<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE TEI PUBLIC "-//TEI P5//DTD Main Document Type//EN" "../tei_all.dtd">
<TEI><teiHeader><fileDesc><titleStmt><title type="main" subtype="text-TAŚVA" ana="potential">Tattvārthaślokavārttikālaṅkāra</title><title type="main" subtype="text-TAŚV" ana="actual">Tattvārthaślokavārttika</title><title type="main" subtype="text-TA" ana="potential">Tattvārtha</title><title type="subtitle" subtype="bare-text">Bare text of Manoharlāl's 1918 edition</title><respStmt><resp>Digital textresource created by</resp><persName>H. Trikha</persName></respStmt></titleStmt><publicationStmt><publisher>Published within the Digital Corpus of Vidyānandin's Works at <span type="ref-site" target="../">www.dipal.org/dcv</span></publisher><availability><licence> under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License</licence></availability><date type="published">November 24, 2025</date></publicationStmt><sourceDesc><bibl>Print edition: Vidyānandisvāmi-viracitaṃ Tattvārthaślokavārtikaṃ Manoharlālnyāyaśāstriṇā sampāditaṃ saṃśodhitaṃ ca. (Saraswati Oriental Research Sanskrit Series 16). Bombay 1918.</bibl><bibl type="base-resource">Plain text: <span target="TAŚV-ML-t.html">dcv/Tattvārthaślokavārttika/TAŚV-ML-t</span></bibl></sourceDesc></fileDesc><encodingDesc><projectDesc><p/><p><seg type="project-general">This resource for the text of the <seg type="essential" subtype="wor_name">Tattvārthaślokavārttika</seg> (<seg type="essential" subtype="wor_abbr">TAŚV</seg>) is published alongside <span type="ref-site work" target="./">other digital resources for the work</span>. The resource at hand, <seg type="essential" subtype="tra_sigl">TAŚV-ML‑b</seg>, is a resource for the specific text of the edition by Manoharlāl (ML) in 1918. </seg><seg type="derivat" subtype="bare-text">The resource renders the bare text (b) only. </seg></p><p/><p/><p><seg type="thanks">H. Trikha created this resource during his occupations at the Institutes for <span type="organisation">South Asian, Tibetan and Buddhist Studies, University of Vienna,</span> and for the <span type="organisation">Cultural and Intellectual History of Asia, Austrian Academy of Sciences.</span> Substantial work was done in the project “Perspectivism and intertextuality in Vidyānandin’s works,” funded by the Austrian Science Fund (FWF Schrödinger project J 3880-G24). Trikha is especially grateful to the late Helmut Krasser for financing the capture of the printed edition and to Vitus Angermeier for providing the initial TEI encoding. </seg></p></projectDesc></encodingDesc></teiHeader><text type="plain-text"><body><head n="a_1"> <span type="ref-block" n="1 r_TAŚV-ML#001,1_r"/>śrīparamātmane namaḥ <span type="ref-block" n="2 r_TAŚV-ML#001,2_r"/>śrīmadvidyānaṃdisvāmiviracitaṃ <span type="ref-block" n="3 r_TAŚV-ML#001,3_r"/>tattvārthaślokavārtikam </head><div n="1"><head n="head_1 a_2"> <span type="ref-block" n="4 r_TAŚV-ML#001,4_r"/>prathamo 'dhyāyaḥ </head><l n="bt_1.0.1ab"> <span type="ref-block" n="5 r_TAŚV-ML#1.0.1ab_r"/>śrīvardhamānam ādhyāya ghātisaṃghātaghātanam </l><l n="bt_1.0.1cd"> <span type="ref-block" n="6 r_TAŚV-ML#1.0.1cd_r"/>vidyāspadaṃ pravakṣyāmi tattvārthaślokavārtikam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.0.2ab"> <span type="ref-block" n="7 r_TAŚV-ML#1.0.2ab_r"/>prabuddhāśeṣatattvārthe sākṣāt prakṣīṇakalmaṣe </l><l n="bt_1.0.2cd"> <span type="ref-block" n="8 r_TAŚV-ML#1.0.2cd_r"/>siddhe munīndrasaṃstutye mokṣamārgasya netari <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.0.3ab"> <span type="ref-block" n="9 r_TAŚV-ML#1.0.3ab_r"/>satyāṃ tatpratipitsāyām upayogātmakātmanaḥ </l><l n="bt_1.0.3cd"> <span type="ref-block" n="10 r_TAŚV-ML#1.0.3cd_r"/>śreyasā yokṣyamāṇasya pravṛttaṃ sūtram ādimam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.0.4ab"> <span type="ref-block" n="11 r_TAŚV-ML#1.0.4ab_r"/>naikāṃtākṛtrimāmnāyamūlatve sya pramāṇatā </l><l n="bt_1.0.4cd"> <span type="ref-block" n="12 r_TAŚV-ML#1.0.4cd_r"/>tadvyākhyātur asarvajñe rāgitve vipralaṃbhanāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.0.5ab"> <span type="ref-block" n="13 r_TAŚV-ML#1.0.5ab_r"/>nāpy asatyāṃ bubhutsāyām ātmano 'cetanātmanaḥ </l><l n="bt_1.0.5cd"> <span type="ref-block" n="14 r_TAŚV-ML#1.0.5cd_r"/>khasyeva muktimārgopadeśāyogyatvaniścayāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.0.6ab"> <span type="ref-block" n="15 r_TAŚV-ML#1.0.6ab_r"/>saṃpradāyāvyavacchedāvirodhād adhunā nṛṇām </l><l n="bt_1.0.6cd"> <span type="ref-block" n="16 r_TAŚV-ML#1.0.6cd_r"/>sadgotrādyupadeśo tra yadvattadvadvicārataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.0.7ab"> <span type="ref-block" n="17 r_TAŚV-ML#1.0.7ab_r"/>pramāṇam āgamaḥ sūtram āptamūlatvasiddhitaḥ </l><l n="bt_1.0.7cd"> <span type="ref-block" n="18 r_TAŚV-ML#1.0.7cd_r"/>laiṃgikaṃ vāvinābhāviliṃgāt sādhyasya nirṇayāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.0.8ab"> <span type="ref-block" n="19 r_TAŚV-ML#1.0.8ab_r"/>tatra nāsty eva sarvajño jñāpakānupalaṃbhanāt </l><l n="bt_1.0.8cd"> <span type="ref-block" n="20 r_TAŚV-ML#1.0.8cd_r"/>vyomāṃbhojavad ity etat tamas tam avijṛṃbhitam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.0.9ab"> <span type="ref-block" n="21 r_TAŚV-ML#1.0.9ab_r"/>sūkṣmādyarthopadeśo hi tatsākṣātkartṛpūrvakaḥ </l><l n="bt_1.0.9cd"> <span type="ref-block" n="22 r_TAŚV-ML#1.0.9cd_r"/>paropadeśaliṃgākṣānapekṣāvitathatvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.0.10ab"> <span type="ref-block" n="23 r_TAŚV-ML#1.0.10ab_r"/>sūkṣmādyartho pi vādhyakṣaḥ kasyacit sakalaḥ sphuṭam </l><l n="bt_1.0.10cd"> <span type="ref-block" n="24 r_TAŚV-ML#1.0.10cd_r"/>śrutajñānādhigamyatvān nadīdvīpādīdeśavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.11ab"> <span type="ref-block" n="25 r_TAŚV-ML#1.0.11ab_r"/>na hetoḥ sarvathaikāṃtair anekāṃtaḥ kathaṃcana </l><l n="bt_1.0.11cd"> <span type="ref-block" n="26 r_TAŚV-ML#1.0.11cd_r"/>śrutajñānādhigamyatvāt teṣāṃ dṛṣṭeṣṭabādhanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.12ab"> <span type="ref-block" n="27 r_TAŚV-ML#1.0.12ab_r"/>sthānatrayāvisaṃvādiśrutajñānaṃ hi vakṣyate </l><l n="bt_1.0.12cd"> <span type="ref-block" n="28 r_TAŚV-ML#1.0.12cd_r"/>tenādhigamyamānatvaṃ siddhaṃ sarvatra vastuni <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.13ab"> <span type="ref-block" n="29 r_TAŚV-ML#1.0.13ab_r"/>tato 'siddhaṃ parasyātra jñāpakānupalaṃbhanam </l><l n="bt_1.0.13cd"> <span type="ref-block" n="30 r_TAŚV-ML#1.0.13cd_r"/>no bhāvasādhanāyālaṃ sarvatattvārthavedinaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.14ab"> <span type="ref-block" n="31 r_TAŚV-ML#1.0.14ab_r"/>svasaṃbaṃdhi yadīdaṃ syād vyabhicāripayonidheḥ </l><l n="bt_1.0.14cd"> <span type="ref-block" n="32 r_TAŚV-ML#1.0.14cd_r"/>aṃbhaḥ kuṃbhādisaṃkhyānaiḥ sadbhir ajñāyamānakaiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.15ab"> <span type="ref-block" n="33 r_TAŚV-ML#1.0.15ab_r"/>sarvasaṃbaṃdhi tadboddhuṃ kiṃcid bodhair na śakyate </l><l n="bt_1.0.15cd"> <span type="ref-block" n="34 r_TAŚV-ML#1.0.15cd_r"/>sarvaboddhāsti cet kaścit tadboddhā kiṃ niṣidhyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.16ab"> <span type="ref-block" n="35 r_TAŚV-ML#1.0.16ab_r"/>sarvasaṃbaṃdhisarvajñajñāpakānupalaṃbhanam </l><l n="bt_1.0.16cd"> <span type="ref-block" n="36 r_TAŚV-ML#1.0.16cd_r"/>na cakṣurādibhir vedyam atyakṣatvād adṛṣṭavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.17ab"> <span type="ref-block" n="37 r_TAŚV-ML#1.0.17ab_r"/>nānumānādaliṃgatvāt kārthāpattyupamāgatiḥ </l><l n="bt_1.0.17cd"> <span type="ref-block" n="38 r_TAŚV-ML#1.0.17cd_r"/>sarvasyānanyathābhāvasādṛśyānupapattitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.18ab"> <span type="ref-block" n="39 r_TAŚV-ML#1.0.18ab_r"/>sarvapramātṛsaṃbaṃdhi pratyakṣādinivāraṇāt </l><l n="bt_1.0.18cd"> <span type="ref-block" n="40 r_TAŚV-ML#1.0.18cd_r"/>kevalāgamagamyaṃ ca kathaṃ mīmāṃsakasya tat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.19ab"> <span type="ref-block" n="41 r_TAŚV-ML#1.0.19ab_r"/>kāryerthe codanājñānaṃ pramāṇaṃ yasya saṃmatam </l><l n="bt_1.0.19cd"> <span type="ref-block" n="42 r_TAŚV-ML#1.0.19cd_r"/>tasya svarūpasattāyāṃ tannaivātiprasaṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.20ab"> <span type="ref-block" n="43 r_TAŚV-ML#1.0.20ab_r"/>tadjñāpakopalaṃbhasyābhāvo 'bhāvapramāṇataḥ </l><l n="bt_1.0.20cd"> <span type="ref-block" n="44 r_TAŚV-ML#1.0.20cd_r"/>sādhyate cen na tasyāpi sarvatrāpy apravṛttitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.21ab"> <span type="ref-block" n="45 r_TAŚV-ML#1.0.21ab_r"/>gṛhītvā vastusadbhāvaṃ smṛtvā tatpratiyoginam </l><l n="bt_1.0.21cd"> <span type="ref-block" n="46 r_TAŚV-ML#1.0.21cd_r"/>mānasaṃ nāstitājñānaṃ yeṣām akṣānapekṣayā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.22ab"> <span type="ref-block" n="47 r_TAŚV-ML#1.0.22ab_r"/>teṣām aśeṣanṛjñāte smṛte tadjñāpake kṣaṇe </l><l n="bt_1.0.22cd"> <span type="ref-block" n="48 r_TAŚV-ML#1.0.22cd_r"/>jāyate nāstitājñānaṃ mānasaṃ tatra nānyathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.23ab"> <span type="ref-block" n="49 r_TAŚV-ML#1.0.23ab_r"/>na vāśeṣanarajñānaṃ sakṛt sākṣād upeyate </l><l n="bt_1.0.23cd"> <span type="ref-block" n="50 r_TAŚV-ML#1.0.23cd_r"/>na kramād anyasaṃtānapratyakṣatvānabhīṣṭitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.24ab"> <span type="ref-block" n="51 r_TAŚV-ML#1.0.24ab_r"/>anekāṃte hi vijñānam ekāṃtānupalaṃbhanam </l><l n="bt_1.0.24cd"> <span type="ref-block" n="52 r_TAŚV-ML#1.0.24cd_r"/>tadvidhis tanniṣedhaś ca mato naivānyathāmatiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.25ab"> <span type="ref-block" n="53 r_TAŚV-ML#1.0.25ab_r"/>naivaṃ sarvasya sarvajñajñāpakānupadarśanam </l><l n="bt_1.0.25cd"> <span type="ref-block" n="54 r_TAŚV-ML#1.0.25cd_r"/>siddhaṃ taddarśanāropo yena tatra niṣidhyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.26ab"> <span type="ref-block" n="55 r_TAŚV-ML#1.0.26ab_r"/>āsan saṃti bhaviṣyaṃti boddhāro viśvadṛśvanaḥ </l><l n="bt_1.0.26cd"> <span type="ref-block" n="56 r_TAŚV-ML#1.0.26cd_r"/>madanye pīti nirṇītir yathā sarvajñavādinaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.27ab"> <span type="ref-block" n="57 r_TAŚV-ML#1.0.27ab_r"/>kiṃcij jñasyāpi tadvan me tenaiveti viniścayaḥ </l><l n="bt_1.0.27cd"> <span type="ref-block" n="58 r_TAŚV-ML#1.0.27cd_r"/>ity ayuktam aśeṣajñasādhanopāyasaṃbhavāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.28ab"> <span type="ref-block" n="59 r_TAŚV-ML#1.0.28ab_r"/>yathāham anumānādeḥ sarvajñaṃ vedmi tattvataḥ </l><l n="bt_1.0.28cd"> <span type="ref-block" n="60 r_TAŚV-ML#1.0.28cd_r"/>tathānye pi narāḥ saṃtas tadboddhāro niraṃkuśāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.29ab"> <span type="ref-block" n="61 r_TAŚV-ML#1.0.29ab_r"/>yathā mama na tadjñapter upalaṃbho sti jātucit </l><l n="bt_1.0.29cd"> <span type="ref-block" n="62 r_TAŚV-ML#1.0.29cd_r"/>tathā sarvanṛṇām ity ajñānasyaiva viceṣṭitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.30ab"> <span type="ref-block" n="63 r_TAŚV-ML#1.0.30ab_r"/>hetor naratvakāyādimattvāder vyabhicārataḥ </l><l n="bt_1.0.30cd"> <span type="ref-block" n="64 r_TAŚV-ML#1.0.30cd_r"/>syādvādinaiva viśvajñam anumānena jānatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.31ab"> <span type="ref-block" n="65 r_TAŚV-ML#1.0.31ab_r"/>jñāpakānupalaṃbho sti tan na tatpratiṣedhataḥ </l><l n="bt_1.0.31cd"> <span type="ref-block" n="66 r_TAŚV-ML#1.0.31cd_r"/>kārakānupalaṃbhas tu pratighātīṣyate 'grataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.32ab"> <span type="ref-block" n="67 r_TAŚV-ML#1.0.32ab_r"/>kalmaṣaprakṣayaś cāsya viśvatattvāt pratīyate </l><l n="bt_1.0.32cd"> <span type="ref-block" n="68 r_TAŚV-ML#1.0.32cd_r"/>tam aṃtareṇa tadbhāvānupapattiprasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.33ab"> <span type="ref-block" n="69 r_TAŚV-ML#1.0.33ab_r"/>jāyate tadvidhaṃ jñānaṃ sve sati pratibaṃdhari </l><l n="bt_1.0.33cd"> <span type="ref-block" n="70 r_TAŚV-ML#1.0.33cd_r"/>spaṣṭasvārthāvabhāsitvān nirdoṣanayanādivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.34ab"> <span type="ref-block" n="71 r_TAŚV-ML#1.0.34ab_r"/>kṣīyate kvacid āmūlaṃ jñānasya pratibaṃdhakam </l><l n="bt_1.0.34cd"> <span type="ref-block" n="72 r_TAŚV-ML#1.0.34cd_r"/>samagrakṣayahetutvāl locane timirādivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.35ab"> <span type="ref-block" n="73 r_TAŚV-ML#1.0.35ab_r"/>moho jñānadṛgāvṛttyaṃtarāyāḥ pratibaṃdhakāḥ </l><l n="bt_1.0.35cd"> <span type="ref-block" n="74 r_TAŚV-ML#1.0.35cd_r"/>kevalasya hi vakṣyaṃte tadbhāve tadanudbhavāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.36ab"> <span type="ref-block" n="75 r_TAŚV-ML#1.0.36ab_r"/>teṣāṃ prakṣayahetū ca pūrṇau saṃvaranirjare </l><l n="bt_1.0.36cd"> <span type="ref-block" n="76 r_TAŚV-ML#1.0.36cd_r"/>te tapotiśayāt sādhoḥ kasyacid bhavato dhruvam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.37ab"> <span type="ref-block" n="77 r_TAŚV-ML#1.0.37ab_r"/>tapo hy anāgatāghaughapravartananirodhanam </l><l n="bt_1.0.37cd"> <span type="ref-block" n="78 r_TAŚV-ML#1.0.37cd_r"/>tajjanmahetusaṃghātapratipakṣayato yathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.38ab"> <span type="ref-block" n="79 r_TAŚV-ML#1.0.38ab_r"/>bhaviṣyatkālakūṭādivikāraughanirodhanam </l><l n="bt_1.0.38cd"> <span type="ref-block" n="80 r_TAŚV-ML#1.0.38cd_r"/>maṃtradhyānavidhānādi sphuṭaṃ loke pratīyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.39ab"> <span type="ref-block" n="81 r_TAŚV-ML#1.0.39ab_r"/>nṛṇām apy aghasaṃbaṃdho rāgadveṣādihetukaḥ </l><l n="bt_1.0.39cd"> <span type="ref-block" n="82 r_TAŚV-ML#1.0.39cd_r"/>duḥkhādiphalahetutvād atibhuktiviṣādivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.40ab"> <span type="ref-block" n="83 r_TAŚV-ML#1.0.40ab_r"/>tadvirodhivirāgādirūpaṃ tapa ihocyate </l><l n="bt_1.0.40cd"> <span type="ref-block" n="84 r_TAŚV-ML#1.0.40cd_r"/>tadasiddhāv atajjanmakāraṇapratipakṣatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.41ab"> <span type="ref-block" n="85 r_TAŚV-ML#1.0.41ab_r"/>tadā duḥkhaphalaṃ karmasaṃcitaṃ pratihanyate </l><l n="bt_1.0.41cd"> <span type="ref-block" n="86 r_TAŚV-ML#1.0.41cd_r"/>kāyakleśādirūpeṇa tapasā tatsajātinā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.42ab"> <span type="ref-block" n="87 r_TAŚV-ML#1.0.42ab_r"/>svādhyāyādisvabhāvena parapraśamamūrtinā </l><l n="bt_1.0.42cd"> <span type="ref-block" n="88 r_TAŚV-ML#1.0.42cd_r"/>baddhaṃ sātādikṛtkarma śakrādisukhajātinā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.43ab"> <span type="ref-block" n="89 r_TAŚV-ML#1.0.43ab_r"/>tato niḥśeṣatattvārthavedī prakṣīṇakalmaṣaḥ </l><l n="bt_1.0.43cd"> <span type="ref-block" n="90 r_TAŚV-ML#1.0.43cd_r"/>śreyomārgasya netāsti sa saṃstutyas tadarthibhiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.44ab"> <span type="ref-block" n="91 r_TAŚV-ML#1.0.44ab_r"/>tasya darśanaśuddhyādibhāvanopāttamūrtinā </l><l n="bt_1.0.44cd"> <span type="ref-block" n="92 r_TAŚV-ML#1.0.44cd_r"/>puṇyatīrthakaratvena nāmnā saṃpāditaśriyaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.45ab"> <span type="ref-block" n="93 r_TAŚV-ML#1.0.45ab_r"/>sthitasya ca ciraṃ svāyur viśeṣavaśavartinaḥ </l><l n="bt_1.0.45cd"> <span type="ref-block" n="94 r_TAŚV-ML#1.0.45cd_r"/>śreyomārgopadeśitvaṃ kathaṃcin na virudhyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.46ab"> <span type="ref-block" n="95 r_TAŚV-ML#1.0.46ab_r"/>jñānamātrāt tu yo nāma muktim abhyeti kaścana </l><l n="bt_1.0.46cd"> <span type="ref-block" n="96 r_TAŚV-ML#1.0.46cd_r"/>tasya tan na tataḥ pūrvam ajñatvāt pāmarādivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.47ab"> <span type="ref-block" n="97 r_TAŚV-ML#1.0.47ab_r"/>nāpi paścād avasthānābhāvād vāgvṛttyayogataḥ </l><l n="bt_1.0.47cd"> <span type="ref-block" n="98 r_TAŚV-ML#1.0.47cd_r"/>ākāśasyeva muktasya kvopadeśapravartanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.48ab"> <span type="ref-block" n="99 r_TAŚV-ML#1.0.48ab_r"/>saṃskārasyākṣayāt tasya yady avasthānam iṣyate </l><l n="bt_1.0.48cd"> <span type="ref-block" n="100 r_TAŚV-ML#1.0.48cd_r"/>tatkṣaye kāraṇaṃ vācyaṃ tattvajñānāt paraṃ tvayā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.49ab"> <span type="ref-block" n="101 r_TAŚV-ML#1.0.49ab_r"/>saṃskārasyāyurākhyasya parikṣayanibaṃdhanam </l><l n="bt_1.0.49cd"> <span type="ref-block" n="102 r_TAŚV-ML#1.0.49cd_r"/>dharmam eva samādhiḥ syād iti kecit pracakṣate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.50ab"> <span type="ref-block" n="103 r_TAŚV-ML#1.0.50ab_r"/>vijñānāt so pi yady anyaḥ pratijñāvyāhatis tadā </l><l n="bt_1.0.50cd"> <span type="ref-block" n="104 r_TAŚV-ML#1.0.50cd_r"/>sa cāritraviśeṣo hi mukter mārgaḥ sthito bhavet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.51ab"> <span type="ref-block" n="105 r_TAŚV-ML#1.0.51ab_r"/>jñānam eva sthirībhūtaṃ samādhir iti cen matam </l><l n="bt_1.0.51cd"> <span type="ref-block" n="106 r_TAŚV-ML#1.0.51cd_r"/>tasya pradhānadharmatve nivṛttis tatkṣayād yadi <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.52ab"> <span type="ref-block" n="107 r_TAŚV-ML#1.0.52ab_r"/>tadā so pi kuto jñānād uktadoṣānuṣaṃgataḥ </l><l n="bt_1.0.52cd"> <span type="ref-block" n="108 r_TAŚV-ML#1.0.52cd_r"/>samādhyaṃtarataś cen na tulyaparyanuyogataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.53ab"> <span type="ref-block" n="109 r_TAŚV-ML#1.0.53ab_r"/>tasya puṃsaḥ svarūpatve prāg eva syāt parikṣayaḥ </l><l n="bt_1.0.53cd"> <span type="ref-block" n="110 r_TAŚV-ML#1.0.53cd_r"/>saṃskārasyāsya nityatvān na kadācid asaṃbhavaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.54ab"> <span type="ref-block" n="111 r_TAŚV-ML#1.0.54ab_r"/>āvirbhāvatirobhāvāv api nātmasvabhāvagau </l><l n="bt_1.0.54cd"> <span type="ref-block" n="112 r_TAŚV-ML#1.0.54cd_r"/>pariṇāmo hi tasya syāt tathā prakṛtivac ca tau <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.55ab"> <span type="ref-block" n="113 r_TAŚV-ML#1.0.55ab_r"/>tataḥ syādvādināṃ siddhaṃ mataṃ naikāṃtavādinām </l><l n="bt_1.0.55cd"> <span type="ref-block" n="114 r_TAŚV-ML#1.0.55cd_r"/>bahiraṃtaś ca vastūnāṃ pariṇāmavyavasthiteḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.56ab"> <span type="ref-block" n="115 r_TAŚV-ML#1.0.56ab_r"/>mithyārthābhiniveśena mithyājñānena varjitam </l><l n="bt_1.0.56cd"> <span type="ref-block" n="116 r_TAŚV-ML#1.0.56cd_r"/>yat puṃrūpam udāsīnaṃ tac ced dhyānaṃ mataṃ tava <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.57ab"> <span type="ref-block" n="117 r_TAŚV-ML#1.0.57ab_r"/>haṃta ratnatrayaṃ kiṃ na tataḥ param iheṣyate </l><l n="bt_1.0.57cd"> <span type="ref-block" n="118 r_TAŚV-ML#1.0.57cd_r"/>yato na tannimittatvaṃ mukter āsthīyate tvayā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.58ab"> <span type="ref-block" n="119 r_TAŚV-ML#1.0.58ab_r"/>yady ajñānasvabhāvaḥ syāt kapilo nopadeśakṛt </l><l n="bt_1.0.58cd"> <span type="ref-block" n="120 r_TAŚV-ML#1.0.58cd_r"/>suṣuptavatpradhānaṃ vācetanatvād ghaṭādivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.59ab"> <span type="ref-block" n="121 r_TAŚV-ML#1.0.59ab_r"/>jñānasaṃsargato py eṣa naiva jñānasvabhāvakaḥ </l><l n="bt_1.0.59cd"> <span type="ref-block" n="122 r_TAŚV-ML#1.0.59cd_r"/>vyoma tadvadviśeṣasya sarvathānupapattitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.60ab"> <span type="ref-block" n="123 r_TAŚV-ML#1.0.60ab_r"/>etenaiveśvaraḥ śreyaḥpathaprakhyāpane 'prabhuḥ </l><l n="bt_1.0.60cd"> <span type="ref-block" n="124 r_TAŚV-ML#1.0.60cd_r"/>vyākhyāto 'cetano hy eṣa jñānād arthāṃtaratvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.61ab"> <span type="ref-block" n="125 r_TAŚV-ML#1.0.61ab_r"/>vijñānasamavāyāc cec cetano 'yam upeyate </l><l n="bt_1.0.61cd"> <span type="ref-block" n="126 r_TAŚV-ML#1.0.61cd_r"/>tatsaṃsargāt kathaṃ na jñaḥ kapilo pi prasiddhyati <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.62ab"> <span type="ref-block" n="127 r_TAŚV-ML#1.0.62ab_r"/>pradhānāśrayi vijñānaṃ na puṃso jñatvasādhanam </l><l n="bt_1.0.62cd"> <span type="ref-block" n="128 r_TAŚV-ML#1.0.62cd_r"/>yadi bhinnaṃ kathaṃ puṃsas tat tatheṣṭaṃ jaḍātmabhiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.63ab"> <span type="ref-block" n="129 r_TAŚV-ML#1.0.63ab_r"/>jñānāśrayatvato vedhā nityaṃ jño yadi kathyate </l><l n="bt_1.0.63cd"> <span type="ref-block" n="130 r_TAŚV-ML#1.0.63cd_r"/>tad eva kiṃkṛtaṃ tasya tato bhede pi tattvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.64ab"> <span type="ref-block" n="131 r_TAŚV-ML#1.0.64ab_r"/>samavāyo hi sarvatra na viśeṣakṛdekakaḥ </l><l n="bt_1.0.64cd"> <span type="ref-block" n="132 r_TAŚV-ML#1.0.64cd_r"/>kathaṃ khādīni saṃtyajya puṃsi jñānaṃ niyojayet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.65ab"> <span type="ref-block" n="133 r_TAŚV-ML#1.0.65ab_r"/>viśiṣṭaḥ samavāyo 'yam īśvarajñānayor yadi </l><l n="bt_1.0.65cd"> <span type="ref-block" n="134 r_TAŚV-ML#1.0.65cd_r"/>tadā nānātvam etasya prāptaṃ saṃyogavattakam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.66ab"> <span type="ref-block" n="135 r_TAŚV-ML#1.0.66ab_r"/>anāśrayaḥ kathaṃ cāyam āśrayair yujyate ṃjasā </l><l n="bt_1.0.66cd"> <span type="ref-block" n="136 r_TAŚV-ML#1.0.66cd_r"/>tadviśeṣaṇatā yena samavāyasya gamyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.67ab"> <span type="ref-block" n="137 r_TAŚV-ML#1.0.67ab_r"/>viśeṣaṇatve caitasya vicitrasamavāyinām </l><l n="bt_1.0.67cd"> <span type="ref-block" n="138 r_TAŚV-ML#1.0.67cd_r"/>viśeṣaṇatve nānātvaprāptir daṃḍakaṭādivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.68ab"> <span type="ref-block" n="139 r_TAŚV-ML#1.0.68ab_r"/>tato 'rthasyaiva paryāyaḥ samavāyo guṇādivat </l><l n="bt_1.0.68cd"> <span type="ref-block" n="140 r_TAŚV-ML#1.0.68cd_r"/>tādātmyapariṇāmena kathaṃcid avabhāsanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.69ab"> <span type="ref-block" n="141 r_TAŚV-ML#1.0.69ab_r"/>tadīśvarasya vijñānasamavāyena yā jñatā </l><l n="bt_1.0.69cd"> <span type="ref-block" n="142 r_TAŚV-ML#1.0.69cd_r"/>sā kathaṃcit tadātmatvapariṇāmena nānyathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.70ab"> <span type="ref-block" n="143 r_TAŚV-ML#1.0.70ab_r"/>tathānekāṃtavādasya prasiddhiḥ kena vāryate </l><l n="bt_1.0.70cd"> <span type="ref-block" n="144 r_TAŚV-ML#1.0.70cd_r"/>pramāṇabādhanādbhinnasamavāyasya tadvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.71ab"> <span type="ref-block" n="145 r_TAŚV-ML#1.0.71ab_r"/>sugato pi na mārgasya praṇetā vyavatiṣṭhate </l><l n="bt_1.0.71cd"> <span type="ref-block" n="146 r_TAŚV-ML#1.0.71cd_r"/>tṛṣṇāvidyāvinirmuktes tatsamākhyātakhaṅgivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.72ab"> <span type="ref-block" n="147 r_TAŚV-ML#1.0.72ab_r"/>jagaddhitaiṣitāsakter buddho yady avatiṣṭhate </l><l n="bt_1.0.72cd"> <span type="ref-block" n="148 r_TAŚV-ML#1.0.72cd_r"/>tathaivātmahitaiṣitvabalāt khaṅgīha tiṣṭhatu <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.73ab"> <span type="ref-block" n="149 r_TAŚV-ML#1.0.73ab_r"/>tathāgatopakāryasya jagato 'naṃtatā yadi </l><l n="bt_1.0.73cd"> <span type="ref-block" n="150 r_TAŚV-ML#1.0.73cd_r"/>sarvadāvasthitau hetur mataḥ sugatasaṃtateḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.74ab"> <span type="ref-block" n="151 r_TAŚV-ML#1.0.74ab_r"/>khaṅgino py upakāryasya svasaṃtānasya kiṃ punaḥ </l><l n="bt_1.0.74cd"> <span type="ref-block" n="152 r_TAŚV-ML#1.0.74cd_r"/>na syād anaṃtatā yena tanniranvayanirvṛtiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.75ab"> <span type="ref-block" n="153 r_TAŚV-ML#1.0.75ab_r"/>svacittaśamanāt tasya saṃtāno nottaratra cet </l><l n="bt_1.0.75cd"> <span type="ref-block" n="154 r_TAŚV-ML#1.0.75cd_r"/>nātmānaṃ śamayiṣyāmīty abhyāsasya vidhānataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.76ab"> <span type="ref-block" n="155 r_TAŚV-ML#1.0.76ab_r"/>na cāṃtyacittaniṣpattau tatsamāptir vibhāvyate </l><l n="bt_1.0.76cd"> <span type="ref-block" n="156 r_TAŚV-ML#1.0.76cd_r"/>tatrāpi śamayiṣyāmīty eṣyacittavyapekṣaṇāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.77ab"> <span type="ref-block" n="157 r_TAŚV-ML#1.0.77ab_r"/>ciṃtāṃtarasamāraṃbhi nāṃtyaṃ cittam anāsravam </l><l n="bt_1.0.77cd"> <span type="ref-block" n="158 r_TAŚV-ML#1.0.77cd_r"/>sahakārivihīnatvāt tādṛgdīpaśikhā yathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.78ab"> <span type="ref-block" n="159 r_TAŚV-ML#1.0.78ab_r"/>ity ayuktam anaikāṃtād buddhacittena tādṛśā </l><l n="bt_1.0.78cd"> <span type="ref-block" n="160 r_TAŚV-ML#1.0.78cd_r"/>hitaiṣitvaṃnimittasya sadbhāvo pi samo dvayoḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.79ab"> <span type="ref-block" n="161 r_TAŚV-ML#1.0.79ab_r"/>caramatvaviśeṣas tu netarasya prasiddhyati </l><l n="bt_1.0.79cd"> <span type="ref-block" n="162 r_TAŚV-ML#1.0.79cd_r"/>tato 'naṃtaranirvāṇasiddhyabhāvāt pramāṇataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.80ab"> <span type="ref-block" n="163 r_TAŚV-ML#1.0.80ab_r"/>mā bhūt tacchāṃtanirvāṇaṃ sugato stu pramātmakaḥ </l><l n="bt_1.0.80cd"> <span type="ref-block" n="164 r_TAŚV-ML#1.0.80cd_r"/>śāsteti cen na tasyāpi vākpravṛttivirodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.81ab"> <span type="ref-block" n="165 r_TAŚV-ML#1.0.81ab_r"/>viśiṣṭabhāvanodbhūtapuṇyātiśayato dhruvam </l><l n="bt_1.0.81cd"> <span type="ref-block" n="166 r_TAŚV-ML#1.0.81cd_r"/>vivakṣām aṃtareṇāpi vāgvṛttiḥ sugatasya cet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.82ab"> <span type="ref-block" n="167 r_TAŚV-ML#1.0.82ab_r"/>siddhaṃ paramataṃ tasya sānvayatve jinatvataḥ </l><l n="bt_1.0.82cd"> <span type="ref-block" n="168 r_TAŚV-ML#1.0.82cd_r"/>pratikṣaṇavināśitve sarvathārthakriyākṣatiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.83ab"> <span type="ref-block" n="169 r_TAŚV-ML#1.0.83ab_r"/>saṃtānasyāpy avastutvād anyathātmā tathocyatām </l><l n="bt_1.0.83cd"> <span type="ref-block" n="170 r_TAŚV-ML#1.0.83cd_r"/>kathaṃcid dravyatādātmyād vināśas tasya saṃbhavāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.84ab"> <span type="ref-block" n="171 r_TAŚV-ML#1.0.84ab_r"/>pūrvakālavivakṣāto naṣṭāyā api tattvataḥ </l><l n="bt_1.0.84cd"> <span type="ref-block" n="172 r_TAŚV-ML#1.0.84cd_r"/>sugatasya pravartaṃte vāca ity apare viduḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.85ab"> <span type="ref-block" n="173 r_TAŚV-ML#1.0.85ab_r"/>teṣāṃ savāsanaṃ naṣṭaṃ kalpanājālam arthakṛt </l><l n="bt_1.0.85cd"> <span type="ref-block" n="174 r_TAŚV-ML#1.0.85cd_r"/>kathaṃ na yuktimadhyās te śuddhasyātiprasaṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.86ab"> <span type="ref-block" n="175 r_TAŚV-ML#1.0.86ab_r"/>sānnidhyamātratas tasya ciṃtāratnopamasya cet </l><l n="bt_1.0.86cd"> <span type="ref-block" n="176 r_TAŚV-ML#1.0.86cd_r"/>kuṭyādibhyo pi vācaḥ syur vineyajanasaṃmatāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.87ab"> <span type="ref-block" n="177 r_TAŚV-ML#1.0.87ab_r"/>kim evam īśvarasyāpi sāṃnidhyāj jagad udbhavat </l><l n="bt_1.0.87cd"> <span type="ref-block" n="178 r_TAŚV-ML#1.0.87cd_r"/>niṣidhyate tadā caiva prāṇināṃ bhogabhūtaye <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.88ab"> <span type="ref-block" n="179 r_TAŚV-ML#1.0.88ab_r"/>sarvathānupakāritvān nityasyeśasya tan na cet </l><l n="bt_1.0.88cd"> <span type="ref-block" n="180 r_TAŚV-ML#1.0.88cd_r"/>sugatasyopakāritvaṃ deśānāsu kim asti te <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.89ab"> <span type="ref-block" n="181 r_TAŚV-ML#1.0.89ab_r"/>tadbhāvabhāvitā mātrā tasya tā iti cen matam </l><l n="bt_1.0.89cd"> <span type="ref-block" n="182 r_TAŚV-ML#1.0.89cd_r"/>piśācādes tathaivaitāḥ kiṃ na syur aviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.90ab"> <span type="ref-block" n="183 r_TAŚV-ML#1.0.90ab_r"/>tasyādṛśyasya taddhetubhāvaniścityasaṃbhave </l><l n="bt_1.0.90cd"> <span type="ref-block" n="184 r_TAŚV-ML#1.0.90cd_r"/>sugataḥ kiṃ nu dṛśyas te yenāsau tannibaṃdhanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.91ab"> <span type="ref-block" n="185 r_TAŚV-ML#1.0.91ab_r"/>tato nāśvāsa evaitaddeśanāstu parīkṣayā </l><l n="bt_1.0.91cd"> <span type="ref-block" n="186 r_TAŚV-ML#1.0.91cd_r"/>satāṃ pravartamānām iti kaiścit subhāṣitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.92ab"> <span type="ref-block" n="187 r_TAŚV-ML#1.0.92ab_r"/>citrādyadvaitavāde ca dūre sanmārgadeśanā </l><l n="bt_1.0.92cd"> <span type="ref-block" n="188 r_TAŚV-ML#1.0.92cd_r"/>pratyakṣādivirodhaś ca bhedasyaiva prasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.93ab"> <span type="ref-block" n="189 r_TAŚV-ML#1.0.93ab_r"/>na nirodho na cotpattir na baddho na ca mocakaḥ </l><l n="bt_1.0.93cd"> <span type="ref-block" n="190 r_TAŚV-ML#1.0.93cd_r"/>na baṃdho sti na vai muktir ity eṣā paramārthatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.94ab"> <span type="ref-block" n="191 r_TAŚV-ML#1.0.94ab_r"/>na brahmavādināṃ siddhā vijñānādvaitavat svayam </l><l n="bt_1.0.94cd"> <span type="ref-block" n="192 r_TAŚV-ML#1.0.94cd_r"/>nityasarvagataikātmāprasiddheḥ parato pi vā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.95ab"> <span type="ref-block" n="193 r_TAŚV-ML#1.0.95ab_r"/>tataḥ pramāṇānvitamokṣamārgapraṇāyakaḥ sarvavidastadoṣaḥ </l><l n="bt_1.0.95cd"> <span type="ref-block" n="194 r_TAŚV-ML#1.0.95cd_r"/>syādvādabhāg eva nuter ihārhaḥ so 'rhan pare nehitahīnamārgāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.96ab"> <span type="ref-block" n="195 r_TAŚV-ML#1.0.96ab_r"/>svasaṃvedanataḥ siddhaḥ sadātmā bādhavarjitāt </l><l n="bt_1.0.96cd"> <span type="ref-block" n="196 r_TAŚV-ML#1.0.96cd_r"/>tasya kṣmādivivartātmany ātmany anupapattitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.97ab"> <span type="ref-block" n="197 r_TAŚV-ML#1.0.97ab_r"/>svasaṃvedanam apy asya bahiḥkaraṇavarjanāt </l><l n="bt_1.0.97cd"> <span type="ref-block" n="198 r_TAŚV-ML#1.0.97cd_r"/>ahaṃkārāspadaṃ spaṣṭam abādham anubhūyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.98ab"> <span type="ref-block" n="199 r_TAŚV-ML#1.0.98ab_r"/>tadvilope na vai kiṃcit kasyacid vyavatiṣṭhate </l><l n="bt_1.0.98cd"> <span type="ref-block" n="200 r_TAŚV-ML#1.0.98cd_r"/>svasaṃvedanamūlatvāt sveṣṭatattvavyavasthiteḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.99ab"> <span type="ref-block" n="201 r_TAŚV-ML#1.0.99ab_r"/>saṃvedanāṃtareṇaiva viditād vedanād yadi </l><l n="bt_1.0.99cd"> <span type="ref-block" n="202 r_TAŚV-ML#1.0.99cd_r"/>sveṣṭāsiddhir upeyeta tadā syād anavasthitiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.100ab"> <span type="ref-block" n="203 r_TAŚV-ML#1.0.100ab_r"/>prācyaṃ hi vedanaṃ tāvan nārthaṃ vedayate dhruvam </l><l n="bt_1.0.100cd"> <span type="ref-block" n="204 r_TAŚV-ML#1.0.100cd_r"/>yāvan nānyena bodhena vuddhyaṃ so py evam eva tu <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.101ab"> <span type="ref-block" n="205 r_TAŚV-ML#1.0.101ab_r"/>nārthasya darśanaṃ siddhyet pratyakṣaṃ suramaṃtriṇaḥ </l><l n="bt_1.0.101cd"> <span type="ref-block" n="206 r_TAŚV-ML#1.0.101cd_r"/>tathā sati kṛtaś ca syān matāṃtarasamāśrayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.102ab"> <span type="ref-block" n="207 r_TAŚV-ML#1.0.102ab_r"/>vibhinnalakṣaṇatvāc ca bhedaś caitanyadehayoḥ </l><l n="bt_1.0.102cd"> <span type="ref-block" n="208 r_TAŚV-ML#1.0.102cd_r"/>tattvāṃtaratayā toyatejovad iti mīyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.103ab"> <span type="ref-block" n="209 r_TAŚV-ML#1.0.103ab_r"/>bhinnapramāṇavedyatvād ity apy etena varṇitam </l><l n="bt_1.0.103cd"> <span type="ref-block" n="210 r_TAŚV-ML#1.0.103cd_r"/>sādhitaṃ bahir aṃtaś ca pratyakṣasya vibhedataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.104ab"> <span type="ref-block" n="211 r_TAŚV-ML#1.0.104ab_r"/>kṣityādisamudāyārthāḥ śarīreṃdriyagocarāḥ </l><l n="bt_1.0.104cd"> <span type="ref-block" n="212 r_TAŚV-ML#1.0.104cd_r"/>tebhyaś caitanyam ity etan na parīkṣākṣameritam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.105ab"> <span type="ref-block" n="213 r_TAŚV-ML#1.0.105ab_r"/>vyaṃjakā na hi te tāvac cito nityatvaśaktitaḥ </l><l n="bt_1.0.105cd"> <span type="ref-block" n="214 r_TAŚV-ML#1.0.105cd_r"/>kṣityāditattvavad jñātuḥ kāryatvasyāpy aniṣṭitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.106ab"> <span type="ref-block" n="215 r_TAŚV-ML#1.0.106ab_r"/>kuṃbhādibhir anekāṃto na syād eva kathaṃcana </l><l n="bt_1.0.106cd"> <span type="ref-block" n="216 r_TAŚV-ML#1.0.106cd_r"/>teṣāṃ mataṃ gurutvena parair iṣṭaḥ pratītitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.107ab"> <span type="ref-block" n="217 r_TAŚV-ML#1.0.107ab_r"/>nāpi te kārakā vitter bhavaṃti sahakāriṇaḥ </l><l n="bt_1.0.107cd"> <span type="ref-block" n="218 r_TAŚV-ML#1.0.107cd_r"/>svopādānavihīnāyās tasyās tebhyo 'prasūtitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.108ab"> <span type="ref-block" n="219 r_TAŚV-ML#1.0.108ab_r"/>nopādānād vinā śabdo vidyudādeḥ pravartate </l><l n="bt_1.0.108cd"> <span type="ref-block" n="220 r_TAŚV-ML#1.0.108cd_r"/>kāryatvāt kuṃbhavad yady adṛṣṭakalpanam atra te <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.109ab"> <span type="ref-block" n="221 r_TAŚV-ML#1.0.109ab_r"/>kva kāṣṭhāṃtargatād agner agnyaṃtarasamudbhavaḥ </l><l n="bt_1.0.109cd"> <span type="ref-block" n="222 r_TAŚV-ML#1.0.109cd_r"/>tasyāviśeṣato yena tattvasaṃkhyā na hīyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.110ab"> <span type="ref-block" n="223 r_TAŚV-ML#1.0.110ab_r"/>sūkṣmo bhūtaviśeṣaś ced upādānaṃ cito matam </l><l n="bt_1.0.110cd"> <span type="ref-block" n="224 r_TAŚV-ML#1.0.110cd_r"/>sa evātmāstu cijjātisamanvitavapur yadi <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.111ab"> <span type="ref-block" n="225 r_TAŚV-ML#1.0.111ab_r"/>tadvijātiḥ kathaṃ nāma cidupādānakāraṇam </l><l n="bt_1.0.111cd"> <span type="ref-block" n="226 r_TAŚV-ML#1.0.111cd_r"/>bhavatas tejaso ṃbhovat tathaivādṛṣṭakalpanā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.112ab"> <span type="ref-block" n="227 r_TAŚV-ML#1.0.112ab_r"/>sattvādinā samānatvāc cidupādānakalpane </l><l n="bt_1.0.112cd"> <span type="ref-block" n="228 r_TAŚV-ML#1.0.112cd_r"/>kṣmādīnām api tat kena nivāryeta parasparam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.113ab"> <span type="ref-block" n="229 r_TAŚV-ML#1.0.113ab_r"/>yena naikaṃ bhavet tattvaṃ kriyākārakaghāti te </l><l n="bt_1.0.113cd"> <span type="ref-block" n="230 r_TAŚV-ML#1.0.113cd_r"/>pṛthivyāder aśeṣasya tatraivānupraveśataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.114ab"> <span type="ref-block" n="231 r_TAŚV-ML#1.0.114ab_r"/>tasmād dravyāṃtarāpoḍhasvabhāvānvayi kathyatām </l><l n="bt_1.0.114cd"> <span type="ref-block" n="232 r_TAŚV-ML#1.0.114cd_r"/>upādānaṃ vikāryasya tattvabhedo 'nyathā kutaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.115ab"> <span type="ref-block" n="233 r_TAŚV-ML#1.0.115ab_r"/>sūkṣmo bhūtaviśeṣaś ca varṇādiparivarjitaḥ </l><l n="bt_1.0.115cd"> <span type="ref-block" n="234 r_TAŚV-ML#1.0.115cd_r"/>svasaṃvedanavedyo yam anumeyo thavā yadi <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.116ab"> <span type="ref-block" n="235 r_TAŚV-ML#1.0.116ab_r"/>sarvathā paṃcamaṃ bhūtam anātmajñasya siddhyati </l><l n="bt_1.0.116cd"> <span type="ref-block" n="236 r_TAŚV-ML#1.0.116cd_r"/>sa eva paralokīti paralokakṣatiḥ katham <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.117ab"> <span type="ref-block" n="237 r_TAŚV-ML#1.0.117ab_r"/>śarīrādaya evāsya yady upādānahetavaḥ </l><l n="bt_1.0.117cd"> <span type="ref-block" n="238 r_TAŚV-ML#1.0.117cd_r"/>tadā tadbhāvabhāvitvaṃ vijñānasya prasajyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.118ab"> <span type="ref-block" n="239 r_TAŚV-ML#1.0.118ab_r"/>vyatīte pīṃdriye 'rthe ca vikalpajñānasaṃbhavāt </l><l n="bt_1.0.118cd"> <span type="ref-block" n="240 r_TAŚV-ML#1.0.118cd_r"/>na taddhetutvam etasya tasmin saty apy asaṃbhavāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.119ab"> <span type="ref-block" n="241 r_TAŚV-ML#1.0.119ab_r"/>kāyaś cet kāraṇaṃ yasya pariṇāmaviśeṣataḥ </l><l n="bt_1.0.119cd"> <span type="ref-block" n="242 r_TAŚV-ML#1.0.119cd_r"/>sadyo mṛtatanuḥ kasmāt tathā nāsthīyate munā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.120ab"> <span type="ref-block" n="243 r_TAŚV-ML#1.0.120ab_r"/>vāyuviśleṣatas tasya vaikalyāc cen nibaṃdhanam </l><l n="bt_1.0.120cd"> <span type="ref-block" n="244 r_TAŚV-ML#1.0.120cd_r"/>caitanyam iti saṃprāptaṃ tasya sadbhāvabhāvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.121ab"> <span type="ref-block" n="245 r_TAŚV-ML#1.0.121ab_r"/>sāmagrījanikā naikaṃ kāraṇaṃ kiṃcid īkṣyate </l><l n="bt_1.0.121cd"> <span type="ref-block" n="246 r_TAŚV-ML#1.0.121cd_r"/>vijñāne piṣṭatoyādir madaśaktāv iveti cet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.122ab"> <span type="ref-block" n="247 r_TAŚV-ML#1.0.122ab_r"/>saṃyukte sati kiṃ na syāt kṣmādibhūtacatuṣṭaye </l><l n="bt_1.0.122cd"> <span type="ref-block" n="248 r_TAŚV-ML#1.0.122cd_r"/>caitanyasya samudbhūtiḥ sāmagyrā api bhāvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.123ab"> <span type="ref-block" n="249 r_TAŚV-ML#1.0.123ab_r"/>tadviśiṣṭavivartasyāpāyāc cet sa ka iṣyate </l><l n="bt_1.0.123cd"> <span type="ref-block" n="250 r_TAŚV-ML#1.0.123cd_r"/>bhūtavyaktyaṃtarāsaṃgaḥ piṭhirādāv apīkṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.124ab"> <span type="ref-block" n="251 r_TAŚV-ML#1.0.124ab_r"/>kālaparyuṣitatvaṃ cet piṣṭādivad upeyate </l><l n="bt_1.0.124cd"> <span type="ref-block" n="252 r_TAŚV-ML#1.0.124cd_r"/>tat kiṃ tatra na saṃbhāvyaṃ yena nātiprasajyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.125ab"> <span type="ref-block" n="253 r_TAŚV-ML#1.0.125ab_r"/>bhūtāni katicit kiṃcit kartuṃ śaktāni kenacit </l><l n="bt_1.0.125cd"> <span type="ref-block" n="254 r_TAŚV-ML#1.0.125cd_r"/>pariṇāmaviśeṣeṇa dṛṣṭānīti mataṃ yadi <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.126ab"> <span type="ref-block" n="255 r_TAŚV-ML#1.0.126ab_r"/>tadā dehīṃdriyādīni cidviśiṣṭāni kānicit </l><l n="bt_1.0.126cd"> <span type="ref-block" n="256 r_TAŚV-ML#1.0.126cd_r"/>cidvivartasamudbhūtau saṃtu śaktāni sarvadā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.127ab"> <span type="ref-block" n="257 r_TAŚV-ML#1.0.127ab_r"/>tathā sati na dṛṣṭasya hānir nādṛṣṭakalpanā </l><l n="bt_1.0.127cd"> <span type="ref-block" n="258 r_TAŚV-ML#1.0.127cd_r"/>madhyāvasthāvadādau ca ciddehādeś cidudbhavāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.128ab"> <span type="ref-block" n="259 r_TAŚV-ML#1.0.128ab_r"/>tataś ca cidupādānāc cetaneti viniścayāt </l><l n="bt_1.0.128cd"> <span type="ref-block" n="260 r_TAŚV-ML#1.0.128cd_r"/>na śarīrādayas tasyāḥ saṃty upādānahetavaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.129ab"> <span type="ref-block" n="261 r_TAŚV-ML#1.0.129ab_r"/>etena dehacaitanyabhedasādhanam iṣṭakṛt </l><l n="bt_1.0.129cd"> <span type="ref-block" n="262 r_TAŚV-ML#1.0.129cd_r"/>kāryakāraṇabhāvenety etad dhvastaṃ nibuddhyatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.130ab"> <span type="ref-block" n="263 r_TAŚV-ML#1.0.130ab_r"/>dehasya ca guṇatvena buddher yā siddhasādhyatā </l><l n="bt_1.0.130cd"> <span type="ref-block" n="264 r_TAŚV-ML#1.0.130cd_r"/>bhede sādhye tayoḥ sāpi na sādhvī tadasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.131ab"> <span type="ref-block" n="265 r_TAŚV-ML#1.0.131ab_r"/>na vigrahaguṇo bodhas tatrānadhyavasāyataḥ </l><l n="bt_1.0.131cd"> <span type="ref-block" n="266 r_TAŚV-ML#1.0.131cd_r"/>sparśādivat svayaṃ tadvad anyasyāpi tathā gateḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.132ab"> <span type="ref-block" n="267 r_TAŚV-ML#1.0.132ab_r"/>tadguṇatve hi bodhasya mṛtadehe pi vedanam </l><l n="bt_1.0.132cd"> <span type="ref-block" n="268 r_TAŚV-ML#1.0.132cd_r"/>bhavettvagādivadbāhyakaraṇajñānato na kim <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.133ab"> <span type="ref-block" n="269 r_TAŚV-ML#1.0.133ab_r"/>sūkṣmatvān na kvacid bāhyakaraṇajñānagocaraḥ </l><l n="bt_1.0.133cd"> <span type="ref-block" n="270 r_TAŚV-ML#1.0.133cd_r"/>paramāṇuvadevāyaṃ bodha ity apy asaṃgatam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.134ab"> <span type="ref-block" n="271 r_TAŚV-ML#1.0.134ab_r"/>jīvatkāye pi tatsiddher avyavasthānuṣaṃgataḥ </l><l n="bt_1.0.134cd"> <span type="ref-block" n="272 r_TAŚV-ML#1.0.134cd_r"/>svasaṃvedanatas tāvad bodhasiddhau na tadguṇaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.135ab"> <span type="ref-block" n="273 r_TAŚV-ML#1.0.135ab_r"/>jīvatkāyaguṇo py eṣa yady asādhāraṇo mataḥ </l><l n="bt_1.0.135cd"> <span type="ref-block" n="274 r_TAŚV-ML#1.0.135cd_r"/>prāṇādiyogavan na syāt tadāniṃdriyagocaraḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.136ab"> <span type="ref-block" n="275 r_TAŚV-ML#1.0.136ab_r"/>sādhāraṇaguṇatve tu tasya pratyekam udbhavaḥ </l><l n="bt_1.0.136cd"> <span type="ref-block" n="276 r_TAŚV-ML#1.0.136cd_r"/>pṛthivyādiṣu kiṃ na syāt sparśasāmānyavat sadā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.137ab"> <span type="ref-block" n="277 r_TAŚV-ML#1.0.137ab_r"/>ahaṃ sukhīti saṃvittau sukhayogo na vigrahe </l><l n="bt_1.0.137cd"> <span type="ref-block" n="278 r_TAŚV-ML#1.0.137cd_r"/>bahiḥkaraṇavedyatvaprasaṃgān neṃdriyeṣv api <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.138ab"> <span type="ref-block" n="279 r_TAŚV-ML#1.0.138ab_r"/>kartṛsthasyaiva saṃvitteḥ sukhayogasya tattvataḥ </l><l n="bt_1.0.138cd"> <span type="ref-block" n="280 r_TAŚV-ML#1.0.138cd_r"/>pūrvottaravidāṃ vyāpī cidvivartas tadāśrayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.139ab"> <span type="ref-block" n="281 r_TAŚV-ML#1.0.139ab_r"/>syād guṇī cet sa evātmā śarīrādivilakṣaṇaḥ </l><l n="bt_1.0.139cd"> <span type="ref-block" n="282 r_TAŚV-ML#1.0.139cd_r"/>kartānubhavitā smartānusaṃdhātā ca niścitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.140ab"> <span type="ref-block" n="283 r_TAŚV-ML#1.0.140ab_r"/>dravyato nādiparyaṃtaḥ sattvāt kṣityāditattvavat </l><l n="bt_1.0.140cd"> <span type="ref-block" n="284 r_TAŚV-ML#1.0.140cd_r"/>sa syān na vyabhicāro sya hetor nāśinyasaṃbhavāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.141ab"> <span type="ref-block" n="285 r_TAŚV-ML#1.0.141ab_r"/>kuṃbhādayo hi paryaṃtā api naikāṃtanaśvarāḥ </l><l n="bt_1.0.141cd"> <span type="ref-block" n="286 r_TAŚV-ML#1.0.141cd_r"/>śāśvatadravyatādātmyāt kathaṃcid iti no matam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.142ab"> <span type="ref-block" n="287 r_TAŚV-ML#1.0.142ab_r"/>yathā cānādiparyaṃtatadviparyayarūpatā </l><l n="bt_1.0.142cd"> <span type="ref-block" n="288 r_TAŚV-ML#1.0.142cd_r"/>ghaṭāder ātmano py evam iṣṭā sety aviruddhatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.143ab"> <span type="ref-block" n="289 r_TAŚV-ML#1.0.143ab_r"/>sarvathaikāṃtarūpeṇa sattvasya vyāptyasiddhitaḥ </l><l n="bt_1.0.143cd"> <span type="ref-block" n="290 r_TAŚV-ML#1.0.143cd_r"/>bahir aṃtar anekāṃtaṃ tad vyāpnoti tathekṣaṇāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.144ab"> <span type="ref-block" n="291 r_TAŚV-ML#1.0.144ab_r"/>vṛhaspatimatasthityā vyabhicāro ghaṭādibhiḥ </l><l n="bt_1.0.144cd"> <span type="ref-block" n="292 r_TAŚV-ML#1.0.144cd_r"/>na yukto tas taducchittiprasiddheḥ paramārthataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.145ab"> <span type="ref-block" n="293 r_TAŚV-ML#1.0.145ab_r"/>sādhyasādhanavaikalyaṃ dṛṣṭāṃte pi na vīkṣyate </l><l n="bt_1.0.145cd"> <span type="ref-block" n="294 r_TAŚV-ML#1.0.145cd_r"/>nityānityātmatāsiddhiḥ pṛthivyāder adoṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.146ab"> <span type="ref-block" n="295 r_TAŚV-ML#1.0.146ab_r"/>ekasaṃtānagāś cittaparyāyās tattvato nvitāḥ </l><l n="bt_1.0.146cd"> <span type="ref-block" n="296 r_TAŚV-ML#1.0.146cd_r"/>pratyabhijñāyamānatvāt mṛtparyāyā yathedṛśāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.147ab"> <span type="ref-block" n="297 r_TAŚV-ML#1.0.147ab_r"/>sādṛśyāt pratyabhijñānaṃ nānāsaṃtānabhāvinām </l><l n="bt_1.0.147cd"> <span type="ref-block" n="298 r_TAŚV-ML#1.0.147cd_r"/>bhedānām iva tatrāpīty adṛṣṭaparikalpanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.148ab"> <span type="ref-block" n="299 r_TAŚV-ML#1.0.148ab_r"/>tad evedam iti jñānād ekatvasya prasiddhitaḥ </l><l n="bt_1.0.148cd"> <span type="ref-block" n="300 r_TAŚV-ML#1.0.148cd_r"/>sarvasyāpy askhaladrūpāt pratyakṣād bhedasiddhivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.149ab"> <span type="ref-block" n="301 r_TAŚV-ML#1.0.149ab_r"/>yathā bhedasya saṃvittiḥ saṃvādanam abādhitā </l><l n="bt_1.0.149cd"> <span type="ref-block" n="302 r_TAŚV-ML#1.0.149cd_r"/>tathaikatvasya nirṇītiḥ pūrvottaravivartayoḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.150ab"> <span type="ref-block" n="303 r_TAŚV-ML#1.0.150ab_r"/>vartamānārthavijñānaṃ na pūrvāparagocaram </l><l n="bt_1.0.150cd"> <span type="ref-block" n="304 r_TAŚV-ML#1.0.150cd_r"/>yogyatāniyamāt siddhaṃ pratyakṣaṃ vyāvahārikam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.151ab"> <span type="ref-block" n="305 r_TAŚV-ML#1.0.151ab_r"/>yathā tathaiva saṃjñānam ekatvaviṣayaṃ matam </l><l n="bt_1.0.151cd"> <span type="ref-block" n="306 r_TAŚV-ML#1.0.151cd_r"/>na vartamānaparyāyamātragocaram īkṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.152ab"> <span type="ref-block" n="307 r_TAŚV-ML#1.0.152ab_r"/>yathaiva vartamānārthagrāhakatve pi saṃvidaḥ </l><l n="bt_1.0.152cd"> <span type="ref-block" n="308 r_TAŚV-ML#1.0.152cd_r"/>sarvasāṃpratikārthānāṃ vedakatvaṃ na buddhyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.153ab"> <span type="ref-block" n="309 r_TAŚV-ML#1.0.153ab_r"/>tathaivānāgatātītaparyāyaikatvavedikā </l><l n="bt_1.0.153cd"> <span type="ref-block" n="310 r_TAŚV-ML#1.0.153cd_r"/>vittir nānādiparyaṃtaparyāyaikatvagocarā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.154ab"> <span type="ref-block" n="311 r_TAŚV-ML#1.0.154ab_r"/>kramato 'naṃtaparyāyāneko vyāpnoti nā sakṛt </l><l n="bt_1.0.154cd"> <span type="ref-block" n="312 r_TAŚV-ML#1.0.154cd_r"/>yathā nānāvidhākārāṃś citrajñānam anaṃśakam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.155ab"> <span type="ref-block" n="313 r_TAŚV-ML#1.0.155ab_r"/>yady aneko pi vijñānākāro 'śakyavivecanaḥ </l><l n="bt_1.0.155cd"> <span type="ref-block" n="314 r_TAŚV-ML#1.0.155cd_r"/>syād ekaḥ puruṣo 'naṃtaparyāyo pi tathā na kim <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.156ab"> <span type="ref-block" n="315 r_TAŚV-ML#1.0.156ab_r"/>yathaikavedanākārā na śakyā vedanāṃtaram </l><l n="bt_1.0.156cd"> <span type="ref-block" n="316 r_TAŚV-ML#1.0.156cd_r"/>netuṃ tathāpi paryāyā jātucitpuruṣāṃtaram <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.157ab"> <span type="ref-block" n="317 r_TAŚV-ML#1.0.157ab_r"/>bhinnakālatayā vittir yadi teṣāṃ vivecanam </l><l n="bt_1.0.157cd"> <span type="ref-block" n="318 r_TAŚV-ML#1.0.157cd_r"/>bhinnadeśatayā vittir jñānākāreṣu kiṃ na tat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.158ab"> <span type="ref-block" n="319 r_TAŚV-ML#1.0.158ab_r"/>pītākārādisaṃvittiḥ pratyekaṃ citravedanā </l><l n="bt_1.0.158cd"> <span type="ref-block" n="320 r_TAŚV-ML#1.0.158cd_r"/>na ced anekasaṃtānapītādijñānavanmatam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.159ab"> <span type="ref-block" n="321 r_TAŚV-ML#1.0.159ab_r"/>saha nīlādivijñānaṃ kathaṃ citram upeyate </l><l n="bt_1.0.159cd"> <span type="ref-block" n="322 r_TAŚV-ML#1.0.159cd_r"/>yugapadbhāvirūpādijñānapaṃcakavattvayā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.160ab"> <span type="ref-block" n="323 r_TAŚV-ML#1.0.160ab_r"/>citrādvaitāśrayāc citraṃ tad apy astitv ati cen na vai </l><l n="bt_1.0.160cd"> <span type="ref-block" n="324 r_TAŚV-ML#1.0.160cd_r"/>citram advaitam ity etadaviruddhaṃ vibhāvyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.161ab"> <span type="ref-block" n="325 r_TAŚV-ML#1.0.161ab_r"/>tasya jātyaṃtaratvena virodhābhāvabhāṣaṇe </l><l n="bt_1.0.161cd"> <span type="ref-block" n="326 r_TAŚV-ML#1.0.161cd_r"/>tathaivātmā saparyāyair anaṃtair avirodhabhāk <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.162ab"> <span type="ref-block" n="327 r_TAŚV-ML#1.0.162ab_r"/>bhrāṃteyaṃ citratā jñāne niraṃśe 'nādivāsanā </l><l n="bt_1.0.162cd"> <span type="ref-block" n="328 r_TAŚV-ML#1.0.162cd_r"/>sāmarthyād avabhāseta svapnātijñānavad yadi <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.163ab"> <span type="ref-block" n="329 r_TAŚV-ML#1.0.163ab_r"/>tadā bhrāṃtetarākāram ekaṃ jñānaṃ prasiddhyati </l><l n="bt_1.0.163cd"> <span type="ref-block" n="330 r_TAŚV-ML#1.0.163cd_r"/>bhrāṃtākārasya vā sattve cittaṃ sadasadātmakam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.164ab"> <span type="ref-block" n="331 r_TAŚV-ML#1.0.164ab_r"/>tac ca prabādhate 'vaśyaṃ virodhaṃ puṃsi paryayaiḥ </l><l n="bt_1.0.164cd"> <span type="ref-block" n="332 r_TAŚV-ML#1.0.164cd_r"/>akramaiḥ kramavadbhiś ca pratītatvāviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.165ab"> <span type="ref-block" n="333 r_TAŚV-ML#1.0.165ab_r"/>niḥśeṣakalpanātītaṃ saṃcinmātraṃ mataṃ yadi </l><l n="bt_1.0.165cd"> <span type="ref-block" n="334 r_TAŚV-ML#1.0.165cd_r"/>tathaivāṃtarbahirvastu samastaṃ tattvato stu naḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.166ab"> <span type="ref-block" n="335 r_TAŚV-ML#1.0.166ab_r"/>samastāḥ kalpanā hīmā mithyādarśananirmitāḥ </l><l n="bt_1.0.166cd"> <span type="ref-block" n="336 r_TAŚV-ML#1.0.166cd_r"/>spaṣṭaṃ jātyaṃtare vastuny aprabādhaṃ cakāsati <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.167ab"> <span type="ref-block" n="337 r_TAŚV-ML#1.0.167ab_r"/>anekāṃte hy apoddhārabuddhayo nekadharmagāḥ </l><l n="bt_1.0.167cd"> <span type="ref-block" n="338 r_TAŚV-ML#1.0.167cd_r"/>kutaścit saṃpravartaṃte 'nyonyāpekṣāḥ sunītayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.168ab"> <span type="ref-block" n="339 r_TAŚV-ML#1.0.168ab_r"/>paropagatasaṃvittir anaṃśa nāvabhāsate </l><l n="bt_1.0.168cd"> <span type="ref-block" n="340 r_TAŚV-ML#1.0.168cd_r"/>brahmavarttena tanmātraṃ na pratiṣṭhāmi yarti naḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.169ab"> <span type="ref-block" n="341 r_TAŚV-ML#1.0.169ab_r"/>nānākārasya naikasminn adhyāso sti virodhataḥ </l><l n="bt_1.0.169cd"> <span type="ref-block" n="342 r_TAŚV-ML#1.0.169cd_r"/>tato na sat tad ity etat suspaṣṭaṃ rājaceṣṭitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.170ab"> <span type="ref-block" n="343 r_TAŚV-ML#1.0.170ab_r"/>saṃvedanāviśeṣe pi dvayoḥ sarvatra sarvadā </l><l n="bt_1.0.170cd"> <span type="ref-block" n="344 r_TAŚV-ML#1.0.170cd_r"/>kasyacid dhi tiraskāre na prekṣāpūrvakāritā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.171ab"> <span type="ref-block" n="345 r_TAŚV-ML#1.0.171ab_r"/>tasmād abādhitā saṃvitsukhaduḥkhādiparyayaiḥ </l><l n="bt_1.0.171cd"> <span type="ref-block" n="346 r_TAŚV-ML#1.0.171cd_r"/>samākrāṃte nare nū na tatsādhanapaṭayasī <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.172ab"> <span type="ref-block" n="347 r_TAŚV-ML#1.0.172ab_r"/>nīlavāsanayā nīlavijñānaṃ janyate yathā </l><l n="bt_1.0.172cd"> <span type="ref-block" n="348 r_TAŚV-ML#1.0.172cd_r"/>tathaiva pratyabhijñeyaṃ pūrvatadvāsanodbhavā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.173ab"> <span type="ref-block" n="349 r_TAŚV-ML#1.0.173ab_r"/>tadvāsanā ca tatpūrvavāsanābalabhāvinī </l><l n="bt_1.0.173cd"> <span type="ref-block" n="350 r_TAŚV-ML#1.0.173cd_r"/>sāpi tadvad iti jñānavādinaḥ saṃpracakṣate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.174ab"> <span type="ref-block" n="351 r_TAŚV-ML#1.0.174ab_r"/>teṣām apy ātmano lope saṃtānāṃtaravāsanā </l><l n="bt_1.0.174cd"> <span type="ref-block" n="352 r_TAŚV-ML#1.0.174cd_r"/>samudbhūtā kuto na syāt saṃjñābhedāviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.175ab"> <span type="ref-block" n="353 r_TAŚV-ML#1.0.175ab_r"/>saṃtānaikatvasaṃsiddhir niyamāt sa kuto mataḥ </l><l n="bt_1.0.175cd"> <span type="ref-block" n="354 r_TAŚV-ML#1.0.175cd_r"/>pratyāsatter na saṃtānabhede py asyāḥ samīkṣaṇāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.176ab"> <span type="ref-block" n="355 r_TAŚV-ML#1.0.176ab_r"/>vyabhicāravinirmuktā kāryakāraṇabhāvataḥ </l><l n="bt_1.0.176cd"> <span type="ref-block" n="356 r_TAŚV-ML#1.0.176cd_r"/>pūrvottarakṣaṇānāṃ hi saṃtānaniyamo mataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.177ab"> <span type="ref-block" n="357 r_TAŚV-ML#1.0.177ab_r"/>sa ca buddhetarajñānakṣaṇānām api vidyate </l><l n="bt_1.0.177cd"> <span type="ref-block" n="358 r_TAŚV-ML#1.0.177cd_r"/>nānyathā sugatasya syāt sarvajñatvaṃ kathaṃcana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.178ab"> <span type="ref-block" n="359 r_TAŚV-ML#1.0.178ab_r"/>svasaṃvedanam evāsya sarvajñatvaṃ yadīṣyate </l><l n="bt_1.0.178cd"> <span type="ref-block" n="360 r_TAŚV-ML#1.0.178cd_r"/>saṃvedanādvayāsthānād gatā saṃtānasaṃkathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.179ab"> <span type="ref-block" n="361 r_TAŚV-ML#1.0.179ab_r"/>kathaṃ cāvyabhicāreṇa kāryakāraṇarūpatā </l><l n="bt_1.0.179cd"> <span type="ref-block" n="362 r_TAŚV-ML#1.0.179cd_r"/>keṣāṃcid eva yujyeta kṣaṇānāṃ bhedavādinaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.180ab"> <span type="ref-block" n="363 r_TAŚV-ML#1.0.180ab_r"/>kālānaṃtaryamātrāc cet sarvārthānāṃ prasajyate </l><l n="bt_1.0.180cd"> <span type="ref-block" n="364 r_TAŚV-ML#1.0.180cd_r"/>deśānaṃtaryato py eṣā kena skaṃdheṣu paṃcasu <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.181ab"> <span type="ref-block" n="365 r_TAŚV-ML#1.0.181ab_r"/>bhāvāḥ saṃti viśeṣāc cet samānākāracetasām </l><l n="bt_1.0.181cd"> <span type="ref-block" n="366 r_TAŚV-ML#1.0.181cd_r"/>vibhinnasaṃtatīnāṃ vai kiṃ neyaṃ saṃpratīyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.182ab"> <span type="ref-block" n="367 r_TAŚV-ML#1.0.182ab_r"/>ekadravyasvabhāvatvāt kathaṃcit pūrvaparyayaḥ </l><l n="bt_1.0.182cd"> <span type="ref-block" n="368 r_TAŚV-ML#1.0.182cd_r"/>upādānam upādeyaś cottaro niyamāt tataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.183ab"> <span type="ref-block" n="369 r_TAŚV-ML#1.0.183ab_r"/>ekasaṃtānavartitvāt tathā niyamakalpane </l><l n="bt_1.0.183cd"> <span type="ref-block" n="370 r_TAŚV-ML#1.0.183cd_r"/>pūrvāparavidor vyaktam anyonyāśrayaṇaṃ bhavet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.184ab"> <span type="ref-block" n="371 r_TAŚV-ML#1.0.184ab_r"/>kāryakāraṇabhāvasya niyamād ekasaṃtatiḥ </l><l n="bt_1.0.184cd"> <span type="ref-block" n="372 r_TAŚV-ML#1.0.184cd_r"/>tatas tanniyamaś ca syān nānyāto vidyate gatiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.185ab"> <span type="ref-block" n="373 r_TAŚV-ML#1.0.185ab_r"/>tasmāt svāvṛttiviśleṣaviśeṣavaśavartinaḥ </l><l n="bt_1.0.185cd"> <span type="ref-block" n="374 r_TAŚV-ML#1.0.185cd_r"/>puṃsaḥ pravartate svārthaikatvajñānam iti sthitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.186ab"> <span type="ref-block" n="375 r_TAŚV-ML#1.0.186ab_r"/>saṃtānavāsanābhedaniyamas tu kva labhyate </l><l n="bt_1.0.186cd"> <span type="ref-block" n="376 r_TAŚV-ML#1.0.186cd_r"/>nairātmyavādibhir na syād yenātmadravyanirṇayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.187ab"> <span type="ref-block" n="377 r_TAŚV-ML#1.0.187ab_r"/>siddho py ātmopayogātmā yadi na syāt tadā kutaḥ </l><l n="bt_1.0.187cd"> <span type="ref-block" n="378 r_TAŚV-ML#1.0.187cd_r"/>śreyomārgaprajijñāsā khasyevācetanatvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.188ab"> <span type="ref-block" n="379 r_TAŚV-ML#1.0.188ab_r"/>caitanyayogatas yasya cetanatvaṃ yadīryate </l><l n="bt_1.0.188cd"> <span type="ref-block" n="380 r_TAŚV-ML#1.0.188cd_r"/>khādīnām api kiṃ na syāttadyogasyāviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.189ab"> <span type="ref-block" n="381 r_TAŚV-ML#1.0.189ab_r"/>mayi jñānam apīhedaṃ pratyayānumito nari </l><l n="bt_1.0.189cd"> <span type="ref-block" n="382 r_TAŚV-ML#1.0.189cd_r"/>jñānasya samavāyo sti na khādiṣv ity ayuktikam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.190ab"> <span type="ref-block" n="383 r_TAŚV-ML#1.0.190ab_r"/>khādayo pi hi kiṃ naiva pratīyus tāvake mate </l><l n="bt_1.0.190cd"> <span type="ref-block" n="384 r_TAŚV-ML#1.0.190cd_r"/>jñānam asmāsv iti kvātmā jaḍas tebhyo viśeṣabhāk <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.191ab"> <span type="ref-block" n="385 r_TAŚV-ML#1.0.191ab_r"/>pratītiḥ śaraṇaṃ tatra kenāpy āśrīyate yadi </l><l n="bt_1.0.191cd"> <span type="ref-block" n="386 r_TAŚV-ML#1.0.191cd_r"/>tadā puṃsaś cidātmatvaṃ prasiddham avigānataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.192ab"> <span type="ref-block" n="387 r_TAŚV-ML#1.0.192ab_r"/>jñātāham iti nirrṇīteḥ kathaṃcic cetanātmatām </l><l n="bt_1.0.192cd"> <span type="ref-block" n="388 r_TAŚV-ML#1.0.192cd_r"/>aṃtareṇa vyavasthānāsaṃbhavāt kalaśādivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.193ab"> <span type="ref-block" n="389 r_TAŚV-ML#1.0.193ab_r"/>jñānavān aham ity eṣa pratyayo pi na yujyate </l><l n="bt_1.0.193cd"> <span type="ref-block" n="390 r_TAŚV-ML#1.0.193cd_r"/>sarvathaiva jaḍasyāsya puṃso bhimanane tathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.194ab"> <span type="ref-block" n="391 r_TAŚV-ML#1.0.194ab_r"/>jñānaṃ viśeṣaṇaṃ pūrvaṃ gṛhītvātmānam eva ca </l><l n="bt_1.0.194cd"> <span type="ref-block" n="392 r_TAŚV-ML#1.0.194cd_r"/>viśeṣyaṃ jāyate buddhir jñānavān aham ity asau <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.201ab"> <span type="ref-block" n="393 r_TAŚV-ML#1.0.201ab_r"/>tadgṛhītiḥ svato nāsti rahitasya svasaṃvidā </l><l n="bt_1.0.201cd"> <span type="ref-block" n="394 r_TAŚV-ML#1.0.201cd_r"/>parataś cānavasthānād iti tatpratyayaḥ kutaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> <hi rend="sup"/> </l><l n="bt_1.0.202ab"> <span type="ref-block" n="395 r_TAŚV-ML#1.0.202ab_r"/>nanv ahaṃpratyayotpattir ātmajñaptir nigadyate </l><l n="bt_1.0.202cd"> <span type="ref-block" n="396 r_TAŚV-ML#1.0.202cd_r"/>jñānam etad iti jñānotpattis tadjñaptir eva ca <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.203ab"> <span type="ref-block" n="397 r_TAŚV-ML#1.0.203ab_r"/>jñānavān aham ity eṣa pratyayas tāvatoditā </l><l n="bt_1.0.203cd"> <span type="ref-block" n="398 r_TAŚV-ML#1.0.203cd_r"/>tadjñānāvedane py evaṃ nānavastheti kecana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.204ab"> <span type="ref-block" n="399 r_TAŚV-ML#1.0.204ab_r"/>te pi nūnam anātmajñā jñāpyajñāpakatāvidaḥ </l><l n="bt_1.0.204cd"> <span type="ref-block" n="400 r_TAŚV-ML#1.0.204cd_r"/>sarvaṃ hi jñāpakaṃ jñātaṃ svayam anyasya vedakam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.205ab"> <span type="ref-block" n="401 r_TAŚV-ML#1.0.205ab_r"/>kiṃ cāhaṃpratyayasyāsya puruṣo gocaro yadi </l><l n="bt_1.0.205cd"> <span type="ref-block" n="402 r_TAŚV-ML#1.0.205cd_r"/>tadā kartā sa eva syāt kathaṃ nānyasya saṃbhavaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.206ab"> <span type="ref-block" n="403 r_TAŚV-ML#1.0.206ab_r"/>svasminn eva pramotpattiḥ svapramātṛtvam ātmanaḥ </l><l n="bt_1.0.206cd"> <span type="ref-block" n="404 r_TAŚV-ML#1.0.206cd_r"/>prameyatvam api svasya pramitiś ceyam āgatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.207ab"> <span type="ref-block" n="405 r_TAŚV-ML#1.0.207ab_r"/>tathā caikasya nānātvaṃ viruddham api siddhyati </l><l n="bt_1.0.207cd"> <span type="ref-block" n="406 r_TAŚV-ML#1.0.207cd_r"/>na catasro vidhās teṣāṃ pramātrādiprarūpaṇāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.208ab"> <span type="ref-block" n="407 r_TAŚV-ML#1.0.208ab_r"/>pramiteḥ samavāyitvam ātmanaḥ kartṛtā yadi </l><l n="bt_1.0.208cd"> <span type="ref-block" n="408 r_TAŚV-ML#1.0.208cd_r"/>tadā nāsya prameyatvaṃ tannimittatvahānitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.209ab"> <span type="ref-block" n="409 r_TAŚV-ML#1.0.209ab_r"/>pramāṇasahakārī hi prameyo rthaḥ pramāṃ prati </l><l n="bt_1.0.209cd"> <span type="ref-block" n="410 r_TAŚV-ML#1.0.209cd_r"/>nimittakāraṇaṃ prokto nātmaivaṃ svapramāṃ prati <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.210ab"> <span type="ref-block" n="411 r_TAŚV-ML#1.0.210ab_r"/>narāṃtaraprameyatvam anenāsya nivāritam </l><l n="bt_1.0.210cd"> <span type="ref-block" n="412 r_TAŚV-ML#1.0.210cd_r"/>kasyāpi svaprameyatve nyapramātṛtvakalpanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.211ab"> <span type="ref-block" n="413 r_TAŚV-ML#1.0.211ab_r"/>bādhyā kenānavasthā syāt svapramātṛtvakalpane </l><l n="bt_1.0.211cd"> <span type="ref-block" n="414 r_TAŚV-ML#1.0.211cd_r"/>yathoktāśeṣadoṣānuṣaṃgaḥ kena nivāryate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.212ab"> <span type="ref-block" n="415 r_TAŚV-ML#1.0.212ab_r"/>svasaṃvedye nare nāyaṃ doṣo 'nekāṃtavādinām </l><l n="bt_1.0.212cd"> <span type="ref-block" n="416 r_TAŚV-ML#1.0.212cd_r"/>nānāśaktyātmanas tasya kartṛtvādyavirodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.213ab"> <span type="ref-block" n="417 r_TAŚV-ML#1.0.213ab_r"/>paricchedakaśaktyā hi pramātātmā pratīyate </l><l n="bt_1.0.213cd"> <span type="ref-block" n="418 r_TAŚV-ML#1.0.213cd_r"/>prameyaś ca paricchedyaśaktyākāṃkṣākṣayāt sthitiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.214ab"> <span type="ref-block" n="419 r_TAŚV-ML#1.0.214ab_r"/>kartṛrūpatayā vitter aparokṣaḥ svayaṃ pumān </l><l n="bt_1.0.214cd"> <span type="ref-block" n="420 r_TAŚV-ML#1.0.214cd_r"/>apratyakṣaś ca karmatvenāpratīter itītare <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.215ab"> <span type="ref-block" n="421 r_TAŚV-ML#1.0.215ab_r"/>teṣām apy ātmakartṛtvaparicchedyatvasaṃbhave </l><l n="bt_1.0.215cd"> <span type="ref-block" n="422 r_TAŚV-ML#1.0.215cd_r"/>kathaṃ tadātmakasyāsya paricchedyatvaninhavaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.216ab"> <span type="ref-block" n="423 r_TAŚV-ML#1.0.216ab_r"/>tato bhede narasyāsya nāparokṣatvanirṇayaḥ </l><l n="bt_1.0.216cd"> <span type="ref-block" n="424 r_TAŚV-ML#1.0.216cd_r"/>na hi viṃdhyaparicchedye himādrar eparokṣatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.217ab"> <span type="ref-block" n="425 r_TAŚV-ML#1.0.217ab_r"/>bhedābhedātmakatve tu kartṛtvasya narāt katham </l><l n="bt_1.0.217cd"> <span type="ref-block" n="426 r_TAŚV-ML#1.0.217cd_r"/>na syāt tasya paricchedye nuḥ paricchedyatā sataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.218ab"> <span type="ref-block" n="427 r_TAŚV-ML#1.0.218ab_r"/>pratyakṣatvaṃ tato ṃśena siddhaṃ nihnutaye katham </l><l n="bt_1.0.218cd"> <span type="ref-block" n="428 r_TAŚV-ML#1.0.218cd_r"/>śrotriyaiḥ sarvathā cātmaparokṣatvoktadūṣaṇam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.219ab"> <span type="ref-block" n="429 r_TAŚV-ML#1.0.219ab_r"/>bhinnasya karaṇajñānāt phalajñānāc ca dehinaḥ </l><l n="bt_1.0.219cd"> <span type="ref-block" n="430 r_TAŚV-ML#1.0.219cd_r"/>svayaṃ saṃviditātmatvaṃ kathaṃ vā pratipedire <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.220ab"> <span type="ref-block" n="431 r_TAŚV-ML#1.0.220ab_r"/>yadi hetuphalajñānād abhedas tasya kīrtyate </l><l n="bt_1.0.220cd"> <span type="ref-block" n="432 r_TAŚV-ML#1.0.220cd_r"/>parokṣetararūpatvaṃ tadā kena niṣidhyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.221ab"> <span type="ref-block" n="433 r_TAŚV-ML#1.0.221ab_r"/>parokṣāt karaṇajñānād abhinnasya parokṣatā </l><l n="bt_1.0.221cd"> <span type="ref-block" n="434 r_TAŚV-ML#1.0.221cd_r"/>pratyakṣāc ca phalajñānāt pratyakṣatvaṃ hi yujyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.222ab"> <span type="ref-block" n="435 r_TAŚV-ML#1.0.222ab_r"/>tathaivobhayarūpatve tasyaitaddoṣaduṣṭatā </l><l n="bt_1.0.222cd"> <span type="ref-block" n="436 r_TAŚV-ML#1.0.222cd_r"/>syādvādāśrayaṇaṃ cāstu kathaṃcid avirodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.223ab"> <span type="ref-block" n="437 r_TAŚV-ML#1.0.223ab_r"/>pratyakṣe rthaparicchede svārthākārāv abhāsini </l><l n="bt_1.0.223cd"> <span type="ref-block" n="438 r_TAŚV-ML#1.0.223cd_r"/>kim anyat karaṇajñānaṃ niṣphalaṃ kalpyate 'munā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.224ab"> <span type="ref-block" n="439 r_TAŚV-ML#1.0.224ab_r"/>tasyāpi ca parokṣatve pratyakṣo rtho na siddhyati </l><l n="bt_1.0.224cd"> <span type="ref-block" n="440 r_TAŚV-ML#1.0.224cd_r"/>tato jñānāvasāyaḥ syāt kuto 'syāsiddhavedanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.225ab"> <span type="ref-block" n="441 r_TAŚV-ML#1.0.225ab_r"/>kathaṃ cātmā svasaṃvedyaḥ saṃvittir nopagamyate </l><l n="bt_1.0.225cd"> <span type="ref-block" n="442 r_TAŚV-ML#1.0.225cd_r"/>yenopayogarūpo yaṃ sarveṣāṃ nāvigānataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.226ab"> <span type="ref-block" n="443 r_TAŚV-ML#1.0.226ab_r"/>kathaṃcid upayogātmā pumān adhyakṣa eva naḥ </l><l n="bt_1.0.226cd"> <span type="ref-block" n="444 r_TAŚV-ML#1.0.226cd_r"/>pratikṣaṇavivartādirūpeṇāsya parokṣatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.227ab"> <span type="ref-block" n="445 r_TAŚV-ML#1.0.227ab_r"/>svarūpaṃ cetanā puṃsaḥ sadaudāsīnyavartinaḥ </l><l n="bt_1.0.227cd"> <span type="ref-block" n="446 r_TAŚV-ML#1.0.227cd_r"/>pradhānasyaiva vijñānaṃ vivarta iti cāpare <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.228ab"> <span type="ref-block" n="447 r_TAŚV-ML#1.0.228ab_r"/>teṣām adhyakṣato bādhā jñānasyātmani vedanāt </l><l n="bt_1.0.228cd"> <span type="ref-block" n="448 r_TAŚV-ML#1.0.228cd_r"/>bhrāṃtiś cen nātmanas tena śūnyasyānavadhāraṇāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.229ab"> <span type="ref-block" n="449 r_TAŚV-ML#1.0.229ab_r"/>audāsīnyādayo dharmāḥ puṃsaḥ saṃsargajā iti </l><l n="bt_1.0.229cd"> <span type="ref-block" n="450 r_TAŚV-ML#1.0.229cd_r"/>yuktaṃ sāṃkhyapaśor vaktuṃ dhyādisaṃsargavādinaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.230ab"> <span type="ref-block" n="451 r_TAŚV-ML#1.0.230ab_r"/>sadātmānavabodhādisvabhāvaś cetanatvataḥ </l><l n="bt_1.0.230cd"> <span type="ref-block" n="452 r_TAŚV-ML#1.0.230cd_r"/>suṣuptāvasthavan nāyaṃ hetur vyāpyātmavādinaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.231ab"> <span type="ref-block" n="453 r_TAŚV-ML#1.0.231ab_r"/>jīvo hy acetanaḥ kāye jīvatvād bāhyadeśavat </l><l n="bt_1.0.231cd"> <span type="ref-block" n="454 r_TAŚV-ML#1.0.231cd_r"/>vaktum evaṃ samartho nyaḥ kiṃ na syāj jaḍajīvavāk <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.232ab"> <span type="ref-block" n="455 r_TAŚV-ML#1.0.232ab_r"/>śarīrād bahir apy eṣa cetanātmā naratvataḥ </l><l n="bt_1.0.232cd"> <span type="ref-block" n="456 r_TAŚV-ML#1.0.232cd_r"/>kāyadeśavad ity etatpratītyā vinivāryate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.233ab"> <span type="ref-block" n="457 r_TAŚV-ML#1.0.233ab_r"/>tathā hi bāhyadeśe pi puṃsaḥ saṃvedanaṃ na kim </l><l n="bt_1.0.233cd"> <span type="ref-block" n="458 r_TAŚV-ML#1.0.233cd_r"/>kāyadeśavad eva syād viśeṣasyāpy asaṃbhavāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.234ab"> <span type="ref-block" n="459 r_TAŚV-ML#1.0.234ab_r"/>kāyād bahirabhivyakter abhāvāt tadavedane </l><l n="bt_1.0.234cd"> <span type="ref-block" n="460 r_TAŚV-ML#1.0.234cd_r"/>puṃso vyaktetarākārabhedād bhedaḥ kathaṃ na te <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.235ab"> <span type="ref-block" n="461 r_TAŚV-ML#1.0.235ab_r"/>suṣuptasyāpi vijñānasvabhāvatvaṃ vibhāvyate </l><l n="bt_1.0.235cd"> <span type="ref-block" n="462 r_TAŚV-ML#1.0.235cd_r"/>prabuddhasya sukhaprāptismṛtyādeḥ svapnadarśivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.236ab"> <span type="ref-block" n="463 r_TAŚV-ML#1.0.236ab_r"/>yathā caitanyasaṃsiddhiḥ suṣuptāv api dehinaḥ </l><l n="bt_1.0.236cd"> <span type="ref-block" n="464 r_TAŚV-ML#1.0.236cd_r"/>prāṇādidarśanāt tadvadbodhādiḥ kiṃ na siddhyati <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.237ab"> <span type="ref-block" n="465 r_TAŚV-ML#1.0.237ab_r"/>jāgrataḥ sati caitanye yathā prāṇādivṛttayaḥ </l><l n="bt_1.0.237cd"> <span type="ref-block" n="466 r_TAŚV-ML#1.0.237cd_r"/>tathaiva sati vijñāne dṛṣṭās tā bādhavarjitāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.238ab"> <span type="ref-block" n="467 r_TAŚV-ML#1.0.238ab_r"/>prāṇādayo nivartaṃte yathā caitanyavarjite </l><l n="bt_1.0.238cd"> <span type="ref-block" n="468 r_TAŚV-ML#1.0.238cd_r"/>vīraṇādau tathā jñānaśūnye pīti viniścayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.239ab"> <span type="ref-block" n="469 r_TAŚV-ML#1.0.239ab_r"/>sukhabuddhyādayo dharmāś cetanārahitā ime </l><l n="bt_1.0.239cd"> <span type="ref-block" n="470 r_TAŚV-ML#1.0.239cd_r"/>bhaṃguratvādito vidyutpradīpādivad ity asat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.240ab"> <span type="ref-block" n="471 r_TAŚV-ML#1.0.240ab_r"/>hetor ātmopabhogenānekāṃtāt paramārthataḥ </l><l n="bt_1.0.240cd"> <span type="ref-block" n="472 r_TAŚV-ML#1.0.240cd_r"/>so py anityo yataḥ siddhaḥ kādācit katvayogataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.241ab"> <span type="ref-block" n="473 r_TAŚV-ML#1.0.241ab_r"/>kādācitkaḥ parāpekṣyasadbhāvād vibhramādivat </l><l n="bt_1.0.241cd"> <span type="ref-block" n="474 r_TAŚV-ML#1.0.241cd_r"/>buddhyadhyavasitārthasya śabdāder upalaṃbhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.242ab"> <span type="ref-block" n="475 r_TAŚV-ML#1.0.242ab_r"/>parāpekṣyaḥ prasiddho yam ātmano nubhavo ṃjasā </l><l n="bt_1.0.242cd"> <span type="ref-block" n="476 r_TAŚV-ML#1.0.242cd_r"/>parānapekṣitāyāṃ tu puṃdṛṣṭeḥ sarvadarśitā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.243ab"> <span type="ref-block" n="477 r_TAŚV-ML#1.0.243ab_r"/>sarvasya sarvadā puṃsaḥ siddhyupāyas tathā vṛthā </l><l n="bt_1.0.243cd"> <span type="ref-block" n="478 r_TAŚV-ML#1.0.243cd_r"/>tato dṛgbodhayor ātmasvabhāvatvaṃ prasiddhyatu <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.244ab"> <span type="ref-block" n="479 r_TAŚV-ML#1.0.244ab_r"/>kathaṃcin naśvaratvasyāvirodhān naryapīkṣaṇāt </l><l n="bt_1.0.244cd"> <span type="ref-block" n="480 r_TAŚV-ML#1.0.244cd_r"/>tathaivārthakriyāsiddher anyathā vastutākṣateḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.245ab"> <span type="ref-block" n="481 r_TAŚV-ML#1.0.245ab_r"/>saṃsāravyādhividhvaṃsaḥ kvaci jjīve bhaviṣyati </l><l n="bt_1.0.245cd"> <span type="ref-block" n="482 r_TAŚV-ML#1.0.245cd_r"/>tannidānaparidhvaṃsasiddher jvaravināśavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.246ab"> <span type="ref-block" n="483 r_TAŚV-ML#1.0.246ab_r"/>tatparidhvaṃsanenātaḥ śreyasā yokṣyamāṇatā </l><l n="bt_1.0.246cd"> <span type="ref-block" n="484 r_TAŚV-ML#1.0.246cd_r"/>puṃsaḥ syādvādināṃ siddhā naikāṃte tadvirodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.247ab"> <span type="ref-block" n="485 r_TAŚV-ML#1.0.247ab_r"/>kālādilabdhyupetasya tasya śreyaḥpathe bṛhat </l><l n="bt_1.0.247cd"> <span type="ref-block" n="486 r_TAŚV-ML#1.0.247cd_r"/>pāpāpāyāc ca jijñāsā saṃpravarteta rogivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.248ab"> <span type="ref-block" n="487 r_TAŚV-ML#1.0.248ab_r"/>tadvān eva yathoktātmā pratipādyo mahātmanām </l><l n="bt_1.0.248cd"> <span type="ref-block" n="488 r_TAŚV-ML#1.0.248cd_r"/>iti yuktaṃ munīṃdrāṇām ādisūtrapravartanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.249ab"> <span type="ref-block" n="489 r_TAŚV-ML#1.0.249ab_r"/>nanu nirvāṇajijñāsā yuktā pūrvaṃ tadarthinaḥ </l><l n="bt_1.0.249cd"> <span type="ref-block" n="490 r_TAŚV-ML#1.0.249cd_r"/>parijñāte bhyupeye rthe tanmārgo jñātum iṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.250ab"> <span type="ref-block" n="491 r_TAŚV-ML#1.0.250ab_r"/>tan na prāyaḥ parikṣīṇakalmaṣasyāsya dhīmataḥ </l><l n="bt_1.0.250cd"> <span type="ref-block" n="492 r_TAŚV-ML#1.0.250cd_r"/>svātmopalabdhirūpe smin mokṣe saṃpratipattitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.251ab"> <span type="ref-block" n="493 r_TAŚV-ML#1.0.251ab_r"/>pravādikalpanābhedād vivādo yo pi saṃbhavī </l><l n="bt_1.0.251cd"> <span type="ref-block" n="494 r_TAŚV-ML#1.0.251cd_r"/>sa puṃrūpe tadādhārapadārthe vā na nirvṛtau <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.252ab"> <span type="ref-block" n="495 r_TAŚV-ML#1.0.252ab_r"/>ye pi sarvātmanā mukter apahnavakṛto janāḥ </l><l n="bt_1.0.252cd"> <span type="ref-block" n="496 r_TAŚV-ML#1.0.252cd_r"/>teṣāṃ nātrādhikāro sti śreyomārgāvabodhane <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.253ab"> <span type="ref-block" n="497 r_TAŚV-ML#1.0.253ab_r"/>parokṣam api nirvāṇam āgamāt saṃpratīyate </l><l n="bt_1.0.253cd"> <span type="ref-block" n="498 r_TAŚV-ML#1.0.253cd_r"/>nirbādhād bhāvisūryādigrahaṇākārabhedavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.254ab"> <span type="ref-block" n="499 r_TAŚV-ML#1.0.254ab_r"/>śārīramānasāsātapravṛttir vinivartate </l><l n="bt_1.0.254cd"> <span type="ref-block" n="500 r_TAŚV-ML#1.0.254cd_r"/>kvacit tatkāraṇābhāvād ghaṭīyaṃtrapravṛttivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.255ab"> <span type="ref-block" n="501 r_TAŚV-ML#1.0.255ab_r"/>na kuṃbhakāracakrādibhrāṃtyānaikāṃtasaṃbhavaḥ </l><l n="bt_1.0.255cd"> <span type="ref-block" n="502 r_TAŚV-ML#1.0.255cd_r"/>tatkāraṇasya vegasya bhāve tasyāḥ samudbhavāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.256ab"> <span type="ref-block" n="503 r_TAŚV-ML#1.0.256ab_r"/>ato numānato py asti mokṣasāmānyasādhanam </l><l n="bt_1.0.256cd"> <span type="ref-block" n="504 r_TAŚV-ML#1.0.256cd_r"/>sārvajñādiviśeṣas tu tatra pūrvaṃ prasādhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.0.257ab"> <span type="ref-block" n="505 r_TAŚV-ML#1.0.257ab_r"/>evaṃ sādhīyasī sādhoḥ prāg evāsann anirvṛteḥ </l><l n="bt_1.0.257cd"> <span type="ref-block" n="506 r_TAŚV-ML#1.0.257cd_r"/>nivāṇopāyajijñāsā tatsūtrasya pravartikā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.1"> <span type="ref-block" n="508 r_TAŚV-ML#1.1.1_r"/>praṇidhānaviśeṣotthadvaividhyaṃ rūpam ātmanaḥ yathāsthitārthaśraddhānaṃ samyagdarśanam uddiśet <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.1.2"> <span type="ref-block" n="509 r_TAŚV-ML#1.1.2_r"/>svārthākāraparicchedo niścito bādhavarjitaḥ sadā sarvatra sarvasya samyagjñānam anekadhā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.1.3"> <span type="ref-block" n="510 r_TAŚV-ML#1.1.3_r"/>bhavahetuprahāṇāya bahirabhyantarakriyā vinivṛttiḥ paraṃ samyakcāritraṃ jñānino matam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.1.4"> <span type="ref-block" n="511 r_TAŚV-ML#1.1.4_r"/>niḥśeṣakarmanirmokṣaḥ svātmalābho 'bhidhīyate mokṣo jīvasya nābhāvo na guṇābhāvamātrakam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.1.5"> <span type="ref-block" n="512 r_TAŚV-ML#1.1.5_r"/>svābhipretapradeśāpter upāyo nirupadravaḥ sadbhiḥ praśasyate mārgaḥ kumārgo nyo vagamyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.1.6"> <span type="ref-block" n="513 r_TAŚV-ML#1.1.6_r"/>tatra bhedavivakṣāyāṃ svavivartavivartinoḥ darśanaṃ jñānam ity eṣaḥ śabdaḥ karaṇasādhanaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.1.7"> <span type="ref-block" n="514 r_TAŚV-ML#1.1.7_r"/>puṃso vivartamānasya śraddhānajñānakarmaṇā svayaṃ tacchaktibhedasya sāvidhyena pravartanāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.1.8"> <span type="ref-block" n="515 r_TAŚV-ML#1.1.8_r"/>karaṇatvaṃ na bādhyeta vanher dahanakarmaṇā svayaṃ vivartamānasya dāhaśaktiviśeṣavat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.1.9"> <span type="ref-block" n="516 r_TAŚV-ML#1.1.9_r"/>nanv evam ātmano jñānaśaktau jñānadhvanir yadi tadārthagrahaṇaṃ naiva karaṇatvaṃ prapadyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.1.10"> <span type="ref-block" n="517 r_TAŚV-ML#1.1.10_r"/>śaktiḥ kārye hi bhāvānāṃ sānnidhyaṃ sahakāriṇaḥ sā bhinnā tadvato tyaṃtaṃ kāryataś ceti kaścana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.11"> <span type="ref-block" n="518 r_TAŚV-ML#1.1.11_r"/>tasyārthagrahaṇe śaktir ātmanaḥ kathyate katham bhedādarthāṃtarasyeva saṃbaṃdhāt so pi kas tayoḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.12"> <span type="ref-block" n="519 r_TAŚV-ML#1.1.12_r"/>saṃyogo dravyarūpāyāḥ śakter ātmani manyate guṇakarmasvabhāvāyāḥ samavāyaś ca yady asau <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.13"> <span type="ref-block" n="520 r_TAŚV-ML#1.1.13_r"/>tadāpy arthāṃtaratve sya saṃbaṃdhasya kathaṃ nijāt saṃbaṃdhino vadhāryeta tatsaṃbaṃdhasvabhāvatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.14"> <span type="ref-block" n="521 r_TAŚV-ML#1.1.14_r"/>saṃbaṃdhāṃtarataḥ sā ced anavasthā mahīyasī gatvā sudūram apy aikyaṃ vācyaṃ saṃbaṃdhatadvatoḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.15"> <span type="ref-block" n="522 r_TAŚV-ML#1.1.15_r"/>tathā sati na sā śaktis tadvato tyaṃtabhedinī saṃbaṃdhābhinnasaṃbaṃdhirūpatvāt tatsvarūpavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.16"> <span type="ref-block" n="523 r_TAŚV-ML#1.1.16_r"/>saṃyogo yutasiddhānāṃ padārthānāṃ yadīṣyate samavāyas tadā prāptaḥ saṃyogas tāvake mate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.17"> <span type="ref-block" n="524 r_TAŚV-ML#1.1.17_r"/>yutasiddhir hi bhāvānāṃ vibhinnāśrayavṛttitā dadhikuṃḍādivat sā ca samānā samavāyiṣu <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.18"> <span type="ref-block" n="525 r_TAŚV-ML#1.1.18_r"/>tadvadvṛttir guṇādīnāṃ svāśrayeṣu ca tadvatām yutasiddhir yadā na syāt tadānyatrāpi sā katham <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.19"> <span type="ref-block" n="526 r_TAŚV-ML#1.1.19_r"/>laukiko deśabhedaś ced yutasiddhiḥ parasparam prāptā rūparasādīnām ekatrāyutasiddhatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.20"> <span type="ref-block" n="527 r_TAŚV-ML#1.1.20_r"/>vibhūnāṃ ca samastānāṃ samavāyas tathā na kim kathaṃcid arthatādātmyān nāviṣvagbhavanaṃ param <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.21"> <span type="ref-block" n="528 r_TAŚV-ML#1.1.21_r"/>tad evābādhitajñānam ārūḍhaṃ śaktitadvatoḥ sarvathā bhedam āhaṃti pratidravyam anekadhā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.22"> <span type="ref-block" n="529 r_TAŚV-ML#1.1.22_r"/>tato rthagrahaṇākārā śaktir jñānam ihātmanaḥ karaṇatvena nirdiṣṭā na viruddhā kathaṃcana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.23"> <span type="ref-block" n="530 r_TAŚV-ML#1.1.23_r"/>ātmā cārthagrahākārapariṇāmaḥ svayaṃ prabhuḥ jñānam ity abhisaṃdhānakartṛsādhanatā matā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.24"> <span type="ref-block" n="531 r_TAŚV-ML#1.1.24_r"/>tasyodāsīnarūpatvavivakṣāyāṃ nirucyate bhāvasādhanatā jñānaśabdādīnām abādhitā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.25"> <span type="ref-block" n="532 r_TAŚV-ML#1.1.25_r"/>tathā cāritraśabdo pi jñeyaḥ karmānusādhanaḥ kārakāṇāṃ vivakṣātaḥ pravṛtter ekavastuni <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.26"> <span type="ref-block" n="533 r_TAŚV-ML#1.1.26_r"/>vivakṣā ca pradhānatvād vāsturūpasya kasyacit tadā tadanyarūpasyāvivakṣā guṇabhāvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.27"> <span type="ref-block" n="534 r_TAŚV-ML#1.1.27_r"/>bhāvasya vāsato nāsti vivakṣā cetarāpi vā pradhānetaratāpāyād gaganāṃbhoruhādivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.28"> <span type="ref-block" n="535 r_TAŚV-ML#1.1.28_r"/>sarvathaiva sato nena tadabhāvo niveditaḥ ekarūpasya bhāvasya rūpadvayavirodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.29"> <span type="ref-block" n="536 r_TAŚV-ML#1.1.29_r"/>vivakṣā cāvivakṣā ca viśeṣye naṃtadharmiṇi sato viśeṣaṇasyātra nāsataḥ sarvathoditā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.30"> <span type="ref-block" n="537 r_TAŚV-ML#1.1.30_r"/>svābhipretārthasaṃprāptihetor atra pradhānatā bhāvasya viparītasya niścīyetāpradhānatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.31"> <span type="ref-block" n="538 r_TAŚV-ML#1.1.31_r"/>naivātaḥ kalpanāmātravaśato sau pravartitā vastusāmarthyasaṃbhūtanutvād arthadṛṣṭivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.32"> <span type="ref-block" n="539 r_TAŚV-ML#1.1.32_r"/>niraṃśasya ca tattvasya sarvathānupapattitaḥ naikasya bādhyate 'nekakārakatvaṃ kathaṃcana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.33"> <span type="ref-block" n="540 r_TAŚV-ML#1.1.33_r"/>pūrvaṃ darśanaśabdasya prayogo 'bhyārhitatvataḥ alpākṣarād api jñānaśabdād dvaṃdvo tra saṃmataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.34"> <span type="ref-block" n="541 r_TAŚV-ML#1.1.34_r"/>jñānasamyaktvahetutvād abhyarho darśanasya hi tadabhāve tadudbhūter abhāvād dūrabhavyavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.35"> <span type="ref-block" n="542 r_TAŚV-ML#1.1.35_r"/>viśiṣṭajñānataḥ pūrvabhāvāc cāsyāstu pūrvavāk tathaiva jñānaśabdasya cāritrāt prāk pravartanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.36"> <span type="ref-block" n="543 r_TAŚV-ML#1.1.36_r"/>pratyekaṃ samyag ity etatpadaṃ parisamāpyate darśanādiṣu niḥśeṣaviparyāsanivṛttaye <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.37"> <span type="ref-block" n="544 r_TAŚV-ML#1.1.37_r"/>tatsamyagdarśanādīni mokṣamārgo viśeṣataḥ sūtrakāramatārūḍho na tu sāmānyataḥ sthitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.38"> <span type="ref-block" n="545 r_TAŚV-ML#1.1.38_r"/>kālāder api taddhetusāmānyasyāvirodhataḥ sarvakāryajanau tasya vyāpārād anyathāsthiteḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.39"> <span type="ref-block" n="546 r_TAŚV-ML#1.1.39_r"/>pūrvāvadhāraṇaṃ tena kāryaṃ nānyāvadhāraṇam yathaiva tāni mokṣasya mārgas tadvad dhi saṃvadaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.40"> <span type="ref-block" n="547 r_TAŚV-ML#1.1.40_r"/>pūrvāvadhāraṇe pyatra tapo mokṣasya kāraṇam na syād iti na maṃtavyaṃ tasya caryātmakatvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.41"> <span type="ref-block" n="548 r_TAŚV-ML#1.1.41_r"/>nanu ratnatrayasyaiva mokṣahetutvasūcane kiṃ vārhataḥ kṣaṇād ūrdhvaṃ muktiṃ saṃpādayen na tat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.42"> <span type="ref-block" n="549 r_TAŚV-ML#1.1.42_r"/>sahakāriviśeṣasyāpekṣaṇīyasya bhāvinaḥ tadaivāsattvato neti sphuṭaṃ kecit pracakṣate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.43"> <span type="ref-block" n="550 r_TAŚV-ML#1.1.43_r"/>sa tu śaktiviśeṣaḥ syāj jīvasyāghātikarmaṇām nāmādīnāṃ trayāṇāṃ hi nirjarākṛd dhi niścitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.44"> <span type="ref-block" n="551 r_TAŚV-ML#1.1.44_r"/>kṣāyikatvān na sāpekṣam arhad ratnatrayaṃ yadi kin na kṣīṇakaṣāyasya dṛkcāritre tathā mate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.45"> <span type="ref-block" n="552 r_TAŚV-ML#1.1.45_r"/>kevalāpekṣiṇī te hi yathā tadvac ca tattrayam sahakārivyapekṣaṃ syāt kṣāyikatve napekṣitā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.46"> <span type="ref-block" n="553 r_TAŚV-ML#1.1.46_r"/>na ca tena virudhyeta traividhyaṃ mokṣavartmanaḥ viśiṣṭakālayuktasya tattrayasyaiva śaktitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.47"> <span type="ref-block" n="554 r_TAŚV-ML#1.1.47_r"/>tenāyogijinasyāṃtyakṣaṇavarti prakīrtitam ratnatrayam aśeṣāghavighātakaraṇaṃ dhruvam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.48"> <span type="ref-block" n="555 r_TAŚV-ML#1.1.48_r"/>tato nānyo sti mokṣasya sākṣān mārgo viśeṣataḥ pūrvāvadhāraṇaṃ yena na vyavasthām iyarti naḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.49"> <span type="ref-block" n="556 r_TAŚV-ML#1.1.49_r"/>jñānād evāśarīratvasiddhir ity avadhāraṇam sahakāriviśeṣasyāpekṣayāstv iti kecana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.50"> <span type="ref-block" n="557 r_TAŚV-ML#1.1.50_r"/>teṣāṃ phalopabhogena prakṣayaḥ karmaṇāṃ mataḥ sahakāriviśeṣo sya nāsau cāritrataḥ pṛthak <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.51"> <span type="ref-block" n="558 r_TAŚV-ML#1.1.51_r"/>bhoktuḥ phalopabhogo hi yathākālaṃ yadīṣyate tadā karmakṣayaḥ kvātaḥ kalpakoṭiśatair api <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.52"> <span type="ref-block" n="559 r_TAŚV-ML#1.1.52_r"/>viśiṣṭopakramād eva mataś cet so pi tattvataḥ samādhir eva saṃbhāvyaś cāritrātmeti no matam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.53"> <span type="ref-block" n="560 r_TAŚV-ML#1.1.53_r"/>samyagjñānaṃ viśiṣṭaṃ cet samādhiḥ sā viśiṣṭatā tasya karmaphaladhvaṃsaśaktir nāmāṃtaraṃ nanu <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.54"> <span type="ref-block" n="561 r_TAŚV-ML#1.1.54_r"/>mithyābhimānanirmuktir jñānasyeṣṭaṃ hi darśanam jñānatvaṃ cārthavijñāptiś caryātvaṃ karmahaṃtṛtā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.55"> <span type="ref-block" n="562 r_TAŚV-ML#1.1.55_r"/>śaktitrayātmakād eva samyagjñānād adehatā siddhā ratnatrayād eva teṣāṃ nāmāṃtaroditāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.56"> <span type="ref-block" n="563 r_TAŚV-ML#1.1.56_r"/>etena jñānavairāgyān muktiprāptyavadhāraṇam na syādvādavighātāyety uktaṃ boddhavyam aṃjasā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.57"> <span type="ref-block" n="564 r_TAŚV-ML#1.1.57_r"/>na cātra sarvathaikatvaṃ jñānadarśanayos tathā kathaṃcid bhedasaṃsiddhir lakṣaṇādiviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.58"> <span type="ref-block" n="565 r_TAŚV-ML#1.1.58_r"/>tata eva na cāritraṃ jñānaṃ tādātmyam ṛcchati paryāyārthapradhānatvavivakṣāto muner iha <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.59"> <span type="ref-block" n="566 r_TAŚV-ML#1.1.59_r"/>dravyārthasya pradhānatvavivakṣāyāṃ tu tattvataḥ bhaved ātmaiva saṃsāro mokṣas taddhetur eva ca <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.60"> <span type="ref-block" n="567 r_TAŚV-ML#1.1.60_r"/>tathā ca sūtrakārasya kva tadbhedopadeśanā dravyārthasyāpy aśuddhasyāvāṃtarābhedasaṃśrayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.61"> <span type="ref-block" n="568 r_TAŚV-ML#1.1.61_r"/>kālābhedād abhinnatvaṃ tayor ekāṃtato yadi tadaikakṣaṇavṛttīnām arthānāṃ bhinnatā kutaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.62"> <span type="ref-block" n="569 r_TAŚV-ML#1.1.62_r"/>deśābhedād abhedaś cet kālākāśādibhinnatā sāmānādhikaraṇyāc cet tata evāstu bhinnatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.63"> <span type="ref-block" n="570 r_TAŚV-ML#1.1.63_r"/>sāmānādhikaraṇyasya kathaṃcid bhidayā vinā nīlatotpalatādīnāṃ jātu kvacid adarśanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.64"> <span type="ref-block" n="571 r_TAŚV-ML#1.1.64_r"/>mithyāśraddhānavijñānacaryāvicchittilakṣaṇam kāryaṃ bhinnaṃ dṛgādīnāṃ naikāṃtābhidi saṃbhavi <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.65"> <span type="ref-block" n="572 r_TAŚV-ML#1.1.65_r"/>dṛṅmohavigamajñānāvaraṇadhvaṃsavṛttamuṭ saṃkṣayātmakahetoś ca bhedas tadbhidi siddhyati <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.66"> <span type="ref-block" n="573 r_TAŚV-ML#1.1.66_r"/>teṣāṃ pūrvasya lābhe pi bhājyatvād uttarasya ca naikāṃtenaikatā yuktā harṣāmarṣādibhedavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.67"> <span type="ref-block" n="574 r_TAŚV-ML#1.1.67_r"/>tattvaśraddhānalābhe hi viśiṣṭaṃ śrutam āpyate nāvaśyaṃ nāpi tallābhe yathākhyātam amohakam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.68"> <span type="ref-block" n="575 r_TAŚV-ML#1.1.68_r"/>nanv evam uttarasyāpi lābhe pūrvasya bhājyatā prāptā tato na teṣāṃ syāt saha nirvāṇahetutā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.69"> <span type="ref-block" n="576 r_TAŚV-ML#1.1.69_r"/>tatropādīyasaṃbhūter ūpādānāstitā gateḥ kaṭādikāryasaṃbhūtes tadupādānasattvavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.70"> <span type="ref-block" n="577 r_TAŚV-ML#1.1.70_r"/>upādeyaṃ hi cāritraṃ pūrvajñānasya vīkṣate tadbhāvabhāvitādṛṣṭes tadvajjñānadṛśo matam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.71"> <span type="ref-block" n="578 r_TAŚV-ML#1.1.71_r"/>nanūpādeyasaṃbhūtir upādānopamardanāt dṛṣṭeti nottarodbhūtau pūrvasyāstitvasaṃgatiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.72"> <span type="ref-block" n="579 r_TAŚV-ML#1.1.72_r"/>satyaṃ kathaṃcid iṣṭatvāt prāṅāśasyottarodbhave sarvathā tu na tannāśaḥ kāryotpattivirodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.73"> <span type="ref-block" n="580 r_TAŚV-ML#1.1.73_r"/>jñānotpattau hi saddṛṣṭis tadviśiṣṭo pajāyate pūrvāviśiṣṭarūpeṇa naśyatīti suniścitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.74"> <span type="ref-block" n="581 r_TAŚV-ML#1.1.74_r"/>cāritrotpattikāle ca pūrvadṛgjñānayoś cyutiḥ caryāviśiṣṭayor bhūtis tatsakṛttrayasaṃbhavaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.75"> <span type="ref-block" n="582 r_TAŚV-ML#1.1.75_r"/>nanv atra kṣāyikī dṛṣṭir jñānotpattau na naśyati tadaparyaṃtatāhāner ity asiddhāṃtavidvacaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.76"> <span type="ref-block" n="583 r_TAŚV-ML#1.1.76_r"/>siddhānte kṣāyikatvena tadaparyantatoktitaḥ sarvathā tadavidhvaṃse kauṭasthyasya prasaṅgataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.77"> <span type="ref-block" n="584 r_TAŚV-ML#1.1.77_r"/>tathotpādavyayadhrauvyayuktaṃ sad iti hīyate pratikṣaṇamato bhāvaḥ kṣāyiko pi trilakṣaṇaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.78"> <span type="ref-block" n="585 r_TAŚV-ML#1.1.78_r"/>pūrvottarakṣaṇopādhisvabhāvakṣayajanmanoḥ kṣāyikatvenāvasthāne sa yathaiva trilakṣaṇaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.79"> <span type="ref-block" n="586 r_TAŚV-ML#1.1.79_r"/>tathā hetvantaronmuktayuktarūpeṇa vicyutau jātau ca kṣāyikatvena sthitau kimu na tādṛśaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.80"> <span type="ref-block" n="587 r_TAŚV-ML#1.1.80_r"/>kāraṇaṃ yadi saddṛṣṭiḥ sadbodhasya tadā na kim tadanantaram utpādaḥ kevalasyeti kecana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.81"> <span type="ref-block" n="588 r_TAŚV-ML#1.1.81_r"/>tadasattatpratidvaṃdvikarmābhāve tatheṣṭitaḥ kāraṇaṃ hi svakāryasyāpratibaṃdhiprabhāvakam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.82"> <span type="ref-block" n="589 r_TAŚV-ML#1.1.82_r"/>sadbodhapūrvakatve pi cāritrasya samudbhavaḥ prāg eva kevalān na syād ity etac ca na yuktimat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.83"> <span type="ref-block" n="590 r_TAŚV-ML#1.1.83_r"/>samucchinnakriyasyāto dhyānasyāvinivartinaḥ sākṣātsaṃsāravicchedasamarthasya prasūtitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.84"> <span type="ref-block" n="591 r_TAŚV-ML#1.1.84_r"/>yathaivāpūrṇacāritram apūrṇajñānahetukam tathā tat kin na saṃpūrṇaṃ pūrṇajñānanibaṃdhanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.85"> <span type="ref-block" n="592 r_TAŚV-ML#1.1.85_r"/>prāg eva kṣāyikaṃ pūrṇaṃ kṣāyikatvena kevalāt na tv aghātipratidhvaṃsikaraṇopetarūpataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.86"> <span type="ref-block" n="593 r_TAŚV-ML#1.1.86_r"/>tadrūpāvaraṇaṃ karma navamaṃ na prasajyate cāritramohanīyasya kṣayād eva tadudbhavāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.87"> <span type="ref-block" n="594 r_TAŚV-ML#1.1.87_r"/>kṣīṇamohasya kiṃ na syād evaṃ tad iti cen na vai tadā kālaviśeṣasya tādṛśo 'sambhavitvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.88"> <span type="ref-block" n="595 r_TAŚV-ML#1.1.88_r"/>tathā kevalabodhasya sahāyasyāpy asaṃbhavāt svasāmagrayā vinā kāryaṃ na hi jātucid īkṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.89"> <span type="ref-block" n="596 r_TAŚV-ML#1.1.89_r"/>kṣīṇe pi mohanīyākhye karmaṇi prathamakṣaṇe yathā kṣīṇakaṣāyasya śaktir antyakṣaṇe matā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.90"> <span type="ref-block" n="597 r_TAŚV-ML#1.1.90_r"/>jñānāvṛtyādikarmāṇi haṃtuṃ tadvadayoginaḥ paryaṃtakṣaṇa eva syāc chepakarmakṣaye 'py asau <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.91"> <span type="ref-block" n="598 r_TAŚV-ML#1.1.91_r"/>kālāpekṣitayā vṛttam asamarthaṃ yadīṣyate dvyādisiddhakṣaṇotpāde tadantyaṃ tādṛg ity asat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.92"> <span type="ref-block" n="599 r_TAŚV-ML#1.1.92_r"/>prācyasiddhakṣaṇotpādāpekṣayā mokṣavartmani vicāraprastuter evaṃ kāryakāraṇatāsthiteḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.93"> <span type="ref-block" n="600 r_TAŚV-ML#1.1.93_r"/>tato mohakṣayopetaḥ pumān udbhūtakevalaḥ viśiṣṭakāraṇaṃ sākṣādaśarīratvahetunā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.94"> <span type="ref-block" n="601 r_TAŚV-ML#1.1.94_r"/>ratnatritayarūpeṇāyogakevalino ṃtime kṣaṇe vivartate hy etad abādhyaṃ niścitān nayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.95"> <span type="ref-block" n="602 r_TAŚV-ML#1.1.95_r"/>vyavahāranayāśrityā tv etat prāg eva kāraṇam mokṣasyeti vivādena paryāptaṃ tattvavedinām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.96"> <span type="ref-block" n="603 r_TAŚV-ML#1.1.96_r"/>saṃsārakāraṇatritvāsiddher nirvāṇakāraṇe tritvaṃ naivopapadyetety acodyaṃ nyāyadarśinaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.97"> <span type="ref-block" n="604 r_TAŚV-ML#1.1.97_r"/>ādyasūtrasya sāmarthyād bhavahetos trayātmanaḥ sūcitasya pramāṇena bādhanānavatārataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.98"> <span type="ref-block" n="605 r_TAŚV-ML#1.1.98_r"/>maulo hetur bhavasyeṣṭo yeṣāṃ tāvad viparyayaḥ teṣām udbhūtabodhasya ghaṭate na bhavasthitiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.99"> <span type="ref-block" n="606 r_TAŚV-ML#1.1.99_r"/>saṃsāre tiṣṭhatas tasya yadi kaścid viparyayaḥ saṃbhāvyate tadā kin na doṣādis tannibaṃdhanaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.100"> <span type="ref-block" n="607 r_TAŚV-ML#1.1.100_r"/>tathā sati kuto jñānī vītadoṣaḥ pumān paraḥ tattvopadeśasaṃtānahetuḥ syād bhavadādiṣu <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.101"> <span type="ref-block" n="608 r_TAŚV-ML#1.1.101_r"/>vitathāgraharāgādiprādurbhāvanaśaktibhṛt maulo viparyayo nāṃtya iti kecit prapedire <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.102"> <span type="ref-block" n="609 r_TAŚV-ML#1.1.102_r"/>teṣāṃ prasiddha evāyaṃ bhavahetus trayātmakaḥ śaktitrayātmatāpāye bhavahetutvahānitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.103"> <span type="ref-block" n="610 r_TAŚV-ML#1.1.103_r"/>tato mithyāgrahāvṛttaśaktiyukto viparyayaḥ mithyārthagrahaṇākāro mithyātvādibhidoditaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.104"> <span type="ref-block" n="611 r_TAŚV-ML#1.1.104_r"/>tathā viparyayajñānāsaṃyamātmā vibudhyatām bhavahetur atattvārthaśraddhāśaktis trayātmakaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.105"> <span type="ref-block" n="612 r_TAŚV-ML#1.1.105_r"/>mithyādṛgādihetuḥ syāt saṃsāras tadapakṣaye kṣīyamāṇatvato vātavikārādijarogavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.106"> <span type="ref-block" n="613 r_TAŚV-ML#1.1.106_r"/>tadvipakṣasya nirvāṇakāraṇasya trayātmatā prasiddhaivam ato yuktā sūtrakāropadeśanā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.107"> <span type="ref-block" n="614 r_TAŚV-ML#1.1.107_r"/>baṃdhapratyayapāṃcadhyasūtraṃ na ca virudhyate pramādāditrayasyāṃtarbhāvāt sāmānyato 'yame <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.108"> <span type="ref-block" n="615 r_TAŚV-ML#1.1.108_r"/>viśeṣataḥ punas tasyācāritrāṃtaḥpraveśane pramattasaṃyatādīnām aṣṭānāṃ syād asaṃyamaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.109"> <span type="ref-block" n="616 r_TAŚV-ML#1.1.109_r"/>tathā ca sati siddhāṃtavyāghātaḥ saṃyatatvataḥ mohadvādaśakadhvaṃsāt teṣām ayam ahānitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.110"> <span type="ref-block" n="617 r_TAŚV-ML#1.1.110_r"/>nanv evaṃ paṃcadhā baṃdhahetau sati viśeṣataḥ prāpto nirvāṇamārgo pi tāvaddhā tannivartakaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.111"> <span type="ref-block" n="618 r_TAŚV-ML#1.1.111_r"/>tad etadanukūlaṃ naḥ sāmarthyāt samupāgatam baṃdhapratyayasūtrasya pāṃcadhyaṃ mokṣavartmanaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.112"> <span type="ref-block" n="619 r_TAŚV-ML#1.1.112_r"/>samyagbodhasya saddṛṣṭāv aṃtarbhāvāt tv adarśane mithyājñānavad evāsya bhede ṣoḍho bhayaṃ matam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.113"> <span type="ref-block" n="620 r_TAŚV-ML#1.1.113_r"/>tatra mithyādṛśo baṃdhaḥ samyagdṛṣṭyā nivartyate kucāritrād viratyaiva pramādād apramādataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.114"> <span type="ref-block" n="621 r_TAŚV-ML#1.1.114_r"/>kaṣāyād akaṣāyeṇa yogāc cāyogataḥ kramāt tenāyogaguṇān mukteḥ pūrvaṃ siddhā jinasthitiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.115"> <span type="ref-block" n="622 r_TAŚV-ML#1.1.115_r"/>sāmagrī yāvatī yasya janikā saṃpratīyate tāvatī nātivartyaiva mokṣasyāpīti kecana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.116"> <span type="ref-block" n="623 r_TAŚV-ML#1.1.116_r"/>eteṣām apy anekāṃtāśrayaṇe śreyasī matiḥ nānyathā sarvathaikāṃte baṃdhahetvādyayogataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.117"> <span type="ref-block" n="624 r_TAŚV-ML#1.1.117_r"/>nityatvaikāṃtapakṣe hi pariṇāmanivṛttitaḥ nātmā baṃdhādihetuḥ syāt kṣaṇaprakṣayicittavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.118"> <span type="ref-block" n="625 r_TAŚV-ML#1.1.118_r"/>na cātmano guṇo bhinnas tadasaṃbaṃdhataḥ sadā tatsaṃbaṃdhe kadācit tu tasya naikāṃtanityatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.119"> <span type="ref-block" n="626 r_TAŚV-ML#1.1.119_r"/>guṇāsaṃbaṃdharūpeṇa nāśād guṇayutātmanā prādurbhāvāc cidāditvasthānāt tryātmatvasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.120"> <span type="ref-block" n="627 r_TAŚV-ML#1.1.120_r"/>yad vinaśyati tadrūpaṃ prādurbhavati tatra yat tad evānityamātmā tu tadbhinno nitya ity api <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.121"> <span type="ref-block" n="628 r_TAŚV-ML#1.1.121_r"/>na yuktaṃ naśvarotpitsurūpādhikaraṇātmanā kādācitkatvatas tasya nityatvaikāṃtahānitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.122"> <span type="ref-block" n="629 r_TAŚV-ML#1.1.122_r"/>nānādharmāśrayatvasya gauṇatvād ātmanaḥ sadā sthāsnuteti na sādhīyaḥ satyāsatyātmatābhidaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.123"> <span type="ref-block" n="630 r_TAŚV-ML#1.1.123_r"/>asatyātmakatāsattve sattve satyātmatātmanaḥ siddhaṃ sadasadātmatvam anyathā vastutākṣatiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.124"> <span type="ref-block" n="631 r_TAŚV-ML#1.1.124_r"/>kṣaṇakṣaye pi naivāsti kāryakāraṇatāṃjasā kasyacit kvacid atyaṃtāvyāpārād acalātmavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.125"> <span type="ref-block" n="632 r_TAŚV-ML#1.1.125_r"/>anvayavyatirekādyo yasya dṛṣṭo nuvartakaḥ sa taddhetur iti nyāyas tadekāṃte na saṃbhavī <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.126"> <span type="ref-block" n="633 r_TAŚV-ML#1.1.126_r"/>tatra hetāv asaty eva kāryotpāde nvayaḥ kutaḥ vyatirekaś ca saṃvṛttyā tau cet kiṃ pāramārthikam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.127"> <span type="ref-block" n="634 r_TAŚV-ML#1.1.127_r"/>tathā sati na baṃdhādihetusiddhiḥ kathaṃcana satyānekāṃtavādena vinā kvacid iti sthitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.128"> <span type="ref-block" n="635 r_TAŚV-ML#1.1.128_r"/>satyam advayam evedaṃ svasaṃvedanam ity asat tadvyavasthāpakābhāvāt puruṣādvaitatattvavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.129"> <span type="ref-block" n="636 r_TAŚV-ML#1.1.129_r"/>na ca svataḥ sthitis tasya grāhyagrāhakatekṣaṇāt sarvadā nāpi tadbhrāṃtiḥ satyasaṃvittyasaṃbhavāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.130"> <span type="ref-block" n="637 r_TAŚV-ML#1.1.130_r"/>yathaivārāmavibhrāṃtau puruṣādvaitasatyatā tatsatyatve ca taddhāṃtir ity anyonyasamāśrayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.131"> <span type="ref-block" n="638 r_TAŚV-ML#1.1.131_r"/>tathā vedyādivibhrāṃtau vedakādvaitasatyatā tatsatyatve ca tadbhrāṃtir ity anyonyasamāśrayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.132"> <span type="ref-block" n="639 r_TAŚV-ML#1.1.132_r"/>vivādagocaro vedyādyākāro bhrāṃtabhāsajaḥ atha svapnādiparyāyākāravad yadi vṛttayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.133"> <span type="ref-block" n="640 r_TAŚV-ML#1.1.133_r"/>vibhrāṃtyā bhedam āpanno vicchedo vibhramātmakaḥ vicchedatvād yathā svapnaviccheda iti siddhyatu <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.134"> <span type="ref-block" n="641 