāprabodhanibaṃdhanāvidyodayasamā<span type="ref-block" n="36 r_YAṬ-IŚ#002,19_r"/>krāntaṃ kṣaṇakṣayādāv anyatheti vaktuṃ yuktam syān mataṃ darśana<span type="ref-block" n="37 r_YAṬ-IŚ#002,20_r"/>syāvidyodayavaicitryād vaicitryaṃ tatas tasyānyatvāttadanyatve darśa<span type="ref-block" n="38 r_YAṬ-IŚ#002,21_r"/>nasya vāstavatvāvirodhād vāstavaṃ hi darśanam avāstavāvā'vi<span type="ref-block" n="39 r_YAṬ-IŚ#002,22_r"/>dyā tadubhayabhedān na darśanabheda iti tad apisvasiddhāntamātraṃ <span type="ref-block" n="40 r_YAṬ-IŚ#003,01_r"/>tasyā vikalpavāsanāhetutvavirodhāt vāstavaṃ hikiṃcit ka<span type="ref-block" n="41 r_YAṬ-IŚ#003,02_r"/>syacit kāraṇam iṣṭaṃ nāvāstavaṃ śaśaviṣāṇaṃ na cāvidyā vā<span type="ref-block" n="42 r_YAṬ-IŚ#003,03_r"/>stavikā yadi punar yathā vāstavaṃ kāraṇaṃ vāstavam evakāryam u<span type="ref-block" n="43 r_YAṬ-IŚ#003,04_r"/>pajanayati tadvadavāstavam avāstavaṃ virodhābhāvāt tataścāvidyo<span type="ref-block" n="44 r_YAṬ-IŚ#003,05_r"/>dayaḥ svayam avāstavo vikalpavāsanāprabodham avāstavaṃkariṣyatī<span type="ref-block" n="45 r_YAṬ-IŚ#003,06_r"/>ty abhidhīyate tadā vikalpavāsanāprabodho 'py avāstavonīlādi<span type="ref-block" n="46 r_YAṬ-IŚ#003,07_r"/>vyavasāyam avāstavam eva janayet vāstavadarśanahetutvātvāsta<span type="ref-block" n="47 r_YAṬ-IŚ#003,08_r"/>vo 'pi nīlādivikalpa iti cet tarhi vāstavāvāstavābhyāṃ <span type="ref-block" n="48 r_YAṬ-IŚ#003,09_r"/>darśanavikalpavāsanāprabodhābhyāṃ janito nīlādivikalpo vā<span type="ref-block" n="49 r_YAṬ-IŚ#003,10_r"/>stavāvāstavaḥ syāt tathā ca tajjanakaṃ darśanaṃ katham ivatattva<span type="ref-block" n="50 r_YAṬ-IŚ#003,11_r"/>jñānam upapadyeta saṃśayādivikalpajanakasyāpi darśanasyatattvajñāna<span type="ref-block" n="51 r_YAṬ-IŚ#003,12_r"/>tvaprasaṃgāt yathaiva hi nīlādivikalpaḥ svarūpe vāstavaḥsvā<span type="ref-block" n="52 r_YAṬ-IŚ#003,13_r"/>laṃbane cāvāstavas tathā saṃśayādivikalpo 'pi sarvacittacaittānā<span type="ref-block" n="53 r_YAṬ-IŚ#003,14_r"/>m ātmasaṃvedanasya vāstavatvāt tadālaṃbanasyacā'nyāpohasyāvā<span type="ref-block" n="54 r_YAṬ-IŚ#003,15_r"/>stavatvāt vāstavāvāstavopavattiḥ nanu darśanapṛṣṭabhāvinovi<span type="ref-block" n="55 r_YAṬ-IŚ#003,16_r"/>kalpasya vastuvyavasāyakatvāt tajjanakaṃ darśanaṃtattvajñānaṃ na <span type="ref-block" n="56 r_YAṬ-IŚ#003,17_r"/>punaḥ saṃśayādivikalpajanakaṃ tasyāvastuparāmarśitvāt nahi <span type="ref-block" n="57 r_YAṬ-IŚ#003,18_r"/>saṃśayena viṣayīkriyamāṇaṃ calitākāradvayaṃ vasturūpaṃ nā'pi <span type="ref-block" n="58 r_YAṬ-IŚ#003,19_r"/>viparyāsenālaṃbyamānaṃ viparītaṃ vasturūpaṃ yato 'syavastuparāma<span type="ref-block" n="59 r_YAṬ-IŚ#003,20_r"/>rśitā syād iti kaścit so 'py evaṃ praṣṭavyaḥ kuto nīlādi<span type="ref-block" n="60 r_YAṬ-IŚ#003,21_r"/>vikalpasya vastuvyavasāyitvaṃ siddhaṃ vastuvyavasāyivikalpa<span type="ref-block" n="61 r_YAṬ-IŚ#003,22_r"/>vāsanāprabodhāt so 'pi vastuvyavasāyyavidyodayād iti cet <span type="ref-block" n="62 r_YAṬ-IŚ#004,01_r"/>tarhy avidyodayavaṃśaprabhavo nīlādivikalpa ity etadāyātam tathā <span type="ref-block" n="63 r_YAṬ-IŚ#004,02_r"/>ca tajjananān na darśanaṃ tattvajñānaṃ yuktam atiprasaṃgāt </p><p n="a_7" rend="justify"> <span type="ref-block" n="64 r_YAṬ-IŚ#004,03_r"/>tadavisaṃvādakatvāt tattvajñānam iti cet tad api yadyartha<span type="ref-block" n="65 r_YAṬ-IŚ#004,04_r"/>kriyāprāptinimittatvaṃ tac ca pravarttakatvaṃ tad apipravṛttiviṣayo<span type="ref-block" n="66 r_YAṬ-IŚ#004,05_r"/>padarśakatvam ucyate tadā na vyavatiṣṭhatedarśanasyāvyavasāyā<span type="ref-block" n="67 r_YAṬ-IŚ#004,06_r"/>tmanaḥ pravṛttiviṣayopadarśakatvekṣaṇakṣayādyupadarśakatvaprasaṃgāt <span type="ref-block" n="68 r_YAṬ-IŚ#004,07_r"/>nīlādyupadarśakatvavat nīlādivat kṣaṇakṣayādāv api darśana<span type="ref-block" n="69 r_YAṬ-IŚ#004,08_r"/>viṣayatvāviśeṣāt kṣaṇakṣayādau viparītasamāropān natadupada<span type="ref-block" n="70 r_YAṬ-IŚ#004,09_r"/>rśakatvam iti cet so 'pi kutaḥ sadṛśāparāparotpattidarśanād a<span type="ref-block" n="71 r_YAṬ-IŚ#004,10_r"/>vidyodayāc ceti cet na sadṛśāparāparotpattidarśanasyasamāropa<span type="ref-block" n="72 r_YAṬ-IŚ#004,11_r"/>nimittasyāparāparajalabudbudotpattidarśanena vyabhicārāttatrai<span type="ref-block" n="73 r_YAṬ-IŚ#004,12_r"/>katvasamāropāsaṃbhavāt tathāntaraṃgasya cāvidyodayasyavāhyakāra<span type="ref-block" n="74 r_YAṬ-IŚ#004,13_r"/>ṇarahitasyāsamarthatvāt tanmātrād evānyathā sarvatravibhramaprasaṃgāt </p><p n="a_8" rend="justify"> <span type="ref-block" n="75 r_YAṬ-IŚ#004,14_r"/>syān mataṃ aparāparajalabudbudeṣusadṛśāparāparotpattidarśa<span type="ref-block" n="76 r_YAṬ-IŚ#004,15_r"/>ne saty apy avidyodayāsaṃbhavān naikatvasamāropaḥ tato navyabhicāra <span type="ref-block" n="77 r_YAṬ-IŚ#004,16_r"/>iti tad ayuktam kṣaṇakṣayādidarśanasyābodhisattvādaprasiddheḥ <span type="ref-block" n="78 r_YAṬ-IŚ#004,17_r"/>paśyann ayaṃ kṣaṇikam eva na paśyatīti vacanasyasvamanorathamātra<span type="ref-block" n="79 r_YAṬ-IŚ#004,18_r"/>tvāt śakyaṃ hi vaktuṃ paśyann ayaṃ nityam eva paśyatyanādyavidyoda<span type="ref-block" n="80 r_YAṬ-IŚ#004,19_r"/>yād aparāparajñānotpattiṣu kṣaṇikatvasamāropānnāvadhārayatīti <span type="ref-block" n="81 r_YAṬ-IŚ#004,20_r"/>kramayaugapadyābhyām arthakriyāvirodhas tu nityasyevakṣaṇikasyāpi <span type="ref-block" n="82 r_YAṬ-IŚ#004,21_r"/>vidyata eva tataḥ paśyann ayaṃ jātyantaram evaṃ paśyatidarśanamohoda<span type="ref-block" n="83 r_YAṬ-IŚ#004,22_r"/>yāt tu durāgamajanitavāsanāsahāyād viparītasamāropasaṃbhavānnāva<span type="ref-block" n="84 r_YAṬ-IŚ#004,23_r"/>dhārayatīti yuktam utpaśyāmaḥ tathā cākṣādijñānasyadravyapa<span type="ref-block" n="85 r_YAṬ-IŚ#005,01_r"/>ryāyātmakaḥ kathaṃcit nityānityātmāsadṛśetarapariṇāmātma<span type="ref-block" n="86 r_YAṬ-IŚ#005,02_r"/>kaḥ sāmānyaviśeṣātmakaḥ jātyantarabhūto 'nekāntātmārthoviṣa<span type="ref-block" n="87 r_YAṬ-IŚ#005,03_r"/>yaḥ siddhaḥ suniścatāsaṃbhavadbādhakapramāṇatvāttadupadarśakatvaṃ <span type="ref-block" n="88 r_YAṬ-IŚ#005,04_r"/>pravṛttiviṣayopadarśakatvaṃ tat pravarttakatvaṃtattvārthakriyāprāptini<span type="ref-block" n="89 r_YAṬ-IŚ#005,05_r"/>mittatvaṃ tad apy avisaṃvāditvaṃ tallakṣaṇaṃ tattvajñānaṃkatham avikalpakaṃ <span type="ref-block" n="90 r_YAṬ-IŚ#005,06_r"/>jātyādyātmakasya savikalpakasyārthasāmarthyenasamudbhūtatvā<span type="ref-block" n="91 r_YAṬ-IŚ#005,07_r"/>j jātyādirahitasya svalakṣaṇārthasyasarvathā'narthakriyākāriṇo <span type="ref-block" n="92 r_YAṬ-IŚ#005,08_r"/>'nupapatteḥ tatkāraṇena tattvajñānasyodbhavāsaṃbhavātnirvikalpa<span type="ref-block" n="93 r_YAṬ-IŚ#005,09_r"/>katvād asiddheḥ syān matam saṃhṛtasakalavikalpāvasthāyāṃa<span type="ref-block" n="94 r_YAṬ-IŚ#005,10_r"/>śvavikalpakāle godarśanaviṣayāṇāṃ nirvikalpakaṃ pratyakṣaṃpratya<span type="ref-block" n="95 r_YAṬ-IŚ#005,11_r"/>kṣata eva siddhaṃ vikalpena nāmasaṃśrayeṇa pratyātmanāvedyena <span type="ref-block" n="96 r_YAṬ-IŚ#005,12_r"/>rahitasya pratyakṣasya saṃvedanāt tad uktam </p><l> <span type="ref-block" n="97 r_YAṬ-IŚ#005,13_r"/>pratyakṣaṃ kalpanāpoḍhaṃ pratyakṣeṇaiva siddhyati </l><l> <span type="ref-block" n="98 r_YAṬ-IŚ#005,14_r"/>pratyātmavedyaḥ sarveṣāṃ vikalpo nāmasaṃśrayaḥ iti </l><p n="a_10" rend="justify"> <span type="ref-block" n="99 r_YAṬ-IŚ#005,15_r"/>tad asat vyavasāyātmakasyaiva pratyakṣasyasvasaṃvedanapratya<span type="ref-block" n="100 r_YAṬ-IŚ#005,16_r"/>kṣataḥ prasiddheḥ nāmasaṃśrayasya vikalpasyatatrā'nupalaṃbhe 'py akṣādi<span type="ref-block" n="101 r_YAṬ-IŚ#005,17_r"/>saṃśrayasya saṃvedyamānatvāt saṃhṛtasakalavikalpāvasthāyāmapi <span type="ref-block" n="102 r_YAṬ-IŚ#005,18_r"/>stimitenāntarātmanā sthitasya cakṣuṣā rūpamīkṣamāṇasyākṣajā<span type="ref-block" n="103 r_YAṬ-IŚ#005,19_r"/>yā mateḥ savikalpakātmikāyā eva pratīteḥ anyathā vyutthi<span type="ref-block" n="104 r_YAṬ-IŚ#005,20_r"/>tacittāvasthāyāṃ tathaiva smaraṇānupapatteḥ etenānumānātpratyakṣe <span type="ref-block" n="105 r_YAṬ-IŚ#005,21_r"/>kalpanāvirahasiddhir apāstā punaḥ kiṃcid vikalpayatoyathā'<span type="ref-block" n="106 r_YAṬ-IŚ#005,22_r"/>śvakalpanā mamāsīd iti vittis tathā goniścayo 'pyaśvavikalpa<span type="ref-block" n="107 r_YAṬ-IŚ#006,01_r"/>kāle mamendriyabalād āsīd iti vittir api kathamanyathopapadyeta ga<span type="ref-block" n="108 r_YAṬ-IŚ#006,02_r"/>vāśvavikalpayor yugapadvirodhāt naivaṃ vittiḥ satyeti cet na <span type="ref-block" n="109 r_YAṬ-IŚ#006,03_r"/>tayoḥ kramād evāśūtpatter yaugapadyābhidhānāt tattvatojñānadvayasya <span type="ref-block" n="110 r_YAṬ-IŚ#006,04_r"/>sopayogasya yugapadasaṃbhavāt kvacidupayuktānupayuktajñānayauga<span type="ref-block" n="111 r_YAṬ-IŚ#006,05_r"/>padyavacanepi virodhābhāvāt tarhi godarśanam anupayuktamaśvavika<span type="ref-block" n="112 r_YAṬ-IŚ#006,06_r"/>lpas tūpayuktas tatas tayor yugapadbhāvo yukta eveti cet nakiṃci<span type="ref-block" n="113 r_YAṬ-IŚ#006,07_r"/>d aniṣṭaṃ syādvādināṃ tathā'nupayuktavedanasyanirvikalpakatvasyā<span type="ref-block" n="114 r_YAṬ-IŚ#006,08_r"/>pīṣṭatvāt kvacit kiṃcid upayuktaṃ hi jñānaṃvyavasāyātmakam i<span type="ref-block" n="115 r_YAṬ-IŚ#006,09_r"/>ṣyate sarvathā'nupayuktasyāvyavasāyātmakasyatattvajñānatvaviro<span type="ref-block" n="116 r_YAṬ-IŚ#006,10_r"/>dhāt na caivaṃ kevalajñānam atattvajñānaṃ prasajyetatasyāpi nityopa<span type="ref-block" n="117 r_YAṬ-IŚ#006,11_r"/>yuktattvena vyavasāyātmakatvopagamāt nanu ca vītārāgāṇāṃkva<span type="ref-block" n="118 r_YAṬ-IŚ#006,12_r"/>cit pravṛttyasaṃbhavāt sarvadaudāsīnyād upayogābhāvādanupayuktam eva <span type="ref-block" n="119 r_YAṬ-IŚ#006,13_r"/>jñānam anumantavyam tathā ca nirvikalpakaṃ tat siddhaṃ tadvadakṣā<span type="ref-block" n="120 r_YAṬ-IŚ#006,14_r"/>dijñānam api nirvikalpakaṃ sat tattvajñānaṃ bhaviṣyatītikecit <span type="ref-block" n="121 r_YAṬ-IŚ#006,15_r"/>te 'pi na yuktivādinaḥ yaugajñānasyānupayuktatvesarvapadārthapra<span type="ref-block" n="122 r_YAṬ-IŚ#006,16_r"/>tibhāsanasya virodhāt tasyaivopayogarūpatvād yugapatsarvārtha<span type="ref-block" n="123 r_YAṬ-IŚ#006,17_r"/>grahaṇam eva hy upayogaḥ sarvajñavijñānasya na punarjihāsopāditsābhyāṃ <span type="ref-block" n="124 r_YAṬ-IŚ#006,18_r"/>hānopādānalakṣaṇā pravṛttiḥ tasyārāgadveṣopayoganibaṃdhanatvāt <span type="ref-block" n="125 r_YAṬ-IŚ#006,19_r"/>pralīnarāgadveṣasya sarvajñasya tadasaṃbhavāt katham evaṃsarvajñavijñānaṃ <span type="ref-block" n="126 r_YAṬ-IŚ#006,20_r"/>niṣphalaṃ na bhaved iti cet na tadabhinnasya phalasyasakalājñāna<span type="ref-block" n="127 r_YAṬ-IŚ#006,21_r"/>nivṛttilakṣaṇasya sadbhāvāt sarvasya jñānasya sākṣādajñānani<span type="ref-block" n="128 r_YAṬ-IŚ#006,22_r"/>vṛttiphalatvād dhānopādānopekṣāviṣayasyaparaṃparājñānaphalatvapra<span type="ref-block" n="129 r_YAṬ-IŚ#007,01_r"/>siddheḥ sakalavedivijñānasya paramparayāpyupekṣāmātraphalatvāt <span type="ref-block" n="130 r_YAṬ-IŚ#007,02_r"/>tathā coktam </p><l> <span type="ref-block" n="131 r_YAṬ-IŚ#007,03_r"/><span resp="?" rend="underline">upekṣā phalam ādyasya śeṣasyādānahānadhīḥ</span> </l><l> <span type="ref-block" n="132 r_YAṬ-IŚ#007,04_r"/><span resp="?" rend="underline">pūrvā vā'jñānanāśo vā sarvasyāsya svagocare</span> iti </l><p n="a_12" rend="justify"> <span type="ref-block" n="133 r_YAṬ-IŚ#007,05_r"/>nityopayuktatvāt sarvajñavijñānasyasvārthavyavasāyātmakatvam eva <span type="ref-block" n="134 r_YAṬ-IŚ#007,06_r"/>yuktam anyathā tasyākiṃcitkaratvaprasaṃgāttadvadakṣādijñānānām a<span type="ref-block" n="135 r_YAṬ-IŚ#007,07_r"/>pīti na kiṃcidavyavasāyātmakaṃ tattvajñānam asti yenasādhana<span type="ref-block" n="136 r_YAṬ-IŚ#007,08_r"/>vyabhicāraḥ syāt atrāparaḥ prāha satyam vyavasāyātmakaṃ <span type="ref-block" n="137 r_YAṬ-IŚ#007,09_r"/>tattvajñānaṃ arthavyavasāyalakṣaṇatvāt na tusvavyavasāyātmakaṃ <span type="ref-block" n="138 r_YAṬ-IŚ#007,10_r"/>tasya jñānāṃtareṇa vyavasāyād iti so 'pi na prekṣāvatāmabhidhe<span type="ref-block" n="139 r_YAṬ-IŚ#007,11_r"/>yavacano 'navasthānuṣaṃgatvāt kasyacid arthajñānasya hiyena jñānena <span type="ref-block" n="140 r_YAṬ-IŚ#007,12_r"/>vyavasāyas tan na tāvad avyavasitam eva tasya vyavasāyakaṃparātmajñā<span type="ref-block" n="141 r_YAṬ-IŚ#007,13_r"/>navat jñānāntareṇa tadvyavasāye tu tasyāpi jñānāntareṇavya<span type="ref-block" n="142 r_YAṬ-IŚ#007,14_r"/>vasāya ity anavasthānaṃ durnivāraṃ nanu ca jñānasyasvaviṣaye vya<span type="ref-block" n="143 r_YAṬ-IŚ#007,15_r"/>vasitijanakatvaṃ vyavasāyātmakatvaṃ tac ca jñānāntareṇa vya<span type="ref-block" n="144 r_YAṬ-IŚ#007,16_r"/>vasitasyā'pi yuktaṃ sannikarṣavat na hi sannikarṣādiḥ <span type="ref-block" n="145 r_YAṬ-IŚ#007,17_r"/>kenacid vyavasito vyavasitim upajanayati tadvadarthajñānaṃjñā<span type="ref-block" n="146 r_YAṬ-IŚ#007,18_r"/>nāntareṇāvyavasitam eva vyavasitim utpādayatīti kaścit so <span type="ref-block" n="147 r_YAṬ-IŚ#007,19_r"/>'pi na prātītikavacano 'rthajñānasyāpijñānāntareṇāvyavasita<span type="ref-block" n="148 r_YAṬ-IŚ#007,20_r"/>syaivārthavyavasitijanakatvaprasaṃgātjñānajñānaparikalpanavaiya<span type="ref-block" n="149 r_YAṬ-IŚ#007,21_r"/>rthyāt tathā liṃgasya jñānenāvyavasitasya svaliṃgini śabda<span type="ref-block" n="150 r_YAṬ-IŚ#007,22_r"/>syābhidheye sādṛśyasyopameye vyavasitijanakatvasiddhestadvi<span type="ref-block" n="151 r_YAṬ-IŚ#008,01_r"/>jñānānveṣaṇaṃ kimarthaṃ puṣṇīyāt yadi punarubhayathā darśanād a<span type="ref-block" n="152 r_YAṬ-IŚ#008,02_r"/>doṣa iti mataṃ tadā'pi kiṃcil liṃgādikam ajñātaṃsvaliṃgyādiṣu <span type="ref-block" n="153 r_YAṬ-IŚ#008,03_r"/>vyavasitim upajanayat katham apavāryate cakṣurādikam apikiṃcid vi<span type="ref-block" n="154 r_YAṬ-IŚ#008,04_r"/>jñānam eva svaviṣaye paricchittim utpādayad ubhayathādarśanāt <span type="ref-block" n="155 r_YAṬ-IŚ#008,05_r"/>syān mataṃ cakṣurādikam evājñātaṃ svaviṣayajñāptinimittaṃdṛṣṭaṃ na tu <span type="ref-block" n="156 r_YAṬ-IŚ#008,06_r"/>liṃgādikaṃ tad api jñātam eva nānyathā tatonobhayatrobhayathā <span type="ref-block" n="157 r_YAṬ-IŚ#008,07_r"/>prasaṃgaḥ pratītivirodhād iti tarhi yathārthajñānaṃvyavasitam artha<span type="ref-block" n="158 r_YAṬ-IŚ#008,08_r"/>jñaptinimittaṃ tathā jñānajñānam api jñāne 'stu tatrā'pyubhayathā parika<span type="ref-block" n="159 r_YAṬ-IŚ#008,09_r"/>lpanāyāṃ pratītivirodhasyāviśeṣāt kayā punaḥ pratītyā'tra <span type="ref-block" n="160 r_YAṬ-IŚ#008,10_r"/>virodha iti cec cakṣurādiṣu kayeti samaḥ paryanuyogaḥ vivādāpannaṃ <span type="ref-block" n="161 r_YAṬ-IŚ#008,11_r"/>cakṣurādikam ajñātam evārthajñaptinimittaṃ cakṣurāditvāt yad evaṃ <span type="ref-block" n="162 r_YAṬ-IŚ#008,12_r"/>tad evaṃ yathā'smac cakṣurādi tathā ca vivādāpannaṃcakṣurādi ta<span type="ref-block" n="163 r_YAṬ-IŚ#008,13_r"/>smāt tathā vivādādhyāsitaṃ liṃgādikaṃ jñātam eva kvacidvijñaptini<span type="ref-block" n="164 r_YAṬ-IŚ#008,14_r"/>mittaṃ liṃgāditvāt yad itthaṃ tad itthaṃyathobhayavādiprasiddhaṃ dhūmādi <span type="ref-block" n="165 r_YAṬ-IŚ#008,15_r"/>tathā ca vivādādhyāsitaṃ liṃgādi tasmāt tathetyanumānapratītyā <span type="ref-block" n="166 r_YAṬ-IŚ#008,16_r"/>tatrobhayathākalpane virodha iti cet tarhi vivādāpannaṃjñānaṃ<span type="ref-block" n="167 r_YAṬ-IŚ#008,17_r"/>jñānaṃ jñātam eva svaviṣaye jñaptinimittaṃ jñānatvāt yadevaṃ tad evaṃ ya<span type="ref-block" n="168 r_YAṬ-IŚ#008,18_r"/>thārthajñānaṃ tathā ca vivādādhyāsitaṃ jñānajñānaṃ tasmāttathety anu<span type="ref-block" n="169 r_YAṬ-IŚ#008,19_r"/>mānapratītyaiva tatrobhayathā kalpanāyāṃ virodho 'stusarvathā vi<span type="ref-block" n="170 r_YAṬ-IŚ#008,20_r"/>śeṣābhāvāt tathā cānavasthānaṃ durnivāram eva naiyāyikaṃmanyānāṃ <span type="ref-block" n="171 r_YAṬ-IŚ#008,21_r"/>syād ākūtam arthajñānam apy arthe jñānāṃtareṇājñātam evajñaptim utpāda<span type="ref-block" n="172 r_YAṬ-IŚ#008,22_r"/>yati yathā viśeṣaṇajñānaṃ viśeṣye rthe na punar jñānaṃ tadvijñānotpatteḥ <span type="ref-block" n="173 r_YAṬ-IŚ#009,01_r"/>prāg eva tatra jñapter abhāvaprasaṃgāt na caivaṃ tathā pratīter arthajijñāsāyāṃ <span type="ref-block" n="174 r_YAṬ-IŚ#009,02_r"/>hi svahetor arthajñānam utpadyate jñānajijñāsāyān tupaścād eva <span type="ref-block" n="175 r_YAṬ-IŚ#009,03_r"/>jñāne jñānaṃ pratīter evaṃ vidhatvād iti tad apy asatyam svayam arthajñānaṃ <span type="ref-block" n="176 r_YAṬ-IŚ#009,04_r"/>mamedam ity apratipattau tathā pratīter asaṃbhavātpratipattau tu svata<span type="ref-block" n="177 r_YAṬ-IŚ#009,05_r"/>s tatpratipattirjñānāntarāt vā svataś cet svārthaparicchedaka<span type="ref-block" n="178 r_YAṬ-IŚ#009,06_r"/>tvasiddhir vedanasya vastubalaprāptā kkacid arthe jijñāsāyāṃsatyā<span type="ref-block" n="179 r_YAṬ-IŚ#009,07_r"/>maham utpannam iti svayaṃ pratipadyamānaṃ hi vijñānaṃsvārthaparicche<span type="ref-block" n="180 r_YAṬ-IŚ#009,08_r"/>dakam abhyanujñāyate nānyatheti jainamatasiddhiḥ yadipuna<span type="ref-block" n="181 r_YAṬ-IŚ#009,09_r"/>r jñānāntarāt tathā pratipattis tadā'pitadarthajñānaprajñātam eva mayārthasya <span type="ref-block" n="182 r_YAṬ-IŚ#009,10_r"/>paricchedakam iti svayaṃ jñānāntaraṃ pratipadyate cet tadeva svārtha<span type="ref-block" n="183 r_YAṬ-IŚ#009,11_r"/>paricchedakaṃ siddhaṃ na pratipadyate cet kathaṃ tathāpratipattiḥ </p><p n="a_13" rend="justify"> <span type="ref-block" n="184 r_YAṬ-IŚ#009,12_r"/>kiṃ cedaṃ ca vicāryate jñānāntaram arthajñānam arthamātmānaṃ ca prati<span type="ref-block" n="185 r_YAṬ-IŚ#009,13_r"/>padyājñātam eva mayā jñātam arthaṃ jānātītipratipādyā'pratipādya <span type="ref-block" n="186 r_YAṬ-IŚ#009,14_r"/>vā prathame pakṣe 'rthasya tat jñānasya svātmanaḥsvaparicchedakatvaviṣa<span type="ref-block" n="187 r_YAṬ-IŚ#009,15_r"/>yaṃ jñānāntaraṃ prasajyeta dvitīyapakṣe punar atiprasaṃgaḥsukhādikam a<span type="ref-block" n="188 r_YAṬ-IŚ#009,16_r"/>jñātam evādṛṣṭaṃ mayā karotīty api jānīyād aviśeṣāt tataḥkiṃ bahuno<span type="ref-block" n="189 r_YAṬ-IŚ#009,17_r"/>ktena jñānam arthaparicchedakatām icchatā svaparicchedakameṣitavyam <span type="ref-block" n="190 r_YAṬ-IŚ#009,18_r"/>yatheśvarajñānaṃ svaparicchedakatvābhāverthajñānatvānupapatteḥ tathā <span type="ref-block" n="191 r_YAṬ-IŚ#009,19_r"/>caivaṃ prayogaḥ karttavyaḥ vivādādhyāsitaṃ jñānaṃsvaparicchedakam artha<span type="ref-block" n="192 r_YAṬ-IŚ#009,20_r"/>jñānatvāt yad arthajñānaṃ tat svaparicchedakaṃyatheśvarajñānaṃ arthajñānaṃ ca <span type="ref-block" n="193 r_YAṬ-IŚ#009,21_r"/>vivādādhyāsitaṃ tasmāt svaparicchedakaṃ na cakṣurādinā he<span type="ref-block" n="194 r_YAṬ-IŚ#009,22_r"/>tor vyabhicāras tasyājñānatvāt nā'pimūrcchitādijñānenārthavi<span type="ref-block" n="195 r_YAṬ-IŚ#010,01_r"/>śeṣaṇatvāt sad dhi mūrcchitādijñānaṃ nārthajñānaṃpunas tadarthe sma<span type="ref-block" n="196 r_YAṬ-IŚ#010,02_r"/>raṇaprasaṃgāt na ca mūrcchitādidaśāyāṃ parair jñānam iṣṭaṃyena vya<span type="ref-block" n="197 r_YAṬ-IŚ#010,03_r"/>bhicāraḥ syāt yeṣāṃ tu tasyām api daśāyāṃ vedanayānidrayā<span type="ref-block" n="198 r_YAṬ-IŚ#010,04_r"/>vā'bhibhūtaṃ vidyamānam eva mattadaśāyāṃ madiretyādivatmadābhi<span type="ref-block" n="199 r_YAṬ-IŚ#010,05_r"/>bhūtivedanavad anyathā tadā nairātmyāpatter iti mataṃ teṣāṃvijñānasya <span type="ref-block" n="200 r_YAṬ-IŚ#010,06_r"/>svavyavasāyo 'pi tadābhibhūtaprasiddha eveti kathaṃtenānaikānti<span type="ref-block" n="201 r_YAṬ-IŚ#010,07_r"/>katā jñānatvasya hetoḥ syāt tato 'rthajñānatvaṃsvavyavasāyātmakatvaṃ <span type="ref-block" n="202 r_YAṬ-IŚ#010,08_r"/>sādhayaty eva sādhyāvinābhāvaniyamaniścayāt nanvīśvarajñāna<span type="ref-block" n="203 r_YAṬ-IŚ#010,09_r"/>m udāharaṇasādhyaśūnyaṃ tasya svavyavasāyātmakatvābhāvād iti <span type="ref-block" n="204 r_YAṬ-IŚ#010,10_r"/>cen neśvarasya sarvajñatvavirodhāt jñānāntareṇātmajñānasyapari<span type="ref-block" n="205 r_YAṬ-IŚ#010,11_r"/>jñānāt sarvajñatve tad api jñānāntaraṃ svavyavasāyātmakaṃcet tad evo<span type="ref-block" n="206 r_YAṬ-IŚ#010,12_r"/>dāharaṇaṃ jñānāntareṇa vyavasitaṃ cedanavasthānaṃ tatrā'pyevaṃ <span type="ref-block" n="207 r_YAṬ-IŚ#010,13_r"/>paryanuyogāt na ceśvarasya nānājñānaparikalpanā yuktāsaha<span type="ref-block" n="208 r_YAṬ-IŚ#010,14_r"/>srakiraṇavat sākṣāt sakalapadārthaprakāśakam ekameveśvarasyaṃ meca<span type="ref-block" n="209 r_YAṬ-IŚ#010,15_r"/>kajñānam iti siddhāntavirodhāt tad īśvarasya jñānamudāharaṇam eva <span type="ref-block" n="210 r_YAṬ-IŚ#010,16_r"/>sādhyavaikalyānupapatteḥ sādhanavaikalyābhāvāc ca arthajñānatvaṃ hi <span type="ref-block" n="211 r_YAṬ-IŚ#010,17_r"/>sādhanaṃ tadudāharaṇe vidyata eva vipakṣebādhakapramāṇasadbhāvād vā <span type="ref-block" n="212 r_YAṬ-IŚ#010,18_r"/>sādhyāvinābhāvaniyamasya prasiddheḥ prakṛtasādhanaṃ sādhyaṃsādha<span type="ref-block" n="213 r_YAṬ-IŚ#010,19_r"/>yaty eva svavyavasāyarahitatve jñānasyānīśvara iveśvare pipramāṇa<span type="ref-block" n="214 r_YAṬ-IŚ#010,20_r"/>viruddhatvāt svavyavasāyātmakasakalārthajñānāt kathaṃcidabhinnasya <span type="ref-block" n="215 r_YAṬ-IŚ#010,21_r"/>paramātmana evāptaparīkṣāyām īśvaratvam arthanāt tataḥsthitam e<span type="ref-block" n="216 r_YAṬ-IŚ#010,22_r"/>tat svārthavyavasāyātmakaṃ tattvajñānaṃ pravṛddhaṃ mānaṃpramāṇam iti <span type="ref-block" n="217 r_YAṬ-IŚ#011,01_r"/>paramārthataḥ svavyavasāyātmakam eva tattvajñānaṃcetanatvāt svapne<span type="ref-block" n="218 r_YAṬ-IŚ#011,02_r"/>ndrajālādijñānavad ity aparas tasyāpīdam anumānajñānaṃsvavyavasā<span type="ref-block" n="219 r_YAṬ-IŚ#011,03_r"/>yārthasya vyavasāyakam avyavasāyakaṃ vā vyavasāyakaṃ cetsiddhaṃ <span type="ref-block" n="220 r_YAṬ-IŚ#011,04_r"/>svārthavyavasāyātmakaṃ tadvat sarvatattvajñānaṃ tathā syāt avyava<span type="ref-block" n="221 r_YAṬ-IŚ#011,05_r"/>sāyakaṃ ced asādhanāṃgaṃ vyarthatvāt saṃvyavahārato'nādyavidyo<span type="ref-block" n="222 r_YAṬ-IŚ#011,06_r"/>dayakalpitāt tadvyavasāyātmakam iti cet tarhi paramārthatonā<span type="ref-block" n="223 r_YAṬ-IŚ#011,07_r"/>smād anumānāt svavyavasāyātmakaṃ sādhyaṃ siddhyed iti yatkiṃ<span type="ref-block" n="224 r_YAṬ-IŚ#011,08_r"/>cana bhāṣī svavyavasāyātmakajñānaikāntavādīsvārthavyavasāyā<span type="ref-block" n="225 r_YAṬ-IŚ#011,09_r"/>tmano jñānasyārthakriyārthibhiḥ saṃvyahāribhirādaraṇīyatvāt <span type="ref-block" n="226 r_YAṬ-IŚ#011,10_r"/>prakāśyāprakāśakasya padārthasya prakāśārthibhiranādaraṇīyatvā<span type="ref-block" n="227 r_YAṬ-IŚ#011,11_r"/>t tad alam atiprasaṃgena prapaṃcataḥ pramāṇaparīkṣāyāṃpramāṇasya tattvajñā<span type="ref-block" n="228 r_YAṬ-IŚ#011,12_r"/>nasya svārthavyavasāyātmakasya parīkṣitatvāt </p><p n="a_14" rend="justify"> <span type="ref-block" n="229 r_YAṬ-IŚ#011,13_r"/>nanu ca tvāṃ varddhamānaṃ vīraṃ stutigocaratvaṃ ninīṣavaḥsmo <span type="ref-block" n="230 r_YAṬ-IŚ#011,14_r"/>vayam adyeti vākyaṃ na yuktaṃ vyākhyātuṃ tvāṃ vā tvām evavīram e<span type="ref-block" n="231 r_YAṬ-IŚ#011,15_r"/>veti vāśabdenāvadhāraṇārthena tato 'nyatīrthakarasamūhasyastutya<span type="ref-block" n="232 r_YAṬ-IŚ#011,16_r"/>syābhimatasya stutigocaratvavyavacchedānuṣaṃgāt tathā casiddhā<span type="ref-block" n="233 r_YAṬ-IŚ#011,17_r"/>ntavirodha iti kaścit so 'pi na vipaścit stoturabhiprāyā<span type="ref-block" n="234 r_YAṬ-IŚ#011,18_r"/>parijñānāt tasya hy ayam abhiprāyo ntyatīrthakarasyaivaidaṃyugīnatīrthaprakā<span type="ref-block" n="235 r_YAṬ-IŚ#011,19_r"/>śanapradhānasya varddhamānatvena stutigocaratvasamarthanesakalasya <span type="ref-block" n="236 r_YAṬ-IŚ#011,20_r"/>stutyasya siddhāntaprasiddhasya stutigocaratvaṃ samarthitaṃbhavaty eva <span type="ref-block" n="237 r_YAṬ-IŚ#011,21_r"/>varddhamānatvasya tatsādhanasyāviśeṣāt yasya yasyavarddhamānaṃ pravṛddhaṃ <span type="ref-block" n="238 r_YAṬ-IŚ#011,22_r"/>mānaṃ pramāṇaṃ kevalajñānaṃ paramaguroḥ śrutajñānādi vāparaguror niścī<span type="ref-block" n="239 r_YAṬ-IŚ#012,01_r"/>yate suniścitāsaṃbhavadbādhakapramāṇatvena sukhādivattasya tasya <span type="ref-block" n="240 r_YAṬ-IŚ#012,02_r"/>stutigocaratvaṃ prasiddhaṃ bhavati vīraśabdena vā sarvasyastutya<span type="ref-block" n="241 r_YAṬ-IŚ#012,03_r"/>syābhidhānāt nāyuktam avadhāraṇārthaṃ vāśabdavyākhyānaṃmahato <span type="ref-block" n="242 r_YAṬ-IŚ#012,04_r"/>mahāsatvasyāsahāyasyāntarārātinirjayanodyatasyapuruṣaviśeṣasya <span type="ref-block" n="243 r_YAṬ-IŚ#012,05_r"/>śaktiśuddhiprakarṣaṃ dadhānasya loke vīraśabdaprayogāt viśiṣṭāṃ māṃ <span type="ref-block" n="244 r_YAṬ-IŚ#012,06_r"/>lakṣmīṃ muktilakṣaṇāmabhyudayalakṣaṇāṃ vā rātīti vīra itivyutpa<span type="ref-block" n="245 r_YAṬ-IŚ#012,07_r"/>ttipakṣāśrayaṇād vā sarvasya stutyasya saṃgrahātprakṛtavākyavyā<span type="ref-block" n="246 r_YAṬ-IŚ#012,08_r"/>khyānaṃ yuktam utpaśyāmaḥ kiṃ viśiṣṭaṃ māṃvīramṛddhamānaṃ niścinva<span type="ref-block" n="247 r_YAṬ-IŚ#012,09_r"/>nti bhavanto yataḥ stutigocaratvaṃ ninīṣavodya bhavantītibhagavatā <span type="ref-block" n="248 r_YAṬ-IŚ#012,10_r"/>pṛṣṭā iva sūrayaḥ prāhuḥ viśīrṇadoṣāśayapāśabandham iti atrājñā<span type="ref-block" n="249 r_YAṬ-IŚ#012,11_r"/>nādidoṣas tasyāśayaḥ saṃskāraḥ pūrvo doṣa āśete 'sminn iti <span type="ref-block" n="250 r_YAṬ-IŚ#012,12_r"/>vyutpatteḥ doṣahetur vājñānāvaraṇādikarmaprakṛtiviśeṣodaya iti <span type="ref-block" n="251 r_YAṬ-IŚ#012,13_r"/>bhāvakarmaṇo dravyakarmaṇaś ca vacanaṃ doṣaś cāśayaś cadoṣāśayau tā<span type="ref-block" n="252 r_YAṬ-IŚ#012,14_r"/>v eva pāśau tābhyāṃ bandhaḥ pārataṃtryaṃ viśīrṇodoṣāśayapāśabaṃ<span type="ref-block" n="253 r_YAṬ-IŚ#012,15_r"/>ndho 'syeti vigrahaḥ tadaitenaitad uktaṃ bhavati yasmāttvāṃ viśīrṇa<span type="ref-block" n="254 r_YAṬ-IŚ#012,16_r"/>doṣāśayapāśabandhaṃ vayaṃ niraṇaiṣma tasmād vardhamānaṃstutigocaratvaṃ <span type="ref-block" n="255 r_YAṬ-IŚ#012,17_r"/>ninīṣavaḥ sma iti katham evaṃ vidhaṃ māṃniraṇaiṣurbhavanta ity āhur yataḥ <span type="ref-block" n="256 r_YAṬ-IŚ#012,18_r"/>kīrttyā mahatyā bhuvi varddhamānaṃ tvāṃ niraṇaiṣma kīrtyante jīvā<span type="ref-block" n="257 r_YAṬ-IŚ#012,19_r"/>dayas tattvārthāṃ yayā sā kīrtir bhagavato vāk mahatīyuktiśāstrā<span type="ref-block" n="258 r_YAṬ-IŚ#012,20_r"/>virodhīnī tayā bhuvi samavaśaraṇa bhūmau sākṣātparaṃparayā saka<span type="ref-block" n="259 r_YAṬ-IŚ#012,21_r"/>lapṛthivyāṃ paramāgamaviṣayabhūtāṃ varddhamānaḥpuṣyannikhilaprekṣāva<span type="ref-block" n="260 r_YAṬ-IŚ#012,22_r"/>jjanamanāṃsi parāparāṇi vyāpnuvann ity abhidhīyate sarvatra sa<span type="ref-block" n="261 r_YAṬ-IŚ#013,01_r"/>rvadā sarveṣāṃ yuktiśāstrāvirodhivāk siddha ityarthaḥ tato 'yaṃ <span type="ref-block" n="262 r_YAṬ-IŚ#013,02_r"/>samudāyārthaḥ stutigocaro bhagavān vīraḥ paramātmāṛddhamānatvāt <span type="ref-block" n="263 r_YAṬ-IŚ#013,03_r"/>yas tu naivaṃ sa na varddhamāno yathā rathyā puruṣas tathācāyaṃ bhaga<span type="ref-block" n="264 r_YAṬ-IŚ#013,04_r"/>vān iti tadvad vardhamāno bhagavānviśīrṇadoṣāśayapāśabandhatvāt <span type="ref-block" n="265 r_YAṬ-IŚ#013,05_r"/>yas tu netthaṃ sa na tathā yathā mithyādṛk tathā ca bhagavāniti <span type="ref-block" n="266 r_YAṬ-IŚ#013,06_r"/>viśīrṇadoṣāśayapāśabaṃdho bhagavān kīrtyā mahatyā bhuvivarddha<span type="ref-block" n="267 r_YAṬ-IŚ#013,07_r"/>mānatvāt yas tu naivaṃ vidhaḥ sa na tathā yathā prasiddhonāptaḥ kī<span type="ref-block" n="268 r_YAṬ-IŚ#013,08_r"/>rttyā mahatyā bhuvi varddhamānaś ca bhagavān tasmādviśīrṇadoṣāśaya<span type="ref-block" n="269 r_YAṬ-IŚ#013,09_r"/>pāśabaṃdha iti kevalavyatirekī heturanyathopapattiniyamaniścayaika<span type="ref-block" n="270 r_YAṬ-IŚ#013,10_r"/>lakṣaṇatvāt svasādhyaṃ sādhayaty eva tathā''ptamīmāṃsāyāṃvyā<span type="ref-block" n="271 r_YAṬ-IŚ#013,11_r"/>sataḥ samarthitatvāt kiṃlakṣaṇā stutir yad gocaratvaṃ māṃnetu<span type="ref-block" n="272 r_YAṬ-IŚ#013,12_r"/>m icchanti bhavanta iti bhagavatā praśne kṛta iva sūrayaḥprāhuḥ </p><p n="a_16" rend="justify"> <span type="ref-block" n="277 r_YAṬ-IŚ#013,17_r"/> yāthātmyam ullaṃghya guṇodayākhyā loke stutiḥ iticaturā<span type="ref-block" n="278 r_YAṬ-IŚ#013,18_r"/>śītir lakṣāṇi guṇās teṣāṃ guṇānāṃ yāthātmyaṃyathāvasthitasva<span type="ref-block" n="279 r_YAṬ-IŚ#013,19_r"/>bhāvas tadullaṃghya guṇodayasyākhyā loke stutir iti lakṣyate <span type="ref-block" n="280 r_YAṬ-IŚ#013,20_r"/>yady evaṃ tadā stutikarttāras tāvantaḥ kiṃ śaktāḥ bhagavatāiti <span type="ref-block" n="281 r_YAṬ-IŚ#013,21_r"/>paryanuyuktāḥ prāhuḥ </p><p n="a_17" rend="justify"> <span type="ref-block" n="282 r_YAṬ-IŚ#014,01_r"/> bhūriguṇodadhes te aṇiṣṭham apy aṃśamaśaknuvanto vaktuṃ <span type="ref-block" n="283 r_YAṬ-IŚ#014,02_r"/>jina tvāṃ kim iva stuyāma iti tarhi bhūriguṇodadher a<span type="ref-block" n="284 r_YAṬ-IŚ#014,03_r"/>nantaguṇasamudrasya mamāṇiṣṭham apy aṃśaṃ sūkṣmatamam apiguṇaṃ vaktuṃ <span type="ref-block" n="285 r_YAṬ-IŚ#014,04_r"/>yadi na śaknuvanti bhavantaḥ kim apy upamānam apaśyantastadā ki<span type="ref-block" n="286 r_YAṬ-IŚ#014,05_r"/>m iti stotāro bhavantīti bhagavatā paryanuyuktā ivaprāhuḥ </p><p n="a_19" rend="justify"> <span type="ref-block" n="291 r_YAṬ-IŚ#014,10_r"/> tathā'pi vaiyātyam upetya bhaktyā stotāsmi te śaktyanu<span type="ref-block" n="292 r_YAṬ-IŚ#014,11_r"/>rūpavākyaḥ tathā'pi te 'ṇiṣṭham apy aṃśaṃ vaktumaśaknuvann api vaiyā<span type="ref-block" n="293 r_YAṬ-IŚ#014,12_r"/>tyaṃ dhārṣṭyam upetyopagamya bhaktyā hetubhūtayā te vīrasyastotā<span type="ref-block" n="294 r_YAṬ-IŚ#014,13_r"/>'smi śaktyanurūpavākyaḥ sann aham iti saṃbandhaḥ pare 'pyevam utsaha<span type="ref-block" n="295 r_YAṬ-IŚ#014,14_r"/>mānāḥ santīti darśanārtham idam uktam </p><p n="a_20" rend="justify"> <span type="ref-block" n="296 r_YAṬ-IŚ#014,15_r"/> iṣṭe prameye 'pi yathāsvaśakti kiṃ notsahante puruṣāḥ <span type="ref-block" n="297 r_YAṬ-IŚ#014,16_r"/>kriyāmiḥ iti utsahanta evety arthaḥ yadi yathāsvaśakti <span type="ref-block" n="298 r_YAṬ-IŚ#014,17_r"/>sveṣṭe prāpye rthe pravṛttyādikriyābhiḥsamutsahamānapuruṣavat bhava<span type="ref-block" n="299 r_YAṬ-IŚ#014,18_r"/>ntaḥ stutiṃ vaktuṃ pravartante tadā kiyat vaktuṃ śaktā ityāha </p><p n="a_22" rend="justify"> <span type="ref-block" n="304 r_YAṬ-IŚ#015,03_r"/>jñānadarśanāvaraṇavigamād amalajñānadarśanāvirbhūtiḥśuddhis ta<span type="ref-block" n="305 r_YAṬ-IŚ#015,04_r"/>thāntarāyavināśād vīryalabdhiḥ śaktis tayor udayasyaprakarṣasya <span type="ref-block" n="306 r_YAṬ-IŚ#015,05_r"/>kāṣṭhā'vasthā tāṃ jina bhagavan avāpitha tvaṃ kiṃviśiṣṭāṃ <span type="ref-block" n="307 r_YAṬ-IŚ#015,06_r"/>tulāvyatītām upamātikrāntāṃ tathā śāntirūpāṃpraśamasukhātmikāṃ <span type="ref-block" n="308 r_YAṬ-IŚ#015,07_r"/>sakalamohakṣayodbhūtatvāt tato vrahmapathasya netā mahānparamātme<span type="ref-block" n="309 r_YAṬ-IŚ#015,08_r"/>ti iyan mātraṃ prativaktum īśāḥ samarthā ity anena yāvatīsvaśaktiḥ <span type="ref-block" n="310 r_YAṬ-IŚ#015,09_r"/>bhagavatsaṃstavane tāvatī sūribhir niveditā tatra śuddhiḥkvaci<span type="ref-block" n="311 r_YAṬ-IŚ#015,10_r"/>t puruṣaviśeṣe parāṃ kāṣṭhām adhitiṣṭhatīti prakṛṣyamāṇatvātparimāṇa<span type="ref-block" n="312 r_YAṬ-IŚ#015,11_r"/>vat tathā śaktiḥ kvacit puruṣaviśeṣe parāṃ kāṣṭhām avāpnotiprakṛ<span type="ref-block" n="313 r_YAṬ-IŚ#015,12_r"/>ṣyamāṇatvāt parimāṇavad eveti śuddhiśaktyoḥprakarṣaparyantaṃ gamanaṃ <span type="ref-block" n="314 r_YAṬ-IŚ#015,13_r"/>prativarṇyate na punarjñānaṃ kvacit parāṃ kāṣṭhāṃpratipadyata iti sādhyate <span type="ref-block" n="315 r_YAṬ-IŚ#015,14_r"/>pratijñānasya śrutajñānasya ca dharmitve parasyasiddhasādhyatānuṣaṃgāt <span type="ref-block" n="316 r_YAṬ-IŚ#015,15_r"/>syādvādinaś ca sveṣṭasiddher abhāvāt avadhyādijñānatrayasya dharmi<span type="ref-block" n="317 r_YAṬ-IŚ#015,16_r"/>tve pareṣāṃ dharmyasiddhiḥ sarvajñavādināṃsādhanavaiphalyaṃ tatsiddhe<span type="ref-block" n="318 r_YAṬ-IŚ#015,17_r"/>r iva sādhyatvāt jñānasāmānyadharmitve 'pi mīmāṃsakasya <span type="ref-block" n="319 r_YAṬ-IŚ#015,18_r"/>siddhasādhanam eva codanājñānasya paramaprakarṣaprāptasyasiddhatvāt <span type="ref-block" n="320 r_YAṬ-IŚ#015,19_r"/>śuddhes tu dharmitvanirdeśe noktadūṣaṇāvakāśaḥ pareṣāṃ tatravivādāt <span type="ref-block" n="321 r_YAṬ-IŚ#015,20_r"/>siddhasādhyatānuṣaṃgābhāvāt vādinaḥ sveṣṭasiddherapratibaṃdhāt sarva<span type="ref-block" n="322 r_YAṬ-IŚ#015,21_r"/>jñatvasāmānyasya prasiddheḥ </p><p n="a_23" rend="justify"> <span type="ref-block" n="323 r_YAṬ-IŚ#016,01_r"/>nanu ca yady aham eva mahān iti prativaktuṃśakyas tadā madīya<span type="ref-block" n="324 r_YAṬ-IŚ#016,02_r"/>śāsanasyaikādhipatyalakṣmīḥ kim anyatīrthibhir apohyatetadapavāda<span type="ref-block" n="325 r_YAṬ-IŚ#016,03_r"/>hetuḥ kaścid astīti cet so 'bhidhīyatām iti bhagavatpraśnesūrayaḥ <span type="ref-block" n="326 r_YAṬ-IŚ#016,04_r"/>prāhuḥ </p><p n="a_25" rend="justify"> <span type="ref-block" n="331 r_YAṬ-IŚ#016,09_r"/>tava śāsanaṃ sarvam anekāṃtātmakaṃ iti mataṃtasyaikādhipati<span type="ref-block" n="332 r_YAṬ-IŚ#016,10_r"/>tvaṃ sarvair avaśyāśrayaṇīyatvam arthakriyārthibhir anyathātadanupapattes ta<span type="ref-block" n="333 r_YAṬ-IŚ#016,11_r"/>d eva lakṣmīḥ niḥśreyasābhyudayalakṣmīhetutvāt tasyāṃprabhutvaṃ sakalaṃ <span type="ref-block" n="334 r_YAṬ-IŚ#016,12_r"/>pravāditiraskāritvaṃ tatra śaktiḥ sāmarthyaṃ paramāgamānvitāyukti<span type="ref-block" n="335 r_YAṬ-IŚ#016,13_r"/>s tasyāḥ saṃpratyapavādahetur vāhyaḥ sādhāraṇaḥ kalir evakālaḥ so' <span type="ref-block" n="336 r_YAṬ-IŚ#016,14_r"/>sādhāraṇas tu vaktur vacanāśaya eva antaraṃgas tu stotuḥkalu<span type="ref-block" n="337 r_YAṬ-IŚ#016,15_r"/>pāśaya eva darśanamohākrāṃtacetaḥ sarvatra vāśabda eva kā<span type="ref-block" n="338 r_YAṬ-IŚ#016,16_r"/>rārthī draṣṭavyaḥ pakṣāntarasūcako vā tena kalir vā kālaḥkṣetrā<span type="ref-block" n="339 r_YAṬ-IŚ#016,17_r"/>dir vā tathāvidha ity avagamyate tathācāryasya pravakturvacanā<span type="ref-block" n="340 r_YAṬ-IŚ#016,18_r"/>śayo vā'nuṣṭhānāśayo veti grāhyam tathā stotuḥ kaluṣāśayo <span type="ref-block" n="341 r_YAṬ-IŚ#016,19_r"/>vā jijñāsānupapattir vā hetur ayavādaka itipratipattavyaḥ </p><p n="a_26" rend="justify"> <span type="ref-block" n="342 r_YAṬ-IŚ#016,20_r"/>kīdṛśaṃ punar madīyaśāsanam ity abhidhīyate </p><p n="a_28" rend="justify"> <span type="ref-block" n="347 r_YAṬ-IŚ#017,05_r"/>sākalyena deśato vā prāṇihiṃsāto viratir dayāvratam anṛ<span type="ref-block" n="348 r_YAṬ-IŚ#017,06_r"/>tādivirates tatrāntarbhāvāt manojñāmanojñendriyaviṣayeṣurāga<span type="ref-block" n="349 r_YAṬ-IŚ#017,07_r"/>dveṣaviratir damaḥ saṃyamaḥ vāhyābhyantaraparigrahatyajanaṃ tyāgaḥ <span type="ref-block" n="350 r_YAṬ-IŚ#017,08_r"/>pātradānaṃ vā praśastaṃ dhyānaṃ śuklyaṃ dharmyaṃ vāsamādhiḥ <span type="ref-block" n="351 r_YAṬ-IŚ#017,09_r"/>dayā ca damaś ca tyāgaś ca samādhiś ceti dvandvenimittanaimittika<span type="ref-block" n="352 r_YAṬ-IŚ#017,10_r"/>bhāvanibaṃdhanaḥ pūrvottaravacanakramaḥ dayā hi nimittaṃdamasya <span type="ref-block" n="353 r_YAṬ-IŚ#017,11_r"/>tasyāṃ satyāṃ tadupapatteḥ damaś ca tyāgasya tasmin satitadghaṭa<span type="ref-block" n="354 r_YAṬ-IŚ#017,12_r"/>nāt tyāgaś ca samādhes tasmin saty evavikṣepādinivṛttisiddhe<span type="ref-block" n="355 r_YAṬ-IŚ#017,13_r"/>r ekāgrasya samādhiviśeṣasyopapatteḥ anyathā tadanupapatteḥ teṣu <span type="ref-block" n="356 r_YAṬ-IŚ#017,14_r"/>dayādamatyāgasamādhiṣu niṣṭhā tatparatā yasmin mate tattvadīyaṃ mataṃ <span type="ref-block" n="357 r_YAṬ-IŚ#017,15_r"/>śāsanam advitīyam ekam eva sarvādhināyakam ity arthaḥ kutomadīyaṃ matam e<span type="ref-block" n="358 r_YAṬ-IŚ#017,16_r"/>vaṃ vidhaṃ siddham iti cet nayapramāṇaprakṛtāṃjasārtham yasmāt <span type="ref-block" n="359 r_YAṬ-IŚ#017,17_r"/>nayau ca pramāṇe ca nayapramāṇānīti dvandve pramāṇaśabdādabhya<span type="ref-block" n="360 r_YAṬ-IŚ#017,18_r"/>rhitārthād api nayaśabdasyālpāctarasya chandovaśātpūrvanipāto na <span type="ref-block" n="361 r_YAṬ-IŚ#017,19_r"/>viruddhyate prakarṣeṇasarvadeśakālapuruṣapariṣadapekṣālakṣaṇena <span type="ref-block" n="362 r_YAṬ-IŚ#017,20_r"/>kṛto niścita ity arthaḥ aṃjasā paramārthena praṇīta<span resp="?" rend="underline">āṃjaso</span> 'saṃ<span type="ref-block" n="363 r_YAṬ-IŚ#017,21_r"/>bhavadbādhaka iti bhāvaḥ <span resp="?" rend="underline">artho</span> jīvādirdravyaparyāyātmā nayapra<span type="ref-block" n="364 r_YAṬ-IŚ#018,01_r"/>māṇaiḥ prakṛta āṃjaso 'rtho 'sminn itinayapramāṇaprakṛtāṃjasārthaṃ <span type="ref-block" n="365 r_YAṬ-IŚ#018,02_r"/>matam nayapramāṇaiḥ suniścitāsaṃbhavadbādhakaviṣayam ityarthaḥ <span type="ref-block" n="366 r_YAṬ-IŚ#018,03_r"/>tathāvidham api kutaḥ siddham iti cet yasmād adhṛṣyamanyairakhilaiḥ <span type="ref-block" n="367 r_YAṬ-IŚ#018,04_r"/>pravādair iti nivedyate darśanamohodayaparavaśaiḥsarvathaikāntavā<span type="ref-block" n="368 r_YAṬ-IŚ#018,05_r"/>dibhiḥ prakalpitā vādāḥ pravādāḥ sarvathaikāntavādās tairakhilair a<span type="ref-block" n="369 r_YAṬ-IŚ#018,06_r"/>khiladeśakālapuruṣagatair adhṛṣyam abādhyam iti niścayaḥ kasmāt taiḥ <span type="ref-block" n="370 r_YAṬ-IŚ#018,07_r"/>kalpitā vādā na punaḥ paramārthāvabhāsina iti cet yasmāt <span type="ref-block" n="371 r_YAṬ-IŚ#018,08_r"/>tvadīyamatād anye vāhyāḥ samyaganekāntamatābdher vāhyāmithyaikā<span type="ref-block" n="372 r_YAṬ-IŚ#018,09_r"/>ntā bhavanti te ca kalpitārthāḥ prasiddhās tadvādāḥ kathamiva <span type="ref-block" n="373 r_YAṬ-IŚ#018,10_r"/>paramārthapathaprasthāpakāḥ syur yatas tair abādhyaṃtvadīyaṃ mataṃ na syāt <span type="ref-block" n="374 r_YAṬ-IŚ#018,11_r"/>na hi mithyāpravādaiḥ samyagvādo bādhituṃ śakyo 'tiprasaṃgāt <span type="ref-block" n="375 r_YAṬ-IŚ#018,12_r"/>nanu ca dravyārthikanayena niścito rtho na pāramārthikomadīya<span type="ref-block" n="376 r_YAṬ-IŚ#018,13_r"/>matasya siddhaḥ pareṣāṃ saṃbhavad bādhakatvāt paryāyārthikanayais tu <span type="ref-block" n="377 r_YAṬ-IŚ#018,14_r"/>niścitārthavat tathā hi na jīvādikadravyam ekam anapāyivā<span type="ref-block" n="378 r_YAṬ-IŚ#018,15_r"/>stavaṃ kramayaugapadyābhyām arthakriyāvirodhāt na hidravyasya de<span type="ref-block" n="379 r_YAṬ-IŚ#018,16_r"/>śakṛtas tāvat kaścit kramaḥ saṃbhavati niṣkriyatvāt tasyadeśā<span type="ref-block" n="380 r_YAṬ-IŚ#018,17_r"/>ntaragamanāyogāt sakriyatve sarvavyāpakatvavirodhāt nā'pi <span type="ref-block" n="381 r_YAṬ-IŚ#018,18_r"/>kālakṛtaḥ śāśvatikatvāt sakalakālavyāpitvāt pratiniyata<span type="ref-block" n="382 r_YAṬ-IŚ#018,19_r"/>kālatve nityatvavirodhāt dravyatvāghaṭanāt svayamakramasya saha<span type="ref-block" n="383 r_YAṬ-IŚ#018,20_r"/>kārikāraṇakramāpekṣaḥ krama ity apy asāraṃ sahakāribhyaḥkaṃcid apy a<span type="ref-block" n="384 r_YAṬ-IŚ#018,21_r"/>tiśayamanāsādayatas tadapekṣānupapatter atiprasaṃgāt sahakārikṛta<span type="ref-block" n="385 r_YAṬ-IŚ#018,22_r"/>m upakāram ātmasāt kurvataḥ kāryatvaprasaṃgādanityatvāpatteḥ yadi tu <span type="ref-block" n="386 r_YAṬ-IŚ#019,01_r"/>nityadravyasya kaṃcid apy upakāram akurvatām apisahakāritvam urarīkri<span type="ref-block" n="387 r_YAṬ-IŚ#019,02_r"/>yate tena saha saṃbhūya kāryakaraṇaśīlānām evasahakāritvavyava<span type="ref-block" n="388 r_YAṬ-IŚ#019,03_r"/>sthitir iti mataṃ tad api na nityadravyasya kramaḥ siddhyet <span type="ref-block" n="389 r_YAṬ-IŚ#019,04_r"/>tasyākramatvāt sahakāriṇām eva kramavattvāt sahakāryapekṣaḥ <span type="ref-block" n="390 r_YAṬ-IŚ#019,05_r"/>kramo 'pi dravyasyaiveti cet na tasyā'pi deśakṛtasyakālakṛta<span type="ref-block" n="391 r_YAṬ-IŚ#019,06_r"/>sya vā virodhāt tathā krameṇa sahakāriṇam apekṣamāṇasya <span type="ref-block" n="392 r_YAṬ-IŚ#019,07_r"/>kālabhedād anityatvaprasaṃgāt kāryeṇā'pi krameṇāpekṣamāṇasya <span type="ref-block" n="393 r_YAṬ-IŚ#019,08_r"/>bhedāpatteḥ sahakāriviśeṣavat tato na kramaḥ sarvathādravyasya <span type="ref-block" n="394 r_YAṬ-IŚ#019,09_r"/>saṃbhavati nā'pi yaugapadyaṃ yugapad ekasmin samayesakalārthakriyā<span type="ref-block" n="395 r_YAṬ-IŚ#019,10_r"/>niṣpādanād dvitīyasamaye'narthakriyākāritvenā'vastutvaprasaṃgāt <span type="ref-block" n="396 r_YAṬ-IŚ#019,11_r"/>niṣpāditaniṣpādanaprasaṃgād vā tad evaṃ dravyānnityātmakāt krama<span type="ref-block" n="397 r_YAṬ-IŚ#019,12_r"/>yaugapadye nivartamāne svavyāpyām arthakriyāṃ nivartayataḥ sā ca <span type="ref-block" n="398 r_YAṬ-IŚ#019,13_r"/>nivarttamānā vāstavatvam iti vyāpakānupalabdher bādhikāyāḥ <span type="ref-block" n="399 r_YAṬ-IŚ#019,14_r"/>saṃbhavān nāsaṃbhavadbādhakatvaṃ dravyasya siddhaṃsaugatānāṃ nā'pi <span type="ref-block" n="400 r_YAṬ-IŚ#019,15_r"/>paryāyasya kṣaṇikasyāsaṃbhavadbādhakatvaṃ siddhyati tatrā'pivyā<span type="ref-block" n="401 r_YAṬ-IŚ#019,16_r"/>pakānupalaṃbhasya bādhakasya saṃbhavāt tathā hi paryāyo navā<span type="ref-block" n="402 r_YAṬ-IŚ#019,17_r"/>stavo 'rthakriyānupalaṃbhāt na tatrārthakriyopalaṃbhaḥkramayaugapa<span type="ref-block" n="403 r_YAṬ-IŚ#019,18_r"/>dyavirodhāt na tatra kramayaugapadye saṃbhavataḥpariṇāmānupala<span type="ref-block" n="404 r_YAṬ-IŚ#019,19_r"/>bdheḥ na tatra pariṇāmo 'stipūrvottarākāravyāpidravyasthiter anu<span type="ref-block" n="405 r_YAṬ-IŚ#019,20_r"/>palabdheḥ na tatra pūrvottarākāravyāpidravyasthitir astipratikṣa<span type="ref-block" n="406 r_YAṬ-IŚ#019,21_r"/>ṇām utpādānantaraṃ niranvayavināśābhyupagamāt na ca tatraka<span type="ref-block" n="407 r_YAṬ-IŚ#019,22_r"/>syacit kutaścid utpattir ghaṭate sati kāraṇekāryasyotpattau kṣa<span type="ref-block" n="408 r_YAṬ-IŚ#020,01_r"/>ṇabhaṃgaprasaṃgād asati kāraṇe kāryasyodayevinaṣṭatamasya bhaviṣya<span type="ref-block" n="409 r_YAṬ-IŚ#020,02_r"/>ttamasya ca kāraṇatvaprasaṃgas tasminn apy asatikāryasyodayāt e<span type="ref-block" n="410 r_YAṬ-IŚ#020,03_r"/>tena svakāle sati kāraṇe kāryasyotpattir iti pakṣāntaram apyapā<span type="ref-block" n="411 r_YAṬ-IŚ#020,04_r"/>stam kāraṇatvenābhimatasyāpi svākāle sattvopapatteḥ ta<span type="ref-block" n="412 r_YAṬ-IŚ#020,05_r"/>ditthaṃ nayaniścito 'rtho na pāramārthikaḥ śāsanasya saṃbha<span type="ref-block" n="413 r_YAṬ-IŚ#020,06_r"/>vadbādhakatvāt taimirikajñānaniścitendudvayavat tathāpramāṇaprakṛ<span type="ref-block" n="414 r_YAṬ-IŚ#020,07_r"/>to 'py artho dravyaparyāyātmako nāṃjasaḥ siddhyet tata evatadvat <span type="ref-block" n="415 r_YAṬ-IŚ#020,08_r"/>sa hi yenātmanā nityas tenaivātmanā'nityaś ced virodhobādhakaḥ <span type="ref-block" n="416 r_YAṬ-IŚ#020,09_r"/>svabhāvāṃtareṇa ced vaiyadhikaraṇyaṃ tasya prāptaṃparasparaviruddhayor ni<span type="ref-block" n="417 r_YAṬ-IŚ#020,10_r"/>tyānityātmanor ekādhikaraṇatvādarśanāt kvacid deśe śītoṣṇa<span type="ref-block" n="418 r_YAṬ-IŚ#020,11_r"/>sparśavat tayor ekāśrayatve vā yugapad ekenaivātmanānityānityatva<span type="ref-block" n="419 r_YAṬ-IŚ#020,12_r"/>yoḥ prasakteḥ saṃkaraḥ syāt yenātmanā nityatvam iṣṭaṃtenā<span type="ref-block" n="420 r_YAṬ-IŚ#020,13_r"/>nityatvam eva yena cānityatvaṃ tena nityatvam evetiparasparagama<span type="ref-block" n="421 r_YAṬ-IŚ#020,14_r"/>nāt vyatikaraḥ ayam ātmānaṃ purodhāya nityo jīvādir arthaḥka<span type="ref-block" n="422 r_YAṬ-IŚ#020,15_r"/>thyate evaṃ purodhāyānityas tau yadi tato 'rthāntarabhūtau tadā <span type="ref-block" n="423 r_YAṬ-IŚ#020,16_r"/>vastutrayaprasaṃgas tāni ca trīṇy api vastūni yadinityānityā<span type="ref-block" n="424 r_YAṬ-IŚ#020,17_r"/>tmakāni tadā pratyekaṃ punar vastutrayaprasaṃga itianavasthā syāt <span type="ref-block" n="425 r_YAṬ-IŚ#020,18_r"/>vadi tu tau tato 'narthāntarabhūtau tadā jīvādyartha eva natāvā<span type="ref-block" n="426 r_YAṬ-IŚ#020,19_r"/>t prānau tadabhāvāt te na nityāś cānityāś cavyavasthāpyaṃte tāv eva <span type="ref-block" n="427 r_YAṬ-IŚ#020,20_r"/>cātmānau na tato 'paro 'rthaḥ syād iti kasyacin nityatvā<span type="ref-block" n="428 r_YAṬ-IŚ#020,21_r"/>nityatve tau sādhayeyātāṃ svayam eva tau nityānityausyātā<span type="ref-block" n="429 r_YAṬ-IŚ#020,22_r"/>m iti cet tarhi yo nityaḥ sa nitya eva yaś cānityaḥ so'nitya <span type="ref-block" n="430 r_YAṬ-IŚ#021,01_r"/>eveti prāptaṃ tathā cobhayadoṣānuṣaṃgaḥsarvathaikasya nityāni<span type="ref-block" n="431 r_YAṬ-IŚ#021,02_r"/>tyātmakasyārthasyāpratipattiprasaṃgaḥ dṛśyatayopagamyamānasya ca <span type="ref-block" n="432 r_YAṬ-IŚ#021,03_r"/>sarvathā'nupalabdher abhāvaprasaṃgaḥ tasyādṛśyatvapratijñānecādṛṣṭapa<span type="ref-block" n="433 r_YAṬ-IŚ#021,04_r"/>rikalpanam anuṣajyetety anekabādhakopanipātān napramāṇaniścito 'rthaḥ <span type="ref-block" n="434 r_YAṬ-IŚ#021,05_r"/>śāsanasyāṃjasaḥ syād ākāśakeśapāśaprakāśakaśāsanavat taimi<span type="ref-block" n="435 r_YAṬ-IŚ#021,06_r"/>rikasyeti kathaṃ nayapramāṇaprakṛtāṃjasārthaṃ madīyaṃ mataṃsyād anyair a<span type="ref-block" n="436 r_YAṬ-IŚ#021,07_r"/>khilaiḥ pravādaiḥ saugatādibhiḥ dhṛṣyamāṇatvāt tata eva nadayāda<span type="ref-block" n="437 r_YAṬ-IŚ#021,08_r"/>matyāgasamādhiniṣṭhaṃ sarvathā saṃbhavadbādhakasya jīvasyadayādicatu<span type="ref-block" n="438 r_YAṬ-IŚ#021,09_r"/>ṣṭayāsaṃbhavāt tadviṣayasya dayādiniṣṭhatvāsiddhes tathā cakatham advitī<span type="ref-block" n="439 r_YAṬ-IŚ#021,10_r"/>yaṃ sarvādhināyakatvānupapatter iti vadantam iva bhagavantaṃvijñāpayantaḥ <span type="ref-block" n="440 r_YAṬ-IŚ#021,11_r"/>sūrayaḥ pramāṇanayaprakṛtaṃ pāramārthikaṃ tattvaṃsādhayanti </p><p n="a_30" rend="justify"> <span type="ref-block" n="445 r_YAṬ-IŚ#021,16_r"/><span resp="?" rend="underline">abhedo</span> dravyaṃ nityaṃ <span resp="?" rend="underline">bhedaḥ</span> paryāyonaśvaras tā<span type="ref-block" n="446 r_YAṬ-IŚ#021,17_r"/>v ātmānau yasya tadabhedabhedātmakaṃ <span resp="?" rend="underline">tava</span> bhagavan <span resp="?" rend="underline">arthatattvaṃ</span> <span type="ref-block" n="447 r_YAṬ-IŚ#021,18_r"/>jīvāditattvaṃ parasparataṃtraṃ dravyaparyāyātmakam ityabhidhīyate a<span type="ref-block" n="448 r_YAṬ-IŚ#021,19_r"/>smābhir na punaḥ svataṃtraṃ dravyamātraṃ paryāyamātraṃ vātadubhayaṃ vā <span type="ref-block" n="449 r_YAṬ-IŚ#021,20_r"/>vijñāpyate tasya khapuṣpasamatvāt pratipāditakrameṇa<span resp="?" rend="underline">saṃbhavad</span>bādha<span type="ref-block" n="450 r_YAṬ-IŚ#021,21_r"/>kasyāsmābhir apīṣṭatvād vāstavatvānupapatteḥ naya<span resp="?" rend="underline">prakṛta</span>sya pramāṇa<span type="ref-block" n="451 r_YAṬ-IŚ#022,01_r"/>prakṛtasya vā'rthasya jātyaṃtarasyāṃ<span resp="?" rend="underline">jasasya</span>tvadīyamatena svīkara<span type="ref-block" n="452 r_YAṬ-IŚ#022,02_r"/>ṇād advitīyam eva tavedaṃ matam anumanyāmahe tato 'nyairakhilaiḥ pravā<span type="ref-block" n="453 r_YAṬ-IŚ#022,03_r"/>dair adhṛṣyatvasiddheḥ </p><p n="a_31" rend="justify"> <span type="ref-block" n="454 r_YAṬ-IŚ#022,04_r"/>nanu cāstu svataṃtraṃ dravyam ekaṃ khapuṣpasamānaṃpratyakṣādibhi<span type="ref-block" n="455 r_YAṬ-IŚ#022,05_r"/>r anupalabhyamānatvāt kṣaṇikaparyāyavat tadubhayaṃ tudravyaguṇakarma<span type="ref-block" n="456 r_YAṬ-IŚ#022,06_r"/>sāmānyaviśeṣasamavāyarūpaṃ sattattvaṃ prāgabhāvādirūpamevāsattatvaṃ <span type="ref-block" n="457 r_YAṬ-IŚ#022,07_r"/>svataṃtram api kathaṃ khapuṣpavat syāt tasyadravyādipratyayaviśeṣavi<span type="ref-block" n="458 r_YAṬ-IŚ#022,08_r"/>ṣayasya sakalajanaprasiddhatvād iti cet nakāraṇakāryadravyayor gu<span type="ref-block" n="459 r_YAṬ-IŚ#022,09_r"/>ṇaguṇinoḥ karmatadvatoḥ sāmānyatadvator viśeṣyatadvatoś capadārthā<span type="ref-block" n="460 r_YAṬ-IŚ#022,10_r"/>ntaratayā svataṃtrayoḥ sakṛd apy apratīyamānatvātsarvadāvayavāvaya<span type="ref-block" n="461 r_YAṬ-IŚ#022,11_r"/>vyātmanor guṇaguṇyātmanaḥ karmatadvadātmanaḥsāmānyaviśeṣātmana<span type="ref-block" n="462 r_YAṬ-IŚ#022,12_r"/>ś cārthatattvasya jātyantarasya pratyakṣāditaḥ sarvasyanirbādham ava<span type="ref-block" n="463 r_YAṬ-IŚ#022,13_r"/>bhāsanāt </p><p n="a_32" rend="justify"> <span type="ref-block" n="464 r_YAṬ-IŚ#022,14_r"/>syān mataṃ parasparanirapekṣam api padārthapaṃcakaṃsamavāyasaṃbaṃdha<span type="ref-block" n="465 r_YAṬ-IŚ#022,15_r"/>viśeṣavaśāt parasparātmakam ivāvabhāsate'nutpannabrahmatulākhya<span type="ref-block" n="466 r_YAṬ-IŚ#022,16_r"/>jñānātiśayānām asmādṛśām iti tad api na parīkṣākṣamaṃsarvadā'<span type="ref-block" n="467 r_YAṬ-IŚ#022,17_r"/>smadādipratyakṣasya bhrāṃtatvaprasaṃgāt tatpūrvakānumānāderapi pramāṇa<span type="ref-block" n="468 r_YAṬ-IŚ#022,18_r"/>tvānupapatter apramāṇabhūtāt pratyayaviśeṣātpadārthaviṣayavyavasthāpanā<span type="ref-block" n="469 r_YAṬ-IŚ#022,19_r"/>saṃbhavāt tathā'bhyupagamyāpiparyanuyuṃjmahe avayavāvayavyādīnāṃ <span type="ref-block" n="470 r_YAṬ-IŚ#022,20_r"/>samavāyavṛttiḥ padārthāntarabhūtā tato vṛttimatī vā syādavṛttimatī <span type="ref-block" n="471 r_YAṬ-IŚ#022,21_r"/>vā na tāvat prathamakalpanā saṃbhavati tatra saṃyogavṛtterayogāt tasyā <span type="ref-block" n="472 r_YAṬ-IŚ#022,22_r"/>dravyavṛttitvād anyathā guṇatvavadvirodhāt nasamavāyavṛttiḥ samavā<span type="ref-block" n="473 r_YAṬ-IŚ#023,01_r"/>ntarasyānabhyupagamāt viśeṣaṇabhāvasyāpivṛttiviśeṣasya svataṃ<span type="ref-block" n="474 r_YAṬ-IŚ#023,02_r"/>trapadārthāviṣayatvād anyathātiprasaṃgāt sahyaviṃdhyayor apiviśeṣaṇa<span type="ref-block" n="475 r_YAṬ-IŚ#023,03_r"/>viśeṣyabhāvānuṣaṃgāt saṃbhavaṃtī vā viśeṣaṇabhāvākhyāvṛttimadbhyo <span type="ref-block" n="476 r_YAṬ-IŚ#023,04_r"/>'rthāntarabhūtā vṛttyaṃtarānapekṣā na jāghaṭītitadvṛttyaṃtarāpekṣāyām a<span type="ref-block" n="477 r_YAṬ-IŚ#023,05_r"/>navasthānāt <span resp="?" rend="underline">kṛto vṛttir vyavasthitā syād yayāsamavāyavṛttir vṛtti<span type="ref-block" n="478 r_YAṬ-IŚ#023,06_r"/>m atīṣyate</span> yadi punar avṛttimatīti kalpanottarāsamāśriyate <span type="ref-block" n="479 r_YAṬ-IŚ#023,07_r"/>tadāpy avṛttimattvāt samavāyavṛtteḥ saṃsargahāniḥsakalārthānām a<span type="ref-block" n="480 r_YAṬ-IŚ#023,08_r"/>nuṣajyamāṇā maheśvareṇāpi nivārayitum aśakyāpanīpadyeta yadi <span type="ref-block" n="481 r_YAṬ-IŚ#023,09_r"/>punaḥ svabhāvataḥ siddhaḥ saṃsargaḥ padārthānām anyonyaṃ napunar asaṃ<span type="ref-block" n="482 r_YAṬ-IŚ#023,10_r"/>spṛṣṭānāṃ samavāyavṛttyā saṃsargaḥ kriyatesamavāyasamavāyivad iti <span type="ref-block" n="483 r_YAṬ-IŚ#023,11_r"/>matāṃtaram urarīkriyate tadā syādvādaśāsanam evāśritaṃ syātsvabhā<span type="ref-block" n="484 r_YAṬ-IŚ#023,12_r"/>vata eva dravyasya guṇakarmasāmānyaviśeṣair aśeṣaiḥ<span resp="?" rend="underline">kathaṃcit tādā<span type="ref-block" n="485 r_YAṬ-IŚ#023,13_r"/>tmyam</span> anubhavataḥ pratyayaviśeṣavaśād idaṃ dravyam ayaṃguṇaḥ karmedaṃ sā<span type="ref-block" n="486 r_YAṬ-IŚ#023,14_r"/>mānyam etat viśeṣo 'sau tatsaṃbaṃdho 'yamaviṣvagbhāvalakṣaṇaḥ sama<span type="ref-block" n="487 r_YAṬ-IŚ#023,15_r"/>vāya ity apoddhṛtya sannayanibaṃdhano vyavahāraḥ pravarttataity anekā<span type="ref-block" n="488 r_YAṬ-IŚ#023,16_r"/>ntamatasya prasiddhatvāt svataḥ parato vārthānāṃsaṃsargahānau tu saka<span type="ref-block" n="489 r_YAṬ-IŚ#023,17_r"/>lārthahāniḥ syāt tām anicchadbhir abhedabhedātmakamarthatattvaṃ paraspa<span type="ref-block" n="490 r_YAṬ-IŚ#023,18_r"/>rataṃtraṃ prātītikam arthakriyāsamarthaṃ sāmarthyātsamarthanīyaṃ tatra viro<span type="ref-block" n="491 r_YAṬ-IŚ#023,19_r"/>dhānavakāśāt tatropalaṃbhasyābādhitasya sadbhāvāttadvirodhasya vā'nu<span type="ref-block" n="492 r_YAṬ-IŚ#023,20_r"/>palaṃbhalakṣaṇatvāt sudūram apy anusṛtya sarvaiḥ pravādibhirekasya <span resp="?" rend="underline">vastuno</span> <span type="ref-block" n="493 r_YAṬ-IŚ#023,21_r"/>'nekātmakasyāśrayaṇīyatvāt yogaiḥ sāmānyaviśeṣavat na hisā<span type="ref-block" n="494 r_YAṬ-IŚ#023,22_r"/>mānyaviśeṣa ekaevānuvṛttivyāvṛttipratyayajananaśaktidvayātmako <span type="ref-block" n="495 r_YAṬ-IŚ#024,01_r"/>neṣyate svasamayavirodhāc chaktidvayasya tato bhedonaiko 'nekā<span type="ref-block" n="496 r_YAṬ-IŚ#024,02_r"/>tmaka iti <span resp="?" rend="underline">cet</span> na tasya niḥśaktikatvaprasaṃgāt tasya śakti<span type="ref-block" n="497 r_YAṬ-IŚ#024,03_r"/>bhyāṃ saṃbaṃdhān na niḥśaktikatvam iti cet tarhi tasyaśaktibhyāṃ <span type="ref-block" n="498 r_YAṬ-IŚ#024,04_r"/>saṃbandhau svīkurvataḥ katham anekātmakaṃ na syāt tatsaṃbaṃdhayor api <span type="ref-block" n="499 r_YAṬ-IŚ#024,05_r"/>tato bhede tad eva niḥśaktikatvaṃ tābhyām api saṃbaṃdhābhyāmanyayo <span type="ref-block" n="500 r_YAṬ-IŚ#024,06_r"/>saṃbaṃdhayoḥ parikalpanāyām anavasthā syāt tad asat tatsaṃbaṃdhātma<span type="ref-block" n="501 r_YAṬ-IŚ#024,07_r"/>katvopagame śaktidvayātmakatvam evāstu śaktiśaktimatoḥkaṃthacittā<span type="ref-block" n="502 r_YAṬ-IŚ#024,08_r"/>dātmyāt tathā ca sāmānyaviśeṣa evaiko 'nekāntātmake vastuni <span type="ref-block" n="503 r_YAṬ-IŚ#024,09_r"/>virodhaṃ niruṇaddhīti kiṃ naścintayā tadvadvaiyadhikaraṇyādidūṣaṇa<span type="ref-block" n="504 r_YAṬ-IŚ#024,10_r"/>kadaṃbakam api tato dūrataraṃ samutsārayatīti kṛtaṃprayāsena svayaṃ meca<span type="ref-block" n="505 r_YAṬ-IŚ#024,11_r"/>kajñānaṃ caikān ekaṃ pratibhāsaṃ svīkurvat katham anekāntaṃnirasitum u<span type="ref-block" n="506 r_YAṬ-IŚ#024,12_r"/>tsahate sacetanaḥ mecakajñānam evety ayuktaṃ tasyanānāsvabhāvatvā<span type="ref-block" n="507 r_YAṬ-IŚ#024,13_r"/>bhāve 'nekārthagrāhitvavirodhāt nānārthagrahaṇasvabhāvo 'pyeka eva ta<span type="ref-block" n="508 r_YAṬ-IŚ#024,14_r"/>syeṣyate sattvādisāmānyasya nānāvyaktivyāpakaikasvabhāvavaditi <span type="ref-block" n="509 r_YAṬ-IŚ#024,15_r"/>cet na tathā paraṃ prati sādhyatvāt satpratyayāviśeṣādviśeṣaliṃgā<span type="ref-block" n="510 r_YAṬ-IŚ#024,16_r"/>bhāvād ekaṃ sattvasāmānyam ekasvabhāvaṃ siddhaṃ tadvatdravyādisāmānyaṃ <span type="ref-block" n="511 r_YAṬ-IŚ#024,17_r"/>dravyatvādipratyayāviśeṣād viśeṣaliṃgābhāvāc ceti<span