r_TAŚV-ML#1.1.134_r"/>nityaṃ sarvagataṃ brahma nirākāram anaṃśakam kāladeśādivicchedabhrāṃtatve 'kalayaddvayam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.135"> <span type="ref-block" n="642 r_TAŚV-ML#1.1.135_r"/>nityādirūpasaṃvitter abhāvāt tadasaṃbhave paramārthātmatāvitter abhāvād etad apy asat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.136"> <span type="ref-block" n="643 r_TAŚV-ML#1.1.136_r"/>na nityaṃ nāpy anityatvaṃ sarvagatvam asarvagam naikaṃ nānekam athavā svasaṃvedanam eva tat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.137"> <span type="ref-block" n="644 r_TAŚV-ML#1.1.137_r"/>samastaṃ tadvaco nyasya tan nādvaitaṃ kathaṃcana sveṣṭetaravyavasthānapratikṣepāprasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.138"> <span type="ref-block" n="645 r_TAŚV-ML#1.1.138_r"/>nanv anādir avidyeyaṃ sveṣṭetaravibhāgakṛt satyetareva duḥpārā tāmāśritya parīkṣaṇā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.139"> <span type="ref-block" n="646 r_TAŚV-ML#1.1.139_r"/>sarvasya tattvanirṇīteḥ pūrvaṃ kiṃ cānyathā sthitiḥ eṣa pralāpa evāsya śūnyopaplavavādivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.140"> <span type="ref-block" n="647 r_TAŚV-ML#1.1.140_r"/>kiṃcin nirṇītam āśritya vicāro nyatra vartate sarvavipratipattau hi kvacin nāsti vicāraṇā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.141"> <span type="ref-block" n="648 r_TAŚV-ML#1.1.141_r"/>tatreṣṭaṃ yasya nirṇītaṃ pramāṇaṃ tasya vastutaḥ tadaṃtareṇa nirṇītes tatrāyogād aniṣṭavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.142"> <span type="ref-block" n="649 r_TAŚV-ML#1.1.142_r"/>tatsvasaṃvedanaṃ tāvad yady upeyeta kenacit saṃvādakatvatas tdvadakṣaliṃgādivedanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.143"> <span type="ref-block" n="650 r_TAŚV-ML#1.1.143_r"/>pramāṇān niścitād eva sarvatrāstu parīkṣaṇam sveṣṭetaravibhāgāya vidyā vidyopagāminām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.144"> <span type="ref-block" n="651 r_TAŚV-ML#1.1.144_r"/>yasyāpīṣṭaṃ na nirṇītaṃ kvāpi tasya na saṃśayaḥ tadabhāve na yujyaṃte paraparyanuyuktayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.145"> <span type="ref-block" n="652 r_TAŚV-ML#1.1.145_r"/>om iti bruvataḥ siddhaṃ sarvaṃ sarvasya vāṃchitam kvacit paryanuyogasyāsaṃbhavāt tannirākulam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.146"> <span type="ref-block" n="653 r_TAŚV-ML#1.1.146_r"/>śūnyopaplavavāde pi nānekāṃtād vinā sthitiḥ svayaṃ kvacid aśūnyasya svīkṛter anupaplute <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.147"> <span type="ref-block" n="654 r_TAŚV-ML#1.1.147_r"/>śūnyatāyāṃ hi śūnyatvaṃ jātucin nopagamyate tathopaplavanaṃ tattvopaplave pītaratra tat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.148"> <span type="ref-block" n="655 r_TAŚV-ML#1.1.148_r"/>grāhyagrāhakataitena bādhyabādhakatāpi vā kāryakāraṇatādir vā nāsty eveti nirākṛtam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.149"> <span type="ref-block" n="656 r_TAŚV-ML#1.1.149_r"/>grāhyagrāhakaśūnyatvaṃ grāhyaṃ tadgrāhakasya cet grāhyagrāhakabhāvaḥ syād anyathā tadaśūnyatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.150"> <span type="ref-block" n="657 r_TAŚV-ML#1.1.150_r"/>bādhyabādhakabhāvo pi bādhyate yadi kenacit bādhyabādhakabhāvo sti no cet kasya nirākṛtiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.151"> <span type="ref-block" n="658 r_TAŚV-ML#1.1.151_r"/>kāryāpāye na vastutvaṃ saṃvinmātrasya yujyate kāraṇasyātyaye tasya sarvadā sarvathā sthitiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.152"> <span type="ref-block" n="659 r_TAŚV-ML#1.1.152_r"/>vācyavācakatāpāyo vācyaś cet tadvyavasthitiḥ parāvabodhanopāyaḥ ko nāma syād ihānyathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.153"> <span type="ref-block" n="660 r_TAŚV-ML#1.1.153_r"/>saṃvṛttyā svapnavat sarvaṃ siddham ity ativismṛtam niḥśepārthakriyāhetoḥ saṃvṛter vastutāptitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.154"> <span type="ref-block" n="661 r_TAŚV-ML#1.1.154_r"/>yad evārthakriyākāri tad eva paramārthasat sāṃvṛtaṃ rūpam anyat tu saṃvinmātram avastu sat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.155"> <span type="ref-block" n="662 r_TAŚV-ML#1.1.155_r"/>saṃvṛtaṃ cet kva nāmārthakriyākāri ca tanmatam hataṃ siddhaṃ kathaṃ sarvaṃ saṃvṛttyā svapnavat tava <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.156"> <span type="ref-block" n="663 r_TAŚV-ML#1.1.156_r"/>svapnasiddhaṃ hi no siddham asvapnaḥ ko 'paro nyathā saṃtoṣakṛn na vai svapna saṃtoṣaṃ na prakalpate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.157"> <span type="ref-block" n="664 r_TAŚV-ML#1.1.157_r"/>vastuny api na saṃtoṣo dveṣāt tad iti kasyacit avastuny api rāgāt syād ity asvapno stv abādhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.158"> <span type="ref-block" n="665 r_TAŚV-ML#1.1.158_r"/>bādhyamānaḥ punaḥ svapno nānyathā tadbhidekṣyate svataḥ kvacid abādhyatvaniścayaḥ parato pi vā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.159"> <span type="ref-block" n="666 r_TAŚV-ML#1.1.159_r"/>kāraṇadvyasamārthyāt saṃbhavann anubhūyate parasparāśrayaṃ tatrānavasthāṃ ca pratikṣipet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.160"> <span type="ref-block" n="667 r_TAŚV-ML#1.1.160_r"/>tato na niścitānmānād vinā tattvaparīkṣaṇam jñāne yenādvaye śūnye nyatra vā tat pratanyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.161"> <span type="ref-block" n="668 r_TAŚV-ML#1.1.161_r"/>pramāṇāsaṃbhavād yatra vastumātram asaṃbhavi mithyaikāṃteṣu kā tatra baṃdhahetvādisaṃkathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.1.162"> <span type="ref-block" n="669 r_TAŚV-ML#1.1.162_r"/>syādvādināmato yuktaṃ yasya yāvat pratīyate kāraṇaṃ tasya tāvat syād iti vaktum asaṃśayam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.2.1"> <span type="ref-block" n="671 r_TAŚV-ML#1.2.1_r"/>samyakśabde praśaṃsārthe dṛśāvālocanasthitau na samyagdarśanaṃ labhyam iṣṭam ity āha lakṣaṇam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.2.2"> <span type="ref-block" n="672 r_TAŚV-ML#1.2.2_r"/>sūtrakāro 'tra tattvārthaśraddhānam iti darśanam dhātvanekārthavṛttitvād dṛśeḥ śraddhārthatāgateḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.2.3"> <span type="ref-block" n="673 r_TAŚV-ML#1.2.3_r"/>arthagrahaṇato narthaddhānaṃ vinivāritam kalpitārthavyavacchedo rthasya tattvaviśeṣaṇāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.2.4"> <span type="ref-block" n="674 r_TAŚV-ML#1.2.4_r"/>lakṣaṇasya tato nātivyāptir dṛgmohavarjitam puṃrūpaṃ tad iti dhvastā tasyāvyāptir api sphuṭam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.2.5"> <span type="ref-block" n="675 r_TAŚV-ML#1.2.5_r"/>yat tvenāvasthito bhāvas tattvenaivāryamāṇakaḥ tattvārthaḥ sakalo nyas tu mithyārtha iti gamyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.2.6"> <span type="ref-block" n="676 r_TAŚV-ML#1.2.6_r"/>mohārekaviṣaryāsavicchedāt tatra darśanam samyag ity abhidhānāt tu jñānam apy evam īritam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.2.7"> <span type="ref-block" n="677 r_TAŚV-ML#1.2.7_r"/>sāmarthyādādisūtre tanniruktyā lakṣitaṃ yataḥ cāritravat tato noktaṃ jñānāder lakṣaṇaṃ pṛthak <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.2.8"> <span type="ref-block" n="678 r_TAŚV-ML#1.2.8_r"/>yathā pāvakaśabdasyoccāraṇāt saṃpratīyate tadarthalakṣaṇaṃ tadvajjñānacāritraśabdanāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.2.9"> <span type="ref-block" n="679 r_TAŚV-ML#1.2.9_r"/>jñānādilakṣaṇaṃ tasya siddher yatnāṃtaraṃ vṛthā śabdārthāvyabhicāreṇa na pṛthaglakṣaṇaṃ kvacit <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.2.10"> <span type="ref-block" n="680 r_TAŚV-ML#1.2.10_r"/>icchā śraddhānam ity eke tad ayuktam amohinaḥ śraddhānavirahāśakter jñānacāritrahānitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.2.11"> <span type="ref-block" n="681 r_TAŚV-ML#1.2.11_r"/>nirdeśālpabahutvādiciṃtanasyāvirodhataḥ śraddhāne jīvarūpe smin na doṣaḥ kaścid īkṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.2.12"> <span type="ref-block" n="682 r_TAŚV-ML#1.2.12_r"/>sarāge vītarāge ca tasya saṃbhavato ṃjasā praśamāder abhivyaktiḥ śuddhimātrāc ca cetasaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.2.13"> <span type="ref-block" n="683 r_TAŚV-ML#1.2.13_r"/>pradhānasya vivarto 'yaṃ śraddhānākhya itītare tad asat puṃsi samyaktvabhāvāsaṃgāt tato pare <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.2.14"> <span type="ref-block" n="684 r_TAŚV-ML#1.2.14_r"/>pradhānasyaiva samyaktvāc caitanyaṃ samyag iṣyate buddhyadhyavasitārthasya puṃsā saṃcetanād yadi <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.2.15"> <span type="ref-block" n="685 r_TAŚV-ML#1.2.15_r"/>tadāhaṃkārasamyaktvāt buddheḥ samyaktvam aśrute ahaṃkārāspadārthasya tathāpy adhyavasānataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.2.16"> <span type="ref-block" n="686 r_TAŚV-ML#1.2.16_r"/>manaḥsamyaktvataḥ samyagahaṃkāras tathā na kim manaḥsaṃkalpitārtheṣu tatpravṛttiprakalpanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.2.17"> <span type="ref-block" n="687 r_TAŚV-ML#1.2.17_r"/>tathaiveṃdriyasamyaktvān manaḥ samyagupeyatām iṃdriyālocitārtheṣu manaḥsaṃkalpanodayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.2.18"> <span type="ref-block" n="688 r_TAŚV-ML#1.2.18_r"/>iṃdriyāṇi ca samyañci bhavaṃtu paratas tava svābhivyaṃjakasamyaktvādibhiḥ samyaktvataḥ kimu <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.2.19"> <span type="ref-block" n="689 r_TAŚV-ML#1.2.19_r"/>arthasvavyaṃjakādhīnaṃ mukhyaṃ samyaktvam iṣyate iṃdriyādiṣu tadvat syāt puṃsi tatparamārthataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.2.20"> <span type="ref-block" n="690 r_TAŚV-ML#1.2.20_r"/>na ca pradhānadharmatvaṃ śraddhānasya cidātmanaḥ caitanyasyaiva saṃsiddhyed anyathā syād viparyayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.2.21"> <span type="ref-block" n="691 r_TAŚV-ML#1.2.21_r"/>na śraddhatte pradhānaṃ vā jaḍatvāt kalaśādivat pratītyāśrayaṇe tvātmā śraddhātās tu nirākulam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.3.0"> <span type="ref-block" n="692 r_TAŚV-ML#1.3.0_r"/>na samyagdarśanaṃ nityaṃ nāpi tannityahetukam nāhetukam iti prāha dvidhā tajjanmakāraṇam </l><l n="bt_1.3.1"> <span type="ref-block" n="694 r_TAŚV-ML#1.3.1_r"/>tena nānāditā tasya sarvadotpattir eva vā nityaṃ tatsatvasaṃbaddhāt prasajyetāviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.3.2"> <span type="ref-block" n="695 r_TAŚV-ML#1.3.2_r"/>nisargād iti nirdeśo hetāvadhigamād iti tacchabdena parāmṛṣṭaṃ samyagdarśanamātrakam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.3.3"> <span type="ref-block" n="696 r_TAŚV-ML#1.3.3_r"/>vinā paropadeśena tattvārthapratibhāsanam nisargo dhigamas tena kṛtaṃ tad iti niścayaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.3.4"> <span type="ref-block" n="697 r_TAŚV-ML#1.3.4_r"/>tato nāpratibhāte rthe śraddhānam anuṣajyate nāpi sarvasya tasyeha pratyayo dhigamo bhavet <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.3.5"> <span type="ref-block" n="698 r_TAŚV-ML#1.3.5_r"/>aṃtardarśanamohasya bhavyasyopaśame sati tatkṣayopaśame vāpi kṣaye vā darśanodbhavaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.3.6"> <span type="ref-block" n="699 r_TAŚV-ML#1.3.6_r"/>bahiḥ kāraṇāsākalye py asyotpatter apīkṣaṇāt kadācid anyathā tasyānupapatter iti sphuṭam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.3.7"> <span type="ref-block" n="700 r_TAŚV-ML#1.3.7_r"/>pāpāpāyād bhavaty eṣa viparītagrahakṣayaḥ puṃso dharmaviśeṣād vety anye saṃpratipedire <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.3.8"> <span type="ref-block" n="701 r_TAŚV-ML#1.3.8_r"/>dṛgmohas tu kvacij jātu kasyacin nuḥ praśāmyati pratipakṣyaviśeṣasya saṃpattes timirādivat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.3.9"> <span type="ref-block" n="702 r_TAŚV-ML#1.3.9_r"/>kṣayopaśamam āyāti kṣayaṃ vā tata eva saḥ tadvad eveti tattvārthaśraddhānaṃ syāt svahetutaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.3.10"> <span type="ref-block" n="703 r_TAŚV-ML#1.3.10_r"/>pratipakṣaviśeṣo pi dṛṅmohasyāsti kaścana jīvavyāmohahetutvād unmattakarasādivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.3.11"> <span type="ref-block" n="704 r_TAŚV-ML#1.3.11_r"/>sa ca dravyaṃ bhavet kṣetraṃ kālo bhāvo pi vāṃginām mohahetusapatnatvād viṣādipratipakṣavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.3.12"> <span type="ref-block" n="705 r_TAŚV-ML#1.3.12_r"/>tatsaṃpatsaṃbhavo yeṣāṃ te pratyāsann amuktayaḥ bhavyās tataḥ pareṣāṃ tu tatsaṃpattir na jātucit <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.3.13"> <span type="ref-block" n="706 r_TAŚV-ML#1.3.13_r"/>samyagdarśanaśakter hi bhedābhāve pi dehinām saṃbhavetarato bhedas tadvyakteḥ kanakāśmavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.0"> <span type="ref-block" n="707 r_TAŚV-ML#1.4.0_r"/>kiṃ tattvaṃ nāma yenāryamāṇas tattvārtha iṣyate ity aśeṣavivādānāṃ nirāsāyāha sūtrakṛt </l><l n="bt_1.4.1"> <span type="ref-block" n="709 r_TAŚV-ML#1.4.1_r"/>sapta jīvādayas tattvaṃ na prakṛtyādayo 'pare śraddhānaviṣayā jñeyā mumukṣor niyamād iha <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.4.2"> <span type="ref-block" n="710 r_TAŚV-ML#1.4.2_r"/>tathā cānaṃtaparyāyaṃ dravyam ekaṃ na sūcitam tattvaṃ samāsato nāpi tadanaṃtaṃ prapaṃcataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.4.3"> <span type="ref-block" n="711 r_TAŚV-ML#1.4.3_r"/>madhyamoktyāpi taddvyādibhedena bahudhā sthitam nātaḥ saptavidhā tattvād vineyāpekṣitāt param <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.4.4"> <span type="ref-block" n="712 r_TAŚV-ML#1.4.4_r"/>mokṣas tāvad vineyena śraddhātavyas tadarthinā baṃdhaś ca nānyathā tasya tadarthitvaṃ ghaṭāmaṭet <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.4.5"> <span type="ref-block" n="713 r_TAŚV-ML#1.4.5_r"/>āsravo pi ca baṃdhasya hetuḥ śraddhīyate na cet kvāhetukasya baṃdhasya kṣayo mokṣaḥ prasiddhyati <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.4.6"> <span type="ref-block" n="714 r_TAŚV-ML#1.4.6_r"/>baṃdhahetunirodhaś ca saṃvaro nirjarā kṣayaḥ pūrvopāttasya baṃdhasya mokṣahetus tadāśrayaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.4.7"> <span type="ref-block" n="715 r_TAŚV-ML#1.4.7_r"/>jīvo 'jīvaś ca baṃdhaś ca dviṣṭhatvāt tatkṣayasya ca śraddheyo nānyadāphalyād iti sūtrakṛtāṃ matam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.4.8"> <span type="ref-block" n="716 r_TAŚV-ML#1.4.8_r"/>puṇyapāpapadārthau tu baṃdhāsravavikalpagau śraddhātavyau na bhedena saptabhyo tiprasaṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.4.9"> <span type="ref-block" n="717 r_TAŚV-ML#1.4.9_r"/>baṃdho mokṣas tayor hetū jīvājīvau tadāśrayau nanu sūtre ṣaḍ evaite vācyāḥ sārvatvavādinā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.4.10"> <span type="ref-block" n="718 r_TAŚV-ML#1.4.10_r"/>satyaṃ kiṃ tv āśrayasyaiva baṃdhahetutvasaṃvide mithyādṛgādibhedasya vaco yuktaṃ parisphuṭam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.11"> <span type="ref-block" n="719 r_TAŚV-ML#1.4.11_r"/>mokṣasaṃpādike cokte samyak saṃvaranirjare ratnatrayādṛte nyasya mokṣahetutvahānaye <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.12"> <span type="ref-block" n="720 r_TAŚV-ML#1.4.12_r"/>tenānāgatabaṃdhasya hetudhvaṃsād vimucyate saṃcitasya kṣayād veti mithyāvādo nirākṛtaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.13"> <span type="ref-block" n="721 r_TAŚV-ML#1.4.13_r"/>saṃcitasya svayaṃ nāśād eṣyadbaṃdhasya rodhakaḥ ekaḥ kaścid anuṣṭheya ity eke tadasaṃgatam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.14"> <span type="ref-block" n="722 r_TAŚV-ML#1.4.14_r"/>nirhetukasya nāśasya sarvathānupapattitaḥ kāryotpādavad anyatra visrasā pariṇāmataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.15"> <span type="ref-block" n="723 r_TAŚV-ML#1.4.15_r"/>yataś cānāgatāghaughanirodhaḥ kriyate 'munā tata eva kṣayaḥ pūrvapāpaudhasyehetukaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.16"> <span type="ref-block" n="724 r_TAŚV-ML#1.4.16_r"/>sann apy asau bhavaty eva mokṣahetuḥ sa saṃvaraḥ tayor anyatarasyāpi vaikalye muktyayogataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.17"> <span type="ref-block" n="725 r_TAŚV-ML#1.4.17_r"/>etena saṃcitāśeṣakarmanāśe vimucyate bhaviṣyatkarmasaṃrodhāpāye pīti nirākṛtam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.18"> <span type="ref-block" n="726 r_TAŚV-ML#1.4.18_r"/>evaṃ prayojanāpekṣāviśeṣād āsravādayaḥ nirdiśyaṃte munīśena jīvājīvātmakā api <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.19"> <span type="ref-block" n="727 r_TAŚV-ML#1.4.19_r"/>jīvādīnām iha jñeyaṃ lakṣaṇaṃ vakṣyamāṇakam tatpadānāṃ niruktiś ca yathārthānatilaṃghanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.20"> <span type="ref-block" n="728 r_TAŚV-ML#1.4.20_r"/>kramo hetuviśeṣāt syād dvaṃdvavṛttāv iti sthiteḥ jīvaḥ pūrvaṃ vinirdiṣṭas tadarthatvād vacovidheḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.21"> <span type="ref-block" n="729 r_TAŚV-ML#1.4.21_r"/>tadupagrahahetutvād ajīvas tadanaṃtaram tadāśrayatvatas tasmād āsravaḥ parataḥ sthitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.22"> <span type="ref-block" n="730 r_TAŚV-ML#1.4.22_r"/>baṃdhaś cāsravakāryatvāt tadanaṃtaram īritaḥ tatpratidhvaṃsahetutvād ajīvas tadanaṃtaram <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.23"> <span type="ref-block" n="731 r_TAŚV-ML#1.4.23_r"/>saṃvare sati saṃbhūter nirjarāyās tataḥ sthitiḥ tasyāṃ mokṣa iti proktas tadanaṃtaram eva saḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.24"> <span type="ref-block" n="732 r_TAŚV-ML#1.4.24_r"/>tasya bhāvo bhavet tattvaṃ sāmānyād ekam eva tat tatsamānāśrayatvena jīvādīnāṃ bahutvavāk <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.25"> <span type="ref-block" n="733 r_TAŚV-ML#1.4.25_r"/>bhāvasya tadvato bhedāt kathaṃcin na virudhyate vyaktīnāṃ ca bahutvasya khyāpanārthatvataḥ sadā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.26"> <span type="ref-block" n="734 r_TAŚV-ML#1.4.26_r"/>jīvatvaṃ tattvam ityādi pratyekam upavarṇyate tatas tenāryamāṇo 'yaṃ tattvārthaḥ sakalo mataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.27"> <span type="ref-block" n="735 r_TAŚV-ML#1.4.27_r"/>jīva evātra tattvārtha iti kecit pracakṣate tadayuktam ajīvasyābhāve tatsiddhyayogataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.28"> <span type="ref-block" n="736 r_TAŚV-ML#1.4.28_r"/>parārthā jīvasiddhir hi teṣāṃ syādvacanātmikā ajīvo vacanaṃ tasya nānyathānyena vedanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.29"> <span type="ref-block" n="737 r_TAŚV-ML#1.4.29_r"/>na jīvā bahavaḥ saṃti pratipādyapratipādakāḥ bhrāṃter anyatra māyādidṛṣṭajīvavad ity asat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.30"> <span type="ref-block" n="738 r_TAŚV-ML#1.4.30_r"/>advayasyāpi jīvasya vibhrāṃtatvānuṣaṃgataḥ eko 'ham iti saṃvitteḥ svapnādau bhramadarśanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.31"> <span type="ref-block" n="739 r_TAŚV-ML#1.4.31_r"/>vyabhicāravinirmukteḥ saṃvinmātrasya sarvadā na bhrāṃtateti cet siddhā nānāsaṃtānasaṃvidaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.32"> <span type="ref-block" n="740 r_TAŚV-ML#1.4.32_r"/>yathaiva mama saṃvittimātraṃ satyaṃ vyavasthitam svasaṃvedanasaṃvādāt tathānyeṣām asaṃśayam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.33"> <span type="ref-block" n="741 r_TAŚV-ML#1.4.33_r"/>anye tvatto na saṃtīti svasya nirṇītyabhāvataḥ nānye matto pi saṃtīti vacane sarvaśūnyatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.34"> <span type="ref-block" n="742 r_TAŚV-ML#1.4.34_r"/>tasyāpy anyair asaṃvitter viśeṣābhāvato nyathā siddhaṃ tad eva nānātvaṃ puṃsāṃ satyasamāśrayam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.35"> <span type="ref-block" n="743 r_TAŚV-ML#1.4.35_r"/>ātmānaṃ saṃvidaṃty anye na veti yadi saṃśayaḥ tadā na puruṣādvaitanirṇayo jātu kasyacit <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.36"> <span type="ref-block" n="744 r_TAŚV-ML#1.4.36_r"/>āhur vidhātṛpratyakṣaṃ na niṣeddhṛvipaścitaḥ na nānātvāgamas tena pratyakṣeṇa virudhyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.37"> <span type="ref-block" n="745 r_TAŚV-ML#1.4.37_r"/>tenāniṣedhate 'nyasyābhāvābhāvāt kathaṃcana saṃśītigocaratvād vānyasyābhāvāviniścayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.38"> <span type="ref-block" n="746 r_TAŚV-ML#1.4.38_r"/>yathaiva ca mamādhyakṣaṃ vidhātṛ na niṣedhṛ vā pratyakṣatvāt tathānyeṣām anyathaitattathā kutaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.39"> <span type="ref-block" n="747 r_TAŚV-ML#1.4.39_r"/>vidhātr ahaṃ sadaivānyaniṣeddhṛ na bhavāmy aham svayaṃ pratyakṣam ity evaṃ vetti cen na niṣeddhṛkam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.40"> <span type="ref-block" n="748 r_TAŚV-ML#1.4.40_r"/>saṃti satyāstato nānā jīvāḥ sādhyakṣasiddhayaḥ pratipādyāḥ pareṣāṃ te kadācit pratipādakāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.41"> <span type="ref-block" n="749 r_TAŚV-ML#1.4.41_r"/>parārthaṃ nirṇayopāyo vacanaṃ cāsti tattvataḥ tac ca jīvātmakaṃ neti tadvad anyac ca kiṃ na naḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.42"> <span type="ref-block" n="750 r_TAŚV-ML#1.4.42_r"/>bāhyeṃdriyaparicchedyaḥ śabdo nātmā yathaiva hi tathā kāryādir artho pi tadajīvo sti vastutaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.43"> <span type="ref-block" n="751 r_TAŚV-ML#1.4.43_r"/>yo pi brūte pṛthivyādir ajīvo dhyakṣaniścitaḥ tattvārtha iti tasyāpi prāyaśo dattam uttaram <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.44"> <span type="ref-block" n="752 r_TAŚV-ML#1.4.44_r"/>na kāyādikriyārūpo jīvasyāsty āsravaḥ sadā niḥkriyatvād yathā vyomna ity asat tadasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.45"> <span type="ref-block" n="753 r_TAŚV-ML#1.4.45_r"/>kriyāvān puruṣo sarvagatadravyatvato yathā pṛthivyādiḥ svasaṃvedyaṃ sādhanaṃ siddham eva naḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.46"> <span type="ref-block" n="754 r_TAŚV-ML#1.4.46_r"/>baṃdhaḥ puṃdharmatāṃ dhatte dviṣṭhatvān na pradhānake kevale 'saṃbhavāt tasya dharmo sau nāvadhāryate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.47"> <span type="ref-block" n="755 r_TAŚV-ML#1.4.47_r"/>saṃvaro jīvadharmaḥ syāt kartṛstho nirjarāpi ca mokṣaś ca karmadharmo pi karmastho baṃdhavanmataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.48"> <span type="ref-block" n="756 r_TAŚV-ML#1.4.48_r"/>dharmidharmātmakaṃ tattvaṃ saptabhedam itīritam śraddheyaṃ jñeyam ādheyaṃ mumukṣor niyamād iha <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.49"> <span type="ref-block" n="757 r_TAŚV-ML#1.4.49_r"/>na ca tattvāṃtarābhāvas tattvam aṣṭamam āsajet saptatattvāstitārūpo hy eṣo 'nyasyāpratītitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.50"> <span type="ref-block" n="758 r_TAŚV-ML#1.4.50_r"/>tattvaṃ sataś ca sadbhāvo 'sato 'sadbhāva ity api vastuny eva dvidhā vṛttir vyavahārasya vakṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.51"> <span type="ref-block" n="759 r_TAŚV-ML#1.4.51_r"/>yathā hi sati sattvena vedanaṃ siddham aṃjasā tathā sadaṃtare siddham asattvena pravedanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.52"> <span type="ref-block" n="760 r_TAŚV-ML#1.4.52_r"/>asadrūpapratītir hi nāvastuviṣayā kvacit bhāvāṃśaviṣayatvāt syāt sitatvādipratītivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.53"> <span type="ref-block" n="761 r_TAŚV-ML#1.4.53_r"/>bhāvāṃśo satsadābhāvaviśeṣaṇatayekṣaṇāt sarvathābhāvanirmuktasyādṛṣṭeḥ pāṭalādivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.54"> <span type="ref-block" n="762 r_TAŚV-ML#1.4.54_r"/>pramāṇādaya eva syuḥ padārthāḥ ṣoḍaśeti tu bruvāṇānāṃ na sarvasya saṃgraho vyavatiṣṭhate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.55"> <span type="ref-block" n="763 r_TAŚV-ML#1.4.55_r"/>tatrānadhyavasāyasya viparyāsasya vā gateḥ nāsyāpramāṇarūpasya pramāṇagrahaṇād gatiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.56"> <span type="ref-block" n="764 r_TAŚV-ML#1.4.56_r"/>saṃśītivatprameyāṃtarbhāve tattvadvayaṃ bhavet saṃśayādeḥ pṛthagbhāve pṛthagbhāvo sya kiṃ tataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.57"> <span type="ref-block" n="765 r_TAŚV-ML#1.4.57_r"/>pramāṇavidhisāmarthyād apramāṇagatau yadi tatrānadhyavasāyāder aṃtarbhāvo virudhyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.58"> <span type="ref-block" n="766 r_TAŚV-ML#1.4.58_r"/>saṃśayasva tadātraiva nāṃtarbhāvaḥ kim iṣyate pramāṇabhāvarūpatvāviśeṣāt tasya sarvathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.59"> <span type="ref-block" n="767 r_TAŚV-ML#1.4.59_r"/>pramāṇavṛttihetutvāt saṃśayaś cet pṛthakkṛtaḥ tata eva vidhīyeta jijñāsādis tathā na kim <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.60"> <span type="ref-block" n="768 r_TAŚV-ML#1.4.60_r"/>abhāvasyāvinābhāvasaṃbaṃdhāder asaṃgrahāt pramāṇādipadārthānām upadeśo na doṣajit <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.61"> <span type="ref-block" n="769 r_TAŚV-ML#1.4.61_r"/>dravyādiṣaṭpadārthānām upadeśo pi tādṛśaḥ sarvārthasaṃgrahābhāvād anāptopajñam ity ataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.62"> <span type="ref-block" n="770 r_TAŚV-ML#1.4.62_r"/>sūtre vadhāraṇābhāvāc cheṣārthasyānirākṛtau tattvenaikena paryāptam upadiṣṭena dhīmatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.63"> <span type="ref-block" n="771 r_TAŚV-ML#1.4.63_r"/>nanv evaṃ saptatattvārthavacanenāpy asaṃgrahāt ratnatrayasya tadbādhye py ayuktam itītare <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.64"> <span type="ref-block" n="772 r_TAŚV-ML#1.4.64_r"/>tadasattasya jīvādisvabhāvatvena nirṇayāt tathā puṇyāsravatvena saṃvaratvena vā sthiteḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.4.65"> <span type="ref-block" n="773 r_TAŚV-ML#1.4.65_r"/>jīvājīvaprabhedānām anaṃtatve pi nānyatā prasiddhyaty āsravādibhya ity avyāptyādyasaṃbhavaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.1"> <span type="ref-block" n="775 r_TAŚV-ML#1.5.1_r"/>saṃjñākarmānapekṣyaiva nimittāṃtaram iṣṭitaḥ nāmānekavidhaṃ lokavyavahārāya sūtritam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.5.2"> <span type="ref-block" n="776 r_TAŚV-ML#1.5.2_r"/>nāmno vaktur abhiprāyo nimittaṃ kathitaṃ samam tasmād anyat tu jātyādinimittāṃtaram iṣyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.5.3"> <span type="ref-block" n="777 r_TAŚV-ML#1.5.3_r"/>jātidvāreṇa śabdo hi yo dravyādiṣu vartate jātihetuḥ sa vijñeyo gauraś ca iti śabdavat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.5.4"> <span type="ref-block" n="778 r_TAŚV-ML#1.5.4_r"/>jātāv eva tu yat saṃjñākarma tan nāma manyate tasyām aparajātyādinimittānām abhāvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.5.5"> <span type="ref-block" n="779 r_TAŚV-ML#1.5.5_r"/>guṇe karmaṇi vā nāma saṃjñā karma tatheṣyate guṇakarmāṃtarābhāvāj jāter apy anapekṣaṇāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.5.6"> <span type="ref-block" n="780 r_TAŚV-ML#1.5.6_r"/>guṇaprādhānyato vṛtto dravye guṇanimittakaḥ śuklaḥ pāṭala ityādiśabdavat saṃpratīyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.5.7"> <span type="ref-block" n="781 r_TAŚV-ML#1.5.7_r"/>karmaprādhānyatas tatra karmahetur nibudhyate carati plavate yadvat kaścid ity atiniścitam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.5.8"> <span type="ref-block" n="782 r_TAŚV-ML#1.5.8_r"/>dravyāṃtaramukhe tu syāt pravṛtto dravyahetukaḥ śabdas taddvividhas tajjñair nirākulam udāhṛtaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.5.9"> <span type="ref-block" n="783 r_TAŚV-ML#1.5.9_r"/>saṃyogidravyaśabdaḥ syāt kuṃḍalītyādiśabdavat samavāyidravyaśabdo viṣāṇītyādir āsthitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.5.10"> <span type="ref-block" n="784 r_TAŚV-ML#1.5.10_r"/>kuṃḍalītyādayaḥ śabdā yadi saṃyogahetavaḥ viṣāṇītyādayaḥ kiṃ na samavāyanibaṃdhanāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.11"> <span type="ref-block" n="785 r_TAŚV-ML#1.5.11_r"/>tathā sati na śabdānāṃ vācyā jātiguṇakriyāḥ dravyavatsamavāyena svasaṃbaṃdhiṣu vartanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.12"> <span type="ref-block" n="786 r_TAŚV-ML#1.5.12_r"/>yathā jātyādayo dravye samavāyabalāt sthitāḥ śabdānāṃ viṣayas tadvat dravyaṃ tatrāstu kiṃcana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.13"> <span type="ref-block" n="787 r_TAŚV-ML#1.5.13_r"/>saṃyogabalataś caivaṃ vartamānaṃ tatheṣyatām dravyamātre tu saṃjñānaṃ nāmeti sphuṭam īkṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.14"> <span type="ref-block" n="788 r_TAŚV-ML#1.5.14_r"/>tena paṃcatayī vṛttiḥ śabdānām upavarṇitā śāstrakārair na bādhyeta nyāyasāmarthyasaṃgatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.15"> <span type="ref-block" n="789 r_TAŚV-ML#1.5.15_r"/>jātiḥ sarvasya śabdasya padārtho nitya ity asan vyaktisaṃpratyayābhāvaprasaṃgād dhvanitaḥ sadā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.16"> <span type="ref-block" n="790 r_TAŚV-ML#1.5.16_r"/>śabdena lakṣitā jātir vyaktīr lakṣayati svakāḥ saṃbaṃdhād ity api vyaktam aśabdārthajñatehitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.17"> <span type="ref-block" n="791 r_TAŚV-ML#1.5.17_r"/>tathā hy anumiter artho vyaktir jātiḥ punar dhvaneḥ kvānyathākṣārthatābādhā śabdārthasyāpi sidhyatu <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.18"> <span type="ref-block" n="792 r_TAŚV-ML#1.5.18_r"/>akṣeṇānugataḥ śabdo jātiṃ pratyāpayed iha saṃbaṃdhāt sāpi niḥśeṣā svavyaktīr iti tannayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.19"> <span type="ref-block" n="793 r_TAŚV-ML#1.5.19_r"/>yady aspaṣṭāvabhāsitvāc chabdārthaḥ kaścaneṣyate liṃgārtho pi tadā prāptaḥ śabdārtho nānyathā sthitiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.20"> <span type="ref-block" n="794 r_TAŚV-ML#1.5.20_r"/>yatra śabdāt pratītiḥ syāt so rthaḥ śabdasya cen nanu vyakteḥ śabdārthatā na syād evaṃ liṃgāt pratītitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.21"> <span type="ref-block" n="795 r_TAŚV-ML#1.5.21_r"/>śabdapratītayā jātyā na ca vyaktiḥ svarūpataḥ pratyetuṃ śakyate tasyāḥ sāmānyākārato gateḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.22"> <span type="ref-block" n="796 r_TAŚV-ML#1.5.22_r"/>vyaktisāmānyato vyaktipratītāv anavasthiteḥ kva viśeṣe pravṛttiḥ syāt pāraṃparyeṇa śabdataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.23"> <span type="ref-block" n="797 r_TAŚV-ML#1.5.23_r"/>dravyam eva padārtho stu nityam ity apy asaṃgatam tatrānaṃtyena saṃketakriyāyukter ananvayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.24"> <span type="ref-block" n="798 r_TAŚV-ML#1.5.24_r"/>vāṃchitārthapravṛttyādivyavahārasya hānitaḥ śabdasyākṣādisāmarthyād eva tatra pravṛttitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.25"> <span type="ref-block" n="799 r_TAŚV-ML#1.5.25_r"/>vyaktāvekatra śabdena nirṇītāyāṃ kathaṃcana tadviśeṣaṇabhūtāyā jāteḥ saṃpratyayaḥ svataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.26"> <span type="ref-block" n="800 r_TAŚV-ML#1.5.26_r"/>guḍaśabdād yathā jñāne guḍe mādhuryanirṇayaḥ svataḥ pratīyate loke prokto niṃbe ca tiktatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.27"> <span type="ref-block" n="801 r_TAŚV-ML#1.5.27_r"/>pratītayā punar jātyā viśiṣṭāṃ vyaktim īhitām yāṃ yāṃ paśyati tatrāyaṃ pravartetārthasiddhaye <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.28"> <span type="ref-block" n="802 r_TAŚV-ML#1.5.28_r"/>tathā ca sakalaḥ śābdavyavahāraḥ pratiddhyati pratīter bādhaśūnyatvād ity eke saṃpracakṣate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.29"> <span type="ref-block" n="803 r_TAŚV-ML#1.5.29_r"/>tad apy asaṃgataṃ jātipratīter vṛttisaṃbhave śabdenājanyamānāyāḥ śabdavṛttivirodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.30"> <span type="ref-block" n="804 r_TAŚV-ML#1.5.30_r"/>pāraṃparyeṇa cec chabdāt sā vṛttiḥ karaṇān na kim tato na śabdato vṛttir eṣāṃ syāj jātivādivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.31"> <span type="ref-block" n="805 r_TAŚV-ML#1.5.31_r"/>etena taddvayasyaiva padārthatvaṃ nivāritam pakṣe dvayoktadoṣasyāśakteḥ syādvādavidviṣām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.32"> <span type="ref-block" n="806 r_TAŚV-ML#1.5.32_r"/>lohitākṛtim ācaṣṭe yathokto lohitadhvaniḥ lohitākṛtyadhiṣṭhāne vibhāgāl lohite guṇe <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.33"> <span type="ref-block" n="807 r_TAŚV-ML#1.5.33_r"/>tadāveśāt tathā tatra pratyayasya samudbhavāt dravye ca samavāyena prasūyeta tadāśraye <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.34"> <span type="ref-block" n="808 r_TAŚV-ML#1.5.34_r"/>guṇe samāsṛtatvena samavāyāt tadākṛteḥ saṃyuktasamavete ca dravye nyatropapādayet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.35"> <span type="ref-block" n="809 r_TAŚV-ML#1.5.35_r"/>lohitapratyayaṃ raktavastradvayavṛte pi ca tathā gaur iti śabde pi kathayaty ākṛtiṃ svataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.36"> <span type="ref-block" n="810 r_TAŚV-ML#1.5.36_r"/>gotvarūpāt tadāveśāt tadadhiṣṭhāna eva tu tadāśraye ca gopiṃḍe gobuddhiṃ kurute ṃjasā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.37"> <span type="ref-block" n="811 r_TAŚV-ML#1.5.37_r"/>evaṃ pacati śabdo dhiśrayaṇādikriyāgataiḥ sāmānyaiḥ samam ekārthasamavetaṃ prabodhayet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.38"> <span type="ref-block" n="812 r_TAŚV-ML#1.5.38_r"/>vyāpakaṃ pacisāmānyam adhiśrityādikarmaṇām yathā bhramaṇasāmānyaṃ bhramatīti dhvanirjane <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.39"> <span type="ref-block" n="813 r_TAŚV-ML#1.5.39_r"/>tathā ḍitthādiśabdāś ca pūrvāparaviśeṣagam yadṛcchatvādisāmānyaṃ tasyaiva pratibodhakāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.40"> <span type="ref-block" n="814 r_TAŚV-ML#1.5.40_r"/>ity evam ākṛtiṃ śabdasyārthaṃ ye nāma menire tenātiśerate jātivādinaṃ proktanītitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.41"> <span type="ref-block" n="815 r_TAŚV-ML#1.5.41_r"/>jātir ākṛtir ity arthabhedābhāvāt kathaṃcana guṇatve tv ākṛter vyaktivāda evāsthito bhavet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.42"> <span type="ref-block" n="816 r_TAŚV-ML#1.5.42_r"/>yadi gaur ity ayaṃ śabdo vidhatte nyavivartanam vidadhīta tadā gotvaṃ tan nānyāpohagocaraḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.43"> <span type="ref-block" n="817 r_TAŚV-ML#1.5.43_r"/>agonivṛttim apy anyanivṛttimukhato yadi gośabdaḥ kathayen nūnam anavasthā prasajyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.44"> <span type="ref-block" n="818 r_TAŚV-ML#1.5.44_r"/>vaktur icchāṃ vidhatte sau bahirarthaṃ na jātucit śabdo nyāpohakṛt sarvaḥ yasya vāṃdhyavijṛṃbhitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.45"> <span type="ref-block" n="819 r_TAŚV-ML#1.5.45_r"/>anyāpohe pratīte ca kathamarthe pravartanam śabdāt siddhyej janasyāsya sarvathātiprasaṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.46"> <span type="ref-block" n="820 r_TAŚV-ML#1.5.46_r"/>ekatvāropamātreṇa yadi dṛśyavikalpayoḥ pravṛttiḥ kasyacid dṛśye vikalpe py astv abhedataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.47"> <span type="ref-block" n="821 r_TAŚV-ML#1.5.47_r"/>naikatvādhyavasāyo pi dṛśyaṃ spṛśati jātucit vikalpyasyānyathā siddhyed dṛśyasparśitvam aṃjasā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.48"> <span type="ref-block" n="822 r_TAŚV-ML#1.5.48_r"/>vikalpyadṛśyasāmānyaikatvenādhyavasīyate yadi dṛśyaviśeṣe syāt kathaṃ vṛttistadarthinām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.49"> <span type="ref-block" n="823 r_TAŚV-ML#1.5.49_r"/>tasya ced dṛśyasāmānyaikatvāropāt kva vartanam saugatasya bhaved arthe navasthāpyanuṣaṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.50"> <span type="ref-block" n="824 r_TAŚV-ML#1.5.50_r"/>jātivyaktyātmakaṃ vastu tato stu jñānagocaraḥ prasiddhaṃ bahiraṃtaś ca śābdavyavahṛtīkṣaṇāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.51"> <span type="ref-block" n="825 r_TAŚV-ML#1.5.51_r"/>tatra syādvādinaḥ prāhuḥ kṛtvāyoddhārakalpanām jāteḥ pradhānabhāvena kāṃścic chabdān prabodhakān <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.52"> <span type="ref-block" n="826 r_TAŚV-ML#1.5.52_r"/>vyakteḥ prakhyāpakāṃś cānyān guṇadravyakriyātmanaḥ lokasaṃvyavahārārtham aparān pāribhāṣikān <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.53"> <span type="ref-block" n="827 r_TAŚV-ML#1.5.53_r"/>tenecchāmātrataṃtraṃ yatsaṃjñākarma tad iṣyate nāmācāryair na jātyādinimittāpannavigraham <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.54"> <span type="ref-block" n="828 r_TAŚV-ML#1.5.54_r"/>vastunaḥ kṛtasaṃjñasya pratiṣṭhā sthāpanā matā sadbhāvetarabhedena dvidhā tattvādhiropataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.55"> <span type="ref-block" n="829 r_TAŚV-ML#1.5.55_r"/>sādarānugrahākāṃkṣāhetutvāt pratibhidyate nāmnas tasya tathābhāvābhāvād atrāvivādataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.56"> <span type="ref-block" n="830 r_TAŚV-ML#1.5.56_r"/>nanv anāhitanāmno pi kasyacid darśaneṃjasā punas tatsadṛśe citrakarmādau dṛśyate svataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.57"> <span type="ref-block" n="831 r_TAŚV-ML#1.5.57_r"/>so 'yam ity avasāyasya prādurbhāvaḥ kathaṃcana sthāpanā sā ca tasyeti kṛtasaṃjñasya sā kutaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.58"> <span type="ref-block" n="832 r_TAŚV-ML#1.5.58_r"/>naitat san nāma sāmānyasadbhāvāt tatra tattvataḥ kvānyathā so yam ityādivyavahāraḥ pravartatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.59"> <span type="ref-block" n="833 r_TAŚV-ML#1.5.59_r"/>siddhaṃ bhāvam apekṣyaiva sthāpanāyāḥ pravṛttitaḥ tadapekṣāṃ vinā nāma bhāvād bhinnaṃ tataḥ sthitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.60"> <span type="ref-block" n="834 r_TAŚV-ML#1.5.60_r"/>yat svato bhimukhaṃ vastu bhaviṣyatparyayaṃ prati taddravyaṃ dvividhaṃ jñeyam āgametarabhedataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.61"> <span type="ref-block" n="835 r_TAŚV-ML#1.5.61_r"/>ātmā tatprabhṛtajñāyī yo nāmānupayuktadhīḥ so trāgamaḥ samāmnātaḥ syād dravyaṃ lakṣaṇānvayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.62"> <span type="ref-block" n="836 r_TAŚV-ML#1.5.62_r"/>no āgamaḥ punas tredhā jñaśarīrādibhedataḥ trikālagocaraṃ jñātuḥ śarīraṃ tatra ca tridhā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.63"> <span type="ref-block" n="837 r_TAŚV-ML#1.5.63_r"/>bhāvi no āgamadravyam eṣyat paryāyam eva tat tathā tadvyatiriktaṃ ca karmano karmabhedabhṛt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.64"> <span type="ref-block" n="838 r_TAŚV-ML#1.5.64_r"/>jñānāvṛttyādibhedena karmānekavidhaṃ matam no karma ca śarīratvapariṇāmanirutsukam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.65"> <span type="ref-block" n="839 r_TAŚV-ML#1.5.65_r"/>pudgaladravyamāhāraprabhṛtyupacayātmakam vijñātavyaṃ prapaṃcena yathāgamam abādhitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.66"> <span type="ref-block" n="840 r_TAŚV-ML#1.5.66_r"/>anvayapratyayāt siddhaṃ sarvathā bādhavarjitāt taddravyaṃ bahiraṃtaś ca mukhyaṃ gauṇaṃ tato 'param <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.67"> <span type="ref-block" n="841 r_TAŚV-ML#1.5.67_r"/>sāṃprato vastuparyāyo bhāvo dvedhā sa pūrvavat āgamaḥ prābhṛtajñāyī pumāṃs tatropayuktadhīḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.68"> <span type="ref-block" n="842 r_TAŚV-ML#1.5.68_r"/>no āgamaḥ punar bhāvo vastu tatparyayātmakam dravyād arthāṃtaraṃ bhedapratyayād dhvastabādhanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.69"> <span type="ref-block" n="843 r_TAŚV-ML#1.5.69_r"/>nāmoktaṃ sthāpanā dravyaṃ dravyārthikanayārpaṇāt paryāyārthārpaṇād bhāvas tair nyāsaḥ samyagīritaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.70"> <span type="ref-block" n="844 r_TAŚV-ML#1.5.70_r"/>teṣāṃ darśanajīvādipadārthānāmaśeṣataḥ iti saṃpratipattavyaṃ tacchabdagrahaṇād iha <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.71"> <span type="ref-block" n="845 r_TAŚV-ML#1.5.71_r"/>nanv anaṃtaḥ padārthānāṃ nikṣepo vācya ity asan nāmādiṣv eva tasyāṃtarbhāvāt saṃkṣeparūpataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.72"> <span type="ref-block" n="846 r_TAŚV-ML#1.5.72_r"/>dravyaparyāyato vācyo nyāsa ity apy asaṃgatam atisaṃkṣepatas tasyāniṣṭer atrānyathāstu saḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.73"> <span type="ref-block" n="847 r_TAŚV-ML#1.5.73_r"/>nanu nyāsaḥ padārthānāṃ yadi syān nyasyamānatā tadā tebhyo na bhinnaḥ syād abhedād dharmadharmiṇoḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.74"> <span type="ref-block" n="848 r_TAŚV-ML#1.5.74_r"/>bhede nāmāditas tasya paro nyāsaḥ prakalpyatām tathā ca satyavasthānaṃ kva syāt tasyeti kecana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.75"> <span type="ref-block" n="849 r_TAŚV-ML#1.5.75_r"/>tadayuktam anekāṃtavādinām anupadravāt sarvathaikāṃtavādasya proktanītyā nivāraṇāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.76"> <span type="ref-block" n="850 r_TAŚV-ML#1.5.76_r"/>dravyārthikanayāt tāvad abhede nyāsatadvatoḥ nyāso nyāsavadarthānām iti gauṇī vacogatiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.77"> <span type="ref-block" n="851 r_TAŚV-ML#1.5.77_r"/>paryāyārthanayād bhede tayor mukhyaiva sā matā nyāsasyāpi ca nāmādinyāseṣṭer nānavasthitiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.78"> <span type="ref-block" n="852 r_TAŚV-ML#1.5.78_r"/>bhedaprabhedarūpeṇānaṃtatvāt sarvavastunaḥ sadbhir vicāryamāṇasya pramāṇān nānyathā gatiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.79"> <span type="ref-block" n="853 r_TAŚV-ML#1.5.79_r"/>nanu nāmādayaḥ ke nye nyasyamānārtharūpataḥ yair nyāso stu padārthānām iti ke py anuyuṃjate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.80"> <span type="ref-block" n="854 r_TAŚV-ML#1.5.80_r"/>tebhyo pi bhedarūpeṇa kathaṃcid avasāyataḥ nāmādīnāṃ padārthebhyaḥ prāyaśo dattam uttaram <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.81"> <span type="ref-block" n="855 r_TAŚV-ML#1.5.81_r"/>nāmeṃdrādiḥ pṛthaktāvadbhāveṃdrādeḥ pratīyate sthāpaneṃdrādir apy evaṃ dravyeṃdrādiś ca tattvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.82"> <span type="ref-block" n="856 r_TAŚV-ML#1.5.82_r"/>tadbhedaś ca padārthebhyaḥ kathaṃcid dhaṭarūpavat sthāpyasthāpakabhāvāder anyathānupapattitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.83"> <span type="ref-block" n="857 r_TAŚV-ML#1.5.83_r"/>ekatrārthe virodhaś cen nāmādīnāṃ sahocyate naikatvāsiddhito rthasya bahiraṃtaś ca sarvathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.84"> <span type="ref-block" n="858 r_TAŚV-ML#1.5.84_r"/>nāmāder avibhinnaś ced virodho na virodhakaḥ nāmādyātmavad anyaś cet kaḥ kasyās tu virodhakaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.85"> <span type="ref-block" n="859 r_TAŚV-ML#1.5.85_r"/>bhinnābhinno virodhaś cet kiṃ na nāmādayas tathā kutaścit tadvataḥ saṃti kathaṃcid bhidabhidbhṛtaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.86"> <span type="ref-block" n="860 r_TAŚV-ML#1.5.86_r"/>ekasya bhāvato 'kṣīṇakāraṇasya sadudbhave kṣayo virodhakas tasya so rtho yady abhidhīyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.5.87"> <span type="ref-block" n="861 r_TAŚV-ML#1.5.87_r"/>tadā nāmādayo na syuḥ parasparavirodhakāḥ sakṛtsaṃbhavino rtheṣu jīvādiṣu viniścitāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.1"> <span type="ref-block" n="863 r_TAŚV-ML#1.6.1_r"/>sūtre nāmādinikṣiptatattvārthādhigamasthitaḥ kārtsnyato deśato vāpi sa pramāṇanayair iha <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.6.2"> <span type="ref-block" n="864 r_TAŚV-ML#1.6.2_r"/>pramāṇaṃ ca nayāś ceti dvaṃdve pūrvanipātanam kṛtaṃ pramāṇaśabdasyābhyarhitatvena bahvacaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.6.3"> <span type="ref-block" n="865 r_TAŚV-ML#1.6.3_r"/>pramāṇaṃ sakalādeśi nayādabhyarhitaṃ matam vikalādeśinas tasya vācako pi tathocyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.6.4"> <span type="ref-block" n="866 r_TAŚV-ML#1.6.4_r"/>svārthaniścāyakatvena pramāṇaṃ naya ity asat svārthaikadeśanirṇītilakṣaṇo hi nayaḥ smṛtaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.6.5"> <span type="ref-block" n="867 r_TAŚV-ML#1.6.5_r"/>nāyaṃ vastu na cāvastu vastvaṃśaḥ kathyate yataḥ nāsamudraḥ samudro vā samudrāṃśo yathocyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.6.6"> <span type="ref-block" n="868 r_TAŚV-ML#1.6.6_r"/>tanmātrasya samudratve śeṣāṃśasyāsamudratā samudrabahutvaṃ vā syāt tac cet kās tu samudravit <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.6.7"> <span type="ref-block" n="869 r_TAŚV-ML#1.6.7_r"/>nāṃśebhyo rthāṃtaraṃ kaścit tattvato ṃśīty ayuktikam tasyaikaś ca sthaviṣṭhasya sphuṭaṃ dṛṣṭes tadaṃśavat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.6.8"> <span type="ref-block" n="870 r_TAŚV-ML#1.6.8_r"/>kalpanāropito ṃśī cet sa na syāt kalpanāṃtare tasya nārthakriyāśaktir na spaṣṭajñānavedyatā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.6.9"> <span type="ref-block" n="871 r_TAŚV-ML#1.6.9_r"/>bhrāṃtir iṃdriyajeyaṃ cet sthaviṣṭākāradarśinī kvābhrāṃtam iṃdriyajñānaṃ pratyakṣam iti siddhyatu <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.6.10"> <span type="ref-block" n="872 r_TAŚV-ML#1.6.10_r"/>pratyāsanneṣv ayukteṣu paramāṇuṣu cen na te kadācit kasyacid buddhigocarāḥ paramātmavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.11"> <span type="ref-block" n="873 r_TAŚV-ML#1.6.11_r"/>svasaṃvedanam evaikaṃ pratyakṣaṃ yadi tattvataḥ siddhir aṃśāṃśirūpasya cetanasya tato na kim <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.12"> <span type="ref-block" n="874 r_TAŚV-ML#1.6.12_r"/>vijñānapracayo py eṣa bhrāṃtaś cet kim avibhramam svasaṃvedanam adhyakṣaṃ jñānāṇor apravedanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.13"> <span type="ref-block" n="875 r_TAŚV-ML#1.6.13_r"/>nānyonubhāvyo buddhyāsti tasyā nānubhavoparaḥ grāhyagrāhakavaidhuryāt svayaṃ sā na prakāśate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.14"> <span type="ref-block" n="876 r_TAŚV-ML#1.6.14_r"/>yan na prakāśasāmānyaṃ sarvatrānugamātmakam tatprakāśaviśeṣāṇām abhāve kena vedyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.15"> <span type="ref-block" n="877 r_TAŚV-ML#1.6.15_r"/>nātra saṃvedanaṃ kiṃcid anaṃśaṃ bahirarthavat pratyakṣaṃ bahiraṃtaś ca sāṃśasyaikasya vedanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.16"> <span type="ref-block" n="878 r_TAŚV-ML#1.6.16_r"/>svāṃśeṣu nāṃśino vṛttau vikalpopāttadūṣaṇam sarvathārthāṃtaratvasyābhāvād aṃśāṃśinor iha <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.17"> <span type="ref-block" n="879 r_TAŚV-ML#1.6.17_r"/>tādātmyapariṇāmasya tayoḥ siddheḥ kathaṃcana pratyakṣato numānāc ca na pratītiviruddhatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.18"> <span type="ref-block" n="880 r_TAŚV-ML#1.6.18_r"/>yathāṃśini pravṛttasya jñānasyeṣṭā pramāṇatā tathāṃśeṣv api kiṃ na syād iti mānātmako nayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.19"> <span type="ref-block" n="881 r_TAŚV-ML#1.6.19_r"/>tan nāṃśiny api niḥśeṣadharmāṇāṃ guṇatāgatau dravyārthikanayasyaiva vyāpārān mukhyarūpataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.20"> <span type="ref-block" n="882 r_TAŚV-ML#1.6.20_r"/>dharmidharmasamūhasya prādhānyārpaṇayā vidaḥ pramāṇatvena nirṇīteḥ pramāṇād aparo nayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.21"> <span type="ref-block" n="883 r_TAŚV-ML#1.6.21_r"/>nāpramāṇaṃ pramāṇaṃ vā nayo jñānātmako mataḥ syāt pramāṇaikadeśas tu sarvathāpy avirodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.22"> <span type="ref-block" n="884 r_TAŚV-ML#1.6.22_r"/>pramāṇena gṛhītasya vastuno ṃśevigānataḥ saṃpratyayanimittatvāt pramāṇāc cen nayociṃtaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.23"> <span type="ref-block" n="885 r_TAŚV-ML#1.6.23_r"/>nāśeṣavastunirṇīteḥ pramāṇād eva kasyacit tādṛk sāmarthyaśūnyatvāt sannayasyāpi sarvadā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.24"> <span type="ref-block" n="886 r_TAŚV-ML#1.6.24_r"/>mater avadhito vāpi manaḥparyayato pi vā jñātasyārthasya nāṃśe sti nayānāṃ vartanaṃ nanu <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.25"> <span type="ref-block" n="887 r_TAŚV-ML#1.6.25_r"/>niḥśeṣadeśakālārthāgocaratvaviniścayāt tasyeti bhāṣitaṃ kaiścid yuktam eva tatheṣṭitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.26"> <span type="ref-block" n="888 r_TAŚV-ML#1.6.26_r"/>trikālagocarāśeṣapadārthāṃśeṣu vṛttitaḥ kevalajñānamūlatvam api teṣāṃ na yujyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.27"> <span type="ref-block" n="889 r_TAŚV-ML#1.6.27_r"/>parokṣākāratāvṛtteḥ spaṣṭatvāt kevalasya tu śrutamūlā nayāḥ siddhā vakṣyamāṇāḥ pramāṇavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.28"> <span type="ref-block" n="890 r_TAŚV-ML#1.6.28_r"/>pramāṇena nayaiś cāpi svārthākāraviniścayaḥ pratyeyo 'dhigamas tajjñais tatphalaṃ syād abhedabhṛt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.29"> <span type="ref-block" n="891 r_TAŚV-ML#1.6.29_r"/>teneha sūtrakārasya vacanaṃ karaṇaṃ kṛtaḥ sūtre yadghaṭanāṃ yāti tatpramāṇanayair iti <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.30"> <span type="ref-block" n="892 r_TAŚV-ML#1.6.30_r"/>sārūpyasya pramāṇasya svabhāvo dhigamaḥ phalam tadbhedaḥ kalpanāmātrād iti kecit prapedire <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.31"> <span type="ref-block" n="893 r_TAŚV-ML#1.6.31_r"/>tan na yuktaṃ niraṃśāyāḥ saṃvitter dvayarūpatāṃ pratikalpayatāṃ hetuviśeṣāsaṃbhavitvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.32"> <span type="ref-block" n="894 r_TAŚV-ML#1.6.32_r"/>vinā hetuviśeṣeṇa nānyavyāvṛttimātrataḥ kalpito rtho rthasaṃsiddhyai sarvathātiprasaṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.33"> <span type="ref-block" n="895 r_TAŚV-ML#1.6.33_r"/>pratikarmavyavasthānasyānyathānupapattitaḥ sākārasya ca bodhasya pramāṇatvāpavarṇanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.34"> <span type="ref-block" n="896 r_TAŚV-ML#1.6.34_r"/>kṣaṇakṣayādirūpasya vyavasthāpakatā na kim tena tasya svarūpatvād viśeṣāṃtarahānitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.35"> <span type="ref-block" n="897 r_TAŚV-ML#1.6.35_r"/>pramāṇaṃ yogyatāmātrāt svarūpam adhigacchati yathā tathārtham ity astu pratītyanatilaṃghanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.36"> <span type="ref-block" n="898 r_TAŚV-ML#1.6.36_r"/>svarūpepi ca sārūpyān nādhigatyupavarṇanam yuktaṃ tasya dviniṣṭhatvāt kalpitasyāpy asaṃbhavāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.37"> <span type="ref-block" n="899 r_TAŚV-ML#1.6.37_r"/>kalpane vānavasthānāt kutaḥ saṃvittisaṃbhavaḥ svārthena ghaṭayatyenāṃ pramāṇe svāvṛtikṣayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.38"> <span type="ref-block" n="900 r_TAŚV-ML#1.6.38_r"/>nāyaṃ doṣas tato naiva sārūpyasya pramāṇatā nābhinno dhigamas tasmād ekāṃteneti niścayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.39"> <span type="ref-block" n="901 r_TAŚV-ML#1.6.39_r"/>bhinna eveti cāyuktaṃ svayam ajñānatāptitaḥ pramāṇasya ghaṭasyaiva paratvāt svārthaniścayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.40"> <span type="ref-block" n="902 r_TAŚV-ML#1.6.40_r"/>cakṣurādi pramāṇaṃ ced acetanam apīṣyate na sādhakatamatvasyābhāvāt tasyācitaḥ sadā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.41"> <span type="ref-block" n="903 r_TAŚV-ML#1.6.41_r"/>citas tu bhāvane trādeḥ pramāṇatvaṃ na vāryate tatsādhakatamatvasya kathaṃcid upapattitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.42"> <span type="ref-block" n="904 r_TAŚV-ML#1.6.42_r"/>hānādivedanaṃ bhinnaṃ phalam iṣṭaṃ pramāṇataḥ tadabhinnaṃ punaḥ svārthājñānavyāvartanaṃ samam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.43"> <span type="ref-block" n="905 r_TAŚV-ML#1.6.43_r"/>syādvādāśrayaṇe yuktam etad apy anyathā na tu hānādivedanasyāpi pramāṇādibhidekṣaṇāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.44"> <span type="ref-block" n="906 r_TAŚV-ML#1.6.44_r"/>yenaivārtho mayā jñātas tenaiva tyajyate dhunā gṛhye to pekṣate ceti tadaikyaṃ kena neṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.45"> <span type="ref-block" n="907 r_TAŚV-ML#1.6.45_r"/>bhedaikāṃte punar na syāt pramāṇaphalatā gatiḥ saṃtānāṃtaravatsveṣṭe py ekatrātmani saṃvidoḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.46"> <span type="ref-block" n="908 r_TAŚV-ML#1.6.46_r"/>paryāyārthārpaṇād bhedo dravyārthād abhidās tu naḥ pramāṇaphalayoḥ sākṣād asākṣād api tattvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.47"> <span type="ref-block" n="909 r_TAŚV-ML#1.6.47_r"/>tatpramāṇān nayāc ca syāt tattvasyādhigamo paraḥ sa svārthaś ca parārthaś ca jñānaśabdātmakāt tataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.48"> <span type="ref-block" n="910 r_TAŚV-ML#1.6.48_r"/>jñānaṃ matyādibhedena vakṣyamāṇaṃ prapaṃcataḥ śabdas tu saptadhā vṛtto jñeyo vidhiniṣedhagaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.49"> <span type="ref-block" n="911 r_TAŚV-ML#1.6.49_r"/>tatra praśnavaśāt kaścid vidhau śabdaḥ pravartate syād asty evākhilaṃ yadvatsvarūpādicatuṣṭayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.50"> <span type="ref-block" n="912 r_TAŚV-ML#1.6.50_r"/>syān nāstyeva viparyāsād iti kaścin niṣedhane syād dvaitam eva taddvaitād ity astitvaniṣedhayoḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.51"> <span type="ref-block" n="913 r_TAŚV-ML#1.6.51_r"/>krameṇa yaugapadyād vā syād avaktavyam eva tat syād asty avācyam eveti yathocitanayārpaṇāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.52"> <span type="ref-block" n="914 r_TAŚV-ML#1.6.52_r"/>syān nāsty avācyam eveti tata eva nigadyate syād dvayāvācyam eveti saptabhaṃgyavirodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.53"> <span type="ref-block" n="915 r_TAŚV-ML#1.6.53_r"/>vākyevadhāraṇaṃ tāvad aniṣṭārthanivṛttaye kartavyam anyathānuktasamatvāt tasya kutracit <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.54"> <span type="ref-block" n="916 r_TAŚV-ML#1.6.54_r"/>sarvathā tatprayoge pi sattvādiprāptivicchide syātkāraḥ saṃprayujyetānekāṃtadyotakatvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.55"> <span type="ref-block" n="917 r_TAŚV-ML#1.6.55_r"/>syāc chābdād apy anekāṃtasāmānyasvāvabodhane śabdāṃtaraprayogo tra viśeṣapratipattaye <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.6.56"> <span type="ref-block" n="918 r_TAŚV-ML#1.6.56_r"/>so prayukto pi vā tajjñaiḥ sarvatrārthāt pratīyate yathaivakāro yogādivyavacchedaprayojanaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.7.1"> <span type="ref-block" n="920 r_TAŚV-ML#1.7.1_r"/>nirdeśādyaiś ca kartavyo dhigamaḥ kāṃścana prati ity āha sūtram ācāryaḥ pratipādyānurodhataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.7.2"> <span type="ref-block" n="921 r_TAŚV-ML#1.7.2_r"/>yat kim ity anuyoge rthasvarūpapratipādanam kārsntyato deśato vāpi sa nirdeśo vidāṃ mataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.7.3"> <span type="ref-block" n="922 r_TAŚV-ML#1.7.3_r"/>kasya cety anuyoge satyādhipatyanivedanaṃ svāmitvaṃ sādhanaṃ kenety anuyoge tathā vacaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.7.4"> <span type="ref-block" n="923 r_TAŚV-ML#1.7.4_r"/>kveti paryanuyoge tu vaco dhikaraṇaṃ viduḥ kiyac ciram iti praśne pratyuttaravacaḥ sthitiḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.7.5"> <span type="ref-block" n="924 r_TAŚV-ML#1.7.5_r"/>katidhedam iti praśne vacanaṃ tattvavedinām vidhānaṃ kīrtitaṃ śabdaṃ tat tv 'ajñānaṃ ca gamyatām <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.7.6"> <span type="ref-block" n="925 r_TAŚV-ML#1.7.6_r"/>tair arthādhigamo bhedāt syāt pramāṇanayātmabhiḥ adhigamyasvabhāvair vā vastunaḥ karmasādhanaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.7.7"> <span type="ref-block" n="926 r_TAŚV-ML#1.7.7_r"/>bhāvā yena nirūpyaṃte tadrūpaṃ nāsti tattvataḥ tatsvarūpavaco mithyety ayuktaṃ niḥpramāṇakam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.7.8"> <span type="ref-block" n="927 r_TAŚV-ML#1.7.8_r"/>yat tad ekam anekaṃ ca rūpaṃ teṣāṃ pratīyate pratyakṣato numānāc cābādhitād āgamād api <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.7.9"> <span type="ref-block" n="928 r_TAŚV-ML#1.7.9_r"/>niḥśeṣadharmanairātmyaṃ svarūpaṃ vastuno yadi tadā na niḥsvarūpatvam anyathā dharmayuktatā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.7.10"> <span type="ref-block" n="929 r_TAŚV-ML#1.7.10_r"/>na kaścit kasyacit svāmī saṃbaṃdhābhāvato ṃjasā pārataṃtryavihīnatvāt siddhasyety apare viduḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.7.11"> <span type="ref-block" n="930 r_TAŚV-ML#1.7.11_r"/>tathā syādvādasaṃbaṃdho bhāvānāṃ paramārthataḥ svātaṃtryāt kiṃ na deśādiniyamodbhūtir īkṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.7.12"> <span type="ref-block" n="931 r_TAŚV-ML#1.7.12_r"/>dravyataḥ kṣetrataḥ kālabhāvābhyāṃ kasyacit svataḥ pratyāsannakṛtaḥ siddhaḥ saṃbaṃdhaḥ kenacit sphuṭaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.7.13"> <span type="ref-block" n="932 r_TAŚV-ML#1.7.13_r"/>na kiṃcit kenacid vastu sādhyate san na cāpy asat tato na sādhanaṃ nāmety anye te py asaduktayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.7.14"> <span type="ref-block" n="933 r_TAŚV-ML#1.7.14_r"/>mokṣādisādhanābhyāsābhāvāsaktes tadarthinām tatrāvidyāvilāseṣṭau kva muktiḥ pāramārthikī <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.7.15"> <span type="ref-block" n="934 r_TAŚV-ML#1.7.15_r"/>saṃvic cet saṃvid evety adoṣaḥ sā yady asādhanā nityā syād anyathā siddhaṃ sādhanaṃ paramārthataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.7.16"> <span type="ref-block" n="935 r_TAŚV-ML#1.7.16_r"/>nityasarvagateṣv iṣṭau tasyāḥ saṃvittyasaṃbhavāt kva vyavasthāpanānaṃśakṣaṇikajñānatattvavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.7.17"> <span type="ref-block" n="936 r_TAŚV-ML#1.7.17_r"/>ādhārādheyabhāvasya padārthānām ayogataḥ tattvato vidyate nādhikaraṇaṃ kiṃcid ity asat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.7.18"> <span type="ref-block" n="937 r_TAŚV-ML#1.7.18_r"/>sphuṭaṃ dravyaguṇādīnām ādhārādheyatāgateḥ prasiddhibādhitatvena tadabhāvasya sarvathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.7.19"> <span type="ref-block" n="938 r_TAŚV-ML#1.7.19_r"/>nānavasthāprasaṃgo tra vyomnaḥ svāśrayatāsthiteḥ sarvalokāśrayasyāṃtavihīnasya samaṃtataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.7.20"> <span type="ref-block" n="939 r_TAŚV-ML#1.7.20_r"/>vyomavatsarvabhāvānāṃ svapratiṣṭhānuṣaṃjanaṃ kartuṃ naikāṃtato yuktaṃ sarvagatvānuṣaṃgavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.7.21"> <span type="ref-block" n="940 r_TAŚV-ML#1.7.21_r"/>asthiratvāt padārthānāṃ sthitir naivāsti tāttvikī kṣaṇādūrdhvam itīcchaṃti kecit tad api durghaṭam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.7.22"> <span type="ref-block" n="941 r_TAŚV-ML#1.7.22_r"/>niranvayakṣayaikāṃte saṃtānādyanavasthiteḥ puṇyapāpādyanuṣṭhānābhāvāsakter nirūpaṇāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.7.23"> <span type="ref-block" n="942 r_TAŚV-ML#1.7.23_r"/>yathā caikakṣaṇasthāyī bhāvo hetoḥ samudbhavet tathānekakṣaṇasthāyī kin na loke pratīyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.7.24"> <span type="ref-block" n="943 r_TAŚV-ML#1.7.24_r"/>kṣaṇamātrasthitiḥ siddhaivarjusūtranayād iha dravyārthikanayād eva siddhā kālāṃtarasthitiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.7.25"> <span type="ref-block" n="944 r_TAŚV-ML#1.7.25_r"/>viśvam ekaṃ sadākārāviśeṣād ity asaṃbhavi vidhānaṃ vāstavaṃ vastuny evaṃ kecit pralāpinaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.7.26"> <span type="ref-block" n="945 r_TAŚV-ML#1.7.26_r"/>sadākārāviśeṣasya nānārthānām apahnave saṃbhavābhāvataḥ siddhe vidhānasyaiva tattvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.7.27"> <span type="ref-block" n="946 r_TAŚV-ML#1.7.27_r"/>tad evaṃ mānataḥ siddhair nirdeśādibhir aṃjasā yuktaṃ jīvādiṣūkteṣu nirūpaṇam asaṃśayam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.7.28"> <span type="ref-block" n="947 r_TAŚV-ML#1.7.28_r"/>yathāgamam udāhāryā nirdeṣṭavyādayo budhaiḥ niścayavyavahārābhyāṃ nayābhyāṃ mānato pi vā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.1"> <span type="ref-block" n="949 r_TAŚV-ML#1.8.1_r"/>sadādibhiḥ prapaṃcena tattvārthādhigamaṃ muniḥ saṃdidarśayiṣuḥ prāha sūtraṃ śiṣyānurodhataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.8.2"> <span type="ref-block" n="950 r_TAŚV-ML#1.8.2_r"/>nāstitvaikāṃtavicchittyai tāvat prāk ca prarūpaṇam sāmānyato viśeṣāt tu jīvādyastitvabhidvide <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.8.3"> <span type="ref-block" n="951 r_TAŚV-ML#1.8.3_r"/>sanmātrāpahnave saṃvitsattvābhāvān na sādhanam sveṣṭasya dūṣaṇaṃ vāsti nāniṣṭasya kathaṃcana <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.8.4"> <span type="ref-block" n="952 r_TAŚV-ML#1.8.4_r"/>grāhyagrāhakabhāvādiśūnyaṃ saṃvittimātrakam na svataḥ siddhamārekābhāvāpatter aśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.8.5"> <span type="ref-block" n="953 r_TAŚV-ML#1.8.5_r"/>parato grahaṇe tasya grāhyagrāhakatāsthitiḥ paropagamataḥ sā cet svataḥ sāpi na sidhyati <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.8.6"> <span type="ref-block" n="954 r_TAŚV-ML#1.8.6_r"/>kutaścid grāhakāt siddhaḥ parābhyupagamo yadi grāhyagrāhakabhāvaḥ syāt tattvato nānyathā sthitiḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.8.7"> <span type="ref-block" n="955 r_TAŚV-ML#1.8.7_r"/>grāhyagrāhakabhāvotaḥ siddhas sveṣṭasya sādhanāt sarvathaivānyathā tasyānupapattir viniścayāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.8.8"> <span type="ref-block" n="956 r_TAŚV-ML#1.8.8_r"/>bādhyabādhakabhāvasyāpy abādhe niṣṭasādhanaṃ svānyopagamataḥ siddhyen nety asāv api tāttvikam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.8.9"> <span type="ref-block" n="957 r_TAŚV-ML#1.8.9_r"/>kāryakāraṇabhāvasyābhāve saṃvidakāraṇā satī nityānyathā vyomāraviṃdādivadapramā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.8.10"> <span type="ref-block" n="958 r_TAŚV-ML#1.8.10_r"/>sarvathaivāphalatvāc ca tasyāḥ sidhyen na vastutā saphalatve punaḥ siddhā kāryakāraṇatāṃjasā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.11"> <span type="ref-block" n="959 r_TAŚV-ML#1.8.11_r"/>vācyavācakatāpy evamiṣṭāniṣṭātmanoḥ svayam sādhanād dūṣaṇāc cāpi vāgbhiḥ siddhānyathā na tat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.12"> <span type="ref-block" n="960 r_TAŚV-ML#1.8.12_r"/>tatsatprarūpaṇaṃ yuktam ādāv eva vipaścitām kvānyathā paradharmāṇāṃ nirūpaṇam anākulam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.13"> <span type="ref-block" n="961 r_TAŚV-ML#1.8.13_r"/>nirdeśavacanād etadbhinnaṃ dravyādigocarāt sanmātraviṣayīkurvadarthānastitvasādhanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.14"> <span type="ref-block" n="962 r_TAŚV-ML#1.8.14_r"/>gatyādimārgaṇāsthānaiḥ prapaṃcena nirūpaṇam mithyādṛṣṭyādivikhyātaguṇasthānātmakātmanaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.15"> <span type="ref-block" n="963 r_TAŚV-ML#1.8.15_r"/>saṃkhyā saṃkhyāvato bhinnā na kācid iti kecana saṃkhyāsaṃpratyayas teṣāṃ nirālaṃbaḥ prasajyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.16"> <span type="ref-block" n="964 r_TAŚV-ML#1.8.16_r"/>vāsanāmātrahetuś cet sā mithyākalpanātmikā vastu sāpekṣikatvena sthaviṣṭhatvādidharmavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.17"> <span type="ref-block" n="965 r_TAŚV-ML#1.8.17_r"/>na cāpekṣikatā vyāptā nīrūpatvena gamyate vastu satsv api nīlādirūpeṣv asyāḥ prasidvitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.18"> <span type="ref-block" n="966 r_TAŚV-ML#1.8.18_r"/>sā caikatvādisaṃkhyeyaṃ sarveṣv artheṣu vāstavī vidyamānāpi nirṇītiṃ kuryād dhetoḥ kutaścana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.19"> <span type="ref-block" n="967 r_TAŚV-ML#1.8.19_r"/>pratikṣaṇavināśādi bahiraṃtaryathāsthiteḥ svāvṛttyapāyavaicitryād bodhavaicitryaniṣṭhiteḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.20"> <span type="ref-block" n="968 r_TAŚV-ML#1.8.20_r"/>yatraikatvaṃ kathaṃ tatra dvitvāder api saṃbhavaḥ parasparavirodhāc cet tayor naivaṃ pratītitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.21"> <span type="ref-block" n="969 r_TAŚV-ML#1.8.21_r"/>vastuny ekatra dṛṣṭasya parasparavirodhinaḥ vṛttidharmakalāpasya nopālaṃbhāya kalpate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.22"> <span type="ref-block" n="970 r_TAŚV-ML#1.8.22_r"/>syādvādavidviṣām eva virodhapratipādanāt yathaikatvaṃ padārthasya tathā dvitvādi vāṃchatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.23"> <span type="ref-block" n="971 r_TAŚV-ML#1.8.23_r"/>yenaikatvaṃ svarūpeṇa tena dvitvādi kathyate naivānaṃtātmano 'rthasyety astu kveyaṃ viruddhatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.24"> <span type="ref-block" n="972 r_TAŚV-ML#1.8.24_r"/>sarvathaivāsatāṃ nāsti virodhaḥ kūrmaromavat satām api yathā dṛṣṭasveṣṭatattvaviśeṣavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.25"> <span type="ref-block" n="973 r_TAŚV-ML#1.8.25_r"/>sarvaṃ sarvātmakaṃ siddhyed evam ity atisākulam sarvakāryodbhave sattvasyārthasyedṛkṣaśaktitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.26"> <span type="ref-block" n="974 r_TAŚV-ML#1.8.26_r"/>vyaktyātmanānubhāvasya sarvātmatvaṃ na yujyate sāṃkaryapratyayāpatter avyavasthānuṣaṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.27"> <span type="ref-block" n="975 r_TAŚV-ML#1.8.27_r"/>tato nirbādhanād eva pratyayāt tattvaniṣṭhitau saṃkhyāsaṃpratyayāt satyā tāttvikīti vyavasthitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.28"> <span type="ref-block" n="976 r_TAŚV-ML#1.8.28_r"/>sā naiva tattvato yeṣāṃ teṣāṃ dravyam asaṃkhyakam saṃkhyāto tyantabhinnatvād guṇakarmādivan na kim <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.29"> <span type="ref-block" n="977 r_TAŚV-ML#1.8.29_r"/>samavāyavaśād evaṃ vyapadeśo na yujyate tasyaikarūpatābhīṣṭe niyamākāraṇatvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.30"> <span type="ref-block" n="978 r_TAŚV-ML#1.8.30_r"/>samavāyo na saṃkhyādi tadvatāṃ ghaṭane prabhuḥ niraṃśatvādyathaivaikaḥ paramāṇuḥ sakṛt tava <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.31"> <span type="ref-block" n="979 r_TAŚV-ML#1.8.31_r"/>yugapan na viśeṣyaṃte tenaiva samavāyinaḥ bhinnadeśādavṛttitvād anyathātiprasaṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.32"> <span type="ref-block" n="980 r_TAŚV-ML#1.8.32_r"/>na khādibhir anekāṃtas teṣāṃ sāṃśatvaniścayāt niraṃśatve pramābhāvād vyāpitvasya virodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.33"> <span type="ref-block" n="981 r_TAŚV-ML#1.8.33_r"/>viśeṣaṇaviśeṣyatvaṃ saṃbaṃdhaḥ samavāyibhiḥ samavāyasya siddhyeta dvau vaḥ pratiniyāmakaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.34"> <span type="ref-block" n="982 r_TAŚV-ML#1.8.34_r"/>sann apy ayaṃ tatas tāvan nābhinnaḥ svamatakṣateḥ bhinnaś cet sa svasaṃbaṃdhisaṃbaṃdho nyo sya kalpanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.35"> <span type="ref-block" n="983 r_TAŚV-ML#1.8.35_r"/>so pi tadbhinnarūpaś ced anavasthopavarṇitā tādātmyapariṇāmasya samavāyasya tu sthitiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.36"> <span type="ref-block" n="984 r_TAŚV-ML#1.8.36_r"/>gaṇanāmātrarūpeyaṃ saṃkhyoktātaḥ kathaṃcana bhinnā vidhānato bhedagaṇanālakṣaṇādiha <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.37"> <span type="ref-block" n="985 r_TAŚV-ML#1.8.37_r"/>nivāsalakṣaṇaṃ kṣetraṃ padārthānāṃ na vāstavam svasvabhāvavyavasthānād ity eke tadapeśalam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.38"> <span type="ref-block" n="986 r_TAŚV-ML#1.8.38_r"/>rājñaḥ sati kurukṣetre tannivāsasya darśanāt tasminn asati cādṛṣṭe vāstavasyāprabādhanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.39"> <span type="ref-block" n="987 r_TAŚV-ML#1.8.39_r"/>pramāṇagocarasyāsya nāvastutvaṃ svatattvavat nānumāgocarasyāpi vastutvaṃ na vyavasthitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.40"> <span type="ref-block" n="988 r_TAŚV-ML#1.8.40_r"/>sāmīpyādiparityāgād vyāpakasya parigrahāt śarīre jīva ity adhikaraṇaṃ kṣetram anyathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.41"> <span type="ref-block" n="989 r_TAŚV-ML#1.8.41_r"/>trikālaviṣayārthopaśleṣaṇaṃ sparśanaṃ matam kṣetrād anyatvabhāgvartamānārthaśleṣalakṣaṇāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.42"> <span type="ref-block" n="990 r_TAŚV-ML#1.8.42_r"/>dravyato 'nādiparyaṃte siddhe vastuny abādhite sparśanasya pratikṣepas trikālasya na yujyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.43"> <span type="ref-block" n="991 r_TAŚV-ML#1.8.43_r"/>sthitim atsu padārtheṣu yo vadhiṃ darśayaty asau kālaḥ pracakṣyate mukhyas tadanyaḥ svasthiteḥ paraḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.44"> <span type="ref-block" n="992 r_TAŚV-ML#1.8.44_r"/>na kriyāmātrakaṃ kālo vyavahāraprayojanaḥ mukhyakālādṛte siddhyed vartanālakṣaṇāt kvacit <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.45"> <span type="ref-block" n="993 r_TAŚV-ML#1.8.45_r"/>paratvam aparatvaṃ ca samadignatayoḥ satoḥ samānaguṇayoḥ siddhaṃ tādṛkkālanibaṃdhanaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.46"> <span type="ref-block" n="994 r_TAŚV-ML#1.8.46_r"/>parāparādikālasya tattvahetvaṃtarān na hi yato 'navasthitis tatrāpy anyahetuprakalpanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.47"> <span type="ref-block" n="995 r_TAŚV-ML#1.8.47_r"/>svatas tattvatathātve ca sarvārthānāṃ na tad bhavet vyāpyasiddher manīṣādir amūrtatvādidharmavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.48"> <span type="ref-block" n="996 r_TAŚV-ML#1.8.48_r"/>yathāpratītibhāvānāṃ svabhāvasya vyavasthitau kāle parāparāditvaṃ svato stv anyatra tatkṛtam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.49"> <span type="ref-block" n="997 r_TAŚV-ML#1.8.49_r"/>kvānyathā vyavatiṣṭhaṃte dharmādharmanabhāṃsy api gatyādihetutāpatter jīvapudgalayoḥ svataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.50"> <span type="ref-block" n="998 r_TAŚV-ML#1.8.50_r"/>śarīravāṅmanaḥprāṇāpānādīn api pudgalāḥ prāṇinām upakuryur na svatas teṣāṃ hi dehinaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.51"> <span type="ref-block" n="999 r_TAŚV-ML#1.8.51_r"/>jīvā vā cetanā na syuḥ kāyāḥ saṃtu svakās tathā niṃbādir madhur astikto guḍādiḥ kālavidviṣām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.52"> <span type="ref-block" n="1000 r_TAŚV-ML#1.8.52_r"/>ekatrārhe hi dṛṣṭasya svabhāvasya kutaścana kalpanā tadvijātīye sveṣṭatattvavidhātinī <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.53"> <span type="ref-block" n="1001 r_TAŚV-ML#1.8.53_r"/>tasmāj jīvādibhāvānāṃ svato vṛttimatāṃ sadā kālaḥ sādhāraṇo hetur vartanālakṣaṇaḥ svataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.54"> <span type="ref-block" n="1002 r_TAŚV-ML#1.8.54_r"/>svahetor jāyamānasya kutaścid vinivartate punaḥ prasūtitaḥ pūrvaṃ viraho ṃtaram iṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.55"> <span type="ref-block" n="1003 r_TAŚV-ML#1.8.55_r"/>kāla eva sa ced iṣṭaṃ viśiṣṭatvān na bhedataḥ sūcanaṃ tasya sūtre smin kathaṃcin na virudhyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.56"> <span type="ref-block" n="1004 r_TAŚV-ML#1.8.56_r"/>atraupaśamikādīnāṃ bhāvānāṃ pratipattaye bhāvo nāmādisūtrokto py uktas tattvānuyuktaye <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.57"> <span type="ref-block" n="1005 r_TAŚV-ML#1.8.57_r"/>ete lpe bahavaś caite 'mībhyo 'rthātiviviktaye kathyate lpabahutvaṃ tatsaṃkhyāto bhinnasaṃkhyayā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.58"> <span type="ref-block" n="1006 r_TAŚV-ML#1.8.58_r"/>pratyekaṃ saṃkhyayā pūrvaṃ niścitārthe pi piṃḍataḥ kathyate lpabahutvaṃ yat tat tataḥ kiṃ na bhidyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.59"> <span type="ref-block" n="1007 r_TAŚV-ML#1.8.59_r"/>iti prapaṃcataḥ sarvabhāvādhigatihetavaḥ sadādayo nuyogāḥ syuste syādvādanayātmakāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.60"> <span type="ref-block" n="1008 r_TAŚV-ML#1.8.60_r"/>sattvena niścitā bhāvā gamyaṃte saṃkhyayā budhaiḥ saṃkhyātaḥ kṣetrato jñeyāḥ sparśanena ca kālataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.61"> <span type="ref-block" n="1009 r_TAŚV-ML#1.8.61_r"/>tathāṃtarāc ca bhāvebhyo jñeyaṃ te lpabahutvataḥ kramād iti tathaiteṣāṃ nirdeśo vyavatiṣṭhate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.62"> <span type="ref-block" n="1010 r_TAŚV-ML#1.8.62_r"/>praśnakramavaśād vāpi vineyānām asaṃśayam nopālaṃbham avāpnoti pratyuttaravacaḥkramaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.8.63"> <span type="ref-block" n="1011 r_TAŚV-ML#1.8.63_r"/>sāmānyenādhigamyaṃte viśeṣeṇa ca te yathā jīvādayas tathā jñeyā vyāsenānyatra kīrtitāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.1"> <span type="ref-block" n="1013 r_TAŚV-ML#1.9.1_r"/>atha svabhedaniṣṭhasya jñānasyeha prasiddhaye prāha pravādimithyābhiniveśavinivṛttaye <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.9.2"> <span type="ref-block" n="1014 r_TAŚV-ML#1.9.2_r"/>jñānaṃ saṃlakṣitaṃ tāvad ādisūtre niruktitaḥ matyādīny atra tadbhedāl lakṣaṇīyāni tattvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.9.3"> <span type="ref-block" n="1015 r_TAŚV-ML#1.9.3_r"/>matyāvaraṇavicchedaviśeṣān manyate yathā mananaṃ manyate yāvat svārthe matir asau matā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.9.4"> <span type="ref-block" n="1016 r_TAŚV-ML#1.9.4_r"/>śrutāvaraṇaviśleṣaviśeṣāc chravaṇaṃ śrutam śṛṇoti svārtham iti vā śrūyate smeti vāgamaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.9.5"> <span type="ref-block" n="1017 r_TAŚV-ML#1.9.5_r"/>avadhyāvṛtividhvaṃsaviśeṣād avadhīyate yena svārtho vadhānaṃ vā so vadhir niyataḥ sthitiḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.9.6"> <span type="ref-block" n="1018 r_TAŚV-ML#1.9.6_r"/>yan manaḥparyayāvāraparikṣayaviśeṣataḥ manaḥ paryeti yo pi vā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.9.7"> <span type="ref-block" n="1019 r_TAŚV-ML#1.9.7_r"/>sa manaḥparyayo jñeyo manonnārthā manogatāḥ pareṣāṃ svamano vāpi tadālaṃbanamātrakam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.9.8"> <span type="ref-block" n="1020 r_TAŚV-ML#1.9.8_r"/>kṣāyopaśamikajñānāsahāyaṃ kevalaṃ matam yadartham arthino mārgaṃ kevaṃte vā tad iṣyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.9.9"> <span type="ref-block" n="1021 r_TAŚV-ML#1.9.9_r"/>matyādīnāṃ niruktyaiva lakṣaṇaṃ sūcitaṃ pṛthak tatprakāśakasūtrāṇām abhāvād uttaratra hi <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.9.10"> <span type="ref-block" n="1022 r_TAŚV-ML#1.9.10_r"/>yathādisūtre jñānasya cāritrasya ca lakṣaṇam nirukter vyabhicāre hi lakṣaṇāṃtarasūcanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.11"> <span type="ref-block" n="1023 r_TAŚV-ML#1.9.11_r"/>svatattvālpākṣaratvābhyāṃ viṣayālpatvato pi ca mater ādau vaco yuktaṃ śrutāt tasya taduttaram <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.12"> <span type="ref-block" n="1024 r_TAŚV-ML#1.9.12_r"/>matisaṃpūrvataḥ sāhacaryāt matyā kathaṃcana pratyakṣatritayasyādāv avadhiḥ pratipādyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.13"> <span type="ref-block" n="1025 r_TAŚV-ML#1.9.13_r"/>sarvastokaviśuddhitvāt tucchatvāc cāvadhidhvaneḥ tataḥ paraṃ punarvācyaṃ manaḥparyayavedanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.14"> <span type="ref-block" n="1026 r_TAŚV-ML#1.9.14_r"/>viśuddhataratāyogāt tasya sarvāvadher api aṃte kevalam ākhyātaṃ prakarṣātiśayasthiteḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.14ef"> <span type="ref-block" n="1027 r_TAŚV-ML#1.9.14ef_r"/>tasya nirvṛttyavasthāyām api sadbhāvaniścayāt <ref type="no-bt" rend="b"/> </l><l n="bt_1.9.15"> <span type="ref-block" n="1028 r_TAŚV-ML#1.9.15_r"/>jñānaśabdasya saṃbaṃdhaḥ pratyekaṃ bhujivanmataḥ samūho jñānam ity asyāniṣṭārthasya nivṛttaye <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.16"> <span type="ref-block" n="1029 r_TAŚV-ML#1.9.16_r"/>matyādīny eva saṃjñānam iti pūrvāvadhāraṇāt matyajñānādiṣu dhvastasamyagjñānatvam ūhyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.17"> <span type="ref-block" n="1030 r_TAŚV-ML#1.9.17_r"/>saṃjñānam eva tānīti parasmād avadhāraṇāt teṣām ajñānatāpāstā mithyātvodayasaṃsṛtā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.18"> <span type="ref-block" n="1031 r_TAŚV-ML#1.9.18_r"/>matimātragrahād atra smṛtyāder jñānatā gatiḥ tenākṣamatir evaikā jñānam ity apasāritam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.19"> <span type="ref-block" n="1032 r_TAŚV-ML#1.9.19_r"/>sānumā sopamānā ca sārthāpattyādikety api saṃvādakatvatas tasyāḥ saṃjñānatvāvirodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.20"> <span type="ref-block" n="1033 r_TAŚV-ML#1.9.20_r"/>śrutasyājñānatām icchaṃs tadvācaiva nirākṛtaḥ svārthe kṣamativattasya saṃviditvena nirṇayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.21"> <span type="ref-block" n="1034 r_TAŚV-ML#1.9.21_r"/>jighraty atīṃdriyajñānam avadhyādivaco balāt pratyākhyātasunirṇītabādhakatvena tadgateḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.22"> <span type="ref-block" n="1035 r_TAŚV-ML#1.9.22_r"/>siddhe hi kevalajñāne sarvārtheṣu sphuṭātmani kārtsnyena rūpiṣu jñāneṣv avadhiḥ kena bādhyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.23"> <span type="ref-block" n="1036 r_TAŚV-ML#1.9.23_r"/>paricittāgateṣv artheṣv evaṃ saṃbhāvyate na kim manaḥparyayavijñānaṃ kasyacit prasphuṭākṛtiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.24"> <span type="ref-block" n="1037 r_TAŚV-ML#1.9.24_r"/>svalpajñānaṃ samārabhya prakṛṣṭajñānam aṃtimam kṛtvā tanmadhyato jñānatāratamyaṃ na hanyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.25"> <span type="ref-block" n="1038 r_TAŚV-ML#1.9.25_r"/>na matiśrutayor aikyaṃ sāhacaryāt sahasthiteḥ viśeṣābhāvato nāpi tato nānātvasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.26"> <span type="ref-block" n="1039 r_TAŚV-ML#1.9.26_r"/>sāhacaryam asiddhaṃ ca sarvadā tatsahasthitiḥ naitayor aviśeṣaś ca paryāyārthanayārpaṇāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.27"> <span type="ref-block" n="1040 r_TAŚV-ML#1.9.27_r"/>kāryakāraṇabhāvāt syāt tayor ekatvam ity api viruddhaṃ sādhanaṃ tasya kathaṃcid bhedasādhanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.28"> <span type="ref-block" n="1041 r_TAŚV-ML#1.9.28_r"/>gocarābhedataś cen na sarvathā tadasiddhitaḥ śrutasyāsarvaparyāyadravyagrāhitvavācy api <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.29"> <span type="ref-block" n="1042 r_TAŚV-ML#1.9.29_r"/>kevalajñānavat sarvatattvārthagrāhitāsthiteḥ mates tathātvaśūnyatvād anyathā svamatakṣateḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.30"> <span type="ref-block" n="1043 r_TAŚV-ML#1.9.30_r"/>iṃdriyāniṃdriyāyattavṛttitvam api sādhanam na sādhīyo prasiddhatvāc chrutasyākṣānapekṣaṇāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.31"> <span type="ref-block" n="1044 r_TAŚV-ML#1.9.31_r"/>nāniṃdriyanimittatvād īhanaśrutayor iha tādātmyaṃ bahuveditvāc chrutasyehāvyapekṣayā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.32"> <span type="ref-block" n="1045 r_TAŚV-ML#1.9.32_r"/>avagrahagrahītasya vastuno bhedam īhate vyaktamīhā śrutaṃ tv arthān parokṣān vividhān api <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.33"> <span type="ref-block" n="1046 r_TAŚV-ML#1.9.33_r"/>śabdaṃ śrutvā tadarthānām avadhāraṇam iṣyate yaiḥ śrutaṃ tair na labhyeta netrādimatijaṃ śrutam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.34"> <span type="ref-block" n="1047 r_TAŚV-ML#1.9.34_r"/>tasmān matiḥ śrutād bhinnā bhinnalakṣaṇayogataḥ avadhyādivadarthādibhedāc ceti suniścitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.35"> <span type="ref-block" n="1048 r_TAŚV-ML#1.9.35_r"/>sarvajñānam anadhyakṣaṃ pratyakṣo rthaḥ parisphuṭaḥ iti kecid anātmajñāḥ pramāṇavyāhataṃ viduḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.36"> <span type="ref-block" n="1049 r_TAŚV-ML#1.9.36_r"/>pratyakṣam ātmani jñānam aparatrānumānikam pratyātmavedyam āhaṃti tatparokṣatvakalpanām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.37"> <span type="ref-block" n="1050 r_TAŚV-ML#1.9.37_r"/>vijñānasya parokṣatve pratyakṣo rthaḥ svataḥ katham sarvadā sarvathā sarvaḥ sarvasya na tathā bhavet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.38"> <span type="ref-block" n="1051 r_TAŚV-ML#1.9.38_r"/>tataḥ paraṃ ca vijñānaṃ kimartham upakalpyate kādācitkatvasiddhyartham arthajñapter na sā parā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.39"> <span type="ref-block" n="1052 r_TAŚV-ML#1.9.39_r"/>vijñānād ity anadhyakṣāt kuto vijñāyate paraiḥ liṃgāc cet tatparicchittir api liṃgāṃtarād iti <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.40"> <span type="ref-block" n="1053 r_TAŚV-ML#1.9.40_r"/>kvāvasthānam anenaiva tatrārthāpattir āhatā avijñātasya sarvasya jñāpakatvavirodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.41"> <span type="ref-block" n="1054 r_TAŚV-ML#1.9.41_r"/>jñātāhaṃ bahirarthasya sukhādeś ceti nirṇayāt svasaṃvedyatvataḥ puṃso na doṣa iti cen matam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.42"> <span type="ref-block" n="1055 r_TAŚV-ML#1.9.42_r"/>svasaṃvedyāṃtarād anyadvijñānaṃ kiṃ kariṣyate karaṇena vinā kartuḥ karmaṇi vyāvṛtir na cet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.43"> <span type="ref-block" n="1056 r_TAŚV-ML#1.9.43_r"/>svasaṃvittikriyā na syāt svataḥ puṃso rthavittivat yadi svātmā svasaṃvittāv ātmanaḥ karaṇaṃ matam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.43ef"> <span type="ref-block" n="1057 r_TAŚV-ML#1.9.43ef_r"/>svārthavittau tadevāstu tato jñānaṃ sa eva naḥ <ref type="no-bt" rend="b"/> </l><l n="bt_1.9.44"> <span type="ref-block" n="1058 r_TAŚV-ML#1.9.44_r"/>karmatvenāparicchittir apratyakṣaṃ yadīṣyate jñānaṃ tadā paro na syād adhyakṣas tata eva te <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.45"> <span type="ref-block" n="1059 r_TAŚV-ML#1.9.45_r"/>tathāstv iti mataṃ dhvastaprāyaṃ na punar asya te svavijñānaṃ tato dhyakṣam ātmavad avatiṣṭhate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.46"> <span type="ref-block" n="1060 r_TAŚV-ML#1.9.46_r"/>pratyakṣaṃ svaphalajñānaṃ karaṇaṃ jñānam anyathā iti prābhākarī dṛṣṭiḥ sveṣṭavyāghātakāriṇī <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.47"> <span type="ref-block" n="1061 r_TAŚV-ML#1.9.47_r"/>karmatvena paricchitter abhāvo hy ātmano yathā phalajñānasya tadvac cet kutas tasya samakṣatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.48"> <span type="ref-block" n="1062 r_TAŚV-ML#1.9.48_r"/>tatkarmatvaparicchittau phalajñānāṃtaraṃ bhavet tatrāpy eva mato na syād avasthānaṃ kvacit sadā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.49"> <span type="ref-block" n="1063 r_TAŚV-ML#1.9.49_r"/>phalatvena phalajñāne pratīte cet samakṣatā karaṇatvena tadjñāne kartṛtvenātmanīṣyatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.50"> <span type="ref-block" n="1064 r_TAŚV-ML#1.9.50_r"/>tathā ca na parokṣatvam ātmano na parokṣatā karaṇātmani vijñāne phalajñānatvavedinaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.51"> <span type="ref-block" n="1065 r_TAŚV-ML#1.9.51_r"/>jñānaṃ jñānāṃtarād vedyaṃ svātmajñaptivirodhataḥ prameyatvād yathā kuṃbha ity apy aślīlabhāṣitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.52"> <span type="ref-block" n="1066 r_TAŚV-ML#1.9.52_r"/>jñānāṃtaraṃ yadā jñānād anyasmāt tena vidyate tadānavasthitiprāpter anyathā hy aviniścayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.53"> <span type="ref-block" n="1067 r_TAŚV-ML#1.9.53_r"/>arthajñānasya vijñānaṃ nājñātam avabodhakam jñāpakatvād yathā liṃgaṃ liṃgino nānyathā sthitiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.54"> <span type="ref-block" n="1068 r_TAŚV-ML#1.9.54_r"/>pradhānapariṇāmatvāt sarvaṃ jñānam acetanam sukhakṣmādivad ity ekapratīter apalāpinaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.55"> <span type="ref-block" n="1069 r_TAŚV-ML#1.9.55_r"/>cetanātmatayā vitter ātmavat sarvadā dhiyaḥ pradhānapariṇāmatvāsiddheś ceti nirūpaṇāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.9.56"> <span type="ref-block" n="1070 r_TAŚV-ML#1.9.56_r"/>tatsvārthavyavasāyātmajñānaṃ cetanam aṃjasā samyag ity adhikārāc ca saṃmatyādikabhedabhṛt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.1"> <span type="ref-block" n="1072 r_TAŚV-ML#1.10.1_r"/>svarūpasaṃkhyayoḥ kecit pramāṇasya vivādinaḥ tat pratyāha samāsena vidadhat tadviniścayam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.10.2"> <span type="ref-block" n="1073 r_TAŚV-ML#1.10.2_r"/>tad eva jñānam āstheyaṃ pramāṇaṃ neṃdriyādikam pramāṇe eva tad jñānaṃ vaikatryādipramāṇavit <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.10.3"> <span type="ref-block" n="1074 r_TAŚV-ML#1.10.3_r"/>nanu pramīyate yena pramāṇaṃ taditīraṇam pramāṇalakṣaṇasya syādiṃdriyādeḥ pramāṇatā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.10.4"> <span type="ref-block" n="1075 r_TAŚV-ML#1.10.4_r"/>tatsādhakatamatvasyāviśeṣāt tāvatā sthitiḥ prāmāṇyasyānyathā jñānaṃ pramāṇaṃ sakalaṃ na kim <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.10.5"> <span type="ref-block" n="1076 r_TAŚV-ML#1.10.5_r"/>tatredaṃ ciṃtyate tāvad iṃdriyaṃ kimu bhautikam cetanaṃ vā prameyasya paricchittau pravartate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.10.6"> <span type="ref-block" n="1077 r_TAŚV-ML#1.10.6_r"/>na tāvad bhautikaṃ tasyācetanatvād ghaṭādivat mṛtadravyeṃdriyasyāpi tatra vṛttiprasaṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.10.7"> <span type="ref-block" n="1078 r_TAŚV-ML#1.10.7_r"/>pramātrādhiṣṭhitaṃ tac cet tatra varteta nānyathā kiṃ na svāpādyavasthāyāṃ tadadhiṣṭhānasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.10.8"> <span type="ref-block" n="1079 r_TAŚV-ML#1.10.8_r"/>ātmā prayatnavāṃs tasyādhiṣṭhānān nāprayatnakaḥ svāpādāv iti cet ko yaṃ prayatno nāma dehinaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.10.9"> <span type="ref-block" n="1080 r_TAŚV-ML#1.10.9_r"/>prameye pramitāvābhimukhyaṃ caitad acetanam yady akiṃcitkaraṃ tatra paṭavat kim apekṣate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.10.10"> <span type="ref-block" n="1081 r_TAŚV-ML#1.10.10_r"/>cetanaṃ caitad evāstu bhāveṃdriyam abādhitam yat sādhakatamaṃ vittau pramāṇaṃ svārthayor iha <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.11"> <span type="ref-block" n="1082 r_TAŚV-ML#1.10.11_r"/>etenaivottaraḥ pakṣaḥ ciṃtitaḥ saṃpratīyate tato nācetanaṃ kiṃcit pramāṇam iti saṃsthitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.12"> <span type="ref-block" n="1083 r_TAŚV-ML#1.10.12_r"/>arthagrahaṇayogyatvam ātmanaś cet anātmakam sannikarṣaḥ pramāṇaṃ naḥ kathaṃcit kena vāryate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.13"> <span type="ref-block" n="1084 r_TAŚV-ML#1.10.13_r"/>tathāpariṇato hy ātmā pramiṇoti svayaṃ svabhuḥ yadā tadāpi yujyeta pramāṇaṃ kartṛsādhanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.14"> <span type="ref-block" n="1085 r_TAŚV-ML#1.10.14_r"/>pramātā bhinna evātmapramāṇād yasya darśane tasyānyātmā pramātā syāt kin na bhedāviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.15"> <span type="ref-block" n="1086 r_TAŚV-ML#1.10.15_r"/>pramāṇaṃ yatra saṃbaṃddhaṃ sa pramāteti cen na kim kāyaḥ saṃbaddhasadbhāvāt tasya tena kathaṃcana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.16"> <span type="ref-block" n="1087 r_TAŚV-ML#1.10.16_r"/>pramāṇaphalasaṃbaṃdho pramātaitena dūṣitaḥ saṃyuktasamavāyasya siddheḥ pramitikāyayoḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.17"> <span type="ref-block" n="1088 r_TAŚV-ML#1.10.17_r"/>jñānātmakapramāṇena pramityā cātmanaḥ paraḥ samavāyo na yujyeta tādātmyapariṇāmataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.18"> <span type="ref-block" n="1089 r_TAŚV-ML#1.10.18_r"/>tato nātyaṃtiko bhedaḥ pramātuḥ svapramāṇataḥ svāsaṃnirṇītarūpāyāḥ pramiteś ca phalātmanaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.19"> <span type="ref-block" n="1090 r_TAŚV-ML#1.10.19_r"/>tathā ca yuktimatproktaṃ pramāṇaṃ bhāvasādhanam sato pi śaktibhedasya paryāyārthād anāśrayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.20"> <span type="ref-block" n="1091 r_TAŚV-ML#1.10.20_r"/>syāt pramātā pramāṇaṃ syāt pramitiḥ svaprameyavat ekāṃtābhedabhedau tu pramātrādigatau kva naḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.21"> <span type="ref-block" n="1092 r_TAŚV-ML#1.10.21_r"/>ekasyānekarūpatve virodho pi na yujyate mecakajñānavatprāyaściṃtitaṃ caitadaṃjasā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.22"> <span type="ref-block" n="1093 r_TAŚV-ML#1.10.22_r"/>saṃyogādi punar yena sannikarṣo 'bhidhīyate tatsādhakatamatvasya bhāvāt tasyāpramāṇatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.23"> <span type="ref-block" n="1094 r_TAŚV-ML#1.10.23_r"/>satīṃdriyārthayos tāvat saṃyogenopajāyate svārthapramitir ekāṃtavyabhicārasya darśanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.24"> <span type="ref-block" n="1095 r_TAŚV-ML#1.10.24_r"/>kṣitidravyeṇa saṃyogo nayanāder yathaiva hi tasya vyomādināpyasti na ca tajjñānakāraṇam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.25"> <span type="ref-block" n="1096 r_TAŚV-ML#1.10.25_r"/>saṃyuktasamavāyaś ca śabdena saha cakṣuṣaḥ śabdajñānam akurvāṇo rūpaciccakṣur eva kim <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.26"> <span type="ref-block" n="1097 r_TAŚV-ML#1.10.26_r"/>saṃyuktasamavetārthasamavāyo py abhāvayan śabdatvasya na netreṇa buddhiṃ rūpatvavitkaraḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.27"> <span type="ref-block" n="1098 r_TAŚV-ML#1.10.27_r"/>śrotrasyādyena śabdena samavāyaś ca tadvidam akurvan na tv aśabdasya jñānaṃ kuryāt kathaṃ tu vaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.28"> <span type="ref-block" n="1099 r_TAŚV-ML#1.10.28_r"/>tasyaivādim aśabdeṣu śabdatvena samaṃ bhaveta samavetasamavāyaṃ sadvijñānam anādivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.29"> <span type="ref-block" n="1100 r_TAŚV-ML#1.10.29_r"/>aṃtyaśabdeṣu śabdatve jñānam ekāṃtataḥ katham vidadhīta viśeṣasyābhāve yaugasya darśane <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.30"> <span type="ref-block" n="1101 r_TAŚV-ML#1.10.30_r"/>tathāgatasya saṃyuktaviśeṣaṇatayā dṛśā jñānenādhīyamāne pi samavāyādivit kutaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.31"> <span type="ref-block" n="1102 r_TAŚV-ML#1.10.31_r"/>yogyatāṃ kāṃcid āsādya saṃyogādir ayaṃ yadi kṣityādivit tad eva syāt tadā naivāstu saṃmatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.32"> <span type="ref-block" n="1103 r_TAŚV-ML#1.10.32_r"/>svātmā svāvṛtivicchedaviśeṣasahitaḥ kvacit saṃvidaṃ janayann iṣṭaḥ pramāṇam avigānataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.33"> <span type="ref-block" n="1104 r_TAŚV-ML#1.10.33_r"/>śaktiriṃdriyam ity etad anenaiva nirūpitaṃ yogyatāvyatirekeṇa sarvathā tadasaṃbhavāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.34"> <span type="ref-block" n="1105 r_TAŚV-ML#1.10.34_r"/>pramāṇaṃ yena sārūpyaṃ kathyate 'dhigatiḥ phalam sannikarṣaḥ kutas tasya na pramāṇatvasaṃmataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.35"> <span type="ref-block" n="1106 r_TAŚV-ML#1.10.35_r"/>sannikarṣe yathā saty apy arthādhigatiśūnyatā sārūpye pi tathā seṣṭā kṣaṇabhaṃgādiṣu svayam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.36"> <span type="ref-block" n="1107 r_TAŚV-ML#1.10.36_r"/>svasaṃvidapramāṇatvaṃ sārūpyeṇa vinā yadi kiṃ nārthavedanasyeṣṭaṃ pāraṃparyasya varjanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.37"> <span type="ref-block" n="1108 r_TAŚV-ML#1.10.37_r"/>sārūpyakalpane tatrāpy anavasthoditā na kim pramāṇaṃ jñānam evāstu tato nānyad iti sthitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.38"> <span type="ref-block" n="1109 r_TAŚV-ML#1.10.38_r"/>mithyājñānaṃ pramāṇaṃ na samyag ity adhikārataḥ yathā yatrāvisaṃvādas tathā tatra pramāṇatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.39"> <span type="ref-block" n="1110 r_TAŚV-ML#1.10.39_r"/>svārthe matiśrutajñānaṃ pramāṇaṃ deśataḥ sthitaṃ avadhyādi tu kārtsnyena kevalaṃ sarvavastuṣu <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.40"> <span type="ref-block" n="1111 r_TAŚV-ML#1.10.40_r"/>anupaplutadṛṣṭīnāṃ caṃdrādiparivedanam tatsaṃkhyādiṣu saṃvādi na pratyāsannatādiṣu <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.41"> <span type="ref-block" n="1112 r_TAŚV-ML#1.10.41_r"/>tathā grahoparāgādimātre śrutam avādhitam nāṃgulidvitayādau tanmānabhede 'nyathā sthite <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.42"> <span type="ref-block" n="1113 r_TAŚV-ML#1.10.42_r"/>nanūpaplutavijñānaṃ pramāṇaṃ kiṃ na deśataḥ svapnādāv iti nāniṣṭaṃ tathaiva pratibhāsanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.43"> <span type="ref-block" n="1114 r_TAŚV-ML#1.10.43_r"/>pramāṇavyavahāras tu bhūyaḥ saṃvādam āśritaḥ gaṃdhadravyādivadbhūyo visaṃvādaṃ tadanyathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.44"> <span type="ref-block" n="1115 r_TAŚV-ML#1.10.44_r"/>yeṣām ekāṃtato jñānaṃ pramāṇam itarac ca na teṣāṃ viplutavijñānapramāṇetaratā kutaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.45"> <span type="ref-block" n="1116 r_TAŚV-ML#1.10.45_r"/>svarūpe sarvavijñānapramāṇatve matakṣatiḥ bahirvikalpavijñānapramāṇatve pramāṃtaram <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.46"> <span type="ref-block" n="1117 r_TAŚV-ML#1.10.46_r"/>na caikatra pramāṇatvāpramāṇatve virodhinī pratyakṣatvaparokṣatve yathaikatrāpi saṃvidi <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.47"> <span type="ref-block" n="1118 r_TAŚV-ML#1.10.47_r"/>svasaṃvinmātratodhyakṣā yathā buddhis tathā yadi vedyākāravinirmuktā tadā sarvasya buddhatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.48"> <span type="ref-block" n="1119 r_TAŚV-ML#1.10.48_r"/>tayā yathā parokṣatvaṃ hṛtsaṃvitter ato pi cet buddhāder api jāyeta jāḍyaṃ mānavivarjitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.49"> <span type="ref-block" n="1120 r_TAŚV-ML#1.10.49_r"/>yaiva buddheḥ svayaṃ vittir vedyākāravimuktatā saivety adhyakṣataiveṣṭā tasyāṃ kimaparokṣatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.50"> <span type="ref-block" n="1121 r_TAŚV-ML#1.10.50_r"/>sarveṣām api vijñānaṃ svavedyātmani vedakam nānyavedyātmanīti syād viruddhākāram aṃjasā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.51"> <span type="ref-block" n="1122 r_TAŚV-ML#1.10.51_r"/>svavyāpārasamāsakto nyavyāpāranirutsukaḥ sarvo bhāvaḥ svayaṃ vakti syādvādanyāyaniṣṭhatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.52"> <span type="ref-block" n="1123 r_TAŚV-ML#1.10.52_r"/>caṃdre caṃdratvavijñānam anyatsaṃkhyāpravedanam pratyāsannatvavic cānyatvekādyākāravin na cet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.53"> <span type="ref-block" n="1124 r_TAŚV-ML#1.10.53_r"/>haṃta mecakavijñānaṃ tathā sarvajñatā kutaḥ prasiddhyed īśvarasyeti nānākāraikavitsthitiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.54"> <span type="ref-block" n="1125 r_TAŚV-ML#1.10.54_r"/>eka eveśvarajñānasyākāraḥ sarvavedakaḥ tādṛśo yadi saṃbhāvyaḥ kiṃ brahmaivaṃ na te matam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.55"> <span type="ref-block" n="1126 r_TAŚV-ML#1.10.55_r"/>taccetanetarākārakaraṃbitavapuḥ svayam bhāvaikam eva sarvasya saṃvittibhavanaṃ param <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.56"> <span type="ref-block" n="1127 r_TAŚV-ML#1.10.56_r"/>yady ekasya viruddhyeta nānākārāvabhāsitā tadā nānārthabodho pi naikākāro vatiṣṭhate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.57"> <span type="ref-block" n="1128 r_TAŚV-ML#1.10.57_r"/>nānā jñānāni neśasya kalpanīyāni dhīmatā kramāt sarvajñatāhāner anyathā nanu saṃdhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.58"> <span type="ref-block" n="1129 r_TAŚV-ML#1.10.58_r"/>tasmād ekam anekātmaviruddham api tattvataḥ siddhaṃ vijñānam anyac ca vastusāmarthyataḥ svayam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.59"> <span type="ref-block" n="1130 r_TAŚV-ML#1.10.59_r"/>pramāṇam avisaṃvādi jñānām ity upavarṇyate kaiścit tatrāvisaṃvādo yady ākāṃkṣānivartanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.60"> <span type="ref-block" n="1131 r_TAŚV-ML#1.10.60_r"/>tadā svapnādivijñānaṃ pramāṇam anuṣajyate tataḥ kasyacid artheṣu paritoṣasya bhāvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.61"> <span type="ref-block" n="1132 r_TAŚV-ML#1.10.61_r"/>arthakriyā sthitiḥ proktā vimuktiḥ sā na tatracet śābdādāv iva tadbhāvo stv abhiprāyanivedanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.62"> <span type="ref-block" n="1133 r_TAŚV-ML#1.10.62_r"/>prāmāṇyaṃ vyavahāreṇa śāstraṃ mohanivartanam tato paryanuyojyāś cet tatraite vyavahāriṇaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.63a"> <span type="ref-block" n="1134 r_TAŚV-ML#1.10.63a_r"/>śāstreṇa kriyatāṃ teṣāṃ kathaṃ mohanivartanam tadaniṣṭau tu śāstrāṇāṃ pratītir vyāhatā na kim <ref type="no-bt" rend="b"> a</ref> </l><l n="bt_1.10.63"> <span type="ref-block" n="1135 r_TAŚV-ML#1.10.63_r"/>yuktyā yan na ghaṭāmeti dṛṣṭvāpi śraddadhe na tat iti bruvan pramāṇatvaṃ yuktyā śraddhātum arhati <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.64"> <span type="ref-block" n="1136 r_TAŚV-ML#1.10.64_r"/>tathāsati pramāṇasya lakṣaṇaṃ nāvatiṣṭhate parihartum ativyāpter aśakyatvāt kathaṃcana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.65"> <span type="ref-block" n="1137 r_TAŚV-ML#1.10.65_r"/>kṣaṇakṣayādibodhe vimuktyabhāvāc ca dūṣyate pratyekṣe pi kim avyāptyā taduktaṃ naiva lakṣaṇam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.66"> <span type="ref-block" n="1138 r_TAŚV-ML#1.10.66_r"/>kṣaṇikeṣu vibhinneṣu paramāṇuṣu sarvataḥ saṃbhavo py avimokṣasya na pratyakṣānumānayoḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.67"> <span type="ref-block" n="1139 r_TAŚV-ML#1.10.67_r"/>ajñātārthaprakāśaś cel lakṣaṇaṃ paramārthataḥ gṛhītagrahaṇān na syād anumānasya mānatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.68"> <span type="ref-block" n="1140 r_TAŚV-ML#1.10.68_r"/>pratyakṣeṇa gṛhīte pi kṣaṇikatvādivastuni samāropavyavacchedāt prāmāṇyaṃ laiṃgikasya cet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.69"> <span type="ref-block" n="1141 r_TAŚV-ML#1.10.69_r"/>smṛtyādivedanasyātaḥ pramāṇatvam apīṣyatām mānadvaividhyavidhvaṃsanibaṃdhanam abādhitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.70"> <span type="ref-block" n="1142 r_TAŚV-ML#1.10.70_r"/>mukhyaṃ prāmāṇyam adhyakṣe 'numāne vyāvahārikam iti bruvan na bauddhaḥ syāt pramāṇe lakṣaṇadvayam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.71"> <span type="ref-block" n="1143 r_TAŚV-ML#1.10.71_r"/>tatrāpūrvārthavijñānaṃ niścitaṃ bādhavarjitam pramāṇam iti yo py āha so py etena nirākṛtaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.72"> <span type="ref-block" n="1144 r_TAŚV-ML#1.10.72_r"/>gṛhītagrahaṇābhedād anumānādi saṃvidaḥ pratyabhijñānanirṇītanityaśabdādivastuṣu <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.73"> <span type="ref-block" n="1145 r_TAŚV-ML#1.10.73_r"/>pratyakṣaṃ pratyabhijñā ced grahītagrahaṇaṃ bhavet tato nyac cet tathāpy evaṃ pramāṇāṃtaratā ca te <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.74"> <span type="ref-block" n="1146 r_TAŚV-ML#1.10.74_r"/>pratyakṣeṇāgrahīte rthe pratyabhijñā pravartate pūrvottaravivartaikagrāhāc cen nākṣajatvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.75"> <span type="ref-block" n="1147 r_TAŚV-ML#1.10.75_r"/>pūrvottaravivartākṣajñānābhyāṃ so pajanyate tanmātram iti cet kve yaṃ tadbhinnaikatvavedinī <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.76"> <span type="ref-block" n="1148 r_TAŚV-ML#1.10.76_r"/>vivartābhyām abhedaś ced ekatvasya kathaṃcana tadgrāhiṇyāḥ kathaṃ na syāt pūrvārthatvaṃ smṛter iva <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.77"> <span type="ref-block" n="1149 r_TAŚV-ML#1.10.77_r"/>tattvārthavyavasāyātmajñānaṃ mānam itīyatā lakṣaṇena gatārthatvād vyartham anyam anyadviśeṣaṇam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.78"> <span type="ref-block" n="1150 r_TAŚV-ML#1.10.78_r"/>gṛhītam agṛhītaṃ vā svārthaṃ yadi vyavasyati tan na loke na śāstreṣu vijahāti pramāṇatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.79"> <span type="ref-block" n="1151 r_TAŚV-ML#1.10.79_r"/>bādhavarjitatāpy eṣā nāparā svārthaniścayāt sa ca prabādhyate ceti vyāghātān mugdhabhāṣitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.80"> <span type="ref-block" n="1152 r_TAŚV-ML#1.10.80_r"/>bādhakodayataḥ pūrvaṃ vartate svārthaniścayaḥ tasyodaye tu bādhyetety etad apy avicāritam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.81"> <span type="ref-block" n="1153 r_TAŚV-ML#1.10.81_r"/>apramāṇād api jñānāt pravṛtter anuṣaṃgataḥ bādhakodbhūtitaḥ pūrvaṃ pramāṇaṃ viphalaṃ tataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.82"> <span type="ref-block" n="1154 r_TAŚV-ML#1.10.82_r"/>bādhakābhāvavijñānāt pramāṇatvasya niścaye pravṛttyaṃge tad eva syāt pratipattuḥ pravartakam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.83"> <span type="ref-block" n="1155 r_TAŚV-ML#1.10.83_r"/>tasyāpi ca pramāṇatvaṃ bādhakābhāvavedanāt parasmād ity avasthānaṃ ka nāmaivaṃ labhemahi <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.84"> <span type="ref-block" n="1156 r_TAŚV-ML#1.10.84_r"/>bādhakābhāvabodhasya svārthanirṇītir eva cet bādhakāṃtaraśūnyatvanirṇītiḥ prathame tra sā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.85"> <span type="ref-block" n="1157 r_TAŚV-ML#1.10.85_r"/>saṃpratyayo yathā yatra tathā tatrāstv itīraṇe bādhakābhāvavijñānaparityāgaḥ samāgataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.86"> <span type="ref-block" n="1158 r_TAŚV-ML#1.10.86_r"/>yac cārthavedane bādhābhāvajñānaṃ tad eva naḥ syād arthasādhanaṃ bādhasadbhāvajñānam anyathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.87"> <span type="ref-block" n="1159 r_TAŚV-ML#1.10.87_r"/>tatra deśāṃtaradīni vāpekṣya yadi jāyate tadā suniścitaṃ bādhābhāvajñānaṃ na cānyathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.88"> <span type="ref-block" n="1160 r_TAŚV-ML#1.10.88_r"/>aduṣṭakāraṇārabdham ity etac ca viśeṣaṇam pramāṇasya na sāphalyaṃ prayātyavyabhicārataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.89"> <span type="ref-block" n="1161 r_TAŚV-ML#1.10.89_r"/>duṣṭakāraṇajanyasya svārthanirṇītyasaṃbhavāt sarvasya vedanasyotthaṃ tata evānumānataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.90"> <span type="ref-block" n="1162 r_TAŚV-ML#1.10.90_r"/>svārthaniścāyakatvenāduṣṭakāraṇajanyatā tathā ca tattvam ity etatparasparasamāśritam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.91"> <span type="ref-block" n="1163 r_TAŚV-ML#1.10.91_r"/>yadi kāraṇadoṣasyābhāvajñānaṃ ca gamyate jñānasyāduṣṭahetūtthā tadā syād anavasthitiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.92"> <span type="ref-block" n="1164 r_TAŚV-ML#1.10.92_r"/>hetudoṣavihīnatvajñānasyāpi pramāṇatā svahetudoṣaśūnyatvajñānāt tasyāpi sā tataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.93"> <span type="ref-block" n="1165 r_TAŚV-ML#1.10.93_r"/>gatvā sudūram ekasya tadabhāve pi mānatā yadīṣṭā tadvad eva syād ādyajñānasya sā na kim <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.94"> <span type="ref-block" n="1166 r_TAŚV-ML#1.10.94_r"/>svataḥ sarvapramāṇānāṃ prāmāṇyam iti kecana yataḥ svato 'satī śaktiḥ kartuṃ nānyena śakyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.95"> <span type="ref-block" n="1167 r_TAŚV-ML#1.10.95_r"/>teṣāṃ svato pramāṇatvam ajñānānāṃ bhaven na kim tata eva viśeṣasyābhāvāt sarvatra sarvathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.96"> <span type="ref-block" n="1168 r_TAŚV-ML#1.10.96_r"/>yathārthabodhakatvena pramāṇatvaṃ vyavasthitam arthānyathātvahetūtthadoṣajñānād apohyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.97"> <span type="ref-block" n="1169 r_TAŚV-ML#1.10.97_r"/>tathā mithyāvabhāsitvād apramāṇatvam āditaḥ arthayāthātmyahetūtthaguṇajñānād apohyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.98"> <span type="ref-block" n="1170 r_TAŚV-ML#1.10.98_r"/>yady athārthānyathābhāvābhāvajñānaṃ nigadyate arthayāthātmyavijñānam apramāṇatvabādhakam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.99"> <span type="ref-block" n="1171 r_TAŚV-ML#1.10.99_r"/>tathaivāstv arthayāthātmyābhāvajñānaṃ svataḥ satām arthānyathātvavijñānaṃ pramāṇatvāpavādakam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.100"> <span type="ref-block" n="1172 r_TAŚV-ML#1.10.100_r"/>vijñānakāreṇa doṣābhāvaḥ prajñāyate guṇaḥ yathā tathā guṇābhāvo doṣaḥ kiṃ nātra manyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.101"> <span type="ref-block" n="1173 r_TAŚV-ML#1.10.101_r"/>yathā ca jātamātrasyāduṣṭā netrādayaḥ svataḥ jātyaṃdhādes tathā duṣṭāḥ śiṣṭais te kiṃ na lakṣitāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.102"> <span type="ref-block" n="1174 r_TAŚV-ML#1.10.102_r"/>dhūmādayo yathāgnyādīn vinā na syuḥ svabhāvataḥ dhūmābhāsādayas tadvat tair vinā saṃty abādhitāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.103"> <span type="ref-block" n="1175 r_TAŚV-ML#1.10.103_r"/>yathā śabdāḥ svatas tattvapratyāyanaparās tathā śabdābhāsās tathā mithyāpadārthapratipādakāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.104"> <span type="ref-block" n="1176 r_TAŚV-ML#1.10.104_r"/>duṣṭe vaktari śabdasya doṣas tat saṃpratīyate guṇo guṇavatīti syād vaktradhīnam idaṃ dvayam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.105"> <span type="ref-block" n="1177 r_TAŚV-ML#1.10.105_r"/>yathā vaktṛguṇair doṣaḥ śabdānāṃ vinivartyate tathā guṇo pi taddoṣair iti spṛṣṭam abhīkṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.106"> <span type="ref-block" n="1178 r_TAŚV-ML#1.10.106_r"/>yathā ca vakrabhāvena na syur doṣās tadāśrayāḥ tadvad eva guṇā na syur meghadhvānādivaddhruvam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.107"> <span type="ref-block" n="1179 r_TAŚV-ML#1.10.107_r"/>tataś ca codanābuddhir na pramāṇaṃ na vā pramā āptānāptopadeśotthabuddhes tattvaprasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.108"> <span type="ref-block" n="1180 r_TAŚV-ML#1.10.108_r"/>evaṃ samatvasaṃsiddhau pramāṇatvetaratvayoḥ svata eva dvayaṃ siddhaṃ sarvajñāneṣv itītare <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.109"> <span type="ref-block" n="1181 r_TAŚV-ML#1.10.109_r"/>tannānabhyāsakāle pi tathā bhāvānuṣaṃgataḥ na ca pratīyate tādṛk paratas tattvanirṇayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.110"> <span type="ref-block" n="1182 r_TAŚV-ML#1.10.110_r"/>dvayaṃ parata eveti kecit tad api sākulam svabhyastaviṣaye tasya parāpekṣānabhīkṣaṇāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.111"> <span type="ref-block" n="1183 r_TAŚV-ML#1.10.111_r"/>tatra pravṛttisāmarthyāt pramāṇatvaṃ pratīyate pramāṇasyārthavattvaṃ cen nānavasthānuṣaṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.112"> <span type="ref-block" n="1184 r_TAŚV-ML#1.10.112_r"/>pramāṇena pratīte rthe yat tad deśopasarpaṇam sā pravṛttiḥ phalasyāptis tasyāḥ sāmarthyam iṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.113"> <span type="ref-block" n="1185 r_TAŚV-ML#1.10.113_r"/>prasūtir vā sajātīyavijñānasya yadā tadā phalaprāptir api jñātā sāmarthyaṃ nānyathā sthitiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.114"> <span type="ref-block" n="1186 r_TAŚV-ML#1.10.114_r"/>tadvijñānasya cānyasmāt pravṛttibalato yadi tadānavasthitis tāvat kenātra pratihanyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.115"> <span type="ref-block" n="1187 r_TAŚV-ML#1.10.115_r"/>svatas tadbalato jñānaṃ pramāṇaṃ cet tathā na kim prathamaṃ kathyate jñānaṃ pradveṣo nirnibaṃdhanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.116"> <span type="ref-block" n="1188 r_TAŚV-ML#1.10.116_r"/>etenaiva sajātīyajñānotpattau niveditā anavasthānyatas tasya pramāṇatvavyavasthiteḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.117"> <span type="ref-block" n="1189 r_TAŚV-ML#1.10.117_r"/>na ca sāmarthyavijñāne prāmāṇyānavadhāraṇe tannibaṃdhanam ādyasya jñānasyaitat prasiddhyati <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.118"> <span type="ref-block" n="1190 r_TAŚV-ML#1.10.118_r"/>jñātaprāmāṇyato mānāt pravṛttau kena vāryate parasparāśrayo doṣo vṛttiprāmāṇyasaṃvidoḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.119"> <span type="ref-block" n="1191 r_TAŚV-ML#1.10.119_r"/>avijñātapramāṇatvāt pravṛttiś cedvṛthā bhavet prāmāṇyavedanaṃ vṛtteḥ kṣaure nakṣatrapṛṣṭivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.120"> <span type="ref-block" n="1192 r_TAŚV-ML#1.10.120_r"/>arthasaṃśayato vṛttir anenaiva nivāritā anarthasaṃśayād vāpi nivṛttir viduṣām iva <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.121"> <span type="ref-block" n="1193 r_TAŚV-ML#1.10.121_r"/>paralokaprasiddhyartham anuṣṭhānaṃ pramāṇataḥ siddhaṃ tasya bahukleśavittatyāgātmakatvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.122"> <span type="ref-block" n="1194 r_TAŚV-ML#1.10.122_r"/>iti bruvan mahāyātrāvivāhādiṣu vartanam saṃdehād abhimanyena jāḍyād eva mahātamāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.123"> <span type="ref-block" n="1195 r_TAŚV-ML#1.10.123_r"/>tasmāt prekṣāvatāṃ yuktā pramāṇād eva niścitāt sarvapravṛttir anyeṣāṃ saṃśayāder api kvacit <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.124"> <span type="ref-block" n="1196 r_TAŚV-ML#1.10.124_r"/>prekṣāvatā punar jñeyā kadācit kasyacit kvacit aprekṣakāritāpy evam anyatrāśeṣavedinaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.125"> <span type="ref-block" n="1197 r_TAŚV-ML#1.10.125_r"/>tatrābhyāsāt pramāṇatvaṃ niścitaḥ svata eva naḥ anabhyāse tu parata ity āhuḥ kecid aṃjasā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.126"> <span type="ref-block" n="1198 r_TAŚV-ML#1.10.126_r"/>tac ca syādvādinām eva svārthaniścayanāt sthitam na tu svaniścayonmuktaniḥśeṣajñānavādinām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.127"> <span type="ref-block" n="1199 r_TAŚV-ML#1.10.127_r"/>svataḥ pramāṇatā yasya tasyaiva parataḥ katham tadaivaikatra naivātaḥ syādvādo sti virodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.128"> <span type="ref-block" n="1200 r_TAŚV-ML#1.10.128_r"/>naitatsādhu pramāṇasyānekarūpatvaniścayāt prameyasya ca nirbhāgatattvavādas tu bādhyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.129"> <span type="ref-block" n="1201 r_TAŚV-ML#1.10.129_r"/>tatra yat parato jñānam anabhyāse pramāṇatām yāti svataḥ svarūpe tat tām iti kvaikarūpatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.130"> <span type="ref-block" n="1202 r_TAŚV-ML#1.10.130_r"/>svārthayor api yasya syād anabhyāsāt pramāṇatā pratikṣaṇavivartādau tasyāpi parato na kim <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.131"> <span type="ref-block" n="1203 r_TAŚV-ML#1.10.131_r"/>syādvādo na viruddho taḥ syāt pramāṇaprameyayoḥ svadravyādivaśād vāpi tasya sarvatra niścayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.132"> <span type="ref-block" n="1204 r_TAŚV-ML#1.10.132_r"/>nanv asiddhaṃ pramāṇaṃ kiṃ svarūpeṇa nirūpyate śaśaśṛṃgavad ity eke tad apy unmattabhāṣitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.133"> <span type="ref-block" n="1205 r_TAŚV-ML#1.10.133_r"/>sveṣṭāniṣṭārthayor jñātur vidhānapratiṣedhayoḥ siddhiḥ pramāṇasaṃsiddhyabhāve sti na hi kasyacit <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.134"> <span type="ref-block" n="1206 r_TAŚV-ML#1.10.134_r"/>nanu pramāṇasaṃsiddhiḥ pramāṇāṃtarato yadi tadānavasthitir no cet pramāṇānveṣaṇaṃ vṛthā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.135"> <span type="ref-block" n="1207 r_TAŚV-ML#1.10.135_r"/>ādyapramāṇataḥ syāc cet pramāṇāṃtarasādhanam tataś cādyapramāṇasya siddher anyonyasaṃśrayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.136"> <span type="ref-block" n="1208 r_TAŚV-ML#1.10.136_r"/>prasiddhenāprasiddhasya vidhānam iti nottaram prasiddhasyāvyavasthānāt pramāṇavirahe kvacit <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.137"> <span type="ref-block" n="1209 r_TAŚV-ML#1.10.137_r"/>parānurodhamātreṇa prasiddho rtho yadīṣyate pramāṇasādhanas tadvatpramāṇaṃ kiṃ na sādhanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.138"> <span type="ref-block" n="1210 r_TAŚV-ML#1.10.138_r"/>parābhyupagamaḥ kena siddhyatīty api ca dvayoḥ samaḥ paryanuyogaḥ syāt samādhānaṃ ca nādhikam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.139"> <span type="ref-block" n="1211 r_TAŚV-ML#1.10.139_r"/>tatpramāṇaprameyādivyavahāraḥ pravartate sarvasyāpy avicāreṇa svapnādivad itītare <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.140"> <span type="ref-block" n="1212 r_TAŚV-ML#1.10.140_r"/>teṣāṃ saṃvittimātraṃ syād anyad vā tattvam aṃjasā siddhaṃ svato yathā tadvatpramāṇam apare viduḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.141"> <span type="ref-block" n="1213 r_TAŚV-ML#1.10.141_r"/>yathā svātaṃtryam abhyastaviṣaye 'sya pratīyate prameyasya tathā neti na pramānveṣaṇaṃ vṛthā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.142"> <span type="ref-block" n="1214 r_TAŚV-ML#1.10.142_r"/>parato pi pramāṇatvenabhyastaviṣaye kvacit nānāvasthānuṣajyeta tata eva vyavasthiteḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.143"> <span type="ref-block" n="1215 r_TAŚV-ML#1.10.143_r"/>dṛṣṭādṛṣṭanimittānāṃ vaicitryād iha dehinām jāyate kvacid abhyāso 'nabhyāso vā kathaṃcana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.144"> <span type="ref-block" n="1216 r_TAŚV-ML#1.10.144_r"/>tatprasiddhena mānena svato siddhasya sādhanam prameyasya yathā tadvatpramāṇasyeti dhīdhanāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.145"> <span type="ref-block" n="1217 r_TAŚV-ML#1.10.145_r"/>evaṃ vicārato mānasvarūpe tu vyavasthite tatsaṃkhyānaprasiddhyarthaṃ sūtre dvitvasya sūcanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.146"> <span type="ref-block" n="1218 r_TAŚV-ML#1.10.146_r"/>pramāṇam ekam eveti kecit tāvat kudṛṣṭayaḥ pratyakṣamukhyam anyasmād arthanirṇītyasaṃbhavāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.147"> <span type="ref-block" n="1219 r_TAŚV-ML#1.10.147_r"/>teṣāṃ tatkiṃ svataḥ siddhaṃ pratyakṣāṃtarayo pi vā svasya sarvasya cety etad bhavet paryanuyojanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.148"> <span type="ref-block" n="1220 r_TAŚV-ML#1.10.148_r"/>svasyaiva cet svataḥ siddhaṃ naṣṭaṃ gurvādikīrtanam tadavyaktapramāṇatvasiddhyabhāvāt kathaṃcana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.149"> <span type="ref-block" n="1221 r_TAŚV-ML#1.10.149_r"/>pratyakṣāṃtarato vāpyasiddhau syād anavasthitiḥ kvacit svato 'nyato veti syādvādāśrayaṇaṃ param <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.150"> <span type="ref-block" n="1222 r_TAŚV-ML#1.10.150_r"/>sarvasyāpi svato dhyakṣapramāṇam iti cen matiḥ kenāvagamyatām etadadhyakṣād yogividviṣām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.151"> <span type="ref-block" n="1223 r_TAŚV-ML#1.10.151_r"/>pramāṇāṃtarato jñāne naikamānavyavasthitiḥ apramāṇād gatāv eva pratyakṣaṃ kimu poṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.152"> <span type="ref-block" n="1224 r_TAŚV-ML#1.10.152_r"/>pratyakṣam anumānaṃ ca pramāṇe iti kecana teṣām api kuto vyāptiḥ siddhyen mānāṃtarād vinā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.153"> <span type="ref-block" n="1225 r_TAŚV-ML#1.10.153_r"/>pratyakṣānupalaṃbhābhyāṃ na tāvat tatprasādhanam tayoḥ sannihitārthatvāt trikālāgocaratvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.154"> <span type="ref-block" n="1226 r_TAŚV-ML#1.10.154_r"/>kāraṇānupalaṃbhāc cet kāryakāraṇatānumā vyāpakānupalaṃbhāc ca vyāpyavyāpakatānumā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.155"> <span type="ref-block" n="1227 r_TAŚV-ML#1.10.155_r"/>tadvyāptisiddhir apy anyānumānād iti na sthitiḥ parasparam api vyāptisiddhāv anyonyam āśrayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.156"> <span type="ref-block" n="1228 r_TAŚV-ML#1.10.156_r"/>yogipratyakṣato vyāptisiddhir ity api durghaṭam sarvatrānumitijñānābhāvāt sakalayoginaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.157"> <span type="ref-block" n="1229 r_TAŚV-ML#1.10.157_r"/>parārthānumitau tasya vyāpāro pi na yujyate ayoginaḥ svayaṃ vyāptim ajānānaḥ janān prati <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.158"> <span type="ref-block" n="1230 r_TAŚV-ML#1.10.158_r"/>yogino pi prati vyarthaḥ svasvārthānumitāv iva samāropaviśeṣasyābhāvāt sarvatra yoginām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.159"> <span type="ref-block" n="1231 r_TAŚV-ML#1.10.159_r"/>etenaiva hatādeśayogipratyakṣato gatiḥ saṃbaṃdhasyāsphuṭaṃ dṛṣṭety anumānaṃ nirarthakam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.160"> <span type="ref-block" n="1232 r_TAŚV-ML#1.10.160_r"/>tasyāviśadarūpatve pratyakṣatvaṃ virudhyate pramāṇāṃtaratāyāṃ tu dve pramāṇe na tiṣṭhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.161"> <span type="ref-block" n="1233 r_TAŚV-ML#1.10.161_r"/>na cāpramāṇato jñānād yukto vyāptiviniścayaḥ pratyakṣādiprameyasyāpy evaṃ nirṇītasaṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.162"> <span type="ref-block" n="1234 r_TAŚV-ML#1.10.162_r"/>pratyakṣaṃ mānasaṃ yeṣāṃ saṃbaṃdhaṃ liṃgaliṃginoḥ vyāptyā jānāti te py arthe tīṃdriye kimu kurvate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.163"> <span type="ref-block" n="1235 r_TAŚV-ML#1.10.163_r"/>yatrākṣāṇi pravartaṃte mānasaṃ tatra vartate no nyatrākṣādivaidhuryaprasaṃgāt sarvadehinām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.164"> <span type="ref-block" n="1236 r_TAŚV-ML#1.10.164_r"/>saṃbaṃdho tīṃdriyārtheṣu niścīyetānumānataḥ tadvyāptiś cānumānenānyena yāvat pravartate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.165"> <span type="ref-block" n="1237 r_TAŚV-ML#1.10.165_r"/>pratyakṣaniścitavyāptir anumāno navasthitiḥ nivartyate tathānyonyasaṃśrayaśceti kecana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.166"> <span type="ref-block" n="1238 r_TAŚV-ML#1.10.166_r"/>teṣāṃ tanmānasaṃ jñānaṃ spaṣṭaṃ na pratibhāsate aspaṣṭaṃ ca kathaṃ nāma pratyakṣam anumānavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.167"> <span type="ref-block" n="1239 r_TAŚV-ML#1.10.167_r"/>tarkaś caivaṃ pramāṇaṃ syāt smṛtisaṃjñā ca kiṃ na vaḥ mānasatvāvisaṃvādāviśeṣān nānumān yathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.168"> <span type="ref-block" n="1240 r_TAŚV-ML#1.10.168_r"/>tarkāder mānase dhyakṣe yadi liṃgānapekṣiṇaḥ syād aṃtarbhavanaṃ siddhis tato dhyakṣānumānayoḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.169"> <span type="ref-block" n="1241 r_TAŚV-ML#1.10.169_r"/>tadā mateḥ pramāṇatvaṃ nāmāṃtaravṛtto stu naḥ tadvad evāvisaṃvādāc chrutasyeti pramātrayam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.170"> <span type="ref-block" n="1242 r_TAŚV-ML#1.10.170_r"/>nākṣaliṃgavibhinnāyāḥ sāmagryā vacanātmanaḥ samudbhūtasya bodhasya mānāṃtaratayā sthiteḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.171"> <span type="ref-block" n="1243 r_TAŚV-ML#1.10.171_r"/>yatreṃdriyamanodhyakṣaṃ yogipratyakṣam eva vā laiṃgikaṃ vā śrutaṃ tatra vṛtter mānāṃtaraṃ bhavet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.172"> <span type="ref-block" n="1244 r_TAŚV-ML#1.10.172_r"/>pratyakṣād anumānasya mā bhūt tarhi vibhinnatā tadarthe vartamānatvāt sāmagrībhitsamā śrutiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.173"> <span type="ref-block" n="1245 r_TAŚV-ML#1.10.173_r"/>śabdaliṃgākṣasāmagrībhedād yeṣāṃ pramātr ayaṃ teṣām aśabdaliṃgākṣajanmajñānaṃ pramāṃtaram <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.174"> <span type="ref-block" n="1246 r_TAŚV-ML#1.10.174_r"/>yogipratyakṣam apy akṣasāmagrījanitaṃ na hi sarvārthāgocaratvasya prasaṃgād asmadādivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.175"> <span type="ref-block" n="1247 r_TAŚV-ML#1.10.175_r"/>pratyakṣaṃ viśadaṃ jñānaṃ yogītarajaneṣu cet smaraṇāder avaiśadyād apratyakṣatvam āgatam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.176"> <span type="ref-block" n="1248 r_TAŚV-ML#1.10.176_r"/>liṃgaśabdānapekṣatvād anumāgamatā ca na saṃvādān nāpramāṇatvam iti saṃkhyā pratiṣṭhitā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.177"> <span type="ref-block" n="1249 r_TAŚV-ML#1.10.177_r"/>etenaiva catuḥpaṃcaṣaṭpramāṇābhidhāyināṃ sveṣṭasaṃkhyākṣatir jñeyā smṛtyādes tadvibhedataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.178"> <span type="ref-block" n="1250 r_TAŚV-ML#1.10.178_r"/>tadvakṣyamāṇakān sūtradvayasāmarthyataḥ sthitaḥ dvitvasaṃkhyāviśeṣo trākalaṃkair abhyadhāyi yaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.179"> <span type="ref-block" n="1251 r_TAŚV-ML#1.10.179_r"/>pratyakṣaṃ viśadaṃ jñānaṃ tridhā śrutam aviṣṇutam parokṣaṃ pratyabhijñādī pramāṇe iti saṃgrahaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.180"> <span type="ref-block" n="1252 r_TAŚV-ML#1.10.180_r"/>tridhā pratyakṣam ity etatsūtravyāhatam īkṣyate pratyakṣātīṃdriyatvasya niyamād ity apeśalam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.181"> <span type="ref-block" n="1253 r_TAŚV-ML#1.10.181_r"/>atyakṣasya svasaṃvittiḥ pratyakṣasyāvirodhataḥ vaiśadyāṃśasya sadbhāvāt vyavahāraprasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.182"> <span type="ref-block" n="1254 r_TAŚV-ML#1.10.182_r"/>pratyakṣam ekam evoktaṃ mukhyaṃ pūrṇetarātmakam akṣam ātmānam āśritya vartamānam atīṃdriyam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.10.183"> <span type="ref-block" n="1255 r_TAŚV-ML#1.10.183_r"/>parāptahatayākhyātaṃ parokṣaṃ tu matiśrutam śabdārthaśrayaṇād evaṃ na doṣaḥ kaścid īkṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.11.1"> <span type="ref-block" n="1257 r_TAŚV-ML#1.11.1_r"/>ādye parokṣam ity āha sūtrapāṭhakramād iha jñeyādyatā matir mukhyā śrutasya guṇabhāvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.11.2"> <span type="ref-block" n="1258 r_TAŚV-ML#1.11.2_r"/>buddhau tiryagavasthānān mukhyaṃ vādyatvam etayoḥ avadhyāditrayāpekṣaṃ kathaṃcin na virudhyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.11.3"> <span type="ref-block" n="1259 r_TAŚV-ML#1.11.3_r"/>parokṣam iti nirdeśo jñānam ity anuvartanāt tato matiśrute jñānaṃ parokṣam iti nirṇayaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.11.4"> <span type="ref-block" n="1260 r_TAŚV-ML#1.11.4_r"/>dvayor ekena nāyuktā samānāśrayatā yathā godau grāma iti prāyaḥ prayogasyopalakṣaṇāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.11.5"> <span type="ref-block" n="1261 r_TAŚV-ML#1.11.5_r"/>pramāṇe iti vā dvitve pratijñāte pramāṇayoḥ pramāṇam iti varteta parokṣam iti saṃgatau <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.11.6"> <span type="ref-block" n="1262 r_TAŚV-ML#1.11.6_r"/>jñānānuvartanāt tatra nājñānasya parokṣatā pramāṇasyānuvṛtter na parokṣasyāpramāṇatā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.11.7"> <span type="ref-block" n="1263 r_TAŚV-ML#1.11.7_r"/>akṣebhyo hi parāvṛttaṃ parokṣaṃ śrutam iṣyate yathā tathā smṛtiḥ saṃjñā ciṃtā cābhinibodhikam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.11.8"> <span type="ref-block" n="1264 r_TAŚV-ML#1.11.8_r"/>avagrahādivijñānam akṣād ātmā vidhānataḥ parāvṛttatayāmnātaṃ pratyakṣam api deśataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.11.9"> <span type="ref-block" n="1265 r_TAŚV-ML#1.11.9_r"/>aspaṣṭaṃ vedanaṃ kecid arthānālaṃbanaṃ viduḥ manorājyādi vijñānaṃ yathaivety eva durghaṭam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.11.10"> <span type="ref-block" n="1266 r_TAŚV-ML#1.11.10_r"/>spaṣṭasyāpy avabodhasya nirālaṃbanatāptitaḥ yathā caṃdradvayajñānasyeti kvārthasya niṣṭhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.11.11"> <span type="ref-block" n="1267 r_TAŚV-ML#1.11.11_r"/>anālaṃbanatā vyāptir na spaṣṭatvasya te yathā aspaṣṭatvasya tadviddhi laiṃgikasyārthavattvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.11.12"> <span type="ref-block" n="1268 r_TAŚV-ML#1.11.12_r"/>tasyānarthāśrayatve rthe syāt pravartakatā kutaḥ saṃbaṃdhāc cen na tasyāpi tathātve nupapattitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.11.13"> <span type="ref-block" n="1269 r_TAŚV-ML#1.11.13_r"/>liṃgaliṃgidhiyor evaṃ pāraṃparyeṇa vastuni pratibaṃdhāt tadābhāsaśūnyayor apy avaṃcanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.11.14"> <span type="ref-block" n="1270 r_TAŚV-ML#1.11.14_r"/>maṇiprabhāmaṇijñāne pramāṇatvaprasaṃgataḥ pāraṃparyān maṇau tasya pratibaṃdhāviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.11.15"> <span type="ref-block" n="1271 r_TAŚV-ML#1.11.15_r"/>tac cānumānam iṣṭaṃ cen na dṛṣṭāṃtaḥ prasiddhyati pramāṇatvavyavasthāne numānasyārthalabdhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.11.16"> <span type="ref-block" n="1272 r_TAŚV-ML#1.11.16_r"/>maṇipradīpaprabhayor maṇibuddhyābhidhāvataḥ mithyājñānaviśeṣe pi viśeṣo rthakriyāṃ prati <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.11.17"> <span type="ref-block" n="1273 r_TAŚV-ML#1.11.17_r"/>yathā tathā yathārthatve py anumānaṃ tadobhayoḥ nārthakriyānurodhena pramāṇatvaṃ vyavasthitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.11.18"> <span type="ref-block" n="1274 r_TAŚV-ML#1.11.18_r"/>dṛṣṭaṃ yad eva tatprāptam ity ekatvāvirodhataḥ pratyakṣaṃ kasyacit tac cen na syād dhāṃtaṃ virodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.11.19"> <span type="ref-block" n="1275 r_TAŚV-ML#1.11.19_r"/>apramāṇatvapakṣe pi tasya dṛṣṭāṃtatā kṣatiḥ pramāṇāṃtaratāyāṃ tu saṃkhyā na vyavatiṣṭhate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.11.20"> <span type="ref-block" n="1276 r_TAŚV-ML#1.11.20_r"/>tataḥ sālaṃbanaṃ siddham anumānaṃ pramātvataḥ pratyakṣavadviparyāso vānyathā syād durātmanām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.11.21"> <span type="ref-block" n="1277 r_TAŚV-ML#1.11.21_r"/>arthasyāsaṃbhave bhāvāt pratyakṣe pi pramāṇatām tadavyāptaṃ pramāṇatvam arthavattvena manyatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.11.22"> <span type="ref-block" n="1278 r_TAŚV-ML#1.11.22_r"/>prāpyārthāpekṣayeṣṭaṃ cet tathādhyakṣe pi te stu tat tathā vādhyakṣam apy arthānālaṃbanam upasthitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.11.23"> <span type="ref-block" n="1279 r_TAŚV-ML#1.11.23_r"/>anumānam avastv eva sāmānyam avalaṃbate prāpayaty artham ity etat sacetānāpya mokṣate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.11.24"> <span type="ref-block" n="1280 r_TAŚV-ML#1.11.24_r"/>tasmād vastv eva sāmānyaviśeṣātmakam aṃjasā viṣayīkurute dhyakṣaṃ yathā tadvac ca laiṃgikam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.11.25"> <span type="ref-block" n="1281 r_TAŚV-ML#1.11.25_r"/>smṛtyādiśrutaparyaṃtam aspaṣṭam api tattvataḥ svārthālaṃbanam ity arthaśūnyaṃ tannibham eva naḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.12.1"> <span type="ref-block" n="1283 r_TAŚV-ML#1.12.1_r"/>mipratyakṣam anyad ity āha parokṣād uditāt paraṃ avadhyāditrayaṃ jñānaṃ pramāṇaṃ cānuvṛttitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.12.2"> <span type="ref-block" n="1284 r_TAŚV-ML#1.12.2_r"/>jñānagrahaṇasaṃbaṃdhāt kevalāvadhidarśane vyudasyete pramāṇābhisaṃbaṃdhād apramāṇatā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.12.3"> <span type="ref-block" n="1285 r_TAŚV-ML#1.12.3_r"/>samyag ity adhikārāc ca vibhaṃgajñānavarjanaṃ pratyakṣam iti śabdāc ca parāpekṣān nivartanam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.12.4"> <span type="ref-block" n="1286 r_TAŚV-ML#1.12.4_r"/>pratyakṣalakṣaṇaṃ prāhuḥ spaṣṭaṃ sākāram aṃjasā dravyaparyāyasāmānyaviśeṣārthātmavedanam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.12.5"> <span type="ref-block" n="1287 r_TAŚV-ML#1.12.5_r"/>sūtrakārā iti jñeyam ākalaṃkāvabodhane pradhānaguṇabhāvena lakṣaṇasyābhidhānataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.12.6"> <span type="ref-block" n="1288 r_TAŚV-ML#1.12.6_r"/>lakṣaṇaṃ samam etāvān viśeṣo 'śeṣagocaraṃ akramaṃ karaṇātītam akalaṃkaṃ mahīyasām <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.12.7"> <span type="ref-block" n="1289 r_TAŚV-ML#1.12.7_r"/>etac cāsti sunirṇītāsaṃbhavadbādhakatvataḥ svasaṃvittivad ity ukta vyāsato nyatra gamyatām <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.12.8"> <span type="ref-block" n="1290 r_TAŚV-ML#1.12.8_r"/>pratyakṣaṃ kalpanāpoḍham abhrāṃtam iti kecana teṣām aspaṣṭarūpā syāt pratītiḥ kalpanāthavā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.12.9"> <span type="ref-block" n="1291 r_TAŚV-ML#1.12.9_r"/>svārthavyavasitir nānyā gatir asti vicārataḥ abhilāpavatī vittis tadyogyā vāpi sā yataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.12.10"> <span type="ref-block" n="1292 r_TAŚV-ML#1.12.10_r"/>tatrādyakalpanāpoḍhe pratyakṣe siddhasādhanam spaṣṭe tasminn avaiśadyavyavacchedasya sādhanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.12.11"> <span type="ref-block" n="1293 r_TAŚV-ML#1.12.11_r"/>aspaṣṭapratibhāsāyāḥ pratīter anapohane pratyakṣasyānumānāder bhedaḥ kenāvabudhyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.12.12"> <span type="ref-block" n="1294 r_TAŚV-ML#1.12.12_r"/>svārthavyavasitis tu syāt kalpanā yadi saṃmatā tadā lakṣaṇam etat syād asaṃbhāvy eva sarvathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.12.13"> <span type="ref-block" n="1295 r_TAŚV-ML#1.12.13_r"/>saṃhṛtya sarvataś cittaṃ stimitenāṃtarātmanā sthito pi cakṣuṣā rūpaṃ svaṃ ca spaṣṭaṃ vyavasyati <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.12.14"> <span type="ref-block" n="1296 r_TAŚV-ML#1.12.14_r"/>punar vikalpayan kiṃcid āsīn me svārthaniścayaḥ īdṛg ity eva budhyena prāgiṃdriyagatāv api <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.12.15"> <span type="ref-block" n="1297 r_TAŚV-ML#1.12.15_r"/>tato nyathāsmṛtir na syāt kṣaṇikatvādivat punaḥ abhyāsādiviśeṣas tu nānyaḥ svārthaviniścayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.12.16"> <span type="ref-block" n="1298 r_TAŚV-ML#1.12.16_r"/>tadakalpakam arthasya sāmarthyena samudbhavāt arthakṣaṇavad ity eke na viruddhasyaiva sādhanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.12.17"> <span type="ref-block" n="1299 r_TAŚV-ML#1.12.17_r"/>jātyādyātmakabhāvasya sāmarthyena samudbhavāt savikalpakam eva syāt pratyakṣaṃ sphuṭam aṃjasā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.12.18"> <span type="ref-block" n="1300 r_TAŚV-ML#1.12.18_r"/>yathāvabhāsato kalpāt pratyakṣāt prabhavann api tatpṛṣṭhato vikalpaḥ syāt tathāthākṣāc ca sa sphuṭaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.12.19"> <span type="ref-block" n="1301 r_TAŚV-ML#1.12.19_r"/>na ca jātyādirūpatvam arthasyāsiddham aṃjasā nirbādhabodhavidhvastasamastāreki tattvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.12.20"> <span type="ref-block" n="1302 r_TAŚV-ML#1.12.20_r"/>saṃketasmaraṇopāyā dṛṣṭasaṃkalpanātmikā naiṣā vyavasitiḥ spaṣṭā tato yuktākṣajanmani <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.12.21"> <span type="ref-block" n="1303 r_TAŚV-ML#1.12.21_r"/>svato hi vyavasāyātmapratyakṣaṃ sakalaṃ matam abhidhānādyapekṣāyām anyonyāśrayaṇāt tayoḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.12.22"> <span type="ref-block" n="1304 r_TAŚV-ML#1.12.22_r"/>svābhidhānaviśeṣasya niścayo yady apekṣate svābhilāṣāṃtaraṃ nūnam anavasthā tadā na kim <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.12.23"> <span type="ref-block" n="1305 r_TAŚV-ML#1.12.23_r"/>gatvā sudūram apy evam abhidhānasya niścaye svābhilāpānapekṣasya kimu nārthasya niścayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.12.24"> <span type="ref-block" n="1306 r_TAŚV-ML#1.12.24_r"/>abhidhānaviśeṣaś cet svasminn arthe ca niścayam kurvan dṛṣṭaḥ svaśaktyaiva liṃgādyarthe pi tādṛśaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.12.25"> <span type="ref-block" n="1307 r_TAŚV-ML#1.12.25_r"/>śābdasya niścayo rthasya śabdāpekṣo stv abādhitaḥ liṃgajanmākṣajanmā ca tadapekṣo bhidhīyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.12.26"> <span type="ref-block" n="1308 r_TAŚV-ML#1.12.26_r"/>tataḥ pratyakṣam āstheyaṃ mukhyaṃ vā deśato pi vā syān nirvikalpakaṃ siddhaṃ yuktyā syāt savikalpakaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.12.27"> <span type="ref-block" n="1309 r_TAŚV-ML#1.12.27_r"/>sarvathā nirvikalpatve svārthavyavasitiḥ kutaḥ sarvathā savikalpatve tasya syāc chabdakalpanā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.12.28"> <span type="ref-block" n="1310 r_TAŚV-ML#1.12.28_r"/>savitarkavicārā hi paṃca vijñānadhātavaḥ nirūpaṇānusmaraṇavikalpenāvikalpakāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.12.29"> <span type="ref-block" n="1311 r_TAŚV-ML#1.12.29_r"/>ity evaṃ svayam iṣṭatvān naikāṃtenāvikalpakaṃ pratyakṣaṃ yuktam āsthātuṃ parasyāpi virodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.12.30"> <span type="ref-block" n="1312 r_TAŚV-ML#1.12.30_r"/>vidhūtakalpanājālaṃ yogipratyakṣam eva cet sarvathā lakṣaṇāvyāptidoṣaḥ kenāsya vāryate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.12.31"> <span type="ref-block" n="1313 r_TAŚV-ML#1.12.31_r"/>laukikī kalpanāpoḍhā yato dhyakṣaṃ tad eva cet śāstrīyā sāsti tatreti naikāṃtenāvikalpakam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.12.32"> <span type="ref-block" n="1314 r_TAŚV-ML#1.12.32_r"/>tadapāye ca buddhasya na syād dharmopadeśanā kuṭyāder yā na sā tasyety etatpūrvaṃ viniścitaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.12.33"> <span type="ref-block" n="1315 r_TAŚV-ML#1.12.33_r"/>ye pi cātmamano kṣārthasannikarṣodbhavaṃ viduḥ pratyakṣaṃ neśvarādhyakṣaṃ saṃgrahas taiḥ kṛto bhavet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.12.34"> <span type="ref-block" n="1316 r_TAŚV-ML#1.12.34_r"/>neśvarasyākṣajajñānaṃ sarvārthaviṣayatvataḥ nākṣaiḥ sarvārthasaṃbaṃdhaḥ sahaikasyāsti sarvathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.12.35"> <span type="ref-block" n="1317 r_TAŚV-ML#1.12.35_r"/>yogajāj jñāyate yat tu jñānaṃ dharmaviśeṣataḥ na saṃnikarṣajaṃ tasmād iti na vyāpi lakṣaṇaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.12.36"> <span type="ref-block" n="1318 r_TAŚV-ML#1.12.36_r"/>sautrādivṛttir adhyakṣam ity apy etena ciṃtitaṃ tasyā vicāryamāṇāyā virodhaś ca pramāṇataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.12.37"> <span type="ref-block" n="1319 r_TAŚV-ML#1.12.37_r"/>puṃsaḥ satsaṃprayoge yad iṃdriyāṇāṃ prajāyate tad eva vedanaṃ yuktaṃ pratyakṣam iti kecana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.12.38"> <span type="ref-block" n="1320 r_TAŚV-ML#1.12.38_r"/>tatsvārthavyavasāyātmavidhā pratyakṣam aṃjasā jñānaṃ viśadam anyat tu parokṣam iti saṃgrahaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.1"> <span type="ref-block" n="1322 r_TAŚV-ML#1.13.1_r"/>matyādiṣv avabodheṣu smṛtyādīnām asaṃgrahaḥ ity āśaṃkyāha matyādisūtraṃ matyātmanāṃ vide <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.13.2"> <span type="ref-block" n="1323 r_TAŚV-ML#1.13.2_r"/>matir eva smṛtiḥ saṃjñā ciṃtā vābhinibodhakam nārthāṃtaraṃ matijñānāvṛticchedaprasūtitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.13.3"> <span type="ref-block" n="1324 r_TAŚV-ML#1.13.3_r"/>iti śabdāt prakārārthād buddhir medhā ca gṛhyate prajñā ca pratibhābhāvaḥ saṃbhavopamitī tathā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.13.4"> <span type="ref-block" n="1325 r_TAŚV-ML#1.13.4_r"/>kathaṃcid vyapadeśādibhede py etadabhinnatā na virodham adhiṣṭhātum īṣṭe prātītikatvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.13.5"> <span type="ref-block" n="1326 r_TAŚV-ML#1.13.5_r"/>buddhir mateḥ prakāraḥ syād arthagrahaṇaśaktikā medhā smṛteḥ tathā śabdasmṛtiśaktir manasvinām <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.13.6"> <span type="ref-block" n="1327 r_TAŚV-ML#1.13.6_r"/>ūhāpohātmikā prajñā ciṃtāyāḥ pratibhopamā sādṛśyopādhike bhāve sādṛśye tadviśeṣaṇe <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.13.7"> <span type="ref-block" n="1328 r_TAŚV-ML#1.13.7_r"/>pravartamānā keṣāṃcid dṛṣṭā sādṛśyasaṃvidaḥ saṃjñāyāḥ saṃbhavādy astu laiṃgikasya tathāgateḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.13.8"> <span type="ref-block" n="1329 r_TAŚV-ML#1.13.8_r"/>pratyekam iti śabdasya tataḥ saṃgatir iṣyate samāptau ceti śabdo yaṃ sūtre smin na virudhyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.13.9"> <span type="ref-block" n="1330 r_TAŚV-ML#1.13.9_r"/>smṛteḥ pramāṇatāpāye saṃjñāyā na pramāṇatā tadapramāṇatāyāṃ tu ciṃtā na vyavatiṣṭhate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.13.10"> <span type="ref-block" n="1331 r_TAŚV-ML#1.13.10_r"/>tadapratiṣṭhitau kvātra mānaṃ nāma pravartate tadapravartane dhyakṣaprāmāṇyaṃ nāvatiṣṭhate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.11"> <span type="ref-block" n="1332 r_TAŚV-ML#1.13.11_r"/>tataḥ pramāṇaśūnyatvāt prameyasyāpi śūnyatā sāpi mānād vinā neti kim apy astīti sākulam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.12"> <span type="ref-block" n="1333 r_TAŚV-ML#1.13.12_r"/>tasmāt pravartakatvena pramāṇatve tra kasyacit smṛtyādīnāṃ pramāṇatvaṃ yuktam uktaṃ ca kaiścana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.13"> <span type="ref-block" n="1334 r_TAŚV-ML#1.13.13_r"/>akṣajñānair anusmṛtya pratyabhijñāya ciṃtayet ābhimukhyena tadbhedān viniścitya pravartate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.14"> <span type="ref-block" n="1335 r_TAŚV-ML#1.13.14_r"/>akṣajñānair viniścitya sarva eva pravartate iti bruvan svacittādau pravartata iti smṛteḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.15"> <span type="ref-block" n="1336 r_TAŚV-ML#1.13.15_r"/>gṛhītagrahaṇāt tatra na smṛteś cet pramāṇatā dhārāvāhyakṣavijñānasyaivaṃ labhyeta kena sā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.16"> <span type="ref-block" n="1337 r_TAŚV-ML#1.13.16_r"/>viśiṣṭasyopayogasyābhāve sāpi na cen matā tadabhāve smaraṇe py akṣajñānavanmānatāstu naḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.17"> <span type="ref-block" n="1338 r_TAŚV-ML#1.13.17_r"/>smṛtyā svārthaṃ paricchidya pravṛttau na ca bādhyate yena prekṣāvatāṃ tasyāḥ pravṛttir vinivāryate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.18"> <span type="ref-block" n="1339 r_TAŚV-ML#1.13.18_r"/>smṛtimūlābhilāṣāder vyavahāraḥ pravartakaḥ na pramāṇaṃ yathā tadvadakṣadhīmūlikā smṛtiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.19"> <span type="ref-block" n="1340 r_TAŚV-ML#1.13.19_r"/>ity ācakṣaṇiko nāmānumāmaṃsta pṛthakpramā pratyakṣaṃ taddhi tanmūlam iti cārvākatāgatiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.20"> <span type="ref-block" n="1341 r_TAŚV-ML#1.13.20_r"/>svārthaprakāśakatvena pramāṇam anumā yadi smṛtir astu tathā nābhilāṣādis tadabhāvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.21"> <span type="ref-block" n="1342 r_TAŚV-ML#1.13.21_r"/>samāropavyavacchedas samaḥ smṛtyanumānataḥ svārthe pramāṇatā tena naikatrāpi nivāryate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.22"> <span type="ref-block" n="1343 r_TAŚV-ML#1.13.22_r"/>smṛtir na laiṃgikaṃ liṃgajñānābhāve pi bhāvataḥ saṃbaṃdhasmṛtivan na syād anavasthānam anyathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.23"> <span type="ref-block" n="1344 r_TAŚV-ML#1.13.23_r"/>parāparānumānānāṃ kalpanasya prasaṃgataḥ vivakṣitānumānasyāpy anumānāṃtarāj janau <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.24"> <span type="ref-block" n="1345 r_TAŚV-ML#1.13.24_r"/>nāpramāṇātmano smṛtyā saṃbaṃdhaḥ siddham ṛcchati pramāṇānarthakatvasya prasaṃgāt sarvavastuni <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.25"> <span type="ref-block" n="1346 r_TAŚV-ML#1.13.25_r"/>smṛtis tad iti vijñānam arthātīte bhavet katham syād arthavad iti sveṣṭaṃ yāti bauddhasya lakṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.26"> <span type="ref-block" n="1347 r_TAŚV-ML#1.13.26_r"/>pratyakṣam arthavan na syād atīte rthe samudbhavat tasya smṛtivad evaṃ hi tadvad eva ca laiṃgikam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.27"> <span type="ref-block" n="1348 r_TAŚV-ML#1.13.27_r"/>nārthāj janmopapadyeta pratyakṣasya smṛter iva tadvat sa eva tadbhāvād anyathā na kṣaṇakṣayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.28"> <span type="ref-block" n="1349 r_TAŚV-ML#1.13.28_r"/>arthākāratvato dhyakṣaṃ yadarthasya prabodhakaṃ tata eva smṛtiḥ kiṃ na svārthasya pratibodhakā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.29"> <span type="ref-block" n="1350 r_TAŚV-ML#1.13.29_r"/>aspaṣṭatvena cen nānumāne py evaṃ prasaṃgataḥ prāpyārthenārthavattā ced anumānāyāḥ smṛter na kim <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.30"> <span type="ref-block" n="1351 r_TAŚV-ML#1.13.30_r"/>manasā janyamānatvāt saṃskārasahakāriṇā sarvatrārthānapekṣeṇa smṛtir nārthavatī yadi <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.31"> <span type="ref-block" n="1352 r_TAŚV-ML#1.13.31_r"/>tadā saṃskāra eva syāt pravṛttis tannibaṃdhanā tatrāsaṃbhavato rthe ced vyaktam īśvaraceṣṭitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.32"> <span type="ref-block" n="1353 r_TAŚV-ML#1.13.32_r"/>pratyakṣaṃ mānasaṃ jñānaṃ smṛter yasyāḥ prajāyate sā hi pramāṇasāmagrīvartinī syāt pravartikā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.33"> <span type="ref-block" n="1354 r_TAŚV-ML#1.13.33_r"/>pramāṇatvād yathā liṃgiliṃgasaṃbaṃdhasaṃsmṛtiḥ liṃgijñānaphalety āha sāmagrīmānavādinaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.34"> <span type="ref-block" n="1355 r_TAŚV-ML#1.13.34_r"/>tad apy asaṃgataṃ liṃgijñānasyaiva prasaṃgataḥ pratyakṣatvakṣater liṃgatatphalāyāḥ smṛter iva <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.35"> <span type="ref-block" n="1356 r_TAŚV-ML#1.13.35_r"/>pratyakṣavatsmṛteḥ sākṣātphale svārthaviniścaye kiṃ sādhakatamatvena prāmāṇyaṃ nopagamyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.36"> <span type="ref-block" n="1357 r_TAŚV-ML#1.13.36_r"/>pāraṃparyeṇa hānādijñānaṃ ca phalam īkṣyate tasyās tadanusmṛtyaṃtaryāthārthyavṛttito rthinaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.37"> <span type="ref-block" n="1358 r_TAŚV-ML#1.13.37_r"/>pratyabhijñāya ca svārthaṃ vartamāno yato rthabhāk mataṃ tatpratyabhijñānaṃ pramāṇaṃ paramanyathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.38"> <span type="ref-block" n="1359 r_TAŚV-ML#1.13.38_r"/>tadvidhaikatvasādṛśyagocaratvena niścitaṃ saṃkīrṇavyatikīrṇatvavyatirekeṇa tattvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.39"> <span type="ref-block" n="1360 r_TAŚV-ML#1.13.39_r"/>tena tu na punar jātamadanāṃkuragocaraṃ sādṛśyapratyabhijñānaṃ pramāṇaṃ naikatātmani <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.40"> <span type="ref-block" n="1361 r_TAŚV-ML#1.13.40_r"/>ekatvagocaraṃ na syād ekatve mānam aṃjasā sādṛśye yathā tasmiṃs tādṛśe yam iti grahaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.41"> <span type="ref-block" n="1362 r_TAŚV-ML#1.13.41_r"/>tad ity atītavijñānaṃ dṛśyamānena naikatāṃ vetti nedam iti jñānam atīteneti kecana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.42"> <span type="ref-block" n="1363 r_TAŚV-ML#1.13.42_r"/>tatsiddhasādhanaṃ jñānadvitayaṃ hy etad iṣyate mānadṛṣṭe rthaparyāye dṛśyamāne ca bhedataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.43"> <span type="ref-block" n="1364 r_TAŚV-ML#1.13.43_r"/>dravyeṇa tadbalodbhūtajñānam ekatvasādhanam dṛṣṭekṣyamāṇaparyāyavyāpiny anyat tato matam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.44"> <span type="ref-block" n="1365 r_TAŚV-ML#1.13.44_r"/>kṣayopaśamatas tac ca niyataṃ syāt kutaścana anādiparyayavyāpi dravyasaṃvittito sti naḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.45"> <span type="ref-block" n="1366 r_TAŚV-ML#1.13.45_r"/>tayā yāvat svatīteṣu paryāyeṣv asti saṃsmṛtiḥ kena tadvyāpini dravye pratyabhijñāsya vāryate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.46"> <span type="ref-block" n="1367 r_TAŚV-ML#1.13.46_r"/>bālako haṃ ya evāsaṃ sa eva ca kumārakaḥ yuvāno madhyamo vṛddho 'dhunāsmīti pratītitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.47"> <span type="ref-block" n="1368 r_TAŚV-ML#1.13.47_r"/>smṛtiḥ kin nānubhūteṣu svayaṃ bhedeṣv aśeṣataḥ pratyabhijñānahetuḥ syād iti codyaṃ na yuktimat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.48"> <span type="ref-block" n="1369 r_TAŚV-ML#1.13.48_r"/>tādṛkṣayogyatāhāneḥ tadbhāve tv asti sāṃgināṃ vyabhicārī hi tan nānyo hetuḥ sarvaḥ samīkṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.49"> <span type="ref-block" n="1370 r_TAŚV-ML#1.13.49_r"/>malāvṛtamaṇer vyaktir yathānekavidhekṣyate karmāvṛtātmanas tadvadyogyatā vividhā na kim <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.50"> <span type="ref-block" n="1371 r_TAŚV-ML#1.13.50_r"/>nanv astv ekatvasādṛśyapratītir nārthagocarā saṃvādābhāvato vyomakeśapāśapratītivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.51"> <span type="ref-block" n="1372 r_TAŚV-ML#1.13.51_r"/>tatra yo nāma saṃvādaḥ pramāṇāṃtarasaṃgamaḥ so dhyakṣe pi na saṃbhāvya iti te kva pramāṇatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.52"> <span type="ref-block" n="1373 r_TAŚV-ML#1.13.52_r"/>pratyakṣaviṣaye tāvan nānumānasya saṃgatiḥ tasya svalakṣaṇe vṛttyabhāvād ālaṃbanātmani <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.53"> <span type="ref-block" n="1374 r_TAŚV-ML#1.13.53_r"/>tatrādhyakṣāṃtarasyāpi na vṛttiḥ kṣaṇabhaṃgini tathaiva siddhasaṃvādasyānavasthā tathā na kim <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.54"> <span type="ref-block" n="1375 r_TAŚV-ML#1.13.54_r"/>prāpya svalakṣaṇe vṛttir yathādhyakṣānumānayoḥ pratyakṣasya tathā kiṃ na saṃjñayā saṃpratīyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.55"> <span type="ref-block" n="1376 r_TAŚV-ML#1.13.55_r"/>tayālaṃbitam anyac cet prāptam anyatsvalakṣaṇaṃ pratyakṣeṇānumānena kiṃ tad eva bhavanmate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.56"> <span type="ref-block" n="1377 r_TAŚV-ML#1.13.56_r"/>gṛhītaprāptayor evādhyāropāc cet tad eva tat samānaṃ pratyabhijñāyāṃ sarve paśyaṃtu saddhiyaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.57"> <span type="ref-block" n="1378 r_TAŚV-ML#1.13.57_r"/>pratyabhijñānamānatve pramāṇaṃ nānyathety api tatra yuktānumānasyotthānābhāvaprasaṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.58"> <span type="ref-block" n="1379 r_TAŚV-ML#1.13.58_r"/>tatra liṃge tad evedam iti jñānaṃ nibaṃdhanam laiṃgikasyānumānaṃ ced anavasthā prasajyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.59"> <span type="ref-block" n="1380 r_TAŚV-ML#1.13.59_r"/>liṃgapratyavamarśeṇa vinā nāsty eva laiṃgikam vibhinnaḥ so numānāc cet pramāṇāṃtaram āgatam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.60"> <span type="ref-block" n="1381 r_TAŚV-ML#1.13.60_r"/>saṃvādo bādhavaidhuryaniścayaś cet sa vidyate sarvatra pratyabhijñāne pratyakṣādāv ivāṃjasā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.61"> <span type="ref-block" n="1382 r_TAŚV-ML#1.13.61_r"/>pratyakṣaṃ bādhakaṃ tāvan na saṃjñānasya jātucit tadbhinnagocaratvena paralokamater iva <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.62"> <span type="ref-block" n="1383 r_TAŚV-ML#1.13.62_r"/>yatra pravartate jñānaṃ svayaṃ tatraiva sādhakam bādhakaṃ vā parasya syān nānyatrātiprasaṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.63"> <span type="ref-block" n="1384 r_TAŚV-ML#1.13.63_r"/>adṛśyānupalabdhiś ca bādhikā tasya na pramā dṛśyā dṛṣṭis tu sarvatrāsiddhā tadgocare sadā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.64"> <span type="ref-block" n="1385 r_TAŚV-ML#1.13.64_r"/>yat sat tat sarvaṃ kṣaṇikaṃ sarvathaiva vilakṣaṇaṃ tato 'nyatra pratīghātāt sattvasyārthakriyākṣateḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.65"> <span type="ref-block" n="1386 r_TAŚV-ML#1.13.65_r"/>arthakriyākṣatis tatra kramavṛttivirodhataḥ tadvirodhas tato naṃśaḥ syān nāpekṣāvighātataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.66"> <span type="ref-block" n="1387 r_TAŚV-ML#1.13.66_r"/>itīyaṃ vyāpakā dṛṣṭir nityatvaṃ haṃti vastunaḥ sādṛśyaṃ ca tataḥ saṃjñā bādhikety api durghaṭam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.67"> <span type="ref-block" n="1388 r_TAŚV-ML#1.13.67_r"/>kṣaṇapradhvaṃsinaḥ saṃtaḥ sarvathaiva vilakṣaṇāḥ iti vyāpter asiddhatvād viprakṛṣṭārthaśaṃkinām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.68"> <span type="ref-block" n="1389 r_TAŚV-ML#1.13.68_r"/>nityānāṃ viprakṛṣṭānām abhāve bhāvaniścayāt kutaścid vyāptisaṃsiddhir āśrayeta yadā tadā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.69"> <span type="ref-block" n="1390 r_TAŚV-ML#1.13.69_r"/>nedaṃ nairātmakaṃ jīvaccharīram iti sādhayet prāṇādimattvato syaivaṃ vyatirekaprasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.70"> <span type="ref-block" n="1391 r_TAŚV-ML#1.13.70_r"/>kṣaṇike pi viruddhyete bhāvenaṃśe kramākramau svārthakriyā ca sattvaṃ ca tato nekāṃtavṛtti tat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.71"> <span type="ref-block" n="1392 r_TAŚV-ML#1.13.71_r"/>nihaṃti sarvathaikāṃtaṃ sādhayet pariṇāminaṃ bhavet tatra na bhāve tatpratyabhijñā kathaṃcana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.72"> <span type="ref-block" n="1393 r_TAŚV-ML#1.13.72_r"/>nityaikāṃte na sā tāvat paurvāparyaviyogataḥ nāśaikāṃte pi caikatvasādṛśyāghaṭanāt tathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.73"> <span type="ref-block" n="1394 r_TAŚV-ML#1.13.73_r"/>nityānityātmake tv arthe kathaṃcid upalakṣyate jātyaṃtare virudhyeta pratyabhijñā na sarvathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.74"> <span type="ref-block" n="1395 r_TAŚV-ML#1.13.74_r"/>nīlasaṃvedanasyārthe nīle siddhe pramāṇatā tatra tasyāṃ ca siddhāyāṃ nīlo rthas tena siddhyati <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.75"> <span type="ref-block" n="1396 r_TAŚV-ML#1.13.75_r"/>ity anyonyāśritaṃ nāsti yathābhyāsabalāt kvacit svataḥ prāmāṇyasaṃsiddher adhyasvārthasaṃvidaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.76"> <span type="ref-block" n="1397 r_TAŚV-ML#1.13.76_r"/>tadekatvasya saṃsiddhau pratyabhijñā tadāśrayā pramāṇaṃ tatpramāṇatve tayā vastvekatā gatiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.77"> <span type="ref-block" n="1398 r_TAŚV-ML#1.13.77_r"/>ityanyonyāśritir na syāt svataḥ prāmāṇyasiddhitaḥ svabhyāsāt pratyabhijñāyās tato nyatrānumānataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.78"> <span type="ref-block" n="1399 r_TAŚV-ML#1.13.78_r"/>pratyabhijñāṃtarād ādyapratyabhijñārthasādhane yān avasthā samā sāpi pratyakṣārthaprasādhane <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.79"> <span type="ref-block" n="1400 