resp="?" rend="underline">cet</span> na sattva<span type="ref-block" n="512 r_YAṬ-IŚ#024,18_r"/>dravyādipratyayasya prativyaktiviśeṣasiddheḥsattvadravyatvādisāmā<span type="ref-block" n="513 r_YAṬ-IŚ#024,19_r"/>nyasyānekatvavyavasthiteḥ idaṃ ca sad idaṃ ca sad itisamāne ime <span type="ref-block" n="514 r_YAṬ-IŚ#024,20_r"/>satī tathā samāne dravye guṇau karmaṇī ceti samānapratyayātsamāna<span type="ref-block" n="515 r_YAṬ-IŚ#024,21_r"/>pariṇāmasya prativyakti vyaktyaṃtarāpekṣayā prabhidyamānasyanirvādha<span type="ref-block" n="516 r_YAṬ-IŚ#024,22_r"/>bodhādhirūḍhatvāt tatravṛttivikalpānavasthādibādhakasyānavakā<span type="ref-block" n="517 r_YAṬ-IŚ#025,01_r"/>śāt nanu ca samānapariṇāmeṣu samānapratyayātsamānapariṇāmā<span type="ref-block" n="518 r_YAṬ-IŚ#025,02_r"/>ntaraprasaṃgād anavasthānaṃ bādhakam atrāsty eveti cet nasamānapariṇā<span type="ref-block" n="519 r_YAṬ-IŚ#025,03_r"/>mānāṃ vyaktiṣv eva sveṣv api samānapratyayahetutvādanavasthānupapatteḥ <span type="ref-block" n="520 r_YAṬ-IŚ#025,04_r"/>svayaṃ vyaktayas tathā samānapratyayahetavaḥ santu kiṃsamānapariṇā<span type="ref-block" n="521 r_YAṬ-IŚ#025,05_r"/>makalpanayety anālocyābhidhānaṃ karkādivyaktīnām api gopra<span type="ref-block" n="522 r_YAṬ-IŚ#025,06_r"/>tyayahetutvaprasaṃgāt gorūpeṇa samānena pariṇatā evakhaṃḍādi<span type="ref-block" n="523 r_YAṬ-IŚ#025,07_r"/>vyaktayo gopratyayahetava iti cet siddhaḥ samānapariṇāmo'nekaḥ <span type="ref-block" n="524 r_YAṬ-IŚ#025,08_r"/>prativyaktibhedapratīteḥ na hi gotvaṃ sāmānyam ekaṃtatsamavā<span type="ref-block" n="525 r_YAṬ-IŚ#025,09_r"/>yāt khaṃḍādiṣu gopratyaya iti vyavasthāpayituṃ śakyaṃkarkādi<span type="ref-block" n="526 r_YAṬ-IŚ#025,10_r"/>vyaktiṣv api tatsamavāyāt gopratyayatvaprasaṃgāt na casarva<span type="ref-block" n="527 r_YAṬ-IŚ#025,11_r"/>vyaktibhyaḥ sāmānyasya samavāyasya ca sarvathā bhede 'pikhaṃḍā<span type="ref-block" n="528 r_YAṬ-IŚ#025,12_r"/>divyaktiṣv eva gotvaṃ samavaiti na punaḥ karkādiṣv itiyuktam u<span type="ref-block" n="529 r_YAṬ-IŚ#025,13_r"/>tpaśyāmaḥ iha khaṃḍādiṣu gotvam iti satpratyayāviśeṣātkhaṃḍā<span type="ref-block" n="530 r_YAṬ-IŚ#025,14_r"/>diṣv eva gotvasya samavāya iti cet tarhi nānāsamavāyaḥ <span type="ref-block" n="531 r_YAṬ-IŚ#025,15_r"/>siddhaḥ pratisamavāyipratyayabhedāt samavāyina eva nānāsama<span type="ref-block" n="532 r_YAṬ-IŚ#025,16_r"/>vāyas tattvaṃbhāvena vyākhyātam iti vacanāt sattāvattadekatvapra<span type="ref-block" n="533 r_YAṬ-IŚ#025,17_r"/>siddher iti cet naikasya niraṃśasyadeśakālabhinnasamavāyiṣu <span type="ref-block" n="534 r_YAṬ-IŚ#025,18_r"/>sarvathehedam iti pratyayahetutvavirodhāt saṃyogasyāpyekasyānaṃśasya <span type="ref-block" n="535 r_YAṬ-IŚ#025,19_r"/>saṃyogiṣu saṃyuktapratyayahetutvaprasaṃgāt tathā caika evasamavā<span type="ref-block" n="536 r_YAṬ-IŚ#025,20_r"/>yavat saṃyogaḥ syād iti yaugamatam ativarttate yadi punarnānā <span type="ref-block" n="537 r_YAṬ-IŚ#025,21_r"/>saṃyogaḥ śithilaḥ saṃyogo niviḍaḥ saṃyoga iti viśeṣapratya<span type="ref-block" n="538 r_YAṬ-IŚ#025,22_r"/>yān manyadhvaṃ tadā nityaḥ samavāyo naśvaraḥ samavāya itipratya<span type="ref-block" n="539 r_YAṬ-IŚ#026,01_r"/>yabhedāt samavāyo 'pi <span resp="?" rend="underline">nānāvastusamavāyinoranityatvāt sa</span> <span type="ref-block" n="540 r_YAṬ-IŚ#026,02_r"/>cet tarhi saṃyoginoḥ śithilatvāt saṃyogaḥ śithila ity upaca<span type="ref-block" n="541 r_YAṬ-IŚ#026,03_r"/>ryatāṃ paramārthatas tasya niviḍarūpatvāt nānāsaṃyogoyutasiddha<span type="ref-block" n="542 r_YAṬ-IŚ#026,04_r"/>dravyāśrayatvād vibhāgavad iti cet na dravyatvenaparasparavyabhicā<span type="ref-block" n="543 r_YAṬ-IŚ#026,05_r"/>rāt tathā samavāyo nānā syādayutasiddhāvayavāvayavidravyāśra<span type="ref-block" n="544 r_YAṬ-IŚ#026,06_r"/>yatvād dvitvasaṃkhyāvad ity api śakyaṃ vaktuṃ samavāya<span resp="?" rend="underline">syānāśraya<span type="ref-block" n="545 r_YAṬ-IŚ#026,07_r"/>tvā</span>d asiddho tra hetur iti cet na <span resp="?" rend="underline">ṣaṇṇām āśritatvamanyatra nitya<span type="ref-block" n="546 r_YAṬ-IŚ#026,08_r"/>dravyebhya</span> iti vacanavirodhāt samavāyasyo<span resp="?" rend="underline">pacārādāśritatva</span> <span type="ref-block" n="547 r_YAṬ-IŚ#026,09_r"/>siddhes tathā vacanaṃ na virudhyate samavāyinoḥ satorevehedam i<span type="ref-block" n="548 r_YAṬ-IŚ#026,10_r"/>ti pratyayotpādasyopacārakāraṇasya sadbhāvād iti cet katha<span type="ref-block" n="549 r_YAṬ-IŚ#026,11_r"/>m evam avayavāvayavidravyāśrayatvāt iti hetur asiddhaḥ syāttasyo<span type="ref-block" n="550 r_YAṬ-IŚ#026,12_r"/>pacārānupacārānapekṣayāśritatvāt sāmānyarūpatvenābhidhānāt <span type="ref-block" n="551 r_YAṬ-IŚ#026,13_r"/>paramārthato 'nāśritatve 'pi etad abhidhīyate nānāsamavāyonāśri<span type="ref-block" n="552 r_YAṬ-IŚ#026,14_r"/>tatvāt paramāṇuvad iti nanv evaṃ vadan samavāyaṃ dharmiṇaṃprapa<span type="ref-block" n="553 r_YAṬ-IŚ#026,15_r"/>dyate cet kālātyayāpadiṣṭo hetuś cadharmigrāhakapramāṇabādhi<span type="ref-block" n="554 r_YAṬ-IŚ#026,16_r"/>tatvāt na pratipadyate ced āśrayāsiddho hetur ity api nadūṣaṇaṃ <span type="ref-block" n="555 r_YAṬ-IŚ#026,17_r"/>samavāyasyāviṣvagbhāvasaṃbaṃdhasya kadācittādātmyalakṣaṇasyaika<span type="ref-block" n="556 r_YAṬ-IŚ#026,18_r"/>tvānekatvābhyāṃ vivādāpannasya pratipatterdhārmigrāhakapramāṇānta<span type="ref-block" n="557 r_YAṬ-IŚ#026,19_r"/>raikatvāsiddhes tena bādhā'nupapatteḥkālātyayāpadiṣṭatvāyogāt <span type="ref-block" n="558 r_YAṬ-IŚ#026,20_r"/>tadekatvasādhanasya ca pramāṇasyāsaṃbhavāt svapratyayaviśeṣasyāsi<span type="ref-block" n="559 r_YAṬ-IŚ#026,21_r"/>ddhatvāt kālādibhir vyabhicāra iti cet na teṣām apikathaṃci<span type="ref-block" n="560 r_YAṬ-IŚ#026,22_r"/>n nānātvasiddheḥ kālasyāsaṃkhyeyadravyatvātsvasyānaṃtapradeśatvāt <span type="ref-block" n="561 r_YAṬ-IŚ#027,01_r"/>syādvādināṃ mate tataḥ samavāyasya nānātvaprasiddhauca sāmānyasya <span type="ref-block" n="562 r_YAṬ-IŚ#027,02_r"/>prativyaktisamavāyaṃ kathaṃcittādātmyaṃ pratipadyamānasyanānātva<span type="ref-block" n="563 r_YAṬ-IŚ#027,03_r"/>siddhir nānāvyaktitādāmyena sthitatvāt vyaktisvarūpavad iti <span type="ref-block" n="564 r_YAṬ-IŚ#027,04_r"/>naikasvabhāvaṃ sāmānyaṃ satvaṃ dravyatvādi vā param aparaṃvā siddhaṃ yata <span type="ref-block" n="565 r_YAṬ-IŚ#027,05_r"/>idam ucyate nānāvyaktivyāpakaikasvabhāvasāmānyavannānārthagrā<span type="ref-block" n="566 r_YAṬ-IŚ#027,06_r"/>hakaikasvabhāvaṃ mecakajñānam iti nānāsvabhāvatve tumecakajñā<span type="ref-block" n="567 r_YAṬ-IŚ#027,07_r"/>nasyaikasya tad evābhedabhedātmakaṃ vastvekānekātmakaṃnityā<span type="ref-block" n="568 r_YAṬ-IŚ#027,08_r"/>nityātmakaṃ sādhayetsakalavirodhādibādhakapariharaṇasamarthatvāt <span type="ref-block" n="569 r_YAṬ-IŚ#027,09_r"/><span resp="?" rend="underline">saugatānāṃ</span> ca vedyavedakākārasaṃvedanaṃ tattvam ekamanekātmakaṃ sādha<span type="ref-block" n="570 r_YAṬ-IŚ#027,10_r"/>yaty eva vedyavedakākārayor bhrāṃtatve saṃvedanasyacābhrāntatve <span type="ref-block" n="571 r_YAṬ-IŚ#027,11_r"/>bhrāntetarākāram ekaṃ saṃvedanaṃ bhrāntākārasya cāsattvesaṃvidā<span type="ref-block" n="572 r_YAṬ-IŚ#027,12_r"/>kārasyābhrāntasya satve sadasadātmakam ekaṃ viṣayākāravive<span type="ref-block" n="573 r_YAṬ-IŚ#027,13_r"/>kitayā parokṣatve saṃvidrūpatayā pratyakṣatveparokṣapratyakṣā<span resp="?" rend="underline">kāram ekaṃ</span> <span type="ref-block" n="574 r_YAṬ-IŚ#027,14_r"/>vijñānaṃ kathaṃ nirākuryuḥ yato 'nekāntāsiddhir na bhavet <span resp="?" rend="underline">kapi<span type="ref-block" n="575 r_YAṬ-IŚ#027,15_r"/>lānāṃ</span> tu tattvam ekaṃ pradhānaṃ sattvarajastamorūpaṃsarvathaikāntakalpa<span type="ref-block" n="576 r_YAṬ-IŚ#027,16_r"/>nāṃ śithilayaty eva tasyaivānekāntātmakavastusādhanatvāt <span type="ref-block" n="577 r_YAṬ-IŚ#027,17_r"/>sattvādīnām eva sāmyamāpannānāṃ vinivṛttaprasavapravṛttīnāṃpradhāna<span type="ref-block" n="578 r_YAṬ-IŚ#027,18_r"/>vyapadeśāt tadvyatiriktapradhānābhāvān naikamanekāntātmakam iti <span type="ref-block" n="579 r_YAṬ-IŚ#027,19_r"/>cet naikapradhānābhyupagamavirodhāt pradhānatrayasiddheḥ sarvasaṃ<span type="ref-block" n="580 r_YAṬ-IŚ#027,20_r"/>hārakāle pradhānam ekam evādvayaṃ na sattvādayas teṣāṃtatraiva līnatvā<span type="ref-block" n="581 r_YAṬ-IŚ#027,21_r"/>d iti cet katham ekasmād anekākāraṃ mahatprajāyetātiprasaṃgāt <span type="ref-block" n="582 r_YAṬ-IŚ#027,22_r"/>sukhaduḥkhamohaśaktitrayātmakatvāt pradhānasya na doṣa iticet <span type="ref-block" n="583 r_YAṬ-IŚ#028,01_r"/>katham evam ekam anekaśaktyātmakaṃ pradhānamanekāṃtaṃ na sādhayet bho<span type="ref-block" n="584 r_YAṬ-IŚ#028,02_r"/>ktṛtvādyanekadharmātmakapuruṣatattvavat bhoktṛtvādīnāmavāstavatvā<span type="ref-block" n="585 r_YAṬ-IŚ#028,03_r"/>d ekam eva puruṣatattvam iti cet na vāstavāvāstatvasiddheḥ puru<span type="ref-block" n="586 r_YAṬ-IŚ#028,04_r"/>ṣasyānekatvānivṛtteḥ tasyāvāstavadharmarūpeṇāsatvānnānekarūpa<span type="ref-block" n="587 r_YAṬ-IŚ#028,05_r"/>tvam iti cet na tathā sadasadātmakatayā'nekāṃtasiddheḥ tato <span type="ref-block" n="588 r_YAṬ-IŚ#028,06_r"/>bhagavato jinasya matam advitīyam evanayapramāṇaprakṛtāṃjasārthatvā<span type="ref-block" n="589 r_YAṬ-IŚ#028,07_r"/>d akhilaiḥ pravādair adhṛṣyatvāc ca vyavasthitam itiyogamatasyaiva sa<span type="ref-block" n="590 r_YAṬ-IŚ#028,08_r"/>doṣatvasiddher akhilārthahānir vyavatiṣṭhate </p><p n="a_33" rend="justify"> <span type="ref-block" n="591 r_YAṬ-IŚ#028,09_r"/>itaś ca sakalārthahānir yaugānām ity abhidhīyate </p><p n="a_35" rend="justify"> <span type="ref-block" n="596 r_YAṬ-IŚ#028,14_r"/>dikkālākāśātmamanaḥsu pṛthivyādiparamāṇudra<span type="ref-block" n="597 r_YAṬ-IŚ#028,15_r"/>vyeṣu paramamahatvādiṣu guṇeṣu sāmānyaviśeṣasamavāyeṣu cabhā<span type="ref-block" n="598 r_YAṬ-IŚ#028,16_r"/>veṣu nityeṣv evābhyanujñāyamāneṣu vikārasya vikriyākhyasya <span type="ref-block" n="599 r_YAṬ-IŚ#028,17_r"/>hāniḥ prasajyeta vikārahāneś ca na kārakavyāpṛtaṃkartrādikā<span type="ref-block" n="600 r_YAṬ-IŚ#028,18_r"/>rakavyāpārasya vikriyāpāye saṃbhavā'bhāvāt kriyāviṣṭaṃdravyaṃ <span type="ref-block" n="601 r_YAṬ-IŚ#028,19_r"/>kārakam iti prasiddheḥ kārakavyāpṛtābhāve ca na kāryaṃdravyagu<span type="ref-block" n="602 r_YAṬ-IŚ#028,20_r"/>ṇakarmalakṣaṇaṃ pratiṣṭhām iyarttīti tadapratiṣṭhāyāñ cana yuktir anu<span type="ref-block" n="603 r_YAṬ-IŚ#028,21_r"/>mānalakṣaṇānubaṃdhe sādhye tasyāḥ <span resp="?" rend="underline">kāryaliṃgatvā</span>ttadabhāve cāgha<span type="ref-block" n="604 r_YAṬ-IŚ#029,01_r"/>ṭanāt baṃdhābhāve ca bhogaḥ phalaṃ na bhavati nā'pi tadvimo<span type="ref-block" n="605 r_YAṬ-IŚ#029,02_r"/>kṣas tasya baṃdhapūrvakatvād iti sakalārthahāniḥ syāt bhāvānām a<span type="ref-block" n="606 r_YAṬ-IŚ#029,03_r"/>bhāve prāgabhāvādīnām apy asaṃbhavāt teṣāṃ bhāvaviśeṣaṇatvātsvataṃtrā<span type="ref-block" n="607 r_YAṬ-IŚ#029,04_r"/>ṇām anupapatteḥ etena <span resp="?" rend="underline">mīmāṃsakānāṃ</span> śabdātmādiṣubhāveṣu <span type="ref-block" n="608 r_YAṬ-IŚ#029,05_r"/>nityeṣu pratijñāyamāneṣu vikārahāneḥkārakavyāpṛtakāryayuktiḥ <span type="ref-block" n="609 r_YAṬ-IŚ#029,06_r"/>pratyākhyātā tannibandhanau ca baṃdhabhogau tadvimokṣaścānaṃdātma<span type="ref-block" n="610 r_YAṬ-IŚ#029,07_r"/>kabrahmapadāvāptirūpaḥ pratikṣiptaḥ kathaṃcidabhedabhedātmakatve tu <span type="ref-block" n="611 r_YAṬ-IŚ#029,08_r"/>bhāvānām abhyupagamyamāne syādvādāśrayaṇaṃnityatvaikāṃtavirodha<span type="ref-block" n="612 r_YAṬ-IŚ#029,09_r"/>prātītikam avaśyaṃ bhāvi durnivāraṃ iti samaṃtadoṣamanyadīyam anyeṣāṃ <span type="ref-block" n="613 r_YAṬ-IŚ#029,10_r"/>vaiśeṣikanaiyāyikānāṃ mīmāṃsakānāñ cedam anyadīyam itiprati<span type="ref-block" n="614 r_YAṬ-IŚ#029,11_r"/>pattavyam athavā <span resp="?" rend="underline">kāpilānāṃ</span> matam anyadīyaṃsamantadoṣam iti <span type="ref-block" n="615 r_YAṬ-IŚ#029,12_r"/>vyākhyāyate samantāt deśakālapuruṣaviśeṣāpekṣayā'pi sarvataḥ <span type="ref-block" n="616 r_YAṬ-IŚ#029,13_r"/>pratyakṣānumeyāgamagamyeṣu sarveṣu sthāneṣu sarvata itigrāhyaṃ sama<span type="ref-block" n="617 r_YAṬ-IŚ#029,14_r"/>ntāt doṣo bādhakaṃ pramāṇaṃ yasmiṃs tatsamantadoṣaṃ taccānyadīyaṃ <span type="ref-block" n="618 r_YAṬ-IŚ#029,15_r"/>mataṃ na tvadīyam iti bhāvaḥ kathaṃ tatsamantadoṣam ityucyate <span type="ref-block" n="619 r_YAṬ-IŚ#029,16_r"/>yasmād bhāveṣu nityeṣu niratiśayeṣu puruṣeṣu sāṃkhyairabhimateṣu <span type="ref-block" n="620 r_YAṬ-IŚ#029,17_r"/>nirvikārasya puruṣārthapradhānapravṛttivikriyālakṣaṇasyahāniḥ pra<span type="ref-block" n="621 r_YAṬ-IŚ#029,18_r"/>sajyate sa hi pradhānasya vikāro mahadādiḥ puruṣārthobhavatu <span type="ref-block" n="622 r_YAṬ-IŚ#029,19_r"/>puruṣasya kaṃcid upakāraṃ karoti vā na vā yadi karoti tadā <span type="ref-block" n="623 r_YAṬ-IŚ#029,20_r"/>puruṣād anarthāntaram arthāntaraṃ vā tato 'narthāntaraṃcet tam eva ka<span type="ref-block" n="624 r_YAṬ-IŚ#029,21_r"/>rotīti kāryatvaprasaṃgāt puṃso nityatvavirodhaḥ tato'rthāntaraṃ <span type="ref-block" n="625 r_YAṬ-IŚ#029,22_r"/>cen na tasya kiṃcit kṛtaṃ syād iti kathaṃ puruṣārthaḥprakṛter vikāraḥ <span type="ref-block" n="626 r_YAṬ-IŚ#030,01_r"/>syāt prakṛtikṛtavikāropakāreṇapuruṣasyopakārāntarakaraṇe '<span type="ref-block" n="627 r_YAṬ-IŚ#030,02_r"/>navasthāprasaṃgāt nanu ca na puruṣasyopakārakaraṇānmahadādiḥ puru<span type="ref-block" n="628 r_YAṬ-IŚ#030,03_r"/>ṣārtho 'bhidhīyate sāṃkhyair nāpi puruṣeṇatasyopakārasaṃpādanāt <span type="ref-block" n="629 r_YAṬ-IŚ#030,04_r"/>sarvathā tasyodāsīnatvāt kiṃ tarhi puruṣeṇa darśanāt puru<span type="ref-block" n="630 r_YAṬ-IŚ#030,05_r"/>ṣārthaḥ kathyate puruṣabhogyatvād iti kecit te 'pi naparīkṣa<span type="ref-block" n="631 r_YAṬ-IŚ#030,06_r"/>kāḥ sarvathodāsīnasya puruṣasya bhoktṛtvavirodhāt dṛśyasyabhogya<span type="ref-block" n="632 r_YAṬ-IŚ#030,07_r"/>tvāyogāt nanu ca vītarāgasarvajñadarśanavat puṃso viṣaya<span type="ref-block" n="633 r_YAṬ-IŚ#030,08_r"/>darśanaṃ bhogaḥ sa ca śuddhasyātmanaḥ saṃbhavaty evarāgādimalābhā<span type="ref-block" n="634 r_YAṬ-IŚ#030,09_r"/>vāt tadviṣayasya ca bhogyatvaṃ nirviṣayasya bhogāsaṃbhavāttataḥ <span type="ref-block" n="635 r_YAṬ-IŚ#030,10_r"/>sarvathodāsīnasyāpi bhoktṛtvaṃ na virudhyate iti cet na pari<span type="ref-block" n="636 r_YAṬ-IŚ#030,11_r"/>ṇāmitvaprasaṃgāt syādvādinaḥ sarvajñavat sa hi sarvajñaḥpūrvotta<span type="ref-block" n="637 r_YAṬ-IŚ#030,12_r"/>rasvabhāvatyāgotpādanābhyām avasthitasvabhāvaḥ pariṇāmy evasarvā<span type="ref-block" n="638 r_YAṬ-IŚ#030,13_r"/>rthān paśyati nānyathā pratisamayaṃ dṛśyasya pariṇāmitvedraṣṭur apa<span type="ref-block" n="639 r_YAṬ-IŚ#030,14_r"/>riṇāmān upapatter na cāyaṃ dṛśyam artham apariṇāminaṃ vaktuṃsamarthaḥ svayaṃ <span type="ref-block" n="640 r_YAṬ-IŚ#030,15_r"/>tasya pariṇāmitvopagamāt siddhāṃtaparityāgānuṣaṃgāt ci<span type="ref-block" n="641 r_YAṬ-IŚ#030,16_r"/>cchaktir apariṇāminyeti cet nādarśitaviṣayatvatyāgenadarśita<span type="ref-block" n="642 r_YAṬ-IŚ#030,17_r"/>viṣayatvopādānād avasthitāyā eva tasyāḥ pariṇāmitvasiddheḥ <span type="ref-block" n="643 r_YAṬ-IŚ#030,18_r"/>etenāpratisaṃkramatvād apariṇāminī cetaneti pratyuktaṃ prati<span type="ref-block" n="644 r_YAṬ-IŚ#030,19_r"/>viṣayaṃ darśitaviṣayatve saṃkramāt tathā buddher evapratisaṃkramo na tu <span type="ref-block" n="645 r_YAṬ-IŚ#030,20_r"/>cicchakter iti cet va buddher apy apratisaṃkramaprasaṃgātviṣayasyaiva <span type="ref-block" n="646 r_YAṬ-IŚ#030,21_r"/>pratisaṃkramaprasaṃgāt buddhyāvasīyamānasya viṣayasyapratisaṃkrame <span type="ref-block" n="647 r_YAṬ-IŚ#030,22_r"/>buddheḥ katham apratisaṃkrama iti cet tarhi buddheḥpratidarśi<span type="ref-block" n="648 r_YAṬ-IŚ#031,01_r"/>kāyāḥ pratisaṃkrame tadviṣayasya citiśaktiḥ kathamapratisaṃkra<span type="ref-block" n="649 r_YAṬ-IŚ#031,02_r"/>meti cintyaṃ yathaiva hi viṣayaṃ pratiniyataṃ darśayantībuddhi<span type="ref-block" n="650 r_YAṬ-IŚ#031,03_r"/>ś citiśaktaye saṃkrāmati tathā krameṇa citiśaktir apipaśyaṃtī <span type="ref-block" n="651 r_YAṬ-IŚ#031,04_r"/>viśeṣābhāvāta katham anyathā krameṇā darśitaviṣayā syāt ci<span type="ref-block" n="652 r_YAṬ-IŚ#031,05_r"/>cchaktir apratisaṃkramaiva sarvadā śuddhatvād iti cet naśuddhātmano<span type="ref-block" n="653 r_YAṬ-IŚ#031,06_r"/>'pi svaśuddhapariṇāmaṃ pratisaṃkramāvirodhāttatrāśuddhapariṇāmasaṃkra<span type="ref-block" n="654 r_YAṬ-IŚ#031,07_r"/>masyaivāsaṃbhavāt śuddhapariṇāmenāpi citiśaktirapratisaṃkra<span type="ref-block" n="655 r_YAṬ-IŚ#031,08_r"/>mānaṃ tatvād iti cet na prakṛtyā vyabhicārāt sā 'pi hyanaṃtā <span type="ref-block" n="656 r_YAṬ-IŚ#031,09_r"/>sāṃtatve'pi nityatvavirodhāt prakṛtermahadādipariṇāmasadbhāvā<span type="ref-block" n="657 r_YAṬ-IŚ#031,10_r"/>t pratisaṃkramaḥ siddhayen na punaś cicchakter apariṇāmitvāditi cet <span type="ref-block" n="658 r_YAṬ-IŚ#031,11_r"/>na tasyā api dṛśyadarśanapariṇāmasadbhāvasiddheḥ etena ci<span type="ref-block" n="659 r_YAṬ-IŚ#031,12_r"/>cchakter apratisaṃkrame sādhye pariṇāmarahitatve satyanaṃtatvād iti <span type="ref-block" n="660 r_YAṬ-IŚ#031,13_r"/>hetor asiddhatvaṃ vyavasthāpitam </p><p n="a_36" rend="justify"> <span type="ref-block" n="661 r_YAṬ-IŚ#031,14_r"/>syān mataṃ cicchāktir apariṇāminy apratisaṃkramāśuddhatve saty a<span type="ref-block" n="662 r_YAṬ-IŚ#031,15_r"/>naṃtatvāt parasaṃgrahaviṣayasattāvad iti tad apy asat sattāyā gu<span type="ref-block" n="663 r_YAṬ-IŚ#031,16_r"/>ṇībhūtapariṇāmasaṃkramāyā eva parasaṃgrahaviṣayāyāḥ syādvādibhir a<span type="ref-block" n="664 r_YAṬ-IŚ#031,17_r"/>bhīṣṭatvāt sādhyasamatvād udāharaṇasya na hinirākṛtapariṇā<span type="ref-block" n="665 r_YAṬ-IŚ#031,18_r"/>masaṃkramaṃ kiṃcid dravyaṃ dravyārthikanayaṃ pratyāpayatidurnayatvaprasaṃgāt <span type="ref-block" n="666 r_YAṬ-IŚ#031,19_r"/>brahmavādavat nā'pi svapariṇāmabhinnamupacaritapariṇāmasaṃkra<span type="ref-block" n="667 r_YAṬ-IŚ#031,20_r"/>mam urarīkriyate yatas tadudāharaṇīkṛtya cicchaktis tathāvidhā <span type="ref-block" n="668 r_YAṬ-IŚ#031,21_r"/>sādhyeti nanu ca pareṣāṃ dṛśyasya draṣṭur atyaṃtabhedātdṛśye pariṇā<span type="ref-block" n="669 r_YAṬ-IŚ#031,22_r"/>mini pratisaṃkramo draṣṭur iti cicchāktilakṣaṇe śuddhātmaniupa<span type="ref-block" n="670 r_YAṬ-IŚ#032,01_r"/>caryate tayoḥ saṃsargāś cetanasyadarśitaviṣayatvopagamāt tato na <span type="ref-block" n="671 r_YAṬ-IŚ#032,02_r"/>paramārthato pariṇāmapratisaṃkramaṃ taṃ praniṣeddhum ucitamiti cet <span type="ref-block" n="672 r_YAṬ-IŚ#032,03_r"/>tarhi darśitaviṣayatvam yo 'caritatve darśanam anupacaritamātmanaḥ <span type="ref-block" n="673 r_YAṬ-IŚ#032,04_r"/>prasajyeta atha darśanabhedas tatropacarita eva bhinnasyadarśanasya <span type="ref-block" n="674 r_YAṬ-IŚ#032,05_r"/>dṛśiśaktirūpasya vāstavatvād iti mataṃ tad api na samyak dṛśi<span type="ref-block" n="675 r_YAṬ-IŚ#032,06_r"/>śakteḥ svabhāvabhedam antareṇa nānāvidhadṛśyadarśanavirodhāttadda<span type="ref-block" n="676 r_YAṬ-IŚ#032,07_r"/>rśitaviṣayasvabhāvabhedasya pāramārthikasyaiva siddheḥ </p><p n="a_37" rend="justify"> <span type="ref-block" n="677 r_YAṬ-IŚ#032,08_r"/>syān mataṃ cicchakter eka evābhinnaḥ svabhāvo'bhyupagamyate '<span type="ref-block" n="678 r_YAṬ-IŚ#032,09_r"/>smābhir yena yo yadā yatra yathā dṛśyapariṇāmobuddhayādhyavasīyate <span type="ref-block" n="679 r_YAṬ-IŚ#032,10_r"/>taṃ tadā tatra tathā paśyatīti darśitaviṣayatve pi tasyāḥprativiṣayaṃ <span type="ref-block" n="680 r_YAṬ-IŚ#032,11_r"/>na svabhāvabheda iti tad apy asaṃbhāvyaṃ tathā buddherapy ekasvabhāvatvapra<span type="ref-block" n="681 r_YAṬ-IŚ#032,12_r"/>saṃgāt śakyaṃ hi vaktuṃ buddher eka eva kramabhāvyanekaviṣayavyavasā<span type="ref-block" n="682 r_YAṬ-IŚ#032,13_r"/>yasvabhāvo yena yathākālaṃ yathādeśaṃ yathāprakāraṃ caviṣayam a<span type="ref-block" n="683 r_YAṬ-IŚ#032,14_r"/>dhyavasyatīti va kiṃcid anekasvabhāvaṃ sidhyettathendriyamano'haṃkā<span type="ref-block" n="684 r_YAṬ-IŚ#032,15_r"/>rāṇām apiviṣayālocanasaṃkalpanābhimananaikasvabhāvatvaprasaṃgāt <span type="ref-block" n="685 r_YAṬ-IŚ#032,16_r"/>tanmātrabhūtānām apinānāsvakāryakaraṇaikasvabhāvatvopapatteḥ <span type="ref-block" n="686 r_YAṬ-IŚ#032,17_r"/>kasyacid anekaśo 'nekakāryahetor anekakriyāśāktisvabhāvatveci<span type="ref-block" n="687 r_YAṬ-IŚ#032,18_r"/>cchakter api nānādṛśyadarśanakriyāsvabhāvanānātvaṃ kathamapā<span type="ref-block" n="688 r_YAṬ-IŚ#032,19_r"/>kriyate tathā ca na cicchaktir niratiśayaikanityasvabhāvā <span type="ref-block" n="689 r_YAṬ-IŚ#032,20_r"/>sidhyati tatra darśitaviṣayā yatas tadarthobahudhā'nekavikāro <span type="ref-block" n="690 r_YAṬ-IŚ#032,21_r"/>mahadādiḥ syād iti nityeṣu bhāveṣu prakṛtipuruṣeṣuvikārahāniḥ <span type="ref-block" n="691 r_YAṬ-IŚ#032,22_r"/>siddhā vikārahāneś ca na kārakavyāpṛtakāryayuktiḥ karoti <span type="ref-block" n="692 r_YAṬ-IŚ#033,01_r"/>iti kārakaṃ kartṛpradhānaṃ tasya vyāpṛtaṃ vyāpāraḥ kāryaṃ mahadādi <span type="ref-block" n="693 r_YAṬ-IŚ#033,02_r"/>vyaktaṃ yuktiryogaḥ saṃbaṃdhaḥ saṃsargaḥ kārakavyāpṛtaṃ cakāryaṃ ca <span type="ref-block" n="694 r_YAṬ-IŚ#033,03_r"/>tābhyāṃ yuktiḥ puruṣasya saṃsargo na syāt tathākārakatvenābhi<span type="ref-block" n="695 r_YAṬ-IŚ#033,04_r"/>mataṃ pradhānaṃ na mahadādikāryakāri nirvyāpāratvātpuruṣavat <span type="ref-block" n="696 r_YAṬ-IŚ#033,05_r"/>nirvyāpāraṃ tat sarvathāvikriyāśūnyatvāt tadvat vikārarahitaṃ <span type="ref-block" n="697 r_YAṬ-IŚ#033,06_r"/>pradhānaṃ nityatvād ātmavad iti na kārakavyāpṛtakāryayorvyavasthā <span type="ref-block" n="698 r_YAṬ-IŚ#033,07_r"/>tadabhāve ca na tābhyāṃ yuktiḥ puruṣasya siddhyet tadasiddhau <span type="ref-block" n="699 r_YAṬ-IŚ#033,08_r"/>ca na baṃdhabhogau syātāṃ muktātmavat pradhānavyāpārakāryāyoge <span type="ref-block" n="700 r_YAṬ-IŚ#033,09_r"/>hi na dharmādharmābhyāṃ prakṛter baṃdhaḥ saṃbhavati tadasaṃbhave ca na tatphalaṃ <span type="ref-block" n="701 r_YAṬ-IŚ#033,10_r"/>sukhaduḥkhaṃ yasya bhoge darśanaṃ puruṣasya syāt tadabhāvena tadvi<span type="ref-block" n="702 r_YAṬ-IŚ#033,11_r"/>mokṣaḥ pradhānasya siddhyed baṃdhābhāve mokṣānupapatteḥ baṃdhapūrvakatvā<span type="ref-block" n="703 r_YAṬ-IŚ#033,12_r"/>d vimokṣasyeti samaṃtadoṣaṃ matam anyadīyaṃ siddham syānmataṃ <span type="ref-block" n="704 r_YAṬ-IŚ#033,13_r"/>nityeṣv apy ātmādiṣu bhāveṣu svabhāvata eva vikāraḥ siddhyet <span type="ref-block" n="705 r_YAṬ-IŚ#033,14_r"/>tataḥ kārakavyāpāraḥ kāryaṃ ca tadyuktiś copapadyate itisakala<span type="ref-block" n="706 r_YAṬ-IŚ#033,15_r"/>doṣāsaṃbhava eveti tad api na parīkṣākṣamam ity āhuḥ </p><p n="a_39" rend="justify"> <span type="ref-block" n="711 r_YAṬ-IŚ#033,20_r"/>svabhāvavādī tāvad evaṃ praṣṭavyaḥ kim ayaṃ svabhāvo <span type="ref-block" n="712 r_YAṬ-IŚ#033,21_r"/>nirhetukatvaṃ prathitaḥ kim uta ābālasiddhervividhārthasiddhir iti <span type="ref-block" n="713 r_YAṬ-IŚ#034,01_r"/>nirhetukatvaṃ prathitaḥ svabhāva iti cet tarhijñaptyutpattilakṣa<span type="ref-block" n="714 r_YAṬ-IŚ#034,02_r"/>ṇāyāḥ kriyāyāḥ pratīyamānāyā vibhramaḥ syāt svabhāvata eva <span type="ref-block" n="715 r_YAṬ-IŚ#034,03_r"/>bhāvānāṃ jñānād āvirbhāvāc cānyathā nirhetukatvāsiddheḥ kriyā<span type="ref-block" n="716 r_YAṬ-IŚ#034,04_r"/>vibhrame ca kārakasya sakalasya pratibhāsamānasya vibhramo <span type="ref-block" n="717 r_YAṬ-IŚ#034,05_r"/>bhavet kriyāviśiṣṭasya dravyasya kārakatvaprasiddheḥkriyāyāḥ <span type="ref-block" n="718 r_YAṬ-IŚ#034,06_r"/>kārakānupapatteḥ na ca kriyākārakavibhramaḥsvabhāvavādibhi<span type="ref-block" n="719 r_YAṬ-IŚ#034,07_r"/>r abhyupagaṃtuṃ yukto vādāntaraprasaṃgāt astusarvavibhramaikānto <span type="ref-block" n="720 r_YAṬ-IŚ#034,08_r"/>vādāntaram iti cet tarhi vibhrame kim avibhramo vibhramo vā <span type="ref-block" n="721 r_YAṬ-IŚ#034,09_r"/>syāt yady avibhramas tadā na vibhramaikāṃtaḥ sidhyet tatrā'pi vi<span type="ref-block" n="722 r_YAṬ-IŚ#034,10_r"/>bhrame sarvatrābhrāntisiddhiḥ sarvatra vibhrame vibhramasyasarvavāstava<span type="ref-block" n="723 r_YAṬ-IŚ#034,11_r"/>svarūpatvāt tato vādāntaraṃ kiṃ tad asūyatāṃ te tavabhagavataḥ syā<span type="ref-block" n="724 r_YAṬ-IŚ#034,12_r"/>dvādabhānoḥ asūyatāṃ vidviṣāṃ vibhramaikāntasyāpi vādāntara<span type="ref-block" n="725 r_YAṬ-IŚ#034,13_r"/>syāsaṃbhavān na kiṃcid vādāntaram astīti vākyārthaḥ athanā<span type="ref-block" n="726 r_YAṬ-IŚ#034,14_r"/>hetutvaṃ prathitaḥ svabhāvo 'bhyupagamyate kiṃ tvābālasiddher vividhā<span type="ref-block" n="727 r_YAṬ-IŚ#034,15_r"/>rthasiddhiḥ prathitaḥ svabhāva iti nigadyate tarhisaivābālasiddhe<span type="ref-block" n="728 r_YAṬ-IŚ#034,16_r"/>r nirṇītir nityādyaikāṃ tavādāśrayaṇe na saṃbhavati yataḥsarveṣām arthā<span type="ref-block" n="729 r_YAṬ-IŚ#034,17_r"/>nāṃ kāryāṇāṃ kāraṇānāṃ vā siddhiḥ syāt na ca pratyakṣā<span type="ref-block" n="730 r_YAṬ-IŚ#034,18_r"/>dipramāṇato vividhārthasiddher asaṃbhave pareṣāṃ paryanuyogesvabhāva<span type="ref-block" n="731 r_YAṬ-IŚ#034,19_r"/>vādāv alaṃbanaṃ yuktam atiprasaṃgāt pratyakṣādipramāṇasāmarthyāt vi<span type="ref-block" n="732 r_YAṬ-IŚ#034,20_r"/>vidhārthasiddhiḥ svabhāva iti vacane kathamivasvabhāvaikāṃtavādaḥ <span type="ref-block" n="733 r_YAṬ-IŚ#034,21_r"/>sidhyet svabhāvasya svabhāvata eva vyavasthites tasyapratyakṣā<span type="ref-block" n="734 r_YAṬ-IŚ#034,22_r"/>dipramāṇasāmarthyāt vyavasthāpitatvāt vādāntaraṃ tu kiṃ tat <span type="ref-block" n="735 r_YAṬ-IŚ#035,01_r"/>te 'sūyatāṃ syāt tava suhṛdām eva vādāntaraṃsamyaganekāṃtavā<span type="ref-block" n="736 r_YAṬ-IŚ#035,02_r"/>darūpaṃ prasidhyet na tu tava pratikṣāṇāṃmithyaikāṃtavādinā<span type="ref-block" n="737 r_YAṬ-IŚ#035,03_r"/>m ity arthaḥ kiṃ ca nityaikāntavādinaḥ kim ātmatattvaṃdehād ananya<span type="ref-block" n="738 r_YAṬ-IŚ#035,04_r"/>deva vadeyur anyedeva vā prathamakalpanāyāṃ saṃsārābhāvaḥprasajyeta <span type="ref-block" n="739 r_YAṬ-IŚ#035,05_r"/>dehātmakasyātmano deharūpādivadbhavāṃtaragamanāsaṃbhavāttadbhava eva <span type="ref-block" n="740 r_YAṬ-IŚ#035,06_r"/>vināśaprasaṃgāt nityatvavirodhāccārvākamatāśrayaṇaprasaṃgaś ca sa <span type="ref-block" n="741 r_YAṬ-IŚ#035,07_r"/>ca pramāṇaviruddha evātmatattvavādino 'niṣṭaś ca dvitīyakalpanāyāṃ <span type="ref-block" n="742 r_YAṬ-IŚ#035,08_r"/>tu dehasyānugrahopaghātābhyām ātmanaḥ sukhaduḥkhe na syātāṃsvade<span type="ref-block" n="743 r_YAṬ-IŚ#035,09_r"/>hād apy ātmano 'nyatvābhiniveśāt dehāntaravat sukhaduḥkhābhāve <span type="ref-block" n="744 r_YAṬ-IŚ#035,10_r"/>ca necchādveṣau tadabhāve ca dharmādharmau na saṃbhavataiti svedehe 'nu<span type="ref-block" n="745 r_YAṬ-IŚ#035,11_r"/>rāgasadbhāvād anugrahopaghātābhyām ātmanaḥ sukhaduḥkhesvagṛhādya<span type="ref-block" n="746 r_YAṬ-IŚ#035,12_r"/>nugrahopaghātābhyām iva katham upapadyate </p><p n="a_40" rend="justify"> <span type="ref-block" n="747 r_YAṬ-IŚ#035,13_r"/>dehād ananyatvānyatvābhyām avaktavyamātmatattvamabhyupagacchatāṃ <span type="ref-block" n="748 r_YAṬ-IŚ#035,14_r"/>bādhakam āhuḥ </p><p n="a_42" rend="justify"> <span type="ref-block" n="753 r_YAṬ-IŚ#035,19_r"/>na dehād ātmatattvasyānanyatvakḷptir nāpi pṛthaktva<span type="ref-block" n="754 r_YAṬ-IŚ#035,20_r"/>kḷptir uktadoṣānuṣaṃgāt kiṃ tarhi dehādananyatvapṛthaktvakalpa<span type="ref-block" n="755 r_YAṬ-IŚ#035,21_r"/>nād ātmatattvam avaktavyam eveti yeṣām abhiniveśas teṣāṃjñatattvaṃ sarvathā'<span type="ref-block" n="756 r_YAṬ-IŚ#036,01_r"/>navadhāryatattvaṃ prasajyatetatsvarūpasyāvadhārayitum aśakyatvāt <span type="ref-block" n="757 r_YAṬ-IŚ#036,02_r"/>dehād ananyatvena pṛthaktvena vā tasyānavadhāraṇeproktadoṣānu<span type="ref-block" n="758 r_YAṬ-IŚ#036,03_r"/>ṣaṃgāt tadubhayakalpanayāpy anavadhāryatattvasya prasiddheravaktavyatvavat <span type="ref-block" n="759 r_YAṬ-IŚ#036,04_r"/>tathā ca sakalavāgvijñānagocarātikrāṃtam ātmatattvam ityāyātaṃ <span type="ref-block" n="760 r_YAṬ-IŚ#036,05_r"/>tatra cānavadhāryatattve jñatattve kā baṃdhamokṣasthitiraprameye sarvathā <span type="ref-block" n="761 r_YAṬ-IŚ#036,06_r"/>'navadhāryatattvaṃ hy ātmatattvam aprameyam āpannaṃ tatracāprameye pratyakṣā<span type="ref-block" n="762 r_YAṬ-IŚ#036,07_r"/>dipramāṇāviṣaye jñatattve kā baṃdhamokṣasthitir vāsaṃbhāvyate baṃdhyā<span type="ref-block" n="763 r_YAṬ-IŚ#036,08_r"/>putravat na kāpīty arthaḥ </p><p n="a_43" rend="justify"> <span type="ref-block" n="764 r_YAṬ-IŚ#036,09_r"/>tad evaṃ nityaikāṃtātmavādimataṃ samaṃtadoṣaṃvyavasthāpya saṃpra<span type="ref-block" n="765 r_YAṬ-IŚ#036,10_r"/>tyanityātmavādimatam api samaṃtadoṣam upadarśayitumārabhate </p><p n="a_45" rend="justify"> <span type="ref-block" n="770 r_YAṬ-IŚ#036,15_r"/>yo 'yaṃ kṣaṇikātmavādaḥ <span resp="?" rend="underline">saugatānāṃ</span> nadhvastaṃ <span type="ref-block" n="771 r_YAṬ-IŚ#036,16_r"/>cittam anyatra dvitīye bhave kṣaṇe bhaved iti sa pravādaeva kevalaḥ <span type="ref-block" n="772 r_YAṬ-IŚ#036,17_r"/>pramāṇaśūnyo vādaḥ pravādaḥ pralāpa ity arthaḥ kuta etat yo 'tra <span type="ref-block" n="773 r_YAṬ-IŚ#036,18_r"/>kṣaṇikātmavāde hetur jñāpakaḥ kaścin na vidyate'yatsattatsarvaṃ kṣaṇikaṃ' <span type="ref-block" n="774 r_YAṬ-IŚ#036,19_r"/>yathā śabdavidyudādiḥ saṃśca svātmeti svabhāvahetur jñāpako'sty eveti <span type="ref-block" n="775 r_YAṬ-IŚ#036,20_r"/>cet sa tarhi svayaṃ pratipatrā dṛṣṭo vā syād adṛṣṭo vā natāvat <span type="ref-block" n="776 r_YAṬ-IŚ#036,21_r"/>dṛṣṭaḥ saṃbhavati tasya darśanānantaram eva vināśādanumānakāle '<span type="ref-block" n="777 r_YAṬ-IŚ#037,01_r"/>py abhāvāt tadanumātuś ca cittaviśeṣaliṃgadarśino'saṃbhavāt <span type="ref-block" n="778 r_YAṬ-IŚ#037,02_r"/>na cā'py adṛṣṭo hetuḥ kalpanāropitaḥ saṃbhavati tatkalpanāyāapi <span type="ref-block" n="779 r_YAṬ-IŚ#037,03_r"/>anumānakāle vināśāt vyāptigrahaṇakālaliṃgadarśanavikalpa<span type="ref-block" n="780 r_YAṬ-IŚ#037,04_r"/>vināśepi tadvāsanāsadbhāvātanumānakālaliṃgadarśanaprabuddhavā<span type="ref-block" n="781 r_YAṬ-IŚ#037,05_r"/>sanāsāmarthyād anumānaṃ pravarttata eveti cāyuktaṃhetuhetumadbhāva<span type="ref-block" n="782 r_YAṬ-IŚ#037,06_r"/>vyāptigrāhicittād anumātṛcitte saṃtānābhinnevāsanānupapatteḥ <span type="ref-block" n="783 r_YAṬ-IŚ#037,07_r"/>santānabhinnam iva santānabhinnaṃ cittaṃ tasmin na hivāsanā'sti <span type="ref-block" n="784 r_YAṬ-IŚ#037,08_r"/>jinadattadevadattaṃ satānabhinne pi citte vāsanāsti tvānuṣaṃgāt <span type="ref-block" n="785 r_YAṬ-IŚ#037,09_r"/>devadattacittena sādhyasādhanavyāptau gṛhītāyāṃ jinadattasyatatsā<span type="ref-block" n="786 r_YAṬ-IŚ#037,10_r"/>dhanadarśanāt sādhyānumānam āsajyetāviśeṣāt tathā cavāsanā <span type="ref-block" n="787 r_YAṬ-IŚ#037,11_r"/>nāsti saṃtānabhinne citte tathā na tatkāraṇakāryabhāvaḥsaṃbhava<span type="ref-block" n="788 r_YAṬ-IŚ#037,12_r"/>tīti kriyādhyāhāraḥ saṃtānabhinnayor api cittayoḥkāryakāra<span type="ref-block" n="789 r_YAṬ-IŚ#037,13_r"/>ṇabhāve devadattajinadattacittayor api kāraṇakāryabhāvaḥpravartteta <span type="ref-block" n="790 r_YAṬ-IŚ#037,14_r"/>sāmānyarūpāṇām eva cittakṣaṇānām ekasaṃtānavartināṃ kāryakā<span type="ref-block" n="791 r_YAṬ-IŚ#037,15_r"/>raṇabhāvo na tu bhinnasantānavarttinām asamānarūpāṇām iticet <span type="ref-block" n="792 r_YAṬ-IŚ#037,16_r"/>na tarhi cittakṣaṇāḥ kṣaṇavinaśvarā niranvayāḥ kenasamānarūpāḥ <span type="ref-block" n="793 r_YAṬ-IŚ#037,17_r"/>na kenāpi svabhāvena te samānarūpā ity arthaḥ tathāhi yadi <span type="ref-block" n="794 r_YAṬ-IŚ#037,18_r"/>tāvat satsvabhāvena citsvabhāvena vā samānarūpāḥ syus tadābhi<span type="ref-block" n="795 r_YAṬ-IŚ#037,19_r"/>nnasaṃtānavartino 'pi tathā bhaveyur aviśeṣāt yadi punarataddhetubhyaḥ <span type="ref-block" n="796 r_YAṬ-IŚ#037,20_r"/>saṃtānāntaravarttibhyaś cittakṣaṇebhyo vyāvṛttenataddhetvapekṣitvena samā<span type="ref-block" n="797 r_YAṬ-IŚ#037,21_r"/>narūpāḥ kecidevaikasaṃtānavarttinaś cittakṣaṇāḥ iṣyantepūrvapūrvasyo<span type="ref-block" n="798 r_YAṬ-IŚ#038,01_r"/>pādānahetvapekṣitvād uttarottaracittasyeti mataṃtadāpi taduttaraṃ <span type="ref-block" n="799 r_YAṬ-IŚ#038,02_r"/>cittam utpannaṃ satsvahetum apekṣate 'nutpannam asad vā natāvat prathamaḥ <span type="ref-block" n="800 r_YAṬ-IŚ#038,03_r"/>pakṣaḥ sataḥ sarvanirāśaṃsattvād utpannasyahetvapekṣatvavirodhāt <span type="ref-block" n="801 r_YAṬ-IŚ#038,04_r"/>dvitīyapakṣe tv asatkhapuṣpaṃ na hi hetvapekṣaṃ dṛṣṭaṃ etad uktaṃ bhavati <span type="ref-block" n="802 r_YAṬ-IŚ#038,05_r"/>yad asat tan na hetvapekṣaṃ dṛṣṭaṃ yathā khapuṣpaṃ asaccotpatteḥ pūrvaṃ kārya<span type="ref-block" n="803 r_YAṬ-IŚ#038,06_r"/>cittam iti tato na sidhyaty ubhayor asiddhaṃ na hi kiṃcidasad api <span type="ref-block" n="804 r_YAṬ-IŚ#038,07_r"/>hetvapekṣaṃ vādiprativādinor ubhayoḥ siddham asti yannidarśa<span type="ref-block" n="805 r_YAṬ-IŚ#038,08_r"/>nīkṛtyottaram uttaraṃ cittam anutpannam api tad dhetvapekṣaṃsādhyate <span type="ref-block" n="806 r_YAṬ-IŚ#038,09_r"/>tadasādhane ca kathaṃ taddhetvapekṣatvenāpi samānarūpāścittakṣaṇāḥ <span type="ref-block" n="807 r_YAṬ-IŚ#038,10_r"/>kecid evaikasaṃtānabhājaḥ siddheyur yataḥ kāraṇakāryabhāvasteṣā<span type="ref-block" n="808 r_YAṬ-IŚ#038,11_r"/>m upādānopādeyalakṣaṇaḥ syāt vāsya vāsakabhāvahetur iti na <span type="ref-block" n="809 r_YAṬ-IŚ#038,12_r"/>tatra vāsanā saṃbhavati bhinnasaṃtānacittakṣaṇavat tataḥsūktaṃ <span type="ref-block" n="810 r_YAṬ-IŚ#038,13_r"/>sūribhir idam </p><p n="a_47" rend="justify"> <span type="ref-block" n="815 r_YAṬ-IŚ#038,18_r"/>khaṃḍaśo 'sya vyākhyānāt </p><p n="a_48" rend="justify"> <span type="ref-block" n="816 r_YAṬ-IŚ#038,19_r"/>yathā ca hetor apekṣakaṃ phalacittam asan na ghaṭatetathā hetur api <span type="ref-block" n="817 r_YAṬ-IŚ#038,20_r"/>phalacittasyāpekṣaṇīyo na saṃbhavaty evety āhuḥ </p><p n="a_50" rend="justify"> <span type="ref-block" n="822 r_YAṬ-IŚ#039,04_r"/>abhyupagamyedam uktaṃ kāryacittaṃ sadrūpam asadrūpaṃ <span type="ref-block" n="823 r_YAṬ-IŚ#039,05_r"/>vā na hetvapekṣam iti paramārthas tu kṣaṇikātmavādeheturnaivā'sti <span type="ref-block" n="824 r_YAṬ-IŚ#039,06_r"/>sa hi san vā hetuḥ syād asan vā na tāvat san nevapūrvacittakṣaṇa <span type="ref-block" n="825 r_YAṬ-IŚ#039,07_r"/>uttaracittakṣaṇasya hetur bhavati vibhavād vibhavaprasaṃgādity arthaḥ <span type="ref-block" n="826 r_YAṬ-IŚ#039,08_r"/>satyekakṣaṇe citte cittāntarasyotpattau tatkāryasyāpitadaivo<span type="ref-block" n="827 r_YAṬ-IŚ#039,09_r"/>tpattir iti sakalacittacaittakṣaṇānāmekakṣaṇavarttitvotpattau yu<span type="ref-block" n="828 r_YAṬ-IŚ#039,10_r"/>gapat sakalajagadvyāpicittaprakārāsiddher vibhutvam evakṣaṇikaṃ ka<span type="ref-block" n="829 r_YAṬ-IŚ#039,11_r"/>tham iva nivāryeta pūrvaṃ paścāc ca cittaśūnyaṃ jagadāpanīpadyeta <span type="ref-block" n="830 r_YAṬ-IŚ#039,12_r"/>tathā ca saṃtānanirvāṇalakṣaṇo mokṣo vibhavaḥsarvasyānupāyasiddhaḥ <span type="ref-block" n="831 r_YAṬ-IŚ#039,13_r"/>syāt athaitaddoṣabhayād asann eva hetur ati brūyāt tadāpyakasmā<span type="ref-block" n="832 r_YAṬ-IŚ#039,14_r"/>tkāraṇam aṃtaṃreṇa kāryotpattiprasaṃgas tato 'sann api nahetuḥ saṃbhavati </p><p n="a_51" rend="justify"> <span type="ref-block" n="833 r_YAṬ-IŚ#039,15_r"/><span resp="?" rend="underline">syān mataṃ</span> yasya nāśa eva kāryotpādaḥ sa taddheturnāśo<span type="ref-block" n="834 r_YAṬ-IŚ#039,16_r"/>dayayor ekakṣaṇatopapatteḥ kāraṇanāśānaṃtaraṃkāryasyodayasyāni<span type="ref-block" n="835 r_YAṬ-IŚ#039,17_r"/>ṣṭer akasmātkāryodayaprasaṃgād iti cet tad apy asat yatonā<span type="ref-block" n="836 r_YAṬ-IŚ#039,18_r"/>śodayaikakṣaṇatāyāḥ saṃtānabhinnakṣaṇayor abhāvāt bhinnauca <span type="ref-block" n="837 r_YAṬ-IŚ#039,19_r"/>tau kṣaṇau ca bhinnakṣaṇau kālavyavahitau saṃtānasyabhinnakṣa<span type="ref-block" n="838 r_YAṬ-IŚ#039,20_r"/>ṇau saṃtānabhinnakṣaṇau tayoḥ suṣuptasaṃtānejāgraccittaprabuddhaci<span type="ref-block" n="839 r_YAṬ-IŚ#039,21_r"/>ttakṣaṇayor abhāvān nāśodayaikakṣaṇatāyā itivibhaktipariṇāmaḥ <span type="ref-block" n="840 r_YAṬ-IŚ#040,01_r"/>na hi tatra jāgraccittasya nāśakāla evaprabuddhacittasyodayo '<span type="ref-block" n="841 r_YAṬ-IŚ#040,02_r"/>sti muhūrttādikālenānekakṣaṇena vyavadhānāt tathā cajāgraccittaṃ <span type="ref-block" n="842 r_YAṬ-IŚ#040,03_r"/>prabuddhacittasya hetur na syāt tannāśasyaivaprabuddhacittodayatvābhā<span type="ref-block" n="843 r_YAṬ-IŚ#040,04_r"/>vāt jāgraccittaprabuddhacittanāśodayayor ekakṣaṇatāpāyāt atha<span type="ref-block" n="844 r_YAṬ-IŚ#040,05_r"/>vā saṃtāne pradīpāder niranvayanāśini nāśodayayorekakṣaṇatāyā <span type="ref-block" n="845 r_YAṬ-IŚ#040,06_r"/>asaṃbhavāt bhinnakṣaṇateti vyākhyeyaṃ tato 'satyeva hetau <span type="ref-block" n="846 r_YAṬ-IŚ#040,07_r"/>kālāntareṇa svayam utpadyamāno 'rthaḥ pralaya ivākasmikaḥsyāt <span type="ref-block" n="847 r_YAṬ-IŚ#040,08_r"/>tatra cedaṃ dūṣaṇam āvedayanti sūrayaḥ </p><p n="a_53" rend="justify"> <span type="ref-block" n="852 r_YAṬ-IŚ#040,13_r"/>yathā kāraṇam antareṇaiva bhavanpralayaḥ syādākasmikaḥ <span type="ref-block" n="853 r_YAṬ-IŚ#040,14_r"/>saugatasya tathā kāryodayo 'pīti pralayasvabhāvo 'rthaḥpramāṇa<span type="ref-block" n="854 r_YAṬ-IŚ#040,15_r"/>balād āyātaḥ pariharttum aśakyatvāt tasmiṃś cākasmike 'rthepralayasva<span type="ref-block" n="855 r_YAṬ-IŚ#040,16_r"/>bhāve yuktyā pūrvacittena kṛtaṃ karma śubham aśubhaṃ vātasya tatphala<span type="ref-block" n="856 r_YAṬ-IŚ#040,17_r"/>bhogābhāvāt kṛtapraṇāśaḥ syāt taduttarabhāvinā cacittenākṛta<span type="ref-block" n="857 r_YAṬ-IŚ#040,18_r"/>syaiva karmaṇo bhogaḥ syād ekasya karmaṇāṃ kartustatphalabho<span type="ref-block" n="858 r_YAṬ-IŚ#040,19_r"/>ktuś cāvasthitasyābhāvād iti kṛtapraṇāśākṛtakarmabhogausyātāṃ <span type="ref-block" n="859 r_YAṬ-IŚ#040,20_r"/>tathā yena cittena saṃcetitaṃ karma tasya niranvayapralayātyenā<span type="ref-block" n="860 r_YAṬ-IŚ#041,01_r"/>saṃcetitam uttaracittena tasyaiva karma bhavedity ato 'saṃcetitaṃ ca karma <span type="ref-block" n="861 r_YAṬ-IŚ#041,02_r"/>syāt tathā ca sakalāsravanirodhalakṣaṇamokṣasyacittasaṃtati<span type="ref-block" n="862 r_YAṬ-IŚ#041,03_r"/>nāśarūpasya vā śāṃtanirvāṇasya mārgoheturnairātmyabhāvanālakṣaṇo <span type="ref-block" n="863 r_YAṬ-IŚ#041,04_r"/>na yuktaḥ syān nāśakasya kasyacidvirodhāt tathākasyacitprā<span type="ref-block" n="864 r_YAṬ-IŚ#041,05_r"/>ṇinaḥ kaścidvadhako 'pi syāt tadvadhakasyapralayasvabhāvasyā<span type="ref-block" n="865 r_YAṬ-IŚ#041,06_r"/>kasmikatvāt </p><p n="a_54" rend="justify"> <span type="ref-block" n="866 r_YAṬ-IŚ#041,07_r"/>kiñcānyat syā<span resp="?" rend="underline">d ity ācāryā</span> vyācakṣate </p><p n="a_56" rend="justify"> <span type="ref-block" n="871 r_YAṬ-IŚ#041,12_r"/>kṣaṇikam ekaṃ yac cittaṃ tatsaṃsthau baṃdhamokṣau nasyātāṃ <span type="ref-block" n="872 r_YAṬ-IŚ#041,13_r"/>yasya cittasya baṃdhastasya niranvayapraṇāśāttaduttaracittamyā<span type="ref-block" n="873 r_YAṬ-IŚ#041,14_r"/>baddhasyaiva mokṣaprasaṃgāt yasyaiva bandhastasyaiva mokṣaity eka<span type="ref-block" n="874 r_YAṬ-IŚ#041,15_r"/>cittasaṃsthau baṃdhamokṣau saṃvṛtyātadekatvāropavikalpalakṣaṇāyā <span type="ref-block" n="875 r_YAṬ-IŚ#041,16_r"/>syātām iti cet tarhi sāpi saṃvṛtir mṛṣāsvabhāvā syāt gauṇa<span type="ref-block" n="876 r_YAṬ-IŚ#041,17_r"/>vidhirvā tatra tāvan na saṃvṛtiḥ mṛṣāsvabhāvābaṃdhamokṣayoḥ <span type="ref-block" n="877 r_YAṬ-IŚ#041,18_r"/>kṣaṇikaikacittasaṃsthayoḥ mṛṣātvaprasakteḥ gauṇavidhir evasaṃvṛti<span type="ref-block" n="878 r_YAṬ-IŚ#041,19_r"/>r iti cet tarhi mukhyau baṃdhamokṣau kvaciccittesaṃtiṣṭhamānau <span type="ref-block" n="879 r_YAṬ-IŚ#041,20_r"/>pratipattavyau yato mukhyādṛte gauṇavidhir na dṛṣṭaḥpuruṣasiṃhavat <span type="ref-block" n="880 r_YAṬ-IŚ#041,21_r"/>na hi mukhyasiṃhādṛte gauṇasya puruṣe siṃhavidher darśanamasti <span type="ref-block" n="881 r_YAṬ-IŚ#042,01_r"/>tad evaṃ vibhrāntadṛṣṭis tava dṛṣṭito 'nyā tavavīrasya syādvādā<span type="ref-block" n="882 r_YAṬ-IŚ#042,02_r"/>mṛtasamudrasya yā dṛṣṭir abādhitā tato 'nyākṣaṇikātmavādidṛ<span type="ref-block" n="883 r_YAṬ-IŚ#042,03_r"/>ṣṭir vibhrāntadṛṣṭir eva samaṃtadoṣatvād iti sūrerabhiprāyaḥ </p><p n="a_57" rend="justify"> <span type="ref-block" n="884 r_YAṬ-IŚ#042,04_r"/>tam evāhuḥ </p><p n="a_59" rend="justify"> <span type="ref-block" n="889 r_YAṬ-IŚ#042,09_r"/>kṣaṇaṃ kṣaṇaṃ prati bhaṃgavatsu padārtheṣupratijñāya<span type="ref-block" n="890 r_YAṬ-IŚ#042,10_r"/>māneṣu na mātṛghātī kaścitputrotpattikṣaṇa eva mātuḥ svayaṃnāśāt <span type="ref-block" n="891 r_YAṬ-IŚ#042,11_r"/>tadanaṃtare kṣaṇe putrasyāpi pralayād aputrasyaivaprādurbhāvāt lokavya<span type="ref-block" n="892 r_YAṬ-IŚ#042,12_r"/>vahārato mātaraṃ dūrataraṃ hantuṃ pravṛtto 'pi na mātṛghātībhaved i<span type="ref-block" n="893 r_YAṬ-IŚ#042,13_r"/>ty arthaḥ tathā na svapatiḥ kulayoṣito 'pi kaścit syāt <span type="ref-block" n="894 r_YAṬ-IŚ#042,14_r"/>tadvoḍhuḥ patyur vināśād anyasyotpādāt tadūḍhāyā yoṣitaśca vinā<span type="ref-block" n="895 r_YAṬ-IŚ#042,15_r"/>śāt tadanyasyā evotpādāt pāradārikatvaprasaṃga ity arthaḥ tathā <span type="ref-block" n="896 r_YAṬ-IŚ#042,16_r"/>svajāyā'pi na syāt tata eva tathā dattagraho na syāt dhani<span type="ref-block" n="897 r_YAṬ-IŚ#042,17_r"/>nā dattasya dhanasyādhamarṇāt grahaṇaṃ na syāt dāturniranvayanāśa da<span type="ref-block" n="898 r_YAṬ-IŚ#042,18_r"/>dhamarṇasyāpy anyasya prādurbhāvāt sākṣilikhitāder apiparidhvaṃ<span type="ref-block" n="899 r_YAṬ-IŚ#042,19_r"/>sād ity arthaḥ tathā'dhigatasya śāstrārthasya smṛtir apina syād iti <span type="ref-block" n="900 r_YAṬ-IŚ#042,20_r"/>śāstrābhyāsasya vaiphalyam āsajyeta tathā naktvārthasatyaṃ pūrvo<span type="ref-block" n="901 r_YAṬ-IŚ#042,21_r"/>ttarakriyayor ekakartṛkayoḥ pūrvakāle ktvārthasatyenaparamārthena pramā<span type="ref-block" n="902 r_YAṬ-IŚ#043,01_r"/>ṇopapannena nyāyena ktvārthaś ca satyaṃ caktvārthasatyaṃ rājadaṃtādiṣu <span type="ref-block" n="903 r_YAṬ-IŚ#043,02_r"/>paraṃ iti satyapadasya paranipātaḥ tad api pratikṣaṇaṃbhaṃgiṣu viṣaya <span type="ref-block" n="904 r_YAṬ-IŚ#043,03_r"/>viṣayiṣu nopapadyeta tathā na kulaṃ sūryavaṃśādikaṃ bhavetkṣatri<span type="ref-block" n="905 r_YAṬ-IŚ#043,04_r"/>yasya yatra kule 'sau jātas tasya niranvayavināśāttajjanmani <span type="ref-block" n="906 r_YAṬ-IŚ#043,05_r"/>kulābhāvāt tathā na jātiḥ kṣatriyatvādiḥ tadavyaktivyati<span type="ref-block" n="907 r_YAṬ-IŚ#043,06_r"/>r ekeṇa tadasaṃbhavāt anekavyakter atadvyāvṛttigrāhiṇaścitta<span type="ref-block" n="908 r_YAṬ-IŚ#043,07_r"/>syaikasyāsaṃbhavāt tadanyāpohalakṣaṇāyāś ca jāteranupapatteḥ </p><p n="a_60" rend="justify"> <span type="ref-block" n="909 r_YAṬ-IŚ#043,08_r"/>kiñca </p><p n="a_62" rend="justify"> <span type="ref-block" n="914 r_YAṬ-IŚ#043,13_r"/>śāstā <span resp="?" rend="underline">sugataḥ</span> śiṣyas tadvineyas tayor vidhiḥsva<span type="ref-block" n="915 r_YAṬ-IŚ#043,14_r"/>bhāvas tasya vyavasthā viśeṣeṇānyavyavacchedenāvasthā sāpina <span type="ref-block" n="916 r_YAṬ-IŚ#043,15_r"/>syāt pratikṣaṇaṃ bhaṃgiṣu citteṣv iti sambandhanīyam tattv adarśa<span type="ref-block" n="917 r_YAṬ-IŚ#043,16_r"/>naṃ parānugrahatattvapratipipādayiṣātattvapratipādanakālavyāpinaḥ <span type="ref-block" n="918 r_YAṬ-IŚ#043,17_r"/>kasyacid ekasya śāsakasyānupapatteḥ śiṣyasya caśāsanaśuśrūṣā<span type="ref-block" n="919 r_YAṬ-IŚ#043,18_r"/>śravaṇagrahaṇadhāraṇābhyāsanādikālavyāpinaḥ kasyācidaghaṭanāt <span type="ref-block" n="920 r_YAṬ-IŚ#043,19_r"/>ayaṃ śāstā'haṃ śiṣya iti pratipatteḥ kasyacid ayogāt tathādi<span type="ref-block" n="921 r_YAṬ-IŚ#043,20_r"/>śabdena svāmibhṛtyavidhivyavasthā janakatanayavidhivyavasthānaptṛ<span type="ref-block" n="922 r_YAṬ-IŚ#043,21_r"/>pitāmahādividhivyavasthā ca na syād iti grāhyaṃ nanu cavahir anta<span type="ref-block" n="923 r_YAṬ-IŚ#044,01_r"/>ś ca pratikṣaṇaṃ vinaśvareṣu svalakṣaṇeṣuparamārthato mātṛghātīty ādi<span type="ref-block" n="924 r_YAṬ-IŚ#044,02_r"/>śāstṛśiṣyādividhivyavasthāvyavahāro na saṃbhavati kiṃtarhi vi<span type="ref-block" n="925 r_YAṬ-IŚ#044,03_r"/>kalpabuddhir iyam akhilānādivāsanāsamudbhūtāmātṛghātyādivya<span type="ref-block" n="926 r_YAṬ-IŚ#044,04_r"/>vasthāhetur vitathaiva sarvanirviṣayatvād iti yadyabhimanyaṃ te saugatās ta<span type="ref-block" n="927 r_YAṬ-IŚ#044,05_r"/>dā teṣām atattvatattvādivikalmamohe nimajjatāṃ kā nāmavītavikalpa<span type="ref-block" n="928 r_YAṬ-IŚ#044,06_r"/>dhīrarthavatī tathyā kathyeta mātṛghātyādisakalam atattvameva tato '<span type="ref-block" n="929 r_YAṬ-IŚ#044,07_r"/>nyattu tattvaṃ iti vyavasthiter apivikalpabāsanāvalāyātatvāt saṃvṛ<span type="ref-block" n="930 r_YAṬ-IŚ#044,08_r"/>tir atattvaṃ paramārthatas tattvam ity apivikalpaśilpighaṭitam eva syāt <span type="ref-block" n="931 r_YAṬ-IŚ#044,09_r"/>nanu vastuvalād iti vikalpamoho mahāmbhodhir iva duṣpāraḥ <span type="ref-block" n="932 r_YAṬ-IŚ#044,10_r"/>prasajyeta dve satye samupāśritya buddhānāṃ dharmadeśanā loka<span type="ref-block" n="933 r_YAṬ-IŚ#044,11_r"/>saṃvṛtisatyaṃ ca paramārthataḥ ity etasyāpi vibhāgasyavikalpa<span type="ref-block" n="934 r_YAṬ-IŚ#044,12_r"/>mātratvāt tāttvikatvānupapatteḥ vītasakalavikalpā dhīḥsvalakṣa<span type="ref-block" n="935 r_YAṬ-IŚ#044,13_r"/>ṇamātraviṣayā tāttvikīty api na saṃbhāvyaṃ tasyāścaturvidhāyā <span type="ref-block" n="936 r_YAṬ-IŚ#044,14_r"/>indriyamānasasvasaṃvedanayogipratyakṣalakṣaṇāyāḥparamārthato vya<span type="ref-block" n="937 r_YAṬ-IŚ#044,15_r"/>vasthāpayitum aśakteḥ pratyakṣaṃ kalpanāpoḍham abhrānta m iti <span type="ref-block" n="938 r_YAṬ-IŚ#044,16_r"/>pratyakṣasāmānyalakṣaṇasya pratyakṣaviśeṣalakṣaṇasya cavikalpa<span type="ref-block" n="939 r_YAṬ-IŚ#044,17_r"/>mātratvād avāstavatvopapatteḥ na cāvāstavaṃ lakṣaṇaṃvastubhūtaṃ lakṣyaṃ <span type="ref-block" n="940 r_YAṬ-IŚ#044,18_r"/>lakṣayitum alam atiprasaṃgād iti kiṃ kena lakṣyeta </p><p n="a_63" rend="justify"> <span type="ref-block" n="941 r_YAṬ-IŚ#044,19_r"/>atrāpare prāhuḥ na vahiḥ svalakṣaṇālaṃbanakalpanāvikalā <span type="ref-block" n="942 r_YAṬ-IŚ#044,20_r"/>kācid buddhir asti sarvasyā buddher ālaṃbane bhrāntatvātsvapnabu<span type="ref-block" n="943 r_YAṬ-IŚ#044,21_r"/>ddhivat svāṃśamātrarūpaparyavasitatvād vijñānamātrasyaivatasya prasiddhe<span type="ref-block" n="944 r_YAṬ-IŚ#044,22_r"/>r iti so 'py evaṃ praṣṭaḥ spaṣṭam ācaṣṭāṃ vijñānamātrasyasiddhiḥ <span type="ref-block" n="945 r_YAṬ-IŚ#045,01_r"/>sasādhanā niḥsādhanā vā sasādhanā cetsādhyasādhanabuddhiḥ <span type="ref-block" n="946 r_YAṬ-IŚ#045,02_r"/>siddhā sā cānarthikā'rthavatī vā syāt prathamapakṣedvitīya<span type="ref-block" n="947 r_YAṬ-IŚ#045,03_r"/>pakṣe ca dūṣaṇāny abhidadhate sūrayaḥ </p><p n="a_65" rend="justify"> <span type="ref-block" n="952 r_YAṬ-IŚ#045,08_r"/>vijñānamātraṃ hi tattvaṃ paravādino 'numānād eva <span type="ref-block" n="953 r_YAṬ-IŚ#045,09_r"/>pratyāyayeyuḥ svasaṃvedanapratyakṣeṇa teṣāṃ pratyāyayitumaśakteḥ <span type="ref-block" n="954 r_YAṬ-IŚ#045,10_r"/>tac cānumānaṃ yatpratibhāsate tadvijñānamātram eva yathāvijñānasvarūpaṃ <span type="ref-block" n="955 r_YAṬ-IŚ#045,11_r"/>pratibhāsate ca nīlasukhādikam iti na cāvijñānaṃpratibhāsate <span type="ref-block" n="956 r_YAṬ-IŚ#045,12_r"/>jaḍasya pratibhāsāyogād iti pakṣe bādhakapramāṇamanumānasamarthana <span type="ref-block" n="957 r_YAṬ-IŚ#045,13_r"/>m asamarthitasyāsādhanatvād iti tatredam anumānaṃ sādhanaṃvijñānamātraṃ <span type="ref-block" n="958 r_YAṬ-IŚ#045,14_r"/>sādhyam iti sādhyasādhanadhīr yady anarthikā tadāvijñānamātrasya tattva<span type="ref-block" n="959 r_YAṬ-IŚ#045,15_r"/>sya yo hetuḥ sādhanaṃ tasya siddhir na syātsvapnopālaṃbhasādhanavat <span type="ref-block" n="960 r_YAṬ-IŚ#045,16_r"/>athārthavattvam eva tasyāḥ sādhyasādhanabuddhes tadā'nayaivavyabhicāraḥ <span type="ref-block" n="961 r_YAṬ-IŚ#045,17_r"/>prakṛtahetoḥ sarvaṃ jñānaṃ nirālaṃbanaṃ jñānatvādity etatparaṃ prati vaktuṃ <span type="ref-block" n="962 r_YAṬ-IŚ#045,18_r"/>yuktaṃ na syāt sa ca mahān doṣaḥ parihartum aśakyatvāt yathai<span type="ref-block" n="963 r_YAṬ-IŚ#045,19_r"/>va hīdam anumānajñānaṃ svasādhyenāvalaṃbanena sālaṃbanaṃtathā <span type="ref-block" n="964 r_YAṬ-IŚ#045,20_r"/>vivādādhyāsitam api jñānaṃ sālaṃbanaṃ kiṃ na bhaved iti <span type="ref-block" n="965 r_YAṬ-IŚ#045,21_r"/>saṃśayakaratvāt yadāpi vijñānamātraṃ sarvasya vastunaḥpratibhā<span type="ref-block" n="966 r_YAṬ-IŚ#046,01_r"/>samānatvena hetunā sādhyate tadāpīdam anumānaṃvacanātmakaṃ <span type="ref-block" n="967 r_YAṬ-IŚ#046,02_r"/>parārthapratibhāsamānam api na vijñānamātraṃ tato 'nyatvāditi vyabhi<span type="ref-block" n="968 r_YAṬ-IŚ#046,03_r"/>cāradoṣaḥ prakṛtahetoḥ syād eva sādhyevijñānamātrātmakatve <span type="ref-block" n="969 r_YAṬ-IŚ#046,04_r"/>sādhanasya sādhyatamatvānuṣaṃgāt tata eva samādhyavasthāyāṃpratibhā<span type="ref-block" n="970 r_YAṬ-IŚ#046,05_r"/>samānaṃ saṃvedanādvaitaṃ tattvam astu svarūpasya svatogateriti ca na <span type="ref-block" n="971 r_YAṬ-IŚ#046,06_r"/>subhāṣitaṃ tasya paravādinām asiddhatvāt </p><p n="a_66" rend="justify"> <span type="ref-block" n="972 r_YAṬ-IŚ#046,07_r"/>na hi yogino gamyaṃ paravādināṃ siddhaṃ nāmeti svagṛha<span type="ref-block" n="973 r_YAṬ-IŚ#046,08_r"/>mānyam etat kiṃ cedaṃ saṃvedanādvaitaṃ nānāsaṃvedanavat nasvasya <span type="ref-block" n="974 r_YAṬ-IŚ#046,09_r"/>siddhaṃ na ca parasmai pratipādyam iti nivedayanti </p><p n="a_68" rend="justify"> <span type="ref-block" n="979 r_YAṬ-IŚ#046,14_r"/>kāryakāraṇagrāhyagrāhakavāsyavāsakasādhyasādhanavā<span type="ref-block" n="980 r_YAṬ-IŚ#046,15_r"/>dhyabādhakavācyavācakabhāvādivikalpaiḥ sakalair viśuddhaṃśūnyaṃ tadvi<span type="ref-block" n="981 r_YAṬ-IŚ#046,16_r"/>jñānādvaitaṃ tattvaṃ na svasya vedyaṃ saṃhṛtasakalavikalpāvasthāyām api <span type="ref-block" n="982 r_YAṬ-IŚ#046,17_r"/>yogino grāhyagrāhakākāravikalpātmanaḥ saṃvedanasyapratibhāsanāt <span type="ref-block" n="983 r_YAṬ-IŚ#046,18_r"/>nāpi taṃ nigadituṃ śakyaṃ viśvābhilāpāspadatām atītatvādviśve <span type="ref-block" n="984 r_YAṬ-IŚ#046,19_r"/>ca te 'bhilāpāś ca viśvābhilāpā viśvābhilāpā jātiguṇadravya<span type="ref-block" n="985 r_YAṬ-IŚ#046,20_r"/>kriyāyadṛcchā śabdās teṣām āspadam āśrayo viśvābhilāṣāspadaṃtasya <span type="ref-block" n="986 r_YAṬ-IŚ#046,21_r"/>bhāvo viśvābhilāpāspadatā tām atītaṃ tattvaṃ katham ivanigadyaṃ parasmai <span type="ref-block" n="987 r_YAṬ-IŚ#047,01_r"/>syāt nahi jātyādiśabdais tan nigadyatejātidravyaguṇakriyādi<span type="ref-block" n="988 r_YAṬ-IŚ#047,02_r"/>kalpanābhir api śūnyatvāt nāpi yadṛcchāśadbena tatra tasyasaṃketa<span type="ref-block" n="989 r_YAṬ-IŚ#047,03_r"/>yitum aśakteḥ saṃketahetuvikalpenā'pi śūnyatvād iti suṣuptau <span type="ref-block" n="990 r_YAṬ-IŚ#047,04_r"/>yā'vasthā saṃvedanasya sā syāt tattvasya tataḥsuṣuptyavastham etat <span type="ref-block" n="991 r_YAṬ-IŚ#047,05_r"/>sarvathā vikalpābhilāpaśūnyatvābhyupagamād bhavaduktivāhyaṃbhavato <span type="ref-block" n="992 r_YAṬ-IŚ#047,06_r"/>vīrasyoktiḥ syādvādas tato vāhyaṃ sarvathaikāntatattvam ityucyate <span type="ref-block" n="993 r_YAṬ-IŚ#047,07_r"/>vijñānārthaparyāyādeśād dhi vijñānārthatattvaṃsakalavikalpābhilā<span type="ref-block" n="994 r_YAṬ-IŚ#047,08_r"/>pavikalam ṛjusūtranayāvalaṃbibhir abhinyatevyavahāranayāśrayibhir vi<span type="ref-block" n="995 r_YAṬ-IŚ#047,09_r"/>kalpābhilāpāspadam iti syādvādāśrayaṇe tattvaṃ nabhavadukti<span type="ref-block" n="996 r_YAṬ-IŚ#047,10_r"/>to vāhyaṃ syād ity arthād namyate </p><p n="a_69" rend="justify"> <span type="ref-block" n="997 r_YAṬ-IŚ#047,11_r"/>punar api paramatam anūdya dūṣayitum āhur ācāryāḥ </p><p n="a_71" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1002 r_YAṬ-IŚ#047,16_r"/>yathā mūkasyātmasaṃvedyaṃ svasaṃvedanaṃtathātmasaṃvedyameva <span type="ref-block" n="1003 r_YAṬ-IŚ#047,17_r"/>saṃvidadvaitaṃ na cātmasaṃvedyam iti śabdenā'pi tattvamabhilapyate <span type="ref-block" n="1004 r_YAṬ-IŚ#047,18_r"/>tat kuto yato mliṣṭā aspaṣṭā bhāṣā mūkabhāṣeva tatpratimaḥ <span type="ref-block" n="1005 r_YAṬ-IŚ#047,19_r"/>pralāpo nirarthako yasmiṃs tanmliṣṭabhāṣāpratim apralāpaṃ napunar a<span type="ref-block" n="1006 r_YAṬ-IŚ#047,20_r"/>bhilāpyaṃ tatas tadavedyam evānyaiḥ pratipādyair iti manyaṃte kecit <span type="ref-block" n="1007 r_YAṬ-IŚ#047,21_r"/>yathā cābhilāpās tadavedyam anyais tathāṃgasaṃjñayā'pisūcīhastalakṣa<span type="ref-block" n="1008 r_YAṬ-IŚ#048,01_r"/>ṇayā'navedyam anaṃgasaṃjñatvāt yad dhisarvathā'nabhilāpyaṃ tatrāṃga<span type="ref-block" n="1009 r_YAṬ-IŚ#048,02_r"/>saṃjñāsaṃketo 'pi na pravarttate na cāsaṃketitāṃgasaṃjñākvacid vitti<span type="ref-block" n="1010 r_YAṬ-IŚ#048,03_r"/>nimittaṃ śabdavad iti ca ye pratipadyaṃ te teṣāṃ tvaddviṣāṃsaṃvidadvai<span type="ref-block" n="1011 r_YAṬ-IŚ#048,04_r"/>tavādinām avācyam eva tattvaṃ vācyaṃ syāt naiva syād iti kākvā <span type="ref-block" n="1012 r_YAṬ-IŚ#048,05_r"/>vyākhyātavyam teṣāṃ maunam eva śaraṇaṃ syād iti yāvat </p><p n="a_72" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1013 r_YAṬ-IŚ#048,06_r"/>tad evaṃ saugatamatam upahāsāspadam evetinivedayaṃti </p><p n="a_74" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1018 r_YAṬ-IŚ#048,11_r"/>śāstā <span resp="?" rend="underline">sugata</span> evāśāsadanavadyāni vacāṃsiyathā<span type="ref-block" n="1019 r_YAṬ-IŚ#048,12_r"/>rthadarśanādiguṇayuktatvān na ca tair vacanaiḥ śiṣyās tepratipāditā <span type="ref-block" n="1020 r_YAṬ-IŚ#048,13_r"/>itīdam aho