r_TAŚV-ML#1.13.79_r"/>pratyakṣāṃtarataḥ siddhā svataḥ sā cen nivartate pratyabhijñāṃtarād etat tathābhūtān nivartatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.80"> <span type="ref-block" n="1401 r_TAŚV-ML#1.13.80_r"/>sādṛśyapratyabhijñānam etenaiva vicāritam pramāṇaṃ svārthasaṃvādād apramāṇaṃ tato nyathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.81"> <span type="ref-block" n="1402 r_TAŚV-ML#1.13.81_r"/>bhedābhedavikalpābhyāṃ sādṛśyaṃ yena dūṣyate vaisādṛśyaṃ kutas tasya padārthānāṃ prasidhyatu <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.82"> <span type="ref-block" n="1403 r_TAŚV-ML#1.13.82_r"/>samānākāratā spaṣṭā pratyakṣaṃ pratibhāsate vartamāneṣu bhāveṣu yathā bhinnasvabhāvatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.83"> <span type="ref-block" n="1404 r_TAŚV-ML#1.13.83_r"/>tadavidyābalād iṣṭā kalpanaikatvabhāsinī sādṛśyabhāsinī ceti vāgavidyodayād dhruvam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.84"> <span type="ref-block" n="1405 r_TAŚV-ML#1.13.84_r"/>saṃbaṃdhaṃ vyāptito rthānāṃ viniścitya pravartate yena tarkaḥ sa saṃvādāt pramāṇaṃ tatra gamyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.85"> <span type="ref-block" n="1406 r_TAŚV-ML#1.13.85_r"/>saṃbaṃdho vastu sannarthakriyākāritvayogataḥ sveṣṭārthatattvavat tatra ciṃtā syād arthabhāsinī <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.86"> <span type="ref-block" n="1407 r_TAŚV-ML#1.13.86_r"/>yeyaṃ saṃbaṃdhitārthānāṃ saṃbaṃdhavaśavartinī saiveṣṭārthakriyā tajjñaiḥ saṃbaṃdhasya svadhīr api <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.87"> <span type="ref-block" n="1408 r_TAŚV-ML#1.13.87_r"/>viśiṣṭārthān parityajya nānyā saṃbaṃdhitāsti cet tadabhāve kuto rthānāṃ pratitiṣṭhed viśiṣṭatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.88"> <span type="ref-block" n="1409 r_TAŚV-ML#1.13.88_r"/>svakāraṇavaśād eṣā teṣāṃ cet saiva saṃmatā saṃbaṃdhiteti bhidyeta nāma nārthaḥ kathaṃcana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.89"> <span type="ref-block" n="1410 r_TAŚV-ML#1.13.89_r"/>tattarkasyāvisaṃvādo numā saṃvādanād api visaṃvāde hi tarkasya jātu tan nopapadyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.90"> <span type="ref-block" n="1411 r_TAŚV-ML#1.13.90_r"/>tarkasaṃvādasaṃdehe niḥśaṃkānumitiḥ kva te tadabhāve na cādhyakṣaṃ tato neṣṭavyavasthitiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.91"> <span type="ref-block" n="1412 r_TAŚV-ML#1.13.91_r"/>tasmāt pramāṇam icchadbhir anumeyaṃ svasaṃbalāt ciṃtā ceti vivādena paryāptaṃ bahunātra naḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.92"> <span type="ref-block" n="1413 r_TAŚV-ML#1.13.92_r"/>gṛhītagrahaṇāt tarko 'pramāṇam iti cen na vai tasyāpūrvārthaveditvād upayogaviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.93"> <span type="ref-block" n="1414 r_TAŚV-ML#1.13.93_r"/>pratyakṣānupalaṃbhābhyāṃ saṃbaṃdho deśato gataḥ sādhyasādhanayos tarkāt sāmastyeneti ciṃtitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.94"> <span type="ref-block" n="1415 r_TAŚV-ML#1.13.94_r"/>pramāṃtarāgṛhītārthaprakāśitvaṃ prapaṃcataḥ prāmāṇyaṃ ca gṛhītārthagrāhitve pi kathaṃcana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.95"> <span type="ref-block" n="1416 r_TAŚV-ML#1.13.95_r"/>liṃgajñānād vinā nāsti liṃgijñānam itīṣyati yathā tasya tadāyattavṛttitā na tadarthitā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.96"> <span type="ref-block" n="1417 r_TAŚV-ML#1.13.96_r"/>pratyakṣānupalaṃbhāder vinānudbhūtitas tathā tarkasya tajjñatā jātu na tadgocarataḥ smṛtā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.97"> <span type="ref-block" n="1418 r_TAŚV-ML#1.13.97_r"/>samāropavyavacchedāt svārthe tarkasya mānatā laiṃgikajñānavan naiva virodham anudhāvati <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.98"> <span type="ref-block" n="1419 r_TAŚV-ML#1.13.98_r"/>pravṛttaś ca samāropaḥ sādhyasādhanayoḥ kvacit saṃbaṃdhe tarkato mātur vyavacchedyeta kasyacit <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.99"> <span type="ref-block" n="1420 r_TAŚV-ML#1.13.99_r"/>saṃvādako prasiddhārthasādhanas tadvyavasthitaḥ samāropachid ūho tra mānaṃ matinibaṃdhanaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.100"> <span type="ref-block" n="1421 r_TAŚV-ML#1.13.100_r"/>nanūhasyāpi saṃbaṃdhe svārthe nādhyakṣato gatiḥ sādhyasādhanasaṃbaṃdhe yathā nāpy anumānataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.101"> <span type="ref-block" n="1422 r_TAŚV-ML#1.13.101_r"/>tasyohāṃtarataḥ siddhau kvānavasthānivāraṇaṃ tatsaṃbaṃdhasya cāsiddhau nohaḥ syād iti kecana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.102"> <span type="ref-block" n="1423 r_TAŚV-ML#1.13.102_r"/>tan na pratyakṣavat tasya yogyatābalataḥ sthiteḥ svārthaprakāśakatvasya kvānyathādhyakṣaniṣṭhitiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.103"> <span type="ref-block" n="1424 r_TAŚV-ML#1.13.103_r"/>grāhyagrāhakabhāvo vā saṃbaṃdho nyo pi kaścana svārthe na gṛhyate kena pratyakṣasyeti ciṃtyatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.104"> <span type="ref-block" n="1425 r_TAŚV-ML#1.13.104_r"/>sa tac cet tādṛśākārā pratītiḥ svātmaniṣṭhitā nāsau ghaṭo yam ity evam ākārāyāḥ pratītitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.105"> <span type="ref-block" n="1426 r_TAŚV-ML#1.13.105_r"/>pratyakṣāṃtarataś cen nāpy anavasthānuṣaṃgataḥ tatsaṃbaṃdhasya cānyena pratyakṣeṇa viniścayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.106"> <span type="ref-block" n="1427 r_TAŚV-ML#1.13.106_r"/>nānumānena tasyāpi pratyakṣāyattatā sthiteḥ anavasthāprasaṃgasya tadavasthatvatastarām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.107"> <span type="ref-block" n="1428 r_TAŚV-ML#1.13.107_r"/>svasaṃvedanataḥ siddhe svārthasaṃvedanasya cet saṃbaṃdho kṣadhiyaḥ svārthe siddhe kaścid atīṃdriyaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.108"> <span type="ref-block" n="1429 r_TAŚV-ML#1.13.108_r"/>kṣayopaśamasaṃjñeyaṃ yogyatātra samānatā saiva tarkasya saṃbaṃdhajñānasaṃvittitaḥ svataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.109"> <span type="ref-block" n="1430 r_TAŚV-ML#1.13.109_r"/>pramāṇaviṣayasyāyaṃ sādhako na punaḥ svayaṃ pramāṇaṃ tarka ity etat kasyacid vyāhataṃ matam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.110"> <span type="ref-block" n="1431 r_TAŚV-ML#1.13.110_r"/>pramāṇaviṣaye śuddhiḥ kathaṃ nāmāpramāṇataḥ prameyāṃtarato mithyājñānāc caitatprasaṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.111"> <span type="ref-block" n="1432 r_TAŚV-ML#1.13.111_r"/>yathā saṃśayitārtheṣu pramāṇānāṃ pravartanaṃ nirṇayāya tathā loke tarkiteṣv iti cen matam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.112"> <span type="ref-block" n="1433 r_TAŚV-ML#1.13.112_r"/>saṃśayaḥ sādhakaḥ prāptaḥ pramāṇārthasya te tathā nāpramāṇatvatas tarkaḥ pramāṇam anumanyatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.113"> <span type="ref-block" n="1434 r_TAŚV-ML#1.13.113_r"/>sa cet saṃśayajātīyaḥ saṃśayāt pṛthagāsthitaḥ kathaṃ padārthasaṃkhyānaṃ nānyathāstv iti tv aśnute <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.114"> <span type="ref-block" n="1435 r_TAŚV-ML#1.13.114_r"/>tasmāt pramāṇakartavyakāriṇo veditātmanaḥ sattarkasyāpramāṇatvam avitarkya pracakṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.115"> <span type="ref-block" n="1436 r_TAŚV-ML#1.13.115_r"/>samyak tarkaḥ pramāṇaṃ syāt tathānugrāhakatvataḥ pramāṇasya yathādhyakṣam anumānādi cāśnute <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.116"> <span type="ref-block" n="1437 r_TAŚV-ML#1.13.116_r"/>anugrāhakatā vyāptā pramāṇatvena lakṣyate pratyakṣādau tathābhāse nāgamānugrahakṣateḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.117"> <span type="ref-block" n="1438 r_TAŚV-ML#1.13.117_r"/>yasminn arthaṃ pravṛttaṃ hi pramāṇaṃ kiṃcid āditaḥ tatra pravṛttiranyasya yānugrāhakatātra sā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.118"> <span type="ref-block" n="1439 r_TAŚV-ML#1.13.118_r"/>pūrvanirṇītadārḍhyasya vidhānād abhidhīyate uttareṇa tu tadyuktam apramāṇena jātucit <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.119"> <span type="ref-block" n="1440 r_TAŚV-ML#1.13.119_r"/>tatas tarkaḥ pramāṇaṃ naḥ syāt sādhakatamatvataḥ svārthaniścayane sākṣād asākṣāc cānyamānavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.120"> <span type="ref-block" n="1441 r_TAŚV-ML#1.13.120_r"/>sādhanāt sādhyavijñānam anumānaṃ vidur budhāḥ pradhānaguṇabhāvena vidhānapratiṣedhayoḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.121"> <span type="ref-block" n="1442 r_TAŚV-ML#1.13.121_r"/>anyathānupapattyekalakṣaṇaṃ tatra sādhanaṃ sādhyaṃ śakyam abhipretam aprasiddham udāhṛtam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.122"> <span type="ref-block" n="1443 r_TAŚV-ML#1.13.122_r"/>tatsādhyābhimukho bodho niyataḥ sādhane tu yaḥ kṛto niṃdriyayuktenābhinibodhaḥ sa lakṣitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.123"> <span type="ref-block" n="1444 r_TAŚV-ML#1.13.123_r"/>niścitaṃ pakṣadharmatvaṃ vipakṣe sattvam eva ca sapakṣa eva janmatvaṃ tattrayaṃ hetulakṣaṇam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.124"> <span type="ref-block" n="1445 r_TAŚV-ML#1.13.124_r"/>kecid āhur na tadyuktaṃ hetvābhāse pi saṃbhavāt asādhāraṇatāpāyāl lakṣaṇatvavirodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.125"> <span type="ref-block" n="1446 r_TAŚV-ML#1.13.125_r"/>vaktṛtvādāv asārvajñasādhane trayam īkṣyate na hetutvaṃ vinā sādhyābhāvāsaṃbhūṣṇutāṃ yataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.126"> <span type="ref-block" n="1447 r_TAŚV-ML#1.13.126_r"/>sarvajñatvena vaktṛtvaṃ viruddhaṃ na viniścitaṃ tato na tasya hetutvam ity ācakṣaṇakaḥ svayam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.127"> <span type="ref-block" n="1448 r_TAŚV-ML#1.13.127_r"/>tadekalakṣaṇaṃ hetor lakṣayaty eva tattvataḥ sādhyābhāvavirodho hi hetor nānyas tato mataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.128"> <span type="ref-block" n="1449 r_TAŚV-ML#1.13.128_r"/>tadiṣṭau tu trayeṇāpi pakṣadharmādinātra kiṃ tadabhāve pi hetutvasiddheḥ kvacid asaṃśayam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.129"> <span type="ref-block" n="1450 r_TAŚV-ML#1.13.129_r"/>pakṣadharmatvaśūnyo yaṃ hetuḥ syād ekalakṣaṇaḥ udeṣyacchakaṭaṃ vyoma kṛttikodayavattvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.130"> <span type="ref-block" n="1451 r_TAŚV-ML#1.13.130_r"/>iti prayogataḥ pakṣadharmatām eṣyate yadi tadā dhūmo gnimān eṣa dhūmatvād iti gadyatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.131"> <span type="ref-block" n="1452 r_TAŚV-ML#1.13.131_r"/>tataḥ svabhāvahetuḥ syāt sarvo liṃgas trivān na te yadi lokānurodhena bhinnāḥ saṃbaṃdhabhedataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.132"> <span type="ref-block" n="1453 r_TAŚV-ML#1.13.132_r"/>viṣayasya ca bhedena kāryādyanupalabdhayaḥ kiṃ na tādātmyatajjanmasaṃbaṃdhābhyāṃ vilakṣaṇāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.132ef"> <span type="ref-block" n="1454 r_TAŚV-ML#1.13.132ef_r"/>anyathānupapannatvād dhetuḥ syāt kṛttikodayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"/> </l><l n="bt_1.13.133"> <span type="ref-block" n="1455 r_TAŚV-ML#1.13.133_r"/>nānyathānupapannatvaṃ tābhyāṃ vyāptaṃ nikṣepaṇāt saṃyogyādiṣu liṃgeṣu tasya tattvaparīkṣakaiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.134"> <span type="ref-block" n="1456 r_TAŚV-ML#1.13.134_r"/>arvāgbhāgo 'vinābhāvī parabhāgena kasyacit so pi tena tathā siddhaḥ saṃyogī hetur īdṛśaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.135"> <span type="ref-block" n="1457 r_TAŚV-ML#1.13.135_r"/>sāsnādimān ayaṃ gotvād gaur vā sāsnādimattvataḥ ity anyonyāśrayībhāvaḥ samavāyiṣu dṛśyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.136"> <span type="ref-block" n="1458 r_TAŚV-ML#1.13.136_r"/>caṃdrodayo 'vinābhāvī payonidhivivardhanaiḥ tāni tena vināpy etatsaṃbaṃdhadvitayād iha <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.137"> <span type="ref-block" n="1459 r_TAŚV-ML#1.13.137_r"/>saṃyoginā vinā vahniḥ svena dhūmena dṛśyate gavā vinā viṣāṇādiḥ samavāyīti cen matiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.138"> <span type="ref-block" n="1460 r_TAŚV-ML#1.13.138_r"/>kāraṇena vinā svena tasmād avyāpakena ca vṛkṣatvena kṣate kiṃ na cūtatvādir anekaśaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.139"> <span type="ref-block" n="1461 r_TAŚV-ML#1.13.139_r"/>tato yathāvinābhūte saṃyogādir na lakṣyate vyāpako vyabhicāratvāt tādātmyāt tat tathā na kim <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.140"> <span type="ref-block" n="1462 r_TAŚV-ML#1.13.140_r"/>deśakālādyapekṣaś ced bhasmāder vahnisādhanaḥ cūtatvādir viśiṣṭātmā vṛkṣatvajñāpako mataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.141"> <span type="ref-block" n="1463 r_TAŚV-ML#1.13.141_r"/>saṃyogādiviśiṣṭas tanniścitaḥ sādhyasādhanaḥ viśiṣṭatā tu sarvasya sānyathānupapannatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.142"> <span type="ref-block" n="1464 r_TAŚV-ML#1.13.142_r"/>yogyatākhyaś ca saṃbaṃdhaḥ sarvasaṃbaṃdhabhedagaḥ syād ekas tadvaśāl liṃgam ekam evoktalakṣaṇam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.143"> <span type="ref-block" n="1465 r_TAŚV-ML#1.13.143_r"/>viśeṣato pi saṃbaṃdhadvayasyaivāvyavasthiteḥ saṃbaṃdhaṣaṭkavan nāto liṃgeyattā vyavasthiteḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.144"> <span type="ref-block" n="1466 r_TAŚV-ML#1.13.144_r"/>tadviśeṣavivakṣāyām api saṃkhyāvatiṣṭhate na liṃgasya parair iṣṭā viśeṣāṇāṃ bahutvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.145"> <span type="ref-block" n="1467 r_TAŚV-ML#1.13.145_r"/>yathaivāstitvanāstitve bhidyete guṇamukhyataḥ tathobhayaṃ krameṇeṣṭam akrameṇa tv abādhyatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.146"> <span type="ref-block" n="1468 r_TAŚV-ML#1.13.146_r"/>avaktavyottarā śeṣās trayo bhaṃgāś ca tattvataḥ sapta caivaṃ sthite ca syus tadvaśāḥ saptahetavaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.147"> <span type="ref-block" n="1469 r_TAŚV-ML#1.13.147_r"/>virodhān nobhayātmādir arthaś cen na tathekṣaṇāt anyathaivāvyavasthānāt pratyakṣādivirodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.148"> <span type="ref-block" n="1470 r_TAŚV-ML#1.13.148_r"/>nirākṛtaniṣedho hi vidhiḥ sarvātmadoṣabhāk nirvidhiś ca niṣedhaḥ syāt sarvathā svavyathākaraḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.149"> <span type="ref-block" n="1471 r_TAŚV-ML#1.13.149_r"/>nānādivāsanodbhūtavikalpapariniṣṭhitaḥ bhāvābhāvobhayādyarthaṃ spaṣṭaṃ jñāne vabhāsanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.150"> <span type="ref-block" n="1472 r_TAŚV-ML#1.13.150_r"/>bhāvābhāvātmako nārthaḥ pratyakṣeṇa yadīkṣitaḥ kathaṃ tato vikalpaḥ syād bhāvābhāvāvabodhanaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.151"> <span type="ref-block" n="1473 r_TAŚV-ML#1.13.151_r"/>nīladarśanataḥ pītavikalpo hi na te mataḥ bhrāṃter anyatra tattvasya vyavasthitimad īpsitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.152"> <span type="ref-block" n="1474 r_TAŚV-ML#1.13.152_r"/>tadvāsanāprabodhāc ced bhāvābhāvavikalpanā nīlādivāsanodbodhāt tadvikalpavad iṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.153"> <span type="ref-block" n="1475 r_TAŚV-ML#1.13.153_r"/>bhāvābhāvekṣaṇaṃ siddhaṃ vāsanodbodhakāraṇaṃ nīlādivāsanodbodhahetutaddṛṣṭivat tataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.154"> <span type="ref-block" n="1476 r_TAŚV-ML#1.13.154_r"/>yatraiva janayed enāṃ tatraivāsya pramāṇatā kvānyathā syād anāśvāsādvikalpasya samudbhave <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.155"> <span type="ref-block" n="1477 r_TAŚV-ML#1.13.155_r"/>tasmāt pratītim āśritya hetuṃ gamakam icchatā pakṣadharmatvaśūnyo stu gamakaḥ kṛttikodayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.156"> <span type="ref-block" n="1478 r_TAŚV-ML#1.13.156_r"/>palvalodakanairmalyaṃ tadāgastyudaye sa ca tatra hetuḥ sunirṇītaḥ pūrvaṃ śaradi sanmataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.157"> <span type="ref-block" n="1479 r_TAŚV-ML#1.13.157_r"/>caṃdrādau jalacaṃdrādi so pi tatra tathāvidhaḥ chāyādipādapādau ca so pi tatra kadācana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.158"> <span type="ref-block" n="1480 r_TAŚV-ML#1.13.158_r"/>parṇako yaṃ svasaddhetur balādāheti dūrage kāryakāraṇabhāvasyābhāve pi sahabhāvitā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.159"> <span type="ref-block" n="1481 r_TAŚV-ML#1.13.159_r"/>pitror brāhmaṇatā putrabrāhmaṇye pakṣadharmakaḥ siddho hetur ato nāyaṃ pakṣadharmatvalakṣaṇaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.160"> <span type="ref-block" n="1482 r_TAŚV-ML#1.13.160_r"/>sādhyaḥ pakṣas tu naḥ siddhas taddharmo hetur ity api tādṛkṣapakṣadharmatvasādhanābhāva eva vai <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.161"> <span type="ref-block" n="1483 r_TAŚV-ML#1.13.161_r"/>niḥśeṣaṃ sātmakaṃ jīvaccharīraṃ pariṇāminā puṃsā prāṇādimattvasya tv anyathānupapattitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.162"> <span type="ref-block" n="1484 r_TAŚV-ML#1.13.162_r"/>sapakṣasattvaśūnyasya hetor asya samarthanāt nūnaṃ niścīyate sadbhir nānvayo hetulakṣaṇam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.163"> <span type="ref-block" n="1485 r_TAŚV-ML#1.13.163_r"/>na cādarśanamātreṇa vyatirekaḥ prasādhyate yena saṃśayahetutvaṃ rāgādau vaktṛtādivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.164"> <span type="ref-block" n="1486 r_TAŚV-ML#1.13.164_r"/>ātmābhāvo hi bhasmādau tatkāryasyāsamīkṣaṇāt siddhaḥ prāṇādyabhāvaś ca vyatirekaviniścayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.165"> <span type="ref-block" n="1487 r_TAŚV-ML#1.13.165_r"/>vākkriyākārabhedāder atyaṃtābhāvaniścitaḥ nivṛttir niścitā tajjñaiḥ ciṃtā vyāvṛttisādhanī <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.166"> <span type="ref-block" n="1488 r_TAŚV-ML#1.13.166_r"/>sarvakāryāsamarthasya cetanasya nivartanaṃ tataś cet kena sādhyeta kūṭasthasya niṣedhanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.167"> <span type="ref-block" n="1489 r_TAŚV-ML#1.13.167_r"/>kṣaṇikatvena na vyāptaṃ sattvam evaṃ prasiddhyati saṃdigdhavyatirekāc ca tato siddhiḥ kṣaṇakṣaye <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.168"> <span type="ref-block" n="1490 r_TAŚV-ML#1.13.168_r"/>cetanācetanārthānāṃ vibhāgaś ca na siddhyati cittasaṃtānanānātvaṃ nijasaṃtāna eva vā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.169"> <span type="ref-block" n="1491 r_TAŚV-ML#1.13.169_r"/>na vedyavedakākāraviveko taḥ svasaṃvidaḥ sarvakāryeṣv aśaktasya sa tv asaṃbhavabhāṣaṇe <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.170"> <span type="ref-block" n="1492 r_TAŚV-ML#1.13.170_r"/>pariṇāminam ātmānam aṃtareṇa kramākramau na syātāṃ tadabhāve ca na prāṇādikriyā kvacit <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.171"> <span type="ref-block" n="1493 r_TAŚV-ML#1.13.171_r"/>tatraikāṃtātmanā jīvaccharīraṃ sātmakaṃ bhavet niṣkalasya sahānekadeśadehāstihānitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.172"> <span type="ref-block" n="1494 r_TAŚV-ML#1.13.172_r"/>anekāṃtātmakaṃ sarvaṃ sattvād ityādi sādhanaṃ samyaganvayaśūnyatve py avinābhāvaśaktitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.173"> <span type="ref-block" n="1495 r_TAŚV-ML#1.13.173_r"/>nityānityātmakaḥ śabdaḥ śrāvaṇatvāt kathaṃcana śabdatvād vānyathābhāvābhāvād ityādihetavaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.174"> <span type="ref-block" n="1496 r_TAŚV-ML#1.13.174_r"/>hetor anvayavaidhurye vyatireko na cen na vai tena tasya vinaiveṣṭeḥ sarvānityatvasādhane <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.175"> <span type="ref-block" n="1497 r_TAŚV-ML#1.13.175_r"/>sādhye saty eva sadbhāvaniścayaḥ sādhanasya yaḥ so nvayaś cet tathaivopapattiḥ sveṣṭā paro 'phalaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.176"> <span type="ref-block" n="1498 r_TAŚV-ML#1.13.176_r"/>tadviruddhe vipakṣe ca tadanyatraiva hetavaḥ asaty aniścitāsattvāḥ sākalyān neṣṭasādhanāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.177"> <span type="ref-block" n="1499 r_TAŚV-ML#1.13.177_r"/>sādhyābhāve vipakṣe tu yo sattvasyaiva niścayaḥ so vinābhāva evāstu heto rūpāt tathāha ca <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.178"> <span type="ref-block" n="1500 r_TAŚV-ML#1.13.178_r"/>anyathānupapannatvaṃ yatra tatra trayeṇa kim nānyathānupapannatvaṃ yatra tatra trayeṇa kim <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.179"> <span type="ref-block" n="1501 r_TAŚV-ML#1.13.179_r"/>taddhetos triṣu rūpeṣu nirṇayo yena varṇitaḥ asiddhaviparītārthavyabhicārivipakṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.180"> <span type="ref-block" n="1502 r_TAŚV-ML#1.13.180_r"/>tena kṛtaṃ tu nirṇītaṃ hetor lakṣaṇam aṃjasā hetvābhāsāvyavacchedi tad vadet katham anyathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.181"> <span type="ref-block" n="1503 r_TAŚV-ML#1.13.181_r"/>rūpatrayasya sadbhāvāt tatra tadvacanaṃ yadi niścitatvasvarūpasya caturthasya vaco na kim <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.182"> <span type="ref-block" n="1504 r_TAŚV-ML#1.13.182_r"/>triṣu rūpeṣu ced rūpaṃ niścitatvaṃ na sādhane nājñātā siddhatā heto rūpaṃ syāt tadviparyayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.183"> <span type="ref-block" n="1505 r_TAŚV-ML#1.13.183_r"/>pakṣadharmatvarūpaṃ syāj jñātatve hetvabhedinaḥ hetor ajñānateṣṭā cen niścitatvaṃ tathā na kim <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.184"> <span type="ref-block" n="1506 r_TAŚV-ML#1.13.184_r"/>hetvābhāse pi tadbhāvāt sādhāraṇatayā na cet dharmāṃtaram ivārūpaṃ hetoḥ sad api saṃmatam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.185"> <span type="ref-block" n="1507 r_TAŚV-ML#1.13.185_r"/>haṃtāsādhāraṇaṃ siddhaṃ sādhanasyaikalakṣaṇaṃ tattvataḥ pāvakasyaiva soṣṇatvaṃ tadvidāṃ matam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.186"> <span type="ref-block" n="1508 r_TAŚV-ML#1.13.186_r"/>etena paṃcarūpatvaṃ hetor dhvastaṃ nibudhyate sattvādiṣv agnijanyatve sādhye dhūmasya kenacit <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.187"> <span type="ref-block" n="1509 r_TAŚV-ML#1.13.187_r"/>anvayo lohalekhyatve pārthivatveśanes tathā tatputratvādiṣu śyāmarupatve kvacid īpsate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.188"> <span type="ref-block" n="1510 r_TAŚV-ML#1.13.188_r"/>adṛṣṭimātrasādhyaś ca vyatirekaḥ samīkṣyate vaktṛtvādiṣu buddhādeḥ kiṃcijjñatvasya sādhane <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.189"> <span type="ref-block" n="1511 r_TAŚV-ML#1.13.189_r"/>sādhyābhāve tv abhāvasya niścayo yaḥ pramāṇataḥ vyatirekaḥ sa sākalyād avinābhāva eva naḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.190"> <span type="ref-block" n="1512 r_TAŚV-ML#1.13.190_r"/>abādhitārthatā ca syān nānyā tasmād asaṃśayā na vā satpratipakṣatvaṃ tadabhāve nabhīkṣaṇāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.191"> <span type="ref-block" n="1513 r_TAŚV-ML#1.13.191_r"/>yāvac ca sādhanād arthaḥ svayaṃ na pratiniścitaḥ tāvan na bādhanābhāvas tat syāc chakyaviniścayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.192"> <span type="ref-block" n="1514 r_TAŚV-ML#1.13.192_r"/>tadbādhābhāvanirṇītiḥ siddhā cet sādhanena kim yathaiva hetor veśasya bādhāsadbhāvaniścaye <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.193"> <span type="ref-block" n="1515 r_TAŚV-ML#1.13.193_r"/>trirūpahetuniṣṭhānavādinaiva nirākṛte hetoḥ paṃcasvabhāvatve taddhvaṃse yatanena kim <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.194"> <span type="ref-block" n="1516 r_TAŚV-ML#1.13.194_r"/>pūrvaṃ prasajyamānatvāt pūrvapakṣas tato paraḥ śeṣaḥ supakṣa eveṣṭas tadyogo yasya dṛśyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.195"> <span type="ref-block" n="1517 r_TAŚV-ML#1.13.195_r"/>pūrvavaccheṣavat proktaṃ kevalāsv api sādhanam sādhyābhāve bhavat tac ca trirūpān na viśiṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.196"> <span type="ref-block" n="1518 r_TAŚV-ML#1.13.196_r"/>yasya vaidharmyadṛṣṭāṃtādhāraḥ kaścana vidyate tasyaiva vyatireko sti nānyasyeti na yuktimat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.197"> <span type="ref-block" n="1519 r_TAŚV-ML#1.13.197_r"/>tato vaidharmyadṛṣṭāṃteneṣṭo vaśyam ihāśrayaḥ tadabhāve py abhāvasyāvirodhād dhetutadvatoḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.198"> <span type="ref-block" n="1520 r_TAŚV-ML#1.13.198_r"/>kevalavyatirekīṣṭam anumānaṃ na pūrvavat tathā sāmānyato dṛṣṭaṃ gamakatvaṃ na tasya vaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.199"> <span type="ref-block" n="1521 r_TAŚV-ML#1.13.199_r"/>tadviruddhe vipakṣasyāsattve vyavasite pi hi tadabhāve tv anirṇīte kuto niḥsaṃśayātmatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.200"> <span type="ref-block" n="1522 r_TAŚV-ML#1.13.200_r"/>yo viruddho tra sādhyena tasyābhāvaḥ sa eva cet tato nivartamānaś ca hetuḥ syādvādināṃ matam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.201"> <span type="ref-block" n="1523 r_TAŚV-ML#1.13.201_r"/>anvayavyatirekī ca hetur yas tena varṇitaḥ pūrvānumānasūtreṇa so py etena nirākṛtaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.202"> <span type="ref-block" n="1524 r_TAŚV-ML#1.13.202_r"/>kāryāditrayavat tasmād etenāpi trayeṇa kim bhedānāṃ lakṣaṇānāṃ ca vītāditritayena ca <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.203"> <span type="ref-block" n="1525 r_TAŚV-ML#1.13.203_r"/>kāraṇāt kāryavijñānaṃ kāryāt kāraṇavedanam akāryakāraṇāc cāpi dṛṣṭāt sāmānyato gatiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.204"> <span type="ref-block" n="1526 r_TAŚV-ML#1.13.204_r"/>tādṛśī tritayeṇāpi niyatena prayojanam kim ekalakṣaṇādhyāsād anyasyāpy anivāraṇāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.205"> <span type="ref-block" n="1527 r_TAŚV-ML#1.13.205_r"/>yac cābhūtam abhūtasya bhūtaṃ bhūtasya sādhanam tathābhūtam abhūt tasyābhūtaṃ bhūtasya ceṣṭyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.206"> <span type="ref-block" n="1528 r_TAŚV-ML#1.13.206_r"/>nānyathānupapannatvābhāve tad api saṃgatam tadbhāve tu kim etena niyamenāphalena vaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.207"> <span type="ref-block" n="1529 r_TAŚV-ML#1.13.207_r"/>sarvahetuviśeṣāṇāṃ saṃgraho bhāsate yathā tathā tadbhedaniyame dvibhedo hetur iṣyatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.208"> <span type="ref-block" n="1530 r_TAŚV-ML#1.13.208_r"/>saṃkṣepād upalaṃbhaś cānupalaṃbhaś ca vastunaḥ pareṣāṃ tatprabhedatvāt tatrāṃtarbhāvasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.209"> <span type="ref-block" n="1531 r_TAŚV-ML#1.13.209_r"/>nanūpalabhyamānatvam upalaṃbho yadīṣyate tadā svabhāvahetuḥ sadvyavahāraprasādhane <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.210"> <span type="ref-block" n="1532 r_TAŚV-ML#1.13.210_r"/>athopalabhyate yena sa tathā kāryasādhanaḥ samāno nupalaṃbhe pi vicāro yaṃ kathaṃ na te <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.211"> <span type="ref-block" n="1533 r_TAŚV-ML#1.13.211_r"/>yathā cānupalaṃbhena niṣedho rthasya sādhyate tathā kāryasvabhāvābhyām iti yuktā na tadbhidā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.212"> <span type="ref-block" n="1534 r_TAŚV-ML#1.13.212_r"/>niṣedhahetur evaika ity ayuktaṃ vidher api siddher anupalaṃbhenānyavyavacchidvidhir yataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.213"> <span type="ref-block" n="1535 r_TAŚV-ML#1.13.213_r"/>yasmād anupalaṃbhotrānupalabhyatvam iṣyate tathopalabhyamānatvam upalaṃbhaḥ svarūpataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.214"> <span type="ref-block" n="1536 r_TAŚV-ML#1.13.214_r"/>bhinnāv etau na tu svārthābhedād iti niyamyate bhāvābhāvātmakaikārthagocaratvāviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.215"> <span type="ref-block" n="1537 r_TAŚV-ML#1.13.215_r"/>tat tatraivopalaṃbhaḥ syāt siddhaḥ kāryādibhedataḥ kāryopalabdhir agnyādau dhūmādiḥ suvidhānataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.216"> <span type="ref-block" n="1538 r_TAŚV-ML#1.13.216_r"/>kāraṇasyopalabdhiḥ syād viśiṣṭajaladonnateḥ vṛṣṭau viśiṣṭatā tasyāś ciṃtyā chāyāviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.217"> <span type="ref-block" n="1539 r_TAŚV-ML#1.13.217_r"/>kāraṇānupalaṃbhe pi yathā kārye viśiṣṭatā bodhyābhyāsāt tathā kāryānupalaṃbhe pi kāraṇe <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.218"> <span type="ref-block" n="1540 r_TAŚV-ML#1.13.218_r"/>samarthaṃ kāraṇaṃ tena nāṃtyakṣaṇagataṃ matam tadbodhe yena vaiyarthyam anumānasya gadyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.219"> <span type="ref-block" n="1541 r_TAŚV-ML#1.13.219_r"/>na cānukūlatāmātraṃ kāraṇasya viśiṣṭatā yenāsya pratibaṃdhādisaṃbhavād vyabhicāritā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.220"> <span type="ref-block" n="1542 r_TAŚV-ML#1.13.220_r"/>vaikalyapratibaṃdhābhyām anāsādya svabhāvatām viśiṣṭatātra vijñātuṃ śakyā chāyādibhedataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.221"> <span type="ref-block" n="1543 r_TAŚV-ML#1.13.221_r"/>tadvilope khilakhyātavyavahāravilopanam tṛptyādikāryasiddhyartham āhārādipravṛttitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.222"> <span type="ref-block" n="1544 r_TAŚV-ML#1.13.222_r"/>hetunā yaḥ samagreṇa kāryotpādo numīyate arthāṃtarānapekṣatvāt sa svabhāva itīraṇe <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.223"> <span type="ref-block" n="1545 r_TAŚV-ML#1.13.223_r"/>kāryotpādanayogyatve kārye vā śaktakāraṇam svabhāvahetur ity āryairvicārya prathame mataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.224"> <span type="ref-block" n="1546 r_TAŚV-ML#1.13.224_r"/>svakārye bhinnarūpaikasvabhāvaṃ kāraṇaṃ vadet kāryasyāpi svabhāvatvaprasaṃgād aviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.225"> <span type="ref-block" n="1547 r_TAŚV-ML#1.13.225_r"/>samagrakāraṇaṃ kāryasvabhāvo na tu tasya tat ko nyo brūyād iti dhvastaprajñānair ātmavādinaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.226"> <span type="ref-block" n="1548 r_TAŚV-ML#1.13.226_r"/>yat svakāryāvinābhāvi kāraṇaṃ kāryam eva tat kāryaṃ tu kāraṇaṃ bhāvīty etadunmattabhāṣitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.227"> <span type="ref-block" n="1549 r_TAŚV-ML#1.13.227_r"/>parasparāvinābhāvāt kayāścit hetutattvavyavasthaivam anyonyāśrayaṇāj janaiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.228"> <span type="ref-block" n="1550 r_TAŚV-ML#1.13.228_r"/>rātryādidāyakādṛṣṭaviśeṣasyānumāpakam pāṇicakrādi tatkāryaṃ kathaṃ vo bhāvikāraṇam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.229"> <span type="ref-block" n="1551 r_TAŚV-ML#1.13.229_r"/>tatparīkṣakalokānāṃ prasiddham anumanyatām kāraṇaṃ kāryavaddhetur avinābhāvasaṃgatam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.230"> <span type="ref-block" n="1552 r_TAŚV-ML#1.13.230_r"/>kāryakāraṇanirmuktavastudṛṣṭir vivakṣyate tatsvabhāvopalabdhiś ca niścitāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.231"> <span type="ref-block" n="1553 r_TAŚV-ML#1.13.231_r"/>kathaṃcit sādhyatādātmyapariṇāmamitasya yā svabhāvasyopalabdhiḥ syāt sāvinābhāvalakṣaṇā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.232"> <span type="ref-block" n="1554 r_TAŚV-ML#1.13.232_r"/>utpādāditrayākrāṃtaṃ samastaṃ sattvato yathā guṇaparyayavaddravyaṃ dravyatvād iti cocyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.233"> <span type="ref-block" n="1555 r_TAŚV-ML#1.13.233_r"/>yathārthasya svabhāvopalaṃbhaḥ savyavasāyakaḥ stasyānumānena kiṃ tvayānyat prasādhyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.234"> <span type="ref-block" n="1556 r_TAŚV-ML#1.13.234_r"/>samāropavyavacchedas tenety api na yuktimat niścite rthe samāropāsaṃbhavād iti kecana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.235"> <span type="ref-block" n="1557 r_TAŚV-ML#1.13.235_r"/>tadasadvastuno nekasvabhāvasya viniścite sattvādāv api sādhyātmaniścayān niyamān nṛṇām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.236"> <span type="ref-block" n="1558 r_TAŚV-ML#1.13.236_r"/>niścitāniścitātmatvaṃ na caikasya virudhyate citratājñānavan nānāsvabhāvaikārthasādhanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.237"> <span type="ref-block" n="1559 r_TAŚV-ML#1.13.237_r"/>tata eva na pakṣasya pramāṇena virodhanaṃ nāpi vṛttir vipakṣas te hetor ekāṃtataś cyuteḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.238"> <span type="ref-block" n="1560 r_TAŚV-ML#1.13.238_r"/>utpādavyayanirmuktaṃ na vastu kharaśṛṃgavat nāpi dhrauvyaparityaktaṃ tryātmakaṃ svārthatattvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.239"> <span type="ref-block" n="1561 r_TAŚV-ML#1.13.239_r"/>sahabhāvi guṇātmatvābhāve dravyasya tattvataḥ kramotpitsu svaparyāyābhāvatve ca na kasyacit <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.240"> <span type="ref-block" n="1562 r_TAŚV-ML#1.13.240_r"/>nākrameṇa krameṇāpi kāryakāritvasaṃgatiḥ tadabhāve kutas tasya dravyatvaṃ vyomapuṣpavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.241"> <span type="ref-block" n="1563 r_TAŚV-ML#1.13.241_r"/>evaṃ hetur ayaṃ śaktaḥ sādhyaṃ sādhayituṃ dhruvaṃ sattvavan niyamād eva lakṣaṇasya viniścayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.242"> <span type="ref-block" n="1564 r_TAŚV-ML#1.13.242_r"/>sādhyād anyopalabdhis tu dvividhāpy avasīyate viruddhasyāviruddhasya dṛṣṭes tena vikalpanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.243"> <span type="ref-block" n="1565 r_TAŚV-ML#1.13.243_r"/>pratiṣedhe viruddhopalabdhir arthasya tad yathā nāsty eva sarvathaikāṃto nekāṃtasyopalaṃbhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.244"> <span type="ref-block" n="1566 r_TAŚV-ML#1.13.244_r"/>yāvat kaścin niṣedho tra sa sarvo nupalaṃbhavān yat tad eṣa viruddhopalaṃbhos tv anupalaṃbhanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.245"> <span type="ref-block" n="1567 r_TAŚV-ML#1.13.245_r"/>ity ayuktaṃ tathābhūtaśruter anupalaṃbhanaṃ tanmūlatvāt tathābhāve pratyakṣam anumāstu te <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.246"> <span type="ref-block" n="1568 r_TAŚV-ML#1.13.246_r"/>tathaivānupalaṃbhena virodhe sādhite kvacit syāt svabhāvaviruddhopalabdhivṛttis tathaiva vā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.247"> <span type="ref-block" n="1569 r_TAŚV-ML#1.13.247_r"/>liṃge pratyakṣataḥ siddhe sādhyadharmiṇi vā kvacit liṃgijñānaṃ pravarteta nānyathātiprasaṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.248"> <span type="ref-block" n="1570 r_TAŚV-ML#1.13.248_r"/>gauṇaś ced vyapadeśo yaṃ kāraṇasya phales tu naḥ pradhānabhāvatas tasya tatrābhiprāyavartanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.249"> <span type="ref-block" n="1571 r_TAŚV-ML#1.13.249_r"/>vyāpakārthaviruddhopalabdhir atra niveditā yathā na sannikarṣādiḥ pramāṇaṃ parasaṃmatam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.250"> <span type="ref-block" n="1572 r_TAŚV-ML#1.13.250_r"/>ajñānatvād ativyāpter jñānatvena miter iha vyāpakavyāpakadviṣṭopalabdhir veyam iṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.251"> <span type="ref-block" n="1573 r_TAŚV-ML#1.13.251_r"/>syāt sādhakatamatvena svārthajñaptau pramāṇatā vyāptā yā ca tadavyāptaṃ jñānātmatvena sādhyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.252"> <span type="ref-block" n="1574 r_TAŚV-ML#1.13.252_r"/>vyāpakadviṣṭhakāyopalabdhiḥ kāryopalabdhigā śrutiprādhānyataḥ siddhā pāraṃparyād viruddhavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.253"> <span type="ref-block" n="1575 r_TAŚV-ML#1.13.253_r"/>yathā nātmā vibhuḥ kāye tatsukhādyupalabdhitaḥ vibhutvaṃ sarvabhūtārthasaṃbaṃdhitvena vastutaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.254"> <span type="ref-block" n="1576 r_TAŚV-ML#1.13.254_r"/>vyāptaṃ tena virodhīdaṃ kāyasaṃbaṃdhamātrakaṃ kāya eva sukhādīnāṃ tatkāryāṇāṃ vibodhanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.255"> <span type="ref-block" n="1577 r_TAŚV-ML#1.13.255_r"/>nanu pradeśavṛttīnāṃ teṣāṃ saṃvādanaṃ kathaṃ śarīramātrasaṃbaṃdham ātmano bhāvayet sadā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.256"> <span type="ref-block" n="1578 r_TAŚV-ML#1.13.256_r"/>yato niḥśeṣamūrtārthasaṃbaṃdhavinivartanāt vibhutvābhāvasiddhiḥ syād iti kecit pracakṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.257"> <span type="ref-block" n="1579 r_TAŚV-ML#1.13.257_r"/>tad ayuktaṃ manīṣāyāḥ sākalyenātmanaḥ sthiteḥ tacchūnyasyātmatāhānes tādātmyasya prasādhanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.258"> <span type="ref-block" n="1580 r_TAŚV-ML#1.13.258_r"/>viruddhakāryasaṃsiddhir nāstyekāṃte 'napekṣiṇya ne kāṃte rthakriyādṛṣṭer ity evam avagamyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.259"> <span type="ref-block" n="1581 r_TAŚV-ML#1.13.259_r"/>kāraṇārthaviruddhānupalabdhir jñāyate yathā nāsti mithyācaritraṃ me samyagvijñān avedanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.260"> <span type="ref-block" n="1582 r_TAŚV-ML#1.13.260_r"/>tad dhi mithyācaritrasya kāraṇaṃ vinivartayet mithyājñānanivṛttis tu tasya tadvinivartikā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.261"> <span type="ref-block" n="1583 r_TAŚV-ML#1.13.261_r"/>kāraṇadviṣṭhakāryopalabdhir yāthātmyavākkṛtaḥ tasya tenāvinābhāvāt pāraṃparyeṇa tattvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.262"> <span type="ref-block" n="1584 r_TAŚV-ML#1.13.262_r"/>kāraṇavyāpakadviṣṭopalabdhir nāsti nirvṛtiḥ sāṃkhyāder jñānamātropagamād iti yathekṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.263"> <span type="ref-block" n="1585 r_TAŚV-ML#1.13.263_r"/>nirvṛteḥ kāraṇaṃ vyāptaṃ dṛṣṭyāditritayātmanā tadviruddhaṃ tu vijñānamātraṃ sāṃkhyādisammatam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.264"> <span type="ref-block" n="1586 r_TAŚV-ML#1.13.264_r"/>kāraṇavyāpakadviṣṭhakāryadṛṣṭis tu tadvacaḥ samyagvivecitaṃ sādhyāvinābhāvi pratīyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.265"> <span type="ref-block" n="1587 r_TAŚV-ML#1.13.265_r"/>draṣṭā sahacaradviṣṭhopalabdhis tad yathā mayi nāsti matyādyavijñānaṃ tattvaśraddhānasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.266"> <span type="ref-block" n="1588 r_TAŚV-ML#1.13.266_r"/>sahacāriniṣedhena mithyāśraddhānam īkṣitam tan nihaṃty eva tadghātitattvaśraddhānam aṃjasā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.267"> <span type="ref-block" n="1589 r_TAŚV-ML#1.13.267_r"/>tadabhāve ca matyādyavijñānaṃ vinivartate matijñānādibhāvena tadāsya pariṇāmataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.268"> <span type="ref-block" n="1590 r_TAŚV-ML#1.13.268_r"/>tathā sahacaradviṣṭhakāryasiddhir niveditā praśamādivinirṇītes tan nāsmāsv iti sādhane <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.269"> <span type="ref-block" n="1591 r_TAŚV-ML#1.13.269_r"/>tasmin sahacaravyāpi viruddhasyopalaṃbhanam saddarśanatvanirṇīter iti tajjñair udāhṛtam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.270"> <span type="ref-block" n="1592 r_TAŚV-ML#1.13.270_r"/>tad etatsahacaravyāpi dviṣṭhakāryopalaṃbhanam pramāṇādipratiṣṭhānasiddher iti nibudhyatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.271"> <span type="ref-block" n="1593 r_TAŚV-ML#1.13.271_r"/>sahacārinimittena viruddhasyopalaṃbhanaṃ tan nāsty asmāsu dṛgmohaḥ pratipakṣopalaṃbhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.272"> <span type="ref-block" n="1594 r_TAŚV-ML#1.13.272_r"/>ity evaṃ tadviruddhopalabdhibhedāḥ pratītigāḥ yathāyogam udāhāryāḥ svayaṃ tattvaparīkṣakaiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.273"> <span type="ref-block" n="1595 r_TAŚV-ML#1.13.273_r"/>sādhyārthena viruddhasya kāryakāraṇabhedinaḥ upalabdhis tridhāmnātā prāksahottaracāriṇaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.274"> <span type="ref-block" n="1596 r_TAŚV-ML#1.13.274_r"/>tatra pūrvacarasyopalabdhiḥ siddhāṃtavedinām yathodeṣyati nakṣatraṃ śakaṭaṃ kṛttikodayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.275"> <span type="ref-block" n="1597 r_TAŚV-ML#1.13.275_r"/>pūrvacāritaniḥśeṣaṃ kāraṇaṃ niyamād api kāryātmalābhahetūnāṃ kāraṇatvaprasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.276"> <span type="ref-block" n="1598 r_TAŚV-ML#1.13.276_r"/>na rohiṇyudayas tu syād amuṣmin kṛttikodayāt tadanaṃtarasaṃdhitvābhāvāt kālāṃtarekṣaṇāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.277"> <span type="ref-block" n="1599 r_TAŚV-ML#1.13.277_r"/>viśiṣṭakālam āsādya kṛttikāḥ kurvate yadi śakaṭaṃ bharaṇiḥ kiṃ na tat karoti tathaiva ca <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.278"> <span type="ref-block" n="1600 r_TAŚV-ML#1.13.278_r"/>vyavadhānād ahetutve tasyās tatra kva vāsanā smṛtihetur vibhāvyeta tatta evety avartinam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.279"> <span type="ref-block" n="1601 r_TAŚV-ML#1.13.279_r"/>kāraṇaṃ bharaṇis tatra kṛttikāsahakāriṇī yadi kālāṃtarāpekṣā tathā syād aśvinī na kim <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.280"> <span type="ref-block" n="1602 r_TAŚV-ML#1.13.280_r"/>pitāmahaḥ pitā kiṃ na tathaiva prapitāmahaḥ sarvo vānādisaṃtānaḥ sūnoḥ pūrvatvayogataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.281"> <span type="ref-block" n="1603 r_TAŚV-ML#1.13.281_r"/>svarūpalābhahetoś cet pitṛtvaṃ netarasya tu prāk śakaṭasya mā bhūvan kṛttikāhetavas tathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.282"> <span type="ref-block" n="1604 r_TAŚV-ML#1.13.282_r"/>pūrvapūrvacarādīnām upalabdhiḥ pradarśitā pūrvācāryopalaṃbhena tato nārthāṃtaraṃ matam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.283"> <span type="ref-block" n="1605 r_TAŚV-ML#1.13.283_r"/>sahacāryupalabdhiḥ syāt kāyaścaitanyavān ayam viśiṣṭasparśasaṃsiddher iti kaiścid udāhṛtam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.284"> <span type="ref-block" n="1606 r_TAŚV-ML#1.13.284_r"/>kārya hetur ayaṃ sveṣṭaḥ samānasamayatvataḥ svātaṃtryeṇa vyavasthānād vāmadakṣiṇaśṛṃgavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.285"> <span type="ref-block" n="1607 r_TAŚV-ML#1.13.285_r"/>ekasāmagryadhīnatvāt tayoḥ syāt sahabhāvitā kvānyathā niyamas tasyās tato nyeṣām itīti cet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.286"> <span type="ref-block" n="1608 r_TAŚV-ML#1.13.286_r"/>naikadravyātmatattvena vinā tasyā virodhataḥ sāmagryekā hi taddravyaṃ rasarūpādiṣu sphuṭam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.287"> <span type="ref-block" n="1609 r_TAŚV-ML#1.13.287_r"/>na ca tasyānumāsādyamānād rasaviśeṣataḥ samānasamayasyaiva rūpāder anumānataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.288"> <span type="ref-block" n="1610 r_TAŚV-ML#1.13.288_r"/>kāryeṇa kāraṇasyānumānaṃ yenedam ucyate kāraṇenāpi rūpādes tato dravyeṇa nānumā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.289"> <span type="ref-block" n="1611 r_TAŚV-ML#1.13.289_r"/>samānakāraṇatvaṃ tu sāmagryekā yadīṣyate payorasāt sarojanmarūpasyānumitir na kim <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.290"> <span type="ref-block" n="1612 r_TAŚV-ML#1.13.290_r"/>yathaiva hi payoparūpād rasasahāyakāt tathā sarodbhave pīti syāt samānanimittatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.291"> <span type="ref-block" n="1613 r_TAŚV-ML#1.13.291_r"/>pratyāsatter abhāvāc cet sādhyasādhanatānayoḥ naṣṭaikadravyatādātmyāt pratyāsattiḥ parā ca sā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.292"> <span type="ref-block" n="1614 r_TAŚV-ML#1.13.292_r"/>nanv arthāṃtarabhūtānām ahetuphalanāśritām sahacāritvam arthānāṃ kuto niyatam īkṣyase <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.293"> <span type="ref-block" n="1615 r_TAŚV-ML#1.13.293_r"/>kāryakāraṇabhāvās te kasmād iti samaṃ na kim tathā saṃpratyayāt tulyaṃ samādhānam apīdṛśaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.294"> <span type="ref-block" n="1616 r_TAŚV-ML#1.13.294_r"/>svakāraṇāt tathāgniś cej jāto dhūmasya kārakaḥ caitanyasahakāryas tu sparśo ṃge tadadṛṣṭataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.295"> <span type="ref-block" n="1617 r_TAŚV-ML#1.13.295_r"/>dṛṣṭād dhetor vinā ye rthā niyamāt sahacāriṇaḥ adṛṣṭakaraṇaṃ teṣāṃ kiṃcid ity anumīyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.296"> <span type="ref-block" n="1618 r_TAŚV-ML#1.13.296_r"/>dravyato 'nādirūpāṇāṃ svabhāvo stu na tādṛśaḥ sādhyasādhanataivaiṣāṃ tatkṛtānyonyam ity asat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.297"> <span type="ref-block" n="1619 r_TAŚV-ML#1.13.297_r"/>ye cārvākparabhāgādyā niyamena parasparāḥ sahabhāvam itās teṣāṃ hetur etena varṇitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.298"> <span type="ref-block" n="1620 r_TAŚV-ML#1.13.298_r"/>tato tītaikakālānāṃ gatiḥ kiṃkāryaliṃgajā niyamād anyathā dṛṣṭiḥ sahacāryād asiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.299"> <span type="ref-block" n="1621 r_TAŚV-ML#1.13.299_r"/>tathottaracarasyopalabdhis tajjñair udāhṛtā udagādbharaṇirāgneyadarśanān nabhasīti sā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.300"> <span type="ref-block" n="1622 r_TAŚV-ML#1.13.300_r"/>sarvam uttaracārīha kāryam ity anirākṛteḥ nānā prāṇigaṇādṛṣṭāt sātetaraphalād vinā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.301"> <span type="ref-block" n="1623 r_TAŚV-ML#1.13.301_r"/>pūrvottaracarāṇi syur bhāni kramabhuvaḥ sadā nānyonyaṃ hetutā teṣāṃ kāryābādhā tato matā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.301ef"> <span type="ref-block" n="1624 r_TAŚV-ML#1.13.301ef_r"/>sādhyasādhanatā na syād avinābhāvayogataḥ <ref type="no-bt" rend="b"/> </l><l n="bt_1.13.302"> <span type="ref-block" n="1625 r_TAŚV-ML#1.13.302_r"/>pakṣadharmas tadaṃśena vyāpto hetus tridhaiva saḥ avinābhāvaniyamād iti vācyaṃ na dhīmatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.303"> <span type="ref-block" n="1626 r_TAŚV-ML#1.13.303_r"/>pakṣadharmātyaye yuktāḥ sahacāryādayo yataḥ satyaṃ ca hetavo nāto hetvābhāsās tathāpare <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.304"> <span type="ref-block" n="1627 r_TAŚV-ML#1.13.304_r"/>tridhaiva vāvinābhāvāniyamād dhetur āsthitaḥ kāryādir nānya ity eṣā vyākhyaitena nirākṛtā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.305"> <span type="ref-block" n="1628 r_TAŚV-ML#1.13.305_r"/>niṣedhe nupalabdhiḥ syāt phalahetudvayātmanā hetusādhyāvinābhāvaniyamasya viniścayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.306"> <span type="ref-block" n="1629 r_TAŚV-ML#1.13.306_r"/>tatra kāryāprasiddhiḥ syān nāsti cin mṛtavigrahe vākkriyākārabhedānām asiddher iti niścitā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.307"> <span type="ref-block" n="1630 r_TAŚV-ML#1.13.307_r"/>kāraṇānupalabdhis tu nārthitācaraṇaṃ śubham samyagbodhopalaṃbhasyābhāvād iti vibhāvyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.308"> <span type="ref-block" n="1631 r_TAŚV-ML#1.13.308_r"/>ahetuphalarūpasya vastuno nupalaṃbhanam dvedhā niṣedhya tādātmyetarasyādṛṣṭikalpanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.309"> <span type="ref-block" n="1632 r_TAŚV-ML#1.13.309_r"/>tatrābhinnātmanoḥ siddhir dvividhā saṃpratīyate svabhāvānupalabdhiś ca vyāpakādṛṣṭir eva ca <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.310"> <span type="ref-block" n="1633 r_TAŚV-ML#1.13.310_r"/>ādyā yathā na me duḥkhaṃ vipādānupalaṃbhataḥ vyāpakānupalabdhis tu vṛkṣādṛṣṭer na śiṃśapā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.311"> <span type="ref-block" n="1634 r_TAŚV-ML#1.13.311_r"/>kāryakāraṇabhinnasyānupalabdhir na budhyatām sahacāriṇa evātra pratiṣedhena vastunā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.312"> <span type="ref-block" n="1635 r_TAŚV-ML#1.13.312_r"/>mayi nāsti matijñānaṃ saddṛṣṭyanupalabdhitaḥ rūpādayo na jīvādau sparśāsiddher itīyatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.313"> <span type="ref-block" n="1636 r_TAŚV-ML#1.13.313_r"/>kāraṇavyāpakadṛṣṭipramukhāś cāsya dṛṣṭayaḥ tatrāṃtarbhāvam āyāṃti pāraṃparyād anekadhā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.314"> <span type="ref-block" n="1637 r_TAŚV-ML#1.13.314_r"/>prāṇādayo na saṃty eva bhasmādiṣu kadācana jīvatvāsiddhito hetuvyāpakādṛṣṭir īdṛśī <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.315"> <span type="ref-block" n="1638 r_TAŚV-ML#1.13.315_r"/>kvacid ātmani saṃsāraprasūtir nāsti kārtsnyataḥ sarvakarmodayābhāvād iti vā samudāhṛtā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.316"> <span type="ref-block" n="1639 r_TAŚV-ML#1.13.316_r"/>taddhetuhetvadṛṣṭiḥ syān mithyātvādyaprasiddhitaḥ tannivṛttau hi taddhetukarmābhāvāt kva saṃsṛtiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.317"> <span type="ref-block" n="1640 r_TAŚV-ML#1.13.317_r"/>tatkāryavyāpakāsiddhir yathā nāsti niranvayaṃ tattvaṃ kramākramābhāvād anvayaikāṃtatattvavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.318"> <span type="ref-block" n="1641 r_TAŚV-ML#1.13.318_r"/>tatkāryavyāpakasyāpi padārthānupalaṃbhanaṃ pariṇāmaviśeṣasyābhāvād iti vibhāvyatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.319"> <span type="ref-block" n="1642 r_TAŚV-ML#1.13.319_r"/>kāraṇavyāpakā dṛṣṭiḥ sāṃkhyāder nāsti nirvṛtiḥ saddṛṣṭyāditrayāsiddher iyaṃ punar udāhṛtā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.320"> <span type="ref-block" n="1643 r_TAŚV-ML#1.13.320_r"/>kāraṇavyāpakā vyāptiḥ svabhāvānupalaṃbhanaṃ tatraiva pariṇāmasyāsiddher iti yathocyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.321"> <span type="ref-block" n="1644 r_TAŚV-ML#1.13.321_r"/>pariṇāmanivṛttau hi tad vyāptaṃ vinivartate saddṛṣṭyāditrayaṃ mārgaṃ vyāpakaṃ pūrvavatparam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.322"> <span type="ref-block" n="1645 r_TAŚV-ML#1.13.322_r"/>sahacāriphalā dṛṣṭir matyajñānādi nāsti me nāstikyādhyavasānāder abhāvād iti darśitā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.323"> <span type="ref-block" n="1646 r_TAŚV-ML#1.13.323_r"/>nāstikyapariṇāmo hi phalaṃ mithyādṛśaḥ sphuṭam sahacāritayā matyajñānādivadvipaścitām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.324"> <span type="ref-block" n="1647 r_TAŚV-ML#1.13.324_r"/>sahacārinimittasyānupalabdhir udāhṛtā dṛṣṭimohodayāsiddher iti vyaktaṃ tathaiva hi <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.325"> <span type="ref-block" n="1648 