durgatamaṃ sāścaryamanyatamaḥ syātkṛcchratamenādhigamya<span type="ref-block" n="1021 r_YAṬ-IŚ#048,14_r"/>tvāt tattvānuśāsanaṃ hi sati śāstari guṇavati pratipādye<span type="ref-block" n="1022 r_YAṬ-IŚ#048,15_r"/>bhyas tattvapratipattiyogebhyaḥ satyair eva vacanaiḥprasiddhaṃ tatra su<span type="ref-block" n="1023 r_YAṬ-IŚ#048,16_r"/>gate śāstari prasiddhepi saugatānāṃ tadvacaneṣu ca satyeṣusaṃbhavatsu <span type="ref-block" n="1024 r_YAṬ-IŚ#048,17_r"/>śiṣyāḥ santo 'pi praṇihitamanaso na śiṣṭā iti katham amohaḥ <span type="ref-block" n="1025 r_YAṬ-IŚ#048,18_r"/>pratipadyeteti prekṣāvatām upahāsāspadam idaṃ darśanamābhāsate </p><p n="a_75" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1026 r_YAṬ-IŚ#048,19_r"/><span resp="?" rend="underline">syān mataṃ</span> saṃvṛtyāśāstṛśiṣyaśāsanatadupāyavacanasadbhā<span type="ref-block" n="1027 r_YAṬ-IŚ#048,20_r"/>vān nopahāsāspadam etatparamārthataḥ saṃvidadvaitasyaniḥśreyasalakṣaṇa<span type="ref-block" n="1028 r_YAṬ-IŚ#048,21_r"/>sya prasiddher iti tad apy asat tvayāsyādvādanyāyanāyakena <span type="ref-block" n="1029 r_YAṬ-IŚ#049,01_r"/>vinā bhagavan ārya vīrabhaṭṭāraka me naivaśrāyasaṃ kiṃcit <span type="ref-block" n="1030 r_YAṬ-IŚ#049,02_r"/>saṃbhavati yataḥ pramāṇena parīkṣyamāṇām iti pratyeyaṃ </p><p n="a_76" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1031 r_YAṬ-IŚ#049,03_r"/>tadvisaṃvidadvaitarūpaṃ nirvāṇaṃ pratyakṣabuddhibodhyaṃliṃgagamyaṃ <span type="ref-block" n="1032 r_YAṬ-IŚ#049,04_r"/>vā parārthānumānavacanapratipādyaṃ vā syād gatyaṃtarābhāvānna ca <span type="ref-block" n="1033 r_YAṬ-IŚ#049,05_r"/>tatra pratyakṣādipramāṇaṃ saṃbhavatīti pratipattyabhāvam evasādhaya<span type="ref-block" n="1034 r_YAṬ-IŚ#049,06_r"/>nty ācāryāḥ </p><p n="a_78" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1039 r_YAṬ-IŚ#049,11_r"/>yatra saṃvidadvaite tattve pratyakṣabuddhir nakramate na pravarttate <span type="ref-block" n="1040 r_YAṬ-IŚ#049,12_r"/>kasyacit tathā niścayānutpattes talliṃgagamyaṃ syātsvargaprāpaṇaśaktyā<span type="ref-block" n="1041 r_YAṬ-IŚ#049,13_r"/>divat na ca tatrārtharūpaṃ liṃgaṃ saṃbhavatitatsvabhāvaliṃgasya tadvat <span type="ref-block" n="1042 r_YAṬ-IŚ#049,14_r"/>pratyakṣabuddhyatikrāntātvāl liṃgāntaragamyatve'navasthānuṣaṃgāttatkārya<span type="ref-block" n="1043 r_YAṬ-IŚ#049,15_r"/>liṃgasya vā saṃbhavāt saṃbhave vā dvaitaprasaṃgāt na cavācaḥ parā<span type="ref-block" n="1044 r_YAṬ-IŚ#049,16_r"/>rthānumānarūpāyās tadviṣayeṇa saṃvidadvaitarūpeṇa yogaḥparaṃparayā'pi <span type="ref-block" n="1045 r_YAṬ-IŚ#049,17_r"/>saṃbaṃdhāyogāt tataḥ kā tasya tattvasya gatir na kācit pratyakṣā <span type="ref-block" n="1046 r_YAṬ-IŚ#049,18_r"/>laiṃgikī śābdī vā pratipattir astīti kaṣṭaṃ darśanaṃ te tavaśāsana<span type="ref-block" n="1047 r_YAṬ-IŚ#049,19_r"/>m aśṛṇvatāṃ tāthāgatānām iti grāhyaṃ saṃvṛtyātatpratipattir na kaṣṭam iti <span type="ref-block" n="1048 r_YAṬ-IŚ#049,20_r"/>anyamānān pratyāhuḥ </p><p n="a_80" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1053 r_YAṬ-IŚ#050,05_r"/>yathaiva hi rāgādyavidyānalasya dīpanaṃ ca vākyaṃ <span type="ref-block" n="1054 r_YAṬ-IŚ#050,06_r"/> agniṣṭomena yajeta svargakāmaḥ ity ādikaṃ saṃvṛtivādināṃ <span type="ref-block" n="1055 r_YAṬ-IŚ#050,07_r"/>saugatānāṃ paramārthaśūnyaṃ tathā vimokṣavidyāmṛtasyaśāsanam api <span type="ref-block" n="1056 r_YAṬ-IŚ#050,08_r"/>vākyaṃ samyagjñānavaitṛṣṇābhāvanāto niḥśreyasam ityādyapi <span type="ref-block" n="1057 r_YAṬ-IŚ#050,09_r"/>tato na bhidyate paramārthaśūnyatvāviśeṣāt paramārthaśūnyatvaṃ tu <span type="ref-block" n="1058 r_YAṬ-IŚ#050,10_r"/>tadvākyasya bhavatpratīpatvātsarvathaikāntaviṣayatayaivopagatatvāt <span type="ref-block" n="1059 r_YAṬ-IŚ#050,11_r"/>bhavato hi vīrasyānekāntaśāsanasya na kiṃcid vākyaṃ sarvathā <span type="ref-block" n="1060 r_YAṬ-IŚ#050,12_r"/>paramārthaśūnyaṃ rāgādyaṃ vidyānaladīpanasyāpi vākyasyabaṃdha<span type="ref-block" n="1061 r_YAṬ-IŚ#050,13_r"/>kāraṇalakṣaṇena paramārthenāśūnyatvāt vimokṣavidyāmṛta<span type="ref-block" n="1062 r_YAṬ-IŚ#050,14_r"/>śāsanasyeva vākyasya mokṣakāraṇarūpeṇa paramārtheneti <span type="ref-block" n="1063 r_YAṬ-IŚ#050,15_r"/>tātparyārthaḥ </p><p n="a_81" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1064 r_YAṬ-IŚ#050,16_r"/>nanu ca saṃvṛtivādino 'pi śrutamayī cintāmayī ca bhāvanā <span type="ref-block" n="1065 r_YAṬ-IŚ#050,17_r"/>prakarṣaparyantaṃ prāptā yoginaḥ pratyakṣasaṃvidadvayaṃprasūte guruṇopadi<span type="ref-block" n="1066 r_YAṬ-IŚ#050,18_r"/>ṣṭāyāḥ kasyāścid avidyāyāḥ prakṛṣṭavidyāprasūtyai svayaṃśīlya<span type="ref-block" n="1067 r_YAṬ-IŚ#050,19_r"/>mānāyāḥ saṃbhavāvirodhād iti ca pratipadyamānān pratiprāhuḥ </p><p n="a_83" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1072 r_YAṬ-IŚ#051,04_r"/>sakalā hyavidyā tāvad avidyāntaraprasūtyai prasiddhā <span type="ref-block" n="1073 r_YAṬ-IŚ#051,05_r"/>loke sā guruṇāpy upadiṣṭā bhāvyamānā vidyāprasūtyaibhavatīti <span type="ref-block" n="1074 r_YAṬ-IŚ#051,06_r"/>vadataḥ saugatasya kathamaho bhagavan vīra tvadīyoktyana<span type="ref-block" n="1075 r_YAṬ-IŚ#051,07_r"/>bhijñasya moho na bhavet darśanamohodayāpāyeviruddhābhinive<span type="ref-block" n="1076 r_YAṬ-IŚ#051,08_r"/>śāsaṃbhavāt yad dhi nimittam avidyālakṣaṇam avidyājanmanetad eva <span type="ref-block" n="1077 r_YAṬ-IŚ#051,09_r"/>tasyāḥ punarajanmane prasiddhaṃ syād iti viruddho'bhiniveśaḥ <span type="ref-block" n="1078 r_YAṬ-IŚ#051,10_r"/>syāt nahi madirāpānaṃ madajanmane prasiddhaṃ madājanmanani<span type="ref-block" n="1079 r_YAṬ-IŚ#051,11_r"/>mittaṃ bhavitum arhati nanu ca yathā viṣabhakṣaṇaṃviṣavikāra<span type="ref-block" n="1080 r_YAṬ-IŚ#051,12_r"/>kāraṇaṃ prasiddham api kiṃcid viṣavikārājanmane dṛṣṭaṃ tathākāci<span type="ref-block" n="1081 r_YAṬ-IŚ#051,13_r"/>d avidyā'pi bhāvyamānā svayam avidyājanmābhāvāya bhaviṣya<span type="ref-block" n="1082 r_YAṬ-IŚ#051,14_r"/>ti virodhābhāvād iti kaścit so 'py aparyālocitavacanaḥ <span type="ref-block" n="1083 r_YAṬ-IŚ#051,15_r"/>anyad dhi jaṃgamaviṣaṃ bhramadāhamūrcchādivikārasya janmaneprasiddhaṃ <span type="ref-block" n="1084 r_YAṬ-IŚ#051,16_r"/>tadajanmane punar anyad eva sthāvaraviṣaṃtatpratipakṣabhūtam iti viṣamam u<span type="ref-block" n="1085 r_YAṬ-IŚ#051,17_r"/>dāharaṇaṃ tarhy avidyāpi saṃsāraheturanādivāsanāsamudbhūtā'nyaivā<span type="ref-block" n="1086 r_YAṬ-IŚ#051,18_r"/>vidyānukūlā mokṣahetuḥ punaranādyavidyājanmanivṛttikarīvidyā'<span type="ref-block" n="1087 r_YAṬ-IŚ#051,19_r"/>nukūlā cānyā tatpratipakṣabhūtatvād iti sāmyamudāharaṇasyāstu <span type="ref-block" n="1088 r_YAṬ-IŚ#051,20_r"/>viśeṣābhāvād iti vacanaṃ na parīkṣākṣamaṃavidyāpratipakṣabhūtāyā <span type="ref-block" n="1089 r_YAṬ-IŚ#051,21_r"/>evāvidyāyāḥ saṃbhavābhāvād vidyātvānuṣaṃgāt nanv evaṃviṣapratipa<span type="ref-block" n="1090 r_YAṬ-IŚ#052,01_r"/>kṣabhūtasya viṣāntarasyāpi viṣatvaṃmābhūttasyāmṛtatvānuṣaṃgāt <span type="ref-block" n="1091 r_YAṬ-IŚ#052,02_r"/>ity etad api na pratikūlaṃ naḥ jaṃgamaviṣapratipakṣabhūtaṃhi sthāvara<span type="ref-block" n="1092 r_YAṬ-IŚ#052,03_r"/>viṣamata eva viṣamamṛtam iti prasiddhaṃ sarvathā tasyaviṣatve vi<span type="ref-block" n="1093 r_YAṬ-IŚ#052,04_r"/>ṣāntarapratipakṣatvavirodhāt kathaṃcid viṣatvaṃ kṣīrāderapi na <span type="ref-block" n="1094 r_YAṬ-IŚ#052,05_r"/>nivāryate tadabhyavaharaṇānaṃtaram api kasyacinmaraṇadarśanāt <span type="ref-block" n="1095 r_YAṬ-IŚ#052,06_r"/>kācid avidyā tu vidyānukūlā yadi kathaṃcid vidyā nigadyetā<span type="ref-block" n="1096 r_YAṬ-IŚ#052,07_r"/>nyathānādyavidyāpratipakṣatvāyogāt tadā na kiṃcid aniṣṭaṃsyādvā<span type="ref-block" n="1097 r_YAṬ-IŚ#052,08_r"/>dimatāśrayaṇāt saṃvṛtivādimatavirodhāt syādvādināṃ hi ke<span type="ref-block" n="1098 r_YAṬ-IŚ#052,09_r"/>valajñānarūpāṃ paramāṃ vidyāmapekṣya kṣāyikīṃ kṣāyopaśamikī <span type="ref-block" n="1099 r_YAṬ-IŚ#052,10_r"/>matijñānādirūpāpakṛṣṭavidyāpy avidyā'bhipretā nānādimithyā<span type="ref-block" n="1100 r_YAṬ-IŚ#052,11_r"/>jñānadarśanalakṣaṇāvidyāpekṣayā tasyāstatpratipakṣabhūtatvād vidyā<span type="ref-block" n="1101 r_YAṬ-IŚ#052,12_r"/>tvasiddher iti na sarvathā'py avidyātmikābhāvanāguruṇopadiṣṭāpi <span type="ref-block" n="1102 r_YAṬ-IŚ#052,13_r"/>vidyāprasūtyai vyāghātād guror api tadupadeṣṭuragurutvaprasaṃgād vidyo<span type="ref-block" n="1103 r_YAṬ-IŚ#052,14_r"/>padeśina eva gurutvaprasiddheḥ tato 'nupāyam evasaṃvidadvaitaṃ ta<span type="ref-block" n="1104 r_YAṬ-IŚ#052,15_r"/>ttvaṃ sarvapramāṇagocarātikrāṃtatvāt puruṣādvaitavad itisthitam </p><p n="a_84" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1105 r_YAṬ-IŚ#052,16_r"/>saṃpratyavasaraprāptam abhāvaikāṃtavādimatam anūdyanirākarttum āra<span type="ref-block" n="1106 r_YAṬ-IŚ#052,17_r"/>bhante sūrivaryāḥ </p><p n="a_86" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1111 r_YAṬ-IŚ#053,01_r"/>na ca vahirantaś caniranvayakṣaṇikaparamāṇumātraṃ <span type="ref-block" n="1112 r_YAṬ-IŚ#053,02_r"/>tattvaṃ <span resp="?" rend="underline">sautrāntika</span>nirākaraṇāt nāpyantaḥsaṃvitparamāṇumātraṃ <span type="ref-block" n="1113 r_YAṬ-IŚ#053,03_r"/>saṃvidadvaitamātraṃ vā yogācāramatanirasanāt kiṃ tarhyabhāva<span type="ref-block" n="1114 r_YAṬ-IŚ#053,04_r"/>mātraṃ tattvaṃ <span resp="?" rend="underline">mādhyamika</span>matam eva paramārthavṛtterabhyupagamyate sā tu <span type="ref-block" n="1115 r_YAṬ-IŚ#053,05_r"/>paramārthavṛttiḥ saṃvṛtiḥ na punaḥ śūnyasaṃvittis tāttvikīyataḥ <span type="ref-block" n="1116 r_YAṬ-IŚ#053,06_r"/>śūnyasaṃvido vipratiṣedhaḥ syāt tathāhi sāparamārthavṛttiḥ <span type="ref-block" n="1117 r_YAṬ-IŚ#053,07_r"/>saṃvṛtiḥ sarvaviśeṣaśūnyatvāt sarveṣāṃ viśeṣāṇāṃpadārthasadbhāva<span type="ref-block" n="1118 r_YAṬ-IŚ#053,08_r"/>vādibhir abhyupagamyamānānāṃ tadabhyupagamenaivabādhyamānānāṃ vya<span type="ref-block" n="1119 r_YAṬ-IŚ#053,09_r"/>vasthānāsaṃbhavād avidyāyā eva prasiddheḥ baṃdhamokṣāv apitasyā eva <span type="ref-block" n="1120 r_YAṬ-IŚ#053,10_r"/>saṃvṛter avidyātmikāyāḥ sakalatāttvikaviśeṣaśūnyāyā api vi<span type="ref-block" n="1121 r_YAṬ-IŚ#053,11_r"/>śeṣau sāṃvṛtau sāṃvṛtenaivahetusvabhāvenātmātmīyābhiniveśena nairā<span type="ref-block" n="1122 r_YAṬ-IŚ#053,12_r"/>tmyabhāvanābhyāsena ca vidhīyamānau na viruddhau kileti <span type="ref-block" n="1123 r_YAṬ-IŚ#053,13_r"/>śūnyavādimatasūcanaṃ tad etad tvadanāthānāṃ sarvathāśūnyavādināṃ <span type="ref-block" n="1124 r_YAṬ-IŚ#053,14_r"/>vākyaṃ na punas tvaṃ bhagavān vīro nātho yeṣāmanekāntavādi<span type="ref-block" n="1125 r_YAṬ-IŚ#053,15_r"/>nāṃ teṣām etad vākyaṃ taiḥ svarūpādicatuṣṭayena satāmevākalpitā<span type="ref-block" n="1126 r_YAṬ-IŚ#053,16_r"/>tmakānāṃ pararūpādicatuṣṭayenārthānāṃ śūnyatvavacanāt tadabhāva<span type="ref-block" n="1127 r_YAṬ-IŚ#053,17_r"/>mātrasyāpi svarūpeṇāsattve pāramārthikatvavirodhāt saṃvi<span type="ref-block" n="1128 r_YAṬ-IŚ#053,18_r"/>nmātrasya śūnyasya svarūpeṇa sattve pararūpeṇagrāhyagrāhakabhāvā<span type="ref-block" n="1129 r_YAṬ-IŚ#053,19_r"/>dinā cāsattve sadasadātmakasya kathaṃcic chūnyasya siddheḥsyā<span type="ref-block" n="1130 r_YAṬ-IŚ#053,20_r"/>dvādivākyasyaiva vyavasthānāt tatas tvadanāthavākyamavyavasthi<span type="ref-block" n="1131 r_YAṬ-IŚ#053,21_r"/>tam eva mṛṣety arthaḥ </p><p n="a_87" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1132 r_YAṬ-IŚ#053,22_r"/>yathā na śūnyavādināṃ śūnyaṃ tattvam anupapannaṃtathā'nekānta<span type="ref-block" n="1133 r_YAṬ-IŚ#054,01_r"/>vādinas tvattaḥ pareṣām api śūnyam anupapannam apisaṃprāptam iti prati <span type="ref-block" n="1134 r_YAṬ-IŚ#054,02_r"/>pādayanti śrīsūrayaḥ </p><p n="a_89" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1139 r_YAṬ-IŚ#054,07_r"/>ye tāvad vyatītasāmānyabhāvāt sarvato vyāvṛ<span type="ref-block" n="1140 r_YAṬ-IŚ#054,08_r"/>ttānarthānācakṣate bhedavādinaḥ <span resp="?" rend="underline">saugatāḥ</span>prabuddhatattvād bhavato vīrā<span type="ref-block" n="1141 r_YAṬ-IŚ#054,09_r"/>t pare teṣāṃ sāmānyāpahnave viśeṣāṇām abhāvaḥ prasajyetateṣāṃ sāmā<span type="ref-block" n="1142 r_YAṬ-IŚ#054,10_r"/>nyanāṃtarīyakatvāt tadabhāve tadbhāvāyogāt sarvathānirupākhya<span type="ref-block" n="1143 r_YAṬ-IŚ#054,11_r"/>m evāyātaṃ ye'pi ca sāmānyameva pradhānamekaṃ pravadaṃtimahadahaṃkā<span type="ref-block" n="1144 r_YAṬ-IŚ#054,12_r"/>rādiviśeṣāṇāṃ tadvyatirekeṇāsattvāt teṣām api bhavataḥpareṣāṃ <span type="ref-block" n="1145 r_YAṬ-IŚ#054,13_r"/>sakalaviśeṣābhāve sāmānyasyā'pi tadavinābhāvino 'sattvapra<span type="ref-block" n="1146 r_YAṬ-IŚ#054,14_r"/>saṃgāt vyaktāvyaktātmanaś ca bhogyasyābhāve bhokttur apyātmano 'saṃ<span type="ref-block" n="1147 r_YAṬ-IŚ#054,15_r"/>bhava iti sarvaśūnyatvam anicchato 'pi sidhyet vyaktāvyaktayoḥ <span type="ref-block" n="1148 r_YAṬ-IŚ#054,16_r"/>kathaṃcidbhedapratijñāne tu syādvādanyāyānusaraṇān natvadanāthavā<span type="ref-block" n="1149 r_YAṬ-IŚ#054,17_r"/>kyaṃ syāt tathā parasparanirapekṣasāmānyaviśeṣabhāvavādino <span type="ref-block" n="1150 r_YAṬ-IŚ#054,18_r"/>yaugāḥ kathaṃcitsāmānyaviśeṣabhāvānabhyupagamāt vyatītasā<span type="ref-block" n="1151 r_YAṬ-IŚ#054,19_r"/>mānyaviśeṣabhāvāḥ prasiddhā eva bhavataḥ pare teṣām apikhapuṣpa<span type="ref-block" n="1152 r_YAṬ-IŚ#054,20_r"/>vad asad eva tattvam āyātaṃ viśvābhilāpārthavikalpaśūnyatvātvya<span type="ref-block" n="1153 r_YAṬ-IŚ#054,21_r"/>tītasāmānyabhāvavādivat vyatītaviśeṣabhāvavādivac ca sarvathā <span type="ref-block" n="1154 r_YAṬ-IŚ#055,01_r"/>śūnyavādivad veti vākyabhedena vyākhyātavyaṃ paraṃhi sāmānyaṃ <span type="ref-block" n="1155 r_YAṬ-IŚ#055,02_r"/>sattvaṃ dravyaguṇakarmabhyo bhinnam abhidadhatāṃ dravyādīnāmasattvaṃ <span type="ref-block" n="1156 r_YAṬ-IŚ#055,03_r"/>syāt sattvād bhinnatvāt prāgabhāvādivat nanu dravyādīnāmaprati<span type="ref-block" n="1157 r_YAṬ-IŚ#055,04_r"/>pattau hetor āśrayāsiddhiḥ pratipattaudharmigrāhakapramāṇabādhitaḥ <span type="ref-block" n="1158 r_YAṬ-IŚ#055,05_r"/>pakṣaḥ kālātyayāpadiṣṭaś ca hetur iti cet na dravyādīnāṃ <span type="ref-block" n="1159 r_YAṬ-IŚ#055,06_r"/>dharmiṇāṃ kathaṃcitsattvād abhinnānāṃ pratyakṣādipramāṇataḥsiddhes ta<span type="ref-block" n="1160 r_YAṬ-IŚ#055,07_r"/>dbhedaikāṃtasādhanāyaiva prayuktasya hetoḥkālātyayāpadiṣṭatvasiddheḥ <span type="ref-block" n="1161 r_YAṬ-IŚ#055,08_r"/>nanu ca sattvād bhinnatvād ity etasya hetor apratipattausyād asiddhatvaṃ <span type="ref-block" n="1162 r_YAṬ-IŚ#055,09_r"/>pratipattau tu dharmigrāhakapramāṇabādhitaḥ pakṣo hetuś cakālātyayo<span type="ref-block" n="1163 r_YAṬ-IŚ#055,10_r"/>ditaḥ syād dravyādīnāṃ sattvād abhedagrahaṇasyadravyādyastitvaprati<span type="ref-block" n="1164 r_YAṬ-IŚ#055,11_r"/>pattināntarīyakatvāt tadasattve tadabhedapratipatter ayogāditi ca na <span type="ref-block" n="1165 r_YAṬ-IŚ#055,12_r"/>samīcīnaṃ vacanaṃ prasaṃgasādhanaprayogāt iti cet na sattvādbhinnatvaṃ <span type="ref-block" n="1166 r_YAṬ-IŚ#055,13_r"/>hi prāgabhāvādiṣu paraiḥ svayamasattvena vyāptaṃ pratipannaṃdravyādiṣu <span type="ref-block" n="1167 r_YAṬ-IŚ#055,14_r"/>pratipadyamānam asattvaṃ sādhayatīti sādhyasādhanayorvyāpyavyāpaka<span type="ref-block" n="1168 r_YAṬ-IŚ#055,15_r"/>bhāvaniścaye sati vyāpyābhyupagamasyavyāpakābhyupagamanāntarī<span type="ref-block" n="1169 r_YAṬ-IŚ#055,16_r"/>yakasya pradarśanaṃ prasaṃgasādhanam anumanyatām nanu cakiṃ sattvā<span type="ref-block" n="1170 r_YAṬ-IŚ#055,17_r"/>samavāyo 'sattvaṃ sādhyate kiṃ vā nāstitvam itipakṣadvitayaṃ na <span type="ref-block" n="1171 r_YAṬ-IŚ#055,18_r"/>tāvad uttaraḥ pakṣaḥ śreyān nāstitvena sattvādbhinnatvasyāvyāptatvāt <span type="ref-block" n="1172 r_YAṬ-IŚ#055,19_r"/>prāgabhāvādīnāṃ sattvād bhinnatve 'pi sadbhāvādanyathodāharaṇa<span type="ref-block" n="1173 r_YAṬ-IŚ#055,20_r"/>tvavirodhāt prathamapakṣe tu pramāṇabādhaḥsattvasamāvāyasya <span type="ref-block" n="1174 r_YAṬ-IŚ#055,21_r"/>dravyādiṣu pramāṇataḥ pratīteḥ sattvāsamavāyasya tayābādhyamā<span type="ref-block" n="1175 r_YAṬ-IŚ#055,22_r"/>natvaṃ tathā hi dravyādīni sattāsamavāyabhāṃjisatpratyaya<span type="ref-block" n="1176 r_YAṬ-IŚ#056,01_r"/>viṣayatvāt yat tu na sattāsamavāyabhāktan nasatpratyayaviṣayo <span type="ref-block" n="1177 r_YAṬ-IŚ#056,02_r"/>yathā prāgabhāvādyasattattvaṃ satpratyayaviṣayāś cadravyādīni <span type="ref-block" n="1178 r_YAṬ-IŚ#056,03_r"/>tasmāt sattāsamavāyaṃbhāṃjīti dravyādiṣu sattvasyasamavāyapratītiḥ <span type="ref-block" n="1179 r_YAṬ-IŚ#056,04_r"/>sattvāsamavāyasya bādhikāsti tato na dravyādīnām asattvaṃ <span type="ref-block" n="1180 r_YAṬ-IŚ#056,05_r"/>sattvāsamavāyalakṣaṇaṃ sādhayituṃ śakyaṃnāstitvalakṣaṇāsattvavad i<span type="ref-block" n="1181 r_YAṬ-IŚ#056,06_r"/>ti kecit te 'pi na parīkṣakāḥ satpratyayaviṣayatvasyahetoḥ <span type="ref-block" n="1182 r_YAṬ-IŚ#056,07_r"/>pareṣāṃ sāmānyādibhir vyabhicārāt teṣusattvasamavāyāsaṃbhave 'pi <span type="ref-block" n="1183 r_YAṬ-IŚ#056,08_r"/>bhāvāt yadi punarmukhyasatpratyayaviṣayatvasya hetutvānnopaca<span type="ref-block" n="1184 r_YAṬ-IŚ#056,09_r"/>ritasatpratyayaviṣayatvena vyabhicārodbhāvanaṃ yuktamatiprasaṃgād iti <span type="ref-block" n="1185 r_YAṬ-IŚ#056,10_r"/>nigadyate tadā sāmānyādiṣu kutaḥ satpratyayaviṣayatvamupacari<span type="ref-block" n="1186 r_YAṬ-IŚ#056,11_r"/>tam iti vaktavyaṃ svarūpasattvanimittattvād iti kecit vyāha<span type="ref-block" n="1187 r_YAṬ-IŚ#056,12_r"/>tam etat svarūpasattvanimittaṃ copacaritaṃ ceti ko hy abā<span type="ref-block" n="1188 r_YAṬ-IŚ#056,13_r"/>liśaḥ svarūpasattvanimittaṃ satpratyayaviṣayatvam upacaritamarthāntara<span type="ref-block" n="1189 r_YAṬ-IŚ#056,14_r"/>bhūtasattāsaṃbaṃdhatvān mukhyam iti brūyād anyatrajaḍātmanaḥ yaṣṭi<span type="ref-block" n="1190 r_YAṬ-IŚ#056,15_r"/>svarūpanimittaṃ hi yaṣṭau yaṣṭipratyayaviṣayatvaṃ mukhyaṃloke <span type="ref-block" n="1191 r_YAṬ-IŚ#056,16_r"/>prasiddhaṃ yaṣṭisaṃbaṃdhāt tu puruṣe gauṇam itimukhyopacaritavyavasthā<span type="ref-block" n="1192 r_YAṬ-IŚ#056,17_r"/>tikramād anādeyavacanatā'sya syāt syād ākūtaṃ te sattāsa<span type="ref-block" n="1193 r_YAṬ-IŚ#056,18_r"/>mavāyanimittaṃ satpratyayaviṣayatvaṃ dravyādiṣu mukhyaṃtadviśeṣaṇasa<span type="ref-block" n="1194 r_YAṬ-IŚ#056,19_r"/>ttvagrahaṇapūrvakatvād viśeṣaṇapratyayanimittasyaviśeṣapratyayasya mu<span type="ref-block" n="1195 r_YAṬ-IŚ#056,20_r"/>khyatvasiddheḥyaṣṭitvaviśeṣaṇagrahaṇanimittakaviśeṣyayaṣṭipratya<span type="ref-block" n="1196 r_YAṬ-IŚ#056,21_r"/>yavat sattvaviśeṣaṇagrahaṇam aṃtareṇa sāmānyādiṣusatpratyaya<span type="ref-block" n="1197 r_YAṬ-IŚ#057,01_r"/>syopacaritatvasiddheḥ puruṣe yaṣṭitvagrahaṇamantareṇa yaṣṭipratyayava<span type="ref-block" n="1198 r_YAṬ-IŚ#057,02_r"/>d iti tad apy asamyak tata eva vyabhicārasiddheḥsatpratya<span type="ref-block" n="1199 r_YAṬ-IŚ#057,03_r"/>paviṣayatvasya sattvasamavāyāsaṃbhave 'pi bhāvāt tatodravyādīnāṃ <span type="ref-block" n="1200 r_YAṬ-IŚ#057,04_r"/>sattāto 'tyaṃtabhedopagame satvāsamavāyalakṣaṇam asattvaṃsiddham eva <span type="ref-block" n="1201 r_YAṬ-IŚ#057,05_r"/>tathā pṛthivyādīnām adravyatvaṃ dravyātvād bhinnatvādrūpādivat rūpā<span type="ref-block" n="1202 r_YAṬ-IŚ#057,06_r"/>dīnāṃ cāguṇatvaṃ guṇatvād anyatvād utkṣepaṇādivat utkṣepaṇā<span type="ref-block" n="1203 r_YAṬ-IŚ#057,07_r"/>dīnām akarmakatvaṃ karmatvād arthāntaratvād dharādivad itivyatītasā<span type="ref-block" n="1204 r_YAṬ-IŚ#057,08_r"/>mānyatvaṃ dravyaguṇakarmaṇām asattvaṃ sādhayativyatītaviśeṣatvavat <span type="ref-block" n="1205 r_YAṬ-IŚ#057,09_r"/>tat sūktaṃ sūribhiḥ sadasattattvaṃ yaugānām asad evavyatītasāmānya<span type="ref-block" n="1206 r_YAṬ-IŚ#057,10_r"/>viśeṣabhāvāt khapuṣpavad iti sāmānyaviśeṣasamavāyānāṃ hisva<span type="ref-block" n="1207 r_YAṬ-IŚ#057,11_r"/>yam asāmānyaviśeṣatvābhyupagamāt prāgabhāvādivan nāsiddhaṃvyatī<span type="ref-block" n="1208 r_YAṬ-IŚ#057,12_r"/>tasāmānyaviśeṣatvavattvaṃ sādhanaṃ nā'pidravyaguṇakarmaṇāṃ sāmā<span type="ref-block" n="1209 r_YAṬ-IŚ#057,13_r"/>nyādyabhāve prasiddhe teṣāṃvyatītasāmānyaviśeṣatvasyāprisiddhi<span type="ref-block" n="1210 r_YAṬ-IŚ#057,14_r"/>r athavā dravyādīnāṃ nāstitvam eva sādhyaṃ khapuṣpavad itidṛṣṭāṃta<span type="ref-block" n="1211 r_YAṬ-IŚ#057,15_r"/>sāmarthyāt tato viśvābhilāpārthavikalpaśūnyaṃ tattvamāyātaṃ <span type="ref-block" n="1212 r_YAṬ-IŚ#057,16_r"/>abhilāpaḥ padaṃ tasyārthaḥ abhilāpārthaḥ padārtha itiyāvat <span type="ref-block" n="1213 r_YAṬ-IŚ#057,17_r"/>tasya vikalpā bhedāḥ ṣaṭdravyādayor vaiśeṣikāṇāṃ pramāṇādayaḥ <span type="ref-block" n="1214 r_YAṬ-IŚ#057,18_r"/>ṣoḍaśa naiyāyikānāṃ viśve ca te 'bhilāpārthavikalpāś ceti <span type="ref-block" n="1215 r_YAṬ-IŚ#057,19_r"/>svapadārthavṛttis taiḥ śūnyaṃ tattvaṃ syāt khapuṣpavad asadeva prabuddhata<span type="ref-block" n="1216 r_YAṬ-IŚ#057,20_r"/>tvād bhavataḥ pareṣām iti vacanād bhavatovīrasyānekāṃtatattvavādino <span type="ref-block" n="1217 r_YAṬ-IŚ#057,21_r"/>nāsattattvaṃ syād iti pratīyate kathaṃcitsāmānyaviśeṣabhāvasya <span type="ref-block" n="1218 r_YAṬ-IŚ#057,22_r"/>dravyādiṣu pratīyamānatvāt pramāṇādiṣu bādhakābhāvāt dravyā<span type="ref-block" n="1219 r_YAṬ-IŚ#058,01_r"/>t kathaṃcid abhedo guṇakarmaṇor aśakyavivecanatvātsiddhas tathā sā<span type="ref-block" n="1220 r_YAṬ-IŚ#058,02_r"/>mānyaviśeṣasamavāyānāṃ prāgabhāvādīnāṃ ca viśeṣābhāvāttadva<span type="ref-block" n="1221 r_YAṬ-IŚ#058,03_r"/>tpramāṇaprameyasaṃśayaprayojanadṛṣṭāṃtasiddhāṃtāvayavatarkanirṇayavādaja<span type="ref-block" n="1222 r_YAṬ-IŚ#058,04_r"/>lpavitaṃḍāhetvābhāsachalajātinigrahasthānānāṃ cadravyaparyāya<span type="ref-block" n="1223 r_YAṬ-IŚ#058,05_r"/>viśeṣāṇāṃ dravyāt kathaṃcid bhedasya saṃpratyayān nāsattvaṃparyāyānta<span type="ref-block" n="1224 r_YAṬ-IŚ#058,06_r"/>ravat na hi yata eva 'paryāyā dravyasya' iti niyamovyavati<span type="ref-block" n="1225 r_YAṬ-IŚ#058,07_r"/>ṣṭhate viparyayānadhyavasāyayor apipramāṇādiṣoḍaśapadārthebhyo<span type="ref-block" n="1226 r_YAṬ-IŚ#058,08_r"/>'rthāntarabhūtayoḥ pratīteḥ padārthasaṃkhyāniyamānabhyupagame vāne<span type="ref-block" n="1227 r_YAṬ-IŚ#058,09_r"/>kāntavādānatikrama eva siddhaḥ yathā ca bhavataḥ pareṣāṃvaiśe<span type="ref-block" n="1228 r_YAṬ-IŚ#058,10_r"/>ṣikanaiyāyikānāṃ sakalapadārthabhedaśūnyaṃ tattvam asad evasyāt kha<span type="ref-block" n="1229 r_YAṬ-IŚ#058,11_r"/>puṣpavat tathā sāṃkhyādīnām apivyatītasāmānyaviśeṣatvāviśeṣa<span type="ref-block" n="1230 r_YAṬ-IŚ#058,12_r"/>tvāt tataḥ sarveṣām api sarvethaikāṃtavādinām asad evatattvam iti <span type="ref-block" n="1231 r_YAṬ-IŚ#058,13_r"/>saṃkṣepataḥ pratipattavyam </p><p n="a_90" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1232 r_YAṬ-IŚ#058,14_r"/>sāṃprataṃ paramatam āśaṃkya punar api nirākarttumārabhate </p><p n="a_92" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1237 r_YAṬ-IŚ#058,19_r"/>tadabhāvamātraṃ svabhāvo 'syeti tatsvabhāvaṃśūnyasvabhāva <span type="ref-block" n="1238 r_YAṬ-IŚ#058,20_r"/>tattvaṃ na tatsvabhāvam atatsvabhāvaṃ aśūnyasvabhāvaṃsatsvabhāvam ity arthaḥ <span type="ref-block" n="1239 r_YAṬ-IŚ#058,21_r"/>tasminn atatsvabhāve 'pi tattve 'bhyupagabhyamāne 'nayorbaṃndhamokṣayo<span type="ref-block" n="1240 r_YAṬ-IŚ#059,01_r"/>r upāyāt kārakarūpād gatiḥ pratipattiḥ syān nānyathājñāyaka<span type="ref-block" n="1241 r_YAṬ-IŚ#059,02_r"/>rūpāc copāyād gatiḥ pratipattiḥ syān nānyatheti niścetavyaṃ <span type="ref-block" n="1242 r_YAṬ-IŚ#059,03_r"/>sa ca pratipattyupāyaḥ parārthas tāvad vacanaṃ svārthaś capratyakṣamanumānaṃ <span type="ref-block" n="1243 r_YAṬ-IŚ#059,04_r"/>vā tatra yadā vacanaṃ baṃdhamokṣayor gater upāyās tadāvacanīyau tau <span type="ref-block" n="1244 r_YAṬ-IŚ#059,05_r"/>yadā punar anumānam upāyas tadā gamyau tāv anumeyau yadā tupratya<span type="ref-block" n="1245 r_YAṬ-IŚ#059,06_r"/>kṣam upāyas tadā pratyakṣeṇa gamyau paricchedyau tausaṃbaṃdhinau para<span type="ref-block" n="1246 r_YAṬ-IŚ#059,07_r"/>sparāvinābhūtau baṃdhena vinā mokṣasyānupapatterbaṃndhapūrvakatvān mo<span type="ref-block" n="1247 r_YAṬ-IŚ#059,08_r"/>kṣasya mokṣeṇa ca vinā na baṃdhaḥ saṃbhavati prāgabaddhasyapaścād va<span type="ref-block" n="1248 r_YAṬ-IŚ#059,09_r"/>ndhopapatter anyathā śāśvatikabaṃdhaprasakteḥ anādibaṃdhasaṃtānā<span type="ref-block" n="1249 r_YAṬ-IŚ#059,10_r"/>pekṣayā bandhapūrvakatve 'pi baṃdhasya baṃdhaviśeṣāpekṣayātasyābaṃdhapū<span type="ref-block" n="1250 r_YAṬ-IŚ#059,11_r"/>rvakatvasiddheḥ prāgabaddhasyaiva deśato mokṣarūpatvānmokṣavinābhāvī <span type="ref-block" n="1251 r_YAṬ-IŚ#059,12_r"/>vaṃdha ity avinābhāvibaṃdhena saṃbaṃdhinau tau baṃdhamaukṣoced iti para<span type="ref-block" n="1252 r_YAṬ-IŚ#059,13_r"/>matasya sūcakaśabdas tan nety anena pratiṣidhyate naivaṃsatsvabhāvaṃ <span type="ref-block" n="1253 r_YAṬ-IŚ#059,14_r"/>tattvaṃ dṛṣṭaṃ sarvathā kṣaṇikam akṣaṇikaṃ vā virodhitvāttadvirodhi dṛṣṭaṃ <span type="ref-block" n="1254 r_YAṬ-IŚ#059,15_r"/>pratyakṣato vahir aṃtaś ca nityānityātmano jātyaṃtarasyaṃsarvathā kṣa<span type="ref-block" n="1255 r_YAṬ-IŚ#059,16_r"/>ṇikākṣaṇikaikāṃtavirodhino nirvādhaṃ viniścayāt samyaganu<span type="ref-block" n="1256 r_YAṬ-IŚ#059,17_r"/>mānato 'pi tasyaivānumeyatvāt sarvam anekāṃtātmakaṃ vastuvastutvā<span type="ref-block" n="1257 r_YAṬ-IŚ#059,18_r"/>nyathā'nupapatter iti svabhāvaviruddhopalaṃbhaḥparamatatattvaṃ viruṇaddhi <span type="ref-block" n="1258 r_YAṬ-IŚ#059,19_r"/>nāsti paramate sattattvaṃ sarvathā kṣaṇikam akṣaṇikaṃ vātato jā<span type="ref-block" n="1259 r_YAṬ-IŚ#059,20_r"/>tyaṃtarasyānekāṃtasya darśanād iti svabhāvānupalaṃbho vātadvipra<span type="ref-block" n="1260 r_YAṬ-IŚ#059,21_r"/>tiṣedha iti nāsti sarvathaikāṃtātmakaṃ sattattvaṃpratyakṣādyanupala<span type="ref-block" n="1261 r_YAṬ-IŚ#059,22_r"/>bdher iti mābhūtsvayaṃ pratyakṣādipramāṇataḥ satattvasyadarśanaṃ para<span type="ref-block" n="1262 r_YAṬ-IŚ#060,01_r"/>pakṣadūṣaṇatvāt tatsiddhir eveti cāyuktaṃ yasmādvācyaṃ yathārthaṃ na ca <span type="ref-block" n="1263 r_YAṬ-IŚ#060,02_r"/>dūṣaṇaṃ tat yad dṛṣaṇaṃ parapakṣe svayam ucyatekṣaṇikaikāṃtavādinā <span type="ref-block" n="1264 r_YAṬ-IŚ#060,03_r"/>tatra ca yathārthaṃ vācyaṃ tac ca na samyag dūṣaṇaṃ vaktuṃśakyam ity arthaḥ <span type="ref-block" n="1265 r_YAṬ-IŚ#060,04_r"/>na nityaṃ vastu sadanarthakriyākāritvātkramayaugapadyarahitatvāt <span type="ref-block" n="1266 r_YAṬ-IŚ#060,05_r"/>khapuṣpavad iti dūṣaṇasyāyathārthatvād dūṣaṇābhāsatvasiddheḥparapa<span type="ref-block" n="1267 r_YAṬ-IŚ#060,06_r"/>kṣavat svapakṣe 'pi bhāvān na tatpratyanayoḥ pakṣayoḥkvacidviśeṣo '<span type="ref-block" n="1268 r_YAṬ-IŚ#060,07_r"/>sti tābhyāṃ hi sarvathaikāṃtābhyām anekānto nivarttatevirodhā<span type="ref-block" n="1269 r_YAṬ-IŚ#060,08_r"/>t tannivṛttau tu kramākramau nivarttate tayos tenavyāptatvāt eka<span type="ref-block" n="1270 r_YAṬ-IŚ#060,09_r"/>syānekadeśakālavyāpino deśakramakālakramadarśanāt tathai<span type="ref-block" n="1271 r_YAṬ-IŚ#060,10_r"/>kasyānekaśaktyātmakasya nānākāryakaraṇe yaugapadyasiddheḥ <span type="ref-block" n="1272 r_YAṬ-IŚ#060,11_r"/>kramākramayoś ca nivṛttau tato 'rthakriyāyā nivṛttis tasyāstābhyāṃ <span type="ref-block" n="1273 r_YAṬ-IŚ#060,12_r"/>vyāptatvāt kramakramābhyāṃ vinā kvacid arthakriyānupalabdhesta<span type="ref-block" n="1274 r_YAṬ-IŚ#060,13_r"/>nnivṛttau ca vastutattvaṃ na vyavatiṣṭhate tasyārthakriyayāvyāpta<span type="ref-block" n="1275 r_YAṬ-IŚ#060,14_r"/>tvāt na ca svapakṣaṃ parapakṣavat nirākurvaddūṣaṇaṃyathārthaṃ bhavi<span type="ref-block" n="1276 r_YAṬ-IŚ#060,15_r"/>tum arhati na sarvathā'py asattattvaṃ tata eva nobhayamanubhayaṃ cārthakri<span type="ref-block" n="1277 r_YAṬ-IŚ#060,16_r"/>yāvirodhāt </p><p n="a_93" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1278 r_YAṬ-IŚ#060,17_r"/>kiṃ tarhi sakalam avācyam evety ekāntavāde 'pi dūṣaṇam ā<span type="ref-block" n="1279 r_YAṬ-IŚ#060,18_r"/>vedayanti </p><p n="a_95" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1284 r_YAṬ-IŚ#061,03_r"/>bhavato vīrasya yuktir nyāyaḥ syādvādanītis tasyā <span type="ref-block" n="1285 r_YAṬ-IŚ#061,04_r"/>abhilāpyatā kathaṃcit sad evāśeṣaṃ tattvaṃsvarūpādicatuṣṭayāt kathaṃ<span type="ref-block" n="1286 r_YAṬ-IŚ#061,05_r"/>cidasad eva viparyāsād ityādivacanaviṣayatā tasyā dviṣāṃ śa<span type="ref-block" n="1287 r_YAṬ-IŚ#061,06_r"/>trūṇām aśeṣasyāpi tattvasyānabhilāpyatāyām abhipretāyāṃ kiṃ <span type="ref-block" n="1288 r_YAṬ-IŚ#061,07_r"/>syād upāyatattvasyānabhilāpyatā syād upeyatattvasyevāviśeṣāt <span type="ref-block" n="1289 r_YAṬ-IŚ#061,08_r"/>tataś ca yathopeyaṃ tattvaṃ niḥśreyasaṃ sarvathābhilāpitumaśakyaṃ tatho<span type="ref-block" n="1290 r_YAṬ-IŚ#061,09_r"/>pāyatattvam api tatprāpteḥ kārakaṃ jñāyakaṃ cetisarvathā'py anabhilā<span type="ref-block" n="1291 r_YAṬ-IŚ#061,10_r"/>pyaṃ tattvam ity api nābhilapituṃ śakyeta pratijñātavirodhādity a<span type="ref-block" n="1292 r_YAṬ-IŚ#061,11_r"/>bhiprāyam āviḥkurvanti svāminaḥ </p><p n="a_97" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1297 r_YAṬ-IŚ#061,16_r"/>sarvathā'py aśeṣaṃ tattvam avācyaṃ syāt svarūpato vā <span type="ref-block" n="1298 r_YAṬ-IŚ#061,17_r"/>pararūpato vā gatyaṃtarābhāvāt prathamapakṣe tāvad avācyamayathā<span type="ref-block" n="1299 r_YAṬ-IŚ#061,18_r"/>pratijñaṃ prasajyeta iti kriyādhyāhāraḥ kuta etat avācya<span type="ref-block" n="1300 r_YAṬ-IŚ#061,19_r"/>m ity atra vācyabhāvād avācyam ity asyaiva vācyatvād ityarthaḥ sapta<span type="ref-block" n="1301 r_YAṬ-IŚ#061,20_r"/>bhyāḥ ṣaṣṭhyarthatvāc ca śabdasyaiva śabdārthatvāt svarūpeṇāvācya<span type="ref-block" n="1302 r_YAṬ-IŚ#062,01_r"/>m iti dvitīyapakṣe svarūpavāci sarvaṃ vaca itiviruddhavacanam ā<span type="ref-block" n="1303 r_YAṬ-IŚ#062,02_r"/>sajyeta pararūpeṇāvācyatattvam iti tṛtīyapakṣe 'pipararūpavāci <span type="ref-block" n="1304 r_YAṬ-IŚ#062,03_r"/>sarvaṃ vaca iti virudhyate sarvatra svapratijñāvyatikramādayathā<span type="ref-block" n="1305 r_YAṬ-IŚ#062,04_r"/>pratijñam iti sambandhanīyam tad evaṃ na bhāvamātraṃnābhāvamātraṃ <span type="ref-block" n="1306 r_YAṬ-IŚ#062,05_r"/>nobhayaṃ nāvācyam iti catvāro mithyāpravādāḥ pratiṣiddhāḥ <span type="ref-block" n="1307 r_YAṬ-IŚ#062,06_r"/>sāmarthyān na sad avācyaṃ tattvaṃ nāsad avācyaṃnobhayāvācyaṃ nānu<span type="ref-block" n="1308 r_YAṬ-IŚ#062,07_r"/>bhayāvācyam iti niveditaṃ bhavati nyāyasya samānatvāt </p><p n="a_98" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1309 r_YAṬ-IŚ#062,08_r"/>kathañcidvācyatvapratijñāyāṃ tattvasya pratipādakaṃvacanaṃ <span type="ref-block" n="1310 r_YAṬ-IŚ#062,09_r"/>satyam evānṛtam eva vetyādyekāntanirāsārtham āhuḥ </p><p n="a_100" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1315 r_YAṬ-IŚ#062,14_r"/>kiṃcidvacana satyānṛtam evā'sti pratidvandvimiśraṃ <span type="ref-block" n="1316 r_YAṬ-IŚ#062,15_r"/>satyetarajñānapūrvakatvāc chākhāyāṃ candramasaṃ paśyeti yathā tatra <span type="ref-block" n="1317 r_YAṬ-IŚ#062,16_r"/>hi candramasaṃ paśyeti satyaṃ candramaso darśanātsaṃvādakaprādurbhā<span type="ref-block" n="1318 r_YAṬ-IŚ#062,17_r"/>vāt śākhāyām iti vacanam anṛtaṃśākhāpratyāsannatvadarśanasya <span type="ref-block" n="1319 r_YAṬ-IŚ#062,18_r"/>candramasi visaṃvādakattvāttannibaṃdhanavacanasyānṛtatvasiddheḥ satyaṃ <span type="ref-block" n="1320 r_YAṬ-IŚ#062,19_r"/>ca tadanṛtaṃ ceti satyānṛtam avatiṣṭhate pradidvandvibhyāṃsatyānṛ<span type="ref-block" n="1321 r_YAṬ-IŚ#062,20_r"/>tābhyāṃ vastvaṃśābhyāṃ miśraṃ yutam iti saṃbaṃdhanīyaṃ paravacanama<span type="ref-block" n="1322 r_YAṬ-IŚ#062,21_r"/>nṛtānṛtam evāsti tac cānubaṃdhimiśraṃ yathā candradvayaṃgirau paśye<span type="ref-block" n="1323 r_YAṬ-IŚ#063,01_r"/>ti tatra hi yathā candradvayavacanam anṛtaṃ tathāgirau candravacanam api <span type="ref-block" n="1324 r_YAṬ-IŚ#063,02_r"/>visaṃvādijñānapūrvakatvāt ekasmād anṛtād aparam anṛtamanubaṃdhi sa<span type="ref-block" n="1325 r_YAṬ-IŚ#063,03_r"/>mabhighīyate tenānubaṃdhinā miśramanubaṃdhimiśram itipratyeyaṃ prati<span type="ref-block" n="1326 r_YAṬ-IŚ#063,04_r"/>dvandvi cānubaṃdhi ca pratidvandvyanubaṃdhinī tābhyāṃ miśraṃsatyānṛtaṃ <span type="ref-block" n="1327 r_YAṬ-IŚ#063,05_r"/>cāpy anṛtānṛtaṃ ceti yathāsaṃkhyam abhisaṃbadhādvāśabdasyaivakārārthatvā<span type="ref-block" n="1328 r_YAṬ-IŚ#063,06_r"/>d eva vyākhyātavyam tac cedṛk bhagavan jina nātha tvadṛte tvatto <span type="ref-block" n="1329 r_YAṬ-IŚ#063,07_r"/>vinā vastuno 'tiśāyanenābhidheyasyātiśayena vacanaṃpravartamānaṃ <span type="ref-block" n="1330 r_YAṬ-IŚ#063,08_r"/>kiṃ yuktaṃ naiva yuktam ity arthāt tavaiva yuktam etaditigamyate tādṛgane<span type="ref-block" n="1331 r_YAṬ-IŚ#063,09_r"/>kāntamekaṃ nāvāstavaṃ bhavati tvadṛtesarvathaikāntasyāvastutva<span type="ref-block" n="1332 r_YAṬ-IŚ#063,10_r"/>vyavasthānāt </p><p n="a_101" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1333 r_YAṬ-IŚ#063,11_r"/>kathaṃ punaḥ kiṃcid anṛtam api satyaṃ satyam apy anṛtaṃkiṃci<span type="ref-block" n="1334 r_YAṬ-IŚ#063,12_r"/>d anṛtam anṛtam eveti bhedo 'nṛtasya syād ity āvedayanti </p><p n="a_103" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1339 r_YAṬ-IŚ#063,17_r"/>viṣayasyābhidheyasyālpabhūribhedolpānalpavikalpa<span type="ref-block" n="1340 r_YAṬ-IŚ#063,18_r"/>s tasmin sati syād evānṛtaṃ bhedavat yasya hivacanasyābhidhe<span type="ref-block" n="1341 r_YAṬ-IŚ#063,19_r"/>yam alpam asatyaṃ bhūri satyaṃ tatsatyānṛtam iti satyaviśeṣaṇenānṛtaṃ <span type="ref-block" n="1342 r_YAṬ-IŚ#063,20_r"/>bhedi pratipādyate yasya tu vacanasyābhidheyam alpaṃsatyam anṛtaṃ bhūri <span type="ref-block" n="1343 r_YAṬ-IŚ#063,21_r"/>tadanṛtānṛtam iti antaviśeṣaṇenānṛtaṃ nacātmabhedādanṛtaṃ <span type="ref-block" n="1344 r_YAṬ-IŚ#064,01_r"/>bhedi bhavatum arhati tasyānṛtātmanā sāmānyenabhedābhāvāt <span type="ref-block" n="1345 r_YAṬ-IŚ#064,02_r"/>ātmāntaraṃ tu tasyānṛtasyātmaviśeṣalakṣaṇaṃ syāt bhiduraṃbhe<span type="ref-block" n="1346 r_YAṬ-IŚ#064,03_r"/>dasvabhāvaṃ viśeṣaṇabhedāt syāt samamabhedasvabhāvaṃviśeṣaṇabhedā<span type="ref-block" n="1347 r_YAṬ-IŚ#064,04_r"/>bhāvāt caśabdād ubhayaṃ hetudvayārpaṇākrameṇetiyathāsaṃbhavam abhi<span type="ref-block" n="1348 r_YAṬ-IŚ#064,05_r"/>saṃbadhyate na tu yathāsaṃkhyaṃ chandovaśāt tathābhidhānātsahadvayā<span type="ref-block" n="1349 r_YAṬ-IŚ#064,06_r"/>rpaṇāt syāc cānṛtātmānabhilāpyatā ca sahobhābhyāṃ dharmā<span type="ref-block" n="1350 r_YAṬ-IŚ#064,07_r"/>bhyām abhilapitum aśakyattvāc caśabdo'nabhilāpyāṃtarābhilāpyāṃtara<span type="ref-block" n="1351 r_YAṬ-IŚ#064,08_r"/>bhaṃgatrayasamuccayaḥ syād bhiduraṃ cānabhilāpyaṃ ca syātsamaṃ cā'na<span type="ref-block" n="1352 r_YAṬ-IŚ#064,09_r"/>bhilāpyaṃ ceti syād ubhayaṃ cā'nabhilāpyaṃ ceti saptabhaṃgī <span type="ref-block" n="1353 r_YAṬ-IŚ#064,10_r"/>pratyayā </p><p n="a_104" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1354 r_YAṬ-IŚ#064,11_r"/>nanu ca na vastuno 'tiśāyanaṃ saṃbhavati sadekarūpatvādi<span type="ref-block" n="1355 r_YAṬ-IŚ#064,12_r"/>ty eke asadekāntātmakatvād ity apare sattvāsattvādyaśeṣa<span type="ref-block" n="1356 r_YAṬ-IŚ#064,13_r"/>dharmapratiṣedhād iti cetare tannirākaraṇapuraḥsaraṃvastuno 'nekā<span type="ref-block" n="1357 r_YAṬ-IŚ#064,14_r"/>tiśayasadbhāvam āvedayanti </p><p n="a_106" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1362 r_YAṬ-IŚ#064,19_r"/>na tāvat sattādvaitaṃ tattvaṃ daṣṭam itisvabhāvānupalaṃ<span type="ref-block" n="1363 r_YAṬ-IŚ#064,20_r"/>bhena sanmātraṃ nirākriyate tathā hi nāsti sanmātraṃsakala<span type="ref-block" n="1364 r_YAṬ-IŚ#064,21_r"/>viśaṣaṇarahitaṃ dṛśyasya sata jātucidadarśanāt asanmātravadi<span type="ref-block" n="1365 r_YAṬ-IŚ#065,01_r"/>ty anena nāsad eva tattvaṃ dṛṣṭam iti vyākhyātaṃcaśabdasya samucca<span type="ref-block" n="1366 r_YAṬ-IŚ#065,02_r"/>yārthatvāt parasparanirapekṣaṃ sattattvam asattattvaṃ nadṛṣṭam iti ghaṭanā<span type="ref-block" n="1367 r_YAṬ-IŚ#065,03_r"/>t tena na parasparanirapekṣaṃ sadasattattvaṃ saṃbhavatisarvapramāṇato <span type="ref-block" n="1368 r_YAṬ-IŚ#065,04_r"/>dṛṣṭatvāt sanmātratattvavad asanmātrattvavad vetipratipāditaṃ pratipa<span type="ref-block" n="1369 r_YAṬ-IŚ#065,05_r"/>ttavyaṃ tathā na sannāpy asannobhayaṃ naikaṃ nānekamityādya<span type="ref-block" n="1370 r_YAṬ-IŚ#065,06_r"/>śeṣadharmapratiṣedhagamyam ātmāntaraṃ paramabrahmātattvamity api na saṃbhavati <span type="ref-block" n="1371 r_YAṬ-IŚ#065,07_r"/>kadācit tathaivādarśanād iti na dṛṣṭam ekam ātmāntaraṃsarvaniṣedhaga<span type="ref-block" n="1372 r_YAṬ-IŚ#065,08_r"/>myam iti vyākhyātavyaṃ tad evaṃ sattvāsattvavimiśraṃparasparāpekṣaṃ <span type="ref-block" n="1373 r_YAṬ-IŚ#065,09_r"/>tattvaṃ dṛṣṭam ity anena sadasadādyekāṃtavyavacchedenasadāsadādya<span type="ref-block" n="1374 r_YAṬ-IŚ#065,10_r"/>nekāntatvaṃ sādhyate tadupādhibhedāt upādhir viśeṣaṇāṃsva<span type="ref-block" n="1375 r_YAṬ-IŚ#065,11_r"/>dravyakṣetrakālabhāvāḥ paradravakṣetrakālabhāvāś catadbhedād ity arthaḥ <span type="ref-block" n="1376 r_YAṬ-IŚ#065,12_r"/>tenedam uktaṃ bhavati syāt sad eva sarvaṃ tattvaṃsvarūpādicatuṣṭayāt <span type="ref-block" n="1377 r_YAṬ-IŚ#065,13_r"/>syād asad eva sarvaṃ tattvaṃ pararūpādicatuṣṭayāt syādubhayaṃ svapara<span type="ref-block" n="1378 r_YAṬ-IŚ#065,14_r"/>rūpādicatuṣṭayadvaitakramārpitāt syād avācyaṃ sahārpitataddvaitāt <span type="ref-block" n="1379 r_YAṬ-IŚ#065,15_r"/>syāt sadavācyaṃ svarūpādicatuṣṭayād aśakteḥ syādasadavācyaṃ pa<span type="ref-block" n="1380 r_YAṬ-IŚ#065,16_r"/>rarūpādicatuṣṭayād aśakteḥ syāt sadasadavācyaṃkramārpitasvapararū<span type="ref-block" n="1381 r_YAṬ-IŚ#065,17_r"/>pādicatuṣṭayadvaitāt sahārpitataddvaitāc ca ityevaṃ tadeva sadasadādi<span type="ref-block" n="1382 r_YAṬ-IŚ#065,18_r"/>vimiśraṃ tattvaṃ dṛṣṭam iti vastuno 'tiśāyanena kiṃcitsatyānṛtaṃ <span type="ref-block" n="1383 r_YAṬ-IŚ#065,19_r"/>kiṃcid anṛtānṛtaṃ vacanaṃ tavaiva yuktam tvatto maharṣeranyeṣāṃ <span type="ref-block" n="1384 r_YAṬ-IŚ#065,20_r"/>sadādyekāntavādināṃ svapnepi naitat saṃbhavatīti vākyārthaḥ <span type="ref-block" n="1385 r_YAṬ-IŚ#065,21_r"/>pratipattavyaḥ </p><p n="a_107" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1386 r_YAṬ-IŚ#065,22_r"/>nanu ca nirvikalpakaṃ pratyakṣaṃniraṃśavastupratibhāsyeva na <span type="ref-block" n="1387 r_YAṬ-IŚ#066,01_r"/>dharmidharmāttmakavastupratibhāsitapṛṣṭabhāvivikalpanajñānotthaṃdharmo <span type="ref-block" n="1388 r_YAṬ-IŚ#066,02_r"/>dharmo 'yam iti dharmidharmavyavahārasya pravṛttes tena casakalakalpa<span type="ref-block" n="1389 r_YAṬ-IŚ#066,03_r"/>nāpoḍhena pratyakṣeṇa niraṃśasvalakṣaṇāsyādarśanam asiddhaṃkathaṃ tada<span type="ref-block" n="1390 r_YAṬ-IŚ#066,04_r"/>bhāvaṃ sādhayed iti vadantaṃ pratyāhuḥ </p><p n="a_109" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1395 r_YAṬ-IŚ#066,09_r"/>pratyakṣeṇa nirdeśaḥ pratyakṣanirdeśaḥ pratyakṣato <span type="ref-block" n="1396 r_YAṬ-IŚ#066,10_r"/>dṛṣṭvā nīlādikam idam iti vacanam antareṇāṃgulyā pradarśanamity a<span type="ref-block" n="1397 r_YAṬ-IŚ#066,11_r"/>rthaḥ sa pratyakṣanirdeśo 'syāstīti pratyakṣanirdeśavat tad apy a<span type="ref-block" n="1398 r_YAṬ-IŚ#066,12_r"/>siddhaṃ kuta etat yasmād akalpakaṃ jñāpayituṃ kutaścidapy a<span type="ref-block" n="1399 r_YAṬ-IŚ#066,13_r"/>śakyaṃ hi yasmād arthe tenedam uktaṃ bhavati yasmādakalpakaṃ kalpa<span type="ref-block" n="1400 r_YAṬ-IŚ#066,14_r"/>nāpoḍhaṃ na vidyate kalpaḥ kalpanā'sminn iti vigrahāt tadjñāpa<span type="ref-block" n="1401 r_YAṬ-IŚ#066,15_r"/>yituṃ saṃśayitebhyo vineyebhyaḥ pratipādayituṃ na śakyaṃ tasmā<span type="ref-block" n="1402 r_YAṬ-IŚ#066,16_r"/>t pratyakṣanirdeśavad api tattvam idam asiddham iti taddhi pratyakṣam aka<span type="ref-block" n="1403 r_YAṬ-IŚ#066,17_r"/>lpakaṃ na tāvat pratyakṣato jñāpayituṃ śakyaṃ tasyaparāsaṃvedyatvāt <span type="ref-block" n="1404 r_YAṬ-IŚ#066,18_r"/>nā'py anumānāt tatpratibaddhaliṃgapratipatter asaṃbhavātpareṣām agṛhītaliṃ<span type="ref-block" n="1405 r_YAṬ-IŚ#066,19_r"/>galiṃgisambaṃdhānām anumānajñānena jñāpayitum aśakteḥ svayaṃ prati<span type="ref-block" n="1406 r_YAṬ-IŚ#066,20_r"/>pannakalpanāpoḍhapratyapratibaddhaliṃgānāṃ tutajjñāpanānarthakyāt <span type="ref-block" n="1407 r_YAṬ-IŚ#067,01_r"/>ko hi svayam akalpakaṃ pratyakṣaṃ tadavinābhāviliṃgaṃca pratipadyamānaḥ <span type="ref-block" n="1408 r_YAṬ-IŚ#067,02_r"/>pratyakṣam akalpakaṃ na pratipadyeta pratipadyamānasyāpiviparītasamāro<span type="ref-block" n="1409 r_YAṬ-IŚ#067,03_r"/>pasaṃbhavāt tajjñāpanam anumānena nānarthakam iti cet na samāropavya<span type="ref-block" n="1410 r_YAṬ-IŚ#067,04_r"/>vacchede pi paryanuyogasya samānatvāt kiṃpratipannasādhyasādha<span type="ref-block" n="1411 r_YAṬ-IŚ#067,05_r"/>nasaṃbaṃdhasyānumānena saṃmāropavyavacchedaḥ sādhyate svayam apratipanna<span type="ref-block" n="1412 r_YAṬ-IŚ#067,06_r"/>sādhyasādhanasaṃbaṃdhasya veti na tāvat prathamaḥ pakṣaḥ samāropasyai<span type="ref-block" n="1413 r_YAṬ-IŚ#067,07_r"/>vāsaṃbhavāt svayaṃ pratyakṣam akalpakaṃtadavinābhāvisādhanaṃ ca prati<span type="ref-block" n="1414 r_YAṬ-IŚ#067,08_r"/>padyamānasya samārope pareṇā pratyāyane 'pi tasyasamāropaprasaṃ<span type="ref-block" n="1415 r_YAṬ-IŚ#067,09_r"/>gāt nā'py apratipannasādhyasādhanasaṃbaṃdhasyasādhanapradarśanena <span type="ref-block" n="1416 r_YAṬ-IŚ#067,10_r"/>samāropavyavacchedanaṃ yuktam atiprasaṃgāt yadipunargṛhītavismṛ<span type="ref-block" n="1417 r_YAṬ-IŚ#067,11_r"/>tasaṃbaṃdhasya sādhyasādhanasaṃbaṃdhasmaraṇakāraṇāt samāropovyava<span type="ref-block" n="1418 r_YAṬ-IŚ#067,12_r"/>cchidyata iti mataṃ tad apy ayuktam saṃbaṃdhagrahaṇasyaivāsaṃbhavāt <span type="ref-block" n="1419 r_YAṬ-IŚ#067,13_r"/>svayamavikalpakapratyakṣāniścaye tatsvabhāvakāryāniścaye catatsaṃ<span type="ref-block" n="1420 r_YAṬ-IŚ#067,14_r"/>baṃdhasya niścetum aśattkeḥ parato niścayāt tanniścayetatsvarūpa<span type="ref-block" n="1421 r_YAṬ-IŚ#067,15_r"/>syāpi niścayāntarān niścayaprasaṃgād anavasthānāt niścayasva<span type="ref-block" n="1422 r_YAṬ-IŚ#067,16_r"/>rūpāniścaye tato kalpakapratyakṣavyavasthānānupapatteḥsarvathā tasya <span type="ref-block" n="1423 r_YAṬ-IŚ#067,17_r"/>jñāpayitum aśakteḥ kutaḥ siddhiḥ syāt vinā ca siddher naca <span type="ref-block" n="1424 r_YAṬ-IŚ#067,18_r"/>lakṣaṇārthaḥ saṃbhavati kalpanāpoḍham abhrāntaṃ pratyakṣa m iti la<span type="ref-block" n="1425 r_YAṬ-IŚ#067,19_r"/>kṣaṇam asyārthaḥ pratyakṣapratyāyanaṃ na ca pratyakṣasyasiddher vinā <span type="ref-block" n="1426 r_YAṬ-IŚ#067,20_r"/>tatpratyāyanaṃ karttuṃ śakyam iti naiva lakṣaṇārthaḥ kaścitsaṃgacchate <span type="ref-block" n="1427 r_YAṬ-IŚ#067,21_r"/>tato na tāvakadveṣiṇi vīra satyaṃ sarvathā saṃbhavati tavā'yaṃ <span type="ref-block" n="1428 r_YAṬ-IŚ#067,22_r"/>tāvakaḥ sa cāsau dveṣī ceti tāvakadveṣī tāvakaśatrur ity a<span type="ref-block" n="1429 r_YAṬ-IŚ#068,01_r"/>rthaḥ tasmin na satyaṃ vīra bhagavann itivyākhyānaṃ athavā <span type="ref-block" n="1430 r_YAṬ-IŚ#068,02_r"/>tavedaṃ mataṃ tāvakaṃ tad dveṣitī tāvakadveṣīsadādyekāntavāda<span type="ref-block" n="1431 r_YAṬ-IŚ#068,03_r"/>s tasmin na satyam ekāṃtataḥ sādhayituṃ śakyata itivyākhyeyaṃ </p><p n="a_110" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1432 r_YAṬ-IŚ#068,04_r"/>yathā satyaṃ na saṃbhavati tathā karttā śubhasyāśubhasyavā karmaṇaḥ <span type="ref-block" n="1433 r_YAṬ-IŚ#068,05_r"/>kāryaṃ ca śubham aśubhaṃ vā taddviṣāṃ na ghaṭata itipratipādayaṃti </p><p n="a_112" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1438 r_YAṬ-IŚ#068,10_r"/>vastuno janmakālād anyaḥ kālaḥ kālāntaraṃ tatra <span type="ref-block" n="1439 r_YAṬ-IŚ#068,11_r"/>tiṣṭhatīti kālāṃtarasthaṃ tasmin vastuni pratijñāyamāne 'pina karttā <span type="ref-block" n="1440 r_YAṬ-IŚ#068,12_r"/>kaścid upapadyate kṣaṇike dhruve vā vāśabda ivārthastenedam uktaṃ <span type="ref-block" n="1441 r_YAṬ-IŚ#068,13_r"/>bhavati yathā kṣaṇike niranvayavināśini vahirantaś cavastuni <span type="ref-block" n="1442 r_YAṬ-IŚ#068,14_r"/>na karttā'sti kramayaugapadyavirodhāt kriyāyā evāsaṃbhavāt <span type="ref-block" n="1443 r_YAṬ-IŚ#068,15_r"/>yathā ca dhruve kūṭasthe nitye niratiśaye puruṣe sati nakarttā <span type="ref-block" n="1444 r_YAṬ-IŚ#068,16_r"/>vidyate tathā kālāṃtarasthe pi apariṇāmini padārthe nakaścit ka<span type="ref-block" n="1445 r_YAṬ-IŚ#068,17_r"/>rttā saṃbhavati karturabhāve ca na kāryaṃ svayaṃ samīhitaṃsidhyati <span type="ref-block" n="1446 r_YAṬ-IŚ#068,18_r"/>kartṛnāntarīyakatvāt kāryasyeti kuta etad iti cet vikāra<span type="ref-block" n="1447 r_YAṬ-IŚ#068,19_r"/>hāner vikāraḥ pariṇāmaḥ svayam avasthitasya dravyasyapūrvākāra<span type="ref-block" n="1448 r_YAṬ-IŚ#068,20_r"/>parityāgājahaduttarottarākārotpādas tasya hānir abhāvas tato <span type="ref-block" n="1449 r_YAṬ-IŚ#068,21_r"/>vikārahāner iti hetunirdeśaḥ vikāro hi vinivarttamānaḥ <span type="ref-block" n="1450 r_YAṬ-IŚ#069,01_r"/>kramākramau nivartayati tayos tena vyāptatvāt tannivṛttau tanni<span type="ref-block" n="1451 r_YAṬ-IŚ#069,02_r"/>vṛttisiddhes tau ca nivartamānau kriyāṃ nivartayatas tasyāstābhyāṃ <span type="ref-block" n="1452 r_YAṬ-IŚ#069,03_r"/>vyāptattvāt kriyāpāye ca na karttā kriyādhiṣṭhasyadravyasya <span type="ref-block" n="1453 r_YAṬ-IŚ#069,04_r"/>svataṃtrasya kartṛtvasiddheḥ kartur abhāve ca na kāryaṃsvargāpavargala<span type="ref-block" n="1454 r_YAṬ-IŚ#069,05_r"/>kṣaṇam iti vṛthā śramo 'yaṃ tapolakṣaṇās tadarthaṃkriyamāṇaḥ syāt <span type="ref-block" n="1455 r_YAṬ-IŚ#069,06_r"/>jina svāmin vīra tava dviṣāṃ sarvathaikāntavādināṃsarve<span type="ref-block" n="1456 r_YAṬ-IŚ#069,07_r"/>ṣām iti saṃkṣepato vyākhyeyam </p><p n="a_113" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1457 r_YAṬ-IŚ#069,08_r"/>nanu ca vastuni kṣaṇike vikārasya hānir avasthitasya <span type="ref-block" n="1458 r_YAṬ-IŚ#069,09_r"/>dravyasyābhāvāt dhruve ca pūrvākāravināśottarākārotpādābhā<span type="ref-block" n="1459 r_YAṬ-IŚ#069,10_r"/>vāt kālāntarasthe tu kathaṃ tatrobhayasaṃbhavād iti kecit te 'pi <span type="ref-block" n="1460 r_YAṬ-IŚ#069,11_r"/>na prāmāṇikāḥ prāgasata evotpannasya kālāntarasthasyāpi <span type="ref-block" n="1461 r_YAṬ-IŚ#069,12_r"/>paścād asattvaikānte sarvathaikakṣaṇasthādviśeṣābhāvādananvayatvasya <span type="ref-block" n="1462 r_YAṬ-IŚ#069,13_r"/>tadavasthatvāt nanu nityasyātmano ntastattvasyapūrvānubhūta<span type="ref-block" n="1463 r_YAṬ-IŚ#069,14_r"/>smṛtihetoḥ pratyabhijñātur arthakriyāyāṃ vyāptiyamāṇasyakarttuḥ <span type="ref-block" n="1464 r_YAṬ-IŚ#069,15_r"/>kāryasya ca tena kriyamāṇasya ghaṭanād viśeṣaḥkālāntarasthasya <span type="ref-block" n="1465 r_YAṬ-IŚ#069,16_r"/>kṣaṇikād iti kecit nātmano 'pinityasyaikakarttṛtvānupapatteḥ <span type="ref-block" n="1466 r_YAṬ-IŚ#069,17_r"/>buddhyādyatiśayasadbhāvāt karttātmeti cet na buddhī<span type="ref-block" n="1467 r_YAṬ-IŚ#069,18_r"/>cchādveṣaprayatnasaṃskārāṇām ātmano 'rthāntaratvekhādivatkarttṛtvā<span type="ref-block" n="1468 r_YAṬ-IŚ#069,19_r"/>nupapatteḥ idaṃ me sukhasādhanaṃ duḥkhasādhanaṃ cetibuddhyā khalu <span type="ref-block" n="1469 r_YAṬ-IŚ#069,20_r"/>kiṃcidātmā jighṛkṣati vā jihāsati vā grahaṇāya hānāya vā <span type="ref-block" n="1470 r_YAṬ-IŚ#069,21_r"/>prayatamānaḥ pūrvānubhavasaṃskārāt kāryasyopādātā hātā vākartto<span type="ref-block" n="1471 r_YAṬ-IŚ#069,22_r"/>cyate sukhaduḥkhe ca yadātmano bhinne syātāṃ svāder iva natadā <span type="ref-block" n="1472 r_YAṬ-IŚ#070,01_r"/>sukhaduḥkhe puṃsa eveti niyamaḥ sidhyet tayoḥ puṃsisamavā<span type="ref-block" n="1473 r_YAṬ-IŚ#070,02_r"/>yāt puṃsa eva sukhaduḥkhe na punaḥ khāder iti cet kutastayoḥ <span type="ref-block" n="1474 r_YAṬ-IŚ#070,03_r"/>puṃsyeva samavāyaḥ syāt mayi sukhaṃ duḥkhaṃ ceti buddheriti <span type="ref-block" n="1475 r_YAṬ-IŚ#070,04_r"/>cet sā tarhi buddhiḥ punarātmanyeveti kutaḥ sidhyet samavā<span type="ref-block" n="1476 r_YAṬ-IŚ#070,05_r"/>yād iti cet kutas tasyās tatraiva samavāyo na ca gaganādāviti <span type="ref-block" n="1477 r_YAṬ-IŚ#070,06_r"/>niścetavyaṃ mayi buddhir iti buddhyaṃtarād iti cet tadapi <span type="ref-block" n="1478 r_YAṬ-IŚ#070,07_r"/>buddhyaṃtaram ātmanyeveti kutaḥ samavāyād iti cet kutastasyā<span type="ref-block" n="1479 r_YAṬ-IŚ#070,08_r"/>s tatraiva samavāya ityādi punar āvarttata iticakrakaprasaṃgaḥ yasya <span type="ref-block" n="1480 r_YAṬ-IŚ#070,09_r"/>yadbuddhipūrvakāvicchādveṣau tatra tadbuddheḥ samavāya iticet kutaḥ <span type="ref-block" n="1481 r_YAṬ-IŚ#070,10_r"/>puṃsa eva buddhipūrvakāvicchādveṣau na punaḥ khāderitiniścayaḥ <span type="ref-block" n="1482 r_YAṬ-IŚ#070,11_r"/>puṃsa eva prayatnād iti cet prayatno 'py ātmana eveti kutaḥsaṃpra<span type="ref-block" n="1483 r_YAṬ-IŚ#070,12_r"/>tyayaḥ pravṛtter iti cet sā tarhipravṛttirūpādānaparityāga<span type="ref-block" n="1484 r_YAṬ-IŚ#070,13_r"/>lakṣaṇā kuśalā vā'kuśalā vā manovākkāyanimittā prayatna<span type="ref-block" n="1485 r_YAṬ-IŚ#070,14_r"/>viśeṣaṃ buddhipūrvakam anumāpayaṃtī puṃsa eveti kutaḥsādhayet <span type="ref-block" n="1486 r_YAṬ-IŚ#070,15_r"/>śarīrādāv acetane tadasaṃbhavāt pāriśeṣyād ātmana eva seticet <span type="ref-block" n="1487 r_YAṬ-IŚ#070,16_r"/>nātmano 'pi svayam acetanatvābhyupagamāt cetanāsamavāyādātmā <span type="ref-block" n="1488 r_YAṬ-IŚ#070,17_r"/>cetana iti cet na svato 'cetanasya cetanāsamavāye khādi<span type="ref-block" n="1489 r_YAṬ-IŚ#070,18_r"/>ṣv api tatprasaṃgāt svataś cetanatvecetanāsamavāyavaiyarthyāt <span type="ref-block" n="1490 r_YAṬ-IŚ#070,19_r"/>svarūpacetanayā sādhāraṇarūpayā cetanasyasādhāraṇacetanāsamavāya <span type="ref-block" n="1491 r_YAṬ-IŚ#070,20_r"/>iti cet nāsādhāraṇacetanāyāḥ puṃso 'narthāntaratvesādhāraṇa <span type="ref-block" n="1492 r_YAṬ-IŚ#070,21_r"/>cetanāyā apy anarthāntaratvam atiprasaṃgāccetanāviśeṣasāmānyayoḥ <span type="ref-block" n="1493 r_YAṬ-IŚ#070,22_r"/>puṃsas tādātmyasiddhau ca paramatānusaraṇaṃ durnivāraṃ cetanāvi<span type="ref-block" n="1494 r_YAṬ-IŚ#071,01_r"/>śeṣasyāpi cetanāsāmānyavad ātmano 'rthāntaratve kutona gaganā<span type="ref-block" n="1495 r_YAṬ-IŚ#071,02_r"/>der viśeṣo 'cetanatvād iti śarīrādāv iva puṃsy api pravṛttirna si<span type="ref-block" n="1496 r_YAṬ-IŚ#071,03_r"/>dhyet tadasiddhau na tatraiva prayatnasiddhiricchādveṣasiddhir vā sukha<span type="ref-block" n="1497 r_YAṬ-IŚ#071,04_r"/>duḥkhabuddhiś ceti na kartā'tmā sidhyet kāryaṃ vā yataḥkālāṃtarasthe <span type="ref-block" n="1498 r_YAṬ-IŚ#071,05_r"/>buddhyādau kartṛkārye na virudhyete kṣaṇasthitibuddhyādivat </p><p n="a_114" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1499 r_YAṬ-IŚ#071,06_r"/>athavā mahadādiḥ kālaṃtarasthāyī nityāt pradhānādapṛthagbhūtaḥ <span type="ref-block" n="1500 r_YAṬ-IŚ#071,07_r"/>pṛthagbhūto vā prathamapakṣe na kartṛkārye vikārasyahāneḥ kartṛ <span type="ref-block" n="1501 r_YAṬ-IŚ#071,08_r"/>pradhānaṃ kāryaṃ mahadādivyaktaṃ tayoścāpṛthagbhāve yathāpradhānāmavi<span type="ref-block" n="1502 r_YAṬ-IŚ#071,09_r"/>kāri tathā mahadādi vyaktam api tadapṛthaktvātpradhānasvarūpavat <span type="ref-block" n="1503 r_YAṬ-IŚ#071,10_r"/>tathā ca na kāryaṃ pradhānavat kāryābhāve ca kasya kartṛpradhānaṃ <span type="ref-block" n="1504 r_YAṬ-IŚ#071,11_r"/>syād vikārasya kāryasyābhāvāt tato nāpṛthaktve vyaktāvyakta<span type="ref-block" n="1505 r_YAṬ-IŚ#071,12_r"/>yoḥ kartṛkārye vyaktāvyakte syātāṃ dvitīyapakṣe 'pi nakartṛkārye <span type="ref-block" n="1506 r_YAṬ-IŚ#071,13_r"/>tathā hi na pradhānaṃ kartṛ mahadādikāryāt pṛthagbhūtatvāt <span type="ref-block" n="1507 r_YAṬ-IŚ#071,14_r"/>puruṣavat viparyayaprasaṃgo vā mahadādi ca na kāryaṃkarttur abhā<span type="ref-block" n="1508 r_YAṬ-IŚ#071,15_r"/>vāt puruṣavat na hi pradhānaṃ mahadādeḥ kartṛtasyāvikāritvāt puru<span type="ref-block" n="1509 r_YAṬ-IŚ#071,16_r"/>ṣavad iti nāsiddhaḥ kartur abhāvaḥ yadipunarvyaktāvyaktayor apṛtha<span type="ref-block" n="1510 r_YAṬ-IŚ#071,17_r"/>ktvapṛthaktvabhyām avācyatā svīkriyate tadā'pyapṛthaktvapṛthaktvā<span type="ref-block" n="1511 r_YAṬ-IŚ#071,18_r"/>vacanīyatāyāṃ na kartṛkārye vikārasya hāneḥpuruṣabhoktṛtvādi<span type="ref-block" n="1512 r_YAṬ-IŚ#071,19_r"/>vat puruṣād dhi bhokttṛtvādirapṛthaktvapṛthaktvābhyāmavaca<span type="ref-block" n="1513 r_YAṬ-IŚ#071,20_r"/>nīyo 'nyathā tadapṛthaktvena bhoktā nityaḥ sarvagato 'kriyo <span type="ref-block" n="1514 r_YAṬ-IŚ#071,21_r"/>nirguṇo 'karttā śuddho vā sidhyet puruṣa eva bhoktṛtvanitya<span type="ref-block" n="1515 r_YAṬ-IŚ#071,22_r"/>tvasarvagatatvākriyatvanirguṇatvākartṛttvaśuddhatvadharmāṇāmantarbhāvā<span type="ref-block" n="1516 r_YAṬ-IŚ#072,01_r"/>t teṣāṃ puruṣāt pṛthagbhāve vā sa eva doṣaḥ syātbhoktṛtvādi<span type="ref-block" n="1517 r_YAṬ-IŚ#072,02_r"/>bhyo 'nyasya bhoktṛtvādivirodhāt pradhānavadapṛthaktvapṛthakttva<span type="ref-block" n="1518 r_YAṬ-IŚ#072,03_r"/>bhyām avacanīyatve ca na karttātmā bhoktṛtvāder nāpibhoktṛtvādiḥ <span type="ref-block" n="1519 r_YAṬ-IŚ#072,04_r"/>kāryaṃ puruṣasyeti nodāharaṇaṃ sādhyasādhanavikalaṃkartṛkāryatvābhā<span type="ref-block" n="1520 r_YAṬ-IŚ#072,05_r"/>vasādhanasya vikārābhāvasya sādhyasyapṛthaktvāpṛthaktvāvacanīyatva<span type="ref-block" n="1521 r_YAṬ-IŚ#072,06_r"/>sya ca sādhanasya sadbhāvāt tato yatrānanyatvānyatvābhyāmavaca<span type="ref-block" n="1522 r_YAṬ-IŚ#072,07_r"/>nīyatā tatra vikārahāniḥ sādhyate yatra ca vikārahānistatra <span type="ref-block" n="1523 r_YAṬ-IŚ#072,08_r"/>kartṛkāryatvābhāva iti kālāntarasthe 'pi mahadādau nakartṛkārye <span type="ref-block" n="1524 r_YAṬ-IŚ#072,09_r"/>pṛthaktvāpṛthaktvāvacanīyatāyā vikārahāner itivākyabhedenāpṛtha<span type="ref-block" n="1525 r_YAṬ-IŚ#072,10_r"/>ktve pṛthaktve ca vyaktāvyaktayor apṛthaktvapṛthaktvābhyāmavacanī<span type="ref-block" n="1526 r_YAṬ-IŚ#072,11_r"/>yatāyāṃ ceti pakṣatraye 'pi dṛṣaṇaṃ yojanīyam tathā casāṃkhyā<span type="ref-block" n="1527 r_YAṬ-IŚ#072,12_r"/>nām api jina tava vidviṣāṃ vṛthā śramaḥ sakaloyamaniyamāsa<span type="ref-block" n="1528 r_YAṬ-IŚ#072,13_r"/>naprāṇāyāmapratyāhāradhyānadhāraṇāsamādhilakṣaṇayogāṃgānuṣṭhāna<span type="ref-block" n="1529 r_YAṬ-IŚ#072,14_r"/>prayāsaḥ khedo vṛthaiva syād vaiśeṣikanaiyāyikānām ivetivākyā<span type="ref-block" n="1530 r_YAṬ-IŚ#072,15_r"/>rthaḥ tad evaṃ samaṃtadoṣaṃ matam anyadīyam itisamarthitaṃ jina <span type="ref-block" n="1531 r_YAṬ-IŚ#072,16_r"/>tvadīyaṃ matam advitīyam iti prakāśitaṃ ca tatas tvam evamahā<span type="ref-block" n="1532 r_YAṬ-IŚ#072,17_r"/>n itīyatprativaktum īśā eva vayam iti prakṛtasiddhiḥ </p><p n="a_115" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1533 r_YAṬ-IŚ#072,18_r"/>sāmprataṃ <span resp="?" rend="underline">cārvākamata</span>m anūdya dūṣayanti </p><p n="a_117" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1538 r_YAṬ-IŚ#073,02_r"/>madyāṃgāni piṣṭodakaguḍadhātakyādīni teṣv iva <span type="ref-block" n="1539 r_YAṬ-IŚ#073,03_r"/>taddhetubhūtāni pṛthivyaptejovāyutattvāni teṣāṃ samāgamaḥsamudāya<span type="ref-block" n="1540 r_YAṬ-IŚ#073,04_r"/>s tasmin sati jñaś cetanaḥ pariṇāmaviśeṣaḥsukhadukhaharṣaviṣādādi<span type="ref-block" n="1541 r_YAṬ-IŚ#073,05_r"/>vivarttātmako garbhādimaraṇaparyantaḥ prādurbhavatyāvirbhavati vā <span type="ref-block" n="1542 r_YAṬ-IŚ#073,06_r"/>kāryavādābhivyaktivādāśrayiṇām iti bhāvaḥ pṛthivyaptejo<span type="ref-block" n="1543 r_YAṬ-IŚ#073,07_r"/>vāyur iti tattvāni tatsamudaye śarīrendriyaviṣayasaṃjñāstebhyaś cai<span type="ref-block" n="1544 r_YAṬ-IŚ#073,08_r"/>tanyam ity atra sūtre kāryavādibhir aviddhakarmādibhirutpadyate iti <span type="ref-block" n="1545 r_YAṬ-IŚ#073,09_r"/>kriyādhyāhārāt tathā'bhivyaktivādibhiḥ puraṃdarādibhirabhi<span type="ref-block" n="1546 r_YAṬ-IŚ#073,10_r"/>vyajyata iti kriyādhyāhārāt bhūtasamāgame jña itibhūtasamu<span type="ref-block" n="1547 r_YAṬ-IŚ#073,11_r"/>dāyasya paraṃparayā kāraṇatvam abhivyaṃjakatvaṃ vā pratyeyaṃ sākṣā<span type="ref-block" n="1548 r_YAṬ-IŚ#073,12_r"/>c charīrendriyaviṣayasaṃjñebhya evajñasyotpādābhivyaktivacanāt <span type="ref-block" n="1549 r_YAṬ-IŚ#073,13_r"/>ahaṃ cakṣaṣā rūpaṃ jānāmīti jñātuḥ pratītes teṣāmanyatamasyāpy a<span type="ref-block" n="1550 r_YAṬ-IŚ#073,14_r"/>pāye jñasyāpratīter jñānakriyāyāḥkartṛkaraṇakarmanāntarīyakatvāt <span type="ref-block" n="1551 r_YAṬ-IŚ#073,15_r"/>tatra śarīrasaṃjñasya kartṛtvāccaitanyaviśiṣṭakāyavyatirekeṇāparasyā<span type="ref-block" n="1552 r_YAṬ-IŚ#073,16_r"/>tmanas tattvāṃtarasya kutaścit pramāṇād apratipatteścakṣurādīṃdriyasaṃjñasya <span type="ref-block" n="1553 r_YAṬ-IŚ#073,17_r"/>karaṇatvāc caitanyaviśiṣṭendriyavyatirekeṇakaraṇāsyā'saṃpratyayāt <span type="ref-block" n="1554 r_YAṬ-IŚ#073,18_r"/>viṣayasaṃjñasya vā karmatvāt tasya jñeyatayā'vasthitatvāt na ca <span type="ref-block" n="1555 r_YAṬ-IŚ#073,19_r"/>mṛtaśarīrendriyaviṣayebhyaś caitanyasyānudayadarśanāttebhyaś caitanyam iti <span type="ref-block" n="1556 r_YAṬ-IŚ#073,20_r"/>duḥsādhanaṃ caitanyaviśiṣṭānām evajīvaśarīrendriyaviṣayasaṃjñānāṃ <span type="ref-block" n="1557 r_YAṬ-IŚ#073,21_r"/>saṃjñānanibaṃdhanatvavacanāt kutaḥ punarbhūtānāṃ sarveṣāmapi samāgame <span type="ref-block" n="1558 r_YAṬ-IŚ#074,01_r"/>śarīrendriyaviṣayasaṃjñā asaṃbhavaṃtyaḥpratiniyamyaṃte śarīrādhyāraṃ<span type="ref-block" n="1559 r_YAṬ-IŚ#074,02_r"/>bhakabhūtānām eva samudāye sati saṃbhavaṃti na punaḥpiṭharādibhūta<span type="ref-block" n="1560 r_YAṬ-IŚ#074,03_r"/>samudāya iti na codyaṃ teṣāṃ śaktyantaravyakteḥ yathaivahi madyāṃ<span type="ref-block" n="1561 r_YAṬ-IŚ#074,04_r"/>ganāṃ piṣṭodakādīnāṃ samāgame madahetoḥ śaktyaṃrasya vyakti<span type="ref-block" n="1562 r_YAṬ-IŚ#074,05_r"/>s tathā pṛthivyādibhūtānāṃ jñānahetoḥ śaktyaṃtarasya vyaktiḥ <span type="ref-block" n="1563 r_YAṬ-IŚ#074,06_r"/>syāt tarhi śaktyaṃtaravyaktipratiniyateṣv eva bhūteṣusamuditeṣu <span type="ref-block" n="1564 r_YAṬ-IŚ#074,07_r"/>saṃbhavantī daivanimittā syāt dṛṣṭākāraṇavyabhicāraditi ca na <span type="ref-block" n="1565 r_YAṬ-IŚ#074,08_r"/>śaṃkanīyaṃ daivasya tatsṛṣṭinimittasya kādācitkatayādaivānta<span type="ref-block" n="1566 r_YAṬ-IŚ#074,09_r"/>rāt sṛṣṭiprasaṃgāt yadi punardaivavyaktiḥ kādācitky apisvā<span type="ref-block" n="1567 r_YAṬ-IŚ#074,10_r"/>bhāvikīti na tasyā daivatsṛṣṭiḥ parasmādanyathānavasthāprasaṃgā<span type="ref-block" n="1568 r_YAṬ-IŚ#074,11_r"/>d iti mataṃ tadā śaktyaṃtaravyaktir apy adaivasṛṣṭiḥ siddhāsudūram a<span type="ref-block" n="1569 r_YAṬ-IŚ#074,12_r"/>pi gatvā svabhāvasyāvaśyam āśrayaṇīyatvāt śaktyaṃtaraṃ hi <span type="ref-block" n="1570 r_YAṬ-IŚ#074,13_r"/>śaktiviśeṣo 'ntaraśabdasya viśeṣavācinaḥ prayogāt tato yathā <span type="ref-block" n="1571 r_YAṬ-IŚ#074,14_r"/>madyāṃgānāṃ samāgame kālaviśeṣaviśiṣṭe pātrādiviśeṣaviśiṣṭe <span type="ref-block" n="1572 r_YAṬ-IŚ#074,15_r"/>cā'vikale 'nupahate ca madajananaśaktiviśeṣavyaktiradaivasṛṣṭi<span type="ref-block" n="1573 r_YAṬ-IŚ#074,16_r"/>rdṛṣṭā madyāṃgānām asādhāraṇānāṃ sādhāraṇānāṃ ca samāgamesati <span type="ref-block" n="1574 r_YAṬ-IŚ#074,17_r"/>svabhāvata eva bhāvāt tathā jñānahetuśaktiviśeṣavyaktir apya<span type="ref-block" n="1575 r_YAṬ-IŚ#074,18_r"/>daivasṛṣṭireva jñānāṃgānāṃ bhūtānām asādharaṇānāṃ casamāgame sati <span type="ref-block" n="1576 r_YAṬ-IŚ#074,19_r"/>svabhāvata eva bhāvāt jñānajananasamarthasyaivakalalādiśarīra <span type="ref-block" n="1577 r_YAṬ-IŚ#074,20_r"/>syāsādhāraṇasya śarīrasaṃjñatvavacanāt tathā jñānakriyāyāṃsādhaka<span type="ref-block" n="1578 r_YAṬ-IŚ#074,21_r"/>tamasyaivendriyasyāsādharaṇasyendriyasaṃjñatvasiddherviṣayasya ca jñā<span type="ref-block" n="1579 r_YAṬ-IŚ#074,22_r"/>nakriyāśrayasyaivāsādhāraṇasya viṣayasaṃjñatvopapatter nasarve śa<span type="ref-block" n="1580 r_YAṬ-IŚ#075,01_r"/>rīrādayaḥ śarīrādisaṃjñātvaṃ labhante yataḥpratiniyamo na syā<span type="ref-block" n="1581 r_YAṬ-IŚ#075,02_r"/>t kālāhārāder eva sādhāraṇasyāniyāmāttato dṛṣṭaniyatāniyata<span type="ref-block" n="1582 r_YAṬ-IŚ#075,03_r"/>kāraṇasṛṣṭitvāc caitanyaśaktyabhivyakter na sā daivasṛṣṭirmadaśaktya<span type="ref-block" n="1583 r_YAṬ-IŚ#075,04_r"/>bhivyaktivad virecanaśaktyabhivyaktivad vā harītakyādisamudaye na <span type="ref-block" n="1584 r_YAṬ-IŚ#075,05_r"/>hi devatāṃ prāpya harītakī virecayatīti yuktaṃ vaktuṃkadāci<span type="ref-block" n="1585 r_YAṬ-IŚ#075,06_r"/>t tataḥ kasyacid avirecane 'pi harītakyādiyogasyapurāṇatvādinā <span type="ref-block" n="1586 r_YAṬ-IŚ#075,07_r"/>śakttivaikalyasyaiva siddher upayoktuḥprakṛtiviśeṣasya cāpratī<span type="ref-block" n="1587 r_YAṬ-IŚ#075,08_r"/>ter iti yair abhimanyate tair mṛdavaḥ pralabdhāḥsukumāraprajñānām eva <span type="ref-block" n="1588 r_YAṬ-IŚ#075,09_r"/>mṛdūnāṃ vipralaṃbhayituṃ śakyatvāt kīdṛśais tairnirhvībhayaiḥ śiśno<span type="ref-block" n="1589 r_YAṬ-IŚ#075,10_r"/>darapuṣṭatuṣṭair iti ye hi strīpānādivyasanino nirlajjānirbha<span type="ref-block" n="1590 r_YAṬ-IŚ#075,11_r"/>yās ta eva mṛdūn vipralabhaṃte paralokino 'bhāvāt paralokā<span type="ref-block" n="1591 r_YAṬ-IŚ#075,12_r"/>bhāvaḥ puṇayapāpakarmaṇas tu daivasyābhāvāt tatsādhanasyaśubhā<span type="ref-block" n="1592 r_YAṬ-IŚ#075,13_r"/>śubhānuṣṭhānasyābhāva iti yatheṣṭaṃ pravarttitavyaṃ tapaḥsaṃyamādīnāṃ <span type="ref-block" n="1593 r_YAṬ-IŚ#075,14_r"/>ca yātanābhogavaṃcamātratvād agnihotrādikarmaṇo 'pi bālakrī<span type="ref-block" n="1594 r_YAṬ-IŚ#075,15_r"/>ḍopamatvāt tad uktam </p><l> <span type="ref-block" n="1595 r_YAṬ-IŚ#075,16_r"/><span resp="?" rend="underline">tapāṃsi yātanāś citrāḥ saṃyamo bhogavaṃcakaḥ </span> </l><l> <span type="ref-block" n="1596 r_YAṬ-IŚ#075,17_r"/><span resp="?" rend="underline">agnihotrādikaṃ karma bālakrīḍeva lakṣyate </span> </l><p n="a_119" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1597 r_YAṬ-IŚ#075,18_r"/>iti nānāvidhavipralaṃbhanavacanasadbhāvāt paramārthato'nādinidha<span type="ref-block" n="1598 r_YAṬ-IŚ#075,19_r"/>nasyopayogalakṣaṇasyātmano jñasya pramāṇataḥ prasiddhaḥbhūtasamāgame <span type="ref-block" n="1599 r_YAṬ-IŚ#075,20_r"/>jña iti vyavasthāpayitum aśakteḥ tāni hi pṛthivyādīnibhūtāni <span type="ref-block" n="1600 r_YAṬ-IŚ#075,21_r"/>kāyākārapariṇatāni saṃgatāny api avikalānupahatavīryāṇi <span type="ref-block" n="1601 r_YAṬ-IŚ#075,22_r"/>caitanyaśaktiṃ satīm eva prāgasatīm eva vā'bhivyaṃjayeyuḥsadasatīṃ <span type="ref-block" n="1602 r_YAṬ-IŚ#076,01_r"/>vā gatyaṃtarābhāvāt prathamakalpanāyāmanāditvasiddhir anaṃtatva<span type="ref-block" n="1603 r_YAṬ-IŚ#076,02_r"/>siddhiś ca cetanāśakteḥ sarvadā satyā evābhivyaktisiddheḥ tathā <span type="ref-block" n="1604 r_YAṬ-IŚ#076,03_r"/>hi kathaṃcin nityā caitanyaśaktiḥ sadakāraṇatvatpṛthivyādi<span type="ref-block" n="1605 r_YAṬ-IŚ#076,04_r"/>sāmānyavat na pṛthivyādivyaktyānekāntas tasyās tatsattve 'pi <span type="ref-block" n="1606 r_YAṬ-IŚ#076,05_r"/>sakāraṇatvāt nā'pi prāgabhāvena vyabhicāras tasyākāraṇatve'<span type="ref-block" n="1607 r_YAṬ-IŚ#076,06_r"/>pi sadrūpatvāsiddhes tataḥ samudito hetur na vyabhicārīsarvathā vi<span type="ref-block" n="1608 r_YAṬ-IŚ#076,07_r"/>pakṣāvṛttitvāt tata eva na viruddho nāpy asiddhaḥ sato'bhivyaṃ<span type="ref-block" n="1609 r_YAṬ-IŚ#076,08_r"/>gyasya sadakāraṇatvasiddher abhibyaṃjakasyākāraṇatvāt nanuca <span type="ref-block" n="1610 r_YAṬ-IŚ#076,09_r"/>madyāṃgaiḥ piṣṭodakādibhir abhivyajyamānā'pi madaśaktiḥprāksatī <span type="ref-block" n="1611 r_YAṬ-IŚ#076,10_r"/>na nityābhyupeyate tatas tayā sadakāraṇayā vyabhicāra evahetor iti <span type="ref-block" n="1612 r_YAṬ-IŚ#076,11_r"/>cet na tasyā api kathaṃcin nityatvasiddheścetanadravyasyaiva mada<span type="ref-block" n="1613 r_YAṬ-IŚ#076,12_r"/>śaktisvabhāvatvāt sarvathā'py acetaneṣu madaśakterasaṃbhavāt manaso <span type="ref-block" n="1614 r_YAṬ-IŚ#076,13_r"/>madaśaktir iti cet na tasyāpy acetanatvād bhāvamanasa evacetanasya <span type="ref-block" n="1615 r_YAṬ-IŚ#076,14_r"/>madaśaktisaṃbhavāt etenedriyāṇām acetanānāṃ madaśakterasaṃbhavaḥ <span type="ref-block" n="1616 r_YAṬ-IŚ#076,15_r"/>pratipāditaḥ bhāvendriyāṇāṃ tu cetanānām evamadaśaktisaṃbhā<span type="ref-block" n="1617 r_YAṬ-IŚ#076,16_r"/>vanāyāṃ ca kiṃcid acetanadravyaṃ mādyati nāmamadyabhājanasyāpi <span type="ref-block" n="1618 r_YAṬ-IŚ#076,17_r"/>madaprasaṃgāt na caivaṃ muktānām api madaśaktiḥ prasajyateteṣāṃ <span type="ref-block" n="1619 r_YAṬ-IŚ#076,18_r"/>tadabhivyaktikāraṇāsaṃbhavāt madaśaktir hivahiraṃgakāraṇam abhi<span type="ref-block" n="1620 r_YAṬ-IŚ#076,19_r"/>vyaktau madyādi cetanasyātmanas tasyāniyatatvāt antaraṃgaṃtu <span type="ref-block" n="1621 r_YAṬ-IŚ#076,20_r"/>kāraṇaṃ mohanīyākhyaṃ na ca muktānāṃ tadubhayakāraṇam astiyata<span type="ref-block" n="1622 r_YAṬ-IŚ#076,21_r"/>s teṣāṃ madaśakter abhivyaktiḥ syāt tatrānabhivyaktāmadaśakti<span type="ref-block" n="1623 r_YAṬ-IŚ#076,22_r"/>r astv iti cet sā yadi caitanyadravyarūpā tadāsty eva moho<span type="ref-block" n="1624 r_YAṬ-IŚ#077,01_r"/>dayarupātu na saṃbhavati mohasyātyaṃtaparikṣayātkarmāntaravat tan na <span type="ref-block" n="1625 r_YAṬ-IŚ#077,02_r"/>madaśaktyā vyabhicāraḥ sādhanasya madajananasya śaktyāmadyāṃga<span type="ref-block" n="1626 r_YAṬ-IŚ#077,03_r"/>samāgamenābhivyajyamānayā satyā kāraṇayā vyabhicāra iti cet <span type="ref-block" n="1627 r_YAṬ-IŚ#077,04_r"/>na tasyāḥ surāṃgasamāgamakāryatvāt tataḥ pūrvaṃ pratyekaṃpiṣṭā<span type="ref-block" n="1628 r_YAṬ-IŚ#077,05_r"/>diṣu tatsadbhāvāvedakapramāṇābhāvāt etena mohodayanimi<span type="ref-block" n="1629 r_YAṬ-IŚ#077,06_r"/>ttayā''tmano madaśaktyā parābhyupagatayā vyabhicārodbhāvanamapā<span type="ref-block" n="1630 r_YAṬ-IŚ#077,07_r"/>staṃ tasyāś ca mohodayakāryatvāt kṣīṇāmohasyāsaṃbhavāt tato <span type="ref-block" n="1631 r_YAṬ-IŚ#077,08_r"/>niravadyo hetuś caitanyaśakter nityatvasādhanesadakāraṇatvād iti <span type="ref-block" n="1632 r_YAṬ-IŚ#077,09_r"/>siddhaḥ paralokitvam anicchatāṃ na satī caitanyaśaktirabhivya<span type="ref-block" n="1633 r_YAṬ-IŚ#077,10_r"/>jyata iti vaktavyaṃ yadi punaḥ prāgasatī caitanyaśaktirabhivya<span type="ref-block" n="1634 r_YAṬ-IŚ#077,11_r"/>jyate tadā pratītivirodhaḥ sarvathāpy asataḥ kasyacida<span type="ref-block" n="1635 r_YAṬ-IŚ#077,12_r"/>bhivyaktyadarśanāt kathaṃcit satī vāsatī vā'bhivyajyataiti <span type="ref-block" n="1636 r_YAṬ-IŚ#077,13_r"/>cet paramatasiddhiḥ kathaṃcid dravyataḥ satyāścaitanyaśakteḥ paryā<span type="ref-block" n="1637 r_YAṬ-IŚ#077,14_r"/>yataś cāsatyāḥ kāyākārapariṇatapudgalair abhivyakterabhīṣṭatvāt syā<span type="ref-block" n="1638 r_YAṬ-IŚ#077,15_r"/>dvādibhis tato vipralabdhā evacaitanyaśaktyabhivyaktivādibhiḥ <span type="ref-block" n="1639 r_YAṬ-IŚ#077,16_r"/>sukumāraprajñāḥ sarvathā caitanyābhivyakteḥpramāṇabādhitatvāt <span type="ref-block" n="1640 r_YAṬ-IŚ#077,17_r"/>yeṣāṃ tu bhūtasamāgamakāryaṃ caitanyaśaktis teṣāṃsarvacaitanyaśaktī<span type="ref-block" n="1641 r_YAṬ-IŚ#077,18_r"/>nām aviśeṣaprasaṃgāt pratiprāṇi buddhyādicaitanyaviśeṣo na <span type="ref-block" n="1642 r_YAṬ-IŚ#077,19_r"/>syāt </p><p n="a_120" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1643 r_YAṬ-IŚ#077,20_r"/>pratisattvaṃ bhūtasamāgamasya viśiṣṭatvāttadviśeṣasiddhir iti <span type="ref-block" n="1644 r_YAṬ-IŚ#077,21_r"/>vadantaṃ prati prāhuḥ sūrayaḥ </p><p n="a_122" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1649 r_YAṬ-IŚ#078,05_r"/>dṛṣṭa evāviśiṣṭe hetau pṛthivyādisamudaye tanni<span type="ref-block" n="1650 r_YAṬ-IŚ#078,06_r"/>mitte vā śarīrendriyaviṣayasaṃjñe 'bhyupagamyamānedaivasṛṣṭer anabhyupa<span type="ref-block" n="1651 r_YAṬ-IŚ#078,07_r"/>gamāt kā nāma viśiṣṭatā sattvaṃ sattvaṃ pratibhūtasamāgamasya <span type="ref-block" n="1652 r_YAṬ-IŚ#078,08_r"/>syāt na kācid viśiṣṭatā saṃbhavatīty arthaḥ svabhāvataeva <span type="ref-block" n="1653 r_YAṬ-IŚ#078,09_r"/>viśiṣṭabhūtānām iti cet parasyā'pi pṛthivyādi<span type="ref-block" n="1654 r_YAṬ-IŚ#078,10_r"/>bhūtebhyo 'nyasyāpi paṃcamasyātmatattvasya siddhiḥ kiṃ nasyāt <span type="ref-block" n="1655 r_YAṬ-IŚ#078,11_r"/>kiṃ bhūtakāryacaitanyavādena </p><p n="a_123" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1656 r_YAṬ-IŚ#078,12_r"/>syān mataṃ kāyākārapariṇatabhūtakāryatvāc caitanyasyasvabhā<span type="ref-block" n="1657 r_YAṬ-IŚ#078,13_r"/>vataḥ siddhis tarhi bhūtāni kim upādānakāraṇaṃ caitanyasyasaha<span type="ref-block" n="1658 r_YAṬ-IŚ#078,14_r"/>kārikāraṇaṃ vā yady upādānakāraṇaṃ tadā caitanyasyabhūtānvaya <span type="ref-block" n="1659 r_YAṬ-IŚ#078,15_r"/>prasaṃgaḥ suvarṇopādāne kirīṭādau suvarṇanvayavat pṛthivyādyu<span type="ref-block" n="1660 r_YAṬ-IŚ#078,16_r"/>pādāne vā kāye pṛthivyādyanvayavat pradīpopādānenakajjalena <span type="ref-block" n="1661 r_YAṬ-IŚ#078,17_r"/>pradīpānanvitena vyabhicāra iti cet na kajjalasya pradīpo<span type="ref-block" n="1662 r_YAṬ-IŚ#078,18_r"/>pādānatvāsiddheḥ pradīpajvālā hipradīpajvālāntarasyopādānaṃ <span type="ref-block" n="1663 r_YAṬ-IŚ#078,19_r"/>na kajjalasya tasya tailavartyupādānatvāt pradīpakalikāṃsahakā<span type="ref-block" n="1664 r_YAṬ-IŚ#078,20_r"/>riṇīm āsādya tailaṃ kajjalarūpeṇa pariṇamadūrdhvaṃ gacchadupalabhyate <span type="ref-block" n="1665 r_YAṬ-IŚ#078,21_r"/>na ca tattailānvitaṃ rūpādibhiḥ samanvayadarśanāt ekasya <span type="ref-block" n="1666 r_YAṬ-IŚ#079,01_r"/>pudgaladravyasya tailarūpatāṃ parityajyakajjalarūpatāpāsādayataḥ <span type="ref-block" n="1667 r_YAṬ-IŚ#079,02_r"/>pradīpasahakāriviśeṣavaśād rūpādinānvitasyapratītisiddhasyānya<span type="ref-block" n="1668 r_YAṬ-IŚ#079,03_r"/>thā vaktum aśakteḥ tyaktātyaktātmarūpasya pūrvāpūrveṇavarttamānasya <span type="ref-block" n="1669 r_YAṬ-IŚ#079,04_r"/>kālatraye 'pi viṣayasya dravyasyopādānatvasiddheḥ taduktam </p><l> <span type="ref-block" n="1670 r_YAṬ-IŚ#079,05_r"/>tyaktātyaktātmarūpaṃ yatpūrvāpūrveṇa varttate </l><l> <span type="ref-block" n="1671 r_YAṬ-IŚ#079,06_r"/>kālatraye 'pi taddravyam upādānam iti smṛtam </l><p n="a_125" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1672 r_YAṬ-IŚ#079,07_r"/>na caivaṃ bhūtasamudāyaḥ pūrvam acetanākāraṃ parityajyacetanā<span type="ref-block" n="1673 r_YAṬ-IŚ#079,08_r"/>kāraṃ gṛhṇan dhāraṇereṇa dravoṣṇatālakṣaṇenabhūtasvabhāvenānvitaḥ <span type="ref-block" n="1674 r_YAṬ-IŚ#079,09_r"/>saṃlakṣyate caitanyasya dhāraṇādisvabhāvarahitasyasaṃvedanāt <span type="ref-block" n="1675 r_YAṬ-IŚ#079,10_r"/>na cātyaṃtavijātīyaṃ kāryaṃ kurvāṇaḥ kaścid arthaḥ pratiyatepāra<span type="ref-block" n="1676 r_YAṬ-IŚ#079,11_r"/>dādiḥ pāradīyaṃ kurvann api nātyaṃtavijātīyaṃ kuruterūpāditvena <span type="ref-block" n="1677 r_YAṬ-IŚ#079,12_r"/>sajātīyatvāt tarhi caitanyam api nātyaṃtavijātīyaṃbhūtasamu<span type="ref-block" n="1678 r_YAṬ-IŚ#079,13_r"/>dāyaḥ kurute tasya sattvārthakriyākāritvādibhir dharmaiḥsajātīya<span type="ref-block" n="1679 r_YAṬ-IŚ#079,14_r"/>tvād iti cet kim idānīṃ jalānalādīnāṃ parasparam upādā<span type="ref-block" n="1680 r_YAṬ-IŚ#079,15_r"/>nopādeyabhāvo na bhavet tata eva teṣāṃ tattvāntaratvāt dhāraṇā<span type="ref-block" n="1681 r_YAṬ-IŚ#079,16_r"/>dyasādhāraṇaparasparavilakṣaṇatvān nopādānopādeyabhāva iticet <span type="ref-block" n="1682 r_YAṬ-IŚ#079,17_r"/>kim evaṃ bhūtacaitanyayor asādhāraṇalakṣaṇayoḥparasparavilakṣaṇayo<span type="ref-block" n="1683 r_YAṬ-IŚ#079,18_r"/>r upādānopādeyabhāvo 'bhyanujñāyate dhāraṇādilakṣaṇaṃ hibhūta<span type="ref-block" n="1684 r_YAṬ-IŚ#079,19_r"/>catuṣṭayam upalabhyate na caitanyaṃ tad apijñānadarśanopayogalakṣaṇam upa<span type="ref-block" n="1685 r_YAṬ-IŚ#079,20_r"/>lakṣyate na bhūtacatuṣṭayam iti naparasparavilakṣaṇalakṣaṇatvaṃ <span type="ref-block" n="1686 r_YAṬ-IŚ#079,21_r"/>bhūtacaitanyayor asiddhaṃ tato nopādānopādeyabhāvo yuktaḥ sā<span type="ref-block" n="1687 r_YAṬ-IŚ#079,22_r"/>dhāraṇasattvādidharmasādharmyamātrāt tayor upādānopādeyatve'tiprasaṃ<span type="ref-block" n="1688 r_YAṬ-IŚ#080,01_r"/>gasya durnivāratvāt yadi punaḥ sahakārikāraṇaṃbhūtasamudaya<span type="ref-block" n="1689 r_YAṬ-IŚ#080,02_r"/>ś caitanyotpattau pratipādyate tadopādānakāraṇamanyadvācyaṃ niru<span type="ref-block" n="1690 r_YAṬ-IŚ#080,03_r"/>pādānasya kasyacit kāryasyānupalabdheḥ śabdavidyutpradīpādi<span type="ref-block" n="1691 r_YAṬ-IŚ#080,04_r"/>vannirupādānaṃ caitanyam iti cet na tasyāpi svopādānatva<span type="ref-block" n="1692 r_YAṬ-IŚ#080,05_r"/>siddheḥ tathā hi svopādānakāraṇapūrvakaḥ śabdādiḥkāryatvā<span type="ref-block" n="1693 r_YAṬ-IŚ#080,06_r"/>t paṭādivat kiṃ punas tasyopādānaṃ tālvādisahakārivyati<span type="ref-block" n="1694 r_YAṬ-IŚ#080,07_r"/>riktaṃ dṛṣṭam iti cet śabdādipudgavyam iti brūmas tathā hi <span type="ref-block" n="1695 r_YAṬ-IŚ#080,08_r"/>śabdādiḥ pudgaladravyopādāna eva vāhyendriyapratyakṣatvātghaṭavat <span type="ref-block" n="1696 r_YAṬ-IŚ#080,09_r"/>sāmānyena vyabhicāra iti cet na tasyāpimūrttadravyādhārasya <span type="ref-block" n="1697 r_YAṬ-IŚ#080,10_r"/>sadṛśapariṇāmalakṣaṇasya vāhyendriyagrāhyasyapudgaladravyopā<span type="ref-block" n="1698 r_YAṬ-IŚ#080,11_r"/>dānatvasiddheḥ tathā sati sāmānyasyānityatvaprasaṃgaḥ iti <span type="ref-block" n="1699 r_YAṬ-IŚ#080,12_r"/>cet kathaṃcid iṣṭatvād adoṣa iti sarvathā nityasya sāmānya<span type="ref-block" n="1700 r_YAṬ-IŚ#080,13_r"/>sya svapratyayahetutvavirodhāt dravyeṇasaṃgrahanayaviṣayeṇa sā<span type="ref-block" n="1701 r_YAṬ-IŚ#080,14_r"/>mānyenānekāṃta iti cet na tasyāpy atīndriyasyavāhyendirayā<span type="ref-block" n="1702 r_YAṬ-IŚ#080,15_r"/>pratyakṣatvāt tena vyabhicārābhāvāt yatra vāhyendrigrāhyaṃ <span type="ref-block" n="1703 r_YAṬ-IŚ#080,16_r"/>pudgalaskaṃdhadravyaṃ vyavahāranayasiddhaṃtatsūkṣmapudgalopādānam eveti <span type="ref-block" n="1704 r_YAṬ-IŚ#080,17_r"/>kathaṃ tenānekāṃta iti ca tato nānupādānaṃ śabdādikam asti <span type="ref-block" n="1705 r_YAṬ-IŚ#080,18_r"/>yatas tadvatsahakārimātrāc caitanyam anupādānam utpadyateiti prapadyemahi <span type="ref-block" n="1706 r_YAṬ-IŚ#080,19_r"/>na copādānasahakāripakṣadvayavyatir ekeṇa kiṃcit kāraṇamasti yena <span type="ref-block" n="1707 r_YAṬ-IŚ#080,20_r"/>bhūtacatuṣṭayaṃ caitanyasya janakam urarīkriyate tataḥsvabhāvata eva <span type="ref-block" n="1708 r_YAṬ-IŚ#080,21_r"/>caitanyasya siddhir astu pṛthivyādibhūtaviśeṣavad ititattvāntara<span type="ref-block" n="1709 r_YAṬ-IŚ#080,22_r"/>siddhis tām apanhavānām atāvakānāṃdarśanamohodayākulitacetasāṃ <span type="ref-block" n="1710 r_YAṬ-IŚ#081,01_r"/>jīvikāmātrataṃtrāṇāṃ vicārayatām api hā kaṣṭaṃprakṛṣṭaḥ <span type="ref-block" n="1711 r_YAṬ-IŚ#081,02_r"/>pātaḥ saṃsārasamudrāvarttapatanalakṣaṇaḥ saṃjāta iti sūrayaḥkaru<span type="ref-block" n="1712 r_YAṬ-IŚ#081,03_r"/>ṇāviṣayatvaṃ darśitavantaḥ </p><p n="a_126" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1713 r_YAṬ-IŚ#081,04_r"/>dīkṣāta eva muktir iti manyamānān maṃtriṇaḥpratyāhuḥ </p><p n="a_128" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1718 r_YAṬ-IŚ#081,09_r"/>hiṃsā'nṛtasteyābrahmaparigrahā uccair anācārapathāḥ <span type="ref-block" n="1719 r_YAṬ-IŚ#081,10_r"/>paṃca mahāpātakāni teṣv anuṣṭhīyamāneṣv apy adoṣaṃnirghoṣayanti ke<span type="ref-block" n="1720 r_YAṬ-IŚ#081,11_r"/>cit svabhāvata eva jagataḥ svacchandena vṛtter ityupapattim ācakṣate <span type="ref-block" n="1721 r_YAṬ-IŚ#081,12_r"/>tathā hi jagato 'nācārapathā mahānto 'pi na doṣahetavaḥ sva<span type="ref-block" n="1722 r_YAṬ-IŚ#081,13_r"/>bhāvato yathecchavarttamānatvāt prasiddhajīvanmuktavad itinirghu<span type="ref-block" n="1723 r_YAṬ-IŚ#081,14_r"/>ṣya dīkṣāsamakālāṃ muktiṃ manyante dīkṣayā samā samakālā <span type="ref-block" n="1724 r_YAṬ-IŚ#081,15_r"/>dīkṣāsamā sā cāsau muktiś ca sā dīkṣāsamam uktis tasyāṃmāno'<span type="ref-block" n="1725 r_YAṬ-IŚ#081,16_r"/>bhimāno yeṣāṃ te dīkṣāsamam uktimānā iti padaghaṭanā te catva<span type="ref-block" n="1726 r_YAṬ-IŚ#081,17_r"/>ddṛṣṭerbaṃdhamokṣatatkāraṇāniścayanibaṃdhanasyādvādadarśanātvāhyāḥ <span type="ref-block" n="1727 r_YAṬ-IŚ#081,18_r"/>sarvathaikāṃtavāditvāt vibhramaṃty eva kevalaṃ vata kaṣṭaṃ punas tattvaniścayaṃ <span type="ref-block" n="1728 r_YAṬ-IŚ#081,19_r"/>nāsādayantīty arthaḥ dīkṣā hi maṃtraviśeṣāropaṇam upasannamanasī<span type="ref-block" n="1729 r_YAṬ-IŚ#081,20_r"/>ṣyate sā ca yadi yamaniyamasahitā tadā tvadṛṣṭir evetibhaga<span type="ref-block" n="1730 r_YAṬ-IŚ#081,21_r"/>vaddarśanād avāhyā eva dīkṣāvādinas tathātattvaviniścayaprāpteḥ <span type="ref-block" n="1731 r_YAṬ-IŚ#082,01_r"/>atha yamaniyamarahitā dīkṣā kakṣīkriyate tadā na sādoṣavipakṣa<span type="ref-block" n="1732 r_YAṬ-IŚ#082,02_r"/>bhūtā'nācārapratipakṣabhūtā vā yato 'nācārakṣayakāriṇī syāt <span type="ref-block" n="1733 r_YAṬ-IŚ#082,03_r"/>na cānācārakṣayakāraṇam antareṇa dīkṣāsamakālam eva muktiryukti<span type="ref-block" n="1734 r_YAṬ-IŚ#082,04_r"/>m avataraty atiprasaṃgāt syān matir eṣā bhavatāṃ samarthādīkṣoccair a<span type="ref-block" n="1735 r_YAṬ-IŚ#082,05_r"/>nācārapatham atha na paṭīyasī na punar asamarthā yatodīkṣāsamaye evā<span type="ref-block" n="1736 r_YAṬ-IŚ#082,06_r"/>'nācāranirākaraṇam upasann ajanānām anuṣajyata iti sā'pi na <span type="ref-block" n="1737 r_YAṬ-IŚ#082,07_r"/>śreyasī dīkṣāyāḥ sāmarthye 'pi tatsamakālaṃ muktyanavalo<span type="ref-block" n="1738 r_YAṬ-IŚ#082,08_r"/>kanāt tathā hi sāmarthyaṃ dīkṣāyāḥ svabhāvabhūtamarthāntara<span type="ref-block" n="1739 r_YAṬ-IŚ#082,09_r"/>bhūtaṃ vā svabhāvabhūtaṃ cet kathaṃ kadācit kvacitkasyāści<span type="ref-block" n="1740 r_YAṬ-IŚ#082,10_r"/>d eva syāt dīkṣāto 'rthāntarabhūtaṃ sāmarthyam iti cet <span type="ref-block" n="1741 r_YAṬ-IŚ#082,11_r"/>tat kiṃ kālaviśeṣarūpaṃ deśaviśeṣarūpaṃ dakṣiṇādiviśeṣarūpaṃ <span type="ref-block" n="1742 r_YAṬ-IŚ#082,12_r"/>vā kālaviśeṣarūpaṃ cet na tithivāranakṣatravelādikāla<span type="ref-block" n="1743 r_YAṬ-IŚ#082,13_r"/>viśeṣasyāviśeṣe 'pi kasyacid dīkṣāsamakāle muktyadarśanāt <span type="ref-block" n="1744 r_YAṬ-IŚ#082,14_r"/>kṣetraviśeṣasāmarthyam iti cet natīrthasnānadevatālayamaṃḍa<span type="ref-block" n="1745 r_YAṬ-IŚ#082,15_r"/>lādiviśeṣasāmye 'pi kasyācin muktyabhāvāt dakṣiṇādivi<span type="ref-block" n="1746 r_YAṬ-IŚ#082,16_r"/>śeṣarūpaṃ sāmarthyam iti cet na gurudakṣiṇāyāṃ yathoktāyāṃ <span type="ref-block" n="1747 r_YAṬ-IŚ#082,17_r"/>satyām api vinayapraṇamananamaskārātmasamarpaṇasadbhāve 'pico<span type="ref-block" n="1748 r_YAṬ-IŚ#082,18_r"/>ccair anācārapathapravṛttidarśanāt sakalā sāmagrīśraddhāviśeṣo<span type="ref-block" n="1749 r_YAṬ-IŚ#082,19_r"/>pagṛhītadravyaguṇakarmalakṣaṇā nivarttakadharmaviśeṣajanikādīkṣāyāḥ <span type="ref-block" n="1750 r_YAṬ-IŚ#082,20_r"/>sāmarthyam iti cet kaḥ punaḥ śraddhāviśeṣo nāma heyejihāsā <span type="ref-block" n="1751 r_YAṬ-IŚ#082,21_r"/>śaśvadupādeye copāditsā śraddhāviśeṣa iti cet tarhi heyaṃ <span type="ref-block" n="1752 r_YAṬ-IŚ#082,22_r"/>duḥkham anārataṃ tatkāraṇaṃ ca mithyādarśanaṃ rāgādidoṣapaśceti <span type="ref-block" n="1753 r_YAṬ-IŚ#083,01_r"/>katham anācārapatheṣv adoṣo nirghuṣyate śraddhāviśeṣaś ca samyagda<span type="ref-block" n="1754 r_YAṬ-IŚ#083,02_r"/>rśanaṃ tadanugṛhītā dīkṣā samyagjñānapūrvikā samyakcāritrāmiti <span type="ref-block" n="1755 r_YAṬ-IŚ#083,03_r"/>samyagdarśanajñānacāritratrayād eva sātmībhāvam āpannānmuktir uktā <span type="ref-block" n="1756 r_YAṬ-IŚ#083,04_r"/>syāt tathā ca tvaddṛṣṭir eva śreyasī tadvāhyās tuvibhramanty eveti <span type="ref-block" n="1757 r_YAṬ-IŚ#083,05_r"/>sūktam </p><p n="a_129" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1758 r_YAṬ-IŚ#083,06_r"/>athavā dīkṣāsaṃ yathā bhavaty evam amuktimānā mīmāṃsa<span type="ref-block" n="1759 r_YAṬ-IŚ#083,07_r"/>kās tvaddṛṣṭivāhyā vata kaṣṭaṃ vibhramaṃti kiṃ kṛtvāuccair anā<span type="ref-block" n="1760 r_YAṬ-IŚ#083,08_r"/>cārapatheṣv adoṣaṃ nirghuṣya </p><l> <span type="ref-block" n="1761 r_YAṬ-IŚ#083,09_r"/> <span resp="?" rend="underline">na māṃsabhakṣaṇe doṣo na madye na ca maithune</span> </l><p n="a_131" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1762 r_YAṬ-IŚ#083,10_r"/><span resp="?" rend="underline">iti vacanāt</span> kutaḥ ity upapattim ācakṣate svacchaṃdavṛtter ja<span type="ref-block" n="1763 r_YAṬ-IŚ#083,11_r"/>gataḥ svabhāvād iti pravṛttir eva bhūtānām iti vacanāt nakadā<span type="ref-block" n="1764 r_YAṬ-IŚ#083,12_r"/>cid anīdṛśaṃ jagad ity abhyupagamāc ca kutas teṣāṃvibhrama iti cet <span type="ref-block" n="1765 r_YAṬ-IŚ#083,13_r"/>doṣe 'py adoṣanirghoṣaṇāt vedavihiteṣūccair anācārapatheṣupaśuvadhā<span type="ref-block" n="1766 r_YAṬ-IŚ#083,14_r"/>diṣv adoṣo nirghuṣyate na punar vedavāhyeṣu brahmahatyādiṣutatra doṣa<span type="ref-block" n="1767 r_YAṬ-IŚ#083,15_r"/>syaiva nirghoṣaṇāt <span resp="?" rend="underline"> brāhmaṇo na hantavyaḥ surā napātavyeti <span type="ref-block" n="1768 r_YAṬ-IŚ#083,16_r"/>niṣedhavacanāt</span> svacchandavṛtter api jagataḥ svabhāvādvedena śreyaḥ<span type="ref-block" n="1769 r_YAṬ-IŚ#083,17_r"/>pratyavāyasādhanaprakāśinā niyamitatvāt tathāvedavihitadīkṣā<span type="ref-block" n="1770 r_YAṬ-IŚ#083,18_r"/>yāś cāpratikṣepāt pākhaṃḍidīkṣāyā eva nirasanāt nāmuktimānāḥ <span type="ref-block" n="1771 r_YAṬ-IŚ#083,19_r"/>śrotriyāḥ paramabrahmapadāvāptilakṣaṇasyamokṣasyānaṃdarūpasya taiḥ <span type="ref-block" n="1772 r_YAṬ-IŚ#083,20_r"/>svayam abhyupagamāt anaṃtajñānādirūpāyā eva mukternirākara<span type="ref-block" n="1773 r_YAṬ-IŚ#083,21_r"/>ṇād iti kecit te 'pi svagṛhamānyā eva vedavihiteṣv apy a<span type="ref-block" n="1774 r_YAṬ-IŚ#083,22_r"/>nācāreṣu doṣābhāvasya vyavasthāpayitum aśakteḥ khārapaṭikaśā<span type="ref-block" n="1775 r_YAṬ-IŚ#084,01_r"/>stravihiteṣu sadhanagarbhiṇīvadhādiṣudoṣābhāvānuṣaṃgāt khāra<span type="ref-block" n="1776 r_YAṬ-IŚ#084,02_r"/>paṭikāgamajñānasyāpy apramāṇatvān na tadvihiteṣv anācāreṣudoṣā<span type="ref-block" n="1777 r_YAṬ-IŚ#084,03_r"/>bhāvaprasaṃga iti cet vedajñānasya kutaḥ prāmāṇyaṃ yenatadvi<span type="ref-block" n="1778 r_YAṬ-IŚ#084,04_r"/>hiteṣu paśuvadhādiṣu doṣābhāvo vyavatiṣṭhate doṣavarjitaiḥ <span type="ref-block" n="1779 r_YAṬ-IŚ#084,05_r"/>kāraṇair janyamānatvād iti cet na svarūpe 'pi vedajñānasyaprāmā<span type="ref-block" n="1780 r_YAṬ-IŚ#084,06_r"/>ṇyaprasaṃgāt doṣāśrayapuruṣeṇākṛtasya svarūpavādasyāpisiddheḥ </p><l> <span type="ref-block" n="1781 r_YAṬ-IŚ#084,07_r"/>tatrāpūrvārthavijñānaṃ niścitaṃ bādhavarjitam </l><l> <span type="ref-block" n="1782 r_YAṬ-IŚ#084,08_r"/>aduṣṭakāraṇārabdhaṃ pramāṇaṃ lokasammatam </l><p n="a_133" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1783 r_YAṬ-IŚ#084,09_r"/>kāryavādavat doṣavarjitaiḥ kāraṇair janyamānatvāviśeṣāt <span type="ref-block" n="1784 r_YAṬ-IŚ#084,10_r"/>bādhavarjitatvāc codanājñānasya prāmāṇyam iti cet nāsi<span type="ref-block" n="1785 r_YAṬ-IŚ#084,11_r"/>ddhatvād anācāravidhāyinaś codanājñānasya bādhasadbhāvāt tathā <span type="ref-block" n="1786 r_YAṬ-IŚ#084,12_r"/>hi paśubadhādayaḥ pratyavāyahetava eva pramattayogātprāṇātipātā<span type="ref-block" n="1787 r_YAṬ-IŚ#084,13_r"/>ditvāt kharapaṭāgamavihitasadhanavadhādivat pramattayogo'siddha <span type="ref-block" n="1788 r_YAṬ-IŚ#084,14_r"/>iti cet na kāmyānuṣṭhānasya rāgādipramādapūrvakasyapramatta<span type="ref-block" n="1789 r_YAṬ-IŚ#084,15_r"/>yoganibaṃdhanatvāt saty api rāgādipramādayogepaśuvadhādiṣu <span type="ref-block" n="1790 r_YAṬ-IŚ#084,16_r"/>pratyavāyāsaṃbhave sadhanavadhādiṣv api kutaḥ pratyavāyaḥsaṃbhāvyate <span type="ref-block" n="1791 r_YAṬ-IŚ#084,17_r"/>sarvathā viśeṣābhāvāt paśuvadhādīnāṃsvargādiśreyaḥsādhana<span type="ref-block" n="1792 r_YAṬ-IŚ#084,18_r"/>tvān na pratyavāyasādhanatvam iti cet na sadhanavadhādīnāmapi dhanai<span type="ref-block" n="1793 r_YAṬ-IŚ#084,19_r"/>śvaryādiśreyaḥsādhanatvāt pratyavāyahetutvaṃ mā bhūt tadātv a<span type="ref-block" n="1794 r_YAṬ-IŚ#084,20_r"/>stokaśreyaḥsādhanatve 'pi sadhanavadhādīnāṃpāratrikabṛhatpra<span type="ref-block" n="1795 r_YAṬ-IŚ#084,21_r"/>tyavāyasādhanatvam api viruddham eveti cet tarhipaśuvadhādīnām api <span type="ref-block" n="1796 r_YAṬ-IŚ#084,22_r"/>paśulābhārthalābhādisvalpaśreyaḥsādhanatve 'pipāratrikabṛhatpratya<span type="ref-block" n="1797 r_YAṬ-IŚ#085,01_r"/>vāyasādhanatvād eva svargādiśreyaḥsādhanatvaṃ mā bhūdvirodhāt <span type="ref-block" n="1798 r_YAṬ-IŚ#085,02_r"/>ṛtvigādidakṣiṇāviśeṣād dīnānāthasakalajanānaṃdidānaviśe<span type="ref-block" n="1799 r_YAṬ-IŚ#085,03_r"/>ṣāc ca śraddhāpūrvakavrataniyamābhisaṃbaṃdhāc ca yajamānasyasvargā<span type="ref-block" n="1800 r_YAṬ-IŚ#085,04_r"/>diśreyaḥsādhanatvaṃ paśuvadhe 'pi na virudhyata iti cet kimevaṃ <span type="ref-block" n="1801 r_YAṬ-IŚ#085,05_r"/>paśuvadhādinā dakṣiṇādibhya eva śreyaḥsaṃprāptes tadabhāve <span type="ref-block" n="1802 r_YAṬ-IŚ#085,06_r"/>pratyavāyasyaiva siddhes tasya śreyaḥsādhanatvāsaṃbhavāt kathaṃ <span type="ref-block" n="1803 r_YAṬ-IŚ#085,07_r"/>cāyaṃ sadhanavadhakādīnām api dānādividhāyināṃ dharmādyabhi<span type="ref-block" n="1804 r_YAṬ-IŚ#085,08_r"/>saṃdhiśraddhāviśeṣaśālināṃ svāgamavihitamārgādigāmināṃ sva<span type="ref-block" n="1805 r_YAṬ-IŚ#085,09_r"/>rgādiśreyaḥprāptipratiṣedhasamarthaḥ nanu cadharmābhisaṃdhīnāṃ <span type="ref-block" n="1806 r_YAṬ-IŚ#085,10_r"/>sadhanavadhādir adharmahetur viruddha iti cet paśuvadhādistādṛk katha<span type="ref-block" n="1807 r_YAṬ-IŚ#085,11_r"/>m aviruddhaḥ tathā vedavihitatvād iti cetkharapaṭaśāstravihita<span type="ref-block" n="1808 r_YAṬ-IŚ#085,12_r"/>tvāt sadhanavadhādir api viruddho mā bhūt dhanalobhādinibaṃdhana<span type="ref-block" n="1809 r_YAṬ-IŚ#085,13_r"/>tvāt sadhanavadhāder dharmābhisaṃdhivirodhesvargādilobhanimittattvā<span type="ref-block" n="1810 r_YAṬ-IŚ#085,14_r"/>t paśuvadhāder dharmābhisaṃdhivirodho 'stu viśeṣābhāvāt dṛṣṭārthadhana<span type="ref-block" n="1811 r_YAṬ-IŚ#085,15_r"/>lobhāder adṛṣṭārthasvargādilobhādīnāṃ mahattvāc catannibaṃdhanasyaiva <span type="ref-block" n="1812 r_YAṬ-IŚ#085,16_r"/>paśuvadhāder dharmavirodho mahāneveti ca yuktaṃ vaktuṃ nanv anaṃta<span type="ref-block" n="1813 r_YAṬ-IŚ#085,17_r"/>nirvāṇasukhalobhanibaṃdhanasya svaparakāyaparitāpanasyāpyevaṃ dha<span type="ref-block" n="1814 r_YAṬ-IŚ#085,18_r"/>rmavirodhaḥ kathaṃ mahattamo na syād iti cet na yogināṃnirvā<span type="ref-block" n="1815 r_YAṬ-IŚ#085,19_r"/>ṇasukhaśraddhāyām api lobhābhāvād iti brūmas teṣāmātmasvarūpa<span type="ref-block" n="1816 r_YAṬ-IŚ#085,20_r"/>pratibaṃdhikarmamalavigamāyaiva samādhiviśeṣapravṛtteḥkvacil lobhamā<span type="ref-block" n="1817 r_YAṬ-IŚ#085,21_r"/>tre 'pi nirvāṇaprāptivirodhāt tad uktam mokṣe 'pi nayasya <span type="ref-block" n="1818 r_YAṬ-IŚ#085,22_r"/>kāṃkṣā sa mokṣam adhigacchatīti tarhi yājñikānām apipratya<span type="ref-block" n="1819 r_YAṬ-IŚ#086,01_r"/>vāyajihāsayā nityanaimittikayor vedavihitayoḥpravṛtter na sva<span type="ref-block" n="1820 r_YAṬ-IŚ#086,02_r"/>rgādilobhanibaṃdhanatvam iti cet kim evaṃ khārapaṭikānāṃdaurgatya<span type="ref-block" n="1821 r_YAṬ-IŚ#086,03_r"/>jihāsayā sadhanavadhādiṣu pravṛttirdhanalobhanibaṃdhanā'bhidhīyate <span type="ref-block" n="1822 r_YAṬ-IŚ#086,04_r"/>daurgatyajihāsaiva dhanalobha iti cet pratyavāyajihāsaiva <span type="ref-block" n="1823 r_YAṬ-IŚ#086,05_r"/>svargādiśreyolobhaḥ kathaṃ na syāt na caivaṃ yogināṃ <span type="ref-block" n="1824 r_YAṬ-IŚ#086,06_r"/>saṃsārakāraṇakrodhalobhādinirācikīrṣaiva niśreyaso lobha <span type="ref-block" n="1825 r_YAṬ-IŚ#086,07_r"/>iti vaktuṃ yuktaṃ vyāghātāt mokṣārthināṃ sarvatrāpravṛtterna <span type="ref-block" n="1826 r_YAṬ-IŚ#086,08_r"/>lobhanibaṃdhanā pravṛttir iti viṣamo 'yam upanyāsaḥ tataḥsūkta<span type="ref-block" n="1827 r_YAṬ-IŚ#086,09_r"/>m ida paśuvadhādiyajñavādināṃ vedavākyānāṃ bādhakamanumānaṃ paśu<span type="ref-block" n="1828 r_YAṬ-IŚ#086,10_r"/>vadhādayaḥ pratyavāyahetavaḥ pramattayogāt prāṇātipātāditvāt <span type="ref-block" n="1829 r_YAṬ-IŚ#086,11_r"/>sadhanavadhādivad iti caityālayakaraṇādiṣunānāprāṇigaṇaprā<span type="ref-block" n="1830 r_YAṬ-IŚ#086,12_r"/>ṇātipātādibhir anekāṃta iti cet na pramattayogād iti vaca<span type="ref-block" n="1831 r_YAṬ-IŚ#086,13_r"/>nāt na ca caityālayakaraṇādiṣu pramattayogo 'sti samya<span type="ref-block" n="1832 r_YAṬ-IŚ#086,14_r"/>ktvavardhanakriyāyāḥ samīhitatvāt tatrā'pi nidānakaraṇepratya<span type="ref-block" n="1833 r_YAṬ-IŚ#086,15_r"/>vāyahetutvasyābhyanujñānāt pakṣāntaravarttitvān na tairenaikāṃtika<span type="ref-block" n="1834 r_YAṬ-IŚ#086,16_r"/>todbhāvayituṃ yuktā tan na vādhavarjitatvenā'picodanāpramāṇaṃ <span type="ref-block" n="1835 r_YAṬ-IŚ#086,17_r"/>bādhakasya vyavasthiteḥ khārapaṭikaśāstravat apramāṇakaṃ <span type="ref-block" n="1836 r_YAṬ-IŚ#086,18_r"/>coccair anācārapatheṣv adoṣaṃ nirghoṣayantaḥ kathaṃ navibhramayaṃti <span type="ref-block" n="1837 r_YAṬ-IŚ#086,19_r"/>mīmāṃsakāḥ </p><p n="a_134" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1838 r_YAṬ-IŚ#086,20_r"/>iti tvaddṛṣṭibāhyānāṃ kaṣṭam anivāryaṃ tatas tama evaprarūḍhaṃ <span type="ref-block" n="1839 r_YAṬ-IŚ#086,21_r"/>yājñikānāṃ sarvaceṣṭitam iti sūrayo nivedayanti </p><p n="a_136" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1844 r_YAṬ-IŚ#087,04_r"/>hiṃsānṛtasteyābrahmaparigraheṣu niyamam aṃtareṇapraka<span type="ref-block" n="1845 r_YAṬ-IŚ#087,05_r"/>rṣeṇa vṛttiḥ pravṛttis tatra raktā mīmāṃsakāstathā'bhiniveśāt <span type="ref-block" n="1846 r_YAṬ-IŚ#087,06_r"/>tair upetya pravṛttiṃ svayaṃ pratipadya hiṃsābhyudayakasyasvargāder aṃgaṃ<span type="ref-block" n="1847 r_YAṬ-IŚ#087,07_r"/>kāraṇaṃ niṣṭhā kiṃ bhūtais taiḥ śamatuṣṭiriktair itihetuvacanaṃ tena śama<span type="ref-block" n="1848 r_YAṬ-IŚ#087,08_r"/>tuṣṭiriktatvād ity arthaḥ krodhādiśāntiḥ śamaḥ tuṣṭiḥ santoṣaḥ <span type="ref-block" n="1849 r_YAṬ-IŚ#087,09_r"/>śamena tuṣṭiḥ śamatuṣṭis tayā riktair iti pratyeyaṃ tadetat prarūḍhaṃ <span type="ref-block" n="1850 r_YAṬ-IŚ#087,10_r"/>vṛhattamaṃ tamaḥ pareṣāṃ yajñavādinām ajñānatvam ity arthaḥ tathāpravṛ<span type="ref-block" n="1851 r_YAṬ-IŚ#087,11_r"/>ttitaḥ śāntir api prarūḍhaṃ tamaḥ pareṣāṃ tasyāḥśāṃtipratipakṣi<span type="ref-block" n="1852 r_YAṬ-IŚ#087,12_r"/>tvāt pravṛttir hi rāgādyudrekasya kāraṇaṃ na punārāgādiśā<span type="ref-block" n="1853 r_YAṬ-IŚ#087,13_r"/>nter vyāghātāt </p><p n="a_137" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1854 r_YAṬ-IŚ#087,14_r"/>syān mataṃ teṣāṃ pravṛttir dvedhā rāgādihetuḥśāṃtihetuś ca <span type="ref-block" n="1855 r_YAṬ-IŚ#087,15_r"/>tatra yā vedavākyenāvihitā sā rāgādyudayanimittaṃ yathā brā<span type="ref-block" n="1856 r_YAṬ-IŚ#087,16_r"/>hmaṇavadhasurāpānādi vedavihitā tu śāṃtihetur yathā yajñepaśu<span type="ref-block" n="1857 r_YAṬ-IŚ#087,17_r"/>vadhādis tasyā adṛṣṭārthatvātkrodhādyudayanibaṃdhanatvābhāvād iti <span type="ref-block" n="1858 r_YAṬ-IŚ#087,18_r"/>tad apy asat vedavihitāyāḥ pravṛtteḥśāṃtihetutvaniyamānupapatteḥ <span type="ref-block" n="1859 r_YAṬ-IŚ#087,19_r"/>anyathā mātaram upaihi svasāram upaihīti vedavākyavihitāyāmātṛ<span type="ref-block" n="1860 r_YAṬ-IŚ#087,20_r"/>svasṛgamanalakṣaṇāyāḥ pravṛtteḥ śāṃtihetutvaprasaṃgāt vedāvihi<span type="ref-block" n="1861 r_YAṬ-IŚ#087,21_r"/>tāyāś ca pravṛtteḥ satpātradānādilakṣaṇāyāḥśāṃtipratipakṣatvā<span type="ref-block" n="1862 r_YAṬ-IŚ#088,01_r"/>patteḥ atha matam etat paraṃparayā pravṛttir apiśāṃtihetur upapadyata eva <span type="ref-block" n="1863 r_YAṬ-IŚ#088,02_r"/>yathā devatārādhanādipravṛttir iti tad apy asaṃbhāvyaṃ vedavihi<span type="ref-block" n="1864 r_YAṬ-IŚ#088,03_r"/>tahiṃsādipravṛtteḥ paraṃparayā śāṃtihetutvānupapatteḥ naca śāntya<span type="ref-block" n="1865 r_YAṬ-IŚ#088,04_r"/>rthinaḥ śāṃtipratikūleṣu hiṃsādiṣu vartamānāḥprekṣāpūrvakāriṇaḥ <span type="ref-block" n="1866 r_YAṬ-IŚ#088,05_r"/>syur madābhāvāya madyapāne pravarttamānajanavat satpātradānadevatārca<span type="ref-block" n="1867 r_YAṬ-IŚ#088,06_r"/>nādiṣu svayam anabhisaṃdhitasūkṣmaprāṇivadhādipravṛttis tuparaṃparayā <span type="ref-block" n="1868 r_YAṬ-IŚ#088,07_r"/>śāṃtihetur upapadyata evadarśanaviśuddhiparigrahaparityāgapradhānatayā <span type="ref-block" n="1869 r_YAṬ-IŚ#088,08_r"/>tasyāḥ samavasthitatvād anyathā tadabhāvavirodhāt itisūkta<span type="ref-block" n="1870 r_YAṬ-IŚ#088,09_r"/>m etat pravṛttitaḥ śāṃtir iti vacanaṃ mahātamovijṛmbhitaṃpareṣā<span type="ref-block" n="1871 r_YAṬ-IŚ#088,10_r"/>m iti tatas tavaiva mataṃ suprabhātaṃsakalatamonirasanapaṭīyastvā<span type="ref-block" n="1872 r_YAṬ-IŚ#088,11_r"/>d iti siddham </p><p n="a_138" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1873 r_YAṬ-IŚ#088,12_r"/>sāmprataṃ matāntaraṃ nirācikīrṣavaḥ prāhuḥ </p><p n="a_140" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1878 r_YAṬ-IŚ#088,17_r"/>śīrṣopahāraḥ svaśirovaliś chāgādiśirovalir vā sa <span type="ref-block" n="1879 r_YAṬ-IŚ#088,18_r"/>ādir yeṣāṃ gugguladhāraṇamakarabhojanabhṛgupatanaprakārāṇāṃte śī<span type="ref-block" n="1880 r_YAṬ-IŚ#088,19_r"/>rṣopahārādayas tair ātmaduḥkhair jīvaduḥkhanimittair devānyakṣamaheśvarādī<span type="ref-block" n="1881 r_YAṬ-IŚ#088,20_r"/>n ārādhya sidhyanti doṣāpacayānapekṣā doṣāpacayamanapekṣamāṇāḥ <span type="ref-block" n="1882 r_YAṬ-IŚ#088,21_r"/>sukhābhigṛddhāḥ kāmasukhādilolupāḥ kileti sūrayaḥ pramā<span type="ref-block" n="1883 r_YAṬ-IŚ#089,01_r"/>ṇānupapannatvena ruciṃ prakāśayanti keṣāṃ punaridaṃ yuktam ity abhi<span type="ref-block" n="1884 r_YAṬ-IŚ#089,02_r"/>dhīyate yuktaṃ ca teṣāṃ tvam ṛṣir na yeṣām iti yeṣāṃ natva<span type="ref-block" n="1885 r_YAṬ-IŚ#089,03_r"/>m ṛṣir gurur vītadoṣaḥ sarvajñasvāmī na bhavasi teṣām evamithyādṛśāṃ <span type="ref-block" n="1886 r_YAṬ-IŚ#089,04_r"/>yuktaṃ upapannam evaitat prarūḍhaṃ tamo na punar yeṣāṃ tvaṃguruḥ śuddhi<span type="ref-block" n="1887 r_YAṬ-IŚ#089,05_r"/>śaktyoḥ parāṃ kāṣṭhām adhitiṣṭhann abhimato 'si teṣāṃsabhyagdṛṣṭī<span type="ref-block" n="1888 r_YAṬ-IŚ#089,06_r"/>nāṃ hiṃsādiviraticetasāṃ dayādam atyāgasamādhiniṣṭhaṃtvadīyaṃ ma<span type="ref-block" n="1889 r_YAṬ-IŚ#089,07_r"/>tam advītīyaṃ pratipadyamānānāṃnayapramāṇaviniścitaparamārthayathāva<span type="ref-block" n="1890 r_YAṬ-IŚ#089,08_r"/>tārijīvāditattvārthapratipattikuśalamanasāṃ pramādato'śaktito vā <span type="ref-block" n="1891 r_YAṬ-IŚ#089,09_r"/>kvacit pravṛttim ācaratām api teṣāṃtatrābhiniveśapāśānavakāśāt <span type="ref-block" n="1892 r_YAṬ-IŚ#089,10_r"/>tad itthaṃ samaṃtadoṣaṃ matam anyadīyaṃ saṃkṣepato darśitam vistara<span type="ref-block" n="1893 r_YAṬ-IŚ#089,11_r"/>to devāgame tasya samantabhadrasvāmibhiḥ pratipādanāt bhāvaikā<span type="ref-block" n="1894 r_YAṬ-IŚ#089,12_r"/>nte padārthānā mityādinā tata eva tvadīyaṃ matamadvitīyam iti <span type="ref-block" n="1895 r_YAṬ-IŚ#089,13_r"/>ca samāsato vyavasthitaṃ vyāsato devāgame eva tasya ta<span type="ref-block" n="1896 r_YAṬ-IŚ#089,14_r"/>thā vyavasthāpitatvāt kathañcit te sadeveṣṭaṃ kathaṃcidasad eva <span type="ref-block" n="1897 r_YAṬ-IŚ#089,15_r"/>tad ityādinā tathaiva svāmibhir abhidhānāt </p><l> <span type="ref-block" n="1898 r_YAṬ-IŚ#089,16_r"/>stotre yuktyanuśāsane jinapater vīrasya niḥśeṣataḥ </l><l> <span type="ref-block" n="1899 r_YAṬ-IŚ#089,17_r"/>saṃprāptasya viśuddhiśaktipadavīṃ kāṣṭhāṃ parāmāśritām </l><l> <span type="ref-block" n="1900 r_YAṬ-IŚ#089,18_r"/>nirṇītaṃ matam advitīyam amalaṃ saṃkṣepato 'pākṛtaṃ </l><l> <span type="ref-block" n="1901 r_YAṬ-IŚ#089,19_r"/>tad vāhyaṃ vitathaṃ mataṃ ca sakalaṃ saddhīdhanair budhyatām </l><p n="a_142" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1902 r_YAṬ-IŚ#089,20_r"/>iti yuktyanuśāsane parameṣṭhistotre prathamaḥ prastāvaḥ </p><p n="a_143" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1903 r_YAṬ-IŚ#090,01_r"/>atha bhedābhedātmakaṃ sāmānyaviśeṣātmakamarthatattvaṃ madīyaṃ <span type="ref-block" n="1904 r_YAṬ-IŚ#090,02_r"/>matam advitīyaṃ nayapramāṇaprakṛtāṃjasārthatvād astu nāmakevalaṃ sāmā<span type="ref-block" n="1905 r_YAṬ-IŚ#090,03_r"/>nyaniṣṭhāḥ viśeṣāḥ syur viśeṣaniṣṭhaṃ vā sāmānyaṃ syādubhayaṃ vā <span type="ref-block" n="1906 r_YAṬ-IŚ#090,04_r"/>parasparaniṣṭham iti bhagavatparyanuyoge sūrayaḥ prāhuḥ </p><p n="a_144" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1907 r_YAṬ-IŚ#090,05_r"/> sāmānyaniṣṭhā vividhā viśeṣāḥ iti sāmānyaṃ <span type="ref-block" n="1908 r_YAṬ-IŚ#090,06_r"/>dvividham ūrdhvatāsāmānyaṃ tiryaksāmānyaṃ ceti tatrordhvatāsāmānyaṃ <span type="ref-block" n="1909 r_YAṬ-IŚ#090,07_r"/>kramabhāviṣu paryāyeṣv ekatvānvayapratyagrāhyaṃ dravyaṃ tiryaksāmānyaṃ <span type="ref-block" n="1910 r_YAṬ-IŚ#090,08_r"/>nānādravyeṣu paryāyeṣu ca sādṛśyapratyayagrāhyaṃsadṛśapariṇāmarūpaṃ <span type="ref-block" n="1911 r_YAṬ-IŚ#090,09_r"/>tatra sāmānye niṣṭhā parisamāptir yeṣāṃ te sāmānyaniṣṭhāḥ ke te <span type="ref-block" n="1912 r_YAṬ-IŚ#090,10_r"/>viśeṣāḥ paryāyāḥ kiṃ prakārāḥ vividhāḥ kecit kramabhuvaḥ <span type="ref-block" n="1913 r_YAṬ-IŚ#090,11_r"/>kecit sahabhuva ekadravyavṛttayaḥ tatra kramabhuvaḥparispaṃdarūpā <span type="ref-block" n="1914 r_YAṬ-IŚ#090,12_r"/>utkṣepaṇādayaḥ aparispaṃdātmakāḥ sādhāraṇāḥ sādhāraṇāsādhā<span type="ref-block" n="1915 r_YAṬ-IŚ#090,13_r"/>raṇāś ca asādhāraṇāś ceti trividhāḥ sādhāraṇadharmāḥsattvaprame<span type="ref-block" n="1916 r_YAṬ-IŚ#090,14_r"/>yatvādayaḥ sādhāraṇāsādhāraṇāḥ dravyatvajīvatvādayaḥ asādhā<span type="ref-block" n="1917 r_YAṬ-IŚ#090,15_r"/>raṇāḥ pratidravyaṃ prabhidyamānāḥ pratiniyatā arthaparyāyāiti <span type="ref-block" n="1918 r_YAṬ-IŚ#090,16_r"/>vividhaprakārā viśeṣā ekadravyaniṣṭhatvādūrdhvatāsāmānyaniṣṭhā<span type="ref-block" n="1919 r_YAṬ-IŚ#090,17_r"/>s tadvyatirekeṇāsaṃbhāvyamānatvāt nanv evaṃ vidhaṃviśeṣaniṣṭhaṃ sā<span type="ref-block" n="1920 r_YAṬ-IŚ#090,18_r"/>mānyaṃ kasmān na syād iti cet na kasyacid viśeṣasyāpāye'pi <span type="ref-block" n="1921 r_YAṬ-IŚ#090,19_r"/>sāmānyasya viśeṣāntareṣūpalabdheḥsarvaviśeṣaniṣṭhatvavirodhāt <span type="ref-block" n="1922 r_YAṬ-IŚ#090,20_r"/>katipayaviśeṣaniṣṭhatve tu sāmānyasya tadanyaviśeṣāṇāṃ niḥ<span type="ref-block" n="1923 r_YAṬ-IŚ#090,21_r"/>sāmānyatvaprasaṃgāt vinaṣṭānutpannaviśeṣaniṣṭhatvesāmānyasya vi<span type="ref-block" n="1924 r_YAṬ-IŚ#090,22_r"/>nāśānutpādaprasaṃgo vyāhataḥ prasajyeta viśeṣāṇāṃ vināśe'pi <span type="ref-block" n="1925 r_YAṬ-IŚ#091,01_r"/>sāmānyasyāvināśenāgatatve 'pi varttamānatve caviruddhadharmādhyā<span type="ref-block" n="1926 r_YAṬ-IŚ#091,02_r"/>sāt bhedaprasaṃgān na viśeṣaniṣṭhatvaṃ sāmānyasyaprasajyetātipra<span type="ref-block" n="1927 r_YAṬ-IŚ#091,03_r"/>saṃgāt viśeṣeṣu vyaktirūpeṣu dravyaguṇakarmasu sāmānyasyasama<span type="ref-block" n="1928 r_YAṬ-IŚ#091,04_r"/>vāyād viśeṣaniṣṭhaṃ sāmānyam iti cet na tasyatiryaksāmānyarūpa<span type="ref-block" n="1929 r_YAṬ-IŚ#091,05_r"/>tvāt na caitad api viśeṣaniṣṭhaṃ dravyatvasyasakaladravyavyaktiniṣṭhatve <span type="ref-block" n="1930 r_YAṬ-IŚ#091,06_r"/>kāryadravyavyaktivināśaprasaṃgātkatipayadravyavyaktiniṣṭhatve dravya<span type="ref-block" n="1931 r_YAṬ-IŚ#091,07_r"/>vyaktyaṃtarāṇāṃ niḥsāmānyatvaprasaṃgasya tadavasthatvāt nitya<span type="ref-block" n="1932 r_YAṬ-IŚ#091,08_r"/>sarvagatatvāt sāmānyasyāyamadoṣa iti cet na sarvavyaktīnāṃ <span type="ref-block" n="1933 r_YAṬ-IŚ#091,09_r"/>nityatvaprasaṃgāt tatra nityasāmānyasya niṣṭhanāt yadipuna<span type="ref-block" n="1934 r_YAṬ-IŚ#091,10_r"/>r vyāpakaṃ sāmānyaṃ vyāpyās tu vyaktayas tatovyāpyā<span type="ref-block" n="1935 r_YAṬ-IŚ#091,11_r"/>bhāve 'pi vyāpakasya sadbhāvāvirodhāt saty api nitye sāmānye <span type="ref-block" n="1936 r_YAṬ-IŚ#091,12_r"/>vyaktīnām abhāvāvirodhān na nityatāpattir iti matam tadā <span type="ref-block" n="1937 r_YAṬ-IŚ#091,13_r"/>sāmānyaniṣṭhā eva viśeṣāḥ syur avasthite sāmānye viśeṣāṇāmu<span type="ref-block" n="1938 r_YAṬ-IŚ#091,14_r"/>tpādād vināśāc ceti siddhāḥ sāmānyaniṣṭhā vividhā viśeṣāḥ <span type="ref-block" n="1939 r_YAṬ-IŚ#091,15_r"/>na punarviśeṣaniṣṭhaṃ sāmānyaṃ etena parasparaniṣṭhamubhayam ity api <span type="ref-block" n="1940 r_YAṬ-IŚ#091,16_r"/>pakṣaḥ pratikṣiptaḥ </p><p n="a_145" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1941 r_YAṬ-IŚ#091,17_r"/>yadi sāmānyaniṣṭhā viśeṣās tadā padaṃ kiṃ viśeṣaṃ nayate <span type="ref-block" n="1942 r_YAṬ-IŚ#091,18_r"/>sāmānyaṃ vā tad ubhayaṃ vā'nubhayaṃ veti śaṃkāyām idamabhidhīyate <span type="ref-block" n="1943 r_YAṬ-IŚ#091,19_r"/>sūribhiḥ padaṃ viśeṣāntarapakṣapāti viśeṣaṃ nayata iti <span type="ref-block" n="1944 r_YAṬ-IŚ#091,20_r"/>viśeṣo dravyaguṇakarmabhedāt trividhaḥ tatra dnavyepravarttamānaṃ <span type="ref-block" n="1945 r_YAṬ-IŚ#091,21_r"/>padaṃ dravyadvāreṇa viśeṣāṃtaraṃ guṇaṃ karma vā svīkarotītiviśe<span type="ref-block" n="1946 r_YAṬ-IŚ#091,22_r"/>ṣāntarapakṣapāti pakṣapāto hi svīkāraḥ parigrahaḥ so'syāstīti <span type="ref-block" n="1947 r_YAṬ-IŚ#092,01_r"/>pakṣapāti viśeṣāṃtare pakṣapāti viśeṣāntarapakṣapāti yathā daṃḍī<span type="ref-block" n="1948 r_YAṬ-IŚ#092,02_r"/>tipadaṃ saṃyogidravyadvāreṇa dravye devadattādaupravartamānaṃ guṇam api <span type="ref-block" n="1949 r_YAṬ-IŚ#092,03_r"/>daṃḍapuruṣasaṃyogalakṣaṇaṃ parigṛhṇāti karma ca daṃḍagataṃpuruṣagataṃ ca <span type="ref-block" n="1950 r_YAṬ-IŚ#092,04_r"/>parispandalakṣaṇaṃ viśeṣāntaraṃ svīkarotīti tadasvīkāraṇedaṃ<span type="ref-block" n="1951 r_YAṬ-IŚ#092,05_r"/>ḍītipadasya dravye pravṛttivirodhāt tathā viṣāṇīti padaṃsamavā<span type="ref-block" n="1952 r_YAṬ-IŚ#092,06_r"/>yidravyaviṣayaṃ samavāyiviṣāṇidvāreṇa gavādisamavāyiniprava<span type="ref-block" n="1953 r_YAṬ-IŚ#092,07_r"/>rtamānatvāt tatra ca viṣāṇidravye pravarttamānaṃtadguṇamapi viśe<span type="ref-block" n="1954 r_YAṬ-IŚ#092,08_r"/>ṣāṃtaraṃ dhavalādi gṛhṇāty eva kriyāṃ ca viśeṣāṃtaraṃgavādigataṃ <span type="ref-block" n="1955 r_YAṬ-IŚ#092,09_r"/>viṣāṇagataṃ vā svīkāroty eveti viśeṣāṃtarapakṣapātīty ucyate <span type="ref-block" n="1956 r_YAṬ-IŚ#092,10_r"/>tathā śukla iti padaṃ guṇadvāreṇa dravye pravarttamānaṃguṇaviṣayatāṃ <span type="ref-block" n="1957 r_YAṬ-IŚ#092,11_r"/>svīkurvat tadanvayadravyaṃ viśeṣāṃtaraṃ parigṛhṇātītiviśeṣāntarapakṣa<span type="ref-block" n="1958 r_YAṬ-IŚ#092,12_r"/>pāti tatā caratīti padaṃ kriyādvāreṇa dravyepravarttamānaṃ kri<span type="ref-block" n="1959 r_YAṬ-IŚ#092,13_r"/>yāviṣayatāṃ pratipadyamānam api viśeṣāṃtaraṃtadādhāradravyaṃ tadekā<span type="ref-block" n="1960 r_YAṬ-IŚ#092,14_r"/>rthasamavāyi karma ca svīkarotīti viśeṣāṃtarapakṣapātisiddhaṃ <span type="ref-block" n="1961 r_YAṬ-IŚ#092,15_r"/>viśeṣaṃ nayata iti dravyaṃ guṇaṃ karma ca nayate prāpayatītyarthaḥ </p><p n="a_146" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1962 r_YAṬ-IŚ#092,16_r"/>caturvidhaṃ hi padaṃ nāmākhyātanipātopasargabhedāt keci<span type="ref-block" n="1963 r_YAṬ-IŚ#092,17_r"/>d amaṃsata karmapravacanīyaṃ ca padam itipacaṃvidham anye tatra nāma <span type="ref-block" n="1964 r_YAṬ-IŚ#092,18_r"/>padaṃ kiṃcid dravyamabhidhatte guṇaṃ vā tadvannipātapadaṃ ākhyā<span type="ref-block" n="1965 r_YAṬ-IŚ#092,19_r"/>tapadaṃ tu kriyam abhidadhāti tathā copasargapadaṃ tasyakriyo<span type="ref-block" n="1966 r_YAṬ-IŚ#092,20_r"/>dyotakatvāt karmapravacanīyapadaṃ tu pāribhāṣikaṃ karmetisaṃ<span type="ref-block" n="1967 r_YAṬ-IŚ#092,21_r"/>pratipadyate tad evaṃ suptiṅantavikalpād vividham apipadaṃ cāturvidhyaṃ <span type="ref-block" n="1968 r_YAṬ-IŚ#092,22_r"/>pāṃcavidhyaṃ vā samāskandadviśeṣāṃtaravṛttisadviśeṣaṃ nayatesamāna<span type="ref-block" n="1969 r_YAṬ-IŚ#093,01_r"/>bhāvaṃ samānatvam iti nayater dvikarmakatvādabhisabaṃdhaḥ karttavyas tad a<span type="ref-block" n="1970 r_YAṬ-IŚ#093,02_r"/>nena pradhānabhāvena dravyādivyaktirūpaṃ viśeṣaṃ guṇībhūtaṃsāmānyaṃ <span type="ref-block" n="1971 r_YAṬ-IŚ#093,03_r"/>padaṃ pratipādayatīty abhihitam anyatpadaṃ jātiviṣayaṃsamānabhāvaṃ <span type="ref-block" n="1972 r_YAṬ-IŚ#093,04_r"/>sāmānyaṃ viśeṣaṃ nayate yathā gaur iti padaṃgotvajātidvāreṇa <span type="ref-block" n="1973 r_YAṬ-IŚ#093,05_r"/>dravye pravarttamānaṃ jātipadaṃ svāśrayabhūtadravyaviśeṣamapi sāmānya<span type="ref-block" n="1974 r_YAṬ-IŚ#093,06_r"/>rūpaṃ prāpayati tathā guṇatvajātipadaṃ guṇatvajātidvāreṇaguṇe <span type="ref-block" n="1975 r_YAṬ-IŚ#093,07_r"/>varttamānaṃ guṇam api svāśrayaṃ viśeṣaṃ jātirūpatāṃ nayate tathā <span type="ref-block" n="1976 r_YAṬ-IŚ#093,08_r"/>karmatvajātipadaṃ karmatvajātidvāreṇa karmaṇi pravartamānaṃkarmāpi <span type="ref-block" n="1977 r_YAṬ-IŚ#093,09_r"/>svādhikaraṇaṃ viśeṣaṃ samānabhāvaṃ nayate kuta ity ucyate a<span type="ref-block" n="1978 r_YAṬ-IŚ#093,10_r"/>ntarviśeṣāntaravṛttitaḥ iti antargataṃ viśeṣāṃtaram asyetyaṃtarvi<span type="ref-block" n="1979 r_YAṬ-IŚ#093,11_r"/>śeṣāntaraḥ samānabhāvaḥ samānapariṇāmas tatra vṛtteḥpravarttanā<span type="ref-block" n="1980 r_YAṬ-IŚ#093,12_r"/>t padasyety arthavaśād vibhaktipariṇāmaḥ tad etenapradhānabhūtasāmā<span type="ref-block" n="1981 r_YAṬ-IŚ#093,13_r"/>nyaṃ guṇībhūtaṃ viśeṣaṃ padaṃ prakāśayatīti nigaditaṃ tatonirvi<span type="ref-block" n="1982 r_YAṬ-IŚ#093,14_r"/>śeṣam eva pada na nayate sāmānyaṃ nirapekṣaṃ tasyāsaṃbhāvātkhara<span type="ref-block" n="1983 r_YAṬ-IŚ#093,15_r"/>viṣāṇavad iti na vyaktivāde padārthaḥ sagacchate tatratasyāsa<span type="ref-block" n="1984 r_YAṬ-IŚ#093,16_r"/>tyatvaprasaṃgāt nā'pi sāmānyaṃ kevalaṃ viśeṣanirapekṣaṃpadaṃ <span type="ref-block" n="1985 r_YAṬ-IŚ#093,17_r"/>prakāśayati tasyā'py asaṃbhavāt kūrmarogādivad iti najātir vā <span type="ref-block" n="1986 r_YAṬ-IŚ#093,18_r"/>vyaktir vā'sya padārthaḥ samavatiṣṭhate tasyāpi tanmātrepravarttamāna<span type="ref-block" n="1987 r_YAṬ-IŚ#093,19_r"/>syāsatyatāpatteḥ na ca parasparānirapekṣam ubhayaṃpadārthas tasyā<span type="ref-block" n="1988 r_YAṬ-IŚ#093,20_r"/>py apratīyamānatvāt vaṃdhyāputrādivat tatrapravarttamānasya pada<span type="ref-block" n="1989 r_YAṬ-IŚ#093,21_r"/>syāyathārthatvaprasakteḥ na cāpy anubhayaṃ padam āvedayatitasyāpy anya<span type="ref-block" n="1990 r_YAṬ-IŚ#093,22_r"/>thā vṛttimātrasyāvastubhūtasya pratipādane padātpravṛttivirodhāt <span type="ref-block" n="1991 r_YAṬ-IŚ#094,01_r"/>jātyantaraṃ tu sāmānyaviśeṣātmakaṃ vastupradhānaguṇabhāvena padaṃ <span type="ref-block" n="1992 r_YAṬ-IŚ#094,02_r"/>prakāśayat yathārthatāṃ nātikrāmati pratipattuḥpravṛttiprāptighaṭanāt <span type="ref-block" n="1993 r_YAṬ-IŚ#094,03_r"/>pratyakṣādipramāṇād iveti devāgamapadyavārtikālaṃkārenirūpi<span type="ref-block" n="1994 r_YAṬ-IŚ#094,04_r"/>taprāyam tadyathā </p><p n="a_148" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1999 r_YAṬ-IŚ#094,09_r"/>iti vṛttaṃ khaṃḍaśo vyākhyātam </p><p n="a_149" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2000 r_YAṬ-IŚ#094,10_r"/>athavā padaṃ kiṃcid viśeṣaṃ saṃketakālavartinaṃsamānabhāvaṃ <span type="ref-block" n="2001 r_YAṬ-IŚ#094,11_r"/>nayate kuto yasmād viśeṣāntarapakṣapāti saṃketakālavartinovi<span type="ref-block" n="2002 r_YAṬ-IŚ#094,12_r"/>śeṣād avyavahārakālavartiviśeṣo 'nyo viśeṣāṃtaraṃtatpakṣapāti<span type="ref-block" n="2003 r_YAṬ-IŚ#094,13_r"/>tvād