r_TAŚV-ML#1.13.325_r"/>sahabhūvyāpakā dṛṣṭir nāsti vedakadarśanaiḥ sahabhāvi matijñānaṃ tattvaśraddhānahānitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.326"> <span type="ref-block" n="1649 r_TAŚV-ML#1.13.326_r"/>sahabhūvyāpi hetvādyadṛṣṭayo py avirodhataḥ pratyetavyāḥ prapaṃcena lokaśāstranidarśanaiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.327"> <span type="ref-block" n="1650 r_TAŚV-ML#1.13.327_r"/>upalabdhyanupalabdhibhyām ity evaṃ sarvahetavaḥ saṃgṛhyaṃte na kāryāditritayena kathaṃcana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.328"> <span type="ref-block" n="1651 r_TAŚV-ML#1.13.328_r"/>nāpi pūrvavadādīnāṃ tritayo na niṣedhane sādhye tasyāsamarthatvād dvidhā caiva prayuktitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.329"> <span type="ref-block" n="1652 r_TAŚV-ML#1.13.329_r"/>pūrvavatkāraṇāt kārye numānam anumanyate śeṣavatkāraṇe kāryād vijñānaṃ niyatasthiteḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.330"> <span type="ref-block" n="1653 r_TAŚV-ML#1.13.330_r"/>kāryakāraṇanirmuktād arthāt sādhye tathāvidhe bhavet sāmānyato dṛṣṭam iti vyākhyānasaṃbhave <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.331"> <span type="ref-block" n="1654 r_TAŚV-ML#1.13.331_r"/>vidhau tadupalaṃbhaḥ syur niṣedhe nupalabdhayaḥ tataś ca ṣaḍvidho hetuḥ saṃkṣepāt kena vāryate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.332"> <span type="ref-block" n="1655 r_TAŚV-ML#1.13.332_r"/>kevalānvayasaṃyogī vītabhūtādibhedataḥ vinirṇītāvinābhāvahetunām atra saṃgrahāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.333"> <span type="ref-block" n="1656 r_TAŚV-ML#1.13.333_r"/>anyathānupapattyekalakṣaṇaṃ sādhanaṃ tataḥ sūktaṃ sādhyaṃ vinā sadbhiḥ śakyatvādiviśeṣaṇaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.334"> <span type="ref-block" n="1657 r_TAŚV-ML#1.13.334_r"/>śakyaṃ sādhayituṃ sādhyam ity anena nirākṛtaḥ pratyakṣādipramāṇena pakṣa ity etadāsthitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.335"> <span type="ref-block" n="1658 r_TAŚV-ML#1.13.335_r"/>tenānuṣṇo gnir ity eṣa pakṣaḥ pratyakṣabādhitaḥ dhūmo nagnija evāyam iti laiṃgikabādhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.336"> <span type="ref-block" n="1659 r_TAŚV-ML#1.13.336_r"/>pretyāsukhaprado dharma ity āgamanirākṛtaḥ nṛkapālaṃ śucīti syāl lokarūḍhiprabādhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.337"> <span type="ref-block" n="1660 r_TAŚV-ML#1.13.337_r"/>pakṣābhāsaḥ svavāgvādhyaḥ sadā maunavratīti yaḥ sa sarvo pi prayoktavyo naiva tattvaparīkṣakaiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.338"> <span type="ref-block" n="1661 r_TAŚV-ML#1.13.338_r"/>śabdakṣaṇakṣayaikāṃtaḥ sattvād ity atra kecana dṛṣṭāṃtābhāvato śakyaḥ pakṣa ity abhyamaṃsata <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.339"> <span type="ref-block" n="1662 r_TAŚV-ML#1.13.339_r"/>teṣāṃ sarvam anekāṃtam iti pakṣo virudhyate tata evobhayoḥ siddho dṛṣṭāṃto na hi kutracit <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.340"> <span type="ref-block" n="1663 r_TAŚV-ML#1.13.340_r"/>pramāṇabādhitatvena sādhyābhāsatvabhāṣaṇe sarvas tatheṣṭa eveha sarvathaikāṃtasaṃgaraḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.341"> <span type="ref-block" n="1664 r_TAŚV-ML#1.13.341_r"/>tathā sādhyam abhipretam ity anena nivāryate anuktasya svayaṃ sādhyābhāvābhāvaḥ paroditaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.342"> <span type="ref-block" n="1665 r_TAŚV-ML#1.13.342_r"/>yathā hy ukto bhavet pakṣas tathānukto 'pi vāditaḥ prastāvādibalāt siddhaḥ sāmarthyād ukta eva cet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.343"> <span type="ref-block" n="1666 r_TAŚV-ML#1.13.343_r"/>svāgamokto 'pi kiṃ na syād eva pakṣaḥ kathaṃcana tathānukto 'pi cokto vā sādhyaḥ sveṣṭo 'stu tāttvikaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.344"> <span type="ref-block" n="1667 r_TAŚV-ML#1.13.344_r"/>nāniṣṭo 'tiprasaṃgasya parihartum aśaktitaḥ nanu necchati vādīha sādhyaṃ sādhayituṃ svayam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.345"> <span type="ref-block" n="1668 r_TAŚV-ML#1.13.345_r"/>prasiddhasyānyasaṃvittikāraṇāpekṣyavartanāt prativādy api tasyaitannirākṛtiparatvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.346"> <span type="ref-block" n="1669 r_TAŚV-ML#1.13.346_r"/>satyā nobhayasiddhāntavedinaḥ pakṣapātinaḥ ity ayuktam avaktavyam abhipretaviśeṣaṇam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.347"> <span type="ref-block" n="1670 r_TAŚV-ML#1.13.347_r"/>jijñāsitaviśeṣatvam ivānye saṃpracakṣate tadasadvādineṣṭasya sādhyatvāpratighātitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.348"> <span type="ref-block" n="1671 r_TAŚV-ML#1.13.348_r"/>svārthānumāsu pakṣasya tanniścayavivekataḥ parārtheṣv anumāneṣu paro bodhayituṃ svayam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.349"> <span type="ref-block" n="1672 r_TAŚV-ML#1.13.349_r"/>kiṃ neṣṭasyeha sādhyatvaṃ viśeṣānabhidhānataḥ iṣṭaḥ sādhayituṃ sādhyaḥ svaparapratipattaye <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.350"> <span type="ref-block" n="1673 r_TAŚV-ML#1.13.350_r"/>iti vyākhyānato yuktam abhipretaviśeṣaṇaṃ aprasiddhaṃ tathā sādhyam ity anenābhidhīyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.351"> <span type="ref-block" n="1674 r_TAŚV-ML#1.13.351_r"/>tasyārekā viparyāsā vyutpattiviṣayātmatā tasya tadvyavacchedatvātsiddhir arthasya tattvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.352"> <span type="ref-block" n="1675 r_TAŚV-ML#1.13.352_r"/>tato na yujyate vaktuṃ vyasto hetor apāśrayaḥ saṃśayo hy anumānena yathā vicchidyate tathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.353"> <span type="ref-block" n="1676 r_TAŚV-ML#1.13.353_r"/>avyutpattiviparyāsāv anyathā nirṇayaḥ kathaṃ avyutpannaviparyastau nācāryam upasarpataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.354"> <span type="ref-block" n="1677 r_TAŚV-ML#1.13.354_r"/>kauced eva yathā tadvatsaṃśayātmāpi kaś ca naḥ nāvaśyaṃ nirṇayākāṃkṣā saṃdigdhasyāpy anarthinaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.355"> <span type="ref-block" n="1678 r_TAŚV-ML#1.13.355_r"/>saṃdehamātrakāsthānāt svārthasiddhau pravartanāt yathāpravartamānasya saṃdigdhasya pravartanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.356"> <span type="ref-block" n="1679 r_TAŚV-ML#1.13.356_r"/>vidhīyate numānena tathā kiṃ na niṣidhyate avyutpannaviparyas tamanaso py apravartanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.357"> <span type="ref-block" n="1680 r_TAŚV-ML#1.13.357_r"/>parānugrahavṛttīnām upekṣānupapattitaḥ avineyiṣu mādhyasthyaṃ na caivaṃ pratihanyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.358"> <span type="ref-block" n="1681 r_TAŚV-ML#1.13.358_r"/>rāgadveṣavihīnatvaṃ nirguṇeṣu hi teṣu naḥ svayaṃ mādhyasthyam ālaṃbya guṇadoṣopadeśanā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.359"> <span type="ref-block" n="1682 r_TAŚV-ML#1.13.359_r"/>kāryā tebhyo pi dhīmadbhis tadvineyatvasiddhaye avyutpannaviparyastā pratipādyatvaniścaye <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.360"> <span type="ref-block" n="1683 r_TAŚV-ML#1.13.360_r"/>pratipādyaḥ kathaṃ nāma duṣṭojñaḥ svasuto janaiḥ laukikasyāprabodhyatve katham astu parīkṣakaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.361"> <span type="ref-block" n="1684 r_TAŚV-ML#1.13.361_r"/>prabodhyas tasya yatnena kramatas tattvasaṃbhavāt pratipādyas tatas tredhā pakṣas tatpratipattaye <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.362"> <span type="ref-block" n="1685 r_TAŚV-ML#1.13.362_r"/>saṃdigdhādiḥ prayoktavyo 'prasiddha iti kīrtanāt suprasiddhaś ca vikṣiptaḥ pakṣo 'kiṃcitkaratvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.363"> <span type="ref-block" n="1686 r_TAŚV-ML#1.13.363_r"/>tatra pravartamānasya sādhanasya svarūpavat samārope tu pakṣatvaṃ sādhane pi na vāryate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.364"> <span type="ref-block" n="1687 r_TAŚV-ML#1.13.364_r"/>svarupeṇaiva nirdiśyas tathā sati bhavaty asau jijñāsitaviśeṣas tu dharmī yaiḥ pakṣa iṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.365"> <span type="ref-block" n="1688 r_TAŚV-ML#1.13.365_r"/>teṣāṃ saṃti pramāṇāni sveṣṭasādhanataḥ kathaṃ dharmiṇy asiddharūpe pi hetur gamaka iṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.366"> <span type="ref-block" n="1689 r_TAŚV-ML#1.13.366_r"/>anyathānupapannatvaṃ siddhaṃ sadbhir asaṃśayaṃ dharmisaṃtānasādhyāś cet sarve bhāvāḥ kṣaṇakṣayāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.367"> <span type="ref-block" n="1690 r_TAŚV-ML#1.13.367_r"/>iti pakṣo na yujyeta hetos taddharmatāpi ca pratyakṣeṇāprasiddhatvād dharmiṇām iha kārtsnyataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.368"> <span type="ref-block" n="1691 r_TAŚV-ML#1.13.368_r"/>anumānena tatsiddhau dharmisattāprasādhanaṃ paraprasiddhitas teṣāṃ dharmitvaṃ hetudharmavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.369"> <span type="ref-block" n="1692 r_TAŚV-ML#1.13.369_r"/>dhruvaṃ teṣāṃ svataṃtrasya sādhanasya niṣedhakaṃ prasaṃgasādhanaṃ vecchet tatra dharmigrahaḥ kutaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.370"> <span type="ref-block" n="1693 r_TAŚV-ML#1.13.370_r"/>iti dharmisaṇyasiddhe pi sādhanaṃ matam eva ca vyāpyavyāpakabhāve hi siddhe sādhanasādhyayoḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.371"> <span type="ref-block" n="1694 r_TAŚV-ML#1.13.371_r"/>prasaṃgasādhanaṃ proktaṃ tatpradarśanamātrakaṃ atha niḥśeṣaśūnyatvavādinaṃ prati tārkikaiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.372"> <span type="ref-block" n="1695 r_TAŚV-ML#1.13.372_r"/>virodhodbhāvanaṃ sveṣṭe vidhīyeteti saṃmataṃ tadapramāṇakaṃ tāvad akiṃcitkaram īkṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.373"> <span type="ref-block" n="1696 r_TAŚV-ML#1.13.373_r"/>sapramāṇakatā tasya kva pramāṇāprasādhane nanv iṣṭasādhanāt saṃti pramāṇānīti bhāṣaṇe <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.374"> <span type="ref-block" n="1697 r_TAŚV-ML#1.13.374_r"/>samaḥ paryanuyogoyaṃ pramāśūnyatvavādinaḥ tadiṣṭasādhanaṃ tāvadapramāṇamasādhanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.375"> <span type="ref-block" n="1698 r_TAŚV-ML#1.13.375_r"/>svasādhyena pramāṇaṃ tu na prasiddhaṃ dvayor api tadasaṃgatam iṣṭasya saṃvinmātrasya sādhanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.376"> <span type="ref-block" n="1699 r_TAŚV-ML#1.13.376_r"/>svayaṃ prakāśanaṃ dhvastavyabhicāraṃ hi susthitaṃ svasaṃvedanam adhyakṣaṃ vādino mānam aṃjasā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.377"> <span type="ref-block" n="1700 r_TAŚV-ML#1.13.377_r"/>tato 'nyeṣāṃ pramāṇānām astitvasya vyavasthitiḥ nanv iṣṭasādhanaṃ dharmipramāṇair aparair yutam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.378"> <span type="ref-block" n="1701 r_TAŚV-ML#1.13.378_r"/>tadiṣṭasādhanatvasyetarathānupapattitaḥ evaṃ prayogataḥ siddhiḥ pramāṇānām anākulam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.379"> <span type="ref-block" n="1702 r_TAŚV-ML#1.13.379_r"/>tatsattā naiva sādhyā syāt sarvatreti pare viduḥ yato bhayaṃ tad evaiṣāṃ svayam agre vyavasthitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.380"> <span type="ref-block" n="1703 r_TAŚV-ML#1.13.380_r"/>hetor ananvayatvasya prasaṃjanam asaṃśayaṃ sattāyāṃ hi prasādhyāyāṃ viśeṣasyaiva sādhanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.381"> <span type="ref-block" n="1704 r_TAŚV-ML#1.13.381_r"/>yathānanvayatādoṣas tathātrāpy anidarśanāt hetor ananvayasyāpi gamakatvopavarṇane <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.382"> <span type="ref-block" n="1705 r_TAŚV-ML#1.13.382_r"/>sattā sādhyās tu mānānām iti dharmī na saṃgaraḥ dharmidharmasamūho 'tra pakṣa ity apasāritam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.383"> <span type="ref-block" n="1706 r_TAŚV-ML#1.13.383_r"/>eteneti sthitaḥ sādhyaḥ pakṣo vidhvastabādhakaḥ vyāptikāle mataḥ sādhyaḥ pakṣo yeṣāṃ nirākulaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.384"> <span type="ref-block" n="1707 r_TAŚV-ML#1.13.384_r"/>so nyathaiva kathaṃ teṣāṃ lakṣaṇavyavahārayoḥ vyāptiḥ sādhyena nirṇītā hetoḥ sārdhyaṃ prasādhyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.385"> <span type="ref-block" n="1708 r_TAŚV-ML#1.13.385_r"/>tad evaṃ vyavahāre pīty anavadyaṃ na cānyathā dharmiṇo py aprasiddhasya sādhyatvāpratighātitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.386"> <span type="ref-block" n="1709 r_TAŚV-ML#1.13.386_r"/>asti dharmiṇi dharmasya ceti nobhayapakṣatā tady atra sādhanādbodho niyamād abhijāyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.386ef"> <span type="ref-block" n="1710 r_TAŚV-ML#1.13.386ef_r"/>sa tasya viṣayaḥ sādhyo nānyaḥ pakṣo stu jātucit <ref type="no-bt" rend="b"/> </l><l n="bt_1.13.387"> <span type="ref-block" n="1711 r_TAŚV-ML#1.13.387_r"/>iṃdriyāṇīṃdriyārthābhimukho bodho na tu smṛtaḥ niyato kṣamanobhyāṃ yaḥ kevalo na tu liṃgajaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.388"> <span type="ref-block" n="1712 r_TAŚV-ML#1.13.388_r"/>satyaṃ svārthānumānaṃ tu vinā yac chabdayojanāt tanmānāṃtaratāṃ māgād iti vyākhyāyate tathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.389"> <span type="ref-block" n="1713 r_TAŚV-ML#1.13.389_r"/>siddhaḥ sādhyāvinābhāvo hy arthāpatteḥ prabhāvakaḥ saṃbhavādeś ca yo hetuḥ so pi liṃgān na bhidyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.390"> <span type="ref-block" n="1714 r_TAŚV-ML#1.13.390_r"/>dṛṣṭāṃtanirapekṣatvaṃ liṃgasyāpi neveditam tan na mānāṃtaraṃ liṃgād arthāpattyādivedanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.13.391"> <span type="ref-block" n="1715 r_TAŚV-ML#1.13.391_r"/>matijñānaviśeṣāṇām upalakṣaṇatā sthitaṃ tena sarvaṃ matijñānaṃ siddham ābhinibodhikam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.14.1"> <span type="ref-block" n="1717 r_TAŚV-ML#1.14.1_r"/>tasya bāhyanimittopadarśanāyedam ucyate tad ityādivacaḥ sūtrakāreṇānyamatacchide <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.14.2"> <span type="ref-block" n="1718 r_TAŚV-ML#1.14.2_r"/>tacchabdena parāmarśo narthāṃtaram iti dhvaneḥ vācyasyaikasya matyādiprakārasyāviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.14.3"> <span type="ref-block" n="1719 r_TAŚV-ML#1.14.3_r"/>nimittaṃ kārakaṃ yasya tattathoktaṃ vibhāgataḥ vākyasyāsya viśeṣād vā pāraṃparyasya cāśritau <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.14.4"> <span type="ref-block" n="1720 r_TAŚV-ML#1.14.4_r"/>vākyabhedāśraye yuktam avadhāraṇam uttaraṃ tadabhede punaḥ pūrvama nyathā vyabhicāritā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.14.5"> <span type="ref-block" n="1721 r_TAŚV-ML#1.14.5_r"/>dhvastaṃ tatrārthajanyatvam uttarād avadhāraṇāt matyajñānaśrutādīni nirastāni tu pūrvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.14.6"> <span type="ref-block" n="1722 r_TAŚV-ML#1.14.6_r"/>svajanyajñānasaṃvedyo rthaḥ prameyatvato nanu yathāniṃdriyam ity eke tadasadvyabhicārataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.14.7"> <span type="ref-block" n="1723 r_TAŚV-ML#1.14.7_r"/>niḥśeṣavartamānārtho na svajanyena sarvavit saṃvedanena saṃvedyaḥ samānakṣaṇavartinā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.14.8"> <span type="ref-block" n="1724 r_TAŚV-ML#1.14.8_r"/>svārthajanyam idaṃ jñānaṃ satyajñānatvato nyathā viparyāsādivat tasya satyatvānupapattitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.14.9"> <span type="ref-block" n="1725 r_TAŚV-ML#1.14.9_r"/>ity apy aśeṣavidbodhair anaikāṃtikam īritaṃ sādhanaṃ na tato jñānam arthajanyam iti sthitam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.14.10"> <span type="ref-block" n="1726 r_TAŚV-ML#1.14.10_r"/>ālokenāpi janyatvenālaṃbanatayā bhidaḥ kiṃ tv iṃdriyabalādhānamātratvenānumanyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.14.11"> <span type="ref-block" n="1727 r_TAŚV-ML#1.14.11_r"/>tathārthajanyatāpīṣṭā kālākāśāditattvavat sālaṃbanatayā tv artho janakaḥ pratiṣidhyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.14.12"> <span type="ref-block" n="1728 r_TAŚV-ML#1.14.12_r"/>tato nākāraṇaṃ vitter viṣayo stīti durghaṭam yaṃ rūpasyāpravedyatvāpatteḥ kāraṇatāṃ vinā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.14.13"> <span type="ref-block" n="1729 r_TAŚV-ML#1.14.13_r"/>asvasaṃvedyavijñānavādī pūrvaṃ nirākṛtaḥ parokṣajñānavādī cety alaṃ saṃkathayānayā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.1"> <span type="ref-block" n="1731 r_TAŚV-ML#1.15.1_r"/>matijñānasya nirṇītaprakārasyaikaśo vidi bhidām avagrahety ādisūtramāhāviparyayam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.15.2"> <span type="ref-block" n="1732 r_TAŚV-ML#1.15.2_r"/>akṣārthayogajād vastumātragrahaṇalakṣaṇāt jātaṃ yad vastubhedasya grahaṇaṃ tad avagrahaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.15.3"> <span type="ref-block" n="1733 r_TAŚV-ML#1.15.3_r"/>tadnṛhītārthasāmānye yadviśeṣasya kāṃkṣaṇam niścayābhimukhaṃ sehā saṃśīter bhinnalakṣaṇā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.15.4"> <span type="ref-block" n="1734 r_TAŚV-ML#1.15.4_r"/>tasyaiva nirṇayo vāyaḥ smṛtihetuḥ sā dhāraṇā iti pūrvoditaṃ sarvaṃ matijñānaṃ caturvidham <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.15.5"> <span type="ref-block" n="1735 r_TAŚV-ML#1.15.5_r"/>sāmānādhikaraṇyaṃ tu tad evāvagrahādayaḥ tad iti prāksūtratacchabdasaṃbaṃdhād iha yujyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.15.6"> <span type="ref-block" n="1736 r_TAŚV-ML#1.15.6_r"/>tatra yad vastumātrasya grahaṇaṃ pāramārthikam dvidhā tredhā kvacij jñānaṃ tad ity ekaṃ na cāparam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.15.6ef"> <span type="ref-block" n="1737 r_TAŚV-ML#1.15.6ef_r"/>tan na sādhvakṣajasyārthabhedajñānasya tattvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"/> </l><l n="bt_1.15.7"> <span type="ref-block" n="1738 r_TAŚV-ML#1.15.7_r"/>nanu sanmātrakaṃ vastu vyabhicāravimuktitaḥ na bhedo vyabhicāritvāt tatra jñānaṃ na tāttvikam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.15.8"> <span type="ref-block" n="1739 r_TAŚV-ML#1.15.8_r"/>ity ayuktaṃ sadāśeṣaviśeṣavidhurātmanaḥ sattvasyānubhavābhāvād bhedamātrakavastuvat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.15.9"> <span type="ref-block" n="1740 r_TAŚV-ML#1.15.9_r"/>dṛṣṭer abheda bhedātmavastuny avyabhicārataḥ pāramārthikatā yuktā nānyathā tadasaṃbhavāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.15.10"> <span type="ref-block" n="1741 r_TAŚV-ML#1.15.10_r"/>jātyādikalpanonmuktaṃ vastumātraṃ svalakṣaṇam tajjñānam akṣajaṃ nānyad ity apy etena dūṣitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.11"> <span type="ref-block" n="1742 r_TAŚV-ML#1.15.11_r"/>kiṃcid ity avabhāsy atra vastumātram apoddhṛtaṃ tadgrāhi darśanaṃ jñeyam avagrahanibaṃdhanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.12"> <span type="ref-block" n="1743 r_TAŚV-ML#1.15.12_r"/>anekāṃtātmake bhāve prasiddhe pi hi bhāvataḥ puṃsaḥ svayogyatāpekṣaṃ grahaṇaṃ kvacid aṃśataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.13"> <span type="ref-block" n="1744 r_TAŚV-ML#1.15.13_r"/>tenārthamātranirbhāsād darśanād bhinnam iṣyate jñānam arthaviśeṣātmābhāsi vittvena tatsamam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.14"> <span type="ref-block" n="1745 r_TAŚV-ML#1.15.14_r"/>kṛto bhedo nayāt sattāmātrajñāt saṃgrahāt param naramātrāc ca netrādidarśanaṃ vakṣyate grataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.15"> <span type="ref-block" n="1746 r_TAŚV-ML#1.15.15_r"/>nanv avagrahavijñānaṃ darśanāj jāyate yadi tasyeṃdriyamanojatvaṃ tadā kiṃ na virudhyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.16"> <span type="ref-block" n="1747 r_TAŚV-ML#1.15.16_r"/>pāraṃparyeṇa tajjatvāt tasyehādividām iva ko virodhaḥ kramād vākṣamanojanyatvaniścayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.17"> <span type="ref-block" n="1748 r_TAŚV-ML#1.15.17_r"/>iṃdriyāniṃdriyābhyāṃ hi yas tv ālocanam ātmanaḥ svayaṃ pratīyate yadvat tathaivāvagrahādayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.18"> <span type="ref-block" n="1749 r_TAŚV-ML#1.15.18_r"/>varṇasaṃsthādisāmānyaṃ yatra jñāne vabhāsate tan no viśeṣaṇajñānam avagrahaparābhidham <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.19"> <span type="ref-block" n="1750 r_TAŚV-ML#1.15.19_r"/>viśeṣaniścayo vā ya ity etad upapadyate jñānenehābhilāṣātmā saṃskārātmā na dhāraṇā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.20"> <span type="ref-block" n="1751 r_TAŚV-ML#1.15.20_r"/>iti kecit prabhāṣaṃte tac ca na vyavatiṣṭhate viśeṣavedanasyeha dṛḍhasyehātvasūcanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.21"> <span type="ref-block" n="1752 r_TAŚV-ML#1.15.21_r"/>tato dṛḍhatarāvāyajñānād dṛḍhatam asya ca dhāraṇatvapratijñānāt smṛtihetor viśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.22"> <span type="ref-block" n="1753 r_TAŚV-ML#1.15.22_r"/>ajñānātmakatāyāṃ tu saṃskārasyeha tasya vā jñānopādānatā na syād rūpāder iva sāsti ca <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.23"> <span type="ref-block" n="1754 r_TAŚV-ML#1.15.23_r"/>sukhādinā na cātrāsti vyabhicāraḥ kathaṃcana tasya jñānātmakatvena svasaṃvedanasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.24"> <span type="ref-block" n="1755 r_TAŚV-ML#1.15.24_r"/>sarveṣāṃ jīvabhāvānāṃ jīvātmatvārpaṇān nayāt saṃvedanātmatāsiddher nāmasiddhān na saṃbhavaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.25"> <span type="ref-block" n="1756 r_TAŚV-ML#1.15.25_r"/>tata eva pradhānasya dharmā nāvagrahādayaḥ ālocanādināmānaḥ svasaṃvittivirodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.26"> <span type="ref-block" n="1757 r_TAŚV-ML#1.15.26_r"/>nanu dūre yathaiteṣāṃ kramaśo rthe pravartanaṃ saṃvedyate tathāsanne kin na saṃviditātmanām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.27"> <span type="ref-block" n="1758 r_TAŚV-ML#1.15.27_r"/>viśeṣaṇaviśeṣyādijñānānāṃ samam īdṛśaṃ vedyaṃ tatra samādhānaṃ yat tad atrāpi yujyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.28"> <span type="ref-block" n="1759 r_TAŚV-ML#1.15.28_r"/>tathaivālocanādīnāṃ dṛgādīnāṃ ca budhyate saṃbaṃdhasmaraṇādīnām anumānopakāriṇām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.29"> <span type="ref-block" n="1760 r_TAŚV-ML#1.15.29_r"/>atyaṃtābhyāsato hy āśu vṛtter anupalakṣaṇam kramaśo vedanānāṃ syāt sarveṣām avigānataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.30"> <span type="ref-block" n="1761 r_TAŚV-ML#1.15.30_r"/>dravyaparyāyasāmānyaviṣayo vagraho kṣajaḥ tasyāparavikalpenāniṣedhyatvāt sphuṭatvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.31"> <span type="ref-block" n="1762 r_TAŚV-ML#1.15.31_r"/>saṃvādakatvato mānaṃ svārthavyavasiteḥ phalaṃ sākṣādvyavahitaṃ tu syād īhā hānādidhīr api <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.32"> <span type="ref-block" n="1763 r_TAŚV-ML#1.15.32_r"/>nirvikalpakayā dṛṣṭyā gṛhīte rthe svalakṣaṇe tadānyāpohasāmānyagocaro vagrahaḥ sphuṭaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.33"> <span type="ref-block" n="1764 r_TAŚV-ML#1.15.33_r"/>sahabhāvo vikalpo pi nirvikalpakayā dṛśā parikalpanayā vāto niṣedhya iti kecana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.34"> <span type="ref-block" n="1765 r_TAŚV-ML#1.15.34_r"/>tadasatsvārthasaṃvitter avikalpatvadūṣaṇāt sadā sa vyavasāyākṣajñānasyānubhavāt svayam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.35"> <span type="ref-block" n="1766 r_TAŚV-ML#1.15.35_r"/>manasor yugapadvṛttiḥ savikalpāvikalpayoḥ mohād aikyaṃ vyavasyaṃtīty asatpṛthag apīkṣaṇāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.36"> <span type="ref-block" n="1767 r_TAŚV-ML#1.15.36_r"/>laiṃgikādivikalpasyāspaṣṭātmatvopalaṃbhanāt yuktā nākṣavikalpānām aspaṣṭātmakatoditā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.37"> <span type="ref-block" n="1768 r_TAŚV-ML#1.15.37_r"/>anyathā taimirasyākṣajñānasya bhrāṃtatekṣaṇāt sarvākṣasaṃvido bhrāṃtyā kin nohyaṃte vikalpakaiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.38"> <span type="ref-block" n="1769 r_TAŚV-ML#1.15.38_r"/>sahabhāvo pi godṛṣṭituraṃgam avikalpayoḥ kin naikatvaṃ vyavasyaṃti sveṣṭadṛṣṭivikalpavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.39"> <span type="ref-block" n="1770 r_TAŚV-ML#1.15.39_r"/>pratyāsattiviśeṣasyābhāvāc cet so tra ko paraḥ tādātmyād ekasāmagryadhīnatvasyāviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.40"> <span type="ref-block" n="1771 r_TAŚV-ML#1.15.40_r"/>tādṛśī vāsanā kācid ekatvavyavasāyakṛt sahabhāvāviśeṣe pi kayościd dṛgvikalpayoḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.41"> <span type="ref-block" n="1772 r_TAŚV-ML#1.15.41_r"/>sābhīṣṭā yogyatāsmākaṃ kṣayopaśamalakṣaṇā spaṣṭatve kṣavikalpasya hetur nānyasya jātucit <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.42"> <span type="ref-block" n="1773 r_TAŚV-ML#1.15.42_r"/>tannirṇayātmakaḥ siddho vagraho vastugocaraḥ spaṣṭābho kṣabalodbhūto 'spaṣṭo vyaṃjanagocaraḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.43"> <span type="ref-block" n="1774 r_TAŚV-ML#1.15.43_r"/>nehāniṃdriyajaivākṣavyāpārāpekṣaṇā sphuṭā svākṣavyāpṛtyabhāve syāḥ prabhavābhāvanirṇayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.44"> <span type="ref-block" n="1775 r_TAŚV-ML#1.15.44_r"/>nāpīyaṃ mānasaṃ jñānam akṣavitsamanaṃtaraṃ niścayātmakam anyad vā spaṣṭābhaṃ tata eva naḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.45"> <span type="ref-block" n="1776 r_TAŚV-ML#1.15.45_r"/>tasya pratyakṣarūpasya pramāṇena prasiddhitaḥ svasaṃvedanato nyasya kalpanaṃ kimu niṣphalam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.46"> <span type="ref-block" n="1777 r_TAŚV-ML#1.15.46_r"/>mānasasmaraṇasyākṣajñānād utpattyasaṃbhavāt vijātīyāt prakalpyeta yadi tat tasya janma te <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.47"> <span type="ref-block" n="1778 r_TAŚV-ML#1.15.47_r"/>tadākṣavedanaṃ na syāt samanaṃtarakāraṇam manodhyakṣasya tasyaiva vailakṣaṇyāviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.48"> <span type="ref-block" n="1779 r_TAŚV-ML#1.15.48_r"/>pratyakṣatvena vaiśadyavastugocaratātmanā sajātīyaṃ manodhyakṣam akṣajñānena cen matam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.49"> <span type="ref-block" n="1780 r_TAŚV-ML#1.15.49_r"/>smaraṇaṃ saṃvidātmatvasaṃtānaikyena vas tathā kin na siddhyed yatas tasya tatropādānakārakam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.50"> <span type="ref-block" n="1781 r_TAŚV-ML#1.15.50_r"/>anyathā na manodhyakṣaṃ smaraṇena salakṣaṇaṃ asyopādānatāpāyād ity anarthakakalpanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.51"> <span type="ref-block" n="1782 r_TAŚV-ML#1.15.51_r"/>smaraṇākṣavidor bhinnau saṃtānau ced anarthakam manodhyakṣaṃ vināpy asmāt smaraṇotpattisaṃbhavāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.52"> <span type="ref-block" n="1783 r_TAŚV-ML#1.15.52_r"/>akṣajñānaṃ hi pūrvasmād akṣajñānānyathodiyāt smṛtiḥ smṛtes tathānādikāryakāraṇatedṛśī <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.53"> <span type="ref-block" n="1784 r_TAŚV-ML#1.15.53_r"/>saṃtānaikye tayor akṣajñānāt smṛtisamudbhavaḥ pūrvaṃ tadvāsanā yuktād akṣajñānaṃ ca kevalāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.54"> <span type="ref-block" n="1785 r_TAŚV-ML#1.15.54_r"/>saha smṛtyakṣavijñāne tataḥ syātāṃ kadācana saugatānām iti vyarthaṃ manodhyakṣaprakalpanaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.55"> <span type="ref-block" n="1786 r_TAŚV-ML#1.15.55_r"/>syādvādināṃ punar jñānāvṛtticchedaviśeṣataḥ samānetaravijñānasaṃtāno na virudhyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.56"> <span type="ref-block" n="1787 r_TAŚV-ML#1.15.56_r"/>pratyakṣaṃ mānasaṃ svārthaniścayātmakam asti cet spaṣṭābham akṣavijñānaṃ kimarthakyād upeyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.57"> <span type="ref-block" n="1788 r_TAŚV-ML#1.15.57_r"/>akṣasaṃvedanābhāve tasyotpattau virodhataḥ sarveṣām aṃdhatādīnāṃ kṛtaṃ tatkalpanaṃ yadi <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.58"> <span type="ref-block" n="1789 r_TAŚV-ML#1.15.58_r"/>tadākṣāniṃdriyotpādyaṃ svārthaniścayanātmakaṃ rūpādivedanaṃ yuktam ekaṃ khyāpayituṃ satām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.59"> <span type="ref-block" n="1790 r_TAŚV-ML#1.15.59_r"/>kramād avagrahehātmadravyaparyāyagocaraṃ jīvasyāvṛttivicchedaviśeṣakramahetukam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.60"> <span type="ref-block" n="1791 r_TAŚV-ML#1.15.60_r"/>tatsamakṣetaravyaktiśaktyekārthavad ekadā na viruddhaṃ vicitrābhajñānavad vā pratītitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.61"> <span type="ref-block" n="1792 r_TAŚV-ML#1.15.61_r"/>avagrahagṛhītārthabhedam ākāṃkṣato kṣajaḥ spaṣṭo vāyas tadāvārakṣayopaśamato tra tu <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.62"> <span type="ref-block" n="1793 r_TAŚV-ML#1.15.62_r"/>saṃśayo vā viparyāsas tadabhāve kutaścana tenehāto vibhinno sau saṃśītibhrāṃtihetutaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.63"> <span type="ref-block" n="1794 r_TAŚV-ML#1.15.63_r"/>viparītasvabhāvatvāt saṃśayādyanibaṃdhanaṃ avāyaṃ hi prabhāṣaṃte kecid dṛḍhataratvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.64"> <span type="ref-block" n="1795 r_TAŚV-ML#1.15.64_r"/>akṣajñānatayā tvaikyam īhayāvagraheṇa ca yātyavāyaḥ kramāt puṃsastathātvena vivartanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.65"> <span type="ref-block" n="1796 r_TAŚV-ML#1.15.65_r"/>vicchedābhāvataḥ spaṣṭapratibhāsasya dhāraṇā paryaṃtasyopayuktākṣanarasyānubhavāt svayam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.66"> <span type="ref-block" n="1797 r_TAŚV-ML#1.15.66_r"/>avāyasya pramāṇatvaṃ dhāraṇāyāś ca neṣyate samīhayehite svārthe gṛhītagrahaṇād iti <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.15.67"> <span type="ref-block" n="1798 r_TAŚV-ML#1.15.67_r"/>tadānumāpramāṇatvaṃ vyāpriyāt tata eva te ity uktaṃ smaraṇādīnāṃ prāmāṇyapratipādane <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.16.1"> <span type="ref-block" n="1800 r_TAŚV-ML#1.16.1_r"/>keṣāṃ punar ime vagrahādayaḥ karmaṇām iti prāha saṃpratipattyarthaṃ bahv ityādiprabhedataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.16.2"> <span type="ref-block" n="1801 r_TAŚV-ML#1.16.2_r"/>bahvādyavagrahādīnāṃ parasparam asaṃśayam pratyekam abhisaṃbaṃdhaḥ kāryo na samudāyataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.16.3"> <span type="ref-block" n="1802 r_TAŚV-ML#1.16.3_r"/>bahoḥ saṃkhyāviśeṣasyāvagraho vipulasya vā kṣayopaśamato nuḥ syād īhāvāyo tha dhāraṇā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.16.4"> <span type="ref-block" n="1803 r_TAŚV-ML#1.16.4_r"/>itarasyābahor ekadvitvākhyasyālpakasya vā setaragrahaṇād evaṃ pratyetavyam aśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.16.5"> <span type="ref-block" n="1804 r_TAŚV-ML#1.16.5_r"/>vyaktijātyāśritatvena tayor bahuvidhasya ca bhedaḥ parasparaṃ tadvaddho dhyastaditarasya ca <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.16.6"> <span type="ref-block" n="1805 r_TAŚV-ML#1.16.6_r"/>kṣiprasyācirakālasyādhruvasya calitātmanaḥ svabhāvaikyaṃ na maṃtavyaṃ tathā taditarasya ca <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.16.7"> <span type="ref-block" n="1806 r_TAŚV-ML#1.16.7_r"/>niḥśeṣapudgalodgatyabhāvād bhavati niḥsṛtaḥ stokapudgalaniṣkrāṃter anuktas tv ābhisaṃhitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.16.8"> <span type="ref-block" n="1807 r_TAŚV-ML#1.16.8_r"/>niṣkrāṃto niḥsṛtaḥ kārtsnyād uktaḥ saṃdarśito mataḥ iti tadbhedanirṇīter ayuktaikatvacodanā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.16.9"> <span type="ref-block" n="1808 r_TAŚV-ML#1.16.9_r"/>tatra pradhānabhāvena bahvādīnāṃ nivedanaṃ prakṛṣṭāvṛttiviśleṣaviśeṣāt nuḥ samudbhavāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.16.10"> <span type="ref-block" n="1809 r_TAŚV-ML#1.16.10_r"/>tadviśeṣaṇabhāvena kathaṃ cātrālpayogyatāṃ samāsṛtya samudbhūter itareṣāṃ vidhīyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.16.11"> <span type="ref-block" n="1810 r_TAŚV-ML#1.16.11_r"/>bahujñānasamabhyarcyaṃ viśeṣaviṣayatvataḥ sphuṭaṃ bahuvidhajñānāj jātibhedāv abhāsinaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.16.12"> <span type="ref-block" n="1811 r_TAŚV-ML#1.16.12_r"/>tatkṣiprajñānasāmānyāt tac cāniḥsṛtavedanāt tadanuktagamāt so pi dhruvajñānāt kutaścana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.16.13"> <span type="ref-block" n="1812 r_TAŚV-ML#1.16.13_r"/>vijānāti na vijñānaṃ bahūn bahuvidhān api padārthān iti keṣāṃcin mataṃ pratyakṣabādhitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.16.14"> <span type="ref-block" n="1813 r_TAŚV-ML#1.16.14_r"/>pratyakṣāṇi bahūny eva teṣv ajñānāni cet katham tadbadbodhaikanirbhāsaiḥ śataiś cen nāprabādhanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.16.15"> <span type="ref-block" n="1814 r_TAŚV-ML#1.16.15_r"/>tadbodhabahutāvittir bādhikātreti cen mataṃ sā yady ekena bodhena tadartheṣv anumanyatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.16.16"> <span type="ref-block" n="1815 r_TAŚV-ML#1.16.16_r"/>bahubhir vedanair anyajñānavedyais tu sā yadi tadavasthā tadā praśno navasthā na mahīyasī <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.16.17"> <span type="ref-block" n="1816 r_TAŚV-ML#1.16.17_r"/>svato bahvarthanirbhāsijñānānāṃ bahutā gatiḥ nānyonyam anusaṃdhānābhāvāt pratyātmavartinām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.16.18"> <span type="ref-block" n="1817 r_TAŚV-ML#1.16.18_r"/>tatpṛṣṭhajo vikalpaś ced anusaṃdhānakṛn mataḥ so pi nānekavijñānaviṣayastāvake mate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.16.19"> <span type="ref-block" n="1818 r_TAŚV-ML#1.16.19_r"/>evaṃ bahutvasaṃkhyāyām ekasyāvedanaṃ nanu saṃkhyeyeṣu bahuṣv ity ayuktaṃ kecit prapedire <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.16.20"> <span type="ref-block" n="1819 r_TAŚV-ML#1.16.20_r"/>bahutvena viśiṣṭeṣu saṃkhyeyeṣu pravartitaḥ bahujñānasya tadbhedaikāṃtābhāvāc ca yuktitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.16.21"> <span type="ref-block" n="1820 r_TAŚV-ML#1.16.21_r"/>kathaṃ ca mecakajñānaṃ pratyarthavaśavartini jñāne sarvatra yujyeta pareṣāṃ nagarādiṣu <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.16.22"> <span type="ref-block" n="1821 r_TAŚV-ML#1.16.22_r"/>yathā nīlaṃ tathā citraṃ rūpam ekaṃ paṭādiṣu citrajñānaṃ pravarteta tatrety api virudhyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.16.23"> <span type="ref-block" n="1822 r_TAŚV-ML#1.16.23_r"/>citrasaṃvyavahārasyābhāvād ekatra jātucit nānārtheṣv iṃdranīlādīrūpeṣu vyavahāriṇām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.16.24"> <span type="ref-block" n="1823 r_TAŚV-ML#1.16.24_r"/>ekasyānekarūpasya citratvena vyavasthiteḥ maṇyāder iva nānyasya sarvathātiprasaṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.16.25"> <span type="ref-block" n="1824 r_TAŚV-ML#1.16.25_r"/>citraṃ rūpam iti jñānam eva na pratihanyate rūpe py anekarūpatvapratītes tadviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.16.26"> <span type="ref-block" n="1825 r_TAŚV-ML#1.16.26_r"/>guṇo nekasvabhāvaḥ syād dravyavan na guṇāśrayaḥ iti rūpaguṇe nekasvabhāve citraśemuṣī <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.16.27"> <span type="ref-block" n="1826 r_TAŚV-ML#1.16.27_r"/>nanv anekasvabhāvatvāt sarvasyārthasya tattvataḥ na citravyavahāraḥ syāj jainānāṃ kvacid ity asat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.16.28"> <span type="ref-block" n="1827 r_TAŚV-ML#1.16.28_r"/>siddhe jātyaṃtare citre tato poddhṛtya bhāṣate jano hy ekam idaṃ nānā vety arthitvaviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.16.29"> <span type="ref-block" n="1828 r_TAŚV-ML#1.16.29_r"/>yogijñānavad iṣṭaṃ tadbahvādyarthāv abhāsanam jñānam ekaṃ sahasrāṃśuprakāśajñānam eva cet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.16.30"> <span type="ref-block" n="1829 r_TAŚV-ML#1.16.30_r"/>tadevāvagrahādyākhyaṃ prāpnuvat kimu vāryate na ca smṛtisahāyena kāraṇenopajanyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.16.31"> <span type="ref-block" n="1830 r_TAŚV-ML#1.16.31_r"/>bahvādyavagrahādīdaṃ vedanaṃ śabdabodhavat yenāvabhāsanād bhinnaṃ grahaṇaṃ tatra neṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.16.32"> <span type="ref-block" n="1831 r_TAŚV-ML#1.16.32_r"/>bahau bahuvidhe cārthe setare 'vagrahādikam smaraṇaṃ pratyabhijñānaṃ ciṃtā vābhinibodhanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.16.33"> <span type="ref-block" n="1832 r_TAŚV-ML#1.16.33_r"/>dhāraṇāviṣaye tatra na viruddhaṃ pratītitaḥ pravṛtter anyathā jātu tanmūlāyā virodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.16.34"> <span type="ref-block" n="1833 r_TAŚV-ML#1.16.34_r"/>kṣaṇasthāyitayārthasya niḥśeṣasya prasiddhitaḥ kṣiprāvagraha eveti kecit tadaparīkṣitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.16.35"> <span type="ref-block" n="1834 r_TAŚV-ML#1.16.35_r"/>sthāsnūtpitsuvināśitvasamākrāṃtasya vastunaḥ samarthayiṣyamāṇasya bahutobahuto grataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.16.36"> <span type="ref-block" n="1835 r_TAŚV-ML#1.16.36_r"/>kauṭasthāt pūrvabhāvānāṃ parasyābhyupagacchataḥ akṣiprāvagrahaikāṃto py etenaiva nirākṛtaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.16.37"> <span type="ref-block" n="1836 r_TAŚV-ML#1.16.37_r"/>prāpyakārīṃdriyair yukto nisṛtānuktavastunaḥ nāvagrahādir ity eke prāpyakārīṇi tāni vā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.16.38"> <span type="ref-block" n="1837 r_TAŚV-ML#1.16.38_r"/>tan nānisṛtabhāvasyānuktasyāpi ca kaiścana sūkṣmair aṃśaiḥ pariprāptasyākṣais tair avabodhanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.16.39"> <span type="ref-block" n="1838 r_TAŚV-ML#1.16.39_r"/>nisṛtoktam athaivaṃ syāt tasyety api na śaṃkyate sarvāprāptima vekṣyaivānisṛtānuktatāsthiteḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.16.40"> <span type="ref-block" n="1839 r_TAŚV-ML#1.16.40_r"/>dhruvasya setarasyātrāvagrahāder na bādhyate nityānityātmake bhāve siddhiḥ syādvādino ṃjasā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.17.1"> <span type="ref-block" n="1841 r_TAŚV-ML#1.17.1_r"/>nanu bahvādayo dharmāḥ setarāḥ kasya dharmiṇaḥ te 'vagrahādayo yeṣām ity arthasyeti sūtritam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.17.2"> <span type="ref-block" n="1842 r_TAŚV-ML#1.17.2_r"/>yo vyakto dravyaparyāyātmārthaḥ so trābhisaṃhitaḥ avyaktasyottare sūtre vyaṃjanasyopavarṇanāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.17.3"> <span type="ref-block" n="1843 r_TAŚV-ML#1.17.3_r"/>kevalo nārthaparyāyaḥ sūrer iṣṭo virodhataḥ tasya bahvādiparyāyaviśiṣṭatvena saṃvidaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.17.4"> <span type="ref-block" n="1844 r_TAŚV-ML#1.17.4_r"/>tata eva na niḥśeṣaparyāyebhyaḥ parāṅmukham dravyam artho na cānyonyānapekṣya taddvayaṃ bhavet <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.17.5"> <span type="ref-block" n="1845 r_TAŚV-ML#1.17.5_r"/>evam arthasya dharmāṇāṃ bahvādītarabhedinām avagrahādayaḥ siddhaṃ tanmatijñānam īritam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.18.1"> <span type="ref-block" n="1847 r_TAŚV-ML#1.18.1_r"/>niyamārtham idaṃ sūtraṃ vyaṃjanetyādi darśitam siddhe hi vidhir ārabhyo niyamāya manīṣibhiḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.18.2"> <span type="ref-block" n="1848 r_TAŚV-ML#1.18.2_r"/>avyaktam atra śabdādijātaṃ vyaṃjanam iṣyate tasyāvagraha eveti niyamo dhyakṣavadgataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.18.3"> <span type="ref-block" n="1849 r_TAŚV-ML#1.18.3_r"/>īhādayaḥ punas tasya na syuḥ spaṣṭārthagocarāḥ niyameneti sāmarthyād uktam atra pratīyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.18.4"> <span type="ref-block" n="1850 r_TAŚV-ML#1.18.4_r"/>nanv arthāvagraho yadvadakṣataḥ spaṣṭagocaraḥ tadvat kiṃ nābhimanyeta vyaṃjanāvagraho py asau <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.18.5"> <span type="ref-block" n="1851 r_TAŚV-ML#1.18.5_r"/>kṣayopaśamabhedasya tādṛśo 'saṃbhavād iha aspaṣṭātmakasāmānyaviṣayatvavyavasthitam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.18.6"> <span type="ref-block" n="1852 r_TAŚV-ML#1.18.6_r"/>adhyakṣatvaṃ na hi vyāptaṃ spaṣṭatvena viśeṣataḥ daviṣṭhapādapādhyakṣajñānasyāspaṣṭatekṣaṇāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.18.7"> <span type="ref-block" n="1853 r_TAŚV-ML#1.18.7_r"/>viśeṣaviṣayatvaṃ ca divā tāmasapakṣiṇāṃ tigmarocir mayūkheṣu bhṛṃgapādāv abhāsanāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.18.8"> <span type="ref-block" n="1854 r_TAŚV-ML#1.18.8_r"/>jñānasya spaṣṭatā lokanimittety api dūṣitam etena sthāpitākarī <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.18.9"> <span type="ref-block" n="1855 r_TAŚV-ML#1.18.9_r"/>saivāspaṣṭatvahetuḥ syād vyaṃjanāvagrahasya naḥ gaṃdhādidravyaparyāyagrāhiṇo py akṣajanmanaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.19.1"> <span type="ref-block" n="1857 r_TAŚV-ML#1.19.1_r"/>netyādy āha niṣedhārtham aniṣṭasya prasaṃginaḥ cakṣurmanonimittasya vyaṃjanāvagrahasya tat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.19.2"> <span type="ref-block" n="1858 r_TAŚV-ML#1.19.2_r"/>vyaṃjanāvagraho naiva cakṣuṣāniṃdriyeṇa ca aprāpyakāriṇā tena spaṣṭāvagrahahetunā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.19.3"> <span type="ref-block" n="1859 r_TAŚV-ML#1.19.3_r"/>prāpyakārīṃdriyaś cārthe prāptibhedād dhi kutracit tadyogyatāṃ viśeṣāṃ vā spaṣṭāvagrahakāraṇam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.19.4"> <span type="ref-block" n="1860 r_TAŚV-ML#1.19.4_r"/>yathā navaśarāv ādau dvitrādyās toyaviṃdavaḥ avyaktāmārdratāṃ kṣiptāḥ kurvaṃti prāpyakāriṇaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.19.5"> <span type="ref-block" n="1861 r_TAŚV-ML#1.19.5_r"/>paunaḥ punyena vikṣiptā vyaktāṃ tām eva kurvate tatprāptibhedatas tadvadiṃdriyāṇy apy avagraham <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.19.6"> <span type="ref-block" n="1862 r_TAŚV-ML#1.19.6_r"/>aprāptikāriṇī cakṣurmanasī kurutaḥ punaḥ vyaktām arthaparicchittim aprāpter aviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.19.7"> <span type="ref-block" n="1863 r_TAŚV-ML#1.19.7_r"/>yathāyaskāṃtapāṣāṇaḥ śalyākṛṣṭiṃ svaśaktitaḥ karoty aprāptikārīti vyaktim eva śarīrataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.19.8"> <span type="ref-block" n="1864 r_TAŚV-ML#1.19.8_r"/>cakṣuḥ prāptapar icched akāraṇaṃ rūpavyaktitaḥ sparśanādivad ity eke tan na pakṣasya bādhanāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.19.9"> <span type="ref-block" n="1865 r_TAŚV-ML#1.19.9_r"/>bāhyaṃ cakṣur yadā tāvat kṛṣṇatārādi dṛśyatām prāptaṃ pratyakṣato bādhāt tasyārthāprāptivedinaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.19.10"> <span type="ref-block" n="1866 r_TAŚV-ML#1.19.10_r"/>śaktirūpam adṛśyaṃ ced anumānena bādhanam āgamena sunirṇītāsaṃbhavadbādhakena ca <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.11"> <span type="ref-block" n="1867 r_TAŚV-ML#1.19.11_r"/>tatrāprāptiparicchedi cakṣuḥ spaṣṭānavagrahāt anyathā tadasaṃbhūter ghrāṇāder iva sarvathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.12"> <span type="ref-block" n="1868 r_TAŚV-ML#1.19.12_r"/>cakṣuṣā śaktirūpeṇa tārakāgatam aṃjanaṃ na spṛṣṭam iti taddhetor asiddhatvam ihocyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.13"> <span type="ref-block" n="1869 r_TAŚV-ML#1.19.13_r"/>śaktiḥ śaktim ato nyatra tiṣṭhatārthena yujyate tatrasthena tu naiveti ko nyo brūyāj jaḍātmanaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.14"> <span type="ref-block" n="1870 r_TAŚV-ML#1.19.14_r"/>pakṣāvyāpakatā hetor manasya prāpyakāriṇi virahād iti maṃtavyaṃ nāsyāpekṣatvayogyataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.15"> <span type="ref-block" n="1871 r_TAŚV-ML#1.19.15_r"/>manaso prāpyakāritvaṃ nāprasiddhaṃ pravādinām kvānyathātītadūrādipadārthagrahaṇaṃ tataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.16"> <span type="ref-block" n="1872 r_TAŚV-ML#1.19.16_r"/>kācādyaṃtaritārthānāṃ grahāc cāprāptakāritā cakṣuṣaḥ prāpyakāritve manasaḥ sparśanādivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.17"> <span type="ref-block" n="1873 r_TAŚV-ML#1.19.17_r"/>vibhajya sphaṭikādīṃś cet kathaṃcic cakṣuraṃśavaḥ prāpnuvaṃs tūlarāśyādīn naśvarān neti cādbhutam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.18"> <span type="ref-block" n="1874 r_TAŚV-ML#1.19.18_r"/>sāmarthyaṃ pāradīyasya yathā yasyānubhedane nālāṃbūbhānodbhede manāg api samīkṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.19"> <span type="ref-block" n="1875 r_TAŚV-ML#1.19.19_r"/>kācādibhedane śaktis tathā nayanarociṣāṃ saṃbhāvyā tūlarāśyādibhidāyāṃ neti kecana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.20"> <span type="ref-block" n="1876 r_TAŚV-ML#1.19.20_r"/>tadaprātītikaṃ so yaṃ kācādir iti niścayāt vināśavyavahārasya tatrābhāvāc ca kasyacit <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.21"> <span type="ref-block" n="1877 r_TAŚV-ML#1.19.21_r"/>samānasanniveśasya tasyotpatter anāśitāṃ jano manyeta nirlūnakeśāder veti cen matam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.22"> <span type="ref-block" n="1878 r_TAŚV-ML#1.19.22_r"/>na kvacit pratyābhijñānam ekatvasya prasādhakaṃ siddhyed iti kṣaṇadhvaṃsi jagadāpātam aṃjasā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.23"> <span type="ref-block" n="1879 r_TAŚV-ML#1.19.23_r"/>ātmādyekatvasiddhiś cet pratyabhijñānato dṛḍhāt dārḍhyāt tatra kuto bādhābhāvāc cet prakṛte sabhaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.24"> <span type="ref-block" n="1880 r_TAŚV-ML#1.19.24_r"/>kācādyaṃtaritānarthān paśyataś ca niraṃtaraṃ tatra bhedasya niṣṭhānān nābhinnasya karagrahaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.25"> <span type="ref-block" n="1881 r_TAŚV-ML#1.19.25_r"/>vināśānaṃtarotpattau punarnāśe punarbhavet kuto niraṃtaraṃ tena chāditārthasya darśanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.26"> <span type="ref-block" n="1882 r_TAŚV-ML#1.19.26_r"/>sparśanena ca nirbhedaśarīrasya mahoṃginām sāṃtareṇānubhūyaṃte tasya sparśanadarśane <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.27"> <span type="ref-block" n="1883 r_TAŚV-ML#1.19.27_r"/>prāptasyāṃtaritārthena vibhinnasya parīkṣaṇāt nārthasya darśanaṃ siddhyed anumā ca tathaiva vā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.28"> <span type="ref-block" n="1884 r_TAŚV-ML#1.19.28_r"/>nanv atyaṃtaparokṣatve satyārthasyānumāgateḥ vijñānasyoparaktatve tena vijñāyate katham <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.29"> <span type="ref-block" n="1885 r_TAŚV-ML#1.19.29_r"/>tayā śaśvadadṛśyena vedhasā nirmitaṃ jagat kathaṃ niściyate kāryaviśeṣāc cet parair api <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.30"> <span type="ref-block" n="1886 r_TAŚV-ML#1.19.30_r"/>pratyakṣeṇāprabādhena bahirarthasya darśanam jñānasyāṃtaḥ prasiddhaṃ cen nānyathā parikalpyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.31"> <span type="ref-block" n="1887 r_TAŚV-ML#1.19.31_r"/>kācādyaṃtaritārthe pi samānam idam uttaraṃ kācāder bhinnadeśasya tasyāvādhaṃ viniścayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.32"> <span type="ref-block" n="1888 r_TAŚV-ML#1.19.32_r"/>yathā mukhaṃ nirīkṣaṃte darpaṇe pratibiṃbitam svadehe saṃspṛśaṃtīti bādhā siddhātra dhīmatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.33"> <span type="ref-block" n="1889 r_TAŚV-ML#1.19.33_r"/>tathā na sphaṭikāṃbho nupaṭalāvṛttavastuni svadeśāditayā tasya tadā paścāc ca darśanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.34"> <span type="ref-block" n="1890 r_TAŚV-ML#1.19.34_r"/>na cekṣaṃte smadādīnāṃ sphuraṃtaś cakṣuraṃśavaḥ sāṃdhakārani śīthiny āmanyānvabhibhavād api <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.35"> <span type="ref-block" n="1891 r_TAŚV-ML#1.19.35_r"/>yady anudbhūtarūpās te śakyaṃte nekṣituṃ janaiḥ tadā pramāṃtaraṃ vācyaṃ tatsadbhāvāvabodhakam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.36"> <span type="ref-block" n="1892 r_TAŚV-ML#1.19.36_r"/>raśmivallocanaṃ sarvaṃ taijasatvāt pradīpavat iti siddhaṃ na netrasya jyotiṣkatvaṃ prasādhayet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.37"> <span type="ref-block" n="1893 r_TAŚV-ML#1.19.37_r"/>taijasaṃ nayanaṃ satsu sannikṛṣṭarasādiṣu rūpasya vyaṃjakatvāc cet pradīpādivad īryate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.38"> <span type="ref-block" n="1894 r_TAŚV-ML#1.19.38_r"/>hetor dinaniśānāthamayūkhair vyarbhicāritā taijasaṃ nihite caṃdrakāṃtaraṃ tatkṣitau bhavāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.39"> <span type="ref-block" n="1895 r_TAŚV-ML#1.19.39_r"/>tejonusūtritā jñeyā gā mūloṣṇavatī prabhā nānyā makaratādīnāṃ pārthivatvaprasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.40"> <span type="ref-block" n="1896 r_TAŚV-ML#1.19.40_r"/>rūpābhivyaṃjane cākṣṇāṃ nāśe kvāpekṣaṇaṃ bhavet taijasatvāt pradīpāder iva sarvasya dehinaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.41"> <span type="ref-block" n="1897 r_TAŚV-ML#1.19.41_r"/>yathaikasya pradīpasya suspaṣṭārthaprakāśane maṃdatvād asamarthasya dvitīyāder apekṣaṇam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.42"> <span type="ref-block" n="1898 r_TAŚV-ML#1.19.42_r"/>tathākṣṇor na viruddhyeta sūryālokādyapekṣaṇaṃ svakāryo hi svajātīyaṃ sahakāri pratīkṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.43"> <span type="ref-block" n="1899 r_TAŚV-ML#1.19.43_r"/>tadasallocanasyārthaprakāśitvāviniścayāt kathaṃcid api dīpādinirapekṣasya pradīpavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.44"> <span type="ref-block" n="1900 r_TAŚV-ML#1.19.44_r"/>aṃdhakārāvabhāso sti vinālokena cen na vai prasiddhasteṃdhakāro sti jñānābhāvāt parorthakṛt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.45"> <span type="ref-block" n="1901 r_TAŚV-ML#1.19.45_r"/>pareṣṭyāstīti cet tasyāḥ siddhaṃ cakṣurataijasaṃ pramāṇatve nyathā nāṃdhakāraḥ siddhyet tatas tava <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.46"> <span type="ref-block" n="1902 r_TAŚV-ML#1.19.46_r"/>ataijasāṃjanāpekṣi cakṣū rūpaṃ vyanakti yaṃ nātaḥ samānajātīyasahakāri niyamyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.47"> <span type="ref-block" n="1903 