ity arthaḥ anyatpadaṃ samānabhāvam api viśeṣaṃ nayatekasmā<span type="ref-block" n="2004 r_YAṬ-IŚ#094,14_r"/>d antarviśeṣāntaravṛttitaḥ viśeṣāntarāṇām antaḥantarviśeṣā<span type="ref-block" n="2005 r_YAṬ-IŚ#094,15_r"/>ntaraṃ aṃtaḥśabdasya pūrvanipāto antarādeṣṭhaṇ itijñāpakā<span type="ref-block" n="2006 r_YAṬ-IŚ#094,16_r"/>d antarmuhūrttavat antarviśeṣāntare vṛttirantarviśeṣāntaravṛttis tato <span type="ref-block" n="2007 r_YAṬ-IŚ#094,17_r"/>viśeṣāntarāṇāṃ saṃketasamayavarttisāmānyaviśeṣaṇaviśeṣebhyo'<span type="ref-block" n="2008 r_YAṬ-IŚ#094,18_r"/>nyeṣāṃ viśeṣāṇām antarvṛttittvād viśeṣāntarādvahirbhāvād ity arthaḥ <span type="ref-block" n="2009 r_YAṬ-IŚ#094,19_r"/>kutaḥ punaḥ kiṃcit padaṃ viśeṣe dravyādau pravarttamānaṃtaṃ viśeṣaṃ <span type="ref-block" n="2010 r_YAṬ-IŚ#094,20_r"/>sāmānyarūpatāṃ nayate parantu sāmānye pravarttamānaṃdravyatvādau <span type="ref-block" n="2011 r_YAṬ-IŚ#094,21_r"/>sāmānyam api viśeṣarūpatāṃ prāpayatīti cet yataḥ sāmānya<span type="ref-block" n="2012 r_YAṬ-IŚ#095,01_r"/>niṣṭhā vividhā viśeṣā ity upapattir abhihitā yasmātsāmānye <span type="ref-block" n="2013 r_YAṬ-IŚ#095,02_r"/>niṣṭhā viśeṣāṇāṃ tasmāt padaṃ viśeṣaṃ sāmānyarūpatāṃ nayateya<span type="ref-block" n="2014 r_YAṬ-IŚ#095,03_r"/>smāc ca sāmānyam api padaṃ viśeṣaṃ nayata ity arthaḥ </p><p n="a_150" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2015 r_YAṬ-IŚ#095,04_r"/>kiṃ punas tatpadaṃ vahirbhūtaṃ varṇātmakamantarbhūtaṃ vā cidātma<span type="ref-block" n="2016 r_YAṬ-IŚ#095,05_r"/>kim iti śaṃkāyāṃ padasya viśeṣaṇam antar iti tenaivaṃvyākhyā<span type="ref-block" n="2017 r_YAṬ-IŚ#095,06_r"/>yate yad antaḥpadaṃ jñānātmakaṃ tad anyad evavarṇātmakapadāt viśe<span type="ref-block" n="2018 r_YAṬ-IŚ#095,07_r"/>ṣāṃtaravṛttito viśeṣāntarapakṣapāti sadviśeṣaṃ samānabhāvaṃnayate <span type="ref-block" n="2019 r_YAṬ-IŚ#095,08_r"/>na punar varṇasamūhalakṣaṇaṃ varṇānām utpannāpavargitvātsamūhānupapatteḥ <span type="ref-block" n="2020 r_YAṬ-IŚ#095,09_r"/>padasyaivāsaṃbhavāt varṇanityatāyām api tadabhivyakteranityatvād a<span type="ref-block" n="2021 r_YAṬ-IŚ#095,10_r"/>bhivyaktavarṇasamūhātmakaṃ padaṃ na saṃbhāvayituṃ śakyaṃ gaur iti pade <span type="ref-block" n="2022 r_YAṬ-IŚ#095,11_r"/>gakārābhivyaktikāle tadavayavabhūtayor aukāravisargayorabhivya<span type="ref-block" n="2023 r_YAṬ-IŚ#095,12_r"/>ktyabhāvāt tadabhivyaktikāle ca gakārābhivyakter vināśāt na <span type="ref-block" n="2024 r_YAṬ-IŚ#095,13_r"/>cābhivyaktān abhivyaktavarṇānāṃ samūhaḥ saṃbhavati yadipunaḥ krame<span type="ref-block" n="2025 r_YAṬ-IŚ#095,14_r"/>ṇotpannānām abhivyaktānāṃ vā buddhau viparivartamānānāṃkramaviśe<span type="ref-block" n="2026 r_YAṬ-IŚ#095,15_r"/>ṣātmakaḥ samūhaḥ padam ity abhidhīyate tadā'pyekavarṇabuddhikāle <span type="ref-block" n="2027 r_YAṬ-IŚ#095,16_r"/>varṇāntarabuddher anutpatter uttaravarṇabuddher utpattikāleca pūrvavarṇabuddheḥ <span type="ref-block" n="2028 r_YAṬ-IŚ#095,17_r"/>pradhvaṃsānnekabuddhau varṇānāṃ nānātmanāṃ viparivarttanaṃsaṃbhavati na <span type="ref-block" n="2029 r_YAṬ-IŚ#095,18_r"/>caikā buddhir nānākraṃmavarttyaikavarṇakālavyāpinīsaṃbhavati tasyāḥ <span type="ref-block" n="2030 r_YAṬ-IŚ#095,19_r"/>kālāntarasthāyitvāsaṃbhavāt buddhijanitasaṃskāraḥkālāntara<span type="ref-block" n="2031 r_YAṬ-IŚ#095,20_r"/>sthāyīti cet na nānāvarṇavijñānajanitasaṃskārāṇāṃ krama<span type="ref-block" n="2032 r_YAṬ-IŚ#095,21_r"/>bhuvāṃ varṇasmaraṇajanayatām asatkalpatvāt janayatāṃ tu nayugapat <span type="ref-block" n="2033 r_YAṬ-IŚ#095,22_r"/>smaraṇaṃ saṃbhavati kramato varṇasmaraṇasaṃbhave 'pinaikavarṇasmaraṇakā<span type="ref-block" n="2034 r_YAṬ-IŚ#096,01_r"/>le varṇāntarasmaraṇam asti virodhāt kutaḥsmaryamāṇānām api <span type="ref-block" n="2035 r_YAṬ-IŚ#096,02_r"/>varṇānāṃ samūhaḥ tata eva padasphoṭaḥpadārthapratipattinimittaṃ <span type="ref-block" n="2036 r_YAṬ-IŚ#096,03_r"/>varṇānāṃ pratyekam arthapratipattinimittatvevarṇāntaravaiyarthyaprasaṃgāt sa<span type="ref-block" n="2037 r_YAṬ-IŚ#096,04_r"/>mūhasyāsaṃbhavāt tadbuddhismaraṇasamūhavad ity apare teṣāmapi pada<span type="ref-block" n="2038 r_YAṬ-IŚ#096,05_r"/>sphoṭo nityo niraṃśaḥ sarvagato 'mūrtaḥ kim anabhivyaktaevārthaprati<span type="ref-block" n="2039 r_YAṬ-IŚ#096,06_r"/>pattihetur abhivyakto vā prathamapakṣevarṇoccāraṇānarthakyaṃ sarva<span type="ref-block" n="2040 r_YAṬ-IŚ#096,07_r"/>dā sarvatra sarvathā'pratihatārthapratipattiḥ prasajyeta kadācit kva<span type="ref-block" n="2041 r_YAṬ-IŚ#096,08_r"/>cit kathaṃcid asaṃbhavābhāvāt dvitīyapakṣe tu padasphoṭo'bhivya<span type="ref-block" n="2042 r_YAṬ-IŚ#096,09_r"/>jyamānaḥ pratyekaṃ varṇenābhivyajyate varṇasamūhena vā yadi pratyekaṃ <span type="ref-block" n="2043 r_YAṬ-IŚ#096,10_r"/>varṇenābhivyajyate tadaikavarṇena sarvātmanāṃtasyābhivyaktatvāt <span type="ref-block" n="2044 r_YAṬ-IŚ#096,11_r"/>sarvatra sarvathā varṇāntaroccāraṇavaiyarthyaṃ kathaṃvinivāryeta <span type="ref-block" n="2045 r_YAṬ-IŚ#096,12_r"/>padārthāntarapratipattivyavacchedārthatvādvarṇāntaroccāraṇasya na vai<span type="ref-block" n="2046 r_YAṬ-IŚ#096,13_r"/>yarthyam iti cet na varṇāntaroccāraṇād apipadārthāntaraprati<span type="ref-block" n="2047 r_YAṬ-IŚ#096,14_r"/>patter evānuṣaṃgāt yathā hi gaur iti padasyārthogakāroccāraṇā<span type="ref-block" n="2048 r_YAṬ-IŚ#096,15_r"/>t pratīyeta tathaukāroccāraṇadauśanasa iti padasyārthaḥpratipadyetā<span type="ref-block" n="2049 r_YAṬ-IŚ#096,16_r"/>dyena gakāreṇa gaur iti padasyeva prathamamaukāreṇauśanasaiti <span type="ref-block" n="2050 r_YAṬ-IŚ#096,17_r"/>padasya sphoṭasyābhivyakteḥ tathā ca gaur iti padād evagaur au<span type="ref-block" n="2051 r_YAṬ-IŚ#096,18_r"/>śanasa iti vākyārthapratipattiḥ prasajyeta saṃśayo vā syāt <span type="ref-block" n="2052 r_YAṬ-IŚ#096,19_r"/>kim ekapadasphoṭābhivyaktaye gakārādyanekavarṇoccāraṇaṃpadāṃ<span type="ref-block" n="2053 r_YAṬ-IŚ#096,20_r"/>tarasphoṭavyavacchedena kiṃvā'nekapadasphoṭābhivyaktayegakā<span type="ref-block" n="2054 r_YAṬ-IŚ#096,21_r"/>rādyanekavarṇoccāraṇam iti tato naikenaiva varṇenapadasphoṭasya sa<span type="ref-block" n="2055 r_YAṬ-IŚ#096,22_r"/>rvātmanā'bhivyaktir ghaṭate nā'py ekadeśenasāṃśatvaprasaṃgāt <span type="ref-block" n="2056 r_YAṬ-IŚ#097,01_r"/>sāṃśasya ca svāṃśebhyo 'narthāntaratvenānātvaprasaṃgo nānā<span type="ref-block" n="2057 r_YAṬ-IŚ#097,02_r"/>vayavebhyonarthāntarasyaikatvavirodhāt ekasmādanarthāntarabhūtānāṃ <span type="ref-block" n="2058 r_YAṬ-IŚ#097,03_r"/>nānāvayavānāṃ nānātvavirodhavat svāṃśebhyo 'rthāntaratve <span type="ref-block" n="2059 r_YAṬ-IŚ#097,04_r"/>tasyānabhivyaktiprasaktis tato bhinnānām evāṃśānāṃnānāvarṇair a<span type="ref-block" n="2060 r_YAṬ-IŚ#097,05_r"/>bhivyaktitvāt yadi punarnānāvarṇābhivyaktaiḥpaṭasphoṭasyāṃ<span type="ref-block" n="2061 r_YAṬ-IŚ#097,06_r"/>śair abhivyaktir abhidhīyatetadaikavarṇābhivyaktapadasphoṭāvayavena <span type="ref-block" n="2062 r_YAṬ-IŚ#097,07_r"/>sarvātmanā padasphoṭasyābhivyaktauvarṇāntarābhivyaktatadavayava<span type="ref-block" n="2063 r_YAṬ-IŚ#097,08_r"/>vaiyarthyam āsajyeta tasyaikadeśenā'bhivyaktaunānāvayavatvam avayavā<span type="ref-block" n="2064 r_YAṬ-IŚ#097,09_r"/>ntarair iti tebhyo 'pitasyānarthāntaratvārthāntaratvavikalpayos tad e<span type="ref-block" n="2065 r_YAṬ-IŚ#097,10_r"/>va dūṣaṇam anavasthā ca durnivārā syāt yadi varṇasamūhenapada<span type="ref-block" n="2066 r_YAṬ-IŚ#097,11_r"/>sphoṭo 'bhivyajyata iti mataṃ tadāpi kṣaṇapradhvaṃsināṃvarṇānāṃ <span type="ref-block" n="2067 r_YAṬ-IŚ#097,12_r"/>kathaṃ samūhaḥ siddhyet yo 'bhivyaṃjakaḥ syāt nityānām api <span type="ref-block" n="2068 r_YAṬ-IŚ#097,13_r"/>varṇānām anabhivyaktānāṃ samūho na vyaṃjakaḥsarvadābhivyakti<span type="ref-block" n="2069 r_YAṬ-IŚ#097,14_r"/>prasaṃgāt abhivyaktānāṃ tu samūho na saṃbhavaty evatadekavarṇābhi<span type="ref-block" n="2070 r_YAṬ-IŚ#097,15_r"/>vyaktisamaye varṇāntarābhivyaktyayogāt vyaktāvyaktātmakānāṃ <span type="ref-block" n="2071 r_YAṬ-IŚ#097,16_r"/>tu varṇānāṃ samūho na padasphoṭasyābhivyaṃjakaḥ syāt tadu<span type="ref-block" n="2072 r_YAṬ-IŚ#097,17_r"/>bhayadoṣānuṣaṃgāt </p><p n="a_151" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2073 r_YAṬ-IŚ#097,18_r"/>syān mataṃ pūrvapūrvavarṇaśravaṇajñānāhitasaṃskārasyātmano'<span type="ref-block" n="2074 r_YAṬ-IŚ#097,19_r"/>ntyavarṇaśravaṇajñānānaṃtaraṃ padasphoṭasyābhivyakteḥpadārthapratipatti<span type="ref-block" n="2075 r_YAṬ-IŚ#097,20_r"/>r iti tad apy asat tathaiva padārthapratipattisiddheḥsphoṭaparikalpa<span type="ref-block" n="2076 r_YAṬ-IŚ#097,21_r"/>nānarthakyāt cidātmavyatir ekeṇa tattvāṃtarasyasphoṭasyārthaprakā<span type="ref-block" n="2077 r_YAṬ-IŚ#097,22_r"/>śanasāmarthyānupapatteḥ sa eva cidātmā viśiṣṭaśaktiḥ spho<span type="ref-block" n="2078 r_YAṬ-IŚ#098,01_r"/>ṭo 'stu sphoṭati prakaṭībhavatyartho 'sminn itisphoṭa ś cidātmā <span type="ref-block" n="2079 r_YAṬ-IŚ#098,02_r"/>padārthajñānāvaraṇavīryāntarāyakṣayopaśamaviśiṣṭaḥpadasphoṭo vā<span type="ref-block" n="2080 r_YAṬ-IŚ#098,03_r"/>kyārthajñānāvaraṇavīryāntarāyakṣayopaśamaviśiṣṭo vākyasphoṭaiti <span type="ref-block" n="2081 r_YAṬ-IŚ#098,04_r"/>prakaraṇāhnikādhyāyaśāstramahāśāstrādiraṃgapraviṣṭāṃgavāhyavikalpaḥ <span type="ref-block" n="2082 r_YAṬ-IŚ#098,05_r"/>sphoṭaḥ prasiddho bhavati bhāvaśrutajñānapariṇatasyātmanastathābhi<span type="ref-block" n="2083 r_YAṬ-IŚ#098,06_r"/>dhānāvirodhāt na hi niratiśayanityaikāntasvabhāvo 'yamātmā <span type="ref-block" n="2084 r_YAṬ-IŚ#098,07_r"/>nānārthagrahaṇapariṇāmavirodhānniranvayavinaśvarakṣaṇikacittavat <span type="ref-block" n="2085 r_YAṬ-IŚ#098,08_r"/>kramayaugapadyavirodhāt nāpisātiśayanityaikāntasvabhāvotya<span type="ref-block" n="2086 r_YAṬ-IŚ#098,09_r"/>ntārthāntarabhūtair atiśayaiḥ saṃbaṃdhānupapatteḥ jñānādipariṇāmānām ā<span type="ref-block" n="2087 r_YAṬ-IŚ#098,10_r"/>tmani samavāyasaṃbaṃdha iti cet na tasyakathaṃcittādātmyavyatir eke<span type="ref-block" n="2088 r_YAṬ-IŚ#098,11_r"/>ṇa padārthāntarasyāsaṃbhavāt pariṇāmin astu pramāṇabalādeva sthita<span type="ref-block" n="2089 r_YAṬ-IŚ#098,12_r"/>syātmano nānārthagrahaṇapariṇāmopapatter antaḥsvarūpaṃ padaṃcidātma<span type="ref-block" n="2090 r_YAṬ-IŚ#098,13_r"/>kam iti vyavatiṣṭhate tasmin sati vaktuḥkramaviśeṣaviśiṣṭavarṇa<span type="ref-block" n="2091 r_YAṬ-IŚ#098,14_r"/>samūhalakṣaṇaṃ vāhyaṃ padaṃ śrotrajñānaviṣayabhāvamāpadyamānam anumanyā<span type="ref-block" n="2092 r_YAṬ-IŚ#098,15_r"/>mahe tasyaivaśrotrijanapadārthajñānajanananibaṃdhanatvanirṇayāt tata<span type="ref-block" n="2093 r_YAṬ-IŚ#098,16_r"/>s tad eva viśeṣaṃ samānabhāvaṃ nayateviśeṣāṃtarapakṣapātitvāt sā<span type="ref-block" n="2094 r_YAṬ-IŚ#098,17_r"/>mānyaṃ ca viśeṣaṃ nayate viśeṣāntaravṛtteḥ svayaṃ sāmānyaniṣṭhavi<span type="ref-block" n="2095 r_YAṬ-IŚ#098,18_r"/>vidhaviśeṣaviṣayīkaraṇasamarthatvāt </p><p n="a_152" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2096 r_YAṬ-IŚ#098,19_r"/>etenāṃtaraṃgaṃ vākyaṃ prakaraṇamānhikam adhyāyaḥ śāstrādi <span type="ref-block" n="2097 r_YAṬ-IŚ#098,20_r"/>bhāvaśrutaviśeṣaṃ vividhaṃ samānabhāvaṃ nayate sāmānyaṃ vānaikaprakāraṃ <span type="ref-block" n="2098 r_YAṬ-IŚ#098,21_r"/>viśeṣaṃ nayata iti pratipattavyam </p><p n="a_153" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2099 r_YAṬ-IŚ#099,01_r"/>athā'sti jīva ity atrā'sty eva jīva ityavadhāryate vā <span type="ref-block" n="2100 r_YAṬ-IŚ#099,02_r"/>na veti prathamakalpanāyāṃ dūṣaṇam āvedayaṃti sūrayaḥ </p><p n="a_155" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2105 r_YAṬ-IŚ#099,07_r"/>eva kāreṇāvadhāraṇārthena nipātenopahitaṃ viśiṣṭaṃ <span type="ref-block" n="2106 r_YAṬ-IŚ#099,08_r"/>yat padaṃ tat svārtham asvārthād vyavacchinatti yathā tathāsvārthapa<span type="ref-block" n="2107 r_YAṬ-IŚ#099,09_r"/>ryāyān vyavacchinatty eva tadyathā jīva eveti padasyajīvatvaṃ <span type="ref-block" n="2108 r_YAṬ-IŚ#099,10_r"/>svārthas tadvirodhī cāsvārthaḥ syād ajīvatvaṃ tac cayathaiva jīvatvaṃ <span type="ref-block" n="2109 r_YAṬ-IŚ#099,11_r"/>vyavacchinatti tathā jīvaparyāyān api suravajñānādīn vyava<span type="ref-block" n="2110 r_YAṬ-IŚ#099,12_r"/>cchinatty evānyathā sukhādipadopanyāsavaiyarthyātjīvapadenaiva <span type="ref-block" n="2111 r_YAṬ-IŚ#099,13_r"/>teṣāṃ viṣayīkṛtatvāt tathā cāhaṃ sukhīty ādiprayogo na <span type="ref-block" n="2112 r_YAṬ-IŚ#099,14_r"/>bhavet sāmānyam api dravyatvacetanatvādi sarvaṃvyavacchiṃdyāt <span type="ref-block" n="2113 r_YAṬ-IŚ#099,15_r"/>anyathā dravyamahaṃ cetano 'ham iti prayogo virudhyatejīvapade<span type="ref-block" n="2114 r_YAṬ-IŚ#099,16_r"/>naiva dravyatvāder abhidhānāt tathā viśeṣān apyarthaparyāyān anaṃtāna<span type="ref-block" n="2115 r_YAṬ-IŚ#099,17_r"/>bhidhānāviṣayān vyavacchiṃdyād anyathātadviṣayīkaraṇaprasaṃgāt <span type="ref-block" n="2116 r_YAṬ-IŚ#099,18_r"/>tathā ca paryāyāṇāṃ kramabhuvāṃ dharmāṇāṃ sāmānyānāṃ casahabhuvāṃ <span type="ref-block" n="2117 r_YAṬ-IŚ#099,19_r"/>viśeṣāṇāṃ cānabhidheyānāṃ vyavacchede padārthasyajīvapadābhidhe<span type="ref-block" n="2118 r_YAṬ-IŚ#099,20_r"/>yasya jīvatvasyā'pi hāniḥ syāt tadvirodhyajīvatvavat teṣāmabhāve <span type="ref-block" n="2119 r_YAṬ-IŚ#099,21_r"/>py ajīvatvavat teṣām abhāve tadasaṃbhavāt pratiyoginam evājīvapadaṃ <span type="ref-block" n="2120 r_YAṬ-IŚ#100,01_r"/>vyavacchinatti na punar apratiyoginastatparyāyasāmānya viśeṣān <span type="ref-block" n="2121 r_YAṬ-IŚ#100,02_r"/>teṣām aprastutatvād iti cet naivaṃsyādvādānupraveśaprasaṃgāt </p><p n="a_156" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2122 r_YAṬ-IŚ#100,03_r"/>tarhi dvitīyakalpanās tu sarvaṃ padam anevakāram itivadaṃtaṃ pratyāhuḥ </p><p n="a_158" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2127 r_YAṬ-IŚ#100,08_r"/>asti jīva ity atrāstīti yat padam anevakāraṃ tada<span type="ref-block" n="2128 r_YAṬ-IŚ#100,09_r"/>nuktatulyaṃ nāstitvavyavacchedābhāvānnāstitvasyāpratipādanāt <span type="ref-block" n="2129 r_YAṬ-IŚ#100,10_r"/>tathā jīva iti padam anevakāram ajīvatvasyāpi tenākathanāt niya<span type="ref-block" n="2130 r_YAṬ-IŚ#100,11_r"/>madvaye 'pi vyāvṛttyabhāvāt asty eveti pūrvāvadhāraṇaṃ jīva eve<span type="ref-block" n="2131 r_YAṬ-IŚ#100,12_r"/>ty uttarāvadhāraṇaṃ niyamadvayaṃ tasminn iṣṭhe 'pyevakārābhāve vyāvṛ<span type="ref-block" n="2132 r_YAṬ-IŚ#100,13_r"/>ttyabhāvāt pratipakṣanivṛttyasaṃbhavād ity arthaḥ tathācāstināsti<span type="ref-block" n="2133 r_YAṬ-IŚ#100,14_r"/>padayor jīvājīvapadayoś ca paryāyabhāvaḥ syāddhaṭakuṭaśabdavat astī<span type="ref-block" n="2134 r_YAṬ-IŚ#100,15_r"/>ti padena nāstitvasyāpi pratipādanān nāstīti padenacāstitva<span type="ref-block" n="2135 r_YAṬ-IŚ#100,16_r"/>syāpi pratipādanāt tathā jīvapadenājīvārthasyāpi vacanāt a<span type="ref-block" n="2136 r_YAṬ-IŚ#100,17_r"/>jīvapadenāpi jīvārthasyāpīti paryāyabhāve caparasparapratiyogipa<span type="ref-block" n="2137 r_YAṬ-IŚ#100,18_r"/>dayor api sakalajanasyānyatarāprayogaḥ syāt ghaṭakuṭapadavadeva tada<span type="ref-block" n="2138 r_YAṬ-IŚ#100,19_r"/>nyatarāprayoge ca sarvam abhidheyaṃ vastujātam anyenapratiyoginā cyutaṃ <span type="ref-block" n="2139 r_YAṬ-IŚ#100,20_r"/>tyaktaṃ syād astitvaṃ nāstitvarahitaṃ bhaved itisattādvaitam āpadyeta <span type="ref-block" n="2140 r_YAṬ-IŚ#100,21_r"/>nāstitvābhāve ca sattādvaitam ātmahīnaṃ prasajyeta pararūpāpohanā<span type="ref-block" n="2141 r_YAṬ-IŚ#101,01_r"/>bhāve svarūpopādānānupapatteḥ kuṭasyākuṭāpohanābhāvesvātmopā<span type="ref-block" n="2142 r_YAṬ-IŚ#101,02_r"/>dānāsaṃbhavāt nāstitvasya cāstitvacyutau śūnyavādānuṣaṃgaḥ <span type="ref-block" n="2143 r_YAṬ-IŚ#101,03_r"/>na cābhāvo bhāvam antareṇa saṃbhavatīti śūnyam apy ātmahīnameva syāt <span type="ref-block" n="2144 r_YAṬ-IŚ#101,04_r"/>śūnyasya svarūpeṇā'py abhāve pararūpāpohanāsaṃbhavāt paṭasya <span type="ref-block" n="2145 r_YAṬ-IŚ#101,05_r"/>svarūpopādānābhāve śaśvadapaṭarūpāpohanāsaṃbhavāt svapararūpopā<span type="ref-block" n="2146 r_YAṬ-IŚ#101,06_r"/>dānāpohanavyavasthāpādyatvād vastuno vastutvasya nanv evaṃvastuno '<span type="ref-block" n="2147 r_YAṬ-IŚ#101,07_r"/>py avastupohanena bhavitavyaṃ vastutvopādānavat tathācāvastu kiṃ<span type="ref-block" n="2148 r_YAṬ-IŚ#101,08_r"/>cid abhyupagantavyam iti cet na vastuna evaparadravyakṣetrakāla<span type="ref-block" n="2149 r_YAṬ-IŚ#101,09_r"/>bhāvacatuṣṭayāpekṣāyām avastutvasiddheḥsakalasvarūpaśūnyasyāvastu<span type="ref-block" n="2150 r_YAṬ-IŚ#101,10_r"/>no 'py asaṃbhavāt </p><p n="a_159" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2151 r_YAṬ-IŚ#101,11_r"/>tathā coktam </p><p n="a_160" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2152 r_YAṬ-IŚ#101,12_r"/>vasv evāvastutāṃ yāti prakriyāyā viparyayād iti <span type="ref-block" n="2153 r_YAṬ-IŚ#101,13_r"/>tato na kiṃcid vastupratipakṣabhūtāvastuvarjitam ātmānaṃlabhate yataḥ <span type="ref-block" n="2154 r_YAṬ-IŚ#101,14_r"/>sarvam anyacyutam ātmahīnaṃ bhavet sudūram apy anusṛtyakasyacid iṣṭasya <span type="ref-block" n="2155 r_YAṬ-IŚ#101,15_r"/>tattvasyātmahīnatvam anabhyupagacchatānyahīnatvaṃnānumantavyaṃ tad a<span type="ref-block" n="2156 r_YAṬ-IŚ#101,16_r"/>py ananumanyamānena nānyatarāprayogo 'numantavyaḥ taṃcānanuga<span type="ref-block" n="2157 r_YAṬ-IŚ#101,17_r"/>cchatā na paryāyabhāvaḥ pratyeyas tam apratīyatā niyamadvaye'pi vyāvṛtya<span type="ref-block" n="2158 r_YAṬ-IŚ#101,18_r"/>bhāvo nābhyanujñātavyaḥ tam apy anabhyanujānatānānevakāraṃ pada<span type="ref-block" n="2159 r_YAṬ-IŚ#101,19_r"/>m aṃgīkarttavyam iti sarvaṃ padam evakāropahitam evavaktavyaṃ tatra cokto <span type="ref-block" n="2160 r_YAṬ-IŚ#101,20_r"/>doṣaḥ nanv evakāraprayogābhāve 'pi pratipatturarthaprakaraṇaliṃgaśa<span type="ref-block" n="2161 r_YAṬ-IŚ#101,21_r"/>bdāṃtarasannidhisāmarthyāt sāmānyavācinām api viśeṣe sthitirbha<span type="ref-block" n="2162 r_YAṬ-IŚ#101,22_r"/>viṣyatīti tathaiva vyavahārasya pravṛtteḥ </p><p n="a_161" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2163 r_YAṬ-IŚ#102,01_r"/>taduktam </p><l> <span type="ref-block" n="2164 r_YAṬ-IŚ#102,02_r"/>arthaḥ prakaraṇaṃ liṃgaṃ śabdasyānyasya sannidhiḥ </l><l> <span type="ref-block" n="2165 r_YAṬ-IŚ#102,03_r"/>sāmānyavāciśabdānāṃ viśeṣe sthitihetavaḥ iti </l><p n="a_163" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2166 r_YAṬ-IŚ#102,04_r"/>tad apy anālocitābhidhānaṃ arthaprakaraṇādibhir apiyady evakā<span type="ref-block" n="2167 r_YAṬ-IŚ#102,05_r"/>rārthe viśeṣe sthitiḥ kriyatetadaivakāropahitapadaprayogapakṣabhā<span type="ref-block" n="2168 r_YAṬ-IŚ#102,06_r"/>vidūṣaṇagaṇaḥ parihartum aśakyaḥ atha tato 'nyatra viśeṣesthi<span type="ref-block" n="2169 r_YAṬ-IŚ#102,07_r"/>tihetavo 'rthaprakaraṇādayas tadā'nevakārapadaprayoga evasamarthitaḥ <span type="ref-block" n="2170 r_YAṬ-IŚ#102,08_r"/>syāt tatra cokto doṣaḥ </p><p n="a_164" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2171 r_YAṬ-IŚ#102,09_r"/>syān mataṃ kvacid evakāropahitaṃ padaṃ kvacid anevakāraṃyathā <span type="ref-block" n="2172 r_YAṬ-IŚ#102,10_r"/>pūrvāvadhāraṇe pūrvaṃ padam evakāropahitam uttaramanevakāraṃ uttarāvadhā<span type="ref-block" n="2173 r_YAṬ-IŚ#102,11_r"/>raṇe punar uttaraṃ padam evakāropalakṣitaṃ pūrvam anevakāramiti tad apy a<span type="ref-block" n="2174 r_YAṬ-IŚ#102,12_r"/>sat pakṣadvayākṣiptadoṣanuṣaṃgāt yadi punar astīti padenā<span type="ref-block" n="2175 r_YAṬ-IŚ#102,13_r"/>bhidheyam astitvam anevakāreṇāpi nānyenatatpratipakṣabhūtena nāsti<span type="ref-block" n="2176 r_YAṬ-IŚ#102,14_r"/>tvena cyutaṃ bhavati tasya tadabheditvāt sattvādvaitavādino '<span type="ref-block" n="2177 r_YAṬ-IŚ#102,15_r"/>stitvavyatirekeṇa nāstitvāsaṃbhavādanyatrānādyavidyopaplavāt <span type="ref-block" n="2178 r_YAṬ-IŚ#102,16_r"/>tat sarvathā śūnyavādino nāstitvavyatirekeṇāstitve ca <span type="ref-block" n="2179 r_YAṬ-IŚ#102,17_r"/>varttanenātmahīnaṃ prasaṃjanayituṃ śakyam iti mataṃ tadāpidūṣaṇa<span type="ref-block" n="2180 r_YAṬ-IŚ#102,18_r"/>m āhuḥ svāminaḥ </p><p n="a_166" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2182 r_YAṬ-IŚ#102,20_r"/>nāstitvam astitvāt sarvathāpy abhedi yenābhidhīyate tasya <span type="ref-block" n="2183 r_YAṬ-IŚ#102,21_r"/>tadvirodhasya bhedavad bhavet sattādvaite'bhidhānābhidheyayor virodhāt <span type="ref-block" n="2184 r_YAṬ-IŚ#102,22_r"/>kasmād aviśeṣabhāvād aviśeṣatvāt sakalaviśeṣāṇām abhāvā<span type="ref-block" n="2185 r_YAṬ-IŚ#103,01_r"/>d ity arthaḥ anādyavidyāvaśād viśeṣasadbhāvādadoṣa iti cet na <span type="ref-block" n="2186 r_YAṬ-IŚ#103,02_r"/>vidyāvidyāviśeṣayor apy ayogāt anyathā dvaitaprasaṃgāt athavā <span type="ref-block" n="2187 r_YAṬ-IŚ#103,03_r"/>nāstitvam astitvād abhedīti virodhi ca syān na kevalamātmahīnam i<span type="ref-block" n="2188 r_YAṬ-IŚ#103,04_r"/>ti caśabdārthaḥ kasmāt aviśeṣabhāvādviśeṣasyabhedasyāstitva<span type="ref-block" n="2189 r_YAṬ-IŚ#103,05_r"/>nāstitvayorabhāvāt yo hi brūyādidamasmādabhedīti tenatayoḥ <span type="ref-block" n="2190 r_YAṬ-IŚ#103,06_r"/>kathaṃcidbhedo'bhyupagataḥ syādanyathā tadvacanāyogāt kathaṃcidapi <span type="ref-block" n="2191 r_YAṬ-IŚ#103,07_r"/>bhedinorabhāve tatpratiṣedhavirodhāt athaśabdādvikalpabhedādbhe<span type="ref-block" n="2192 r_YAṬ-IŚ#103,08_r"/>dinoḥ svarūpabhedaḥ pratiṣidhyate tadāpiśabdayorvikalpayośca bhedaṃ <span type="ref-block" n="2193 r_YAṬ-IŚ#103,09_r"/>svayamanicchanneva saṃjñino bhedaṃ kathamapākurvīta parābhyupagamādeva <span type="ref-block" n="2194 r_YAṬ-IŚ#103,10_r"/>śabdavikalpabhedasyeṣṭerna doṣa iti cet na svaparabhedānabhyupa<span type="ref-block" n="2195 r_YAṬ-IŚ#103,11_r"/>game parābhyupagamāsiddheḥ vicārāt pūrvaṃ svaparabhedaḥprasiddha eveti <span type="ref-block" n="2196 r_YAṬ-IŚ#103,12_r"/>cet na tadā'pi pūrvāparakālabhedasyāsiddheḥ tatsarvathābhedā<span type="ref-block" n="2197 r_YAṬ-IŚ#103,13_r"/>yahnave syādevābhedīti vaco virodhi viśeṣābhāvāditi sthitaṃ </p><p n="a_167" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2198 r_YAṬ-IŚ#103,14_r"/>nanvem astitvavirodhān nāstitvaṃ vastuni kathamabhidhīyate <span type="ref-block" n="2199 r_YAṬ-IŚ#103,15_r"/>syādvādibhir evakāropahitenāstītipadena tasya vyavacchedāda<span type="ref-block" n="2200 r_YAṬ-IŚ#103,16_r"/>nevakāreṇa tasya vaktum aśakyatvād anuktasamatvāt tataścāvācya<span type="ref-block" n="2201 r_YAṬ-IŚ#103,17_r"/>taivāpatet prakārāṃtarābhāvād ity āśaṃkāyām idam ucyate </p><p n="a_169" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2205 r_YAṬ-IŚ#104,01_r"/>tasya virodhino dharmasya dyotanaḥ syād itini<span type="ref-block" n="2206 r_YAṬ-IŚ#104,02_r"/>pātaḥ syādvādibhiḥ saṃprayujyate yady evaṃ vidhyarthinaḥpratiṣedhe<span type="ref-block" n="2207 r_YAṬ-IŚ#104,03_r"/>'pi pravṛttir bhavet dvayor api prakāśanapratipādanād iti namantavyaṃ <span type="ref-block" n="2208 r_YAṬ-IŚ#104,04_r"/>guṇa iti vacanāt vidhau prayujyamānaṃ padam astītipratiṣedhaṃ <span type="ref-block" n="2209 r_YAṬ-IŚ#104,05_r"/>guṇabhāvena prakāśayati syād iti nipātena tathaiva dyotanāt tathā <span type="ref-block" n="2210 r_YAṬ-IŚ#104,06_r"/>vipādyasya vipakṣabhūtasya dharmasya saṃdhiś ca syādaṃgabhāvād aṃgasyāva<span type="ref-block" n="2211 r_YAṬ-IŚ#104,07_r"/>yavasya bhāvād avayavatvād ity arthaḥ sarvathā'py avācyatātu na yuktā <span type="ref-block" n="2212 r_YAṬ-IŚ#104,08_r"/>tasyāḥ śrāyasalopahetutvān niśreyasatattvasyāpyavācyatvāt tadupā<span type="ref-block" n="2213 r_YAṬ-IŚ#104,09_r"/>yatattvavat na copeyasyopāyasya vacanābhāve tadupadeśaḥsaṃbhavati <span type="ref-block" n="2214 r_YAṬ-IŚ#104,10_r"/>na copadeśābhāve śrāyasopāyānuṣṭhānaṃ saṃbhavati nāpyupāyā<span type="ref-block" n="2215 r_YAṬ-IŚ#104,11_r"/>nuṣṭhānānupapattau śrāyasamityavācyatā śrāyasalopahetuḥ syāttataḥ <span type="ref-block" n="2216 r_YAṬ-IŚ#104,12_r"/>syātkāralāñchanaṃ padam evakāropahitam arthavatpratipattavyam iti <span type="ref-block" n="2217 r_YAṬ-IŚ#104,13_r"/>tātparyārthaḥ </p><p n="a_170" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2218 r_YAṬ-IŚ#104,14_r"/>nanv evaṃ sarvatra syād iti nipātasya prayogaprasaṃgātprati<span type="ref-block" n="2219 r_YAṬ-IŚ#104,15_r"/>padaṃ tadaprayogaḥ śāstre loke ca kutaḥ pratīyata iti śaṃkāṃ <span type="ref-block" n="2220 r_YAṬ-IŚ#104,16_r"/>pratighnaṃti sūrayaḥ </p><p n="a_172" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2225 r_YAṬ-IŚ#104,21_r"/>tathā syāj jīva eveti prakāreṇa yā pratijñā <span type="ref-block" n="2226 r_YAṬ-IŚ#105,01_r"/>tasyām āśayo 'bhiprāyas tathā pratijñāśayaḥpratipādayitur abhiprā<span type="ref-block" n="2227 r_YAṬ-IŚ#105,02_r"/>yas tasmāt pratipadaṃ syād iti nipātasyāprayogaḥ śāstre loke <span type="ref-block" n="2228 r_YAṬ-IŚ#105,03_r"/>ca pratīyate evakārāprayogavat śāstre tāvatsamyagdarśanajñāna<span type="ref-block" n="2229 r_YAṬ-IŚ#105,04_r"/>cāritrāṇi mokṣamārga ity ādau na kvacit syātkāra evakāro vā <span type="ref-block" n="2230 r_YAṬ-IŚ#105,05_r"/>prayujyate śāstrakārair aprayukto 'pi vijñāyate teṣāṃ tathāprati<span type="ref-block" n="2231 r_YAṬ-IŚ#105,06_r"/>jñāśayasadbhāvāt sāmarthyato vā pratiṣedhasyasarvathaikāntavyavacche<span type="ref-block" n="2232 r_YAṬ-IŚ#105,07_r"/>dasya yuktiḥ syādvādinām anyathā tadayogāt na hi syātkā<span type="ref-block" n="2233 r_YAṬ-IŚ#105,08_r"/>raprayogam antareṇānekāntātmakatvasiddhirevakāraprayogamantareṇa sa<span type="ref-block" n="2234 r_YAṬ-IŚ#105,09_r"/>myagekāntāvadhāraṇasiddhivat sad eva sarvaṃ ko necchetsvarū<span type="ref-block" n="2235 r_YAṬ-IŚ#105,10_r"/>pādicatuṣṭayād ity ādau syātkārāprayoga iti na mantavyaṃ <span type="ref-block" n="2236 r_YAṬ-IŚ#105,11_r"/>svarūpādicatuṣṭayād iti vacanāt syātkārārthapratipatteḥ kathaṃ <span type="ref-block" n="2237 r_YAṬ-IŚ#105,12_r"/>cit te sad eveṣṭaṃ' ityādau kathaṃcid iti vacanāttatprayogavat <span type="ref-block" n="2238 r_YAṬ-IŚ#105,13_r"/>tathā loke ghaṭamānayetyādiṣu tadaprayogaḥ siddha eva ityevaṃ <span type="ref-block" n="2239 r_YAṬ-IŚ#105,14_r"/>jinanāga jinakuṃjara tvadīyā dṛṣṭiḥ paraiḥsarvathaikāntavā<span type="ref-block" n="2240 r_YAṬ-IŚ#105,15_r"/>dibhir apradhṛṣyā pramāṇanayasiddhārthatvāt pareṣāṃbhāvaikāntavā<span type="ref-block" n="2241 r_YAṬ-IŚ#105,16_r"/>dināṃ pradharṣiṇī ca tvadīyā dṛṣṭir iti saṃbaṃdhaḥ teṣāṃsarvathā'<span type="ref-block" n="2242 r_YAṬ-IŚ#105,17_r"/>vicāryamāṇānām aprayogaḥ yathā cābhāvaikāntādipakṣā nyakṣeṇa <span type="ref-block" n="2243 r_YAṬ-IŚ#105,18_r"/>pratikṣiptā devāgamāptamīmāṃsāyāṃ tatheha pratipattavyā ityalam iha <span type="ref-block" n="2244 r_YAṬ-IŚ#105,19_r"/>vistareṇa </p><p n="a_173" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2245 r_YAṬ-IŚ#105,20_r"/>kathaṃ punarvipādyasaṃdhiś ca padasyābhidheyaḥ syād itisvayaṃ <span type="ref-block" n="2246 r_YAṬ-IŚ#105,21_r"/>sūrayaḥ prakāśayanti </p><p n="a_175" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2251 r_YAṬ-IŚ#106,04_r"/>syād asty eveti vidhiḥ syān nāsty eveti niṣedhaḥ <span type="ref-block" n="2252 r_YAṬ-IŚ#106,05_r"/>syād anabhilāpyam eva sarvam arthajātam ity anabhilāpyatā te 'mī trayo <span type="ref-block" n="2253 r_YAṬ-IŚ#106,06_r"/>vikalpāḥ ekaśastrir iti vacanāt padasyety arthavaśādvibhaktipari<span type="ref-block" n="2254 r_YAṬ-IŚ#106,07_r"/>ṇāmaḥ eṣāṃ vipādyena vipakṣeṇa saṃdhiḥ saṃyojanā syād asti <span type="ref-block" n="2255 r_YAṬ-IŚ#106,08_r"/>nāsty eva syād asty avaktavyam eva syān nāsty avaktavyameveti trir dviśo <span type="ref-block" n="2256 r_YAṬ-IŚ#106,09_r"/>bhavati dvābhyāṃ dviśa iti dvisaṃyogajā vikalpās trir ititripra<span type="ref-block" n="2257 r_YAṬ-IŚ#106,10_r"/>kārā bhavanti syād asti nāsty avaktavyam evety eka evavikalpo <span type="ref-block" n="2258 r_YAṬ-IŚ#106,11_r"/>bhavati tad evaṃ vipādyasaṃdhiprakāreṇa trayo 'mīmūlavikalpāḥ <span type="ref-block" n="2259 r_YAṬ-IŚ#106,12_r"/>saptadhā bhavaṃti kiṃ kvacid evārthe kiṃ vā sarvatretiśaṃkāyām i<span type="ref-block" n="2260 r_YAṬ-IŚ#106,13_r"/>dam ucyate sakale 'rthabhede niravaśeṣejīvāditattvārthaparyāye na <span type="ref-block" n="2261 r_YAṬ-IŚ#106,14_r"/>punaḥ kvacid evārthaparyāyabhede pratiparyāyaṃsaptabhaṃgīti vacanāt <span type="ref-block" n="2262 r_YAṬ-IŚ#106,15_r"/>vikalpāḥ saptadhā bhavaṃti taveti vacanāt na ca pareṣām apyamī <span type="ref-block" n="2263 r_YAṬ-IŚ#106,16_r"/>nanv astitvaṃ prati vipratipannamanasāṃ tatpratyāyanāyayathā syād a<span type="ref-block" n="2264 r_YAṬ-IŚ#106,17_r"/>sty eveti padaṃ prayogam arhati tathā syān nāsty evetyādipadāny api <span type="ref-block" n="2265 r_YAṬ-IŚ#106,18_r"/>prayogam arheyuḥ saptadhāvacanamārgasya vyavasthiter itiparākūtaṃ ni<span type="ref-block" n="2266 r_YAṬ-IŚ#106,19_r"/>rācikīrṣavaḥ syācchabdaneyā iti pratipādayaṃti yathāvidhivi<span type="ref-block" n="2267 r_YAṬ-IŚ#106,20_r"/>kalpasya prayogas tadvivādavinivṛttaye syādvādibhirvidhīyate tadā <span type="ref-block" n="2268 r_YAṬ-IŚ#106,21_r"/>niṣedhādivikalpāḥ śeṣāḥ ṣaḍ api syācchabdena neyāḥ syuḥ na <span type="ref-block" n="2269 r_YAṬ-IŚ#107,01_r"/>punaḥ prayogam aṃrhati tadarthe vivādābhāvāttadvivāde tu kramaśas tatpra<span type="ref-block" n="2270 r_YAṬ-IŚ#107,02_r"/>yoge 'pi na kaścid doṣaḥ pratibhāti pratipādyasyaikasyāpisaptadhāvi<span type="ref-block" n="2271 r_YAṬ-IŚ#107,03_r"/>pratipattisadbhāvāt tāvat kṛtvaḥ saṃśayopajananāt tāvajjijñāso<span type="ref-block" n="2272 r_YAṬ-IŚ#107,04_r"/>papattes tāvad eva ca praśnavacanapravṛtteḥ praśnavaśādekavastunyavirodhena <span type="ref-block" n="2273 r_YAṬ-IŚ#107,05_r"/>vidhipratiṣedhakalpanā saptabhaṃgīti vārttikakāravacanāt nānā<span type="ref-block" n="2274 r_YAṬ-IŚ#107,06_r"/>pratipādyajanānivaikapratipādyajanam api pratipādayitumanasāṃ sapta<span type="ref-block" n="2275 r_YAṬ-IŚ#107,07_r"/>vikalpavacanaṃ na virudhyata eva nanu ca syād iti nipāto'ne<span type="ref-block" n="2276 r_YAṬ-IŚ#107,08_r"/>kāṃtasya dyotako vācako vā guṇabhāvena bhavetpradhānabhāvena vā <span type="ref-block" n="2277 r_YAṬ-IŚ#107,09_r"/>tatra yadi guṇakalpanayā dyotako 'bhidhīyate tadātadvācakapadā<span type="ref-block" n="2278 r_YAṬ-IŚ#107,10_r"/>ntareṇā'pi guṇakalpanayaiva vācyatvaprasaṃgaḥ sarvatrapadābhidheyasyai<span type="ref-block" n="2279 r_YAṬ-IŚ#107,11_r"/>va nipātena dyotayituṃ śakyatvāt tadanuktasyārthasya tenadyotane <span type="ref-block" n="2280 r_YAṬ-IŚ#107,12_r"/>tasya vācakatvaprasaktes tatprayogasāmarthyāttadarthapratipatteḥ </p><p n="a_176" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2281 r_YAṬ-IŚ#107,13_r"/>syān matam etat astīti padena nipātena tāvad astitvaṃpra<span type="ref-block" n="2282 r_YAṬ-IŚ#107,14_r"/>dhānakalpanayocyate syād iti padena nipātena nāstitvādayo <span type="ref-block" n="2283 r_YAṬ-IŚ#107,15_r"/>dharmā dyotyaṃta itipradhānaguṇakalpanayā'nekāntapratipattir eva<span type="ref-block" n="2284 r_YAṬ-IŚ#107,16_r"/>kāraprayogād anyavyavacchedasiddher iti tad apy asamyak astī<span type="ref-block" n="2285 r_YAṬ-IŚ#107,17_r"/>ti padenānuktānāṃ nāstitvādidharmāṇāṃ syāc chabdena dyotane <span type="ref-block" n="2286 r_YAṬ-IŚ#107,18_r"/>sarvārthadyotanaprasaṃgāt sarvārthānām evakāreṇavyavacchedān na tad<span type="ref-block" n="2287 r_YAṬ-IŚ#107,19_r"/>dyotanaprasaṃga iti vacanaṃ na yuktimat nāstitvādīnām apitena <span type="ref-block" n="2288 r_YAṬ-IŚ#107,20_r"/>vyavacchedād anudyotanaprasaṃgāt tato na dyotakaḥ syācchabdo 'ne<span type="ref-block" n="2289 r_YAṬ-IŚ#107,21_r"/>kāṃtasya yujyate nā'pi vācakaḥ syād iti nipātaprayogād eva <span type="ref-block" n="2290 r_YAṬ-IŚ#107,22_r"/>tatpratipatter astītyādipadaprayogānarthakyāt </p><p n="a_177" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2291 r_YAṬ-IŚ#108,01_r"/>sarvārthapratipādane tenaiva paryāptatbātpadāntarasya prayogo vā <span type="ref-block" n="2292 r_YAṬ-IŚ#108,02_r"/>punaruktatvam anivāryam iti kecit tān prati sūrayaḥprāhuḥ </p><p n="a_179" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2297 r_YAṬ-IŚ#108,07_r"/>asyāyam arthaḥ syād ity api nipāto guṇamukhya<span type="ref-block" n="2298 r_YAṬ-IŚ#108,08_r"/>kalpaikāntaḥ syāt guṇaś ca mukhyaś ca guṇamukhyau svabhāvau <span type="ref-block" n="2299 r_YAṬ-IŚ#108,09_r"/>tābhyāṃ kalpyanta iti guṇamukhyakalpāḥ guṇumakhyakalpā <span type="ref-block" n="2300 r_YAṬ-IŚ#108,10_r"/>ekāntā yasya so 'yaṃ guṇamukhyakalpaikāntaḥ syād bhavennayādeśā<span type="ref-block" n="2301 r_YAṬ-IŚ#108,11_r"/>d ity abhiprāyaḥ śuddhadravyārthikapradhānabhāvādastitvaikānto <span type="ref-block" n="2302 r_YAṬ-IŚ#108,12_r"/>mukhyaḥ śeṣā nāstitvādyaikāntā guṇāḥ pradhānabhāvenānarpaṇā<span type="ref-block" n="2303 r_YAṬ-IŚ#108,13_r"/>d anirākaraṇāc ca nāstitvādinirapekṣasyāstitvasyāsaṃbhavāt <span type="ref-block" n="2304 r_YAṬ-IŚ#108,14_r"/>kharaviṣāṇavat syācchabdas tu taddyotanaḥpradhānaguṇabhāvenaiva <span type="ref-block" n="2305 r_YAṬ-IŚ#108,15_r"/>bhavet tathaivāstīti padenābhidhānāt padāntareṇayathābhidhānaṃ <span type="ref-block" n="2306 r_YAṬ-IŚ#108,16_r"/>nipātapadena dyotayituṃ śakyatvāt vyavahāranayādeśāt tunā<span type="ref-block" n="2307 r_YAṬ-IŚ#108,17_r"/>stitvaikāntā mukhyāḥ syur astitvaikāṃtas tu guṇaḥprādhānyenā<span type="ref-block" n="2308 r_YAṬ-IŚ#108,18_r"/>vivakṣitatvāt tadapratikṣepāc ca tatrāstitvanirākaraṇe tunāsti<span type="ref-block" n="2309 r_YAṬ-IŚ#108,19_r"/>tvādidharmāṇām anupapatteḥ kūrmaromādivat nāstitvādibhirapekṣa<span type="ref-block" n="2310 r_YAṬ-IŚ#108,20_r"/>māṇaṃ tu vastuno 'stitvaṃ syācchabdena dyotyata itipradhānagu<span type="ref-block" n="2311 r_YAṬ-IŚ#108,21_r"/>ṇabhāvenaiva syād iti nipātaḥ kalpayaty ekāṃtāc chuddhanayādeśā<span type="ref-block" n="2312 r_YAṬ-IŚ#109,01_r"/>n nānyathā kuta iti cet yathopādhi yathāviśeṣaṇaṃviśeṣasya <span type="ref-block" n="2313 r_YAṬ-IŚ#109,02_r"/>bhedasya bhāvāt sadbhāvāt dharme dharme 'nya evā'rthodharmiṇo<span type="ref-block" n="2314 r_YAṬ-IŚ#109,03_r"/>'naṃtadharmiṇaḥ ity anyatrāpi vacanāt nayādeśo hivastuno <span type="ref-block" n="2315 r_YAṬ-IŚ#109,04_r"/>dharmabhedād viśeṣo na pramāṇadeśa iti jīvādi tattvam apitarhi <span type="ref-block" n="2316 r_YAṬ-IŚ#109,05_r"/>pradhānaguṇabhūtaikāntamāyātam iti na śaṃkanīyaṃ tattvaṃtv ane<span type="ref-block" n="2317 r_YAṬ-IŚ#109,06_r"/>kāntam aśeṣarūpaṃ iti vacanāt tattvaṃ jīvādipramāṇārpitaṃ <span type="ref-block" n="2318 r_YAṬ-IŚ#109,07_r"/>sakalādeśāt sakalādeśaḥ pramāṇādhīnaḥ iti vacanāt <span type="ref-block" n="2319 r_YAṬ-IŚ#109,08_r"/>tadanekāntam eva syād anekānto 'py anekāṃto na punar ekāntasta<span type="ref-block" n="2320 r_YAṬ-IŚ#109,09_r"/>sya nayārpaṇayoktatvāt kutas tadanekāṃtam ity ucyate yato'śe<span type="ref-block" n="2321 r_YAṬ-IŚ#109,10_r"/>ṣarūpaṃ aśeṣaṃ sakalaṃ rūpaṃ yasya tadaśeṣarūpaṃvikalarūpasya tattvai<span type="ref-block" n="2322 r_YAṬ-IŚ#109,11_r"/>kadeśatvāt </p><p n="a_180" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2323 r_YAṬ-IŚ#109,12_r"/>katham idānīṃ syāj jīva eva syād ajīva evetyādinā <span type="ref-block" n="2324 r_YAṬ-IŚ#109,13_r"/>pramāṇavākyenābhidhīyata iti śaṃkāyām idam ucyate </p><l> <span type="ref-block" n="2325 r_YAṬ-IŚ#109,14_r"/> dvidhā bhavārthavyavahāravattvād iti </l><p n="a_182" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2326 r_YAṬ-IŚ#109,15_r"/>tattvaṃ dvābhyāṃ prakārābhyāṃ vyavasthitaṃ dravyarūpaṃbhavārtha<span type="ref-block" n="2327 r_YAṬ-IŚ#109,16_r"/>vattvāt paryāyarūpaṃ vyavahāravattvāt bhavārtho hisaddravyaṃ vidhi<span type="ref-block" n="2328 r_YAṬ-IŚ#109,17_r"/>r vyavahāro 'saddravyaṃ guṇaḥ paryāyaḥ pratiṣedhaḥ tattattvam eva vastuna <span type="ref-block" n="2329 r_YAṬ-IŚ#109,18_r"/>iti dviprakāraṃ tattvaṃ prakārāntarābhāvāt tatra yadā yadāsaddravyaṃ <span type="ref-block" n="2330 r_YAṬ-IŚ#109,19_r"/>jīvo dharmāstikāyo 'dharmāstikāya ākāśaṃ kālaḥ pudgalo <span type="ref-block" n="2331 r_YAṬ-IŚ#109,20_r"/>manuṣyādir iti vā vidhilakṣaṇabhavārthaprarūpaṇāyāṃ sad itiśabdaḥ <span type="ref-block" n="2332 r_YAṬ-IŚ#109,21_r"/>prayujyate tadākālātmarūpasaṃsargaguṇideśārthasaṃbaṃdhopakāra<span type="ref-block" n="2333 r_YAṬ-IŚ#109,22_r"/>śabdair abhedenābhedātmakasya vastuno 'bhidhānātsakalādeśasya <span type="ref-block" n="2334 r_YAṬ-IŚ#110,01_r"/>pramāṇādhīnasya prayogādaśeṣarūpaṃ tattvamabhidhīyate sad iti <span type="ref-block" n="2335 r_YAṬ-IŚ#110,02_r"/>śabdo hi sakalasadviśeṣātmakaṃ saditarātmakāsadviśeṣātmakaṃ <span type="ref-block" n="2336 r_YAṬ-IŚ#110,03_r"/>ca tattvaṃ pratipādayati kālādibhir abhedāt tathā dravyamiti <span type="ref-block" n="2337 r_YAṬ-IŚ#110,04_r"/>śabdo niḥśeṣadravyaviśeṣātmakaṃ dravyatattvaṃsakalaparyāyaviśeṣā<span type="ref-block" n="2338 r_YAṬ-IŚ#110,05_r"/>tmakam adravyaguṇādyātmakaṃ ca prakāśayati tathaiva jīvaiti śabdo <span type="ref-block" n="2339 r_YAṬ-IŚ#110,06_r"/>jīvatattvaṃ sakalajīvaviśeṣātmakaṃ jīvaparyāyarūpaṃjīvājīvavi<span type="ref-block" n="2340 r_YAṬ-IŚ#110,07_r"/>śeṣātmakaṃ ca kathayati tathaiva dharma ity adharma ityākāśa iti <span type="ref-block" n="2341 r_YAṬ-IŚ#110,08_r"/>kāla iti ca śabdo dharmam adharmam ākāśaṃ kālaṃ casakalasvaviśe<span type="ref-block" n="2342 r_YAṬ-IŚ#110,09_r"/>ṣātmakaṃ nivedayati pudgala iti śabdo'khilapudgalaviśeṣātmakaṃ <span type="ref-block" n="2343 r_YAṬ-IŚ#110,10_r"/>pudgaladravyam eveti pratipattavyaṃ vidhirūpasyabhavārthasya prādhānyāt <span type="ref-block" n="2344 r_YAṬ-IŚ#110,11_r"/>yadā punar asaditiśabdaḥ prayujyate tadā'py asattattvaṃpararūpādi<span type="ref-block" n="2345 r_YAṬ-IŚ#110,12_r"/>catuṣṭayāpekṣaṃ kālādibhir abhedenābhedopacāreṇasakalāsadviśe<span type="ref-block" n="2346 r_YAṬ-IŚ#110,13_r"/>ṣātmakaṃ tattvaṃ khyāpayati vyavahārasya bhedaprādhānyāt tathaivā<span type="ref-block" n="2347 r_YAṬ-IŚ#110,14_r"/>dravyam ajīva ityādi pratiṣedhaśabdaḥ sakalāsadviśeṣātmakamadravya<span type="ref-block" n="2348 r_YAṬ-IŚ#110,15_r"/>tvam ajīvāditattvaṃ ca pratyāyayati syād iti nipātenatathā <span type="ref-block" n="2349 r_YAṬ-IŚ#110,16_r"/>tasyodyotanād evakāreṇānyathābhāvanirākaraṇāt vastutvamiti <span type="ref-block" n="2350 r_YAṬ-IŚ#110,17_r"/>śabdas tu syātkāralāṃchanaḥ saivakāraḥsakalavastuviśeṣasadasadā<span type="ref-block" n="2351 r_YAṬ-IŚ#110,18_r"/>dirūpaṃ tattvaṃ kālādibhir abhedenābhedopacāreṇaprakhyāpayati tasya <span type="ref-block" n="2352 r_YAṬ-IŚ#110,19_r"/>bhavārthavyavahāravattvād vidhiniṣedhaprādhānyenayugapadabhidhānāt <span type="ref-block" n="2353 r_YAṬ-IŚ#110,20_r"/>yatkāle vastuno vastutvaṃ tatkāla evasakalavastuviśeṣāstasya <span type="ref-block" n="2354 r_YAṬ-IŚ#110,21_r"/>tadvyāpakatvād iti kālenābhedas tebhyodravyārthikaprādhānyāt <span type="ref-block" n="2355 r_YAṬ-IŚ#110,22_r"/>yathā ca vastuno vastutvam ātmarūpaṃ tathā sarvevastuviśeṣāḥ <span type="ref-block" n="2356 r_YAṬ-IŚ#111,01_r"/>ity ātmarūpeṇābhedaḥ yathā ca vastutvena vastunaḥsaṃsargas tathā <span type="ref-block" n="2357 r_YAṬ-IŚ#111,02_r"/>vastuviśeṣair api saviśeṣasyaiva tasya samyak sṛṣṭau vyāpā<span type="ref-block" n="2358 r_YAṬ-IŚ#111,03_r"/>rāt tataḥ saṃsargeṇāpy abhedaḥ yas tu vastutvasya guṇasya <span type="ref-block" n="2359 r_YAṬ-IŚ#111,04_r"/>vastuguṇideśaḥ sa eva vastuviśeṣāṇām iti guṇideśenā'pi <span type="ref-block" n="2360 r_YAṬ-IŚ#111,05_r"/>tadabhedaḥ ya eva cārtho vastutvasyādhikaraṇalakṣaṇovastvātmā sa <span type="ref-block" n="2361 r_YAṬ-IŚ#111,06_r"/>eva sakalavastudharmāṇām ity arthato 'pi tadabhedaḥ yaś cavastuni <span type="ref-block" n="2362 r_YAṬ-IŚ#111,07_r"/>vastutvasaṃbaṃdhaḥ samavāyo 'viṣvagbhāvalakṣaṇaḥ sa evasakaladharmā<span type="ref-block" n="2363 r_YAṬ-IŚ#111,08_r"/>ṇām iti saṃbaṃdhena tadabhedaḥ ya eva copakāro vastunovastu<span type="ref-block" n="2364 r_YAṬ-IŚ#111,09_r"/>tvena kriyate 'rthakriyāsām arthyalakṣaṇaḥ sa evasakaladharmair ity u<span type="ref-block" n="2365 r_YAṬ-IŚ#111,10_r"/>pakāreṇaiva tadabhedaḥ yathā ca vastuśabdo vastutvaṃpratipādayati <span type="ref-block" n="2366 r_YAṬ-IŚ#111,11_r"/>tathā sakalavastudharmān api tair vinā tasyavastutvānupapatter iti śa<span type="ref-block" n="2367 r_YAṬ-IŚ#111,12_r"/>bdenā'pi tadabhedaḥ paryāyārthikaprādhānyena tuparamārthataḥ kā<span type="ref-block" n="2368 r_YAṬ-IŚ#111,13_r"/>lādibhir bheda eva dharmadharmiṇor abhedopacārāt vastuśabdena sakala<span type="ref-block" n="2369 r_YAṬ-IŚ#111,14_r"/>dharmaviśiṣṭasya vastuno 'bhidhānāt sakalādeśo na virudhyate <span type="ref-block" n="2370 r_YAṬ-IŚ#111,15_r"/>tataḥ syād vastv evety ādiśabdaḥ tattvam aśeṣarūpaṃpratipādayatīti nā<span type="ref-block" n="2371 r_YAṬ-IŚ#111,16_r"/>nātvarūpasyāpi vastuno vācakasaṃbhavaḥ sakalādeśavākyenatasya <span type="ref-block" n="2372 r_YAṬ-IŚ#111,17_r"/>tathā vaktuṃ śakyatvāt nanu ca dravyamātraṃ tattvaṃ tasyadravyapadenā<span type="ref-block" n="2373 r_YAṬ-IŚ#111,18_r"/>bhidhānāt padāntarāṇāmapi tatraiva vyāpārāt tadvyatirekeṇa <span type="ref-block" n="2374 r_YAṬ-IŚ#111,19_r"/>padārthāsaṃbhavād ity eke paryāyamātram eva tattvaṃdravyasya sakalapa<span type="ref-block" n="2375 r_YAṬ-IŚ#111,20_r"/>ryāyavyāpino vicāryamāṇasyāyogāt dravyādipadenāpi paryā<span type="ref-block" n="2376 r_YAṬ-IŚ#111,21_r"/>yamātrasyaiva kathanāt tatra pravṛttiprāptidarśanāc cetyanye dravyaṃ pa<span type="ref-block" n="2377 r_YAṬ-IŚ#111,22_r"/>ryāyaś ca pṛthag eva tattvaṃ tayos tādātmyavirodhātdravyapadena dravya<span type="ref-block" n="2378 r_YAṬ-IŚ#112,01_r"/>syaivābhidhānāt paryāyapadena paryāyasyaivanivedanād anyathāsaṃkaravya<span type="ref-block" n="2379 r_YAṬ-IŚ#112,02_r"/>tikaraprasaṃgād ity apare dravyaparyāyadvayātmakaṃtattvaṃ dravyapadena pa<span type="ref-block" n="2380 r_YAṬ-IŚ#112,03_r"/>ryāyapadena vā tasyaivābhidhānāt sarvatrāparyāyātmakasyadravyasyā<span type="ref-block" n="2381 r_YAṬ-IŚ#112,04_r"/>saṃbhavāt sakalaparyāyaśūnyasya ca dravyasyāpratīter itītare </p><p n="a_183" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2382 r_YAṬ-IŚ#112,05_r"/>tān prati sūrayo vaktum ārabhante </p><p n="a_185" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2387 r_YAṬ-IŚ#112,10_r"/>na tāvat dravyam eveti dravyasya vyavasthāsakalaparyāya<span type="ref-block" n="2388 r_YAṬ-IŚ#112,11_r"/>rahitasya pramāṇāgocaratvāt na hi pratyakṣaṃ dravyaviṣayaṃtasya va<span type="ref-block" n="2389 r_YAṬ-IŚ#112,12_r"/>rtamānaviṣayatvāt dravyasyatrikālagocarānaṃtavivartavyāpitvāt <span type="ref-block" n="2390 r_YAṬ-IŚ#112,13_r"/>na ca vartamānamātraviṣayatve pratyakṣasya sarvātmanātrikālavi<span type="ref-block" n="2391 r_YAṬ-IŚ#112,14_r"/>ṣayadravyagrāhitvaṃ yuktaṃ yogipratyakṣatvaprasaṃgāt tarhiyogipra<span type="ref-block" n="2392 r_YAṬ-IŚ#112,15_r"/>tyakṣam eva dravyaviṣayam iti cet na asmadādipratyakṣasya <span type="ref-block" n="2393 r_YAṬ-IŚ#112,16_r"/>nirviṣayatvaprasaṃgāt nanu asmadādipratyakṣasyāpividhātṛtvāt <span type="ref-block" n="2394 r_YAṬ-IŚ#112,17_r"/>sarvadā niṣeddhṛtve vidhiviṣayatvavirodhātniṣedhyānāmānaṃtyāda<span type="ref-block" n="2395 r_YAṬ-IŚ#112,18_r"/>naṃ tenāpi kālena niṣedhasya kartum aśaktestatraivopakṣīṇaśaktika<span type="ref-block" n="2396 r_YAṬ-IŚ#112,19_r"/>tvāt kadācit kasyacid vidhau pravṛttyanupapattervidhiviṣayatvasyaiva <span type="ref-block" n="2397 r_YAṬ-IŚ#112,20_r"/>yuktimattvam iti cet naitatsāraṃ saddravyamātrepratyakṣasya pravṛttau <span type="ref-block" n="2398 r_YAṬ-IŚ#112,21_r"/>śaśvadasattve pravṛttyabhāvāt tadavyavacchedaprasaṃgāt yadi punaḥ <span type="ref-block" n="2399 r_YAṬ-IŚ#113,01_r"/>sanmātre vidhau pravartamānaṃ pratyakṣaṃtadviruddham asattvaṃ vyavacchina<span type="ref-block" n="2400 r_YAṬ-IŚ#113,02_r"/>ttīti kathyate tadā'pi niṣeddhṛ pratyakṣaṃ kathaṃ na syāt yadi pu<span type="ref-block" n="2401 r_YAṬ-IŚ#113,03_r"/>naḥ prathamākṣasannipātavelāyāṃ nirvikalpaṃ pratyakṣaṃsanmātram eva <span type="ref-block" n="2402 r_YAṬ-IŚ#113,04_r"/>sākṣātkurute paścād anādyavidyāvāsanāsāmarthyād asat nivṛtti<span type="ref-block" n="2403 r_YAṬ-IŚ#113,05_r"/>vikalpotpatteḥ pratiṣedhavyavahāro 'smadādeḥ pravarttata itimataṃ <span type="ref-block" n="2404 r_YAṬ-IŚ#113,06_r"/>tadā paramārthato nāsattvanivṛttir itisadasadātmakavastuviṣayaṃ <span type="ref-block" n="2405 r_YAṬ-IŚ#113,07_r"/>pratyakṣaṃ prasajyeta sanmātrasya vidhirevāsattvapratiṣedha iti cet <span type="ref-block" n="2406 r_YAṬ-IŚ#113,08_r"/> katham evaṃ vidhātreva pratyakṣaṃ niṣeddhṛtvasyāpitatreṣṭeḥ kathaṃ ca <span type="ref-block" n="2407 r_YAṬ-IŚ#113,09_r"/>svayam eva na niṣeddhṛ pratyakṣam iti bruvāṇaḥ pratiṣedhaṃsarvathā nirā<span type="ref-block" n="2408 r_YAṬ-IŚ#113,10_r"/>kurvīta na cedasvasthaḥ athāvidyābalān na niṣeddhṛpratyakṣam iti <span type="ref-block" n="2409 r_YAṬ-IŚ#113,11_r"/>niṣedhavyavahāraḥ kriyate paramārthatas tasyāpy anabhidhānātkim e<span type="ref-block" n="2410 r_YAṬ-IŚ#113,12_r"/>vam avācyaṃ pratyakṣam iṣyate tatheṣṭau sanmātram apyavācyaṃ syāt <span type="ref-block" n="2411 r_YAṬ-IŚ#113,13_r"/>tattvayuktataraṃ parapratyāyanāyogāt sanmātraṃ hi tattvaṃparaṃ <span type="ref-block" n="2412 r_YAṬ-IŚ#113,14_r"/>pratyāyayen na saṃvinmātreṇa parāpratyakṣeṇa pratyāyayitumīśaḥ <span type="ref-block" n="2413 r_YAṬ-IŚ#113,15_r"/>paramārthataḥ pratyāyyapratyāyakabhāvābhāvāt na kvacitkiṃcit <span type="ref-block" n="2414 r_YAṬ-IŚ#113,16_r"/>kathaṃcit pratyāyayati sarvasya svata evasanmātratattvapratipatter iti <span type="ref-block" n="2415 r_YAṬ-IŚ#113,17_r"/>cet na vipratipattyabhāvaprasaṃgāt yadi punaḥ sanmātretattve <span type="ref-block" n="2416 r_YAṬ-IŚ#113,18_r"/>svaparavibhāgābhāvāt sarvasya bhedasya tatraivānupraveśān nakaści<span type="ref-block" n="2417 r_YAṬ-IŚ#113,19_r"/>t kutaścit kathaṃcit kadācid vipratipadyata iti cet na syādetad e<span type="ref-block" n="2418 r_YAṬ-IŚ#113,20_r"/>vaṃ yadi svaparavibhāgābhāvaḥ siddhyet sa hi na tāvatpratyakṣataḥ <span type="ref-block" n="2419 r_YAṬ-IŚ#113,21_r"/>siddhas tasyābhāvaviṣayatvaprasaṃgāt nā'py anumānātpakṣahetudṛṣṭāṃta<span type="ref-block" n="2420 r_YAṬ-IŚ#113,22_r"/>bhedābhāve 'numānānupapatteḥ kalpitasyāpy anumānasyavidhivi<span type="ref-block" n="2421 r_YAṬ-IŚ#114,01_r"/>ṣayatvaniyamāt tasya pratiṣedhaviṣayatvepratyakṣasyāpi pratiṣedhavi<span type="ref-block" n="2422 r_YAṬ-IŚ#114,02_r"/>ṣayatvasiddheḥ kutaḥ sanmātratvasiddhiḥ āgamātsvaparavibhāgābhā<span type="ref-block" n="2423 r_YAṬ-IŚ#114,03_r"/>vaḥ sādhyata iti cet na svaparavibhāgābhāve kvacid āgamā<span type="ref-block" n="2424 r_YAṬ-IŚ#114,04_r"/>nupapatteḥ āgamo hy āptavacanam apauruṣeyaṃ vā vacanaṃsyāt na <span type="ref-block" n="2425 r_YAṬ-IŚ#114,05_r"/>tāvad āptasya tatpratipādyasya ca vineyasyābhāve vacanamāptasya pra<span type="ref-block" n="2426 r_YAṬ-IŚ#114,06_r"/>varttate tatsadbhāve ca siddhaḥ svaparavibhāga iti kathamāgamāt ta<span type="ref-block" n="2427 r_YAṬ-IŚ#114,07_r"/>dabhāvaḥ sidhyet yadi punar apauruṣeyaṃ vacanam āgamastadā'pi <span type="ref-block" n="2428 r_YAṬ-IŚ#114,08_r"/>svaparavibhāgaḥ siddhas tadvyākhyātuḥ śrotuś ca sieddheḥsvaparavibhā<span type="ref-block" n="2429 r_YAṬ-IŚ#114,09_r"/>gopapatteḥ syān mataṃ svaparavibhāgābhāvo 'pi na kutaścitpramā<span type="ref-block" n="2430 r_YAṬ-IŚ#114,10_r"/>ṇāt sādhyate pratyakṣataḥ sanmātrasiddher evasvaparavibhāgābhāvasya <span type="ref-block" n="2431 r_YAṬ-IŚ#114,11_r"/>sādhanāt kevalam avidyāvilāsamātraṃpratipādyapratipādakabhāvaḥ saṃ<span type="ref-block" n="2432 r_YAṬ-IŚ#114,12_r"/>vedyasaṃvedakabhāvavad iti tad apy asamyak saṃvedyasaṃvedakabhāvapra<span type="ref-block" n="2433 r_YAṬ-IŚ#114,13_r"/>tipādyapratipādakabhāvābhāve svaparapratipattivirodhātsarvathā <span type="ref-block" n="2434 r_YAṬ-IŚ#114,14_r"/>śūnyavādāvakāśaprasaṃgāt </p><p n="a_186" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2435 r_YAṬ-IŚ#114,15_r"/>tad uktam </p><l> <span type="ref-block" n="2436 r_YAṬ-IŚ#114,16_r"/><span resp="?" rend="underline">sarvathā sadupāyānāṃ vādamārgaḥ pravarttate</span> </l><l> <span type="ref-block" n="2437 r_YAṬ-IŚ#114,17_r"/><span resp="?" rend="underline">adhikāro 'nupāyatvān na vāde śūnyavādinaḥ</span> iti </l><p n="a_188" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2438 r_YAṬ-IŚ#114,18_r"/>tad etad atrāpi saṃprāptaṃ tathā hi </p><l> <span type="ref-block" n="2439 r_YAṬ-IŚ#114,19_r"/><span resp="?" rend="underline">sarvathā sadupāyānāṃ vādamārgaḥ pravartate</span> </l><l> <span type="ref-block" n="2440 r_YAṬ-IŚ#114,20_r"/><span resp="?" rend="underline">adhikāro 'nupāyatvān na vāde sattvavādinaḥ</span> </l><p n="a_190" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2441 r_YAṬ-IŚ#114,21_r"/>nanu ca vicārātpūrvaṃ tattvābhyupagamaḥ paścād vā yadipūrvaṃ tadā <span type="ref-block" n="2442 r_YAṬ-IŚ#114,22_r"/>niṣphalo vicāraḥ syāt tattvābhyupagamaphalatvād vicārasya <span type="ref-block" n="2443 r_YAṬ-IŚ#115,01_r"/>tasya vicārāt prāg eva siddheḥ paścāc cetsarvasyāvicāraramaṇīyena <span type="ref-block" n="2444 r_YAṬ-IŚ#115,02_r"/>lokavyavahāreṇa vicārasya pravṛtter na paryanuyogo yuktaḥ vicā<span type="ref-block" n="2445 r_YAṬ-IŚ#115,03_r"/>rakāle hi na kaścid api śūnyavādī sattādvaitavādī vā yena <span type="ref-block" n="2446 r_YAṬ-IŚ#115,04_r"/>sarvathā'nupāyatvād vāde 'nadhikāraḥ prasajyeta anekāntavādi<span type="ref-block" n="2447 r_YAṬ-IŚ#115,05_r"/>nām api tadvicārottarakālam eva sarvam anekāntātmakaṃtattvam iti <span type="ref-block" n="2448 r_YAṬ-IŚ#115,06_r"/>pratipattavyaṃ katham anyathā parasparāśrayākhyo doṣo nasyāt <span type="ref-block" n="2449 r_YAṬ-IŚ#115,07_r"/>prasiddhe 'nekāntatve vicārapravṛttis tasyāṃ ca satyāmanekāntapra<span type="ref-block" n="2450 r_YAṬ-IŚ#115,08_r"/>siddhir iti gatyaṃtarābhāvāt kiṃcid api tattvamanabhyupagamya <span type="ref-block" n="2451 r_YAṬ-IŚ#115,09_r"/>parīkṣāpravṛttau tu na kaścid doṣaḥ parīkṣottarakālaṃ yadviniścitaṃ <span type="ref-block" n="2452 r_YAṬ-IŚ#115,10_r"/>tat tattvam iti vyavasthānāt tathā ca sattādvaitavādino'pi vi<span type="ref-block" n="2453 r_YAṬ-IŚ#115,11_r"/>cārasāmarthyāt sattādvaitatattvavyavasthitau yathādarśanaṃsaṃvedyasaṃveda<span type="ref-block" n="2454 r_YAṬ-IŚ#115,12_r"/>kabhāvasya pratipādyapratipādakabhāvasya vāsvaparavibhāgabhāva<span type="ref-block" n="2455 r_YAṬ-IŚ#115,13_r"/>nādhīnasya pratibaṃdhakabhāvāt sarvam anavadyam iti kecit tad apy ati<span type="ref-block" n="2456 r_YAṬ-IŚ#115,14_r"/>mugdhabuddhivijṛṃbhitaṃ kiṃcin nirṇītam anāśrityavicārasthaivāpra<span type="ref-block" n="2457 r_YAṬ-IŚ#115,15_r"/>vṛttes tasya saṃśayapūrvakatvāt saṃśayasya canirṇayanibaṃdhanatvāt pū<span type="ref-block" n="2458 r_YAṬ-IŚ#115,16_r"/>rvam anirṇītaviśeṣasya paścāt kvacit saṃśayasyānupalabdheḥsthā<span type="ref-block" n="2459 r_YAṬ-IŚ#115,17_r"/>ṇupuruṣasaṃśayavat ya eva hipūrvaniścitasthāṇupuruṣaviśeṣaḥ pra<span type="ref-block" n="2460 r_YAṬ-IŚ#115,18_r"/>tipattā tasyaivānyatrordhvatāsāmānyaṃ pratyakṣatoniścitavatasta<span type="ref-block" n="2461 r_YAṬ-IŚ#115,19_r"/>dviśeṣayoḥ smarataḥ saṃśayotpattidarśanāt na caivaṃsattādvaitatattvaṃ <span type="ref-block" n="2462 r_YAṬ-IŚ#115,20_r"/>kiṃ vā sarvathā śūnyam iti saṃśaya utpadyate pūrvaṃtadviṣayanirṇa<span type="ref-block" n="2463 r_YAṬ-IŚ#115,21_r"/>yānupapatteḥ kvacit tannirṇayotpattau vā nasattādvaitavādinaḥ śūnya<span type="ref-block" n="2464 r_YAṬ-IŚ#115,22_r"/>vādino va sveṣṭasiddhiḥ yadi punaḥ sarvam abhyupagabhyasattā<span type="ref-block" n="2465 r_YAṬ-IŚ#116,01_r"/>dvaitaśūnyavādayor api kvacit kadācit tannirṇayātpunar anyatra tattva<span type="ref-block" n="2466 r_YAṬ-IŚ#116,02_r"/>sāmānyam upalabdhavatas tayoś cānusmarataḥ saṃśayapravṛttervicāraḥ prava<span type="ref-block" n="2467 r_YAṬ-IŚ#116,03_r"/>rttata eveti mataṃ tadāpi yenātmanā sattādvaitaṃ pūrvaṃnirṇītaṃ tenaiva <span type="ref-block" n="2468 r_YAṬ-IŚ#116,04_r"/>sarvaśūnyatvaṃ rūpāntareṇā vā na tāvat prathamaḥ pakṣovyādhātāt <span type="ref-block" n="2469 r_YAṬ-IŚ#116,05_r"/>rūpāntareṇa tu tannirṇaye syādvādam āśritya vicāraḥpravarttata <span type="ref-block" n="2470 r_YAṬ-IŚ#116,06_r"/>ity etad āyātaṃ tathā ca nānekāṃtavādināṃ vicārāt pūrvamanekāṃta<span type="ref-block" n="2471 r_YAṬ-IŚ#116,07_r"/>tvāprasiddhis tadaprasiddhau vicārāpravṛtteḥ na ca vicārādevānekāṃ<span type="ref-block" n="2472 r_YAṬ-IŚ#116,08_r"/>tatvasiddhiḥ pratyakṣataḥ paramāgamāc casuniścitāsaṃbhavadbādhakapra<span type="ref-block" n="2473 r_YAṬ-IŚ#116,09_r"/>māṇād anekāṃtatvasiddher apratibaṃdhāt na caivaṃvicārānarthakyaṃ tadba<span type="ref-block" n="2474 r_YAṬ-IŚ#116,10_r"/>lād eva tattvasiddher abhyupagamāt pratyakṣād āgamāc capratipannatattvasyā<span type="ref-block" n="2475 r_YAṬ-IŚ#116,11_r"/>pi kutaścid dṛṣṭādṛṣṭānimittavaśāt kasyacit kvacit kathaṃcitsaṃśa<span type="ref-block" n="2476 r_YAṬ-IŚ#116,12_r"/>yotpattau vicārasyāvakāśātsarvatrā'hetuvādahetuvādābhyāmājñā<span type="ref-block" n="2477 r_YAṬ-IŚ#116,13_r"/>pradhānayuktipradhānayos tattvapratipattividhānāt tato'nekāntavā<span type="ref-block" n="2478 r_YAṬ-IŚ#116,14_r"/>dina eva vāde 'dhikāraḥ sadupāyatvāt kvacit kadācitkathaṃ<span type="ref-block" n="2479 r_YAṬ-IŚ#116,15_r"/>cit kutaścit kasyacin niścayasadbhāvāt kiṃcin nirṇītam ā<span type="ref-block" n="2480 r_YAṬ-IŚ#116,16_r"/>śritya kvacid anyatrānirṇīte vicārapravṛtteḥ sarvatravipratipadyamānā<span type="ref-block" n="2481 r_YAṬ-IŚ#116,17_r"/>nāṃ nirāśrayavicāraṇānupapatteḥ </p><p n="a_191" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2482 r_YAṬ-IŚ#116,18_r"/>tathā coktaṃ <span resp="?" rend="underline">tattvārthālaṃkāre</span> </p><l> <span type="ref-block" n="2483 r_YAṬ-IŚ#116,19_r"/><span resp="?" rend="underline">kiṃcin nirṇītam āśritya vicāro 'nyatra varttate</span> </l><l> <span type="ref-block" n="2484 r_YAṬ-IŚ#116,20_r"/><span resp="?" rend="underline">sarvavipratipattau tu kvacin nāsti vicāraṇā iti </span> </l><p n="a_193" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2485 r_YAṬ-IŚ#116,21_r"/>tato na vicārasāmarthyāt saddravyatattvavyavasthā nā'piparyāya<span type="ref-block" n="2486 r_YAṬ-IŚ#116,22_r"/>tattvavyavasthā dravyavikalasya paryāyamātrasyasakalapramāṇāvi<span type="ref-block" n="2487 r_YAṬ-IŚ#117,01_r"/>ṣayatvāt dravyaikāntavat pratyakṣatovarttamānaparyāyaḥ pratibhā<span type="ref-block" n="2488 r_YAṬ-IŚ#117,02_r"/>sata eva sarvasyedānīṃtanatayā pratibhāsamānatvāt naṣṭānutpanna<span type="ref-block" n="2489 r_YAṬ-IŚ#117,03_r"/>yor idānīṃtanatayā pratibhāsābhāvād iti cet nedānīṃtanatāyā <span type="ref-block" n="2490 r_YAṬ-IŚ#117,04_r"/>eva dravyābhāve pratibhāsavirodhāt naṣṭānutpannāvasthādvitayamanape<span type="ref-block" n="2491 r_YAṬ-IŚ#117,05_r"/>kṣamāṇasya vartamānatāpratīter ayogāt nityatvasādhanāccedānīṃtana<span type="ref-block" n="2492 r_YAṬ-IŚ#117,06_r"/>tāpratīteḥ śaśvadavicchedādātmano 'haṃtāpratītivat yathaivahy ātmā <span type="ref-block" n="2493 r_YAṬ-IŚ#117,07_r"/>sukhy ahaṃ duḥkhy aham iti sarvadā'py avacchinnāhaṃpratyayaviṣayabhāvam a<span type="ref-block" n="2494 r_YAṬ-IŚ#117,08_r"/>nubhavan na kadācid ahaṃtāṃ saṃtyajatīti nityaḥ tathāvahirvastv api <span type="ref-block" n="2495 r_YAṬ-IŚ#117,09_r"/>satatam idānīṃtanatāṃ na jahāti prāg api idānīṃ paśyāmipaścā<span type="ref-block" n="2496 r_YAṬ-IŚ#117,10_r"/>d apīdānīṃ paśyāmīti na sakalo deśo vā kaścid vidyate yatre<span type="ref-block" n="2497 r_YAṬ-IŚ#117,11_r"/>dānīṃtanatāpratītir nāstīti tadavyavacchedaḥ siddhaḥ tataḥ <span type="ref-block" n="2498 r_YAṬ-IŚ#117,12_r"/>samastaṃ vastu vivādāpannaṃ nityam evedānīntanatayāpratīyamāna<span type="ref-block" n="2499 r_YAṬ-IŚ#117,13_r"/>tvāt pratikṣaṇavināśitve tadvirodhāt </p><p n="a_194" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2500 r_YAṬ-IŚ#117,14_r"/>syānmataṃ pūrvedānīṃtanatānyā pāścātyā cavarttamānedānīṃta<span type="ref-block" n="2501 r_YAṬ-IŚ#117,15_r"/>natā na tatas tayoḥ saṃtānāvicchedaḥ pratikṣaṇaṃtadvicchedād i<span type="ref-block" n="2502 r_YAṬ-IŚ#117,16_r"/>ti tad asat tadvicchedagrāhiṇaḥ kasyacid asaṃbhavāt nahi tā<span type="ref-block" n="2503 r_YAṬ-IŚ#117,17_r"/>vat sāṃpratikam idanīṃtanatāyāḥ saṃvedanaṃpūrvāparedānīṃtanatāsaṃve<span type="ref-block" n="2504 r_YAṬ-IŚ#117,18_r"/>danavicchedaṃ grahītum alaṃ tadā svayam abhāvāt nāpyanumānaṃ ta<span type="ref-block" n="2505 r_YAṬ-IŚ#117,19_r"/>dvicchedāvinābhāviliṃgagrahaṇāsaṃbhavāt yo hi kadācit <span type="ref-block" n="2506 r_YAṬ-IŚ#117,20_r"/>kvacit pūrvāparedānīṃtanavicchedam upalabhate sa evatatsvabhāvasya <span type="ref-block" n="2507 r_YAṬ-IŚ#117,21_r"/>tatkāryasya vā liṃgasya tenāvinābhāvaṃ sākalyena tarkayet <span type="ref-block" n="2508 r_YAṬ-IŚ#117,22_r"/>na punar anyo 'tiprasaṃgāt na ca svayaṃpūrvāparakālamavyāpnuvan <span type="ref-block" n="2509 r_YAṬ-IŚ#118,01_r"/>pūrvāparedānīṃtanatāsaṃvadenayor vicchedamupalabdhuṃ samarthaḥ santāna<span type="ref-block" n="2510 r_YAṬ-IŚ#118,02_r"/>s tādṛk samartha iti cet na tasyāvastutve sakalasāmarthyā<span type="ref-block" n="2511 r_YAṬ-IŚ#118,03_r"/>nupapatteḥ vastutve punar ātmana eva saṃtāna itināmakaraṇā<span type="ref-block" n="2512 r_YAṬ-IŚ#118,04_r"/>n nityātmasiddheḥ syān matir eṣā te pūrvāpūrvedānīṃtanatāsaṃveda<span type="ref-block" n="2513 r_YAṬ-IŚ#118,05_r"/>nāhitavāsanāprabodhāt tadvicchedaniścayotpatter nanityātmasaṃsi<span type="ref-block" n="2514 r_YAṬ-IŚ#118,06_r"/>ddhir iti sā'pi na samyak pūrvāparedānīṃtanatāniścayasyaiva <span type="ref-block" n="2515 r_YAṬ-IŚ#118,07_r"/>tatsaṃvedanāhitavāsanāprabodhād utpatteryathānubhavaniścayopajananasaṃ<span type="ref-block" n="2516 r_YAṬ-IŚ#118,08_r"/>bhavāt na pūrvāpūrvavicchedo 'nubhūtaḥ nanu pratyakṣataḥsvarūpā<span type="ref-block" n="2517 r_YAṬ-IŚ#118,09_r"/>nubhava eva saṃvedanasya pūrvāparasaṃvedanavicchedānubhavaiti cen na <span type="ref-block" n="2518 r_YAṬ-IŚ#118,10_r"/>tadavicchedānubhavasyāpi svarūpānubhavarūpatvasiddherapratibaṃdhāt <span type="ref-block" n="2519 r_YAṬ-IŚ#118,11_r"/>pūrvasmāt parasmāc ca saṃvedanād idaṃ saṃvedanaṃ vicchinnamiti niśca<span type="ref-block" n="2520 r_YAṬ-IŚ#118,12_r"/>yotpatteḥ saṃvedanasvarūpānubhavas tadvicchedānubhava eveticet <span type="ref-block" n="2521 r_YAṬ-IŚ#118,13_r"/>nāvicchinnam aham āmuhūrttāder anvabhavam ityavicchedaniścayaprādurbhāvā<span type="ref-block" n="2522 r_YAṬ-IŚ#118,14_r"/>t tadavicchedānubhavasyaiva siddhes tato niraṃtaramidānīṃtanatayā <span type="ref-block" n="2523 r_YAṬ-IŚ#118,15_r"/>vahirantaś ca vastunaḥ pratīyamānatvaṃ kathaṃcinnityatvam eva sādha<span type="ref-block" n="2524 r_YAṬ-IŚ#118,16_r"/>yatīti nātaḥ kṣaṇasthitiparyāyamātrasiddhiḥ nāpy anumānālliṃ<span type="ref-block" n="2525 r_YAṬ-IŚ#118,17_r"/>gābhāvāt yat sat tat sarvaṃ kṣaṇasthitīti paryāyamātraṃnityadra<span type="ref-block" n="2526 r_YAṬ-IŚ#118,18_r"/>vyamātre kramayaugapadyābhyāmarthakriyāvirodhātsarvānupapatter ity anu<span type="ref-block" n="2527 r_YAṬ-IŚ#118,19_r"/>mānaṃ paryāyamātravastusādhanam iti cet na viruddhasādhanād asya <span type="ref-block" n="2528 r_YAṬ-IŚ#118,20_r"/>viruddhatvāt tathā hi yat sat tat sarvaṃdravyaparyāyarūpaṃ <span type="ref-block" n="2529 r_YAṬ-IŚ#118,21_r"/>jātyaṃtaraṃ paryāyamātre sarvathā'rthakriyāvirodhātdravyamātravat <span type="ref-block" n="2530 r_YAṬ-IŚ#118,22_r"/>sattvāyogād iti nirūpitaprāyaṃ tataḥ sūktaṃ naparyāyaikāṃta<span type="ref-block" n="2531 r_YAṬ-IŚ#119,01_r"/>vyavasthā pramāṇābhāvāt dravyaikāṃtavid iti pṛthagbhūtaparaspara<span type="ref-block" n="2532 r_YAṬ-IŚ#119,02_r"/>nirapekṣadravyaparyāyavyavasthā'py anena pratyuktā tatrā'pipramāṇā<span type="ref-block" n="2533 r_YAṬ-IŚ#119,03_r"/>bhāvāviśeṣāt na hi pratyakṣataḥ sarvathā pṛthagbhūtayordravyapa<span type="ref-block" n="2534 r_YAṬ-IŚ#119,04_r"/>ryāyayoḥ pratītir asti tayor aviṣvagbhūtayor eva sarvadāsaṃvedanāt <span type="ref-block" n="2535 r_YAṬ-IŚ#119,05_r"/>samavāyāt tathā pratītir iti cet so 'pi samavāyas tābhyāṃ <span type="ref-block" n="2536 r_YAṬ-IŚ#119,06_r"/>padārthāntarabhūto na pratyakṣataḥ siddhas tadātmakasyaivakathaṃcit tasya <span type="ref-block" n="2537 r_YAṬ-IŚ#119,07_r"/>pratīteḥ atha samavāyasamavāyinoḥ parasparam ātmanoś catābhyā<span type="ref-block" n="2538 r_YAṬ-IŚ#119,08_r"/>m abhedapratyayahetur ity abhidhīyate na tarhi pratyakṣatobhedaprati<span type="ref-block" n="2539 r_YAṬ-IŚ#119,09_r"/>bhāso nā'py anumānāt dravyaparyāyayor bhedaikāntaḥ siddhastathāvi<span type="ref-block" n="2540 r_YAṬ-IŚ#119,10_r"/>dhahetvabhāvāt nanu dravyaparyāyau mitho bhinnaubhinnapratibhāsa<span type="ref-block" n="2541 r_YAṬ-IŚ#119,11_r"/>tvāt yau yau bhinnapratibhāsau tau tau bhinnau yathāghaṭapaṭau tathā <span type="ref-block" n="2542 r_YAṬ-IŚ#119,12_r"/>ca dravyaparyāyau bhinnapratibhāsau tasmād bhinnāv ityanumānāt mitho <span type="ref-block" n="2543 r_YAṬ-IŚ#119,13_r"/>bhinnadravyaparyāyavyavasthā bhavaty eveti cet na hetorasiddhatvā<span type="ref-block" n="2544 r_YAṬ-IŚ#119,14_r"/>t bhinnapratibhāsatvaṃ hi dravyaparyāyayor na pratyakṣataḥsarvathā'stī<span type="ref-block" n="2545 r_YAṬ-IŚ#119,15_r"/>ti samarthitaṃ prāk anumānād bhinnapratibhāsatvam iti cetkim a<span type="ref-block" n="2546 r_YAṬ-IŚ#119,16_r"/>smād evānumānād anumānāntarād vā na tāvadādyaḥ pakṣaḥparasparā<span type="ref-block" n="2547 r_YAṬ-IŚ#119,17_r"/>śrayānuṣaṃgāt siddhe hy ato 'numānād bhinnapratibhāsitvesatīdam anu<span type="ref-block" n="2548 r_YAṬ-IŚ#119,18_r"/>mānaṃ sidhyati siddhe vā'sminn anumāne bhinnapratibhāsatvamiti <span type="ref-block" n="2549 r_YAṬ-IŚ#119,19_r"/>gatyantarābhāvāt anumānāntarād bhinnapratibhāsatvasiddhautad eva <span type="ref-block" n="2550 r_YAṬ-IŚ#119,20_r"/>vācyaṃ dravyaparyāyau bhinnapratibhāsauviruddhadharmādhikaraṇātvāt <span type="ref-block" n="2551 r_YAṬ-IŚ#119,21_r"/>yau yau viruddhadharmādhikaraṇau tau tau sarvathābhinnapratibhāsau yathā <span type="ref-block" n="2552 r_YAṬ-IŚ#119,22_r"/>jalānalau tathā ca dravyaparyāyau tasmād bhinnapratibhāsāvity anumā<span type="ref-block" n="2553 r_YAṬ-IŚ#120,01_r"/>nasya pratyakṣaviruddhapakṣatvātkālātyayāpadiṣṭatvāc ca hetor nātaḥ <span type="ref-block" n="2554 r_YAṬ-IŚ#120,02_r"/>sādhyasiddhiḥ etenāvayavāvayavinor guṇaguṇinoḥ kriyākri<span type="ref-block" n="2555 r_YAṬ-IŚ#120,03_r"/>yāvatoḥ sāmānyatadvatoḥ viśeṣatadvatoś ca parasparataḥsarvathā bhede <span type="ref-block" n="2556 r_YAṬ-IŚ#120,04_r"/>sādhye prayujyamānasya hetoḥ kālātyayāpadiṣṭatvaṃprativarṇitaṃ <span type="ref-block" n="2557 r_YAṬ-IŚ#120,05_r"/>pakṣasya pratyakṣabādhitatvāt kathaṃcit tādātmyavarttinorevāvi<span type="ref-block" n="2558 r_YAṬ-IŚ#120,06_r"/>ṣvagbhūtayos tayoḥ pratyakṣabuddhau pratibhāsanāt kathaṃcidbhede sādhye <span type="ref-block" n="2559 r_YAṬ-IŚ#120,07_r"/>siddhasādhyatāpattis tatra pratyakṣasya bhrāṃtatvādabādhakatve vahiraṃ<span type="ref-block" n="2560 r_YAṬ-IŚ#120,08_r"/>taś ca na kiṃcit pratyakṣataḥ sidhyet bhrāṃtād apipratyakṣāt <span type="ref-block" n="2561 r_YAṬ-IŚ#120,09_r"/>kasyacit siddhau pratyakṣatadābhāsavyavasthā kim arthamāsthīyeta <span type="ref-block" n="2562 r_YAṬ-IŚ#120,10_r"/>na ca bhrāṃtaṃ pratyakṣaṃdharmidṛṣṭāntahetuvyavasthāpanāyālaṃ yato '<span type="ref-block" n="2563 r_YAṬ-IŚ#120,11_r"/>numānam atyaṃtabhedam avayavāvayavyādīnāṃvyavasthāpayadabhedapratibhā<span type="ref-block" n="2564 r_YAṬ-IŚ#120,12_r"/>sinaḥ pratyakṣasya bādhakam anumanyemahi tato 'numānaṃkasyacid bā<span type="ref-block" n="2565 r_YAṬ-IŚ#120,13_r"/>dhakaṃ sādhakaṃ vā svayam anurucyamānena pratyakṣamabhrāntaṃ dharmidṛṣṭāṃ<span type="ref-block" n="2566 r_YAṬ-IŚ#120,14_r"/>tahetuviṣayam urarīkarttavyaṃ tac corarīkurvatā nadravyaparyāyau para<span type="ref-block" n="2567 r_YAṬ-IŚ#120,15_r"/>sparam atyaṃtabhinnau pratijñātavyau pratyakṣabuddhau sakṛdapi tathā <span type="ref-block" n="2568 r_YAṬ-IŚ#120,16_r"/>pratibhāsābhāvāt tato na dravyaparyāyapṛthagvyavasthāyuktimatī <span type="ref-block" n="2569 r_YAṬ-IŚ#120,17_r"/>dravyavyavasthāvat paryāyavyavasthāvac ceti prapaṃcato'nyatra parīkṣitaṃ <span type="ref-block" n="2570 r_YAṬ-IŚ#120,18_r"/>pratipattavyam </p><p n="a_195" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2571 r_YAṬ-IŚ#120,19_r"/>atrā<span resp="?" rend="underline">paraḥ</span> prāha dvayātmakam ekaṃ tattvaṃvyavatiṣṭhate dravyamātrasya <span type="ref-block" n="2572 r_YAṬ-IŚ#120,20_r"/>paryāyamātrasya ca pṛthagbhūtadravyaparyāyamātravatvyavasthānupapatter iti <span type="ref-block" n="2573 r_YAṬ-IŚ#120,21_r"/>so 'py evaṃ praṣṭavyaḥ kiṃ sarvathā dvaiyātmakamekasyārpyate kathaṃcid vā <span type="ref-block" n="2574 r_YAṬ-IŚ#120,22_r"/>prathamapakṣe dvaiyātmyam ekārpaṇayā viruddhaṃ navyavatiṣṭhata eva yo hy ātma <span type="ref-block" n="2575 r_YAṬ-IŚ#121,01_r"/>dravyapratītahetur yaś ca paryāyapratītinimittaṃ taucet parasparaṃ bhinnāv ā<span type="ref-block" n="2576 r_YAṬ-IŚ#121,02_r"/>tmānau kathaṃ tadātmakam ekaṃ tattvaṃ sarvathāvyavatiṣṭhate bhinnābhyāmātma<span type="ref-block" n="2577 r_YAṬ-IŚ#121,03_r"/>bhyām abhinnasyaikatvavirodhāt yadā tv ekasmād abhinnautāvātmānau <span type="ref-block" n="2578 r_YAṬ-IŚ#121,04_r"/>syātāṃ tadāpy ekam evāvatiṣṭhate sarvathaikasmād abhinnayostayor ekatva<span type="ref-block" n="2579 r_YAṬ-IŚ#121,05_r"/>siddher iti na dvaiyātmyaṃ viruddhatvāt ko hy abāliśaḥpramāṇam aṃgī<span type="ref-block" n="2580 r_YAṬ-IŚ#121,06_r"/>kurvan dvāvātmānau sarvathaikasya vastuno bhinno svayamarpayet tato dvaiyā<span type="ref-block" n="2581 r_YAṬ-IŚ#121,07_r"/>tmyaṃ dvyātmakatvaṃ tattvaṃ sarvathaikārpaṇayā viruddhameveti mantavyam <span type="ref-block" n="2582 r_YAṬ-IŚ#121,08_r"/>katham idānīm aviruddhaṃ tattvaṃ sidhyed iti cet ucyate <span type="ref-block" n="2583 r_YAṬ-IŚ#121,09_r"/> dharmī ca dharmaś ca mithas tridhemau na sarvathā te'bhimatau viruddhau <span type="ref-block" n="2584 r_YAṬ-IŚ#121,10_r"/>te tavaḥ bhagavato 'rhataḥ syādvādina imau pratyakṣataḥpratibhāsamānau <span type="ref-block" n="2585 r_YAṬ-IŚ#121,11_r"/>sarvathā sarveṇā'pi prakāreṇānumānādipratibhāsaviśeṣeṇa vi<span type="ref-block" n="2586 r_YAṬ-IŚ#121,12_r"/>ruddhau neti saṃbaṃdhaḥ kau tāv imau dharmī ca dharmaśceti dharmidharmāv i<span type="ref-block" n="2587 r_YAṬ-IŚ#121,13_r"/>ty arthaḥ kiṃ tau sarvathā mitho bhinnāv evābhinnāv evabhinnābhi<span type="ref-block" n="2588 r_YAṬ-IŚ#121,14_r"/>nnāv eva tridhā vā kalpyete na tāvat prathamaḥ pakṣaḥpramāṇavirodhāt <span type="ref-block" n="2589 r_YAṬ-IŚ#121,15_r"/>nā'pi dvitīyaḥ sahānavasthāvirodhāt nā'pi tṛtīyo vikalpaḥ <span type="ref-block" n="2590 r_YAṬ-IŚ#121,16_r"/>bhinnau cābhinnau cety ubhayadoṣānuṣaṃgeṇa viruddhatvād itikatham avi<span type="ref-block" n="2591 r_YAṬ-IŚ#121,17_r"/>ruddhau tau yatas te 'bhimatāv iti na mantavyam tridhāpitayor abhimata<span type="ref-block" n="2592 r_YAṬ-IŚ#121,18_r"/>tvāt tathā hi dharmidharmau syād abhinnaudravyārthikaprādhānyāt <span type="ref-block" n="2593 r_YAṬ-IŚ#121,19_r"/>syād bhinnau paryāyārthikaprādhānyāt syān mitho bhinnaucābhinnau <span type="ref-block" n="2594 r_YAṬ-IŚ#121,20_r"/>ca kramārpitadvayād iti tribhiḥ prakāraiḥsyādvādanyāyavādibhi<span type="ref-block" n="2595 r_YAṬ-IŚ#121,21_r"/>r vyavasthāpyate na punaḥ sarvathā'rpitau tridhāpidharmadharmiṇau pratya<span type="ref-block" n="2596 r_YAṬ-IŚ#122,01_r"/>kṣādipramāṇaviruddhau te 'bhimatau tato vākyaṃna dharmamātraṃ na dha<span type="ref-block" n="2597 r_YAṬ-IŚ#122,02_r"/>rmimātraṃ vā pratipādayatīti na sarvathāpy abhinnaudharmadharmiṇau na <span type="ref-block" n="2598 r_YAṬ-IŚ#122,03_r"/>sarvathā bhinnau nā'pi sarvathā bhinnābhinnaupratītivirodhāt <span type="ref-block" n="2599 r_YAṬ-IŚ#122,04_r"/>dravyaikāntasya paryāyaikāntasya caparasparanirapekṣapṛthagbhūtadra<span type="ref-block" n="2600 r_YAṬ-IŚ#122,05_r"/>vyaparyāyaikāntavat vyavasthānupapatteḥ samarthanāt tatrayuktyanuśā<span type="ref-block" n="2601 r_YAṬ-IŚ#122,06_r"/>sanāyogāt kiṃ punar yuktyanuśāsanam ity āhuḥ </p><p n="a_197" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2606 r_YAṬ-IŚ#122,11_r"/>darśanaṃ dṛṣṭaṃ pratyakṣaṃ āptavacanam āgamaḥ dṛṣṭaṃ cāgamaś ca <span type="ref-block" n="2607 r_YAṬ-IŚ#122,12_r"/>dṛṣṭāgamau tābhyām aviruddham abādhitaviṣayaṃ yad arthātsādhanarūpād a<span type="ref-block" n="2608 r_YAṬ-IŚ#122,13_r"/>rthasya sādhyasya prarūpaṇaṃ tad eva yuktyanuśāsanaṃyuktivacanaṃ te tava <span type="ref-block" n="2609 r_YAṬ-IŚ#122,14_r"/>bhagavato 'bhimatām iti padaghaṭanā tatrārthasyaprarūpaṇaṃ yuktyanuśā<span type="ref-block" n="2610 r_YAṬ-IŚ#122,15_r"/>sanam iti vacane pratyakṣam api yuktyanuśāsanaṃ prasajyetatadvya<span type="ref-block" n="2611 r_YAṬ-IŚ#122,16_r"/>vacchedārtham arthāt prarūpaṇam iti vyākhyāyate sāmarthyādarthasya ta<span type="ref-block" n="2612 r_YAṬ-IŚ#122,17_r"/>d iti pratīteḥ tathā'pi śīto 'gnir dravyatvāj jalavad iti pre<span type="ref-block" n="2613 r_YAṬ-IŚ#122,18_r"/>tyāsukhaprado dharmaḥ karmatvād adharmavad iti capratyakṣaviruddham āgamavi<span type="ref-block" n="2614 r_YAṬ-IŚ#122,19_r"/>ruddhaṃ cārthaprarūpaṇaṃ yuktyanuśāsanaṃ prāptam iti naśaṃkanīyam dṛṣṭā<span type="ref-block" n="2615 r_YAṬ-IŚ#122,20_r"/>gamābhyām aviruddham ity ābhidhānāt tathācānyathā'nupapannatva<span type="ref-block" n="2616 r_YAṬ-IŚ#122,21_r"/>niyamaniścayalakṣaṇāt sādhanāt sādhyārthaprarūpaṇaṃyuktyanuśāsana<span type="ref-block" n="2617 r_YAṬ-IŚ#123,01_r"/>m iti prakāśitaṃ bhavati dṛṣṭāgamābhyāmavirodhasyānyathānupapatte<span type="ref-block" n="2618 r_YAṬ-IŚ#123,02_r"/>r iti devāgamādau nirṇītaprāyam atrodāharaṇāmucyate prati<span type="ref-block" n="2619 r_YAṬ-IŚ#123,03_r"/>kṣaṇaṃ sthityudayavyayātmārtharūpaṃ sattvād iti na tāvatpratyakṣa<span type="ref-block" n="2620 r_YAṬ-IŚ#123,04_r"/>viruddhaḥ pakṣaḥ sthityudayavyayātmano 'rtharūpasyavahirghaṭāder ivāṃta<span type="ref-block" n="2621 r_YAṬ-IŚ#123,05_r"/>rātmano 'pi sākṣādanubhavāt sthitimātrasyasarvatrāsākṣātkara<span type="ref-block" n="2622 r_YAṬ-IŚ#123,06_r"/>ṇād udayavyayamātravat na cāyaṃ sthityudayavyayātmano'rtharūpa<span type="ref-block" n="2623 r_YAṬ-IŚ#123,07_r"/>syānubhavaḥ suniścitāsaṃbhavad bādhakapramāṇāt pratikṣaṇamanupapannaḥ <span type="ref-block" n="2624 r_YAṬ-IŚ#123,08_r"/>kālāntare sthityudayavyayadarśanāt tatpratītisiddher anyathāsakṛd api <span type="ref-block" n="2625 r_YAṬ-IŚ#123,09_r"/>tadayogāt kharaviṣāṇādivad iti na pratyakṣavirodhaḥ nā'pyāga<span type="ref-block" n="2626 r_YAṬ-IŚ#123,10_r"/>mavirodho 'sya yuktyanuśāsanasya saṃbhāvyate utpādavyayadhrauvya<span type="ref-block" n="2627 r_YAṬ-IŚ#123,11_r"/>yuktaṃ sad iti paramāgamasya prasidghatvātsarvathaikāntāgamasyā<span type="ref-block" n="2628 r_YAṬ-IŚ#123,12_r"/>prasiddher dṛṣṭeṣṭaviruddhārthābhidhāyitvātpratārakapuruṣavacanavad iti ni<span type="ref-block" n="2629 r_YAṬ-IŚ#123,13_r"/>ravadyaḥ pakṣaḥ pratikṣaṇaṃ sthityudayavyayātmakasyavivādādhyā<span type="ref-block" n="2630 r_YAṬ-IŚ#123,14_r"/>sitasya sādhyadharmasya jīvāder artharūpasya casādhyadharmiṇaḥ pra<span type="ref-block" n="2631 r_YAṬ-IŚ#123,15_r"/>siddhasyābhidhānāt tathā hetuś ca sattvād iti nāsiddhaḥsarva<span type="ref-block" n="2632 r_YAṬ-IŚ#123,16_r"/>trārtharūpe tadabhāve sarvābhāvaprasaṃgāt nā'pi saṃdigdhaḥsarvatra <span type="ref-block" n="2633 r_YAṬ-IŚ#123,17_r"/>sattvasya saṃdehe saṃdehasyā'pi sattvaniścayaviruddhatvāt nāpy a<span type="ref-block" n="2634 r_YAṬ-IŚ#123,18_r"/>jñātāsiddho hetuḥ sarvasya vādinaḥ sattvaparijñānābhāvevāditva<span type="ref-block" n="2635 r_YAṬ-IŚ#123,19_r"/>virodhāt nāpy anaikāntikaḥ kārtsnyato deśato vā vipakṣāvṛ<span type="ref-block" n="2636 r_YAṬ-IŚ#123,20_r"/>ttitvāt dravyeṇa sthitimatā janmavyayarahitena satāparyāyamā<span type="ref-block" n="2637 r_YAṬ-IŚ#123,21_r"/>treṇa cotpādavyayavatā sthitiśūnyena hetor anekānta iti cet na <span type="ref-block" n="2638 r_YAṬ-IŚ#123,22_r"/>sattvasya vastutvasvarūpasya hetutvāt sattvadharmasyanayaviṣayasya <span type="ref-block" n="2639 r_YAṬ-IŚ#124,01_r"/>hetutvānabhyupagamāt na ca dravyamātraṃ vastuparyāyamātraṃ vā tasya <span type="ref-block" n="2640 r_YAṬ-IŚ#124,02_r"/>vastvekadeśatvāt dravyaparyāyātmano jātyaṃtarasya vastunaḥpramāṇa<span type="ref-block" n="2641 r_YAṬ-IŚ#124,03_r"/>siddhatvāt na ca dravyasya paryāyasya vāvastutvābhāvādavastu<span type="ref-block" n="2642 r_YAṬ-IŚ#124,04_r"/>tvaprasaṃgas tasya vastvekadeśatvena vastutvāvastutvābhyāmavyavasthā<span type="ref-block" n="2643 r_YAṬ-IŚ#124,05_r"/>nāt samudraikadeśasya samudratvāsamudratvābhyāmavyavasthānavat <span type="ref-block" n="2644 r_YAṬ-IŚ#124,06_r"/>na ca vastutvasya sattvasya hetutve tadekadeśenadravyasattvena paryā<span type="ref-block" n="2645 r_YAṬ-IŚ#124,07_r"/>yasattvena vā vyabhicārodbhāvanā yuktā sarvasya hetorvyabhicārapra<span type="ref-block" n="2646 r_YAṬ-IŚ#124,08_r"/>saṃgāt sakalajanaprasiddhasya vahnyādisiddhaudhūmādisādhana<span type="ref-block" n="2647 r_YAṬ-IŚ#124,09_r"/>syāpi tadekadeśena pāṃḍutvādinā vyabhicāram udbhāvayankatha<span type="ref-block" n="2648 r_YAṬ-IŚ#124,10_r"/>m anenāpākriyeta dhūmasya hetutve tadekadeśenapāṃḍutvādinā na <span type="ref-block" n="2649 r_YAṬ-IŚ#124,11_r"/>vyabhicāras tanmātrasyāhetutvād iti cet tarhi sattvasyavastu<span type="ref-block" n="2650 r_YAṬ-IŚ#124,12_r"/>tvarūpasya hetutvena tadekadeśena dravyasattvenaparyāyasattvena vā <span type="ref-block" n="2651 r_YAṬ-IŚ#124,13_r"/>katham anaikāṃtikatvam udbhāvayet na ced asvasthaḥ nanu casattvaṃ <span type="ref-block" n="2652 r_YAṬ-IŚ#124,14_r"/>vastutvaviruddhaṃ viparyayasyaiva sādhanād iti na mantavyam <span type="ref-block" n="2653 r_YAṬ-IŚ#124,15_r"/>sthitimātra ivodayavyayamātre 'pi tadasaṃbhavāt tathāhi sattva<span type="ref-block" n="2654 r_YAṬ-IŚ#124,16_r"/>m idam arthakriyayā vyāptaṃ tadabhāve tadvirodhātkhapuṣpavat sā ca <span type="ref-block" n="2655 r_YAṬ-IŚ#124,17_r"/>kramayaugapadyābhyāṃ vyāptā tadabhāve tadabhāvāt tadvat teca <span type="ref-block" n="2656 r_YAṬ-IŚ#124,18_r"/>kramayaugapadye pratikṣaṇaṃ sthityudayavyayātmakatvenavyāpte tadsthi<span type="ref-block" n="2657 r_YAṬ-IŚ#124,19_r"/>tyekāntād udayavyayaikāntād iva nivarttamānaṃ tataḥkramayaugapadye <span type="ref-block" n="2658 r_YAṬ-IŚ#124,20_r"/>nivarttayet te ca nivarttamāne svavyāpyām arthakriyāṃnivarttayataḥ <span type="ref-block" n="2659 r_YAṬ-IŚ#124,21_r"/>sā ca nivarttamānā svavyāpyaṃ sattvaṃ nivarttayatīti tato <span type="ref-block" n="2660 r_YAṬ-IŚ#124,22_r"/>nivarttamānaṃ sattvaṃ tīrādarśiśakuninyāyena pratikṣaṇaṃsthityu<span type="ref-block" n="2661 r_YAṬ-IŚ#125,01_r"/>dayavyayātmanyevārtharūpe byatiṣṭhata iti kathaṃviparyayaṃ sādha<span type="ref-block" n="2662 r_YAṬ-IŚ#125,02_r"/>yed yato viruddham abhidhīyeta sapakṣe sattvābhāvādasādhāraṇānai<span type="ref-block" n="2663 r_YAṬ-IŚ#125,03_r"/>kāntiko hetur iti cet ko 'yam asādhāraṇo nāma sapakṣavi<span type="ref-block" n="2664 r_YAṬ-IŚ#125,04_r"/>pakṣayor asann asādhāraṇa iti cet sa kiṃ tatraniścitāsadbhāvaḥ <span type="ref-block" n="2665 r_YAṬ-IŚ#125,05_r"/>saṃdigdhāsadbhāvo vā prathamapakṣe nānaikāṃtikaḥ syāt sarvathā <span type="ref-block" n="2666 r_YAṬ-IŚ#125,06_r"/>vipakṣe niścitāsattvasya samyagdhetutvāt samyaghetorvipakṣāsattva<span type="ref-block" n="2667 r_YAṬ-IŚ#125,07_r"/>niyamaniścayalakṣaṇatvāt tadabhāve sapakṣe sato 'pigamakatvāyo<span type="ref-block" n="2668 r_YAṬ-IŚ#125,08_r"/>gāt sapakṣasattvaniyamasya hetulakṣaṇatvāvyavasthitestadabhāve<span type="ref-block" n="2669 r_YAṬ-IŚ#125,09_r"/>'pi hetor gamakatvasiddheḥ yadi punardvitīyaḥ pakṣaḥsapakṣavipa<span type="ref-block" n="2670 r_YAṬ-IŚ#125,10_r"/>kṣayoḥ saṃdigdhāsadbhāvo 'naikāṃtika iti cet tadā na sattvāditi <span type="ref-block" n="2671 r_YAṬ-IŚ#125,11_r"/>hetur asādhāraṇānaikāṃtikaḥ pramāṇabalād vipakṣetasyāsadbhāvani<span type="ref-block" n="2672 r_YAṬ-IŚ#125,12_r"/>ścayāt saṃśayāsaṃbhavād anaikāṃtikatvavirodhāt saṃśayahetur a<span type="ref-block" n="2673 r_YAṬ-IŚ#125,13_r"/>naikāṃtika iti sāmānyato 'naikāntikalakṣaṇaprasiddheḥ <span type="ref-block" n="2674 r_YAṬ-IŚ#125,14_r"/>tato 'siddhaviruddhānaikāṃtikatvavimuktatvāt sūktam idaṃyuktyanuśā<span type="ref-block" n="2675 r_YAṬ-IŚ#125,15_r"/>sanodāharaṇaṃ pratikṣaṇaṃ sthityudayavyayātmakamartharūpaṃsattvād i<span type="ref-block" n="2676 r_YAṬ-IŚ#125,16_r"/>ti nanu ca yena rūpeṇa sthitir vastunas tena sthitir evayenoda<span type="ref-block" n="2677 r_YAṬ-IŚ#125,17_r"/>yas tenodaya eva yena vyayas tena vyaya eveti vyavasthāyāṃnāne<span type="ref-block" n="2678 r_YAṬ-IŚ#125,18_r"/>kāntātmakavastusiddhiḥ sthityādyekāntasyaiva prasiddheḥ itina <span type="ref-block" n="2679 r_YAṬ-IŚ#125,19_r"/>mantavyaṃ tattvavyavastham iti vacanāt tatrasthityudayavyayātmārtha<span type="ref-block" n="2680 r_YAṬ-IŚ#125,20_r"/>rūpaṃ pratikṣaṇam avyavasthaṃ na vidyate vyavasthā'syetivyākhyānāt <span type="ref-block" n="2681 r_YAṬ-IŚ#125,21_r"/>yena hi rūpeṇa vastu tiṣṭhati tenotpadyate naśyati ca sthitaṃ <span type="ref-block" n="2682 r_YAṬ-IŚ#125,22_r"/>sthāsyati ca utpannam utpatsyate ca naṣṭaṃ naṃkṣyati ca yena <span type="ref-block" n="2683 r_YAṬ-IŚ#126,01_r"/>cotpadyate tena tiṣṭhati naśyati ca utpannaṃ sthitaṃnaṣṭaṃ ca utpa<span type="ref-block" n="2684 r_YAṬ-IŚ#126,02_r"/>tsyamānaṃ sthāsyannaṃkṣyaṃś ca yena ca naśyatitenotpadyate tiṣṭhati <span type="ref-block" n="2685 r_YAṬ-IŚ#126,03_r"/>ca tathā naṣṭam utpannaṃ sthitaṃ ca naṃkṣyaty utpatsyatesthāsyati ceti na <span type="ref-block" n="2686 r_YAṬ-IŚ#126,04_r"/>kvacid vyavasthā yenaikāntaprasaṃgaḥ kathaṃcidavyavasthitasyaiva <span type="ref-block" n="2687 r_YAṬ-IŚ#126,05_r"/>tattvasyārthakriyākāritvaprasiddheḥ paṭam udāharaṇīkṛtyasarvam eta<span type="ref-block" n="2688 r_YAṬ-IŚ#126,06_r"/>d vaktavyaṃ tathā hi paṭaḥ prāraṃbhakṣaṇāpekṣayotpadyatetiṣṭhati vinaśyati <span type="ref-block" n="2689 r_YAṬ-IŚ#126,07_r"/>cānāraṃbhasamayāpekṣayā dvitīyakṣaṇāpekṣayā tūtpatsyatesthāsyati <span type="ref-block" n="2690 r_YAṬ-IŚ#126,08_r"/>naṃkṣyati ca nirvṛttasvarūpāpekṣayotpannaḥ sthito naṣṭaś capūrvāvi<span type="ref-block" n="2691 r_YAṬ-IŚ#126,09_r"/>nirvṛttarūpeṇeti prātītikam etat </p><p n="a_198" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2692 r_YAṬ-IŚ#126,10_r"/>nanu caikam eva vastu nānāsvabhāvam evam āyātaṃ tac caviruddhaṃ <span type="ref-block" n="2693 r_YAṬ-IŚ#126,11_r"/>kuto 'vatiṣṭhata ity āhuḥ </p><p n="a_200" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2698 r_YAṬ-IŚ#126,16_r"/>yad ekaṃ vastu sattvaikatvapratyabhijñānāt siddhaṃ <span type="ref-block" n="2699 r_YAṬ-IŚ#126,17_r"/>tan nānātmatām aparityajad eva vastutvaṃ labhate samīcīnanānāpra<span type="ref-block" n="2700 r_YAṬ-IŚ#126,18_r"/>tyayaviṣayatvāt yat tu nānātmatāṃ jahāti na tad vastu yathāpara<span type="ref-block" n="2701 r_YAṬ-IŚ#126,19_r"/>parikalpitātmādyadvaitaṃ vastu ca vivādāpannaṃ jīvāditasmān nā<span type="ref-block" n="2702 r_YAṬ-IŚ#126,20_r"/>nātmatām aprajahad eva pratipattavyaṃ tathā yadabādhitanānāpratyayaba<span type="ref-block" n="2703 r_YAṬ-IŚ#126,21_r"/>lān nānā prasiddhaṃ tad ekātmatām ajahad eva tava vastusammataṃ tasyā<span type="ref-block" n="2704 r_YAṬ-IŚ#127,01_r"/>nyathā vastutvavirodhātparābhyupagataniranvayanānākṣaṇavat <span type="ref-block" n="2705 r_YAṬ-IŚ#127,02_r"/>tato jīvādipadārthajātaṃ parasparājahadvṛttyekānekasvabhāvaṃvastu<span type="ref-block" n="2706 r_YAṬ-IŚ#127,03_r"/>tvānyathānupapatter iti yuktyanuśāsanaṃ tat kathaṃ vācāvaktuṃ <span type="ref-block" n="2707 r_YAṬ-IŚ#127,04_r"/>śakyata iti na śaṃkanīyaṃ krameṇa tasya vāgvācitvāt na hi <span type="ref-block" n="2708 r_YAṬ-IŚ#127,05_r"/>yugapad ekātmatayā nānātmatayā ca vastūcyate vācā tādṛśyā <span type="ref-block" n="2709 r_YAṬ-IŚ#127,06_r"/>vāco 'saṃbhavāt na caivaṃ krameṇa pravarttamānāyā vāco'satyatva<span type="ref-block" n="2710 r_YAṬ-IŚ#127,07_r"/>prasaṃgas tasyāḥ svaviṣaye nānātve caikatve cāṃgāṃgibhāvātpravṛ<span type="ref-block" n="2711 r_YAṬ-IŚ#127,08_r"/>tteḥ syād ekam eveti vācā hi pradhānabhāvenaikatvaṃ vācyaṃguṇa<span type="ref-block" n="2712 r_YAṬ-IŚ#127,09_r"/>bhāvena nānātvaṃ syān nānaiva vastv iti vācā pradhānyenanānātvaṃ <span type="ref-block" n="2713 r_YAṬ-IŚ#127,10_r"/>vācyaṃ guṇabhāvenaikatvam iti katham evamekatvanānātvavācora<span type="ref-block" n="2714 r_YAṬ-IŚ#127,11_r"/>satyatā syāt sarvathaikatvavācā nānātvanirākaraṇāt nānā<span type="ref-block" n="2715 r_YAṬ-IŚ#127,12_r"/>tvanirākaraṇe hi tathaikatvasyāpi tadavinābhāvinonirākaraṇa<span type="ref-block" n="2716 r_YAṬ-IŚ#127,13_r"/>prasaṃgād asatyatvapariprāpter abhīṣṭatvāttathā'nupalabhyamānatvāt <span type="ref-block" n="2717 r_YAṬ-IŚ#127,14_r"/>nānātvavācā caikatvasya nirākaraṇāt tannirākaraṇe tadavinā<span type="ref-block" n="2718 r_YAṬ-IŚ#127,15_r"/>bhāvinānātvanirākṛtiprasaṃgāt satyatvavirodhāt tataḥkrame<span type="ref-block" n="2719 r_YAṬ-IŚ#127,16_r"/>ṇānaṃtarūpaṃ yad vastu tat tavāṃgāṃgibhāvād eva vāgvācyaṃboddhavyam <span type="ref-block" n="2720 r_YAṬ-IŚ#127,17_r"/>aṃgaṃ hy apradhānamaṃgi pradhānaṃ tadbhāvoguṇapradhānabhāvas tam ā<span type="ref-block" n="2721 r_YAṬ-IŚ#127,18_r"/>śritya nānātvaikatvavacane yathārthābhidhāyitvam eva vācyaṃvyava<span type="ref-block" n="2722 r_YAṬ-IŚ#127,19_r"/>tiṣṭhate </p><p n="a_201" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2723 r_YAṬ-IŚ#127,20_r"/>nanu ca bhavatu nāmānaṃtadharmaviśiṣṭaṃ vastu te tudharmāḥ para<span type="ref-block" n="2724 r_YAṬ-IŚ#127,21_r"/>sparanirapekṣā eva pṛthagbhūtaś ca tebhyo dharmīti matamapācikī<span type="ref-block" n="2725 r_YAṬ-IŚ#127,22_r"/>rṣavaḥ prāhuḥ </p><p n="a_203" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2730 r_YAṬ-IŚ#128,05_r"/>aṃśā dharmā vastuno 'vayavāste ca parasparanirape<span type="ref-block" n="2731 r_YAṬ-IŚ#128,06_r"/>kṣāḥ puruṣārthasya hetavo na saṃbhavantitathā'nupalabhyamānatvāt <span type="ref-block" n="2732 r_YAṬ-IŚ#128,07_r"/>yad yathā'nupalabhyamānaṃ tat tathā na vyavatiṣṭhateyathā'gniḥ śītata<span type="ref-block" n="2733 r_YAṬ-IŚ#128,08_r"/>yā'nupalabhyamānas tadrūpatayā'nupalabhyamānāś capuruṣārthahetutayā <span type="ref-block" n="2734 r_YAṬ-IŚ#128,09_r"/>parasparanirapekṣāḥ sattvādayo dharmāḥ kvacid avayavā vātasmān na <span type="ref-block" n="2735 r_YAṬ-IŚ#128,10_r"/>puruṣārthahetutayā vyavatiṣṭhanta iti yuktyanuśāsanaṃdṛṣṭāgamābhyā<span type="ref-block" n="2736 r_YAṬ-IŚ#128,11_r"/>m aviruddhatvāt tathāṃśāḥ parasparāpekṣāḥpuruṣārthahetutayā vyava<span type="ref-block" n="2737 r_YAṬ-IŚ#128,12_r"/>tiṣṭhaṃte tathaiva dṛṣṭatvāt yad yathā dṛṣṭaṃ tat tathaivavyavatiṣṭhate yathā <span type="ref-block" n="2738 r_YAṬ-IŚ#128,13_r"/>dahano dahanatayā dṛṣṭaḥ tatsvabhāvatayā dṛṣṭāś capuruṣārthahetu<span type="ref-block" n="2739 r_YAṬ-IŚ#128,14_r"/>tayāṃ'śāḥ parasparāpekṣāḥ tasmāt tathaiva vyavatiṣṭhaṃta itisvabhāvo<span type="ref-block" n="2740 r_YAṬ-IŚ#128,15_r"/>palabdhiḥ svabhāvaviruddhopalabdhir vāsvaparapakṣavidhānapratiṣedhayo<span type="ref-block" n="2741 r_YAṬ-IŚ#128,16_r"/>r boddhavyā tathā nāṃśebhyo 'ṃśī pṛthag astitathā'nupalabhyamāna<span type="ref-block" n="2742 r_YAṬ-IŚ#128,17_r"/>tvāt yad yathā'nupalabhyamānaṃ tat tathā nāsty eva yathātejaḥ śīta<span type="ref-block" n="2743 r_YAṬ-IŚ#128,18_r"/>tayā sarvadā'nupalabhyamānaś cāṃśebhyaḥ pṛthagaṃśī tasmānnā<span type="ref-block" n="2744 r_YAṬ-IŚ#128,19_r"/>stīti svabhāvānupalabdhiḥ na cātra dṛṣṭivirodhaḥparasparavibhi<span type="ref-block" n="2745 r_YAṬ-IŚ#128,20_r"/>nnānām arthānāṃ sahyaviṃdhyādīnām aṃśāṃśibhāvasyādṛṣṭatvāt na <span type="ref-block" n="2746 r_YAṬ-IŚ#128,21_r"/>cāgamavirodhas tatpratipādakāgamābhāvāt parasparavibhinnāṃśāṃ<span type="ref-block" n="2747 r_YAṬ-IŚ#129,01_r"/>śibhāvapratipādakāgamasya yukti viruddhatvādāgamābhāsatvasiddheḥ </p><p n="a_204" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2748 r_YAṬ-IŚ#129,02_r"/>syān matam aṃśebhyo 'ṃśī pṛthagevapṛthakpratyayaviṣayatvāt yo <span type="ref-block" n="2749 r_YAṬ-IŚ#129,03_r"/>yataḥ pṛthakpratyayaviṣayaḥ sa tataḥ pṛthagevayathāstambhebhyaḥ ku<span type="ref-block" n="2750 r_YAṬ-IŚ#129,04_r"/>ḍyaṃ pṛthakpratyayaviṣayaś cāṃśebhyo 'ṃśī tasmāt pṛthageveti tad apy a<span type="ref-block" n="2751 r_YAṬ-IŚ#129,05_r"/>samyak sarvathā pṛthakpratyayaviṣayatvasya hetorasiddhatvāt kathaṃci<span type="ref-block" n="2752 r_YAṬ-IŚ#129,06_r"/>d apṛthakpratyayaviṣayatvāt samavāyād apṛthakapratyaya iticet <span type="ref-block" n="2753 r_YAṬ-IŚ#129,07_r"/>na sarvathā bhinnayoḥ samavāyāsaṃbhavāt sahyaviṃdhyavat saṃbhava<span type="ref-block" n="2754 r_YAṬ-IŚ#129,08_r"/>nn api samavāyaḥ padārthāntarabhūtaḥ katham ihāṃśeṣv aṃśītipratyaya<span type="ref-block" n="2755 r_YAṬ-IŚ#129,09_r"/>hetur upapadyate sahye biṃdhya itipratyayahetutvaprasaṃgāt pratyā<span type="ref-block" n="2756 r_YAṬ-IŚ#129,10_r"/>sattiviśeṣādihāṃśeṣv aṃśīti pratyayam upajanayati samavāyona <span type="ref-block" n="2757 r_YAṬ-IŚ#129,11_r"/>punar iha sahye viṃdhya iti pratyayam utpādayatipratyāsattiviśe<span type="ref-block" n="2758 r_YAṬ-IŚ#129,12_r"/>ṣābhāvād iti cet kaḥ punaḥ pratyāyasattiviśeṣaḥsamavāyasamavā<span type="ref-block" n="2759 r_YAṬ-IŚ#129,13_r"/>yinoḥ saṃbhāvyeta viśeṣaṇaviśeṣyabhāva iti cet tarhi <span type="ref-block" n="2760 r_YAṬ-IŚ#129,14_r"/>samavāyinoḥ samavāyo viśeṣaṇaṃ kim arthāntarabhūtamanarthāntabhūtaṃ <span type="ref-block" n="2761 r_YAṬ-IŚ#129,15_r"/>vā yady arthāntarabhūtaṃ viśeṣaṇaṃ tadāṃśāṃśinor ivasahyaviṃdhyayo<span type="ref-block" n="2762 r_YAṬ-IŚ#129,16_r"/>r api samavāyo viśeṣaṇaṃ syād arthāntarabhūtatvāviśeṣāt yadi <span type="ref-block" n="2763 r_YAṬ-IŚ#129,17_r"/>punar anarthāntarabhūtaṃ viśeṣaṇaṃ samavāyaḥ samavāyinoragner auṣṇayavad u<span type="ref-block" n="2764 r_YAṬ-IŚ#129,18_r"/>pavarṇyate tadā kathaṃcittādātmyam eva samavāya itināṃśebhyo<span type="ref-block" n="2765 r_YAṬ-IŚ#129,19_r"/>'ṃśī sarvathā pṛthag avatiṣṭhatetatsamavāyasyāviṣvagbhāvalakṣaṇasya <span type="ref-block" n="2766 r_YAṬ-IŚ#129,20_r"/>kathaṃcittādātmyasyaiva prasiddhes tataḥ parasparāpekṣāevāṃśāṃśinaḥ <span type="ref-block" n="2767 r_YAṬ-IŚ#129,21_r"/>puruṣārthahetur iti niścitaprāyaṃ tadvad eva nayānaigamādayaḥ para<span type="ref-block" n="2768 r_YAṬ-IŚ#129,22_r"/>sparāpekṣā evāsikriyāyāṃ dṛṣṭā iti ghaṭanīyaṃ tathā hi<span type="ref-block" n="2769 r_YAṬ-IŚ#130,01_r"/>naigamādayo nayāḥ parasparāpekṣāḥ puruṣārthahetavastathādṛṣṭatvā<span type="ref-block" n="2770 r_YAṬ-IŚ#130,02_r"/>d aṃśāṃśivat tad anena sthitigrāhiṇo dravyārthikabhedānaigama<span type="ref-block" n="2771 r_YAṬ-IŚ#130,03_r"/>saṃgrahavyavahārāḥ pratikṣaṇam utpādavyayagrāhiṇāś caparyāyārthika<span type="ref-block" n="2772 r_YAṬ-IŚ#130,04_r"/>bhedā ṛjusūtraśabdasamabhirūḍhaivaṃ bhūtāḥ parasparāpekṣāeva vastu<span type="ref-block" n="2773 r_YAṬ-IŚ#130,05_r"/>sādhyārthakriyālakṣaṇapuruṣārthanirṇayahetavo nānyathetidṛṣṭāga<span type="ref-block" n="2774 r_YAṬ-IŚ#130,06_r"/>mābhyām aviruddham arthaprarūpaṇaṃ yat sat tat sarvaṃpratikṣaṇaṃ sthityudaya<span type="ref-block" n="2775 r_YAṬ-IŚ#130,07_r"/>vyayātmakam anyathā sattvānupapatter iti yuktyanuśāsanamudāhṛtaṃ <span type="ref-block" n="2776 r_YAṬ-IŚ#130,08_r"/>pratipattavyam </p><p n="a_205" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2777 r_YAṬ-IŚ#130,09_r"/>nanu ca parasparanirapekṣāḥ nayāḥ kvacid api puruṣārthamasā<span type="ref-block" n="2778 r_YAṬ-IŚ#130,10_r"/>dhayanto 'pi sattāmātreṇa vyavasthitiṃ pratipadyaṃta evasāṃkhyā<span type="ref-block" n="2779 r_YAṬ-IŚ#130,11_r"/>bhimatapuruṣavad iti na mantavyam teṣām asikriyāyām apihetu<span type="ref-block" n="2780 r_YAṬ-IŚ#130,12_r"/>tvānupapattes tadvat yathaiva hi parasparanirapekṣā nayāḥpuruṣārtha<span type="ref-block" n="2781 r_YAṬ-IŚ#130,13_r"/>kriyāyāṃ dharmārthakāmamokṣalakṣaṇāyāṃ hetavo na saṃbhavaṃtitathā<span type="ref-block" n="2782 r_YAṬ-IŚ#130,14_r"/>sikriyāyām api sattālakṣaṇāyāṃ kharaviṣāṇādivat tataḥ <span type="ref-block" n="2783 r_YAṬ-IŚ#130,15_r"/>parasparāpekṣā eva pratikṣaṇaṃ sthityutpattivyayāḥ sattvaṃvastula<span type="ref-block" n="2784 r_YAṬ-IŚ#130,16_r"/>kṣaṇaṃ pratipadyaṃta ity anekāṃtasiddhiḥ syād ākūtaṃ jīvādiva<span type="ref-block" n="2785 r_YAṬ-IŚ#130,17_r"/>stuno 'nekāṃtātmakatvena niścaye svātmanīva parātmanyapirāgaḥ <span type="ref-block" n="2786 r_YAṬ-IŚ#130,18_r"/>syāt kathaṃcit svātmaparātmanor abhedāt tathā parātmanīvasvātmany api <span type="ref-block" n="2787 r_YAṬ-IŚ#130,19_r"/>dveṣaḥ syāt tayoḥ kathaṃcidbhedāt rāgadveṣanibaṃdhanāścerṣyāsū<span type="ref-block" n="2788 r_YAṬ-IŚ#130,20_r"/>yāmadamānādayo doṣāḥ saṃsārahetavaḥ sakalavikṣepakāriṇaḥ <span type="ref-block" n="2789 r_YAṬ-IŚ#130,21_r"/>svargāpavargapratibaṃdhakāriṇaḥ pravarttante te capravartamānāḥ <span type="ref-block" n="2790 r_YAṬ-IŚ#130,22_r"/>samatvaṃ manaso nivarttyayanti tadvinivartanaṃ samādhiṃniruṇaddhīti <span type="ref-block" n="2791 r_YAṬ-IŚ#131,01_r"/>samādhihetukaṃ nirvāṇaṃ kasyacin na syāt tatomokṣakāraṇaṃ manaḥ<span type="ref-block" n="2792 r_YAṬ-IŚ#131,02_r"/>samatvaṃ samādhilakṣaṇam icchatā nānekāṃtātmakatvaṃjīvādivastu<span type="ref-block" n="2793 r_YAṬ-IŚ#131,03_r"/>no 'bhyupagantavyam iti tad api na samīcīnam ity āhuḥ </p><p n="a_207" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2798 r_YAṬ-IŚ#131,08_r"/>ekānto niyamo 'vadhāraṇaṃ dharmo nityatvādisva <span type="ref-block" n="2799 r_YAṬ-IŚ#131,09_r"/>bhāvaḥ ekāntena niścito dharma ekāntadharma itimadhyamapada<span type="ref-block" n="2800 r_YAṬ-IŚ#131,10_r"/>lopī samāsaḥ 'tṛtīyāntāt kta uttarapade' ity upasaṃkhyānāt <span type="ref-block" n="2801 r_YAṬ-IŚ#131,11_r"/> guḍena saṃskṛtā dhānā guḍadhānāḥ ityādivat ekāntadharme'<span type="ref-block" n="2802 r_YAṬ-IŚ#131,12_r"/>bhiniveśa ekāntadharmābhiniveśaḥ nityam eva sarvathā nakathaṃ <span type="ref-block" n="2803 r_YAṬ-IŚ#131,13_r"/>cid anityam ityādi mithyātvaśraddhānaṃ mithyādarśanam itiyāvat <span type="ref-block" n="2804 r_YAṬ-IŚ#131,14_r"/>ekāṃtadharmābhiniveśo mūlaṃ kāraṇaṃ yeṣāṃ teekāntadharmābhinive<span type="ref-block" n="2805 r_YAṬ-IŚ#131,15_r"/>śamūlāḥ rāgādayo rāgadveṣamāyāmānā anaṃtānubandhino'pratyā<span type="ref-block" n="2806 r_YAṬ-IŚ#131,16_r"/>khyānāvaraṇāḥ pratyākhyānāvaraṇāḥ saṃjvalanāś ca kaṣāyāḥ <span type="ref-block" n="2807 r_YAṬ-IŚ#131,17_r"/>tathā hāsyādayo nava nokaṣāyāś cādigrahaṇena gṛhyante nanu <span type="ref-block" n="2808 r_YAṬ-IŚ#131,18_r"/>ca rāgo lobhas tadādayo doṣāḥ kathaṃ mithyādarśanamūlāḥ <span type="ref-block" n="2809 r_YAṬ-IŚ#131,19_r"/>syur asaṃyatasamyagdṛṣṭyādiṣu sūkṣmasāṃparāyāṃ teṣumithyādarśanā<span type="ref-block" n="2810 r_YAṬ-IŚ#131,20_r"/>bhāve 'pi bhāvāt iti na mantavyam teṣām anantasaṃsārakāra<span type="ref-block" n="2811 r_YAṬ-IŚ#131,21_r"/>ṇānāṃ mithyādarśanābhāve saṃbhavābhāvāt mithyādṛśāṃ mithyā<span type="ref-block" n="2812 r_YAṬ-IŚ#132,01_r"/>darśanasadbhāva eva bhāvātmithyādarśanamūlatvasiddheḥ pareṣāṃ <span type="ref-block" n="2813 r_YAṬ-IŚ#132,02_r"/>punar asaṃyatasamyagdṛṣṭyādiṣu lobhādīnāmasaṃyamapramādakaṣāyapari<span type="ref-block" n="2814 r_YAṬ-IŚ#132,03_r"/>ṇāmamūlatve 'pi mithyādṛśi mithyādarśanasadbhāva eva bhāvā<span type="ref-block" n="2815 r_YAṬ-IŚ#132,04_r"/>n mithyādarśanamūlatvasiddhiḥ yady evam udāsīnāvasthāyāmapi <span type="ref-block" n="2816 r_YAṬ-IŚ#132,05_r"/>mithyādarśanānām ekāṃtavādināṃ rāgādayo jāyerann iti naśaṃka<span type="ref-block" n="2817 r_YAṬ-IŚ#132,06_r"/>nīyam ahaṃkṛtijā iti vacanāt ahaṃkṛtir ahaṃkāro 'hamasya <span type="ref-block" n="2818 r_YAṬ-IŚ#132,07_r"/>svāmīti jīvapariṇāmaḥ sāmarthyād idaṃ mama bhogyam ity ātma<span type="ref-block" n="2819 r_YAṬ-IŚ#132,08_r"/>pariṇāmo mamakāraḥ pratipādito bhavati ahaṃkṛter jātā ahaṃ<span type="ref-block" n="2820 r_YAṬ-IŚ#132,09_r"/>kṛtijā mamakārāhaṃkārajā ity arthaḥ tena mithyādarśanapa<span type="ref-block" n="2821 r_YAṬ-IŚ#132,10_r"/>riṇāma eva yadā mamakāro 'haṃkārasacivo bhavati tadaivarāgā<span type="ref-block" n="2822 r_YAṬ-IŚ#132,11_r"/>dīnupajanayati na punar udāsīnadaśāyām ity ekāntābhinive<span type="ref-block" n="2823 r_YAṬ-IŚ#132,12_r"/>śamahāmoharājajanitā eva rāgādayaḥ </p><p n="a_208" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2824 r_YAṬ-IŚ#132,13_r"/>tathā coktam </p><l> <span type="ref-block" n="2825 r_YAṬ-IŚ#132,14_r"/><span resp="?" rend="underline">mamakārāhaṃkārau sacivāv iva mohanīyarājasya</span> </l><l> <span type="ref-block" n="2826 r_YAṬ-IŚ#132,15_r"/><span resp="?" rend="underline">rāgādisakalaparikaraparipoṣaṇatatparau satatam</span> iti </l><p n="a_210" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2827 r_YAṬ-IŚ#132,16_r"/>nanu ca bhavaṃtu nāma rāgādayo 'haṃkārajanmāno jānānāṃmohavatāṃ <span type="ref-block" n="2828 r_YAṬ-IŚ#132,17_r"/>vītamohānāṃ tu saty apy ahaṃkāre rāgādyabhāvāt kathaṃ tetajjāḥ <span type="ref-block" n="2829 r_YAṬ-IŚ#132,18_r"/>syur iti na codyaṃ mithyādarśanādisahakāriṇa evāhaṃkārasyarāgā<span type="ref-block" n="2830 r_YAṬ-IŚ#132,19_r"/>dijanane sāmarthyāt tadvikalasyāsāmarthyāt na cāvaśyaṃkāraṇā<span type="ref-block" n="2831 r_YAṬ-IŚ#132,20_r"/>ni kāryaṃ janayaṃti murmurāṃgāṃgārāvasthāgnivat nanucaikāntābhini<span type="ref-block" n="2832 r_YAṬ-IŚ#132,21_r"/>veśo mithyādarśanam iti kuto niścīyata iti cet anekāṃ<span type="ref-block" n="2833 r_YAṬ-IŚ#132,22_r"/>tātmakasyaiva vastunaḥ pramāṇato niścayāt sannayāc casamyag e<span type="ref-block" n="2834 r_YAṬ-IŚ#133,01_r"/>kāntasya pratipakṣāpekṣasya vyavasthāpanāccaikāntābhiniveśasya <span type="ref-block" n="2835 r_YAṬ-IŚ#133,02_r"/>mithyādarśanatvaprasiddher iti nirṇītaprāyaṃ tataḥsamyagdṛṣṭer e<span type="ref-block" n="2836 r_YAṬ-IŚ#133,03_r"/>kāṃtahāne tadvirodhino 'nekāṃtasya niścayāttasyaivaikāṃtahānāc ca <span type="ref-block" n="2837 r_YAṬ-IŚ#133,04_r"/>sa ekāṃtadharmābhiniveśo yat tad eva syāt yat kiṃcit syān na <span type="ref-block" n="2838 r_YAṬ-IŚ#133,05_r"/>syād ity arthaḥ sati hy ekāṃtadharme kasyacittadabhiniveśaḥ saṃbhā<span type="ref-block" n="2839 r_YAṬ-IŚ#133,06_r"/>vyate tasya tadviṣayatvāt tadabhāve tu yad vāstavaṃ rūpamātmano <span type="ref-block" n="2840 r_YAṬ-IŚ#133,07_r"/>yathārthadarśanaṃ tad eva syād ekāṃtābhiniveśābhāvasyasamyagdarśa<span type="ref-block" n="2841 r_YAṬ-IŚ#133,08_r"/>nabhāvarūpatvāt tasyaiva svābhāvikatvaṃ siddhyed ātmanaḥsvābhā<span type="ref-block" n="2842 r_YAṬ-IŚ#133,09_r"/>vikatvāc ca samaṃ manaste tava bhagavato 'rhatoyuktyanuśāsane <span type="ref-block" n="2843 r_YAṬ-IŚ#133,10_r"/>saddṛṣṭer bhavatīti vākyārthaḥ darśanamohodayamūle hicāritramo<span type="ref-block" n="2844 r_YAṬ-IŚ#133,11_r"/>hodaye jāyamānā rāgādayo janānām asvābhāvikā eva te<span type="ref-block" n="2845 r_YAṬ-IŚ#133,12_r"/>ṣām audayikatvāt dṛṅmohahānāc ca cāritramohodayahāne <span type="ref-block" n="2846 r_YAṬ-IŚ#133,13_r"/>rāgādīnām abhavāt samyagdarśanajñānacāritrapariṇāmānāṃ svā<span type="ref-block" n="2847 r_YAṬ-IŚ#133,14_r"/>bhāvikatvaṃ tatsamyagdarśanasyaupaśamikatvaṃkṣāyopaśamikatvaṃ <span type="ref-block" n="2848 r_YAṬ-IŚ#133,15_r"/>kṣāyikatvaṃ vā svābhāvikatvam ātmarūpatvāt samyagjñānasyaca <span type="ref-block" n="2849 r_YAṬ-IŚ#133,16_r"/>kṣāyopaśamikatvaṃ kṣāyikatvaṃ vā saccāritrasya tusaddarśanavadau<span type="ref-block" n="2850 r_YAṬ-IŚ#133,17_r"/>paśamikatvāditrayaṃ svābhāvikatvaṃ na punaḥ pāriṇāmikatvaṃ <span type="ref-block" n="2851 r_YAṬ-IŚ#133,18_r"/>tasya karmopaśamādinirapekṣatvāt kathamasaṃyatasamyagdṛṣṭeḥ samaṃ <span type="ref-block" n="2852 r_YAṬ-IŚ#133,19_r"/>manaḥ syādaptaṃyamasya rāgadveṣātmanaḥ sadbhāvād iti cet kvaci<span type="ref-block" n="2853 r_YAṬ-IŚ#133,20_r"/>d ekāṃte rāgābhāvāt paratra dveṣābhāvāc cavivakṣitāvivakṣitayor e<span type="ref-block" n="2854 r_YAṬ-IŚ#133,21_r"/>kāntayor udāsīnatvasiddher avivakṣitasyāpy anirākaraṇāt tanmā<span type="ref-block" n="2855 r_YAṬ-IŚ#133,22_r"/>trasya manaḥsamasya sadbhāvād iti brūmaḥ nanv evamasaṃyatasamyagdṛ<span type="ref-block" n="2856 r_YAṬ-IŚ#134,01_r"/>ṣṭer api saṃyatatvaprasaṃgo manasaḥ samatvasyaivasaṃyamarūpatvād iti <span type="ref-block" n="2857 r_YAṬ-IŚ#134,02_r"/>cet ka evam āha sarvathā saṃyamasyābhāvo'saṃyatasamyagdṛṣṭer iti <span type="ref-block" n="2858 r_YAṬ-IŚ#134,03_r"/>tasyānaṃtānubaṃdhikaṣāyātmano 'saṃyamasyābhāvātsaṃyatatvasiddheḥ <span type="ref-block" n="2859 r_YAṬ-IŚ#134,04_r"/>katham asyāsaṃyatatvam iti cet mohadvādaśakātmano'saṃyamasya sa<span type="ref-block" n="2860 r_YAṬ-IŚ#134,05_r"/>dbhāvāt tata evānaṃtānubaṃdhyapratyākhyānakaṣāyātmano'saṃyamasyā<span type="ref-block" n="2861 r_YAṬ-IŚ#134,06_r"/>bhāvāt pratyākhyānasaṃjvalanakaṣāyātmano 'saṃyamasyasadbhāvāt saṃ<span type="ref-block" n="2862 r_YAṬ-IŚ#134,07_r"/>yatāsaṃyatasamyagdṛṣṭiḥ samabhidhīyate nanv evaṃpramattasaṃyatādi <span type="ref-block" n="2863 r_YAṬ-IŚ#134,08_r"/>sūkṣmasāmparāyāntaḥ saṃyatāsaṃyataḥ prasajyetasaṃjvalanakaṣāyā<span type="ref-block" n="2864 r_YAṬ-IŚ#134,09_r"/>tmano nokaṣāyātmanaś cāsaṃyamasya sadbhāvād iti cet na <span type="ref-block" n="2865 r_YAṬ-IŚ#134,10_r"/>saṃjvalanakaṣāyāder asaṃyamatvenāvivakṣitatvādudakarājisamānatvena <span type="ref-block" n="2866 r_YAṬ-IŚ#134,11_r"/>mohadvādaśakābhāvarūpasaṃyamāvirodhitvātparamasaṃyamānukūlatvāc ceti <span type="ref-block" n="2867 r_YAṬ-IŚ#134,12_r"/>kaṣāyaprābhṛtād avaboddhavyam yathā cāsaṃyatasamyagdṛṣṭeḥsvānurūpa<span type="ref-block" n="2868 r_YAṬ-IŚ#134,13_r"/>manaḥsābhyāpekṣayā samaṃ manaḥ siddhaṃ tathāsaṃyatāsaṃyatasya ca <span type="ref-block" n="2869 r_YAṬ-IŚ#134,14_r"/>navavidhasyeti na kiṃcid asaṃbhāvyaṃ tato'nekāntayuktyanuśā<span type="ref-block" n="2870 r_YAṬ-IŚ#134,15_r"/>sanaṃ na rāgādinimittaṃ tasya manaḥ samatvanimittatvāt </p><p n="a_211" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2871 r_YAṬ-IŚ#134,16_r"/>nanv anekāntavādino 'py anekānte rāgāt sarvathaikānte ca <span type="ref-block" n="2872 r_YAṬ-IŚ#134,17_r"/>dveṣāt katham iva samaṃ manaḥ syāt yato mokṣa upapadyate sarvadā <span type="ref-block" n="2873 r_YAṬ-IŚ#134,18_r"/>manaḥsamatve vā na baṃdha iti svamatādvāhyau baṃdhamokṣausyātāṃ <span type="ref-block" n="2874 r_YAṬ-IŚ#134,19_r"/>manasaḥ samatve cāsamatve ca tadanupapatter iti vadantaṃpratyāhuḥ </p><p n="a_213" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2879 r_YAṬ-IŚ#135,03_r"/>pratipakṣaṃ pratidvaṃdvinaṃ dṛṣayati nirākaroty evaṃśīlaḥ <span type="ref-block" n="2880 r_YAṬ-IŚ#135,04_r"/>pratipakṣadūṣī pratidvāndvinirākārī nityatvaikāntavādīkṣaṇikā<span type="ref-block" n="2881 r_YAṬ-IŚ#135,05_r"/>dyekāntavādī ca sa pramucyate ca pramucyataevānekāṃtavādinā na <span type="ref-block" n="2882 r_YAṬ-IŚ#135,06_r"/>punas tatra dveṣaḥ kriyate sāmarthyāt pratipakṣasvīkārīvā'nekāṃtavādī <span type="ref-block" n="2883 r_YAṬ-IŚ#135,07_r"/>svīkṛta eva na punas tatra rāgaḥ kriyata iti caśabdasyaivakārārtha<span type="ref-block" n="2884 r_YAṬ-IŚ#135,08_r"/>tvād vyākhyāyate kaiḥ punar hetubhūtair ity ucyate jina tvadīyaiḥ <span type="ref-block" n="2885 r_YAṬ-IŚ#135,09_r"/>paṭusiṃhanādaiḥ kiṃ rūpatayety abhidhīyate ekasyanānātmatayeti <span type="ref-block" n="2886 r_YAṬ-IŚ#135,10_r"/>syād ekam eva vastu syān nānātmety ādāyaḥ śabdāḥ siṃhanādāḥ <span type="ref-block" n="2887 r_YAṬ-IŚ#135,11_r"/>siṃhanādā iva siṃhanādā iti samādhiḥ śabdāntarairnyakkartumaśa<span type="ref-block" n="2888 r_YAṬ-IŚ#135,12_r"/>kyatvāt yathaiva hi siṃhanādā kuṃjarādinādair natiraskartuṃ śa<span type="ref-block" n="2889 r_YAṬ-IŚ#135,13_r"/>kyante tathā jinanāthasya nādāḥ samyaganekāntapratipādakāḥ <span type="ref-block" n="2890 r_YAṬ-IŚ#135,14_r"/>kṣaṇikādyekāntapratipādakaiḥ sugatādiśabdair na kathaṃcinnirākri<span type="ref-block" n="2891 r_YAṬ-IŚ#135,15_r"/>yante ity uktaṃ bhavati paṭavaś caite niḥsaṃśayatvātsiṃhanādā<span type="ref-block" n="2892 r_YAṬ-IŚ#135,16_r"/>ś cābādhyatvāt paṭusiṃhanādās tair eva hetubhūtaiḥpratipakṣadūṣī pramu<span type="ref-block" n="2893 r_YAṬ-IŚ#135,17_r"/>cyate vyavacchidyate yuktiśāstrāvirodhibhiḥparamāgamavākyair nā<span type="ref-block" n="2894 r_YAṬ-IŚ#135,18_r"/>nātmakaikavastuniścayasyaiva sarvathaikāntapramocanasyasiddhes tatra <span type="ref-block" n="2895 r_YAṬ-IŚ#135,19_r"/>dveṣāsaṃbhavād anekāntarāgāsaṃbhavavat na hi tattvaniścayaeva <span type="ref-block" n="2896 r_YAṬ-IŚ#135,20_r"/>rāgaḥ kṣīṇamohasyāpi rāgaprasaṃgāt nāpy atattvavyavacchedaeva <span type="ref-block" n="2897 r_YAṬ-IŚ#135,21_r"/>dveṣaḥ śakyaḥ pratipādayituṃ yato 'nekāṃtavādinaḥ samaṃ manona <span type="ref-block" n="2898 r_YAṬ-IŚ#135,22_r"/>bhavet tan nimittaś ca mokṣaḥ kathaṃ na syāt na casarvathā sama<span type="ref-block" n="2899 r_YAṬ-IŚ#136,01_r"/>tvameva manasaḥ sarvatra sarvadotpadyate yatorāgadveṣābhāvād baṃdhābhāvaḥ <span type="ref-block" n="2900 r_YAṬ-IŚ#136,02_r"/>prasajyeta kathaṃcit kvacit kiṃcit kadācit guṇasthānāpe<span type="ref-block" n="2901 r_YAṬ-IŚ#136,03_r"/>kṣayā puṇyabaṃdhasyopapattes tatas tau baṃdhamokṣau svamatādanaṃtātmakata<span type="ref-block" n="2902 r_YAṬ-IŚ#136,04_r"/>ttvaviṣayādavāhyau tatraiva bhāvāt tayor jñavṛtteḥ jānātīti jña <span type="ref-block" n="2903 r_YAṬ-IŚ#136,05_r"/>ātmā jñe vṛttir jñavṛttis tata iti pradhāne naikātmamanyapi tau <span type="ref-block" n="2904 r_YAṬ-IŚ#136,06_r"/>tasyājñatvād iti niveditaṃ bhavati </p><p n="a_214" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2905 r_YAṬ-IŚ#136,07_r"/>syān mataṃ naikasya nānātmano 'rthasya pratipādakāḥśabdāḥ <span type="ref-block" n="2906 r_YAṬ-IŚ#136,08_r"/>ṣaṭusiṃhanādāḥ prasiddhāḥ saugatānām anyāpohasāmānyasyavāgā<span type="ref-block" n="2907 r_YAṬ-IŚ#136,09_r"/>spadatvād vācāṃ vastuviṣayatvāsaṃbhavād iti tad asad evayasmāt </p><p n="a_216" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2912 r_YAṬ-IŚ#136,14_r"/>goḥ svabhāvādanyaḥ svabhāvaḥ svabhāvāntaram ātmānta<span type="ref-block" n="2913 r_YAṬ-IŚ#136,15_r"/>ramagavātmā tasyābhāvo vyāvṛttiḥ sa eva samānatā sāmā<span type="ref-block" n="2914 r_YAṬ-IŚ#136,16_r"/>nyaṃ sā vācām āspadaṃ na bhavaty eva kīdṛśī sā navāgāspadaṃ <span type="ref-block" n="2915 r_YAṬ-IŚ#136,17_r"/>svāśrayabhedahīnā svasthā ātmāntarābhāvasamānatāyā āśrayāḥ <span type="ref-block" n="2916 r_YAṬ-IŚ#136,18_r"/>svāśrayāḥ svāśrayās te ca bhedāś ca tair hīnāanyāpohasāmā<span type="ref-block" n="2917 r_YAṬ-IŚ#136,19_r"/>nyaviśeṣavākśūnyeti yāvat kutaḥ sā na tādṛśī vāgāspada<span type="ref-block" n="2918 r_YAṬ-IŚ#136,20_r"/>m iti sādhyate bhāvasya vastunaḥ sāmānyaviśeṣavattvāt nanu <span type="ref-block" n="2919 r_YAṬ-IŚ#136,21_r"/>ca samānyaviśeṣavattve 'pi bhāvasya sāmānyasyaivavāgāspadatvaṃ <span type="ref-block" n="2920 r_YAṬ-IŚ#137,01_r"/>yuktaṃ viśeṣasya tadātmakatvāt sāmānyaviśeṣayoraikyasiddhir iti <span type="ref-block" n="2921 r_YAṬ-IŚ#137,02_r"/>vacane dūṣaṇam ucyate aikye tayoḥ sāmānyaviśeṣayoranyataratsā<span type="ref-block" n="2922 r_YAṬ-IŚ#137,03_r"/>mānyarūpaṃ viśeṣarūpaṃ vā nirātma syāt tatra viśeṣarūpasya <span type="ref-block" n="2923 r_YAṬ-IŚ#137,04_r"/>nirātmatve tadavinābhāvinaḥ sāmānyarūpasyāpinirātmatvāpatteḥ <span type="ref-block" n="2924 r_YAṬ-IŚ#137,05_r"/>sarvaṃ nirātmakatvaṃ prasajyeta sāmānyarūpasya canirātmatve <span type="ref-block" n="2925 r_YAṬ-IŚ#137,06_r"/>viśeṣarūpasyāpi tadavinābhāvino nirātmatvānuṣaṃgān na tayorai<span type="ref-block" n="2926 r_YAṬ-IŚ#137,07_r"/>kyam abhyupagantavyam </p><p n="a_217" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2927 r_YAṬ-IŚ#137,08_r"/>nanu ca sarvagataṃ sāmānyaṃ viśeṣair aśliṣṭam evavāgāspadaṃ <span type="ref-block" n="2928 r_YAṬ-IŚ#137,09_r"/>na punarātmāntarāpohasāmānyaṃ tasyāvastutvād iti vadaṃtaṃprati <span type="ref-block" n="2929 r_YAṬ-IŚ#137,10_r"/>vadanti </p><p n="a_219" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2934 r_YAṬ-IŚ#137,15_r"/>niyatadeśakālākāratayā na mīyata ity ameyaṃ sarva <span type="ref-block" n="2935 r_YAṬ-IŚ#137,16_r"/>vyāpi nityaṃ nirākāraṃ sattvādisāmānyaṃ tadaśliṣṭaṃ viśeṣaira<span type="ref-block" n="2936 r_YAṬ-IŚ#137,17_r"/>meyam evāprameyam eva pramāṇataḥ pramātum aśakteḥ pratyakṣatas tatpramiti<span type="ref-block" n="2937 r_YAṬ-IŚ#137,18_r"/>r aprasiddhā tatra tadapratibhāsanāt brahmavat nāpyanumānatas tat pra<span type="ref-block" n="2938 r_YAṬ-IŚ#137,19_r"/>mīyate tadavinābhāviliṃgābhāvāt sat sadityādyanuvṛttipratya<span type="ref-block" n="2939 r_YAṬ-IŚ#137,20_r"/>yo liṃgam iti cet na asad asad ityādyanuvṛttipratyayenavyabhicā<span type="ref-block" n="2940 r_YAṬ-IŚ#137,21_r"/>rāt tasyāsattvasāmānyābhāve 'pi bhāvātpadārthatvasāmānyābhā<span type="ref-block" n="2941 r_YAṬ-IŚ#138,01_r"/>ve 'pi ṣaṭsu padārtheṣu padārthaḥ padārtha ityanuvṛttipratyayasya siddheḥ <span type="ref-block" n="2942 r_YAṬ-IŚ#138,02_r"/>syādākūtaṃ prāgasadādiṣv asad asad ity anuvṛttipratyayenana vyabhi<span type="ref-block" n="2943 r_YAṬ-IŚ#138,03_r"/>cāras tasya mithyātvāt na hi sabhyaganuvṛttipratyayasyamithyātvānu<span type="ref-block" n="2944 r_YAṬ-IŚ#138,04_r"/>vṛttipratyayena vyabhicāro yukto 'tiprasaṃgād iti tad apyasamyak <span type="ref-block" n="2945 r_YAṬ-IŚ#138,05_r"/>tasya mithyātvāsiddheḥ prāgasadādiṣu mithyaivāsad ityanuvṛtti<span type="ref-block" n="2946 r_YAṬ-IŚ#138,06_r"/>pratyayo bādhakasadbhāvād iti cet kiṃ tadbādhakaṃ prāgabhāvādayo <span type="ref-block" n="2947 r_YAṬ-IŚ#138,07_r"/>na sāmānyavaṃto dravyaguṇakarmabhyo 'nyatvātsāmānyaviśeṣasamavā<span type="ref-block" n="2948 r_YAṬ-IŚ#138,08_r"/>yavad ity anumānaṃ tadbādhakaṃ tadaviṣayasya sāmānyasyatena nirākara<span type="ref-block" n="2949 r_YAṬ-IŚ#138,09_r"/>ṇād iti cet na asyānumānasya sādhyāvinābhāvaniyamaniśca<span type="ref-block" n="2950 r_YAṬ-IŚ#138,10_r"/>yāsattvāt yas tu sāmānyavān na sa dravyaguṇakarmabhyo 'nyoyathā'<span type="ref-block" n="2951 r_YAṬ-IŚ#138,11_r"/>yam artha iti vyatirekāśrayāsiddhiḥ syān matir eṣādravyādipadārtha<span type="ref-block" n="2952 r_YAṬ-IŚ#138,12_r"/>tvena sāmānyavattvaṃ vyāptaṃ viniścitya prāgabhāvādiṣudravya<span type="ref-block" n="2953 r_YAṬ-IŚ#138,13_r"/>guṇakarmapadārthatvasya vyāpakatvasyābhāvāt tadvyāpyasyasāmā<span type="ref-block" n="2954 r_YAṬ-IŚ#138,14_r"/>nyatvasyābhāvaḥ sādhyate tato nāvinābhāvaniyamo 'siddha iti <span type="ref-block" n="2955 r_YAṬ-IŚ#138,15_r"/>sā'pi na sādhvī dravyādipadārthatvena sāmānyavat tv asyavyāptya<span type="ref-block" n="2956 r_YAṬ-IŚ#138,16_r"/>siddhes teṣām api sāmānyaśūnyatvāt tathā hi sāmānyaśūnyāni <span type="ref-block" n="2957 r_YAṬ-IŚ#138,17_r"/>dravyaguṇakarmāṇi tattvātmakatvāt prāgabhāvādivat nehasādha<span type="ref-block" n="2958 r_YAṬ-IŚ#138,18_r"/>naśūnyo dṛṣṭāntaḥ prāgabhāvāder asadvargasyatattvarūpatvābhyanu<span type="ref-block" n="2959 r_YAṬ-IŚ#138,19_r"/>jñānāt sadasadvargas tattvam iti vacanāt tasyātattvarūpatvesarvatrā<span type="ref-block" n="2960 r_YAṬ-IŚ#138,20_r"/>satpratyayasya mithyātvāpatteranādyanaṃtasarvātmatattvānuṣaṃgāt </p><p n="a_220" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2961 r_YAṬ-IŚ#138,21_r"/>tathā coktam </p><l> <span type="ref-block" n="2962 r_YAṬ-IŚ#138,22_r"/><span resp="?" rend="underline"> kāryadravyam anādi syāt prāgabhāvasya nihnave</span> </l><l> <span type="ref-block" n="2963 r_YAṬ-IŚ#139,01_r"/><span resp="?" rend="underline">pradhvaṃsasya ca dharmasya pracyave 'naṃtatāṃvrajet</span> </l><l> <span type="ref-block" n="2964 r_YAṬ-IŚ#139,02_r"/><span resp="?" rend="underline">sarvātmakaṃ tadekaṃ syād anyāpohavyatikrame</span> </l><l> <span type="ref-block" n="2965 r_YAṬ-IŚ#139,03_r"/><span resp="?" rend="underline">anyatra samavāyena vyapadiśyeta sarvathā</span> iti </l><p n="a_222" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2966 r_YAṬ-IŚ#139,04_r"/>dravyaguṇakarmāṇi sāmānyavaṃti mukhyasadvargatvāt ye <span type="ref-block" n="2967 r_YAṬ-IŚ#139,05_r"/>tu na sāmānyavaṃtas te na mukhyasadvargāṃ yathāsāmānyaviśeṣasa<span type="ref-block" n="2968 r_YAṬ-IŚ#139,06_r"/>mavāyā iti kevalavyatirekiṇānumānena pratipakṣeṇa satpra<span type="ref-block" n="2969 r_YAṬ-IŚ#139,07_r"/>tipakṣatvāt sāmānyavattvābhāvasādhanasya tattvātmakatvā<span type="ref-block" n="2970 r_YAṬ-IŚ#139,08_r"/>d ity etasya hetor na gamakatvam iti cet nā'syapratipakṣānumā<span type="ref-block" n="2971 r_YAṬ-IŚ#139,09_r"/>nasya pratyakṣabādhitaviṣayatayā kālātyayāpādiṣṭatvāt nahi <span type="ref-block" n="2972 r_YAṬ-IŚ#139,10_r"/>pratyakṣabuddhau dravyādiṣu sāmānyam ekaṃ padārthāntaraṃpratibhāsate <span type="ref-block" n="2973 r_YAṬ-IŚ#139,11_r"/>samānāni dravyāṇīmāni guṇā vā karmāṇi veti pratibhāsa<span type="ref-block" n="2974 r_YAṬ-IŚ#139,12_r"/>nāt sadṛśapariṇāmasyaiva pratītes tad ayam anuvṛttipratyayastad evedam i<span type="ref-block" n="2975 r_YAṬ-IŚ#139,13_r"/>ty ākāro 'siddha eveti na sāmānye liṃgaṃ yataḥ sāmānyamanu<span type="ref-block" n="2976 r_YAṬ-IŚ#139,14_r"/>mānato meyaṃ syāt tata eva nāgamato meyaṃyuktyananugṛhīta<span type="ref-block" n="2977 r_YAṬ-IŚ#139,15_r"/>syāgamasyāpramāṇatvād anyathā'tiprasaṃgāt na copamānatomeyaṃ <span type="ref-block" n="2978 r_YAṬ-IŚ#139,16_r"/>sāmānyasadṛśasya kasyacid vastuno 'saṃbhavād iti na sāmānyaṃ <span type="ref-block" n="2979 r_YAṬ-IŚ#139,17_r"/>tadvato bhinnam aniyatadeśakālākāraṃ prameyam avatiṣṭhate tathā bhe<span type="ref-block" n="2980 r_YAṬ-IŚ#139,18_r"/>de py abhyupagamyamāne sāmānyasya svāśrayebhyo na tatprameyaṃ tadvṛ<span type="ref-block" n="2981 r_YAṬ-IŚ#139,19_r"/>ttyapavṛttibhāvāt teṣu dravyādiṣu vṛttis tadvṛttis tasyāapavṛ<span type="ref-block" n="2982 r_YAṬ-IŚ#139,20_r"/>ttir vyāvṛttis tasyā bhāvaḥ sadbhāvas tasmāttadvṛttyapavṛttibhā<span type="ref-block" n="2983 r_YAṬ-IŚ#139,21_r"/>vān na sāmānyaṃ prameyaṃ bhede 'pīty arthaḥ sāmānyasyasvāśrayeṣu <span type="ref-block" n="2984 r_YAṬ-IŚ#139,22_r"/>vṛttir na tāvat saṃyogaḥ kuṃḍe vadaravat saṃbhavatitasyādravyatvāt <span type="ref-block" n="2985 r_YAṬ-IŚ#140,01_r"/>saṃyogānāśrayatvāt saṃyogasya dravyaniṣṭhatvāt nā'pi sama<span type="ref-block" n="2986 r_YAṬ-IŚ#140,02_r"/>vāyo vṛttistasyāyutasiddhiviṣayatvāt na ca sāmānyatadvatora<span type="ref-block" n="2987 r_YAṬ-IŚ#140,03_r"/>yutasiddhiḥ saṃbhavati sā hi śāstrīyā vā syāl laukikī vā na <span type="ref-block" n="2988 r_YAṬ-IŚ#140,04_r"/>tāvat śāstrīyā tayoḥ pṛthagāśrayāśrayitvena yutasiddher evasaṃbhavāt <span type="ref-block" n="2989 r_YAṬ-IŚ#140,05_r"/>pṛthagāśrayāśrayitvaṃ yutasiddhir iti vacanāt yathaiva hikuṃḍe <span type="ref-block" n="2990 r_YAṬ-IŚ#140,06_r"/>paramāṇur ity atra paramāṇoḥ pṛthagbhūteṣu kuṃḍāvayaveṣusvāśrayeṣu kuṃḍa<span type="ref-block" n="2991 r_YAṬ-IŚ#140,07_r"/>syāśrayitvaṃ pṛthagāśrayitvaṃ tathā sāmānyātpṛthagbhūteṣusvāśrayeṣu <span type="ref-block" n="2992 r_YAṬ-IŚ#140,08_r"/>dravyāder āśrayitvaṃ pṛthagāśrayitvaṃ yutasiddhilakṣaṇaṃvidyata eva <span type="ref-block" n="2993 r_YAṬ-IŚ#140,09_r"/>yadi punaḥ kuṃḍasya svāśrayeṣu svāvayaveṣu vadarasya casvāvaya<span type="ref-block" n="2994 r_YAṬ-IŚ#140,10_r"/>veṣv āśrayeṣv āśrayitvam iti kuṃḍavadarayoḥpṛthagāśrayāśrayitvaṃ pṛtha<span type="ref-block" n="2995 r_YAṬ-IŚ#140,11_r"/>gāśrayayor āśrayaṇī pṛthagāśrayaṇī tayor bhāvaḥpṛthagāśrayāśrayitvaṃ <span type="ref-block" n="2996 r_YAṬ-IŚ#140,12_r"/>caturāśrayam evābhidhīyate tadā katham iha kuṃḍe paramāṇuriti paramā<span type="ref-block" n="2997 r_YAṬ-IŚ#140,13_r"/>ṇukuṃḍayor yutasiddhiḥ syāt tallakṣaṇābhāvāt atha matametat na <span type="ref-block" n="2998 r_YAṬ-IŚ#140,14_r"/>paramāṇoḥ kuṃḍe vṛttis tasya niravayavatvād ākāśādivat tada<span type="ref-block" n="2999 r_YAṬ-IŚ#140,15_r"/>py asāraṃ bhavadabhyupagatasya sāmānyasya niravayavinoguṇādeś ca <span type="ref-block" n="3000 r_YAṬ-IŚ#140,16_r"/>kvacid vṛttyabhāvaprasaṃgān niraṃśatvāviśeṣāt paramāṇukuṃḍayor yutasi<span type="ref-block" n="3001 r_YAṬ-IŚ#140,17_r"/>ddhyabhāve cāyutasiddhiprasaṃgāt saṃyogavirodhātsamavāyaprasaṃgo du<span type="ref-block" n="3002 r_YAṬ-IŚ#140,18_r"/>rnivāra iti tayoḥ saṃyogam icchatā pṛthagāśrayāśrayitvaṃyutasi<span type="ref-block" n="3003 r_YAṬ-IŚ#140,19_r"/>ddhilakṣaṇaṃ tryāśrayam api pratipattavyaṃ nityānāṃ capṛthaggati<span type="ref-block" n="3004 r_YAṬ-IŚ#140,20_r"/>mattvam iti lakṣaṇāṃtarasyāsaṃbhavād ātmākāśādīnāmayutasiddhi<span type="ref-block" n="3005 r_YAṬ-IŚ#140,21_r"/>prasaṃgāt tadvatsāmānyatadvator api tatsiddham iti naśāstrīyā'yuta<span type="ref-block" n="3006 r_YAṬ-IŚ#140,22_r"/>siddhiḥ nā'pi laukikī deśakālābhedalakṣaṇā dugdhāṃbhasora<span type="ref-block" n="3007 r_YAṬ-IŚ#141,01_r"/>py ayutasiddhiprasaṃgāt tato na sāmānyasyadravyādiṣu vṛttiḥ saṃbha<span type="ref-block" n="3008 r_YAṬ-IŚ#141,02_r"/>vati 'vṛttiś ca kutsnāṃśavikalpato na'vṛttirabhyupagamyamānāpi <span type="ref-block" n="3009 r_YAṬ-IŚ#141,03_r"/>sāmānyasya tadvastuneti saṃbaṃdhaḥ caśabdasyāpiśabdārthatvāt <span type="ref-block" n="3010 r_YAṬ-IŚ#141,04_r"/>tathā hi kutsnavikalpe vṛttiḥ syād aṃśavikalpe vā na tāvat <span type="ref-block" n="3011 r_YAṬ-IŚ#141,05_r"/>kutsnavikalpe kṛtsnasya sāmānyasya deśakālākārabhinnāsu <span type="ref-block" n="3012 r_YAṬ-IŚ#141,06_r"/>vyaktiṣu sakṛdvṛttiḥ sādhayituṃ śakyāsāmānyabahutvaprasaṃgāt <span type="ref-block" n="3013 r_YAṬ-IŚ#141,07_r"/>tasyaikasyānaṃśasya tadayogāt sāmānyaṃyugapadbhinnadeśakālavya<span type="ref-block" n="3014 r_YAṬ-IŚ#141,08_r"/>ktisaṃbaṃdhi sarvagatanityāmūrtatvād ākāśavad ity anumānamapi na <span type="ref-block" n="3015 r_YAṬ-IŚ#141,09_r"/>samyak sādhanasyeṣṭavighātakāritvāt yathaiva hy ayaṃhetuḥ sā<span type="ref-block" n="3016 r_YAṬ-IŚ#141,10_r"/>mānyasya yugapadbhinnadeśakālavyaktisaṃbaṃdhitvaṃ sādhayatitathā <span type="ref-block" n="3017 r_YAṬ-IŚ#141,11_r"/>sāṃśatvam api vyomavad eva niraṃśesakṛtsarvagatatvavirodhād ekapara<span type="ref-block" n="3018 r_YAṬ-IŚ#141,12_r"/>māṇuvat nanu niraṃśam evākāśam akāryadravyatvātparamāṇuvat yat tu <span type="ref-block" n="3019 r_YAṬ-IŚ#141,13_r"/>sāṃśaṃ tatkāryadravyaṃ dṛṣṭaṃ yathā paṭādikam akāryadravyaṃcākāśaṃ <span type="ref-block" n="3020 r_YAṬ-IŚ#141,14_r"/>tasmān niraṃśam eva tadvat sāmānyam iti neṣṭavighātakārīhetuḥ sarva<span type="ref-block" n="3021 r_YAṬ-IŚ#141,15_r"/>gatatvādi sveṣṭasādhyasādhanatvād iti cet kimanenākāryadra<span type="ref-block" n="3022 r_YAṬ-IŚ#141,16_r"/>vyatvenāraṃbhakābhāvān niraṃśatvaṃ sādhyate svātmabhūtapradeśābhāvā<span type="ref-block" n="3023 r_YAṬ-IŚ#141,17_r"/>d vā prathamavikalpe siddhasādhyatā syādākāśasyāraṃbhakāvaya<span type="ref-block" n="3024 r_YAṬ-IŚ#141,18_r"/>vānabhyupagamāt niravayavatvasiddheḥ dvitīyavikalpe tusādhya<span type="ref-block" n="3025 r_YAṬ-IŚ#141,19_r"/>śūnyo dṛṣṭāṃtaḥ paramāṇor api svātmabhūtenaikena pradeśenasāṃśatva<span type="ref-block" n="3026 r_YAṬ-IŚ#141,20_r"/>vyavasthiteḥ syādvādināṃ mate sādhanaśūnyaś ca dṛṣṭāṃtaḥparamāṇo <span type="ref-block" n="3027 r_YAṬ-IŚ#141,21_r"/>r akāryadravyatvāsiddheḥ </p><p n="a_223" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3028 r_YAṬ-IŚ#141,22_r"/>syān mataṃ te 'kāryadravyaṃ paramāṇur āraṃbhakarahitatvādākāśava<span type="ref-block" n="3029 r_YAṬ-IŚ#142,01_r"/>d iti tad apy atathyaṃ hetor asiddhatvāt āraṃbhakarahitatvaṃ hi <span type="ref-block" n="3030 r_YAṬ-IŚ#142,02_r"/>yady utpādakakāraṇarahitvaṃ hetus tadā paramāṇordvyaṇukavināśā<span type="ref-block" n="3031 r_YAṬ-IŚ#142,03_r"/>d utpattiḥ kathaṃ sidhyet dvyaṇukavināśo na paramāṇorutpādakaḥ <span type="ref-block" n="3032 r_YAṬ-IŚ#142,04_r"/>saṃbhavati dvyaṇukotpādāt pūrvam api sadbhāvāt kālādivaditi <span type="ref-block" n="3033 r_YAṬ-IŚ#142,05_r"/>cet na tasya dvyaṇukotpāde vināśād avināśe tu dvyaṇukā<span type="ref-block" n="3034 r_YAṬ-IŚ#142,06_r"/>dikāle 'pi pratītiprasaṃgāt tathā ca ghaṭapratītikāle 'pigha<span type="ref-block" n="3035 r_YAṬ-IŚ#142,07_r"/>ṭāraṃbhakaparamāṇūpalabdhiḥ kathaṃ vāryeta </p><p n="a_224" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3036 r_YAṬ-IŚ#142,08_r"/>syān mataṃ paṭapratītau tadāraṃbhakās taṃtavaḥ pratīyantaeva sā<span type="ref-block" n="3037 r_YAṬ-IŚ#142,09_r"/>kṣāt paraṃparayā tu tadāraṃbhakāḥ paramāṇavo'smadādyapratyakṣatvān na <span type="ref-block" n="3038 r_YAṬ-IŚ#142,10_r"/>pratīyante 'smadādibhir anadhyakṣatas teṣām anumeyatvāt tathā hi <span type="ref-block" n="3039 r_YAṬ-IŚ#142,11_r"/>dvyaṇukāvayavi dravyaṃ svaparimāṇād aṇuparimāṇakāraṇārabdhaṃkā<span type="ref-block" n="3040 r_YAṬ-IŚ#142,12_r"/>ryadravyatvāt paṭādivat yad dvyaṇukaparimāṇakāraṇaṃ tauparamāṇū sa<span type="ref-block" n="3041 r_YAṬ-IŚ#142,13_r"/>manumīyete paramāṇoḥ kāraṇasyāsaṃbhavān natadārabhaṃkatvaṃ saṃbhāvyate <span type="ref-block" n="3042 r_YAṬ-IŚ#142,14_r"/>yatas tasya kāryadravyatvaṃ syāt tato nākāśāder anaṃśatvesādhye <span type="ref-block" n="3043 r_YAṬ-IŚ#142,15_r"/>paramāṇuvad iti dṛṣṭāṃtaḥ sādhanaśūnya iti tad etad apisvadarśa<span type="ref-block" n="3044 r_YAṬ-IŚ#142,16_r"/>naruciprakāśanamātraṃ paramāṇor apy anumānātkāryadravyatvasiddheḥ <span type="ref-block" n="3045 r_YAṬ-IŚ#142,17_r"/>tathā hi paramāṇavaḥ svaparimāṇānmahāparimāṇāvayaviskaṃdhavi<span type="ref-block" n="3046 r_YAṬ-IŚ#142,18_r"/>nāśakāraṇakās tadbhāvabhāvitvāt kuṃbhavināśapūrvakakapālavatya<span type="ref-block" n="3047 r_YAṬ-IŚ#142,19_r"/>d vināśāt paramāṇavaḥ prādurbhavaṃti tat dvyaṇukādi dravyamity anumā<span type="ref-block" n="3048 r_YAṬ-IŚ#142,20_r"/>nasiddhaṃ paramāṇoḥ kāryadravyatvaṃ tataḥ sādhanaśūnyamevodāharaṇaṃ <span type="ref-block" n="3049 r_YAṬ-IŚ#142,21_r"/>na ca paramāṇūnāṃ skandhavibhedanabhāvabhāvitvam asiddhaṃdvayaṇukā<span type="ref-block" n="3050 r_YAṬ-IŚ#142,22_r"/>divināśasya bhāve sadbhāvābhyupagamāt sarvadāsvataṃtraparamā<span type="ref-block" n="3051 r_YAṬ-IŚ#143,01_r"/>ṇūnāṃ skandhabhedam antareṇābhāvād asiddhovyatirekas tatas tadbhāva <span type="ref-block" n="3052 r_YAṬ-IŚ#143,02_r"/>eva bhavanaśīlatvābhāvād asiddhaṃ sādhanam iti cet na sadā <span type="ref-block" n="3053 r_YAṬ-IŚ#143,03_r"/>svataṃtraparamāṇūnām asaṃbhavāt tathā hi vivādāpannāḥparamāṇavaḥ <span type="ref-block" n="3054 r_YAṬ-IŚ#143,04_r"/>skaṃdhabhedapūrvakāḥ paramāṇutvātdvyaṇukādibhedapūrvakaparamāṇu<span type="ref-block" n="3055 r_YAṬ-IŚ#143,05_r"/>vad iti na te sarvadā svataṃtrās tatas tadbhāvabhāvittvaṃsādhanaṃ siddha<span type="ref-block" n="3056 r_YAṬ-IŚ#143,06_r"/>m eva etena kapālānāṃ kuṃbhabhedakāraṇatvaṃ sādhitaṃtadbhāvabhāvi<span type="ref-block" n="3057 r_YAṬ-IŚ#143,07_r"/>tvāviśeṣāt nanu ca paṭabhedapūrvakāṇāṃ keṣāṃcit tantūnāmupalaṃbhā<span type="ref-block" n="3058 r_YAṬ-IŚ#143,08_r"/>t tadbhāve bhāvasya prasiddhāv api pareṣāṃpaṭapūrvakālabhāvināṃ paṭabhe<span type="ref-block" n="3059 r_YAṬ-IŚ#143,09_r"/>dābhāve 'pi bhāvān na tadbhāva eva bhāvaḥ sidhyed iti cetna <span type="ref-block" n="3060 r_YAṬ-IŚ#143,10_r"/>teṣām api kārpāsapraveṇībhedapūrvakatvenopālaṃbhātskaṃdhabhedapūrvaka<span type="ref-block" n="3061 r_YAṬ-IŚ#143,11_r"/>tvasiddheḥ syān mataṃ mahāparimāṇapraśithilāvayavakārpāsapiṃ<span type="ref-block" n="3062 r_YAṬ-IŚ#143,12_r"/>ḍasaṃghātapūrvakasyālpaparimāṇaghanāvayavakārpāsapiṃḍasyaskaṃdhabhe<span type="ref-block" n="3063 r_YAṬ-IŚ#143,13_r"/>dam antareṇa bhāvāt kathaṃ paramāṇūnāṃskaṃdhabhedapūrvakatvasiddhi<span type="ref-block" n="3064 r_YAṬ-IŚ#143,14_r"/>r iti tad apy asat paramāṇūnām evaskaṃdhabhedapūrvakatvaniyamasādha<span type="ref-block" n="3065 r_YAṬ-IŚ#143,15_r"/>nāt pareṣāṃ skaṃdhānāṃ skaṃdhāntarasaṃghātapūrvakatvasyā'piprasi<span type="ref-block" n="3066 r_YAṬ-IŚ#143,16_r"/>ddheḥ yad dhi yadbhāvabhāvyeva prasiddhaṃ tatkāraṇam itisyādvādināṃ <span type="ref-block" n="3067 r_YAṬ-IŚ#143,17_r"/>mataṃ tato ye skaṃdhabhedabhāvabhāvina eva teskaṃdhabhedapūrvakā eva <span type="ref-block" n="3068 r_YAṬ-IŚ#143,18_r"/>yathā paramāṇavo 'bhedādaṇur' iti vacanāt ye tusaṃghātabhāva<span type="ref-block" n="3069 r_YAṬ-IŚ#143,19_r"/>bhāvina eva te saṃghātapūrvakā eva yathā ghanaḥ kārpāsapiṃḍaiti <span type="ref-block" n="3070 r_YAṬ-IŚ#143,20_r"/>sarvam anavadyaṃ paramāṇor api kāryadravyatvasiddheḥ tadevam ākāśa<span type="ref-block" n="3071 r_YAṬ-IŚ#143,21_r"/>m anaṃśam akāryadravyatvāt paramāṇuvad ity anumānaṃ nasādhyasiddhi<span type="ref-block" n="3072 r_YAṬ-IŚ#143,22_r"/>nibaṃdhanam udāharaṇasya sādhanavikalatvād dhetoścāsiddhatvāt paryā<span type="ref-block" n="3073 r_YAṬ-IŚ#144,01_r"/>yārthādeśād ākāśasyāpi kāryadravyatvasiddheḥsyādvādināṃ sarvathā <span type="ref-block" n="3074 r_YAṬ-IŚ#144,02_r"/>nityasya kasyacid arthasyābhāvāt khasyānaṃśatvāprasiddhaucānaṃ<span type="ref-block" n="3075 r_YAṬ-IŚ#144,03_r"/>śaṃ sāmānyaṃ sarvagatatvād ākāśavad ity atra sādhyaśūnyatvādudā<span type="ref-block" n="3076 r_YAṬ-IŚ#144,04_r"/>haraṇasya nātaḥ sāmānyasya niraṃśatvasiddhiḥ sarvagatatvādity asya <span type="ref-block" n="3077 r_YAṬ-IŚ#144,05_r"/>hetor asiddhatvāc ca na hi sāmānyaṃ sarvaṃ sarvagataṃpramāṇataḥ <span type="ref-block" n="3078 r_YAṬ-IŚ#144,06_r"/>siddhaṃ sattāmahāsāmānyaṃ sarvaṃ sarvagataṃ siddham evasarvatra satpra<span type="ref-block" n="3079 r_YAṬ-IŚ#144,07_r"/>tyayahetutvād iti cet na tasyānaṃtavyaktisamāśrayasyaikasya <span type="ref-block" n="3080 r_YAṬ-IŚ#144,08_r"/>grāhakapramāṇābhāvāt tad evāhuḥ <span resp="?" rend="underline">sūrayaḥ</span> </p><l> <span type="ref-block" n="3081 r_YAṬ-IŚ#144,09_r"/> mānaṃ ca nānaṃtasamāśrayasya iti </l><p n="a_226" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3082 r_YAṬ-IŚ#144,10_r"/>na hy anaṃtasadvyaktigrahaṇam antareṇa tatra sakṛt sanniti pratyayasyo<span type="ref-block" n="3083 r_YAṬ-IŚ#144,11_r"/>tpattir asarvavidāṃ saṃbhavati yataḥ sarvatrasatpratyayahetutvaṃ siddhye<span type="ref-block" n="3084 r_YAṬ-IŚ#144,12_r"/>t tadasiddhau ca na tadanumānaṃ pramāṇaṃ sāmānyasyānaṃta<span type="ref-block" n="3085 r_YAṬ-IŚ#144,13_r"/>samāśrayasyāstīti na kṛtsnavikalpato vṛttiḥ sāmānyasya <span type="ref-block" n="3086 r_YAṬ-IŚ#144,14_r"/>sāmānyabahutvaprasaṃgād iti sthitaṃ etena vyaktisarvagataṃsāmā<span type="ref-block" n="3087 r_YAṬ-IŚ#144,15_r"/>nyaṃ kutsnataḥ svāśrayeṣu pravarttata iti vadann apinirastaḥ tasyā<span type="ref-block" n="3088 r_YAṬ-IŚ#144,16_r"/>py anaṃtavyaktisamāśrayasya mānābhāvāviśeṣāt etena deśataḥ <span type="ref-block" n="3089 r_YAṬ-IŚ#144,17_r"/>sāmānyasya svāśrayeṣu vṛttir ity api vikalpo dūṣitaḥ deśato <span type="ref-block" n="3090 r_YAṬ-IŚ#144,18_r"/>'naṃteṣu svāśrayeṣu yugapatsāmānyasya vṛttir ity atrapramāṇābhā<span type="ref-block" n="3091 r_YAṬ-IŚ#144,19_r"/>vāt tato 'sminn api pakṣe mānaṃ ca nānaṃtasamāśrayasya iti <span type="ref-block" n="3092 r_YAṬ-IŚ#144,20_r"/>saṃbaṃdhanīyaṃ sapradeśatvaprasaṃgāc ca sāmānyasya nacaivam abhyupagantuṃ <span type="ref-block" n="3093 r_YAṬ-IŚ#144,21_r"/>yuktaṃ svasiddhāntavirodhāt tasya niraṃśatvavacanāt tatonaikaṃ <span type="ref-block" n="3094 r_YAṬ-IŚ#144,22_r"/>sāmānyam ameyarūpaṃ kutaścit pramāṇāt siddhaṃ yatas tadameyam eva na syāt </p><p n="a_227" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3095 r_YAṬ-IŚ#145,01_r"/>saṃprati sāmānyam anaṃtasamāśrayam apramāṇakamavasthāpya pakṣāṃ<span type="ref-block" n="3096 r_YAṬ-IŚ#145,02_r"/>taram anūdya dūṣayaṃti </p><p n="a_229" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3101 r_YAṬ-IŚ#145,07_r"/>nānā ca tāni saṃti ca nānāsaṃti vividhadra<span type="ref-block" n="3102 r_YAṬ-IŚ#145,08_r"/>vyaguṇakarmāṇi teṣāṃ nānāsatām ekātmā sadātmā vā dravyā<span type="ref-block" n="3103 r_YAṬ-IŚ#145,09_r"/>tmā vā guṇātmā vā karmātmā vā sa evāśrayo yasya sāmā<span type="ref-block" n="3104 r_YAṬ-IŚ#145,10_r"/>nyasya tannānāsadekātmasamāśrayaṃ eko hi sadātmā samā<span type="ref-block" n="3105 r_YAṬ-IŚ#145,11_r"/>śrayaḥ sattāsāmānyasya sa caikasadvyaktipratibhāsakāle <span type="ref-block" n="3106 r_YAṬ-IŚ#145,12_r"/>pramāṇataḥ pratīyata evatadanyadvitīyādisadvyaktipratipatti<span type="ref-block" n="3107 r_YAṬ-IŚ#145,13_r"/>kāle 'pi sa evābhivyaktatām iyartīti tanmātrāśrayasya sāmā<span type="ref-block" n="3108 r_YAṬ-IŚ#145,14_r"/>nyasya pramāṇaṃ grahaṇanimittam asty evatasyānaṃtasvabhāvāsamāśrayasyaiva <span type="ref-block" n="3109 r_YAṬ-IŚ#145,15_r"/>mānaṃ nāstiti vyavasthiteḥ tathaiko dravyātmā samāśrayodravya<span type="ref-block" n="3110 r_YAṬ-IŚ#145,16_r"/>tvasāmānyasya guṇātmā guṇatvasāmānyasya karmātmākarmatvasā<span type="ref-block" n="3111 r_YAṬ-IŚ#145,17_r"/>mānyasyeti tasyaikāṃ dravyavyaktiṃ dvitīyāṃ ca pratīyandravyasva<span type="ref-block" n="3112 r_YAṬ-IŚ#145,18_r"/>bhāvam ekam eva pratyeti tatsamāśrayaṃ ca dravyatvasāmānyamiti sa<span type="ref-block" n="3113 r_YAṬ-IŚ#145,19_r"/>dātmā samāśrayaḥ na tasyāmānatā evaṃ guṇavyaktīḥkarmavyaktīr vā <span type="ref-block" n="3114 r_YAṬ-IŚ#145,20_r"/>dvivāḥ paśyan guṇasvabhāvaṃ karmasvabhāvaṃ capaśyatīti guṇaikā<span type="ref-block" n="3115 r_YAṬ-IŚ#145,21_r"/>tmasamāśrayaṃ karmaikātmasamāśrayaṃ vā guṇatvasāmānyaṃkarmatvasā<span type="ref-block" n="3116 r_YAṬ-IŚ#146,01_r"/>mānyaṃ vā pratyetuṃ pramāṇataḥ śaknotīti natasyāpramāṇatā <span type="ref-block" n="3117 r_YAṬ-IŚ#146,02_r"/>śakyā samāpādayitum anaṃtasamāśrayasyaiva sāmānyasyamānatā'gha<span type="ref-block" n="3118 r_YAṬ-IŚ#146,03_r"/>ṭanād iti yadi manyante sāmānyavādinas tadaivaṃpraṣṭavyāḥ<span type="ref-block" n="3119 r_YAṬ-IŚ#146,04_r"/>kim etat sāmānyaṃ svavyaktibhyo 'nyad ananyad vā na tāvadanyatva<span type="ref-block" n="3120 r_YAṬ-IŚ#146,05_r"/>m asya sadekasvabhāvāśrayasāmānyasya svavyaktibhyo bhedetāsām a<span type="ref-block" n="3121 r_YAṬ-IŚ#146,06_r"/>sadātmakatvaprasaṃgāt prāgabhāvādivat vyakter asadātmakatveca satsā<span type="ref-block" n="3122 r_YAṬ-IŚ#146,07_r"/>mānyasyāpy asadātmakatvāpattir asadvyaktitvād abhāvāmātravat tata<span type="ref-block" n="3123 r_YAṬ-IŚ#146,08_r"/>ś cānātmanor vyaktisāmānyayor anyatvaṃ kva syān naiva syādity arthaḥ ta<span type="ref-block" n="3124 r_YAṬ-IŚ#146,09_r"/>d adviṣṭham iha prasiddhaṃ dvayor abhāve punaradviṣṭhamanyatvaṃ kveti saṃbaṃdhanīyaṃ <span type="ref-block" n="3125 r_YAṬ-IŚ#146,10_r"/>evaṃ dravyavyakter dravyaikātmasamāśrayasyadravyatvasāmānyasya bhede '<span type="ref-block" n="3126 r_YAṬ-IŚ#146,11_r"/>py adravyatvaprasaṃgo guṇādivat tadadravyatve cadravyatvasāmānya<span type="ref-block" n="3127 r_YAṬ-IŚ#146,12_r"/>syānātmatvāpattir ity anātmanordravyavyaktidravyatvasāmānyayor a<span type="ref-block" n="3128 r_YAṬ-IŚ#146,13_r"/>nyatvaṃ kva syāt tasyādviṣṭhatvena ca dvayor abhāvekvādviṣṭhamanyatvam iti <span type="ref-block" n="3129 r_YAṬ-IŚ#146,14_r"/>ghaṭanīyaṃ tathā guṇatvasāmānyasya karmatvasāmānyasyacaikagu<span type="ref-block" n="3130 r_YAṬ-IŚ#146,15_r"/>ṇātmasamāśrayasyaikakarmātmasamāśrayasya ca guṇavyakteḥkarmavya<span type="ref-block" n="3131 r_YAṬ-IŚ#146,16_r"/>kter vā bhede guṇavyakter aguṇatvaprasaṃgaḥ karmavyakteścākarmatvaprasaṃga<span type="ref-block" n="3132 r_YAṬ-IŚ#146,17_r"/>s tadanātmakatve ca guṇatvasāmānyasya karmatvasāmānyasyacā'<span type="ref-block" n="3133 r_YAṬ-IŚ#146,18_r"/>nātmakatvāpattir ity anātmanor guṇavyaktiguṇatvasāmānyayoḥkarma<span type="ref-block" n="3134 r_YAṬ-IŚ#146,19_r"/>vyaktikarmatvasāmānyayoś cānyatvaṃ kva syāt dvayor abhāvecā<span type="ref-block" n="3135 r_YAṬ-IŚ#146,20_r"/>dviṣṭham anyatvaṃ kveti pratipattavyaṃ tato nānyat sāmānyaṃsvavyaktibhyo <span type="ref-block" n="3136 r_YAṬ-IŚ#146,21_r"/>vyavatiṣṭhate nā'py ananyat sāmānyasya vyaktau praveśevyaktir eva <span type="ref-block" n="3137 r_YAṬ-IŚ#146,22_r"/>syān na ca sāmānyābhāve sā saṃbhavatīty anātmā syāttadanātmatve <span type="ref-block" n="3138 r_YAṬ-IŚ#147,01_r"/>sāmānyasyāpy anātmatvam ity anātmanorvyaktisāmānyayor ananyatvaṃ <span type="ref-block" n="3139 r_YAṬ-IŚ#147,02_r"/>kveti yojanīyaṃ na ca taddviṣṭham ananyatvam astītikvānanyatvaṃ <span type="ref-block" n="3140 r_YAṬ-IŚ#147,03_r"/>etenobhayam api nirastam ubhayadoṣānuṣaṃgāt nanu cavastubhūtasya <span type="ref-block" n="3141 r_YAṬ-IŚ#147,04_r"/>sāmānyasyānabhyupagamād avastuna eva sāmānyasyānyāpohalakṣa<span type="ref-block" n="3142 r_YAṬ-IŚ#147,05_r"/>ṇasyeṣṭatvāt tasya cānyatvānanyatvādivikalpaśūnyatvaṃkharaviṣā<span type="ref-block" n="3143 r_YAṬ-IŚ#147,06_r"/>ṇavad iti cet tarhi tasminn avastuni sāmānye kva khalupramāṇaṃ <span type="ref-block" n="3144 r_YAṬ-IŚ#147,07_r"/>saṃpravartteta naiva kiṃcit pramāṇaṃ syāt tasyāmeyatvādanyāpohasya <span type="ref-block" n="3145 r_YAṬ-IŚ#147,08_r"/>sarvapramāṇātikrāntatvāt tathāhi na tāvat pratyakṣamavastuni prava<span type="ref-block" n="3146 r_YAṬ-IŚ#147,09_r"/>rttate tasya vastuviṣayatvāt nāpy anumānaṃ liṃgābhāvāt na hi <span type="ref-block" n="3147 r_YAṬ-IŚ#147,10_r"/>tatra svabhāvaliṃgaṃ niḥsvabhāvasyāvastunaḥsvabhāvavirodhāt sva<span type="ref-block" n="3148 r_YAṬ-IŚ#147,11_r"/>bhāvasya kasyacit sadbhāve vastutvaprasaṃgāt nā'pikāryaliṃgaṃ saka<span type="ref-block" n="3149 r_YAṬ-IŚ#147,12_r"/>lakāryaśūnyatvād avastunaḥ kasyacit kāryasya bhāvetasyāvastutva<span type="ref-block" n="3150 r_YAṬ-IŚ#147,13_r"/>virodhāt tatrānupalaṃbho liṃgam iti cet so 'pi kvacidagnau <span type="ref-block" n="3151 r_YAṬ-IŚ#147,14_r"/>tadanyasyānagner abhāvo hy anyāpohaḥ sāmānyaṃ tasyacānagneḥ ka<span type="ref-block" n="3152 r_YAṬ-IŚ#147,15_r"/>syacid evopalabdhilakṣaṇaprāptasya jalāder anupalaṃbhaḥ syātsarvasya <span type="ref-block" n="3153 r_YAṬ-IŚ#147,16_r"/>vā prathamavikalpe na sarvasmād anagner apohaḥ sidhyet dvitīya<span type="ref-block" n="3154 r_YAṬ-IŚ#147,17_r"/>vikalpe deśakālasvabhāvaviprakṛṣṭasyadvīpāntararāvaṇaparamāṣvā<span type="ref-block" n="3155 r_YAṬ-IŚ#147,18_r"/>der anagner anupalabdhilakṣaṇaprāptasyānupalaṃbhaḥ kathamabhāvaṃ kvacid agnau <span type="ref-block" n="3156 r_YAṬ-IŚ#147,19_r"/>sādhayed abhāvavyavahāraṃ vā svābhyupagamavirodhād iti nāvastu <span type="ref-block" n="3157 r_YAṬ-IŚ#147,20_r"/>sāmānyaṃ kenacit pramāṇena meyaṃ tasmiṃś cāmeye kva khalupramāṇaṃ <span type="ref-block" n="3158 r_YAṬ-IŚ#147,21_r"/>pravarttate parābhyupagatavastubhūtasāmānyavad iti na kiṃcitsāmānyaṃ <span type="ref-block" n="3159 r_YAṬ-IŚ#147,22_r"/>pareṣāṃ vyavatiṣṭhate pramāṇābhāvāt </p><p n="a_230" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3160 r_YAṬ-IŚ#148,01_r"/>nanu cānuvṛttipratyayaliṃga sāmānyaṃ kathamapramāṇam ity apare <span type="ref-block" n="3161 r_YAṬ-IŚ#148,02_r"/>atadvyāvṛttipratyayasādhyamanyāpohasāmānyam ity anye svasvasaṃ <span type="ref-block" n="3162 r_YAṬ-IŚ#148,03_r"/>vedanamātraṃ sādhyaṃ sanmātraṃ śarīraṃ vrahmeti kecitsaṃpratipadyante <span type="ref-block" n="3163 r_YAṬ-IŚ#148,04_r"/>tān prati prāhur ācāryāḥ </p><p n="a_232" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3168 r_YAṬ-IŚ#148,09_r"/>yeṣāṃ tāvat dvividhaṃ sāmānyaṃ paramaparaṃ cetiteṣāṃ <span type="ref-block" n="3169 r_YAṬ-IŚ#148,10_r"/>ca na paraṃ sāmānyaṃ sattākhyaṃ sādhyaṃ sad ity anvayādasadvyāvṛtti<span type="ref-block" n="3170 r_YAṬ-IŚ#148,11_r"/>hīnād eva siddhyet sadasatoḥ saṃkareṇa siddhiprasaṃgāt sadanvaya <span type="ref-block" n="3171 r_YAṬ-IŚ#148,12_r"/>evāsadvyāvṛttir ity ayuktam anuvṛttivyāvṛttyorbhāvābhāvasvabhāvayo<span type="ref-block" n="3172 r_YAṬ-IŚ#148,13_r"/>r bhedābhyupagamāt sāmarthyāt sadanvaye 'sadvyāvṛttiḥsiddhye<span type="ref-block" n="3173 r_YAṬ-IŚ#148,14_r"/>d iti cet tarhi na vyāvṛttihīnād anvayataḥ sādhyaṃ sidhyet <span type="ref-block" n="3174 r_YAṬ-IŚ#148,15_r"/>etenāparaṃ sāmānyaṃ dravyatvādi dravyam ity ādyanvayādadravyādivyā<span type="ref-block" n="3175 r_YAṬ-IŚ#148,16_r"/>vṛttihīnān na sidhyed iti niveditaṃ sāmarthyasiddhādadravyādivyā<span type="ref-block" n="3176 r_YAṬ-IŚ#148,17_r"/>vṛttisahitād eva dravyādyanvayāt dravyatvādisāmānyasyasiddheḥ <span type="ref-block" n="3177 r_YAṬ-IŚ#148,18_r"/>tata eva tasya sāmānyaviśeṣākhyatvavyavasthāpanāt ye 'pike<span type="ref-block" n="3178 r_YAṬ-IŚ#148,19_r"/>ṣāṃcid viparyaye tadvyāvṛtter evānvayahīnāyāḥ sāmānyaṃpratīyanta <span type="ref-block" n="3179 r_YAṬ-IŚ#148,20_r"/>iti tasmin viparyaye 'pi sādhyaṃ na siddhyetsarvathānvayarahitā<span type="ref-block" n="3180 r_YAṬ-IŚ#148,21_r"/>d atadvyāvṛttipratyayād anyāpohasiddhāv api tadvidherasiddhes tatra pravṛ<span type="ref-block" n="3181 r_YAṬ-IŚ#149,01_r"/>ttivirodhāt tadarthakriyālakṣaṇasya sādhyasyasiddhyabhāvāt dṛ<span type="ref-block" n="3182 r_YAṬ-IŚ#149,02_r"/>śyavikalpyayor ekatvādhyavasāyāt pravṛttau sādhyaṃsiddhyatīti <span type="ref-block" n="3183 r_YAṬ-IŚ#149,03_r"/>cet na tadekatvādhyavasāyasyāsaṃbhavāt na hi darśanaṃtadeka<span type="ref-block" n="3184 r_YAṬ-IŚ#149,04_r"/>tvam adhyavasyati tasya vikalpāviṣayatvāt nāpitatpṛṣṭhabhāvivika<span type="ref-block" n="3185 r_YAṬ-IŚ#149,05_r"/>lpas tasya dṛśyāviṣatvān na cobhayaviṣayaṃ jñānāntaram ekaṃsaṃbha<span type="ref-block" n="3186 r_YAṬ-IŚ#149,06_r"/>vati yatas tadekatvādhyavasāyāt vyāvṛttimātrād anvayahīnāda<span type="ref-block" n="3187 r_YAṬ-IŚ#149,07_r"/>nyāpohasāmānyaṃ siddhyet svalakṣaṇeṣv iti na sādhyasiddhiḥ <span type="ref-block" n="3188 r_YAṬ-IŚ#149,08_r"/>tathānvayavyāvṛttihīnād advitayād eva sanmātrapratibhāsātsattādvaita<span type="ref-block" n="3189 r_YAṬ-IŚ#149,09_r"/>siddhir ity api na samyak sarvathā'py advitayesādhyasādhanayor bhe<span type="ref-block" n="3190 r_YAṬ-IŚ#149,10_r"/>dāsiddhau kutaḥ sādhanāt sādhyaṃ siddhyed asiddhaucādvitayavi<span type="ref-block" n="3191 r_YAṬ-IŚ#149,11_r"/>rodhāt yadi punar advitaye 'pi saṃvinmātre'sādhanavyāvṛttyā sā<span type="ref-block" n="3192 r_YAṬ-IŚ#149,12_r"/>dhanam asādhyavyāvṛttyā ca sādhyam ityatadvyudāsābhiniveśavādaḥ sa<span type="ref-block" n="3193 r_YAṬ-IŚ#149,13_r"/>māśrīyate tadā'pi parābhyupetārthavirodhavādaḥ saugatasyasyāt <span type="ref-block" n="3194 r_YAṬ-IŚ#149,14_r"/>parābhyupagato hi saṃvidadvaitalakṣaṇo 'rthas tāthāgataiḥ sacāta<span type="ref-block" n="3195 r_YAṬ-IŚ#149,15_r"/>dvyudāsābhiniveśavādenātadvyāvṛttimātrāgrahavacanarūpeṇa vi<span type="ref-block" n="3196 r_YAṬ-IŚ#149,16_r"/>rudhyate kasyacid asādhanasyāsādhyasya cārthābhāvetadavyāvṛttyā <span type="ref-block" n="3197 r_YAṬ-IŚ#149,17_r"/>sādhyasādhanavyavahārānupapatter bhāve ca dvaitasiddherapratikṣepārhatvā<span type="ref-block" n="3198 r_YAṬ-IŚ#149,18_r"/>d iti saugatānāṃ pūrvābhyupetārthavirodhavādaḥ prasajyeta </p><p n="a_233" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3199 r_YAṬ-IŚ#149,19_r"/>yadi tu sādhanam anātmakam eva na vāstavaṃ saugatairabhyupeyate <span type="ref-block" n="3200 r_YAṬ-IŚ#149,20_r"/>nā'pi sādhyaṃ tasya saṃvṛtyā kalpitākāratvāt tato naparābhyu<span type="ref-block" n="3201 r_YAṬ-IŚ#149,21_r"/>petārthavirodhavādaḥ syād iti nigadyate tadā dūṣaṇam āve<span type="ref-block" n="3202 r_YAṬ-IŚ#149,22_r"/>dayanti </p><p n="a_235" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3204 r_YAṬ-IŚ#150,02_r"/>iti anātmanā niḥsvabhāvena sāṃvṛtenāsādhanavyāvṛtti<span type="ref-block" n="3205 r_YAṬ-IŚ#150,03_r"/>mātrarūpeṇa sādhanena sādhyasyāpi tathāvidhasyānātmano yā <span type="ref-block" n="3206 r_YAṬ-IŚ#150,04_r"/>gatiḥ pratipattis tasyāḥ sarvathāpy ayuktir ayoga eva </p><p n="a_236" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3207 r_YAṬ-IŚ#150,05_r"/>atra parihāram āśaṃkya nirākurvanti </p><p n="a_238" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3210 r_YAṬ-IŚ#150,08_r"/>iti vastuni saṃvidadvaitarūpe sādhanenānātmanā sā<span type="ref-block" n="3211 r_YAṬ-IŚ#150,09_r"/>dhyasyānātmano gater ayukteḥ pakṣasiddher evaṃsaṃvidadvaitavādinaḥ <span type="ref-block" n="3212 r_YAṬ-IŚ#150,10_r"/>sādhyasādhanabhāvaśūnyasya saṃvedanamātrasya pakṣatvātsiddhaṃ nasta<span type="ref-block" n="3213 r_YAṬ-IŚ#150,11_r"/>ttvam iti yadi manyate paras tadāpy avastuni vikalpitākāresā<span type="ref-block" n="3214 r_YAṬ-IŚ#150,12_r"/>dhyasādhanayor ayukteḥ pratipakṣasya dvaitasya siddhiḥ syāt na <span type="ref-block" n="3215 r_YAṬ-IŚ#150,13_r"/>hy avastu sādhanaṃ sādhayati sādhyam advaitatattvamatiprasaṃgāt </p><p n="a_239" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3216 r_YAṬ-IŚ#150,14_r"/>sādhanād vinā svata eva saṃvidadvaitasādhyasiddhir itiparama<span type="ref-block" n="3217 r_YAṬ-IŚ#150,15_r"/>tam apākurvanti </p><p n="a_241" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3219 r_YAṬ-IŚ#150,17_r"/>sādhanena riktā śūnyā siddhiḥ svayaṃ saṃvidadvaitasya na <span type="ref-block" n="3220 r_YAṬ-IŚ#150,18_r"/>pujyate puruṣādvaitasyāpi svayaṃ siddhiprasaṃgāt kasyacittatra <span type="ref-block" n="3221 r_YAṬ-IŚ#150,19_r"/>vipratipattyabhāvaprasaṃgāc ca </p><p n="a_242" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3222 r_YAṬ-IŚ#150,20_r"/>tad evam </p><p n="a_244" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3227 r_YAṬ-IŚ#151,05_r"/>parapakṣadūṣaṇapradhānair vaitaṇḍikaiḥsaṃvedanādvaitavādibhir yaiḥ <span type="ref-block" n="3228 r_YAṬ-IŚ#151,06_r"/>kusṛtiḥ kutsitā gatiḥ pratītiḥ praṇītā mune bhagavan <span type="ref-block" n="3229 r_YAṬ-IŚ#151,07_r"/>bhavataḥ śāsanasya syādvādasya dṛśi pramūḍhais taiḥsvamūrdhni ni<span type="ref-block" n="3230 r_YAṬ-IŚ#151,08_r"/>rbhedabhayasyānabhijñair nirbhedabhayam ajānadbhiḥ paraghnaḥparaśur niśāyita <span type="ref-block" n="3231 r_YAṬ-IŚ#151,09_r"/>iti vākyārthaghaṭanā yathaiva hi kaiścit paraśuḥparaghātāya ni<span type="ref-block" n="3232 r_YAṬ-IŚ#151,10_r"/>śāyitaḥ svamūrdhni bhedāya ca pravarttata ititadbhayānabhijñās te ta<span type="ref-block" n="3233 r_YAṬ-IŚ#151,11_r"/>thaiva vaitaṇḍikaiḥ parapakṣanirākaraṇāyamānaiḥ praṇīyamānonyāyaḥ <span type="ref-block" n="3234 r_YAṬ-IŚ#151,12_r"/>svapakṣam api nirākarotīti te 'pi svapakṣaghātabhayānabhijñāeva <span type="ref-block" n="3235 r_YAṬ-IŚ#151,13_r"/>te hi syādvādanyāyanāyakasya guroḥ śāsanadṛkpramūḍhāḥ kiṃjā<span type="ref-block" n="3236 r_YAṬ-IŚ#151,14_r"/>naṃte darśanamohodayākrāntāntaḥkaraṇatvād iti vistaratastattvā<span type="ref-block" n="3237 r_YAṬ-IŚ#151,15_r"/>rthālaṅkāra pratipattavyaṃ </p><p n="a_245" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3238 r_YAṬ-IŚ#151,16_r"/>nanu ca yad uktaṃ na ca svayaṃ sādhanariktasiddhiḥ iti <span type="ref-block" n="3239 r_YAṬ-IŚ#151,17_r"/>tatra saṃvidadvaitasyāpi siddhir mā bhūt sarvābhāvasyaśūnyatālakṣaṇasya <span type="ref-block" n="3240 r_YAṬ-IŚ#151,18_r"/>vicārabalād āgatasya pariharttum aśakyatvād iti kecidācakṣate <span type="ref-block" n="3241 r_YAṬ-IŚ#151,19_r"/>tān pratyāhuḥ </p><p n="a_247" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3246 r_YAṬ-IŚ#152,03_r"/>na hi vahirantaś ca vastuno 'saṃbhave tadabhāvaḥsarva<span type="ref-block" n="3247 r_YAṬ-IŚ#152,04_r"/>śūnyatālakṣaṇaḥ saṃbhavati tasya vastudharmatvāt svadharmiṇo 'saṃbhave <span type="ref-block" n="3248 r_YAṬ-IŚ#152,05_r"/>kasyacid dharmasyāpratīteḥ sa hy abhāvaḥ svarūpeṇa bhavatina vā <span type="ref-block" n="3249 r_YAṬ-IŚ#152,06_r"/>bhavati ced abhāve 'pi vastudharmasiddheḥ kasyaciddharmasyābhāve dharmā<span type="ref-block" n="3250 r_YAṬ-IŚ#152,07_r"/>ntaram eva sa ca kathaṃ vastudharmo na siddhyet na bhavaticed abhāva <span type="ref-block" n="3251 r_YAṬ-IŚ#152,08_r"/>eva na syād abhāvasyābhāve bhāvasya vidhānāt athadharmiṇo<span type="ref-block" n="3252 r_YAṬ-IŚ#152,09_r"/>'bhāvās tadā bhāvāntaraṃ syādbhāvavat kuṃbhasyābhāvo hibhūbhāgo <span type="ref-block" n="3253 r_YAṬ-IŚ#152,10_r"/>bhāvāntaram evārhato bhagavatas te na punas tucchaḥsakalaśaktivi<span type="ref-block" n="3254 r_YAṬ-IŚ#152,11_r"/>rahalakṣaṇo yaugasyeveti pratyetavyaṃ kuta etat yasmātpramīyate <span type="ref-block" n="3255 r_YAṬ-IŚ#152,12_r"/>cābhāvo vyapadiśyate ca vastuvyavasthāṃgaṃ ca nigadyate abhāvo <span type="ref-block" n="3256 r_YAṬ-IŚ#152,13_r"/>hi dharmasya dharmiṇo vā yadi kutaścit pramāṇān na pramīyatetadā <span type="ref-block" n="3257 r_YAṬ-IŚ#152,14_r"/>kathaṃ vyavatiṣṭhate pramīyate cet tadā sa ca vastudharmobhāvāntaraṃ <span type="ref-block" n="3258 r_YAṬ-IŚ#152,15_r"/>vā dharmadharmisvabhāvabhāvavat tathā yady abhāvo navyapadiśyate tadā <span type="ref-block" n="3259 r_YAṬ-IŚ#152,16_r"/>kathaṃ pratipadyate vyapadiśyate cet vastudharmovastvaṃtaraṃ vā <span type="ref-block" n="3260 r_YAṬ-IŚ#152,17_r"/>syād anyathā vyapadeśānupapatteḥ tathā vastuno ghaṭādervyavasthāyām aṃ<span type="ref-block" n="3261 r_YAṬ-IŚ#152,18_r"/>gam abhāvo 'naṃgaṃ vā yady anaṃgaṃ kiṃ tatparikalpanayā ghaṭe paṭāder a<span type="ref-block" n="3262 r_YAṬ-IŚ#152,19_r"/>bhāva iti paṭādiparihāreṇa ghaṭavyavasthākāraṇamabhāvaḥ pari<span type="ref-block" n="3263 r_YAṬ-IŚ#152,20_r"/>kalapyate 'nyathā vastusaṃkaraprasaṃgād itivastuvyavasthāṃgamabhāvo '<span type="ref-block" n="3264 r_YAṬ-IŚ#152,21_r"/>bhyupagantavyaḥ tato vastu dharma evābhāvovastuvyavasthāṃgatvād bhāva<span type="ref-block" n="3265 r_YAṬ-IŚ#153,01_r"/>vat nanu ca yathā pramāṇaṃ prameyavyavasthāṃgamapi na prameyadharma<span type="ref-block" n="3266 r_YAṬ-IŚ#153,02_r"/>s tathā vastuvyavasthāṃgam apy abhāvo na vastudharmaḥ syāt yo yad vya<span type="ref-block" n="3267 r_YAṬ-IŚ#153,03_r"/>vasthāṃgaṃ sa tad dharma iti niyamābhāvāt vyabhicāradarśanāt na <span type="ref-block" n="3268 r_YAṬ-IŚ#153,04_r"/>hy abhāvavyasthāṃgaṃ ghaṭadir bhāga iti tasyābhāvadharmatvaṃpratīye<span type="ref-block" n="3269 r_YAṬ-IŚ#153,05_r"/>teti kaścit so 'py anālocitavacanaḥ pramāṇasyāpi prameya<span type="ref-block" n="3270 r_YAṬ-IŚ#153,06_r"/>dharmatvāvirodhāt pramāṇaṃ hi jñānam avisaṃvādakam iṣyatetac ca <span type="ref-block" n="3271 r_YAṬ-IŚ#153,07_r"/>prameyasyātmano dharmaḥ karaṇasādhanatāpekṣāyāṃ pratīyate evaṃ pra<span type="ref-block" n="3272 r_YAṬ-IŚ#153,08_r"/>mitiḥ pramāṇam iti bhāvasādhanāpekṣāyāṃ tupramāṇasyātmārthasya <span type="ref-block" n="3273 r_YAṬ-IŚ#153,09_r"/>dharmatvam apīti siddhaṃ prameyadharmatvam ātmanaḥ pramitirarthasya pramiti<span type="ref-block" n="3274 r_YAṬ-IŚ#153,10_r"/>r iti saṃpratyayāt tathā ghaṭāder bhāvasyābhāvadharmatvamapi na <span type="ref-block" n="3275 r_YAṬ-IŚ#153,11_r"/>viruddhyate mṛdo ghaṭa iti yathā mṛddharmo ghaṭa iti tathāsuvarṇādya<span type="ref-block" n="3276 r_YAṬ-IŚ#153,12_r"/>bhāvasya mṛdo dharma ity api prayujyata evasuvarṇādyabhāvasyāsuva<span type="ref-block" n="3277 r_YAṬ-IŚ#153,13_r"/>rṇamṛdādisvarūpatvāt tato na vyabhicāraḥ kiṃ ca hetorvipakṣe kā<span type="ref-block" n="3278 r_YAṬ-IŚ#153,14_r"/>rtsnyenābhāvo hetudharma iti svayam icchan kathaṃhetulakṣaṇavastuvya<span type="ref-block" n="3279 r_YAṬ-IŚ#153,15_r"/>vastāṃgasyābhāvasya heturūpavastudharmatvaṃ necchet yattuna vastu <span type="ref-block" n="3280 r_YAṬ-IŚ#153,16_r"/>vyavasthāṃgam abhāvatattvaṃ tad ameyam evaṃbhāvaikāntatattvavat </p><p n="a_248" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3281 r_YAṬ-IŚ#153,17_r"/>tad evaṃ paraparikalpitaṃ sāmānyaṃ vasturūpam arūpaṃ vāyathā <span type="ref-block" n="3282 r_YAṬ-IŚ#153,18_r"/>na vākyārthas tathā vyaktimātraṃ parasparanirapekṣam ubhayaṃvā na vā<span type="ref-block" n="3283 r_YAṬ-IŚ#153,19_r"/>kyārthaḥ samavatiṣṭhate tasyāmeyatvātsakalapramāṇagocarātikrāṃ<span type="ref-block" n="3284 r_YAṬ-IŚ#153,20_r"/>tattvāt </p><p n="a_249" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3285 r_YAṬ-IŚ#153,21_r"/>kiṃ tarhi vākyam abhidadhātīti sūribhir avasthāpyate </p><p n="a_251" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3290 r_YAṬ-IŚ#154,04_r"/>visadṛśapariṇāmo viśeṣaḥ sadṛśapariṇāmaḥ sā<span type="ref-block" n="3291 r_YAṬ-IŚ#154,05_r"/>mānyaṃ tābhyāṃ viṣaktāś ca te ca te bhedāś cadravyaparyāyavyaktirū<span type="ref-block" n="3292 r_YAṬ-IŚ#154,06_r"/>pās teṣāṃ vidhivyavacchedau tadvidhāyi vākyam iti ghaṭanā tatra <span type="ref-block" n="3293 r_YAṬ-IŚ#154,07_r"/>ghaṭamānayeti vākyaṃ nāghaṭānayanavyavacchedamātravidhāyītigha<span type="ref-block" n="3294 r_YAṬ-IŚ#154,08_r"/>ṭānayanavidher api tenābhidhānāt anyathā tadvidhānāyavākyā<span type="ref-block" n="3295 r_YAṬ-IŚ#154,09_r"/>ntaraprayogaprasaṃgāt tasyāpy atadvyavacchedavidhāyitvetadvidhānā<span type="ref-block" n="3296 r_YAṬ-IŚ#154,10_r"/>yāparavākyaprayoga ity anavasthānuṣaṃgāt na kadācidghaṭānayana<span type="ref-block" n="3297 r_YAṬ-IŚ#154,11_r"/>vidhipratipattiḥ syād iti pradhānabhāvena vyavacchedavidhāyyapi <span type="ref-block" n="3298 r_YAṬ-IŚ#154,12_r"/>vākyaṃ guṇabhāvena vidhividhāyi pratipattavyaṃ vidhimātravidhā<span type="ref-block" n="3299 r_YAṬ-IŚ#154,13_r"/>yy eva vākyam ity apy ayuktaṃ tadanyavyacchedena vināvidhiprati<span type="ref-block" n="3300 r_YAṬ-IŚ#154,14_r"/>patter ayogāt taditaravyavacchedāya vākyāntaraprayogāpattesta<span type="ref-block" n="3301 r_YAṬ-IŚ#154,15_r"/>syāpi tadvidhimātravidhāyitve 'tadvyavacchedāyavākyāntaraprayo<span type="ref-block" n="3302 r_YAṬ-IŚ#154,16_r"/>gād anavasthitiprasaṃgāt tataḥ pradhānabhāvenavidhipratipādakaṃ <span type="ref-block" n="3303 r_YAṬ-IŚ#154,17_r"/>vākyaṃ guṇabhāvena vyavacchedavidhāyi pratipādanīyaṃ </p><p n="a_252" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3304 r_YAṬ-IŚ#154,18_r"/>jāter eva vidhivyavacchedobhayaṃ pradhānaguṇabhāvena vākyamabhi<span type="ref-block" n="3305 r_YAṬ-IŚ#154,19_r"/>dhatte ghaṭānayanasāmānyasya vidhānādaghaṭānayanādisāmānyasya <span type="ref-block" n="3306 r_YAṬ-IŚ#154,20_r"/>tatpratipakṣasya vyavacchedād iti matāntaram api na yuktimat <span type="ref-block" n="3307 r_YAṬ-IŚ#154,21_r"/>bhedavidhivyavacchedavidhāyitvād vākyasya bhedo hi vyaktirdraṃ<span type="ref-block" n="3308 r_YAṬ-IŚ#155,01_r"/>vyaguṇakarmalakṣaṇā tatra dravyaguṇayor guṇabhāvenakriyāyāḥ prādhā<span type="ref-block" n="3309 r_YAṬ-IŚ#155,02_r"/>nyena vidhivyavacchedavidhāyitvapratīter vākyasya na jātereva vi<span type="ref-block" n="3310 r_YAṬ-IŚ#155,03_r"/>dhivyavacchedavidhāyi vākyaṃ vyavatiṣṭhate etena karotyarthasya kri<span type="ref-block" n="3311 r_YAṬ-IŚ#155,04_r"/>yāsāmānyasyārthabhāvanārūpasya vidhāyakaṃ vākyaṃśabdabhāvanārū<span type="ref-block" n="3312 r_YAṬ-IŚ#155,05_r"/>pasya vā śabdavyāpāralakṣaṇasyeti pratikṣiptaṃ yajyādikriyā<span type="ref-block" n="3313 r_YAṬ-IŚ#155,06_r"/>viśeṣasyāpi vākyenābhidhānān niyogaviśeṣavad anyathā tadvi<span type="ref-block" n="3314 r_YAṬ-IŚ#155,07_r"/>śeṣe pravṛttyabhāvaprasaṃgāt lakṣitalakṣaṇayā tatrapravṛttau śabdapravṛ<span type="ref-block" n="3315 r_YAṬ-IŚ#155,08_r"/>ttivirodhāt śabdapratipannasāmānyaliṃgādeva viśeṣepravarttanāt <span type="ref-block" n="3316 r_YAṬ-IŚ#155,09_r"/>śabdamūlatvāt tatpravṛtteḥ śābdatve paraṃparayāśrotreṃdriyapūrvakatvāt <span type="ref-block" n="3317 r_YAṬ-IŚ#155,10_r"/>tatpravṛtteḥ akṣajajñānanimittatvaprasaṃgāt etenaivasanmātrasāmānya<span type="ref-block" n="3318 r_YAṬ-IŚ#155,11_r"/>sya vidhāyakaṃ vākyam ity api vyudastaṃ sadviśeṣasyāpivākyenā<span type="ref-block" n="3319 r_YAṬ-IŚ#155,12_r"/>bhidhīyamānasya pratīter dhātvarthaviśeṣavat bhedasyaivavidhivyavacche<span type="ref-block" n="3320 r_YAṬ-IŚ#155,13_r"/>davidhāyi vākyam iti matam api na śreyaḥ sāmānyaviṣaktabheda<span type="ref-block" n="3321 r_YAṬ-IŚ#155,14_r"/>vidhivyavacchedavidhāyitvād vākyasyasadṛśapariṇāmalakṣaṇāsā<span type="ref-block" n="3322 r_YAṬ-IŚ#155,15_r"/>mānyaviśiṣṭasyaiva hi bhedasya dravyaguṇakriyākhyasyavidhivya<span type="ref-block" n="3323 r_YAṬ-IŚ#155,16_r"/>vacchedavidhāyitāyāṃ vākyasya saṃketavyavahārakālānvayaḥsyā<span type="ref-block" n="3324 r_YAṬ-IŚ#155,17_r"/>n nānyathā'tiprasaṃgāt sāmānyaviṣaktabhedasyaivavidhivyavacche<span type="ref-block" n="3325 r_YAṬ-IŚ#155,18_r"/>davidhāyi vākyam iti darśanam api svaruciviracitam eva viśe<span type="ref-block" n="3326 r_YAṬ-IŚ#155,19_r"/>ṣasāmānyaviṣaktabhedavidhivyavacchedavidhāyitvād vākyasyasā<span type="ref-block" n="3327 r_YAṬ-IŚ#155,20_r"/>dṛśyasāmānyaviśiṣṭasyeva visadṛśapariṇāmalakṣaṇaviśeṣaviśi<span type="ref-block" n="3328 r_YAṬ-IŚ#155,21_r"/>ṣṭasyāpi bhedasya vidhivyavacchedavidhānapratīterabādhyamānāyāḥ <span type="ref-block" n="3329 r_YAṬ-IŚ#155,22_r"/>prekṣāvadbhir āśrayaṇīyatvāt tatra bhedasyadravyādivyaktirūpasyā<span type="ref-block" n="3330 r_YAṬ-IŚ#156,01_r"/>viśiṣṭatā samānatā sāmānyaviṣaktatā syādabhedabuddheḥ samā<span type="ref-block" n="3331 r_YAṬ-IŚ#156,02_r"/>nabuddhes tena samāno 'yam anena samānaḥ sa ityabhedabuddhiḥ sadṛśapari<span type="ref-block" n="3332 r_YAṬ-IŚ#156,03_r"/>ṇāmātmakasāmānyam aṃtareṇānupapadyamānā tad eva sādhayatītikiṃ <span type="ref-block" n="3333 r_YAṬ-IŚ#156,04_r"/>naścintayā nanv ekasāmānyayogāt samānabuddhir anvāyinī napunaḥ <span type="ref-block" n="3334 r_YAṬ-IŚ#156,05_r"/>samānapariṇāmayogād iti cet na sāmānyavān iti pratyaya<span type="ref-block" n="3335 r_YAṬ-IŚ#156,06_r"/>prasaṃgāt sāmānyatadvator bhedāt tayor abhedopacārātsamānapratyaya iti <span type="ref-block" n="3336 r_YAṬ-IŚ#156,07_r"/>cet na tathā'pi sāmānyam iti pratyayaprasaṃgāt yathaivahi <span type="ref-block" n="3337 r_YAṬ-IŚ#156,08_r"/>yaṣṭiyogāt puruṣo yaṣṭir iti pratīyate tadabhedopacārāttathā <span type="ref-block" n="3338 r_YAṬ-IŚ#156,09_r"/>sāmānyayogāt dravyādiḥ sāmānyam iti syān na tu samāna iti <span type="ref-block" n="3339 r_YAṬ-IŚ#156,10_r"/>bhāvapratyayalopalakṣaṇābhāvāt </p><p n="a_253" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3340 r_YAṬ-IŚ#156,11_r"/>syān mataṃ sāmānyasya vācakaḥ samānatāśabdo 'stīti <span type="ref-block" n="3341 r_YAṬ-IŚ#156,12_r"/>tena samānena yogāt sāmāno dravyādir iti pratyayaḥ syād iti <span type="ref-block" n="3342 r_YAṬ-IŚ#156,13_r"/>tad apy asad eva sāmānyaśabdavācyasya vastunaḥsamānaśabdavā<span type="ref-block" n="3343 r_YAṬ-IŚ#156,14_r"/>cyatvāpratīteḥ samānānāṃ bhāvaḥ sāmānyaṃ jātir na punaḥsamāna <span type="ref-block" n="3344 r_YAṬ-IŚ#156,15_r"/>eva sāmānyam iti svārthikaṣṭyaṇpratyayaḥ kriyate yenasamāna<span type="ref-block" n="3345 r_YAṬ-IŚ#156,16_r"/>śavdavācyaṃ sāmānyaṃ syāt na ca dravyādibhyo bhinnaṃsāmānya<span type="ref-block" n="3346 r_YAṬ-IŚ#156,17_r"/>m anvayapratyayāt siddhyati nāma parāparasāmānyeṣusāmānyāntara<span type="ref-block" n="3347 r_YAṬ-IŚ#156,18_r"/>siddhiprasaṃgāt tathā cānavasthā syāt sudūram apigatvā'nvayapra<span type="ref-block" n="3348 r_YAṬ-IŚ#156,19_r"/>tyayāt sāmānyāntarasyāsiddhau prathamato 'pitadanvayapratyayāt sā<span type="ref-block" n="3349 r_YAṬ-IŚ#156,20_r"/>mānyaṃ mā bhavatu sarvathā viśeṣābhāvāt dravyādiṣv anva<span type="ref-block" n="3350 r_YAṬ-IŚ#156,21_r"/>yabuddhir abādhitatayā'nupacaritā sāmānyeṣv anvayabuddhirupacaritā<span type="ref-block" n="3351 r_YAṬ-IŚ#156,22_r"/>'navasthā prasaṃgena bādhitatvād iti viśeṣābhyupagamo 'pi nayuktaḥ <span type="ref-block" n="3352 r_YAṬ-IŚ#157,01_r"/>sarvavyaktiṣu sāmānyasyaikasyāneśasyadeśakālādibhinnāsu yuga<span type="ref-block" n="3353 r_YAṬ-IŚ#157,02_r"/>padvṛttivirodhena bādhitasyānvayabuddhayāviṣayīkriyamāṇasyāsaṃ<span type="ref-block" n="3354 r_YAṬ-IŚ#157,03_r"/>bhavād asyāpy anvayapratyayasyānupacaritatvāsiddheḥsamarthanāt nanv e<span type="ref-block" n="3355 r_YAṬ-IŚ#157,04_r"/>vaṃ sadṛśapariṇāmarūpasyāpi sāmānyasyānvayabuddheḥ kutaḥprasiddhiḥ <span type="ref-block" n="3356 r_YAṬ-IŚ#157,05_r"/>samānapariṇāmeṣv apy anvayabuddheḥsamānapariṇāmāntaraprasaṃgād anava<span type="ref-block" n="3357 r_YAṬ-IŚ#157,06_r"/>sthāyāḥ bādhikāyāḥ saṃbhavatā samānapariṇāmasyaikaikatrabhede <span type="ref-block" n="3358 r_YAṬ-IŚ#157,07_r"/>bādhāsaṃbhavāt tasyānekasthatvād iti cet na samānapariṇā<span type="ref-block" n="3359 r_YAṬ-IŚ#157,08_r"/>mānām api samānapariṇāmāntarapratītes teṣām anantatvādanavasthāna<span type="ref-block" n="3360 r_YAṬ-IŚ#157,09_r"/>vakāśāt yathaiva hi ghaṭeṣu ghaṭākārasamānapariṇāmaḥpratyeka<span type="ref-block" n="3361 r_YAṬ-IŚ#157,10_r"/>m aparaghaṭapariṇāmāpekṣaḥ pratīyate samānā ete ghaṭāḥ ititathā <span type="ref-block" n="3362 r_YAṬ-IŚ#157,11_r"/>ghaṭasamānapariṇāmeṣv api mṛdākārasamānapariṇāmāntaraṃpratibhā<span type="ref-block" n="3363 r_YAṬ-IŚ#157,12_r"/>sata eva 'mṛdākāreṇa samānā ete ghaṭasamānapariṇāmāḥ' iti <span type="ref-block" n="3364 r_YAṬ-IŚ#157,13_r"/>teṣv api mṛdākārasamānapariṇāmāntareṣupārthivākārasamānapari<span type="ref-block" n="3365 r_YAṬ-IŚ#157,14_r"/>ṇāmāntarāṇi pārthivākāreṇa samānā ete mṛdākārasamānapa<span type="ref-block" n="3366 r_YAṬ-IŚ#157,15_r"/>riṇāmā iti pratibhāsanāt pārthivākārasamānapariṇāmeṣv api <span type="ref-block" n="3367 r_YAṬ-IŚ#157,16_r"/>mūrttatvākārasamānapariṇāmāntarāṇi teṣv apidravyatvākārasa<span type="ref-block" n="3368 r_YAṬ-IŚ#157,17_r"/>mānapariṇāmāntarāṇi teṣv api sattvapariṇāmāntarāṇi teṣvapi <span type="ref-block" n="3369 r_YAṬ-IŚ#157,18_r"/>vastutvapariṇāmāntarāṇi teṣv api prameyatvapariṇāmāntarāṇi <span type="ref-block" n="3370 r_YAṬ-IŚ#157,19_r"/>teṣv api vācyatvapariṇāmāntarāṇi teṣv apijñeyatvapariṇāmānta<span type="ref-block" n="3371 r_YAṬ-IŚ#157,20_r"/>rāṇi teṣv api punaḥ sattvādipariṇāmāntarāṇi praticakāsaṃti <span type="ref-block" n="3372 r_YAṬ-IŚ#157,21_r"/>bhedanaya prādhānyān na teṣāṃ valayavadādir aṃto vā vidyateyato 'navasthā <span type="ref-block" n="3373 r_YAṬ-IŚ#157,22_r"/>bādhikā syāt nāpy ekaikatra bhede samānapariṇāmo virudhya<span type="ref-block" n="3374 r_YAṬ-IŚ#158,01_r"/>te tasya saṃyogavadanekasthatvābhābāt biśeṣavadanekāpekṣa<span type="ref-block" n="3375 r_YAṬ-IŚ#158,02_r"/>yaiva tadabhivyakteḥ kṛśatvādyapekṣayā sthūlatvādivat naca sa<span type="ref-block" n="3376 r_YAṬ-IŚ#158,03_r"/>mānapariṇāmo 'rthānām apāramārthika evāpekṣikatvād itiniścetuṃ <span type="ref-block" n="3377 r_YAṬ-IŚ#158,04_r"/>śakyaṃ saṃvidvaiśadyena vyabhicārāt na hivṛddhākṣasaṃvedanāpe<span type="ref-block" n="3378 r_YAṬ-IŚ#158,05_r"/>kṣayā kumārasaṃvedanānāṃ viśadataratvam āpekṣikaṃ na bhavatitadaviśe<span type="ref-block" n="3379 r_YAṬ-IŚ#158,06_r"/>ṣaprasaṃgāt nā'pi tadapārimārthikaṃ yena na vyabhicāraḥsyāt <span type="ref-block" n="3380 r_YAṬ-IŚ#158,07_r"/>yadā tu pariṇāmapariṇāminor abhedanayaprādhānyāt kathaṃcittādātmyaṃ <span type="ref-block" n="3381 r_YAṬ-IŚ#158,08_r"/>pratipādyate tadā dravyeṣu dravyatvasamānapariṇāmodravyasvarūpa<span type="ref-block" n="3382 r_YAṬ-IŚ#158,09_r"/>m eva tasya ca dravyatvapariṇāmasya sattvādisamānapariṇāmā<span type="ref-block" n="3383 r_YAṬ-IŚ#158,10_r"/>ntaraṃ dravyasyaiva pratīyate tato 'rthāntarabhūtasyadravyatvapariṇāma<span type="ref-block" n="3384 r_YAṬ-IŚ#158,11_r"/>syāsaṃbhavād iti kuto 'navasthā'vakāśaṃ labhate yadi vāyeṣv eva <span type="ref-block" n="3385 r_YAṬ-IŚ#158,12_r"/>dravyeṣu dravyatvasamānapariṇāmas teṣv evasattvādipariṇāmāntarāṇi <span type="ref-block" n="3386 r_YAṬ-IŚ#158,13_r"/>vyavatiṣṭhaṃte kevalaṃ tair ivaikārthasamavāyabalātdravyatvasamānapari<span type="ref-block" n="3387 r_YAṬ-IŚ#158,14_r"/>ṇāmo vyapadiśyate saṃkhyādiguṇāntarair iva rūpādiguṇā itisarvaṃ <span type="ref-block" n="3388 r_YAṬ-IŚ#158,15_r"/>niravadyaṃbhedābhedobhayanayapradhānabhāvārpitasamānapariṇāmala<span type="ref-block" n="3389 r_YAṬ-IŚ#158,16_r"/>kṣaṇāsāmānyaviṣaktabhedavidhivyavacchedavidhāyitvaniścayādvākya<span type="ref-block" n="3390 r_YAṬ-IŚ#158,17_r"/>syānyathā nirviṣayatvaprasaṃgāt yathā cābhedabuddherdravyatvādi<span type="ref-block" n="3391 r_YAṬ-IŚ#158,18_r"/>vyakter aviśiṣṭatā syāt tathā vyāvṛttibuddheś ca viśiṣṭatāte bhagavataḥ <span type="ref-block" n="3392 r_YAṬ-IŚ#158,19_r"/>syād vādadivākarasyeti saṃpratīyate visadṛśapariṇāmalakṣaṇohi <span type="ref-block" n="3393 r_YAṬ-IŚ#158,20_r"/>viśeṣas tadviṣaktatāviśiṣṭatā sā cedam asmādvyāvṛttam itivyā<span type="ref-block" n="3394 r_YAṬ-IŚ#159,01_r"/>vṛttibuddher adhyavasīyate nanu cāyaṃ viśeṣo'smādviśeṣāntarād <span type="ref-block" n="3395 r_YAṬ-IŚ#159,02_r"/>vyāvṛtta iti vyāvṛttibuddher api viśeṣeṣuviśeṣāṃtarasiddhiprasaṃ<span type="ref-block" n="3396 r_YAṬ-IŚ#159,03_r"/>gād anavasthā syāt tatra viśeṣāntarābhāve 'pivyāvṛttibuddheḥ saṃbha<span type="ref-block" n="3397 r_YAṬ-IŚ#159,04_r"/>ve sarvatra tato viśeṣasiddhir na bhaved iti kecit te 'pina <span type="ref-block" n="3398 r_YAṬ-IŚ#159,05_r"/>samīcīnabuddhayaḥ samānapariṇāmadbhedābhedanayaprādhānyādanava<span type="ref-block" n="3399 r_YAṬ-IŚ#159,06_r"/>sthānupapatteḥ bhedanayād ānaṃtyasiddher viśeṣāṇāmabhedanayāc ca <span type="ref-block" n="3400 r_YAṬ-IŚ#159,07_r"/>dravyeṣv eva viśeṣāntarāṇām api saṃbhavāt bhedābhedanayāttu tade<span type="ref-block" n="3401 r_YAṬ-IŚ#159,08_r"/>kārthasamavāyibhir viśeṣāntarair viśeṣasyavivakṣitavyapadeśasiddheḥ <span type="ref-block" n="3402 r_YAṬ-IŚ#159,09_r"/>vyāvṛttibuddher viśiṣṭatāsādhanaṃ sādhīya evānvayabuddheḥsamāna<span type="ref-block" n="3403 r_YAṬ-IŚ#159,10_r"/>tāsādhanavat tatoviśeṣasāmānyaviṣaktabhedavidhivyavacchedavi<span type="ref-block" n="3404 r_YAṬ-IŚ#159,11_r"/>vāyi vākyam iti sūribhir abhidhīyate prātītikatvāt </p><p n="a_254" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3405 r_YAṬ-IŚ#159,12_r"/>yathā ca viśeṣasāmānyaviṣaktabhedavidhivyavacchedātmako <span type="ref-block" n="3406 r_YAṬ-IŚ#159,13_r"/>viṣayaḥ pratītibalād vākyasya vyavasthāpitas tathā vākyamapi <span type="ref-block" n="3407 r_YAṬ-IŚ#159,14_r"/>paramāgamalakṣaṇaṃ tadātmakam eveti pratipādayanti </p><p n="a_256" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3412 r_YAṬ-IŚ#159,19_r"/>sarve ca te 'ntāś ceti svapadārthavṛttermatvarthīyaḥ pratyayo <span type="ref-block" n="3413 r_YAṬ-IŚ#159,20_r"/>yujyate 'nyapadārthavṛtteḥ paratve 'pi sarvaśadbādautadapavādāj jātya<span type="ref-block" n="3414 r_YAṬ-IŚ#159,21_r"/>rthādivat sarve 'ntāḥ yasya tatsarvāntam iti paratvādbahubrīhau sati <span type="ref-block" n="3415 r_YAṬ-IŚ#160,01_r"/>tenaiva mattvarthasya pratipādanāt matvarthīyo nasyād vīrapuruṣako <span type="ref-block" n="3416 r_YAṬ-IŚ#160,02_r"/>grāma iti yathā sarvaśabdādes tu padād anyatrabahubrīhir ity apa<span type="ref-block" n="3417 r_YAṬ-IŚ#160,03_r"/>vādavacanāt sarvaśabdādeḥ padasya karmadhāraya eva bhavatiyathā sarva<span type="ref-block" n="3418 r_YAṬ-IŚ#160,04_r"/>vījī karṣakaḥ sarvakeśī naṭa iti tena sarvāntāḥ saṃtyasminniti <span type="ref-block" n="3419 r_YAṬ-IŚ#160,05_r"/>sarvāntavattīrtham idaṃ paramāgamavākyam iti saṃbaṃdhanīyaṃ tarati <span type="ref-block" n="3420 r_YAṬ-IŚ#160,06_r"/>saṃsāramahārṇavaṃ yena nimittena tat tīrtham iti vyutpatteḥ sarvā<span type="ref-block" n="3421 r_YAṬ-IŚ#160,07_r"/>ntāḥ punaraśeṣadharmāviśeṣasāmānyātmakadravyaparyāyavyaktivi<span type="ref-block" n="3422 r_YAṬ-IŚ#160,08_r"/>dhivyavacchedāḥ pratipattavyāḥ samāsatas tair evānaṃtānāmapi dharmā<span type="ref-block" n="3423 r_YAṬ-IŚ#160,09_r"/>ṇāṃ saṃgrahāt tatra syād asty eva vākyaṃsvarūpādicatuṣṭayā<span type="ref-block" n="3424 r_YAṬ-IŚ#160,10_r"/>d iti vidhidharmavākyaṃ syān nāsty eva pararūpādicatuṣṭayāditi <span type="ref-block" n="3425 r_YAṬ-IŚ#160,11_r"/>vyavacchedadharmavākyaṃ svarūpaṃ tu vahirvākyasyaparasparāpekṣayā <span type="ref-block" n="3426 r_YAṬ-IŚ#160,12_r"/>padasamūho nirākāṃkṣaḥ sahabhuvām iva nānāpravaktṛkāṇāṃkramabhuvā<span type="ref-block" n="3427 r_YAṬ-IŚ#160,13_r"/>m api samūhasya vyavahārasiddheḥ pratyāsattiviśeṣasadbhāvāt a<span type="ref-block" n="3428 r_YAṬ-IŚ#160,14_r"/>ntarvākyasya tu pūrvapūrvapadajñānāhitasaṃskārasyātmano'ntyapadajñā<span type="ref-block" n="3429 r_YAṬ-IŚ#160,15_r"/>nāt samudāyārthapratibhāsas tadvyatiriktasya sphoṭasya prāgeva pra<span type="ref-block" n="3430 r_YAṬ-IŚ#160,16_r"/>tikṣiptatvāt tad etat dvividham api vākyaṃ svarūpata evāstina punaḥ <span type="ref-block" n="3431 r_YAṬ-IŚ#160,17_r"/>pararūpataḥ sarvātmakatvaprasaṃgāt pararūpata eva ca nāstina punaḥ <span type="ref-block" n="3432 r_YAṬ-IŚ#160,18_r"/>svarūpataḥ sarvābhāvaprasaṃgāt tato vastutvasiddhiḥspapararūpo<span type="ref-block" n="3433 r_YAṬ-IŚ#160,19_r"/>pādānāpohanātmakatvād vastunaḥ tathā svadravyaṃ śabdasya tadyogya<span type="ref-block" n="3434 r_YAṬ-IŚ#160,20_r"/>pudgaladravyaṃ śabdātmano vākyasyaśudgalaparyāyatvavyavasthiteḥ <span type="ref-block" n="3435 r_YAṬ-IŚ#160,21_r"/>paryāyo hi kāryadravyarūpo guṇarūpaḥ kriyārūpovānādyaparyantadra<span type="ref-block" n="3436 r_YAṬ-IŚ#161,01_r"/>vyasya syādvādibhir abhidhīyate tatrapudgaladravyasyānādinidha<span type="ref-block" n="3437 r_YAṬ-IŚ#161,02_r"/>nasya paryāyaḥ śabdo dravyam anityam iti tāvan niścīyate dravyaṃ śabdaḥ <span type="ref-block" n="3438 r_YAṬ-IŚ#161,03_r"/>kriyāguṇayogitvāt pṛthivyādivat kriyāvāṃś ca śabdaḥ prava<span type="ref-block" n="3439 r_YAṬ-IŚ#161,04_r"/>ktṛdeśād deśāntaraprāptidarśanāt sāyakādivat tathāsaṃkhyāsaṃyoga<span type="ref-block" n="3440 r_YAṬ-IŚ#161,05_r"/>vibhāgādiguṇāśrayatvena pratīyamānatvāt guṇavān api śabdaḥ <span type="ref-block" n="3441 r_YAṬ-IŚ#161,06_r"/>prasiddhaḥ pṛthivyādivad eva na hi śabdeṣu saṃkhyā napratibhāsate <span type="ref-block" n="3442 r_YAṬ-IŚ#161,07_r"/>kasyacid ekaṃ vākyaṃ dve vākye trīṇi vākyānītyādisaṃkhyā<span type="ref-block" n="3443 r_YAṬ-IŚ#161,08_r"/>pratyayasyābādhyamānasya pratīyamānatvāt tathā kṣakārādīnāṃ <span type="ref-block" n="3444 r_YAṬ-IŚ#161,09_r"/>saṃyuktākṣarāṇāṃ pratīteḥ saṃyogo pi śabdānāṃ pratīyataeva <span type="ref-block" n="3445 r_YAṬ-IŚ#161,10_r"/>kṣakārāder jātyantarasyotpatterasaṃyogātmakatvaparikalpanāyāṃ daṃḍa<span type="ref-block" n="3446 r_YAṬ-IŚ#161,11_r"/>puruṣasaṃyogo 'pi mā bhūt tathā daṃḍino jātyaṃtarasyadravyasya prādu<span type="ref-block" n="3447 r_YAṬ-IŚ#161,12_r"/>rbhāvād iti sarvaṃ pratitibādhitam anuṣajyate tataḥpratītim a<span type="ref-block" n="3448 r_YAṬ-IŚ#161,13_r"/>bādhitām icchadbhiḥ śabdaḥ kriyāguṇayogī tathā pratīterabhyupagaṃ<span type="ref-block" n="3449 r_YAṬ-IŚ#161,14_r"/>tavyaḥ etena na kriyāguṇayogī śabdo 'varaguṇatvāttanmahattvava<span type="ref-block" n="3450 r_YAṬ-IŚ#161,15_r"/>d ity anumānaṃ pratyuktaṃ pakṣasya pratyakṣānumānabādhitvātkālātya<span type="ref-block" n="3451 r_YAṬ-IŚ#161,16_r"/>yāpadiṣṭatvāc ca hetoḥ śabdasyākāśaguṇatvāsiddheś ca ākāśavi<span type="ref-block" n="3452 r_YAṬ-IŚ#161,17_r"/>śeṣaguṇaḥ śabdaḥ sāmānyaviśeṣavattvesatyākāśātmakakaraṇagrāhya<span type="ref-block" n="3453 r_YAṬ-IŚ#161,18_r"/>tvāt yo padātmakakaraṇagrāhyaḥ sa tadviśeṣaguṇo dṛṣṭoyathā pṛthi<span type="ref-block" n="3454 r_YAṬ-IŚ#161,19_r"/>vyātmakakaraṇagrāhyo gaṃdhaḥ pṛthivīviśeṣaguṇaḥ ākāśātmakaśro<span type="ref-block" n="3455 r_YAṬ-IŚ#161,20_r"/>tragrāhyaś ca śabdas tasmād ākāśaviśeṣaguṇa ityanumānādākāśavi<span type="ref-block" n="3456 r_YAṬ-IŚ#161,21_r"/>śeṣaguṇatvasiddhir ity api na samyak satpratipakṣatvādanumānasya <span type="ref-block" n="3457 r_YAṬ-IŚ#161,22_r"/>tathā hi nākāśaviśeṣaguṇaḥ śabdaḥ sāmānyaviśeṣavattve sati <span type="ref-block" n="3458 r_YAṬ-IŚ#162,01_r"/>vāhyondriyapratyakṣatvād gaṃdhādivad itipratipakṣānumānasya satyasya <span type="ref-block" n="3459 r_YAṬ-IŚ#162,02_r"/>sadbhāvaḥ tathā na guṇaḥ śabdaḥ saṃskāravattvād vāṇādivadity anumā<span type="ref-block" n="3460 r_YAṬ-IŚ#162,03_r"/>nasya ca pratidvaṃdvinaḥ saṃpratyayāt saṃskāravattvamasiddhaṃ śabdasyeti <span type="ref-block" n="3461 r_YAṬ-IŚ#162,04_r"/>cet na vegasya saṃskārasya śabdeṣu bhāvāt vaktṛvyāpārād u<span type="ref-block" n="3462 r_YAṬ-IŚ#162,05_r"/>tpannasya śabdasya yāvad vegaṃ prasarpaṇāt śabdasyaprasarpaṇam asiddhaṃ <span type="ref-block" n="3463 r_YAṬ-IŚ#162,06_r"/>śabdāntarāraṃbhakatvād iti cet sa tarhi vaktṛvyāpārādekaḥśabdaḥ <span type="ref-block" n="3464 r_YAṬ-IŚ#162,07_r"/>prādur bhavaty aneko vā yady ekas tarhi kathaṃ nānādikkānnānāśabdā<span type="ref-block" n="3465 r_YAṬ-IŚ#162,08_r"/>n ārabheta sakṛd iti ciṃtanīyaṃ sarvadikkanānātālvādiṃsaṃyogaja<span type="ref-block" n="3466 r_YAṬ-IŚ#162,09_r"/>nitavāyvākāśasaṃyogānām asamavāyikāraṇānāṃ bhāvāt sama<span type="ref-block" n="3467 r_YAṬ-IŚ#162,10_r"/>vāyikāraṇasya cākāśasya sarvagatatvāt sarvādikkanānāśabdā<span type="ref-block" n="3468 r_YAṬ-IŚ#162,11_r"/>n ārabhate sakṛd eko 'pi śabda iti cet naivaṃ teṣāṃśabdasyāraṃbha<span type="ref-block" n="3469 r_YAṬ-IŚ#162,12_r"/>katvasyāpy anupapatteḥ yathaiva hy ādyaḥ śabdo naśabdāntarajastā<span type="ref-block" n="3470 r_YAṬ-IŚ#162,13_r"/>lvādyākāśasaṃyogād evāsamavāyikāraṇād utpattes tathāsarvadikka<span type="ref-block" n="3471 r_YAṬ-IŚ#162,14_r"/>śabdāntarāṇy api na śabdārabdhāni tālvādivyāpārajanitavā<span type="ref-block" n="3472 r_YAṬ-IŚ#162,15_r"/>yvākāśasaṃyogebhya evāsamavāyikāraṇebhyas teṣāmutpattighaṭanā<span type="ref-block" n="3473 r_YAṬ-IŚ#162,16_r"/>t tathopagame ca saṃyogād vibhāgāc chabdāc caśabdāsyotpattir iti <span type="ref-block" n="3474 r_YAṬ-IŚ#162,17_r"/>siddhāṃtavyāghātaḥ śabdāntarāṇāṃ prathamaḥ śabdo'samavāyikāraṇaṃ <span type="ref-block" n="3475 r_YAṬ-IŚ#162,18_r"/>tatsadṛśatvād anyathā tadvisadṛśaśabdāntarotpattiprasaṃgoniyāmakā<span type="ref-block" n="3476 r_YAṬ-IŚ#162,19_r"/>bhāvād iti cet na prathamaśabdasyaśabdāntarasadṛśasyānya<span type="ref-block" n="3477 r_YAṬ-IŚ#162,20_r"/>śabdād asamavāyikāraṇād utpattiprasaṃgāt tasyāpyaparapūrvaśabdād iti <span type="ref-block" n="3478 r_YAṬ-IŚ#162,21_r"/>śabdasaṃtānasyānāditvāpattiḥ yadi punaḥ prathamaḥ śabdaḥpravaktṛ<span type="ref-block" n="3479 r_YAṬ-IŚ#162,22_r"/>vyāpārād eva pratiniyatād evotpannaḥ svasadṛśāniśabdāntarāṇy ā<span type="ref-block" n="3480 r_YAṬ-IŚ#163,01_r"/>rabhata iti mataṃ tadā tata eva pravaktṛvyāpārātpratiniyatavāyvākā<span type="ref-block" n="3481 r_YAṬ-IŚ#163,02_r"/>śasaṃyogebhyas tatsadṛśāni śabdāntarāṇi prādurbhavantu kimādyena <span type="ref-block" n="3482 r_YAṬ-IŚ#163,03_r"/>śabdenāsamavāyikāraṇeneti na śabdāc chabdasyotpattirghaṭate <span type="ref-block" n="3483 r_YAṬ-IŚ#163,04_r"/>naikaḥ śabdaḥ śabdāntarāṇām āraṃbhakaḥ saṃbhavati athā'nekaḥ śabdaḥ <span type="ref-block" n="3484 r_YAṬ-IŚ#163,05_r"/>prathamata utpannaḥ śabdāntarāṇi nānādikkānyārabhate itidvitī<span type="ref-block" n="3485 r_YAṬ-IŚ#163,06_r"/>yaḥ pakṣaḥ kakṣīkriyate tatrā'py ekasmāttālvādyākāśasaṃyogāt ka<span type="ref-block" n="3486 r_YAṬ-IŚ#163,07_r"/>tham anekaḥ śabdaḥ prādurbhaved ahetukatvaprasaṃgād ekasmādekasyaivotpatteḥ <span type="ref-block" n="3487 r_YAṬ-IŚ#163,08_r"/>śeṣasya hetvabhāvāt na cānekatālvādyākāśasaṃyogaḥ sakṛd e<span type="ref-block" n="3488 r_YAṬ-IŚ#163,09_r"/>kasya vaktuḥ saṃbhavati prayatnaikatvāt na ca prayatnamantareṇa tālvā<span type="ref-block" n="3489 r_YAṬ-IŚ#163,10_r"/>dikriyāpūrvako 'nyatarakarmajas tālvādyākāśasaṃyogaḥprasūyate <span type="ref-block" n="3490 r_YAṬ-IŚ#163,11_r"/>yato 'nekaḥ śabdaḥ syāt prādurbhavan vā kutaścid ādyaḥśabdo<span type="ref-block" n="3491 r_YAṬ-IŚ#163,12_r"/>'nekaḥ svadeśa śabdāntarāṇy ārabhate deśāntare vā na tāva<span type="ref-block" n="3492 r_YAṬ-IŚ#163,13_r"/>t svadeśe deśāntareṣu tacchravaṇavirodhātbhinnadeśasthaśrotṛjana<span type="ref-block" n="3493 r_YAṬ-IŚ#163,14_r"/>śrotreṣu samavāyābhāvāt tatrāsamavetasyāpy anekasyaśabdāntarasya <span type="ref-block" n="3494 r_YAṬ-IŚ#163,15_r"/>śravaṇo śrotrasyāprāpyakāritvāpatteḥśabdāntarāraṃbhaparikalpanā<span type="ref-block" n="3495 r_YAṬ-IŚ#163,16_r"/>vaiparthyāc cādyasyaiva śabdasya nānādikkairyaugyadeśasthaiḥ śrotṛbhiḥ <span type="ref-block" n="3496 r_YAṬ-IŚ#163,17_r"/>śravaṇasyotpatteḥ anekādyaśabdaparikalpanāvaiyarthyāc catasyaikasyai<span type="ref-block" n="3497 r_YAṬ-IŚ#163,18_r"/>va svadeśe prādurbhūtasya nānāśrotṛbhir upalaṃbhāt svadeśesato <span type="ref-block" n="3498 r_YAṬ-IŚ#163,19_r"/>rūpasya nānādṛṣṭibhir upalaṃbhavat syān mataṃ nāyanaraśamayaḥ prāpya <span type="ref-block" n="3499 r_YAṬ-IŚ#163,20_r"/>rūpam ekadeśavartty api nānādraṣṭṛjanānāṃ rūpopalaṃbhaṃjanayaṃti na <span type="ref-block" n="3500 r_YAṬ-IŚ#163,21_r"/>punar aprāpya yena rūpopalaṃbho dṛṣṭāntaḥśabdopalaṃbhasyāprāpter eva <span type="ref-block" n="3501 r_YAṬ-IŚ#163,22_r"/>śrotraiḥ sādhyata iti tad api na śreyaḥ śrotravivattaviśeṣaiḥ prā<span type="ref-block" n="3502 r_YAṬ-IŚ#164,01_r"/>ptasyaiva śabdasyopalaṃbhaprasaṃgāt śakyaṃ hivaktuṃ nānādeśastha<span type="ref-block" n="3503 r_YAṬ-IŚ#164,02_r"/>janakaraṇāni prāpya śabdam ekam upalaṃbhayanti sakṛnnānādigdeśa<span type="ref-block" n="3504 r_YAṬ-IŚ#164,03_r"/>vartibhiḥ pratipattṛbhir upalabhyamānatvāt rūpavad iti gaṃdhena vya<span type="ref-block" n="3505 r_YAṬ-IŚ#164,04_r"/>bhicāra iti cet na tasyāpi pakṣīkṛtatvāt so 'pi kastūri<span type="ref-block" n="3506 r_YAṬ-IŚ#164,05_r"/>kādidravyavarttī nānādigdeśavartibhir janair upalabhyamānaḥsvasva<span type="ref-block" n="3507 r_YAṬ-IŚ#164,06_r"/>ghrāṇakaraṇaiḥ kathaṃcit saṃprāpta evopalaṃbhahetur ghaṭategaṃdhasya deśānta<span type="ref-block" n="3508 r_YAṬ-IŚ#164,07_r"/>rasthajanaghrāṇeṣu gamanāsaṃbhavād guṇasya niṣkriyatvādgaṃdhaparamā<span type="ref-block" n="3509 r_YAṬ-IŚ#164,08_r"/>ṇūnāṃ gamane 'pi tatsamavetagaṃdhasyānupalabhyamānatvāt anekadravye<span type="ref-block" n="3510 r_YAṬ-IŚ#164,09_r"/>ṇa samavāyādrupaviśeṣāc ca rūpopalabdhir ity anuvarttamāne etena gaṃdha<span type="ref-block" n="3511 r_YAṬ-IŚ#164,10_r"/>rasasparśeṣu jñānaṃ vyākhyātam iti vaiśeṣikair abhidhānāt gandha<span type="ref-block" n="3512 r_YAṬ-IŚ#164,11_r"/>dravyāvayavinām upalabdhilakṣaṇaprāptānāṃ deśāntareṣu gamanetu maula<span type="ref-block" n="3513 r_YAṬ-IŚ#164,12_r"/>kastūrikādidravyavyayaprasaṃgas tasyaiva sarvadikkaṃkhaṃḍāvayavirūpā<span type="ref-block" n="3514 r_YAṬ-IŚ#164,13_r"/>vayavānāṃ tadāraṃbhakānāṃ gamanāt yadi punane kastūrikādi<span type="ref-block" n="3515 r_YAṬ-IŚ#164,14_r"/>dravyasya paramāṇavo gaṃdhasamavāyino gacchaṃti nā'pikhaṃḍāvaya<span type="ref-block" n="3516 r_YAṬ-IŚ#164,15_r"/>vinas tadāraṃbhakāvayavās tato gandhadravyāntarāṇām utpatteriti mataṃ <span type="ref-block" n="3517 r_YAṬ-IŚ#164,16_r"/>tadā'pi tadāraṃbhakaiḥ pārthivaiḥ paramāṇubhir bhavitavyaṃdvyaṇukādi<span type="ref-block" n="3518 r_YAṬ-IŚ#164,17_r"/>bhir vā'nupalaṃbhair evopalabdhilakṣaṇaprāptānāṃpārthivāvayavinām upa<span type="ref-block" n="3519 r_YAṬ-IŚ#164,18_r"/>labdhiprasaṃgāt na cānupalabdhilakṣaṇaprāptaiḥpārthivadravyair ārabdheṣu <span type="ref-block" n="3520 r_YAṬ-IŚ#164,19_r"/>dravyāṃtareṣu samavetasya gaṃdhasyopalabdhir yujyateparamāṇusamavetagaṃ<span type="ref-block" n="3521 r_YAṬ-IŚ#164,20_r"/>dhavad iti na gandhadravyāntarāṇi kastūrikādigandhadravyāmārabhante <span type="ref-block" n="3522 r_YAṬ-IŚ#164,21_r"/>yataḥ prāptāny eva dūrasthapratipattṛghrāṇatadviṣayatāmanubhaveyur ghrāṇendri<span type="ref-block" n="3523 r_YAṬ-IŚ#164,22_r"/>yavivṛtibhis tu gatvā gandhasya grahaṇe proktadoṣānavakāśaiti <span type="ref-block" n="3524 r_YAṬ-IŚ#165,01_r"/>śrotraghrāṇarasanasparśanāni gatvā svaviṣayajñānaṃjanayanti vā<span type="ref-block" n="3525 r_YAṬ-IŚ#165,02_r"/>hyendriyatvāc cakṣurvadanyathā teṣām aprāpyakāritvaprasaṃgāt tato na <span type="ref-block" n="3526 r_YAṬ-IŚ#165,03_r"/>vyabhicāraḥ śabdasya nānādikkajanakaraṇairgrahaṇāsādhanasyoktahe<span type="ref-block" n="3527 r_YAṬ-IŚ#165,04_r"/>tor iti nādyād anekasmād api śabdāc chābdāntarotpattiḥsaṃbhava<span type="ref-block" n="3528 r_YAṬ-IŚ#165,05_r"/>tīti sarvadikkaparāparaśabdaprasarpaṇaṃ yāvad vegamabhyupagantavyaṃ tathā ca <span type="ref-block" n="3529 r_YAṬ-IŚ#165,06_r"/>saṃskārākhyaguṇayogitvaṃ nāsiddhaṃ yataḥ sūktam idaṃ na syāt'na <span type="ref-block" n="3530 r_YAṬ-IŚ#165,07_r"/>guṇaḥ śabdaḥ saṃskāravattvād vāṇādivad iti 'pudgaladravyaparyāyātma<span type="ref-block" n="3531 r_YAṬ-IŚ#165,08_r"/>katve tu gaṃdhādivad ity abhyanujñāyamāne na kiṃcid bādhakamasti nanu <span type="ref-block" n="3532 r_YAṬ-IŚ#165,09_r"/>ca na sparśavat dravyaguṇaḥ śabdo 'smadādipratyakṣatvesatyakāraṇagu<span type="ref-block" n="3533 r_YAṬ-IŚ#165,10_r"/>ṇapūrvakatvāt sukhādivad iti bādhakasadbhāvān napudgaladravyaparyāyatvaṃ <span type="ref-block" n="3534 r_YAṬ-IŚ#165,11_r"/>śabdasya vyavatiṣṭhate sukhāder api tathābhāvaprasaṃgād itikaścit so '<span type="ref-block" n="3535 r_YAṬ-IŚ#165,12_r"/>pi svadarśanapakṣapātī parīkṣyamāṇasyākāraṇaguṇapūrvakatvasyāsiddha<span type="ref-block" n="3536 r_YAṬ-IŚ#165,13_r"/>tvāt kāraṇaguṇapūrvakaḥ śabdaḥ pudgalaskandhaparyāyatvācchāyāta<span type="ref-block" n="3537 r_YAṬ-IŚ#165,14_r"/>pādivat pudgalaskaṃdhaparyāyaḥ śabdo'smadādivāhyendriyapratyakṣatvā<span type="ref-block" n="3538 r_YAṬ-IŚ#165,15_r"/>t tadvat na ghaṭatvādisāmānyena vyabhicāras tasyāpisamānapariṇā<span type="ref-block" n="3539 r_YAṬ-IŚ#165,16_r"/>malakṣaṇasya pudgaladravyaparyāyatvasiddheḥ tadasiddhamevākāraṇaguṇa<span type="ref-block" n="3540 r_YAṬ-IŚ#165,17_r"/>pūrvakatvaṃ śabdasya na sādhyasiddhinibaṃdhanaṃkāraṇaguṇapūrvakatvena <span type="ref-block" n="3541 r_YAṬ-IŚ#165,18_r"/>sādhanāt hetuviśeṣaṇaṃ cāsmadādipratyakṣatve satītivyartham eva <span type="ref-block" n="3542 r_YAṬ-IŚ#165,19_r"/>paramāṇurūpādivyabhicāranivṛttyarthaṃ tad iti cet na paramāṇu<span type="ref-block" n="3543 r_YAṬ-IŚ#165,20_r"/>rūpādīnām api kāraṇaguṇapūrvakatvasiṃddheḥ paramāṇūnāṃ skaṃdhabhe<span type="ref-block" n="3544 r_YAṬ-IŚ#165,21_r"/>dakāryatvāt tadaguṇapūrvakavyavasthiteḥ paramāṇu rūpādīnāmiti <span type="ref-block" n="3545 r_YAṬ-IŚ#165,22_r"/>nirṇītaprāyaṃ yad apy uktaṃ na sparśavaddravyaguṇaḥ śabdo'smadādi<span type="ref-block" n="3546 r_YAṬ-IŚ#166,01_r"/>pratyakṣatve satyayāvaddravyabhāvitvāt sukhādivaditi tad apy ayuktaṃ <span type="ref-block" n="3547 r_YAṬ-IŚ#166,02_r"/>viruddhatvāt sādhanasya tathā hi sparśavaddravyaguṇaḥśabdo 'smadā<span type="ref-block" n="3548 r_YAṬ-IŚ#166,03_r"/>dipratyakṣatve satyayāvaddravyabhāvittvād rūpādiviśeṣavat nātra <span type="ref-block" n="3549 r_YAṬ-IŚ#166,04_r"/>sādhanivikalam udāharaṇaṃ rūpādiviśeṣāṇāṃyāvatpudgaladravyam a<span type="ref-block" n="3550 r_YAṬ-IŚ#166,05_r"/>bhāvāt pūrvarūpādivināśād uttararūpādiviśeṣaprādurbhāvāt <span type="ref-block" n="3551 r_YAṬ-IŚ#166,06_r"/>nā'pi sādhyavikalaṃ rūpādiviśeṣāṇāṃ sparśavaddravyaguṇatvāva<span type="ref-block" n="3552 r_YAṬ-IŚ#166,07_r"/>sthiteḥ sukhādibhir vyābhicāraḥ sādhanasyeti cet nāsmadā<span type="ref-block" n="3553 r_YAṬ-IŚ#166,08_r"/>dipratyakṣatve satīti viśeṣaṇāt na ca sukhādayaḥśabdavad'sma<span type="ref-block" n="3554 r_YAṬ-IŚ#166,09_r"/>dādīnāṃ bahūnāṃ pratyakṣāḥ svasaṃvedanapratyakṣeṇa tukasyacit <span type="ref-block" n="3555 r_YAṬ-IŚ#166,10_r"/>sukhādayaḥ svasyaiva pratyakṣā na punar nānāsmadādīnām itina tai<span type="ref-block" n="3556 r_YAṬ-IŚ#166,11_r"/>r vyabhicāraḥ svasyāpy asmadādigrahaṇena gṛhītatvātsvapratyakṣa<span type="ref-block" n="3557 r_YAṬ-IŚ#166,12_r"/>tvam apy asmadādipratyakṣatvaṃ sukhādīnāṃpratyakṣasāmānyāpekṣayāsma<span type="ref-block" n="3558 r_YAṬ-IŚ#166,13_r"/>dādipratyakṣatvavacanād iti cet tathā'pi na sukhādibhirvya<span type="ref-block" n="3559 r_YAṬ-IŚ#166,14_r"/>bhicāraḥ syādvādibhiḥ sāṃsārikasukhādīnāṃ kathaṃcitsparśavad<span type="ref-block" n="3560 r_YAṬ-IŚ#166,15_r"/>dravyaguṇatvasya pratijñānāt yathaiva hy ātmaparyāyāḥsukhādayaś cidrū<span type="ref-block" n="3561 r_YAṬ-IŚ#166,16_r"/>pasamanvayās tathā sadvedyādipaudgalikakarmadravyaparyāyāśca svaparataṃ<span type="ref-block" n="3562 r_YAṬ-IŚ#166,17_r"/>trīkaraṇarūpasamanvayād audayikabhāvānāṃkarmadravyasvabhāvatvasiddheḥ <span type="ref-block" n="3563 r_YAṬ-IŚ#166,18_r"/>muktasukhajñānadarśanādibhis tu guṇairasparśavaddravyātmaguṇair na vya<span type="ref-block" n="3564 r_YAṬ-IŚ#166,19_r"/>bhicāras teṣām asmadādyapratyakṣatvādasmadādiviśiṣṭayogipratyakṣa<span type="ref-block" n="3565 r_YAṬ-IŚ#166,20_r"/>viṣayatvāt teṣām ayāvadūdravyabhāvitvābhāvāc cānaṃtatvenayāvad ātma<span type="ref-block" n="3566 r_YAṬ-IŚ#166,21_r"/>dravyaṃ bhavanaśīlatvāt tato niravadyam evaviruddhasādhanatvam etasya <span type="ref-block" n="3567 r_YAṬ-IŚ#166,22_r"/>hetor iti sparśavad dravyaparyāya eva śabdaḥ pratītibalātsiddhiḥ <span type="ref-block" n="3568 r_YAṬ-IŚ#167,01_r"/>śabdayogyapudgalānāṃ sarvatra bhāvād anyathākacittalvādikāraṇa<span type="ref-block" n="3569 r_YAṬ-IŚ#167,02_r"/>sadbhāve 'pi śabdapariṇāmānutpattiprasaṃgāt na caśabdapariṇā<span type="ref-block" n="3570 r_YAṬ-IŚ#167,03_r"/>manimittasannidhau kvacit kadācic chabdānutpattiḥ syāt sa caśa<span type="ref-block" n="3571 r_YAṬ-IŚ#167,04_r"/>bdapariṇāmo naika eva nānāśrotṛbhiḥ śravaṇavirodhāt śrotrasyā<span type="ref-block" n="3572 r_YAṬ-IŚ#167,05_r"/>prāpyakāritvān na tadvirodha iti cet na tasyāprāpyakāritve <span type="ref-block" n="3573 r_YAṬ-IŚ#167,06_r"/>karṇaśaṣkulyantaḥ praviṣṭamaśakaśabdagrahaṇayogāt cakṣuṣo'prā<span type="ref-block" n="3574 r_YAṬ-IŚ#167,07_r"/>pyakāriṇaḥ tārakāprāptāṃjanādigrahaṇadarśanāt tathā cedamabhidhī<span type="ref-block" n="3575 r_YAṬ-IŚ#167,08_r"/>yate nāprāpyakāri śrotraṃ prāptaśabdagrahaṇāt sparśanādivat yat pu<span type="ref-block" n="3576 r_YAṬ-IŚ#167,09_r"/>nar aprāpyakāri tan na prāptaviṣayagrāhi dṛṣṭaṃ yathā cakṣuriti ni<span type="ref-block" n="3577 r_YAṬ-IŚ#167,10_r"/>ścitavyatirekād anumānād aprāpyakāritvapratiṣedhaḥ śrotrasyaśreyā<span type="ref-block" n="3578 r_YAṬ-IŚ#167,11_r"/>n eva nanu cāprāpyakāriṇā manasā prāptasya sukhādergrahaṇād <span type="ref-block" n="3579 r_YAṬ-IŚ#167,12_r"/>vyabhicāra iti cen na sukhāder ātmani samavetasya manasāprāptya<span type="ref-block" n="3580 r_YAṬ-IŚ#167,13_r"/>bhāvāt manasā saṃyukte puṃsi sukhādeḥ samavāyātsaṃyuktasa<span type="ref-block" n="3581 r_YAṬ-IŚ#167,14_r"/>mavāyāprāptir iti cet na dūrasthair api manasaḥprāptiprasaṃgāt <span type="ref-block" n="3582 r_YAṬ-IŚ#167,15_r"/>manasā saṃyuktasyātmanas taiḥ saṃyogāt saṃyuktasaṃyogasyaprāpti<span type="ref-block" n="3583 r_YAṬ-IŚ#167,16_r"/>tvāt sākṣāt tair aprāptir manasa iti cet sukhādibhir apisākṣā<span type="ref-block" n="3584 r_YAṬ-IŚ#167,17_r"/>tprāptiḥ kim asti paraṃparayā tair bhanasaḥ prāptis tu naprāpyakāritvaṃ <span type="ref-block" n="3585 r_YAṬ-IŚ#167,18_r"/>sādhayati dūrārthair iveti sarvatrā'py aprāpyakāritvemanasas tato <span type="ref-block" n="3586 r_YAṬ-IŚ#167,19_r"/>na tena vyabhicāra iti śreyān eva śrotrasyaprāpyakāritvasādhano <span type="ref-block" n="3587 r_YAṬ-IŚ#167,20_r"/>hetuḥ ye tv āhuḥ śabdo 'prāpta eveṃdriyeṇa gṛhyatedūrāditvena <span type="ref-block" n="3588 r_YAṬ-IŚ#167,21_r"/>gṛhyamāṇatvād rūpavad iti te 'pi na parīkṣakāḥ gaṃdhenavyabhicā<span type="ref-block" n="3589 r_YAṬ-IŚ#167,22_r"/>rāt sādhanasya gandhadravyasya gandhādhiṣṭhānasyadūrāditvāt <span type="ref-block" n="3590 r_YAṬ-IŚ#168,01_r"/>gaṃdhasya dūrāditvena gṛhyamāṇatvān na tenavyabhicāra iti cet <span type="ref-block" n="3591 r_YAṬ-IŚ#168,02_r"/>na śabdasyāpi tadadhiṣṭhānabheryādidūrāditvena dūre śabdodūratare <span type="ref-block" n="3592 r_YAṬ-IŚ#168,03_r"/>dūratame veti grahaṇād upacārāt dūrāditvena gṛhyamāṇatvasyahetoḥ <span type="ref-block" n="3593 r_YAṬ-IŚ#168,04_r"/>paramārthato 'siddhatvāpatteḥ tataḥ prāpta eva śabdovivādā<span type="ref-block" n="3594 r_YAṬ-IŚ#168,05_r"/>pannaḥ parigṛhyate śabdatvātkarṇaśaṣkulyantaḥpraviṣṭamaśakaśabda<span type="ref-block" n="3595 r_YAṬ-IŚ#168,06_r"/>vad iti prāpyakāri śrotraṃ siddhaṃ tathā caikasya śabdasyayuga<span type="ref-block" n="3596 r_YAṬ-IŚ#168,07_r"/>nnānādeśasthajanaśrotraiḥ prāptyasaṃbhavānnānāśabdapariṇāmāḥ sarva<span type="ref-block" n="3597 r_YAṬ-IŚ#168,08_r"/>dikkāḥ prajāyante svapratibandhakakuḍyādyasaṃbhavesvāvarodhakanali<span type="ref-block" n="3598 r_YAṬ-IŚ#168,09_r"/>kādyasaṃbhave ca svapratighātakaghanatarakuḍyādivirahe casati gaṃdha<span type="ref-block" n="3599 r_YAṬ-IŚ#168,10_r"/>pariṇāmavat samānāś ca sarve gavādiśabdavivarttāḥsamānatālvā<span type="ref-block" n="3600 r_YAṬ-IŚ#168,11_r"/>dikāraṇaprabhavatvāt samānakastarikādidravyaprabhavagandhavivarttavat <span type="ref-block" n="3601 r_YAṬ-IŚ#168,12_r"/>śabdopādānapudgalānāṃ sarvaśabdapariṇāmasamarthānāṃ sarvatrasadbhā<span type="ref-block" n="3602 r_YAṬ-IŚ#168,13_r"/>ve 'pi pratiniyatahetuvaśāt prativiśiṣṭaśabdapariṇāmāś caniścī<span type="ref-block" n="3603 r_YAṬ-IŚ#168,14_r"/>yante gandhopādānapudgalānāṃ sarveṣāṃ sarvatrasarvagandhapariṇāma<span type="ref-block" n="3604 r_YAṬ-IŚ#168,15_r"/>samarthānāṃ saṃbhave 'pi pratiniyatahetugandhavaśātprativiśiṣṭagandha<span type="ref-block" n="3605 r_YAṬ-IŚ#168,16_r"/>pariṇāmavat </p><p n="a_257" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3606 r_YAṬ-IŚ#168,17_r"/>nanu ca vāyava eva śabdopādānaṃ teṣāṃ sarvatra sarvadāsadbhā<span type="ref-block" n="3607 r_YAṬ-IŚ#168,18_r"/>vād anyathā vyaṃjanādinā tadabhivyakter ayogādvegavadvāyvantareṇā<span type="ref-block" n="3608 r_YAṬ-IŚ#168,19_r"/>bhighātāc ceti kecit te 'pi vāyavīyaṃ śabdam ācakṣāṇāḥśro<span type="ref-block" n="3609 r_YAṬ-IŚ#168,20_r"/>tragrāhyaṃ katham ācakṣīran tasya sparśanagrāhyatvaprasaṃgātsparśavat <span type="ref-block" n="3610 r_YAṬ-IŚ#168,21_r"/>tathā hi vāyavīyasparśanendriyagrāhyaḥ śabdovāyvasādhāraṇagu<span type="ref-block" n="3611 r_YAṬ-IŚ#168,22_r"/>ṇatvāt yo yadasādhāraṇaguṇaḥ sa tadindriyagrāhyaḥ siddhoyathā <span type="ref-block" n="3612 r_YAṬ-IŚ#169,01_r"/>pṛthivyaptejo 'sādhāraṇaguṇogaṃdharasarūpaviśeṣaguṇaḥ pārthivāpya<span type="ref-block" n="3613 r_YAṬ-IŚ#169,02_r"/>taijasaghrāṇarasananayanendriyagrāhyaḥ vāyvasādhāraṇaguṇaśca śabda<span type="ref-block" n="3614 r_YAṬ-IŚ#169,03_r"/>s tasmād vāyavīyasparśanendriyagrāhya itiśrotraparikalpanāvaiyarthya<span type="ref-block" n="3615 r_YAṬ-IŚ#169,04_r"/>m āpadyate yadi punar ākāśasahakārikaraṇātvācchabdasyākāśa<span type="ref-block" n="3616 r_YAṬ-IŚ#169,05_r"/>samavāyena śrotreṇa grahaṇam urarīkriyate tadā sparśasyā'piśrotra<span type="ref-block" n="3617 r_YAṬ-IŚ#169,06_r"/>grāhyatvaprasaṃga stasyāpy ākāśasahakārivāyūpādānatvācchabdavat <span type="ref-block" n="3618 r_YAṬ-IŚ#169,07_r"/>gandhādīnāṃ ca śrotravedyatvaṃ syādākāśasahakāripṛthivyādyupā<span type="ref-block" n="3619 r_YAṬ-IŚ#169,08_r"/>danatvāt na hyākāśaṃ kasyacid utpattau svopādānāt sahakārina <span type="ref-block" n="3620 r_YAṬ-IŚ#169,09_r"/>bhavet sarvotpattimatāṃ nimittakāraṇāt kālādivat syānmataṃ <span type="ref-block" n="3621 r_YAṬ-IŚ#169,10_r"/>nā'yaṃ niyamo 'sti yo yadasādhāraṇaguṇaḥ sa tadindriya<span type="ref-block" n="3622 r_YAṬ-IŚ#169,11_r"/>grāhya iti pārthivasya paṃcaprakārasya varṇasyaṣaṭprakārasya rasasyā<span type="ref-block" n="3623 r_YAṬ-IŚ#169,12_r"/>nuṣṇāśītasya pākajasya sparśasya capārthivaghrāṇeṃdriyagrāhyatva<span type="ref-block" n="3624 r_YAṬ-IŚ#169,13_r"/>prasaṃgāt tathā śītasparśasya śītasya ca rūpasyāpyarasanendriyavedya<span type="ref-block" n="3625 r_YAṬ-IŚ#169,14_r"/>tvaṃ taijasasya coṣṇasparśasya taijasacakṣur vedyatvaṃkathaṃ vinivāryeta <span type="ref-block" n="3626 r_YAṬ-IŚ#169,15_r"/>tanniyamakalpanāyām iti yasya yasmād iṃdriyād vijñānamutpadyate tasya <span type="ref-block" n="3627 r_YAṬ-IŚ#169,16_r"/>tadiṃdriyagrāhyatvaṃ byavatiṣṭhate tathā pratīteratilaṃghayitum aśakteḥ keva<span type="ref-block" n="3628 r_YAṬ-IŚ#169,17_r"/>lamiṃdriyasya pratiniyatadravyopādānatvaṃ sādhyatepratiniyataguṇa<span type="ref-block" n="3629 r_YAṬ-IŚ#169,18_r"/>grāhayakatvād iti tad etad asāraṃ pratiniyatadravyopādanatva<span type="ref-block" n="3630 r_YAṬ-IŚ#169,19_r"/>sya ghrāṇādīnāṃ sādhayitum aśakyatvāt pārthivaṃ ghrāṇaṃrūpā<span type="ref-block" n="3631 r_YAṬ-IŚ#169,20_r"/>diṣu sannihiteṣu pārthivagandhasyaivābhivyaṃjakatvānnāgakarṇi<span type="ref-block" n="3632 r_YAṬ-IŚ#169,21_r"/>kāvimardakakaratalavad ity anumānasya sūryaraśmibhir udakasekena <span type="ref-block" n="3633 r_YAṬ-IŚ#169,22_r"/>cānekāntāt dṛśyate hi tailābhyaktasya sūryamarīci<span type="ref-block" n="3634 r_YAṬ-IŚ#170,01_r"/>bhir gandhābhivyaktir bhūmes tūdakas ekeneti tathārasaneṃdriyam āpya<span type="ref-block" n="3635 r_YAṬ-IŚ#170,02_r"/>m eva rūpādiṣu sannihiteṣu rasasyaivābhivyaṃjakatvāl lālāvadi<span type="ref-block" n="3636 r_YAṬ-IŚ#170,03_r"/>ty atrā'pi hetor lavaṇena vyabhicārāt tasyānāpyatvenarasābhivyaṃ<span type="ref-block" n="3637 r_YAṬ-IŚ#170,04_r"/>jakatvasiddheḥ tathā cakṣus taijasam eva rūpādiṣusannihiteṣu rūpa<span type="ref-block" n="3638 r_YAṬ-IŚ#170,05_r"/>syaivābhivyaṃjakatvāt pradīpādivad ity atrā'pi hetormāṇikyodyo<span type="ref-block" n="3639 r_YAṬ-IŚ#170,06_r"/>tena vyabhicārāt na ca māṇikyaprabhā taijasīmūloṣṇadravya<span type="ref-block" n="3640 r_YAṬ-IŚ#170,07_r"/>vatī prabhā tejastadviparītā bhūr iti vacanāt tathāvāyavyaṃ sparśanaṃ <span type="ref-block" n="3641 r_YAṬ-IŚ#170,08_r"/>rūpādiṣu sannihiteṣu sparśasyaivābhivyaṃjakatvāttoyaśītasparśavyaṃja<span type="ref-block" n="3642 r_YAṬ-IŚ#170,09_r"/>kavāyvavayavivad ity atrā'pi karpūrādināsalilaśītasparśavyaṃjakena <span type="ref-block" n="3643 r_YAṬ-IŚ#170,10_r"/>hetor vyabhicārāt pṛthivyaptejaḥsparśābhivyaṃjakatvāc casparśanendriyasya <span type="ref-block" n="3644 r_YAṬ-IŚ#170,11_r"/>pṛthivyādikāryatvaprasaṃgāc ca vāyusparśābhivyaṃjakatvādvāyukāryatvavat <span type="ref-block" n="3645 r_YAṬ-IŚ#170,12_r"/>etena cakṣuṣas tejorūpābhivyaṃjakatvāt tejaḥkāryatvavatpṛthivyapsa<span type="ref-block" n="3646 r_YAṬ-IŚ#170,13_r"/>mavāyirūpavyaṃjakatvāt pṛthivyapkāryatvaprasaṃgaḥpratipāditaḥ rasa<span type="ref-block" n="3647 r_YAṬ-IŚ#170,14_r"/>nasya cāpy arasābhivyaṃjakatvādapakāryatvavatpṛthvīrasābhivyaṃjaka<span type="ref-block" n="3648 r_YAṬ-IŚ#170,15_r"/>tvāt pṛthivīkāryatvaprasaṃgaś ca tathā nābhasaṃ śrotraṃrūpādiṣu sannihi<span type="ref-block" n="3649 r_YAṬ-IŚ#170,16_r"/>teṣu śabdasyaivābhivyaṃjakatvāt yat punar na nābhasaṃ tatraśabdābhi<span type="ref-block" n="3650 r_YAṬ-IŚ#170,17_r"/>vyaṃjakaṃ yathā ghrāṇādi śabdasyābhivyaṃjakaṃ ca śrotraṃta<span type="ref-block" n="3651 r_YAṬ-IŚ#170,18_r"/>smān nābhasam ity anumānasyāpy aprayojakatvātnabhoguṇatvāsiddheḥ <span type="ref-block" n="3652 r_YAṬ-IŚ#170,19_r"/>śabdasya samarthanāt nabhasi samavetasya grahaṇasaṃbhavāt tato <span type="ref-block" n="3653 r_YAṬ-IŚ#170,20_r"/>nendriyāṇi pratiniyatabhūtaprakṛtīni vyavatiṣṭhantepramāṇābhā<span type="ref-block" n="3654 r_YAṬ-IŚ#170,21_r"/>vāt pratiniyateṃdriyayogyapudgalārabdhāni tu dravyeṃdriyāṇiprati<span type="ref-block" n="3655 r_YAṬ-IŚ#170,22_r"/>niyatabhāvendriyopakaraṇatvānyathā'nupapatter bhāvendriyāṇāmeva spa<span type="ref-block" n="3656 r_YAṬ-IŚ#171,01_r"/>rśanādīnāṃsparśādijñānāvaraṇavīryāntarāyakṣayopaśamaviśeṣalakṣa<span type="ref-block" n="3657 r_YAṬ-IŚ#171,02_r"/>ṇānāṃ sparśādiprakāśakatvasiddher iti paudgalikaḥ śabdaḥpaudgali<span type="ref-block" n="3658 r_YAṬ-IŚ#171,03_r"/>kadravyendriyābhivyaṃgyatvāt sparśarasagandhavarṇavat napunarvāyavīyo <span type="ref-block" n="3659 r_YAṬ-IŚ#171,04_r"/>nabhoguṇo vā sarvagatamūrttanityadravya vā pramāṇābhāvāt prapaṃ<span type="ref-block" n="3660 r_YAṬ-IŚ#171,05_r"/>cataḥ pratipāditaṃ caitat tattvārthālaṃkāre pratipattavyaṃ tena <span type="ref-block" n="3661 r_YAṬ-IŚ#171,06_r"/>śabdasya dravyaṃ pudgalākhyaṃ vbahiraṃgasya niścīyate tathā ca svadra<span type="ref-block" n="3662 r_YAṬ-IŚ#171,07_r"/>vyataḥ śabdātmakaṃ vākyam asti na paradravyataḥsarvātmakatvaprasaṃ<span type="ref-block" n="3663 r_YAṬ-IŚ#171,08_r"/>gāt paradravyataś ca nāsti vākyaṃ na punaḥ svadravyatastasyādra<span type="ref-block" n="3664 r_YAṬ-IŚ#171,09_r"/>vyātmakatvaprasaṃgād iti vidhipratiṣedhātmakaṃ vākyaṃsiddham <span type="ref-block" n="3665 r_YAṬ-IŚ#171,10_r"/>tathā svakṣetrakālābhyām asti vākyaṃ na parakṣetrakālābhyāṃsarva<span type="ref-block" n="3666 r_YAṬ-IŚ#171,11_r"/>kṣetrakālātmakatvaprasaṃgāt parakṣetrakālābhyām eva nāstina punaḥ <span type="ref-block" n="3667 r_YAṬ-IŚ#171,12_r"/>svakṣetrakālābhyāṃ tasyākṣetrakālatvāpatteḥ tad evaṃsāmānyato <span type="ref-block" n="3668 r_YAṬ-IŚ#171,13_r"/>vidhiniṣedhātmakaṃ vākyaṃ sarvāntavat kathyate sarvāntānāṃvidhini<span type="ref-block" n="3669 r_YAṬ-IŚ#171,14_r"/>ṣedhābhyāṃ saṃgrahāt tadanātmakasya kasyacidantasyāsaṃbhavāt vi<span type="ref-block" n="3670 r_YAṬ-IŚ#171,15_r"/>śeṣatas tu bhedābhedātmakaṃ dravyaparyāyavyaktyātmakatvāt tatra dravyaṃ <span type="ref-block" n="3671 r_YAṬ-IŚ#171,16_r"/>śabdaḥ kriyāvattvād vāṇādivad itiśabdayogyapudgaladravyārthādeśād <span type="ref-block" n="3672 r_YAṬ-IŚ#171,17_r"/>dravyatvasiddhiḥ tathā paryāyaḥ śabdaḥprādurbhāvapradhvaṃsavattvād gaṃdhādiva<span type="ref-block" n="3673 r_YAṬ-IŚ#171,18_r"/>d iti śravaṇajñānagrāhyaśabdaparyāyārthādeśād itiparyāyatvasiddhiḥ <span type="ref-block" n="3674 r_YAṬ-IŚ#171,19_r"/>tathā visadṛśapariṇāmaviśeṣātmakaṃsadṛśapariṇāmasāmānyātmakaṃ <span type="ref-block" n="3675 r_YAṬ-IŚ#171,20_r"/>ca vākyaṃ śabdadravyāṇāṃ śabdaparyāyāṇāṃ ca nānātvātparasparā<span type="ref-block" n="3676 r_YAṬ-IŚ#171,21_r"/>pekṣayā samānetarapariṇāmasiddher gandhādidravyaparyāyavaditi sarvā<span type="ref-block" n="3677 r_YAṬ-IŚ#172,01_r"/>ntavadvākyaṃ siddhaṃ dravyaparyāyasāmānyaviśeṣeṣusarvāntānām antarbhā<span type="ref-block" n="3678 r_YAṬ-IŚ#172,02_r"/>vāt sarvasyāntasya tatsvabhāvānatikramāt </p><p n="a_258" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3679 r_YAṬ-IŚ#172,03_r"/>nanv evaṃ dravyaparyāyasāmānyaviśeṣātmakasyasarvāntavattve <span type="ref-block" n="3680 r_YAṬ-IŚ#172,04_r"/>vākyasya yugapat tathā vyavahāraprasaṃga iti na śaṃkanīyaṃ tadgu<span type="ref-block" n="3681 r_YAṬ-IŚ#172,05_r"/>ṇamukhyakalpam iti vacanāt dravyasya hi guṇatvakalpanāyāṃ <span type="ref-block" n="3682 r_YAṬ-IŚ#172,06_r"/>paryāyasya mukhyatvakalpanāt paryāyo vākyam iti vyavahāraḥprava<span type="ref-block" n="3683 r_YAṬ-IŚ#172,07_r"/>rttate paryāyasya tu guṇakalpanatve mukhyakalpaṃ dravyam itivākye <span type="ref-block" n="3684 r_YAṬ-IŚ#172,08_r"/>dravyatvavyavahāraḥ pratīyate tathā sāmānyasya guṇakalpatveviśe<span type="ref-block" n="3685 r_YAṬ-IŚ#172,09_r"/>ṣasya mukhyakalpatvād viśeṣo vākyam iti vyavahriyate viśeṣasya <span type="ref-block" n="3686 r_YAṬ-IŚ#172,10_r"/>ca guṇakalpatve sāmānyasya mukhyakalpanāt sāmānyaṃ vākyamiti <span type="ref-block" n="3687 r_YAṬ-IŚ#172,11_r"/>vyavahārāt sunirṇītāsaṃbhadbādhakapramāṇātsarvāntavadvākyaṃ ni<span type="ref-block" n="3688 r_YAṬ-IŚ#172,12_r"/>ścīyate saṃkaravyatikaravyatir ekeṇa sarvāntānāṃ tatravyavasthā<span type="ref-block" n="3689 r_YAṬ-IŚ#172,13_r"/>nād virodhādīnāṃ tatrānavakāśāt parasparāpekṣatvāt nacaivaṃ para<span type="ref-block" n="3690 r_YAṬ-IŚ#172,14_r"/>sparanirapekṣam api sarvāntavad vākyaṃ kalpayituṃ śakyaṃ sarvāntaśūnyaṃ <span type="ref-block" n="3691 r_YAṬ-IŚ#172,15_r"/>ca mitho 'napekṣam iti vacanāt na hi vidhinirapekṣoniṣedho <span type="ref-block" n="3692 r_YAṬ-IŚ#172,16_r"/>sti kasyacit kathaṃcit kvacidvidhīyamānasyaivānyatrā'nyadānyathā <span type="ref-block" n="3693 r_YAṬ-IŚ#172,17_r"/>niṣedhyamānatvadarśanāt nā'pi niṣedhanirapekṣovidhirasti sarvasya <span type="ref-block" n="3694 r_YAṬ-IŚ#172,18_r"/>sarvātmakatvaprasaṃgāt tathā na dravyaparyāyau mitho'napekṣau tatta<span type="ref-block" n="3695 r_YAṬ-IŚ#172,19_r"/>dbhāvānyathānupapatteḥ nāpi sāmānyaviśeṣau mitho 'napekṣauvidyete <span type="ref-block" n="3696 r_YAṬ-IŚ#172,20_r"/>tadbhāvavirodhād iti sarvāntaśūnyaṃ na mithonapekṣaṃ vākyaṃsiddhaṃ <span type="ref-block" n="3697 r_YAṬ-IŚ#172,21_r"/>tadviṣayatvāt parasparanirapekṣāṇāṃ sarveṣām antānāmekatvādīnāṃ ni<span type="ref-block" n="3698 r_YAṬ-IŚ#172,22_r"/>rūpyamāṇānāṃ sarvathā'py asaṃbhavāt </p><p n="a_259" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3699 r_YAṬ-IŚ#173,01_r"/>tena yad uktaṃ dharmakīrtinā</p><l><span type="ref-block" n="3700 r_YAṬ-IŚ#173,02_r"/>bhāvā yena nirūpyante tadrūpaṃ nāsti tattvataḥ </l><l> <span type="ref-block" n="3701 r_YAṬ-IŚ#173,03_r"/>yasmād anekam ekaṃ ca rūpaṃ teṣāṃ na vidyate iti </l><p n="a_261" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3702 r_YAṬ-IŚ#173,04_r"/>tat syādvādinām abhimatam eva </p><l> <span type="ref-block" n="3703 r_YAṬ-IŚ#173,05_r"/>tad etat tu samāyātaṃ yad vadanti vipaścitaḥ </l><l> <span type="ref-block" n="3704 r_YAṬ-IŚ#173,06_r"/>yathā yathārthāś ciṃtyante viśīryante tathā tathā </l><p n="a_263" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3705 r_YAṬ-IŚ#173,07_r"/>ityādivat parasparanirapekṣāṇāṃ kenacid rūpeṇārthānāṃ <span type="ref-block" n="3706 r_YAṬ-IŚ#173,08_r"/>vyavasthāpayitum aśakyatvāt tataḥ sarvāpadām antakaraṃtavaiva <span type="ref-block" n="3707 r_YAṬ-IŚ#173,09_r"/>paramāgamalakṣaṇaṃ tīrthaṃ sakaladurnayānām aṃtakaratvāttatkāraṇaśā<span type="ref-block" n="3708 r_YAṬ-IŚ#173,10_r"/>rīrikamānasikavividhaduḥkhalakṣaṇānām āpadāmantakaratvopapattaḥ <span type="ref-block" n="3709 r_YAṬ-IŚ#173,11_r"/>mithyādarśananimittā hi sarvāḥ prāṇinām āpada iti sarvami<span type="ref-block" n="3710 r_YAṬ-IŚ#173,12_r"/>thyādarśanānām antakaraṃ tīrthaṃ sarvāpadām antakaraṃsiddhaṃ tata eva <span type="ref-block" n="3711 r_YAṬ-IŚ#173,13_r"/>niraṃtaṃ kenacin mithyādarśanena vicchettum aśakteravicchedatva<span type="ref-block" n="3712 r_YAṬ-IŚ#173,14_r"/>siddheḥ tathā sarvodayaṃ tīrtham idaṃ tavaitra sarveṣāmabhyudayakāra<span type="ref-block" n="3713 r_YAṬ-IŚ#173,15_r"/>ṇānāṃ samyagdarśanajñānacāritrabhedānāṃ hetutvādabhyudayahetutvopa<span type="ref-block" n="3714 r_YAṬ-IŚ#173,16_r"/>patteḥ sarva udayo 'bhyudayo 'smād iti sarvodayaṃ tīrthamidaṃ tavai<span type="ref-block" n="3715 r_YAṬ-IŚ#173,17_r"/>veti vacanāt pareṣāṃ tadasaṃbhavaḥ siddha eva </p><p n="a_264" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3716 r_YAṬ-IŚ#173,18_r"/>nanu paro 'py evaṃ brūyān nairātmyavādina eva tīrthaṃsarvodayaṃ <span type="ref-block" n="3717 r_YAṬ-IŚ#173,19_r"/>sarvāpadāmantakaraṃ na punaḥ pareṣām iti tad uktam </p><l> <span type="ref-block" n="3718 r_YAṬ-IŚ#173,20_r"/>sāhaṃkāre manasi na śamaṃ yāti janmaprabaṃdho </l><l> <span type="ref-block" n="3719 r_YAṬ-IŚ#173,21_r"/>nāhaṃkāraś calati hṛdayād ātmadṛṣṭau ca satyām </l><l> <span type="ref-block" n="3720 r_YAṬ-IŚ#173,22_r"/>anyaḥ śāstā jagati ca yato nāsti nairātmyavādā</l><l><span type="ref-block" n="3721 r_YAṬ-IŚ#174,01_r"/>n nānyas tasmād upaśamavidhes tvanmatād asti mārgaḥ iti </l><p n="a_266" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3722 r_YAṬ-IŚ#174,02_r"/>tathā'nyaḥ paramātmavādī brūyāt paramabrahmaṇa evatīrthaṃ sa<span type="ref-block" n="3723 r_YAṬ-IŚ#174,03_r"/>rvodayaṃ na pareṣāṃ nairātmyavādyādīnāṃ tatrasaṃśayahetutvāt </p><p n="a_267" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3724 r_YAṬ-IŚ#174,04_r"/>tathā coktam </p><l> <span type="ref-block" n="3725 r_YAṬ-IŚ#174,05_r"/>yo lokāñjvalayaty analpam ahimā so 'py eṣa tejonidhi</l><l><span type="ref-block" n="3726 r_YAṬ-IŚ#174,06_r"/>r yasmin saty avabhāti nāsati punar devo 'ṃśumālī svayam </l><l> <span type="ref-block" n="3727 r_YAṬ-IŚ#174,07_r"/>tasmin bodhamayaprakāśaviśade mohāndhakārāpahe </l><l> <span type="ref-block" n="3728 r_YAṬ-IŚ#174,08_r"/>ye 'ntaryāmini pūruṣe pratihatāḥ saṃśerate te hatāḥ </l><p n="a_269" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3729 r_YAṬ-IŚ#174,09_r"/>evam anyopiśvaravādīśvarāder eva tīrthaṃ sarvodayam itisyā<span type="ref-block" n="3730 r_YAṬ-IŚ#174,10_r"/>dvāditīrtham anekadhā dveṣṭi so 'pi </p><p n="a_271" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3735 r_YAṬ-IŚ#174,15_r"/>kāmaṃ yatheṣṭaṃ svadurāgamavāsanāvaśīkṛtāntaḥka<span type="ref-block" n="3736 r_YAṬ-IŚ#174,16_r"/>raṇaḥ sarvathaikāntavādī dviṣann apitavānekāntāmṛtasamudrasya tīrthaṃ <span type="ref-block" n="3737 r_YAṬ-IŚ#174,17_r"/>darśanamohodayākulitabuddhis te taveṣṭam anekāntātmakamantarvahiś ca <span type="ref-block" n="3738 r_YAṬ-IŚ#174,18_r"/>jīvāditattvaṃ samīkṣatāṃ parīkṣatāṃ samadṛṣṭiḥsanmadhyasthavṛttirūpapa<span type="ref-block" n="3739 r_YAṬ-IŚ#174,19_r"/>tticakṣur bhūtvā mātsaryacakṣuṣas tattvasamīkṣāyāmanadhikārād asamadṛ<span type="ref-block" n="3740 r_YAṬ-IŚ#174,20_r"/>ṣṭeś ca rāgadveṣakaluṣitātmana ity ubhayaviśeṣeṇavacanamupapatticakṣuḥ sa<span type="ref-block" n="3741 r_YAṬ-IŚ#174,21_r"/>madṛṣṭir iti sa tathā samīkṣamāṇas taveṣṭaṃ śāsanaṃ tvayyeva bhagavati <span type="ref-block" n="3742 r_YAṬ-IŚ#175,01_r"/>khaṃḍitamānaśṛṃgo bhavati dhruvam iti saṃbaṃdhaḥ māno hi sarvathai<span type="ref-block" n="3743 r_YAṬ-IŚ#175,02_r"/>kāntābhimānaḥ sa eva śṛṃgaṃ svāśrayasya vivekaśūnyatayāpaśukara<span type="ref-block" n="3744 r_YAṬ-IŚ#175,03_r"/>ṇāt khaṃḍitaṃ pratidhvastaṃ mānaśṛṃgaṃ yasya sakhaṃḍitamānaśṛṃgaḥ <span type="ref-block" n="3745 r_YAṬ-IŚ#175,04_r"/>parityaktasarvathaikāntābhimāna ity arthaḥ tathā cā'bhadro'pi <span type="ref-block" n="3746 r_YAṬ-IŚ#175,05_r"/>mithyādṛṣṭir api samaṃtabhadraḥ samantataḥ samyagdṛṣṭirbhavatīti <span type="ref-block" n="3747 r_YAṬ-IŚ#175,06_r"/>tātparyaṃ abhadraṃ hi saṃsāraduḥkham anaṃtaṃ tatkāraṇatvānmithyāda<span type="ref-block" n="3748 r_YAṬ-IŚ#175,07_r"/>rśanam abhadraṃ tadyogān mithyādṛṣṭir abhadra iti kathyatesa ca samadṛṣṭi<span type="ref-block" n="3749 r_YAṬ-IŚ#175,08_r"/>r bhūtvopapatticakṣuṣā samīkṣamāṇas tavaiveṣṭaṃśraddhatte sarvathaikānta<span type="ref-block" n="3750 r_YAṬ-IŚ#175,09_r"/>vādīṣṭasyopapattiśūnyatvāt tatropapattīnāṃ mithyātvāttadabhimā<span type="ref-block" n="3751 r_YAṬ-IŚ#175,10_r"/>navināśāt tathā taveṣṭaṃ śraddadhānaś ca samyagdṛṣṭiḥ syātsamantād bha<span type="ref-block" n="3752 r_YAṬ-IŚ#175,11_r"/>drasya kalyāṇasyānaṃtasukhakāraṇasya samyagdarśanasyaprādurbhāvā<span type="ref-block" n="3753 r_YAṬ-IŚ#175,12_r"/>t samantabhadro bhavaty eva sati darśanamohavigameparīkṣāyās tatkā<span type="ref-block" n="3754 r_YAṬ-IŚ#175,13_r"/>raṇatvāt tattvaparikṣā hi kutaścitparīkṣyajñānāvaraṇavīryāntarā<span type="ref-block" n="3755 r_YAṬ-IŚ#175,14_r"/>yakṣayopaśamaviśeṣāt kasyacit kvadācit kathaṃcitpravartteta sā ca <span type="ref-block" n="3756 r_YAṬ-IŚ#175,15_r"/>pravartamānā tattvaniścayam atattvavyavacchedena ghaṭayati taddhaṭanā ca <span type="ref-block" n="3757 r_YAṬ-IŚ#175,16_r"/>darśanamohopaśamakṣayakṣayopaśamasadbhāve tattvaśraddhānaṃsamyagdarśanaṃ <span type="ref-block" n="3758 r_YAṬ-IŚ#175,17_r"/>prādurbhāvayati tenopapatticakṣuṣā samīkṣāṃ vidadhānaḥsamyagdṛṣṭiḥ <span type="ref-block" n="3759 r_YAṬ-IŚ#175,18_r"/>samaṃtabhadraḥ syād iti pratipadyemahi bādhakābhāvāt na hiparī<span type="ref-block" n="3760 r_YAṬ-IŚ#175,19_r"/>kṣāyām upapattibalān nairātmyam evopaśamavidher mārga itivyavatiṣṭhate </p><p n="a_272" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3761 r_YAṬ-IŚ#175,20_r"/>syān mataṃ janmaprabaṃdhasya kāraṇam ahaṃkāras tadbhāvebhāvāt tada<span type="ref-block" n="3762 r_YAṬ-IŚ#175,21_r"/>bhāve cābhāvāt tasya cāhaṃkārasya kāraṇamātmadṛṣṭiḥ sāca<span type="ref-block" n="3763 r_YAṬ-IŚ#175,22_r"/>nairātmyabhāvanayā tadviruddhayā praśamyate tadupaśamāccāhaṃkāraś ce<span type="ref-block" n="3764 r_YAṬ-IŚ#176,01_r"/>tasi samūlatalam upaśāmyati tadupaśamāc ca dehināṃjanmaprabaṃdha<span type="ref-block" n="3765 r_YAṬ-IŚ#176,02_r"/>syopaśamo niścīyate tena tatkāraṇābhāvāt tenopapattivalādevo<span type="ref-block" n="3766 r_YAṬ-IŚ#176,03_r"/>paśamavidher nairātmyabhāvanaiva mārgaḥ samavatiṣṭhate tadasad eva ā<span type="ref-block" n="3767 r_YAṬ-IŚ#176,04_r"/>tmadarśanasyaiva janmaprabaṃdhopaśamavidhimārgatvopapattestathā hi ja<span type="ref-block" n="3768 r_YAṬ-IŚ#176,05_r"/>nmaprabaṃdhasya hetur ahaṃkāro mohodayanimitto'haṃtāmātranimitto <span type="ref-block" n="3769 r_YAṬ-IŚ#176,06_r"/>vā prathamapakṣe nātmadṛṣṭihetukaḥ syād avidyātṛṣṇākṣaye'pi ci<span type="ref-block" n="3770 r_YAṬ-IŚ#176,07_r"/>ttamātranibaṃdhanatvaprasaṃgāt saty evāvidyātṛṣṇodayecittam ahaṃkā<span type="ref-block" n="3771 r_YAṬ-IŚ#176,08_r"/>rasya hetur iti cet tarhi satyeva mohodaye 'haṃkāraheturātmadṛṣṭi<span type="ref-block" n="3772 r_YAṬ-IŚ#176,09_r"/>r iti kim anupapannaṃ dvitīyapakṣe tu yuktivirodhaḥsaṃsārasyāhaṃ<span type="ref-block" n="3773 r_YAṬ-IŚ#176,10_r"/>tāmātranimittatve muktasyāpi saṃsāraprasaṃgāt tatonāhaṃtāmātraṃ <span type="ref-block" n="3774 r_YAṬ-IŚ#176,11_r"/>janmaprabaṃdhahetur avidya tṛṣṇāśūnyātvātsugatacittāhaṃtāmātravad ity u<span type="ref-block" n="3775 r_YAṬ-IŚ#176,12_r"/>papattyā'haṃtāmātrahetutvaṃ saṃsārasya bādhyata eva na casugataci<span type="ref-block" n="3776 r_YAṬ-IŚ#176,13_r"/>ttasyāhaṃtāmātram api nāstīti yuktaṃ vaktuṃ svasaṃvedanasyāhaṃ su<span type="ref-block" n="3777 r_YAṬ-IŚ#176,14_r"/>gata iti pratibhāsamānasyābhāvaprasaṃgāt na hy aham itivika<span type="ref-block" n="3778 r_YAṬ-IŚ#176,15_r"/>lpo 'haṃtāmātraṃ sakalavikalpaśūnyasya yoginastadasaṃbhavāt nā<span type="ref-block" n="3779 r_YAṬ-IŚ#176,16_r"/>'py aham asya svāmīti mamedabhāvo 'haṃtāmātraṃ tasyamohodayani<span type="ref-block" n="3780 r_YAṬ-IŚ#176,17_r"/>ttasya kṣīṇamohe yogini saṃbhavābhāvāt tato na sādhyaśūnyo <span type="ref-block" n="3781 r_YAṬ-IŚ#176,18_r"/>dṛṣṭāntaḥ sādhanaśūnyo vā sugatacitte svayamavidyātṛṣṇāśūnya<span type="ref-block" n="3782 r_YAṬ-IŚ#176,19_r"/>tvasya saugatair abhīṣṭatvāt nanv ātmadṛṣṭeravidyātṛṣṇāśūnyatvāsaṃ<span type="ref-block" n="3783 r_YAṬ-IŚ#176,20_r"/>bhavād ātmadṛṣṭer evāvidyātvād avidyāyā eva ca tṛṣṇāhetutvādavidyā<span type="ref-block" n="3784 r_YAṬ-IŚ#176,21_r"/>tṛṣṇāśūnyatvam asiddham eveti cet nātmadṛṣṭeravidyātvāsiddheś citta<span type="ref-block" n="3785 r_YAṬ-IŚ#176,22_r"/>kṣaṇadṛṣṭivat yathaiva hi pratikṣaṇaṃ cittadarśanaṃ vidyātadantareṇa <span type="ref-block" n="3786 r_YAṬ-IŚ#177,01_r"/>buddhisaṃcaraṇānupapattes tathānādyanaṃtātmadṛṣṭirapi tadabhāve 'haṃtāpra<span type="ref-block" n="3787 r_YAṬ-IŚ#177,02_r"/>tyabhijñānasyānupapatteḥ cittasaṃtāno'haṃtāpratyabhijñānahetur iti <span type="ref-block" n="3788 r_YAṬ-IŚ#177,03_r"/>cet na tasyāvastutvāt vastutve vā sa evātmā syān nāma<span type="ref-block" n="3789 r_YAṬ-IŚ#177,04_r"/>mātrabhedāt tataḥ kathaṃcin nityasya kṣaṇikasya cātmanodarśa<span type="ref-block" n="3790 r_YAṬ-IŚ#177,05_r"/>rahaṃkāranibaṃdhanajanmapranyasyamāhahetukāhaṃkāranivṛttihetutvasiddhe<span type="ref-block" n="3791 r_YAṬ-IŚ#177,06_r"/>nasyāvidyātṛṣṇāśūbaṃdhasyopaśamopapatter nanairātmyabhāvanopaśama<span type="ref-block" n="3792 r_YAṬ-IŚ#177,07_r"/>vidher mārgaḥ sidhyet puruṣādvaitabhāvanāvat </p><p n="a_273" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3793 r_YAṬ-IŚ#177,08_r"/>na hi puruṣādvaite saṃsāramokṣatatkāraṇasaṃbhavodvaitaprasaṃgāt <span type="ref-block" n="3794 r_YAṬ-IŚ#177,09_r"/>nā'pi kecil lokāḥ santi tejonidhir vā yas tān jvālayati <span type="ref-block" n="3795 r_YAṬ-IŚ#177,10_r"/>bhāti ca paramātmani saty eva nāsatīti mohāndhakārāpahobodha<span type="ref-block" n="3796 r_YAṬ-IŚ#177,11_r"/>mayaprakāśaviśado 'ntaryāmī puruṣaḥ siddhyet tasmiṃś ca yesaṃśe<span type="ref-block" n="3797 r_YAṬ-IŚ#177,12_r"/>rate te hatāḥ syuḥ sarvasyāsya prapaṃcasyānādyavidyāvalātparika<span type="ref-block" n="3798 r_YAṬ-IŚ#177,13_r"/>lpane ca na paramārthataḥ kaścid upaśamavidher mārgaḥ syānnairātmyadarśa<span type="ref-block" n="3799 r_YAṬ-IŚ#177,14_r"/>navat eteneśvarādir evopaśamavidher mārga itibruvannirastaḥ tasyā<span type="ref-block" n="3800 r_YAṬ-IŚ#177,15_r"/>py upapattivādhitatvāt sugatādivad ity āptaparīkṣāyāṃvistaratas ta<span type="ref-block" n="3801 r_YAṬ-IŚ#177,16_r"/>ttvārthālaṃkāre ca nirūpitaṃ tataḥ pratipattavyaṃ </p><p n="a_274" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3802 r_YAṬ-IŚ#177,17_r"/>nanv evaṃ bhagavati varddhamāne rāgād eva bhavatāṃstotraṃ dveṣād eva <span type="ref-block" n="3803 r_YAṬ-IŚ#177,18_r"/>vānyeṣu doṣodbhāvanaṃ na punaḥ paramārthata ity āśaṃkāṃnirākurvanto <span type="ref-block" n="3804 r_YAṬ-IŚ#177,19_r"/>vṛttam āhuḥ </p><p n="a_276" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3809 r_YAṬ-IŚ#178,03_r"/>na rāgān no 'smākaṃ parīkṣāprādhānānaṃ bhavati va<span type="ref-block" n="3810 r_YAṬ-IŚ#178,04_r"/>rddhamāne 'stotraṃ pravṛttaṃ kīrtyā mahatyā bhuvivardhamānam ity ādikaṃ <span type="ref-block" n="3811 r_YAṬ-IŚ#178,05_r"/>bhavato muner bhavapāśaccheditvāt tadarthitayāstotrasyopapattaḥ ' na cā<span type="ref-block" n="3812 r_YAṬ-IŚ#178,06_r"/>nyeṣv anekāntavādiṣu dveṣādevāpaguṇakathābhyāsena khalatāna<span type="ref-block" n="3813 r_YAṬ-IŚ#178,07_r"/>stata eva kimuta nyāyānyāyajñamanasāṃprakṛtaguṇadoṣajñamanasāṃ ca <span type="ref-block" n="3814 r_YAṬ-IŚ#178,08_r"/>ca hitāhitānveṣaṇopāyas tava guṇakathāsaṃgenagadita iti nā<span type="ref-block" n="3815 r_YAṬ-IŚ#178,09_r"/>prekṣāpūrvakāritā sūreḥ śraddhāguṇajñatayor evaparamātmastotre yuktya<span type="ref-block" n="3816 r_YAṬ-IŚ#178,10_r"/>nuśāsane prayojakatvāt sāmprataṃ stotraphalaṃ sūrayaḥprārthayanti </p><p n="a_278" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3821 r_YAṬ-IŚ#178,15_r"/>bhavato jinasya pathi mārge samyagdarśanajñānacāri<span type="ref-block" n="3822 r_YAṬ-IŚ#178,16_r"/>tralakṣaṇo 'pratinidhau praninidhir ahite'nyayogavyavacchedena ni<span type="ref-block" n="3823 r_YAṬ-IŚ#178,17_r"/>rṇīte bhaktim ārādhanāṃ vidheyās tvaṃ jina me bhagavanniti sto<span type="ref-block" n="3824 r_YAṬ-IŚ#178,18_r"/>traphalaprārthanā paramanirvāṇaphalasya tanmūlatvāt kutaḥsvapathi <span type="ref-block" n="3825 r_YAṬ-IŚ#178,19_r"/>bhaktiṃ vidheyās tvam iti cet yato dūritaparasenābhivijayevī<span type="ref-block" n="3826 r_YAṬ-IŚ#178,20_r"/>ras tvaṃ yataś ca mahāvīraḥ śreyaḥpadam adhigatatvāt yataśca stutaḥ <span type="ref-block" n="3827 r_YAṬ-IŚ#178,21_r"/>śaktyā mayeti kasmāt tvaṃ stuta iti cet stutyo yasmāt <span type="ref-block" n="3828 r_YAṬ-IŚ#179,01_r"/>svayaṃ stutyair api tridaśamukhyaiḥ surendrairmunimukhyaiś ca gaṇadharadevā<span type="ref-block" n="3829 r_YAṬ-IŚ#179,02_r"/>dibhiḥ praṇihitair ekāgramanaskair iti hetuhetusadbhāvenapadaghaṭanā <span type="ref-block" n="3830 r_YAṬ-IŚ#179,03_r"/>vidheyā na hi duritaparasenābhivijayo vīratvam antareṇasaṃbhava<span type="ref-block" n="3831 r_YAṬ-IŚ#179,04_r"/>ti avīreṣu vīryātiśayaśūnyeṣu tadaghaṭanāt yato 'yaṃvīratve<span type="ref-block" n="3832 r_YAṬ-IŚ#179,05_r"/>nānatavīryatvalakṣaṇe sādhye hetur na syāt na cāyaṃkarmaripuse<span type="ref-block" n="3833 r_YAṬ-IŚ#179,06_r"/>nābhivijayo jinasyāsiddha eva </p><p n="a_279" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3834 r_YAṬ-IŚ#179,07_r"/> tvaṃ śuddhiśaktyor udayasya kāṣṭhāṃ tulāvyatītāṃ jina <span type="ref-block" n="3835 r_YAṬ-IŚ#179,08_r"/>śāntirūpām avāpitha brahmapathasya netā mahānitīyat prati<span type="ref-block" n="3836 r_YAṬ-IŚ#179,09_r"/>baktum īśāḥ </p><p n="a_280" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3837 r_YAṬ-IŚ#179,10_r"/>ity anena tasya sādhitatvāt tathā mahāvīratve sakala<span type="ref-block" n="3838 r_YAṬ-IŚ#179,11_r"/>vīrādhipatitvalakṣaṇe sādhye śreyaḥpadādhigatasyāpi hetutvamupa<span type="ref-block" n="3839 r_YAṬ-IŚ#179,12_r"/>pannam eva tadaṃtareṇa tadanupapatteḥ na ca bhagavataḥśreyaḥpadādhi<span type="ref-block" n="3840 r_YAṬ-IŚ#179,13_r"/>gatatvam asiddhaṃ brahmāpathasya netenyanena tasya sādhanāt tathā'<span type="ref-block" n="3841 r_YAṬ-IŚ#179,14_r"/>nyeṣāṃ stutyais tridaśamukhyair munimukhyaiś ca prāṇihitairananyamanovṛtti<span type="ref-block" n="3842 r_YAṬ-IŚ#179,15_r"/>bhiḥ stutyatve sādhye mahīvīratvaṃ hetur upapadyataevānyasya tair a<span type="ref-block" n="3843 r_YAṬ-IŚ#179,16_r"/>stutyasya mahāvīratvānupapatter iti yaḥ stutigocaratvaṃninīṣurā<span type="ref-block" n="3844 r_YAṬ-IŚ#179,17_r"/>cāryo bhagavaṃtaṃ vīram āsīt tena stuto bhagavān evetibhagavata eva <span type="ref-block" n="3845 r_YAṬ-IŚ#179,18_r"/>pathi bhaktiṃ prārthitavān tasyāpratinidhitvāttadārādhanāprāptau <span type="ref-block" n="3846 r_YAṬ-IŚ#179,19_r"/>karmaripusenābhivijayasya tatkāryasya saṃprāptisiddheś caśreyaḥpa<span type="ref-block" n="3847 r_YAṬ-IŚ#179,20_r"/>dādhigamopapatter jinatvasyopameyasyāvaśyaṃbhāvitvāt kathaṃ puna<span type="ref-block" n="3848 r_YAṬ-IŚ#179,21_r"/>r asau bhagavataḥ panthāḥ samyagdarśanajñānacāritrātmako'pratini<span type="ref-block" n="3849 r_YAṬ-IŚ#179,22_r"/>dhiḥ siddha iti cet tadaparasya jñānamātrasyavairāgyamātrasya <span type="ref-block" n="3850 r_YAṬ-IŚ#180,01_r"/>vā tadubhayamātrasya vā paramātmopāyasyāsaṃbhavāt sakalasaṃsā<span type="ref-block" n="3851 r_YAṬ-IŚ#180,02_r"/>rakāraṇaṃ hi mithyādarśanajñānacāritralakṣaṇaṃ tat kathaṃjñānamā<span type="ref-block" n="3852 r_YAṬ-IŚ#180,03_r"/>trān nivarttate mithyājñānasyaiva tato nivṛtteḥ na camithyājñānani<span type="ref-block" n="3853 r_YAṬ-IŚ#180,04_r"/>vṛttau rāgādidoṣādikaṃ mithyācāritraṃ nivarttate samutpannatattva<span type="ref-block" n="3854 r_YAṬ-IŚ#180,05_r"/>jñānasyāpi rāgādidoṣasadbhāvasiddheḥ prakṣīṇamohāttattvajñānā<span type="ref-block" n="3855 r_YAṬ-IŚ#180,06_r"/>nnivṛttir iti cet sa eva mohaprakṣayaḥ kutaḥ syāt tattvajñā<span type="ref-block" n="3856 r_YAṬ-IŚ#180,07_r"/>nātiśayād eveti cet kaḥ punas tattvajñānātiśayaḥ prakṣīṇamohatva<span type="ref-block" n="3857 r_YAṬ-IŚ#180,08_r"/>m iti cet parasparāśrayaḥ sati mohaprakṣayetattvajñānātiśayaḥ <span type="ref-block" n="3858 r_YAṬ-IŚ#180,09_r"/>sati vā'tiśaye mohaprakṣaya iti sākṣātsakalapadārthaparicche<span type="ref-block" n="3859 r_YAṬ-IŚ#180,10_r"/>ditvaṃ tattvajñānātiśaya iti cet tat kutaḥ siddhyet dharmavi<span type="ref-block" n="3860 r_YAṬ-IŚ#180,11_r"/>śeṣād iti cet so 'pi kutaḥ syāt samādhiviśeṣād iti <span type="ref-block" n="3861 r_YAṬ-IŚ#180,12_r"/>cet sa eva samādhiviśeṣas tattvajñānād anyo vā tattvajñānam eva <span type="ref-block" n="3862 r_YAṬ-IŚ#180,13_r"/>sthirībhūtaṃ samādhir iti cet tat kim āgamajñānaṃyogijñānaṃ vā <span type="ref-block" n="3863 r_YAṬ-IŚ#180,14_r"/>yady āgamajñānaṃ duḥkhajanmapravṛttidoṣamithyājñānānāṃkāryakāraṇa<span type="ref-block" n="3864 r_YAṬ-IŚ#180,15_r"/>bhāvaviṣayaṃ tadā nyāyadarśanavidāṃ tad astīti dharmaviśeṣaṃjana<span type="ref-block" n="3865 r_YAṬ-IŚ#180,16_r"/>yet sa ca yogijñānam iti tadbhava eva muktiprasaṃgaḥ atha <span type="ref-block" n="3866 r_YAṬ-IŚ#180,17_r"/>yogijñānaṃ samādhiviśeṣas tad evetaretarāśrayaḥ syāt satiyogijñāne <span type="ref-block" n="3867 r_YAṬ-IŚ#180,18_r"/>sthirībhūte samādhiviśeṣe dharmaviśeṣaḥ tasmāc ca yathoktaḥsamā<span type="ref-block" n="3868 r_YAṬ-IŚ#180,19_r"/>dhiviśeṣa iti naikasyāpi prasiddhiḥ yadi punastattvajñānād anya <span type="ref-block" n="3869 r_YAṬ-IŚ#180,20_r"/>eva samādhiviśeṣastadā sa ko 'nyo 'nyatra samyakcāritrāt <span type="ref-block" n="3870 r_YAṬ-IŚ#180,21_r"/>samyakcāritropahitād eva tattvajñānāttattvaśraddhānāvinābhāvinaḥ <span type="ref-block" n="3871 r_YAṬ-IŚ#180,22_r"/>saṃsārakāraṇatrayasya parikṣayaḥ siddhyet na tattvajñānādeva kevalā<span type="ref-block" n="3872 r_YAṬ-IŚ#181,01_r"/>dato na tatsakalasaṃsārahetupratipakṣaḥ nā'pivairāgyaṃ tatpratipakṣaḥ <span type="ref-block" n="3873 r_YAṬ-IŚ#181,02_r"/>kasyacin mūrkhasya tapasvinaḥ saty api vairāgyemithyājñānasya sa<span type="ref-block" n="3874 r_YAṬ-IŚ#181,03_r"/>dbhāvāt tattvajñānam eva vairāgyaṃ tasmin satimithyājñānasya saṃsā<span type="ref-block" n="3875 r_YAṬ-IŚ#181,04_r"/>rakāraṇasya nivṛttes tad eva saṃsārakāraṇapratipakṣabhūtamiti cet <span type="ref-block" n="3876 r_YAṬ-IŚ#181,05_r"/>kiṃ punas tatparaṃ tattvajñānaṃ rāgādidoṣarahitaṃtattvajñānam iti <span type="ref-block" n="3877 r_YAṬ-IŚ#181,06_r"/>cet tarhi samyakcāritraṃ tattvajñānasahitaṃtattvaśraddhānāvinā <span type="ref-block" n="3878 r_YAṬ-IŚ#181,07_r"/>bhāvi saṃsārakāraṇapratidvandvi siddhaṃ na punarvairāgyamātraṃ etena <span type="ref-block" n="3879 r_YAṬ-IŚ#181,08_r"/>tadubhayamātrasya saṃsārakāraṇapratidvandvitvam apāstaṃtattvaśraddhānaśū<span type="ref-block" n="3880 r_YAṬ-IŚ#181,09_r"/>nyasya tadubhayasyāpi saṃsārahetutvadarśanāt satiśraddhāviśeṣe <span type="ref-block" n="3881 r_YAṬ-IŚ#181,10_r"/>tattvajñānapūrvakaṃ vairāgyaṃ na punas tattvaśradvānaśūnyaṃtasya vairāgyā <span type="ref-block" n="3882 r_YAṬ-IŚ#181,11_r"/>bhāsatvād iti cet tarhi samyagdarśanajñānacāritratrayam evasaṃsā<span type="ref-block" n="3883 r_YAṬ-IŚ#181,12_r"/>rakāraṇasya mithyādarśanamithyājñānamithyācāritrarūpasyatrayā<span type="ref-block" n="3884 r_YAṬ-IŚ#181,13_r"/>tmakasya trayātmakenaiva pratidvandvinā nivarttayituṃśakyatvāt <span type="ref-block" n="3885 r_YAṬ-IŚ#181,14_r"/>mithyājñānasyaivaviparītatvābhiniveśaviparītācaraṇākaraṇaśakti<span type="ref-block" n="3886 r_YAṬ-IŚ#181,15_r"/>yuktasyaikasya saṃsārakāraṇatvavyavasthāyāṃ tu tattvajñānameva tattva<span type="ref-block" n="3887 r_YAṬ-IŚ#181,16_r"/>śraddhānasamyagācaraṇaśaktiyuktaṃ tannivarttakam iti yuktamutpaśyā<span type="ref-block" n="3888 r_YAṬ-IŚ#181,17_r"/>mas tattvajñānasya tattvaprakāśanaśaktirūpatvāt tattvaśraddhānaśakteḥ <span type="ref-block" n="3889 r_YAṬ-IŚ#181,18_r"/>samyagdarśanatvāt samyagācaraṇāśakteḥ samyakcāritratvāttrayātma<span type="ref-block" n="3890 r_YAṬ-IŚ#181,19_r"/>katvānatikramāt saṃsārakāraṇasya mithyājñānasyaviparītatattva<span type="ref-block" n="3891 r_YAṬ-IŚ#181,20_r"/>prakāśanaviparītābhiniveśaviparītācaraṇaśaktyātmanastathātmaka<span type="ref-block" n="3892 r_YAṬ-IŚ#181,21_r"/>tvānatikramavat </p><p n="a_281" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3893 r_YAṬ-IŚ#181,22_r"/>tataḥ samyagdarśanajñānacāritrātmaka eva paramātmatvasya <span type="ref-block" n="3894 r_YAṬ-IŚ#182,01_r"/>paṃthāḥ samavatiṣṭhate na jñānamātrādir iti sa evāpratinidhiḥ <span type="ref-block" n="3895 r_YAṬ-IŚ#182,02_r"/>siddhaḥ </p><p n="a_282" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3896 r_YAṬ-IŚ#182,03_r"/>tatas tatraiva bhaktiṃ prārthayamānaḥ samantabhadrasvāmīna prekṣā<span type="ref-block" n="3897 r_YAṬ-IŚ#182,04_r"/>pūrvakāritāṃ parityajatīti pratipattavyam </p><l> <span type="ref-block" n="3898 r_YAṬ-IŚ#182,05_r"/>stheyāj jātajayaghvajāpratinidhiḥ prodbhūtabhūriprabhuḥ </l><l> <span type="ref-block" n="3899 r_YAṬ-IŚ#182,06_r"/>pradhvastākhiladurnayadviṣadibhaḥ sannītisāmarthyataḥ </l><l> <span type="ref-block" n="3900 r_YAṬ-IŚ#182,07_r"/>sanmārgastribidhaḥ kumārgam athano'rhanvīranāthaḥ śriye </l><l> <span type="ref-block" n="3901 r_YAṬ-IŚ#182,08_r"/>śaśvatsaṃstutigocaro 'naghadhiyāṃ śrīsatyavākyādhipaḥ </l><l> <span type="ref-block" n="3902 r_YAṬ-IŚ#182,09_r"/>śrīmadvīrajineśvarāmalaguṇastotraṃ parīkṣekṣaṇaiḥ </l><l> <span type="ref-block" n="3903 r_YAṬ-IŚ#182,10_r"/>sākṣāt svāmisamantabhadragurubhis tattvaṃ samīkṣayākhilam </l><l> <span type="ref-block" n="3904 r_YAṬ-IŚ#182,11_r"/>proktaṃ yuktyanuśāsanaṃ vijayibhiḥ syādvādamārgānugai</l><l><span type="ref-block" n="3905 r_YAṬ-IŚ#182,12_r"/>r vidyānaṃdabudhair alaṃkṛtam idaṃ śrīsatyavākyādhipaiḥ </l><trailer n="a_284"> <span type="ref-block" n="3906 r_YAṬ-IŚ#182,13_r"/>iti 'śrīmadvidyānaṃdyācāryakṛto' yuktyanuśāsanālaṅkāraḥsamāptaḥ <span type="ref-block" n="3907 r_YAṬ-IŚ#182,14_r"/>samāpto 'yaṃ graṃthaḥ </trailer></body></text></TEI>