r_TAŚV-ML#1.19.47_r"/>kim uṣṇasparśavijñānaṃ taijasekṣṇi na jāyate tasyānudbhūtatāyāṃ tu rūpānudbhūtatā kutaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.48"> <span type="ref-block" n="1904 r_TAŚV-ML#1.19.48_r"/>tejodravyaṃ hy anudbhūtasparśam udbhūtarūpabhṛt dṛṣṭaṃ yathā pradīpasya prabhābhāraḥ samaṃtataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.49"> <span type="ref-block" n="1905 r_TAŚV-ML#1.19.49_r"/>tathānudbhūtarūpaṃ tadudbhūtasparśam īkṣitam yathoṣṇodakasaṃyuktaṃ paramudbhūtataddvayam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.50"> <span type="ref-block" n="1906 r_TAŚV-ML#1.19.50_r"/>nānubhūtadvayaṃ tejo dṛṣṭaṃ cakṣur yatas tathā adṛṣṭavaśatas tac cet sarvam akṣaṃ tathā na kim <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.51"> <span type="ref-block" n="1907 r_TAŚV-ML#1.19.51_r"/>suvarṇaghaṭavat tatsyādityasiddhaṃ nidarśanaṃ pramāṇabalatas tasya taijasatvāprasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.52"> <span type="ref-block" n="1908 r_TAŚV-ML#1.19.52_r"/>noṣṇavīryatvatas tasya taijasatvaṃ prasiddhyati vyabhicārān marīcādidravyeṇa taijasena vaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.53"> <span type="ref-block" n="1909 r_TAŚV-ML#1.19.53_r"/>tato nāsiddhatā hetoḥ siddhasādhyasya budhyate cakṣuṣatvādito dhvānenitatyatvasya yathaiva hi <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.54"> <span type="ref-block" n="1910 r_TAŚV-ML#1.19.54_r"/>saṃto pi raśmayo netre manasādhiṣṭhitā yadi vijñānahetavo rtheṣu prāpteṣv eveti manyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.55"> <span type="ref-block" n="1911 r_TAŚV-ML#1.19.55_r"/>manaso ṇutvataś cakṣurmayūkheṣv anadhiṣṭhiteḥ bhinnadeśeṣu bhūyastvaparamāṇuvadekaśaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.56"> <span type="ref-block" n="1912 r_TAŚV-ML#1.19.56_r"/>mahīyaso mahīdhrasya paricchittir na yujyate krameṇādhiṣṭhitau tasya tadaṃśeṣv eva saṃvidaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.57"> <span type="ref-block" n="1913 r_TAŚV-ML#1.19.57_r"/>niraṃśo vayavī śailo mahīyān api rociṣā nayanena paricchedyo manasādhiṣṭhitena cet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.58"> <span type="ref-block" n="1914 r_TAŚV-ML#1.19.58_r"/>na syān mecakavijñānaṃ nānāvayavagocaram taddeśiṣaviṣayaṃ cāsya manohīnair dṛgaṃśubhiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.59"> <span type="ref-block" n="1915 r_TAŚV-ML#1.19.59_r"/>śailacaṃdramasoś cāpi pratyāsannadaviṣṭhayoḥ saha jñānena yujyate prasiddham api saddhiyām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.60"> <span type="ref-block" n="1916 r_TAŚV-ML#1.19.60_r"/>kālena yāvatā śailaṃ prayāṃti nayanāṃśavaḥ kecic caṃdramasaṃ cānye tāvataiveti yujyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.61"> <span type="ref-block" n="1917 r_TAŚV-ML#1.19.61_r"/>tayoś ca kramato jñānaṃ yadi syāt te manodvayaṃ nānyathaikasya manasas tadadhiṣṭhityasaṃbhavāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.62"> <span type="ref-block" n="1918 r_TAŚV-ML#1.19.62_r"/>vikīrṇānekanetrāṃśurāśer aprāpyakāriṇaḥ manasodhiṣṭhitau kāryasyaikadeśe pi tiṣṭhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.63"> <span type="ref-block" n="1919 r_TAŚV-ML#1.19.63_r"/>sahākṣapaṃcakasyaitat kiṃ nādhiṣṭhāyakaṃ mataṃ yato na kramato bhīṣṭaṃ rūpādijñānapaṃcakam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.64"> <span type="ref-block" n="1920 r_TAŚV-ML#1.19.64_r"/>tathā ca yugapajjñānānutpatter aprasiddhitaḥ sādhye manasi liṃgatvaṃ na syād iti manaḥ kutaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.65"> <span type="ref-block" n="1921 r_TAŚV-ML#1.19.65_r"/>manonadhiṣṭhitāś cakṣūraśmayo yadi kurvate svārthajñānaṃ tad apy etaddūṣaṇaṃ duratikramam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.66"> <span type="ref-block" n="1922 r_TAŚV-ML#1.19.66_r"/>tato kṣiraśmayo bhittvā kācādīn arthabhāsinaḥ teṣām abhāvato bhāve py uktadoṣānuṣaṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.67"> <span type="ref-block" n="1923 r_TAŚV-ML#1.19.67_r"/>kācādyaṃtaritārthānāṃ grahaṇaṃ cakṣuṣaḥ sthitam aprāpyakāritāliṃgaṃ parapakṣasya bādhakam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.68"> <span type="ref-block" n="1924 r_TAŚV-ML#1.19.68_r"/>spṛṣṭaṃ śabdaṃ śṛṇoty akṣam aspṛṣṭaṃ rūpam īkṣyate spṛṣṭaṃ baddhaṃ ca jānāti sparśaṃ gaṃdhaṃ rasaṃ tathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.69"> <span type="ref-block" n="1925 r_TAŚV-ML#1.19.69_r"/>ity āgamaś ca tasyāsti bādhako bādhavarjitaḥ cakṣuṣo prāpyakāritvasādhanaḥ śuddhadhīmataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.70"> <span type="ref-block" n="1926 r_TAŚV-ML#1.19.70_r"/>manobuddhiprakṛṣṭārthagrāhakatvānuṣaṃjanaṃ netrasyāprāpyakāritve bādhakaṃ yena gīyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.71"> <span type="ref-block" n="1927 r_TAŚV-ML#1.19.71_r"/>tasya prāptānugaṃdhādigrahaṇasya prasaṃjanam prāṇādeḥ prāpyakāritve bādhakaṃ kena bādhyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.72"> <span type="ref-block" n="1928 r_TAŚV-ML#1.19.72_r"/>sūkṣme mahita ca prāpter aviśeṣe pi yogyatā gṛhītuṃ cen mahaddravyaṃ dṛśyaṃ tasya na cāparam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.73"> <span type="ref-block" n="1929 r_TAŚV-ML#1.19.73_r"/>tarhy aprāpter abhede pi cakṣuṣaḥ śaktir īdṛśī yathā kiṃcid dhi dūrārtham avidikkaṃ prapaśyati <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.74"> <span type="ref-block" n="1930 r_TAŚV-ML#1.19.74_r"/>samaṃ cādṛṣṭavaicitryaṃ jñānavaicitryakāraṇaṃ syādvādināṃ pareṣāṃ cety alaṃ vādena tatra naḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.75"> <span type="ref-block" n="1931 r_TAŚV-ML#1.19.75_r"/>pratyakṣeṇānumānena svāgamena ca bādhitaḥ pakṣaḥ prāptiparicchedakāri cakṣur iti sthitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.76"> <span type="ref-block" n="1932 r_TAŚV-ML#1.19.76_r"/>kālātyayāpadiṣṭaś ca heturbāhyeṃdriyatvataḥ ity aprāptārthakāritve ghrāṇāder iva vāṃchite <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.77"> <span type="ref-block" n="1933 r_TAŚV-ML#1.19.77_r"/>etena bhautikatvādi sādhanaṃ tatra vāritaṃ pratyetavyaṃ pramāṇena pakṣabādhasya nirṇayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.78"> <span type="ref-block" n="1934 r_TAŚV-ML#1.19.78_r"/>ayaskāṃtādināṃ loham aprāpyākarṣatā svayaṃ anaikāṃtikatā hetor bhautikārthasya bādhyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.79"> <span type="ref-block" n="1935 r_TAŚV-ML#1.19.79_r"/>kāyāṃtargatalohasya bahirdeśasya vakṣyate nāyaskāṃtādinā prāptis tatkarair voktakarmaṇi <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.80"> <span type="ref-block" n="1936 r_TAŚV-ML#1.19.80_r"/>yathā kastūrikādravye viyukte pi paṭāditaḥ tatra saugaṃdhyataḥ prāptis tadgaṃdhāṇubhir iṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.81"> <span type="ref-block" n="1937 r_TAŚV-ML#1.19.81_r"/>ayaskāṃtāṇubhiḥ kaiścit tathā lohe pi seṣyatāṃ vibhakte pi tatas tatrākṛṣṭyāder dṛṣṭitas tadā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.82"> <span type="ref-block" n="1938 r_TAŚV-ML#1.19.82_r"/>ity ayuktam ayaskāṃtam aprāptaṃ prati darśanāt lohākṛṣṭeḥ pariprāptās tadaṃśās tu na jātucit <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.83"> <span type="ref-block" n="1939 r_TAŚV-ML#1.19.83_r"/>yathā kastūrikādyarthaṃ gaṃdhādiparamāṇavaḥ svādhiṣṭhānābhimukhyena tā nayaṃti paṭādigāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.84"> <span type="ref-block" n="1940 r_TAŚV-ML#1.19.84_r"/>tathāyaskāṃtapāṣāṇaṃ sūkṣmabhāgāś ca lohagāḥ ity āyātam ito prāptāyaskāṃto lohakarmakṛt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.85"> <span type="ref-block" n="1941 r_TAŚV-ML#1.19.85_r"/>prāptā harītakī śaktā kartuṃ malavirecanaṃ malaṃ na punar ānetuṃ harītakyaṃtaraṃ prati <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.86"> <span type="ref-block" n="1942 r_TAŚV-ML#1.19.86_r"/>ākarṣaṇaprayatnena vinānanakṛtānilaḥ padmanālādigo ṃbhāṃsi nākarṣati mukhaṃ prati <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.87"> <span type="ref-block" n="1943 r_TAŚV-ML#1.19.87_r"/>sūryāṃśavo nayaṃty aṃbhaḥ prāpya tatsūryamaṃḍalaṃ citrabhānutviṣo nāstam iti svecchopakalpitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.88"> <span type="ref-block" n="1944 r_TAŚV-ML#1.19.88_r"/>tathaiva kāraṇatvasya manasā vyabhicāritā maṃtreṇa ca bhujaṃgādyuccāṭakādikareṇa vā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.89"> <span type="ref-block" n="1945 r_TAŚV-ML#1.19.89_r"/>śabdātmano hi maṃtrasya prāptir na bhujagādinā manāg āvartamānasya dūrasthena pratīyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.90"> <span type="ref-block" n="1946 r_TAŚV-ML#1.19.90_r"/>tad evaṃ cakṣuṣaḥ prāpyakāritve nāsti sādhanaṃ manasaś ca tatas tābhyāṃ vyaṃjanāvagrahaḥ kutaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.91"> <span type="ref-block" n="1947 r_TAŚV-ML#1.19.91_r"/>dūre śabdaṃ śṛṇomīti vyavahārasya darśanāt śrotram aprāpyakārīti kecid āhus tad apy asat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.92"> <span type="ref-block" n="1948 r_TAŚV-ML#1.19.92_r"/>dūre jighrāmy ahaṃ gaṃdham iti vyavahṛtīkṣaṇāt ghrāṇasyāprāpyakāritvaprasaktir iṣṭahānitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.93"> <span type="ref-block" n="1949 r_TAŚV-ML#1.19.93_r"/>gaṃdhādhiṣṭhānabhūtasya dravyaprāptasya kasyacit dūratvena tathā vṛttau vyavahāro tra cen nṛṇām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.94"> <span type="ref-block" n="1950 r_TAŚV-ML#1.19.94_r"/>samaṃ śabde samādhānam iti yat kiṃcanedṛśaṃ codyaṃ mīmāṃsakādīnām aprātītikavādinām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.95"> <span type="ref-block" n="1951 r_TAŚV-ML#1.19.95_r"/>kuṭyādivyavadhāne pi śabdasya śravaṇād yadi śrotrām aprāpyakārīṣṭaṃ tathā ghrāṇaṃ tatheṣyatāṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.96"> <span type="ref-block" n="1952 r_TAŚV-ML#1.19.96_r"/>dravyāṃtaritagaṃdhasya ghrātasūkṣmasya tasya cet ghrāṇaprāptasya saṃvittiḥ śrotraprāptasya no dhvaneḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.97"> <span type="ref-block" n="1953 r_TAŚV-ML#1.19.97_r"/>yathā gaṃdhāṇavaḥ kecic chaktāḥ kuṭyādibhedane sūkṣmās tathaiva naḥ siddhāḥ pramāṇadhvanipudgalāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.19.98"> <span type="ref-block" n="1954 r_TAŚV-ML#1.19.98_r"/>tatrārekotkaraḥ sarvo gaṃdhadravye samasthitaḥ samādhiś ceti na vyāsenāsmābhir abhidhīyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.1"> <span type="ref-block" n="1956 r_TAŚV-ML#1.20.1_r"/>kiṃ nimittaṃ śrutajñānaṃ kiṃ bhedaṃ kiṃ prabhedakam parokṣam iti nirṇetuṃ śrutam ityādi sūtritam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.20.2"> <span type="ref-block" n="1957 r_TAŚV-ML#1.20.2_r"/>śrute nekārthatāsiddhe jñānam ity anuvartanāt śravaṇaṃ hi śrutajñānaṃ na punaḥ śabdamātrakam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.20.3"> <span type="ref-block" n="1958 r_TAŚV-ML#1.20.3_r"/>tac copacārato grāhyaṃ śrutaśabdaprayogataḥ śabdabhedaprabhedoktaḥ svayaṃ tatkāraṇatvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.20.4"> <span type="ref-block" n="1959 r_TAŚV-ML#1.20.4_r"/>samyag ity adhikārāt tu śrutābhāsanivartanam tasyāprāmāṇyavicchedaḥ pramāṇapadavṛttitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.20.5"> <span type="ref-block" n="1960 r_TAŚV-ML#1.20.5_r"/>parokṣāviṣkṛtes tasya pratyakṣatvanirākriyā nāvadhyādinimittatvaṃ matipūrvam iti śruteḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.20.6"> <span type="ref-block" n="1961 r_TAŚV-ML#1.20.6_r"/>pūrvaṃ śabdaprayogasya vyavadhāne pi darśanāt na sākṣānmatipūrvasya śrutasyeṣṭasya bādhanam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.20.7"> <span type="ref-block" n="1962 r_TAŚV-ML#1.20.7_r"/>na ca kevalapūrvatvāt sarvajñavacanātmanaḥ śrutasya matipūrvatvaniyamo tra virudhyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.20.8"> <span type="ref-block" n="1963 r_TAŚV-ML#1.20.8_r"/>jñānātmanas tathābhāvaprokte gaṇabhṛtām api matiprakarṣapūrvatvād arhatproktārthasaṃvidaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.20.9"> <span type="ref-block" n="1964 r_TAŚV-ML#1.20.9_r"/>matisāmānyanirdeśān na śrotramatipūrvakaṃ śrutaṃ niyamyate 'śeṣamatipūrvasya vīkṣaṇāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.20.10"> <span type="ref-block" n="1965 r_TAŚV-ML#1.20.10_r"/>śrutvā śabdaṃ yathā tasmāt tadarthaṃ lakṣayed ayaṃ tathopalabhya rūpādīn arthaṃ tan nāṃtarīyakam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.11"> <span type="ref-block" n="1966 r_TAŚV-ML#1.20.11_r"/>na smṛtyādi matijñānaṃ śrutam evaṃ prasajyate matipūrvatvaniyamāt tasyāsya tu matitvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.12"> <span type="ref-block" n="1967 r_TAŚV-ML#1.20.12_r"/>śrutajñānāvṛticchedaviśeṣāpekṣaṇasya ca smṛtyādiṣv aṃtaraṃgasyābhāvān na śrutatāsthitiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.13"> <span type="ref-block" n="1968 r_TAŚV-ML#1.20.13_r"/>matipūrvaṃ tato jñeyaṃ śrutam aspaṣṭatarkaṇam na tu sarvamativyāptiprasaṃgād iṣṭabādhanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.14"> <span type="ref-block" n="1969 r_TAŚV-ML#1.20.14_r"/>dvibhedam aṃgabāhyatvād aṃgarūpatvataḥ śrutam anekabhedam atraikaṃ kālikotkālikādikam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.15"> <span type="ref-block" n="1970 r_TAŚV-ML#1.20.15_r"/>dvādaśāvastham aṃgātmatadācārādibhedataḥ pratyekaṃ bhedaśabdasya saṃbaṃdhād iti vākyabhit <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.16"> <span type="ref-block" n="1971 r_TAŚV-ML#1.20.16_r"/>mukhyā jñānātmakā bhedaprabhedās tasya sūtritāḥ śabdātmakāḥ punar gauṇāḥ śrutasyeti vibhidyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.17"> <span type="ref-block" n="1972 r_TAŚV-ML#1.20.17_r"/>śabdajñānasya sarve pi matipūrvatvam ādṛtāḥ vādinaḥ śrotravijñānābhāve tasya samudbhavāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.18"> <span type="ref-block" n="1973 r_TAŚV-ML#1.20.18_r"/>śabdātmakaṃ punar yeṣāṃ śrutam ajñānapūrvakaṃ nityaṃ teṣāṃ pramāṇena virodho bahucoditaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.19"> <span type="ref-block" n="1974 r_TAŚV-ML#1.20.19_r"/>pratyakṣabādhanaṃ tāvad agnim īle purohitaṃ ity evam ādiśabdasya jñānapūrvatvavedanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.20"> <span type="ref-block" n="1975 r_TAŚV-ML#1.20.20_r"/>tadvyakteḥ jñānapūrvatvaṃ svayaṃ saṃvedyate na tu śabdasyeti na sādhīyo vyakteḥ śabdātmakatvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.21"> <span type="ref-block" n="1976 r_TAŚV-ML#1.20.21_r"/>śabdādyarthāṃtaraṃ vyaktiḥ śabdasya katham ucyate saṃbaṃdhāc ceti saṃbaṃdhaḥ svabhāva iti saikatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.22"> <span type="ref-block" n="1977 r_TAŚV-ML#1.20.22_r"/>śabdavyakterabhinnaikasaṃbaṃdhātmatvato na kim saṃbaṃdhasyāpi tadbhede navasthā kena vāryate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.23"> <span type="ref-block" n="1978 r_TAŚV-ML#1.20.23_r"/>bhinnābhinnātmakatve tu saṃbaṃdhasya tatas tava śabdasya buddhipūrvatvaṃ vyakter iva kathaṃcana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.24"> <span type="ref-block" n="1979 r_TAŚV-ML#1.20.24_r"/>vyaktir varṇasya saṃskāraḥ śrotrasyāthobhayasya vā tadbuddhitāvṛtticchedaḥ sāpy etenaiva dūṣitā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.25"> <span type="ref-block" n="1980 r_TAŚV-ML#1.20.25_r"/>viśeṣādhānam apy asya nābhivyaktir vibhāvyate nityasyātiśayotpattivirodhāt svātmanāśavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.26"> <span type="ref-block" n="1981 r_TAŚV-ML#1.20.26_r"/>kalaśāder abhivyaktir dīpādeḥ pariṇāminaḥ prasiddheti na sarvatra doṣoyam anuṣajyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.27"> <span type="ref-block" n="1982 r_TAŚV-ML#1.20.27_r"/>nityasya vyāpino vyaktiḥ sākalyena yadīṣyate kiṃ na sarvatra sarvasya sarvadā tadviniścayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.28"> <span type="ref-block" n="1983 r_TAŚV-ML#1.20.28_r"/>svādṛṣṭavaśataḥ puṃsāṃ śābdajñānavicitratā vyakte pi kārtsnyataḥ śabde bhāve sarvātmake na kim <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.29"> <span type="ref-block" n="1984 r_TAŚV-ML#1.20.29_r"/>deśatas tadabhivyaktau sāṃśatā na virudhyate vyaṃjake yat tu śabdanām abhinne sakalaśrutiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.30"> <span type="ref-block" n="1985 r_TAŚV-ML#1.20.30_r"/>tasya kvacid abhivyaktau vyāpāre deśabhāk svataḥ nānārūpe tu nānātvaṃ kutas tasyāvagamyatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.31"> <span type="ref-block" n="1986 r_TAŚV-ML#1.20.31_r"/>svābhipretābhilāpasya śruter anyonyasaṃśrayaḥ siddhe vyaṃjakanānātve viśiṣṭavacasaḥ śrutiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.32"> <span type="ref-block" n="1987 r_TAŚV-ML#1.20.32_r"/>prasiddhāyāṃ punas tasyāṃ tatprasiddhir hi te mate yadi pratyakṣasiddheyaṃ viśiṣṭavacasaḥ śrutiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.33"> <span type="ref-block" n="1988 r_TAŚV-ML#1.20.33_r"/>śemuṣīpūrvatāsiddhir vācā kiṃ nānumanyate nanu jñānanimittatvaṃ vācām uccāraṇasya naḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.34"> <span type="ref-block" n="1989 r_TAŚV-ML#1.20.34_r"/>siddhaṃ nāpūrvarūpeṇa prādurbhāvaḥ kadācana kartur asmaraṇaṃ tāsāṃ tādṛśīnāṃ viśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.35"> <span type="ref-block" n="1990 r_TAŚV-ML#1.20.35_r"/>puruṣārthopayogatvabhājām api mahātmanāṃ naivaṃ sarvanṛṇāṃ kartuḥ smṛter apratisiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.36"> <span type="ref-block" n="1991 r_TAŚV-ML#1.20.36_r"/>tatkāraṇaṃ hi kāṇādāḥ smaraṃti caturānanaṃ jaināḥ kālāsuraṃ bauddhāḥ svāṣṭakāt sakalāḥ sadā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.37"> <span type="ref-block" n="1992 r_TAŚV-ML#1.20.37_r"/>sarve svasaṃpradāyasyāvicchedenāvigānataḥ nānākartṛsmṛter nāsti tāsāṃ kartety asaṃgataṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.38"> <span type="ref-block" n="1993 r_TAŚV-ML#1.20.38_r"/>bahukartṛkatāsiddheḥ khaṃḍaśas tādṛganyavat kartur asmaraṇaṃ hetur yājñikānāṃ yadīṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.39"> <span type="ref-block" n="1994 r_TAŚV-ML#1.20.39_r"/>tadā svagṛhamānyā syād vedasyāpauruṣeyatā jagato 'kartṛtāpy evaṃ pareṣām iti cen na vai <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.40"> <span type="ref-block" n="1995 r_TAŚV-ML#1.20.40_r"/>kartuḥ smaraṇahetus tatsiddhau taiś ca prayujyate mahattvaṃ tu na vedasya prativādyāgamāt sthitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.41"> <span type="ref-block" n="1996 r_TAŚV-ML#1.20.41_r"/>yenāśakyakriyatvasya sādhanaṃ tat tava smṛteḥ puruṣārthopayogitvaṃ vivādādhyāsitaṃ kathaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.42"> <span type="ref-block" n="1997 r_TAŚV-ML#1.20.42_r"/>viśeṣaṇatayā hetoḥ prayoktuṃ yujyate satāṃ vedādhyayanavācyatvaṃ vedādhyayanapūrvatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.43"> <span type="ref-block" n="1998 r_TAŚV-ML#1.20.43_r"/>na vedādhyayane śaktaṃ prājñāpayitum anyavat yathā hiraṇyagarbhaḥ so 'dhyetā vedasya sādhyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.44"> <span type="ref-block" n="1999 r_TAŚV-ML#1.20.44_r"/>yugādau prathamas tadvadbuddhādiḥ svāgamasya ca sākṣātkṛtyāgamasyārthavaktā kartāgamasya cet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.45"> <span type="ref-block" n="2000 r_TAŚV-ML#1.20.45_r"/>agnir ity agnir ityādir vaktā kartā tu tādṛśaḥ parābhyupagamāt kartā sa ced vede pitāmahaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.46"> <span type="ref-block" n="2001 r_TAŚV-ML#1.20.46_r"/>tata eva na dhātāstu na vā kaścit samatvataḥ nānādhītasya vedasyādhyetāsty adhyāpakād vinā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.47"> <span type="ref-block" n="2002 r_TAŚV-ML#1.20.47_r"/>na so sti brahmaṇo trādāv iti nādhyetṛtā gatiḥ svarge dhītān svayaṃ vedānanusmṛty eha saṃbhavī <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.48"> <span type="ref-block" n="2003 r_TAŚV-ML#1.20.48_r"/>brahmādhyetā pareṣāṃ bādhyāpakaś ced yathā yathaṃ sarve pi kavayaḥ saṃtu tathādhyetāra eva ca <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.49"> <span type="ref-block" n="2004 r_TAŚV-ML#1.20.49_r"/>ity akṛtrimatā sarvaśāstrāṇāṃ samupāgatā svayaṃ janmāṃtarādhītam adhīyāmahi saṃprati <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.50"> <span type="ref-block" n="2005 r_TAŚV-ML#1.20.50_r"/>iti saṃvedanābhāvāt teṣām adhyetṛtā na cet pūrvānubhūtapānādes tadaharjātadārakāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.51"> <span type="ref-block" n="2006 r_TAŚV-ML#1.20.51_r"/>smartāraḥ katham evaṃ syus tathā saṃvedanād vinā smṛtiliṃgaviśeṣāc cet teṣāṃ tatra prasādhyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.52"> <span type="ref-block" n="2007 r_TAŚV-ML#1.20.52_r"/>kavīnāṃ kiṃ na kāvyeṣu pūrvādhīteṣu sānvayā yadi vyutpattivarṇeṣu padeṣv artheṣv anekadhā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.53"> <span type="ref-block" n="2008 r_TAŚV-ML#1.20.53_r"/>vākyeṣu ceha kurvaṃtaḥ kavayaḥ kāvyam īkṣitāḥ kiṃ na prajāpatir vedān kurvann evaṃ satīkṣitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.54"> <span type="ref-block" n="2009 r_TAŚV-ML#1.20.54_r"/>kaścit parīkṣakair lokaiḥ sadbhis taddeśakālagaiḥ tathā ca śrūyate sāpi girā sāmāni rugnirāṭ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.55"> <span type="ref-block" n="2010 r_TAŚV-ML#1.20.55_r"/>ṛcaḥ kṛtā iti kveyaṃ vedasyāpauruṣeyatā pratyabhijñāyamānatvaṃ nityaikāṃtaṃ na sādhayet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.56"> <span type="ref-block" n="2011 r_TAŚV-ML#1.20.56_r"/>paurvāparyavihīne rthe tadayogād virodhataḥ pūrvadṛṣṭasya paścād yā dṛśyamānasya caikatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.57"> <span type="ref-block" n="2012 r_TAŚV-ML#1.20.57_r"/>vetti sā pratyabhijñeti prāyaśo viniveditam dṛṣṭatvadṛśyamānatve rūpe pūrvāpare na cet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.58"> <span type="ref-block" n="2013 r_TAŚV-ML#1.20.58_r"/>bhāvasya pratyabhijñānaṃ syāt tad atrāśv aśṛṃgavat tadā nityātmakaḥ śabdaḥ pratyabhijñānato yathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.59"> <span type="ref-block" n="2014 r_TAŚV-ML#1.20.59_r"/>devadattādir ity astu viruddho hetur īritaḥ darśanasya parārthatvād ity api paradarśitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.60"> <span type="ref-block" n="2015 r_TAŚV-ML#1.20.60_r"/>viruddho hetur ity evaṃ śabdaikatvaprasādhane tato 'kṛtakatā siddher abhāvān nayaśaktitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.61"> <span type="ref-block" n="2016 r_TAŚV-ML#1.20.61_r"/>vedasya prathamo dhyetā karteti matipūrvataḥ padavākyātmakatvāc ca bhāratādivad anyathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.62"> <span type="ref-block" n="2017 r_TAŚV-ML#1.20.62_r"/>tadayogād virudhyeta saṃgirau ca mahānasaḥ sarveṣāṃ hi viśeṣāṇāṃ kriyā śakyā vacottare <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.63"> <span type="ref-block" n="2018 r_TAŚV-ML#1.20.63_r"/>vedavākyeṣu dṛśyānām anyeṣāṃ ceti hetutā yuktānyathā na dhūmāder agnyādiṣu bhaved asau <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.64"> <span type="ref-block" n="2019 r_TAŚV-ML#1.20.64_r"/>tataḥ sarvānumānānām ucchedas te duruttaraḥ pramāṇaṃ na punar vedavacaso kṛtrimatvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.65"> <span type="ref-block" n="2020 r_TAŚV-ML#1.20.65_r"/>sādhyate ced bhaved arthavād asyāpi pramāṇatā aduṣṭahetujanyatvaṃ tadvatprāmāṇyasādhane <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.66"> <span type="ref-block" n="2021 r_TAŚV-ML#1.20.66_r"/>hetvābhāsanam ity uktam apūrvārthatvam apyadaḥ bādhavarjitatā hetus tatra cel laiṃgikādivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.67"> <span type="ref-block" n="2022 r_TAŚV-ML#1.20.67_r"/>kim akṛtrimatā tasya poṣyate kāraṇaṃ vinā puṃso doṣāśrayatvena pauruṣeyasya duṣṭatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.68"> <span type="ref-block" n="2023 r_TAŚV-ML#1.20.68_r"/>śakyate tajjasaṃvitter ato bādhanaśaṃkanaṃ niḥsaṃśayaṃ punar bādhavarjitatvaṃ prasiddhyati <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.69"> <span type="ref-block" n="2024 r_TAŚV-ML#1.20.69_r"/>kartṛhīnavaco vitter ity akṛtrimatārthakṛt pareṣām āgamasyeṣṭaṃ guṇavadvaktṛkatvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.70"> <span type="ref-block" n="2025 r_TAŚV-ML#1.20.70_r"/>sādhīyasīti yo vakti so pi mīmāṃsakaḥ kathaṃ samatvād akṣaliṃgādeḥ kasyacid duṣṭatā dṛśaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.71"> <span type="ref-block" n="2026 r_TAŚV-ML#1.20.71_r"/>śabdajñānavadāśaṃkāpattes tajjanmasaṃvidaḥ mithyājñānanimittasya yady akṣādes tadā na tāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.72"> <span type="ref-block" n="2027 r_TAŚV-ML#1.20.72_r"/>tādṛśaḥ kiṃ na vākyasya śrutyābhāsatvam iṣyate guṇavadvaktṛkatvaṃ tu parair iṣṭaṃ yad āgame <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.73"> <span type="ref-block" n="2028 r_TAŚV-ML#1.20.73_r"/>tatsādhanāṃtaraṃ tasya prāmāṇye kāṃścana prati sunirbādhatvahetor vā samarthanaparaṃ bhavet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.74"> <span type="ref-block" n="2029 r_TAŚV-ML#1.20.74_r"/>tan no ca pauruṣeyatvaṃ bhavatas tatra tādṛśaṃ maṃtrārthavādaniṣṭhasya pauruṣeyasya bādhanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.75"> <span type="ref-block" n="2030 r_TAŚV-ML#1.20.75_r"/>vedasyāpi payodādidhvaner naiṣphalyadarśanāt satyaṃ śrutaṃ sunirṇītāsaṃbhavadbādhakatvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.76"> <span type="ref-block" n="2031 r_TAŚV-ML#1.20.76_r"/>pratyakṣādivad ity etatsamyak prāmāṇyasādhanaṃ kadācit syād apramāṇaṃ śuktau rajatabodhavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.77"> <span type="ref-block" n="2032 r_TAŚV-ML#1.20.77_r"/>nāpekṣaṃ saṃbhavadbādhaṃ deśakālanarāṃtaraṃ sveṣṭajñānavad ity asya nānaikāṃtikatā sthitiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.78"> <span type="ref-block" n="2033 r_TAŚV-ML#1.20.78_r"/>na ca hetur asiddho yam avyaktārthavacovidaḥ pratyakṣabādhanābhāvād anekāṃte kadācana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.79"> <span type="ref-block" n="2034 r_TAŚV-ML#1.20.79_r"/>anumeye numānena bādhavaidhuryanirṇayāt tṛtīyasthānasaṃkrāṃte tv āgamāvayavena ca <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.80"> <span type="ref-block" n="2035 r_TAŚV-ML#1.20.80_r"/>parāgame pramāṇatvaṃ naivaṃ saṃbhāvyate sadā dṛṣṭeṣṭabādhanāt sarvaśūnyatvāgamabodhavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.81"> <span type="ref-block" n="2036 r_TAŚV-ML#1.20.81_r"/>bhāvādyekāṃtavācānāṃ sthitaṃ dṛṣṭeṣṭabādhanaṃ sāmaṃtabhadrato nyāyād iti nātra prapaṃcitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.82"> <span type="ref-block" n="2037 r_TAŚV-ML#1.20.82_r"/>kariṣyate ca tadvatsa yathāvasaram agrataḥ yuktyā sarvatra tattvārthe paramāgamagocaram <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.83"> <span type="ref-block" n="2038 r_TAŚV-ML#1.20.83_r"/>proktabhedaprabhedaṃ tacchrutam eva hi taddṛḍhaṃ prāmāṇyam ātmasāt kuryād iti naściṃtayātra kim <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.84"> <span type="ref-block" n="2039 r_TAŚV-ML#1.20.84_r"/>atra pracakṣate kecic chrutaṃ śabdānuyojanāt tatpūrvaniyamādyuktaṃ nānyatheṣṭavirodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.85"> <span type="ref-block" n="2040 r_TAŚV-ML#1.20.85_r"/>śabdānuyojanād eva śrutaṃ hi yadi kathyate tadā śrotramatijñānaṃ na syān nānyamatau bhavam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.86"> <span type="ref-block" n="2041 r_TAŚV-ML#1.20.86_r"/>yady apekṣavacas teṣāṃ śrutaṃ sāṃvyavahārikaṃ sveṣṭasya bādhanaṃ na syād iti saṃpratipadyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.87"> <span type="ref-block" n="2042 r_TAŚV-ML#1.20.87_r"/>na so sti pratyayo loko yaḥ śabdānugamādṛte ity ekāṃtaṃ nirākartuṃ tathoktaṃ tair iheti vā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.88"> <span type="ref-block" n="2043 r_TAŚV-ML#1.20.88_r"/>jñānam ādyaṃ smṛtiḥ saṃjñā ciṃtā cābhinibodhikaṃ prāgnāmasaṃsṛtaṃ śeṣaṃ śrutaṃ śabdānuyojanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.89"> <span type="ref-block" n="2044 r_TAŚV-ML#1.20.89_r"/>vāgrūpatā tato na syād yoktā pratyavamarśinī matijñānaṃ prakāśeta sadā tad dhi tayā vinā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.90"> <span type="ref-block" n="2045 r_TAŚV-ML#1.20.90_r"/>vaikharīṃ madhyamāṃ vācaṃ vinākṣajñānam ātmanaḥ svasaṃvedanam iṣṭaṃ no nyonyāśrayaṇam anyathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.91"> <span type="ref-block" n="2046 r_TAŚV-ML#1.20.91_r"/>paśyaṃtyā nu vinā naitadvyavasāyātmavedanam yuktaṃ na cātra saṃbhāvyaḥ prokto nyonyasamāśrayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.92"> <span type="ref-block" n="2047 r_TAŚV-ML#1.20.92_r"/>vyāpinyā sūkṣmayā vācā vyāptaṃ sarvaṃ ca vedanaṃ tayā vinā hi paśyaṃtī vikalpātmā kutaḥ punaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.93"> <span type="ref-block" n="2048 r_TAŚV-ML#1.20.93_r"/>madhyamā tadabhāve kva nirbījā vaikharī ravāt tataḥ sā śāśvatī sarvavedaneṣu prakāśate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.94"> <span type="ref-block" n="2049 r_TAŚV-ML#1.20.94_r"/>iti ye pi samādadhyus te py anālocitoktayaḥ śabdabrahmaṇi nirbhāge tathā vaktum aśaktitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.95"> <span type="ref-block" n="2050 r_TAŚV-ML#1.20.95_r"/>na hy avasthā ca śrotrasya satyādvaitaprasaṃgataḥ na ca tāsām avidyātvaṃ tattvāsiddhau prasiddhyati <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.96"> <span type="ref-block" n="2051 r_TAŚV-ML#1.20.96_r"/>brahmaṇo na vyavasthānam akṣajñānāt kutaścana svapnādāv iva mithyātvāt tasya sākalyataḥ svayam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.97"> <span type="ref-block" n="2052 r_TAŚV-ML#1.20.97_r"/>nānumānāt tato rthānāṃ pratīter durlabhatvataḥ paraprasiddhir apy asya prasiddhā nāpramāṇikā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.98"> <span type="ref-block" n="2053 r_TAŚV-ML#1.20.98_r"/>svataḥ saṃvedanāt siddhiḥ kṣaṇikānaṃśavittivat na parabrahmaṇo nāpi sā yuktā sādhanād vinā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.99"> <span type="ref-block" n="2054 r_TAŚV-ML#1.20.99_r"/>āgamād eva tatsiddhau bhedasiddhis tathā na kim nirbādhād eva cettavyaṃ va pramāṇāṃtarādṛte <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.100"> <span type="ref-block" n="2055 r_TAŚV-ML#1.20.100_r"/>tadāgamasya niścetuṃ śakyaṃ jātu parīkṣakaiḥ na cāgamas tato bhinnaḥ samasti paramārthataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.101"> <span type="ref-block" n="2056 r_TAŚV-ML#1.20.101_r"/>tadvivartas tv avidyātmā tasya prajñāpakaḥ kathaṃ na cāviniścite tattve phenabudbudavadbhidā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.102"> <span type="ref-block" n="2057 r_TAŚV-ML#1.20.102_r"/>māyeyaṃ bata duḥpārā vipaścid iti paśyati yenāvidyā vinirṇītā vidyāṃ gamayati dhruvam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.103"> <span type="ref-block" n="2058 r_TAŚV-ML#1.20.103_r"/>bhrāṃter bījāvinābhāvād anumātraivam āgatā tato naiva paraṃ brahmāsty anādinidhanātmakam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.103ef"> <span type="ref-block" n="2059 r_TAŚV-ML#1.20.103ef_r"/>vivartetārthabhāvena prakriyā jagato yataḥ <ref type="no-bt" rend="b"/> </l><l n="bt_1.20.104"> <span type="ref-block" n="2060 r_TAŚV-ML#1.20.104_r"/>syādvādināṃ punarvāco dravyabhāvavikalpataḥ dvaividhyaṃ dravyavāgdvedhā dravyaparyāyabhedataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.105"> <span type="ref-block" n="2061 r_TAŚV-ML#1.20.105_r"/>śrotragrāhyātra paryāyarūpā sā vaikharī matā madhyamā ca parais tasyāḥ kṛtaṃ nāmāṃtaraṃ tathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.106"> <span type="ref-block" n="2062 r_TAŚV-ML#1.20.106_r"/>dravyarūpā punar bhāṣāvargaṇāḥ pudgalāḥ sthitāḥ pratyayān manasā nāpi sarvapratyayagāminī <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.107"> <span type="ref-block" n="2063 r_TAŚV-ML#1.20.107_r"/>bhāvavāgvyaktirūpātra vikalpātmanibaṃdhanaṃ dravyavācobhidhā tasyāḥ paśyaṃtīty anirākṛtāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.108"> <span type="ref-block" n="2064 r_TAŚV-ML#1.20.108_r"/>vāgvijñānāvṛtticchedaviśeṣopahitātmanaḥ vaktuḥ śaktiḥ punaḥ sūkṣmā bhāvavāg abhidhīyatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.109"> <span type="ref-block" n="2065 r_TAŚV-ML#1.20.109_r"/>tayā vinā pravartaṃte na vācaḥ kasyacit kvacit sarvajñasyāpy anaṃtāyā jñānaśaktes tadudbhavaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.110"> <span type="ref-block" n="2066 r_TAŚV-ML#1.20.110_r"/>iti cidrūpasāmānyāt sarvātmavyāpinī nanu viśeṣātmatayety uktā matiḥ prāṅ nāmayojanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.111"> <span type="ref-block" n="2067 r_TAŚV-ML#1.20.111_r"/>śabdānuyojanād eva śrutam evaṃ na bādhyate jñānaśabdād vinā tasya śaktirūpād asaṃbhavāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.112"> <span type="ref-block" n="2068 r_TAŚV-ML#1.20.112_r"/>labdhyakṣarasya vijñānaṃ nityoddhāṭanavigrahaṃ śrutājñāne pi hi proktaṃ tatra sarvajaghanyake <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.113"> <span type="ref-block" n="2069 r_TAŚV-ML#1.20.113_r"/>sparśaneṃdriyamātrotthe matyajñānanimittakaṃ tato kṣarādivijñānaṃ śrute sarvatra saṃmatam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.114"> <span type="ref-block" n="2070 r_TAŚV-ML#1.20.114_r"/>nākalaṃkavacobādhā saṃbhavaty atra jātucit tādṛśaḥ saṃpradāyasyāvicchedādyuktyanugrahāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.115"> <span type="ref-block" n="2071 r_TAŚV-ML#1.20.115_r"/>kṛtābhideśavācyābhiḥ saṃskārasya kvacit punaḥ saṃvitprasiddhasādharmyāt tathā vācakayojitā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.116"> <span type="ref-block" n="2072 r_TAŚV-ML#1.20.116_r"/>prakāśitopamā kaiścit sā śrutān na vibhidyate śabdānuyojanāt tasyāḥ prasiddhāgamavittivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.117"> <span type="ref-block" n="2073 r_TAŚV-ML#1.20.117_r"/>pramāṇāntaratāyān tu pramāṇaniyamaḥ kutaḥ saṃkhyā saṃvedanādīnāṃ pramāṇāṃtaratāsthitau <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.118"> <span type="ref-block" n="2074 r_TAŚV-ML#1.20.118_r"/>pratyakṣaṃ dvyādivijñānam uttarādharyavedinaṃ sthaviṣṭhorudaviṣṭhālpalaghvāsannādivic ca cet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.119"> <span type="ref-block" n="2075 r_TAŚV-ML#1.20.119_r"/>nopadeśam apekṣeta jātu rūpādivittivat paropadeśanirmuktaṃ pratyakṣaṃ hi satāṃ mataṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.120"> <span type="ref-block" n="2076 r_TAŚV-ML#1.20.120_r"/>tatsaṃjñāsaṃjñisambandhapratipattir apekṣate paropadeśam adhyakṣaṃ saṃkhyādiviṣayaṃ yadi <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.121"> <span type="ref-block" n="2077 r_TAŚV-ML#1.20.121_r"/>tatropamānataḥ saitat pramāṇāntaram astu vaḥ nopamānārthatā tasyās tadvākyena vinodbhavāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.122"> <span type="ref-block" n="2078 r_TAŚV-ML#1.20.122_r"/>āgamatvaṃ punaḥ siddham upamānaṃ śrutaṃ yathā siṃhāsane sthito rājetyādiśabdotthavedanaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.123"> <span type="ref-block" n="2079 r_TAŚV-ML#1.20.123_r"/>uttarapratipattyākhyā pratibhā ca śrutaṃ matā nābhyāsajā susaṃvittiḥ kūṭadrumādigocarā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.124"> <span type="ref-block" n="2080 r_TAŚV-ML#1.20.124_r"/> so 'yaṃ kūṭa iti prācyaudīcyadṛṣṭe kṣamāṇayoḥ sādṛśye pratyabhijñeyaṃ matir eva hi niścitā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.125"> <span type="ref-block" n="2081 r_TAŚV-ML#1.20.125_r"/>śabdānuyojanāt tv eṣā śrutam astv akṣavittivat saṃbhavābhāvasaṃvittir arthāpattis tathānumā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.126"> <span type="ref-block" n="2082 r_TAŚV-ML#1.20.126_r"/>nānāsaṃsṛṣṭarūpā hi matir eṣā prakīrtitā nātaḥ kaścid virodho 'sti syādvādāmṛtabhogināṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.20.127ab"> <span type="ref-block" n="2083 r_TAŚV-ML#1.20.127ab_r"/>iti śruṃta sarvamunīśaviśrutaṃ sahoktam atyātra parokṣam īritaṃ </l><l n="bt_1.20.127cd"> <span type="ref-block" n="2084 r_TAŚV-ML#1.20.127cd_r"/>pramāṇam unmūlitadurmatotkaraṃ parīkṣakāś cetasi dhārayantu tam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.21.1"> <span type="ref-block" n="2086 r_TAŚV-ML#1.21.1_r"/>bhavapratyaya ityādisūtram āhāvadher bahiḥ kāraṇaṃ kathayann ekaṃ svāmibhedavyapekṣayā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.21.2"> <span type="ref-block" n="2087 r_TAŚV-ML#1.21.2_r"/>nāmāyurudayāpekṣo nuḥ paryāyo bhavaḥ smṛtaḥ sa bahiḥpratyayo yasya sa bhavapratyayo 'vadhiḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.21.3"> <span type="ref-block" n="2088 r_TAŚV-ML#1.21.3_r"/>ye 'grato 'tra pravakṣyante prāṇino devanārakāḥ teṣām evāyam ity arthān nānyeṣāṃ bhavakāraṇaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.21.4"> <span type="ref-block" n="2089 r_TAŚV-ML#1.21.4_r"/>bhavapratyaya eveti niyamān na guṇodbhavaḥ saṃyamādiguṇābhāvād devanārakadehinām <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.21.5"> <span type="ref-block" n="2090 r_TAŚV-ML#1.21.5_r"/>nāvadhijñānavṛtkarmakṣayopaśamahetutā vyavacchedyā prasajyetāpratiyogitvanirṇayāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.21.6"> <span type="ref-block" n="2091 r_TAŚV-ML#1.21.6_r"/>bāhyau hi pratyayāv atrākhyātau bhavaguṇau tayoḥ pratiyogitvam ity ekaniyamād anyavicchide <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.21.7"> <span type="ref-block" n="2092 r_TAŚV-ML#1.21.7_r"/>pratyayasyāntarasyātas tatkṣayopaśamātmanaḥ pratyagbhedo 'vadher yukto bhavābhede 'pi cāṅginām <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.22.1"> <span type="ref-block" n="2094 r_TAŚV-ML#1.22.1_r"/>guṇahetuḥ sa keṣāṃ syāt kiyadbheda itīritum prāha sūtraṃ kṣayetyādi saṃkṣepād iṣṭasaṃvide <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.22.2"> <span type="ref-block" n="2095 r_TAŚV-ML#1.22.2_r"/>kṣayahetur ity ākhyātaḥ kṣayaḥ kṣāyikasaṃyamaḥ saṃyatasya guṇaḥ pūrvaṃ samabhyarhitavigrahaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.22.3"> <span type="ref-block" n="2096 r_TAŚV-ML#1.22.3_r"/>tathā cāritramohasyopaśamād udbhavann ayam kathyetopaśamo hetor upacāras tv ayaṃ phale <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.22.4"> <span type="ref-block" n="2097 r_TAŚV-ML#1.22.4_r"/>kṣayopaśamato jātaḥ kṣayopaśama ucyate saṃyamāsaṃyamo 'pīti vākyabhedād vivicyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.22.5"> <span type="ref-block" n="2098 r_TAŚV-ML#1.22.5_r"/>kṣāyopaśama ity antaraṃgo hetur nigadyate yadi veti pratīty arthaṃ mukhyaśabdāprakīrtanam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.22.6"> <span type="ref-block" n="2099 r_TAŚV-ML#1.22.6_r"/>teneha prācyavijñāne vakṣyamāṇe ca bhedini kṣayopaśamahetutvāt sūtritaṃ saṃpratīyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.22.7"> <span type="ref-block" n="2100 r_TAŚV-ML#1.22.7_r"/>śeṣā manuṣyatiryañco vakṣyamāṇāḥ prapaṃcataḥ te yataḥ pratipattavyā gatināmābhidhāśrayāḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.22.8"> <span type="ref-block" n="2101 r_TAŚV-ML#1.22.8_r"/>syāt teṣām avadhir bāhyaguṇahetur itīraṇāt bhavahetur na me 'stīti sāmarthyād avadhāryate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.22.9"> <span type="ref-block" n="2102 r_TAŚV-ML#1.22.9_r"/>teṣām eveti nirṇīter devanārakavicchidā kṣayopaśamahetuḥ sann ity ukte nāviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.22.10"> <span type="ref-block" n="2103 r_TAŚV-ML#1.22.10_r"/>ṣaḍvikalpaḥ samastānāṃ bhedānām upasaṃgrahāt paramāgamasiddhānāṃ yuktyā sambhāvitātmanām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.22.11"> <span type="ref-block" n="2104 r_TAŚV-ML#1.22.11_r"/>viśuddhyanugamāt puṃso 'nugāmī deśato 'vadhiḥ paramāvadhir apy uktaḥ sarvāvadhir apīdṛśaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.22.12"> <span type="ref-block" n="2105 r_TAŚV-ML#1.22.12_r"/>viśuddhyananvayādeśo 'nanugāmī ca kasyacit tadbhavāpekṣayā prācyaḥ śeṣo 'nyabhavavīkṣayā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.22.13"> <span type="ref-block" n="2106 r_TAŚV-ML#1.22.13_r"/>varddhamāno 'vadhiḥ kaścid viśuddhe vṛddhitaḥ sa tu deśāvadhir ihāmnātaḥ paramāvadhir eva ca <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.22.14"> <span type="ref-block" n="2107 r_TAŚV-ML#1.22.14_r"/>hīyamāno 'vadhiḥ śuddhe hīyamānatvato mataḥ saddeśāvadhir evātra hāne sadbhāvasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.22.15"> <span type="ref-block" n="2108 r_TAŚV-ML#1.22.15_r"/>avasthito 'vadhiḥ śuddher avasthānān niyamyate sarvo ṅgināṃ virodhasyāthabhāvān nānavasthiteḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.22.16"> <span type="ref-block" n="2109 r_TAŚV-ML#1.22.16_r"/>viśuddher anavasthānāt sambhaved anavasthitaḥ sa deśāvadhir evaiko 'nyatra tat pratighātataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.22.17"> <span type="ref-block" n="2110 r_TAŚV-ML#1.22.17_r"/>proktaḥ sapratipāto vā'pratipātas tathā'vadheḥ so 'ntarbhāvam amīṣv eva prayātīti na sūtritaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.23.1"> <span type="ref-block" n="2112 r_TAŚV-ML#1.23.1_r"/>manaḥparyayavijñānabhedakāraṇasiddhaye prāharjv ityādikaṃ sūtraṃ svarūpasya viniścayāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.23.2"> <span type="ref-block" n="2113 r_TAŚV-ML#1.23.2_r"/>nirvartitaśarīrādikṛtasyārthasya vedanāt ṛjvī nirvartitā tredhā praguṇā ca prakīrtitā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.23.3"> <span type="ref-block" n="2114 r_TAŚV-ML#1.23.3_r"/>anirvartitakāyādikṛtārthasya ca vedikā vipulā kuṭilā ṣoḍhā cakrarjutrayagocarā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.23.4"> <span type="ref-block" n="2115 r_TAŚV-ML#1.23.4_r"/>etayor matiśabdena vṛttir anyapadārthikā kaiścid uktā sa cānyo 'rtho manaḥparyaya ity asan <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.23.5"> <span type="ref-block" n="2116 r_TAŚV-ML#1.23.5_r"/>dvitraprasaṃgatas tatra pravaktuṃ dhīdhano janaḥ na manaḥparyayo yukto manaḥparyaya ity alam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.23.6"> <span type="ref-block" n="2117 r_TAŚV-ML#1.23.6_r"/>yadātv anyau padārthau stastadviśeṣau balād gatau sāmānyatas tadeko 'yam iti yuktaṃ tathā vacaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.23.7"> <span type="ref-block" n="2118 r_TAŚV-ML#1.23.7_r"/>sāmānādhikaraṇyaṃ ca na sāmānyaviśeṣayoḥ prabādhyate tadātmatvāt kathaṃcit saṃpratītitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.23.8"> <span type="ref-block" n="2119 r_TAŚV-ML#1.23.8_r"/>svapadārthā ca vṛttiḥ syād aviruddhā tathā sati viśiṣṭe hi matijñāne manaḥparyaya iṣyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.23.9"> <span type="ref-block" n="2120 r_TAŚV-ML#1.23.9_r"/>parato 'yam apekṣasyātmanaḥ svasya parasya vā manaḥparyaya ity asmin pakṣe bāhyanimittavat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.23.10"> <span type="ref-block" n="2121 r_TAŚV-ML#1.23.10_r"/>na matijñānatāpattis tasyaivaṃ manasaḥ svayaṃ nirvarttakatvavaidhuryād apekṣāmātratāsthiteḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.23.11"> <span type="ref-block" n="2122 r_TAŚV-ML#1.23.11_r"/>kṣayopaśamam ābibhradātmā mukhyaṃ hi kāraṇaṃ tatpratyakṣasya nirvṛttau parahetuparāṅmukhaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.23.12"> <span type="ref-block" n="2123 r_TAŚV-ML#1.23.12_r"/>manoliṅgajatāpatter na ca tasyānumānataḥ pratyakṣalakṣaṇasyaiva nirbādhasya vyavasthiteḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.23.13"> <span type="ref-block" n="2124 r_TAŚV-ML#1.23.13_r"/>yadā paramanaḥprāptaḥ padārtho mana ucyate tātsthyāt tācchabdyasaṃsiddher maṃcakrośanavat tadā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.23.14"> <span type="ref-block" n="2125 r_TAŚV-ML#1.23.14_r"/>tasya paryayaṇaṃ yasmāt tad vā yena parīyate sa manaḥparyayo jñeya ity uktes tatsvarūpavit <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.24.1"> <span type="ref-block" n="2127 r_TAŚV-ML#1.24.1_r"/>manaḥparyayayor uktabhedayoḥ svavacobalāt viśeṣahetusaṃvittau viśuddhītyādisūtritam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.24.2"> <span type="ref-block" n="2128 r_TAŚV-ML#1.24.2_r"/>ātmaprasattir atroktā viśuddhir nijarūpataḥ pracyutya saṃbhavaś cāsyāpratipātaḥ pratīyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.24.3"> <span type="ref-block" n="2129 r_TAŚV-ML#1.24.3_r"/>tābhyāṃ viśeṣamāṇatvaṃ viśeṣaḥ karmasādhanaḥ tacchabdena parāmarśo manaḥparyaya bhedayoḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.24.4"> <span type="ref-block" n="2130 r_TAŚV-ML#1.24.4_r"/>nanūttaratra tadbhedasthitābhyāṃ sa viśiṣyate viśuddhyapratipātābhyāṃ pūrvas tu na kathaṃcana <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.24.5"> <span type="ref-block" n="2131 r_TAŚV-ML#1.24.5_r"/>ity ayuktaṃ viśeṣasya dviṣṭhatvena prasiddhitaḥ viśiṣyate yato yasya viśeṣaḥ so 'tra hīkṣate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.25.1"> <span type="ref-block" n="2133 r_TAŚV-ML#1.25.1_r"/>kuto 'vadher viśeṣaḥ syān manaḥparyayasaṃvidaḥ ity ākhyātuṃ viśuddhyādisūtram āha yathāgamaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.25.2"> <span type="ref-block" n="2134 r_TAŚV-ML#1.25.2_r"/>bhūyaḥ sūkṣmārthaparyāyavinmanaḥparyayo 'vadheḥ prabhūtadravyaviṣayād api śuddhyā viśeṣyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.25.3"> <span type="ref-block" n="2135 r_TAŚV-ML#1.25.3_r"/>kṣetrato 'vadhir evātaḥ paramakṣetratām itaḥ svāminā tv avadheḥ saḥ syād viśiṣṭaḥ saṃyataprabhuḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.25.4"> <span type="ref-block" n="2136 r_TAŚV-ML#1.25.4_r"/>viṣayeṇa ca niḥśeṣarūparūpyarthagocaraḥ rūpyarthagocarād eva tasmād etac ca vakṣyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.25.5"> <span type="ref-block" n="2137 r_TAŚV-ML#1.25.5_r"/>evaṃ matyādibodhānāṃ sabhedānāṃ nirūpaṇam kṛtaṃ na kevalasyātra bhedasyāprastutatvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.25.6"> <span type="ref-block" n="2138 r_TAŚV-ML#1.25.6_r"/>vakṣyamāṇatvataś cāsya ghātikṣayajam ātmanaḥ svarūpasya niruktyaiva jñānaṃ sūtre prarūpaṇāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.26.1"> <span type="ref-block" n="2140 r_TAŚV-ML#1.26.1_r"/>athādyajñānayor arthavivādavinivṛttaye matītyādi vacaḥ samyak sūtrayan sūtram āha saḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.26.2"> <span type="ref-block" n="2141 r_TAŚV-ML#1.26.2_r"/>matiśrute samākhyāte nibandho niyamaḥ sthitaḥ dravyāṇi vakṣyamāṇāni paryāyāś ca prapaṃcataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.26.3"> <span type="ref-block" n="2142 r_TAŚV-ML#1.26.3_r"/>pūrvasūtroditaś cātra varttate viṣayadhvaniḥ kevalo 'rthād viśuddhyādisahayogaṃ śrayann api <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.26.4"> <span type="ref-block" n="2143 r_TAŚV-ML#1.26.4_r"/>dravyeṣv iti padenāsya sāmānādhikaraṇyataḥ tadvibhaktyantatāpatter viṣayeṣv iti budhyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.26.5"> <span type="ref-block" n="2144 r_TAŚV-ML#1.26.5_r"/>viṣayeṣu nibandho 'stīty ukte nirviṣayena te matiśrute iti jñeyaṃ na vā niyatagocare <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.26.6"> <span type="ref-block" n="2145 r_TAŚV-ML#1.26.6_r"/>paryāyamātrage naite dravyeṣv iti viśeṣaṇāt dravyage eva te 'sarvaparyāye dravyagocare <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.26.7"> <span type="ref-block" n="2146 r_TAŚV-ML#1.26.7_r"/>eteṣv asarvaparyāyeṣv ity ukter iṣṭanirṇayāt tathāniṣṭau tu sarvasya pratītivyāhatīraṇāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.26.8"> <span type="ref-block" n="2147 r_TAŚV-ML#1.26.8_r"/>matyādipratyayo naiva bāhyārthālambanaṃ sadā pratyayatvād yathā svapnajñānam ity apare viduḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.26.9"> <span type="ref-block" n="2148 r_TAŚV-ML#1.26.9_r"/>tadasatsarvaśūnyatvāpatter bāhyārthavittivat svānyasaṃtānasaṃvitter abhāvāt tadabhedataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.26.10"> <span type="ref-block" n="2149 r_TAŚV-ML#1.26.10_r"/>na caivaṃ sambhaved iṣṭam advayaṃ jñānam uttamam tato 'nyasya nirākarttum aśaktes tena sarvathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.26.11"> <span type="ref-block" n="2150 r_TAŚV-ML#1.26.11_r"/>svato na tasya saṃvittir asya na syān nirākṛtiḥ kim anyasya svasaṃvittir anyasya syān nirākṛtiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.26.12"> <span type="ref-block" n="2151 r_TAŚV-ML#1.26.12_r"/>svayaṃ saṃvedyamānasya katham anyair nirākṛtiḥ paraiḥ saṃvedyamānasya bhavatāṃ sā kathaṃ matā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.26.13"> <span type="ref-block" n="2152 r_TAŚV-ML#1.26.13_r"/>na sādhyasādhanatvādir na ca satyetarasthitiḥ te svasiddhir apīty etattattvaṃ sugatabhāvitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.26.14"> <span type="ref-block" n="2153 r_TAŚV-ML#1.26.14_r"/>akṣajñānaṃ bahirvastu veti na smaraṇādikaṃ ity uktaṃ tu pramāṇena bāhyārthasyāsya sādhanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.26.15"> <span type="ref-block" n="2154 r_TAŚV-ML#1.26.15_r"/>śrutenārthaṃ paricchidya varttamāno na bādhyate akṣajenaiva tat tasya bāhyārthālaṃbanā sthitiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.26.16"> <span type="ref-block" n="2155 r_TAŚV-ML#1.26.16_r"/>anekāntātmakaṃ vastu saṃprakāśayati śrutaṃ sadbodhatvād yathākṣotthabodha ity upapattimat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.26.17"> <span type="ref-block" n="2156 r_TAŚV-ML#1.26.17_r"/>nayena vyabhicāraś cen na tasya guṇabhāvataḥ svagocarārthadharmāṇy adharmārthaprakāśanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.26.18"> <span type="ref-block" n="2157 r_TAŚV-ML#1.26.18_r"/>śrutasyāvastuveditve parapratyāyanaṃ kutaḥ saṃvṛteś ced vṛthaivaiṣā paramārthasya niściteḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.26.19"> <span type="ref-block" n="2158 r_TAŚV-ML#1.26.19_r"/>sarvaparyāyam uktāni na syur dravyāṇi jātucit sadviyuktāś ca paryāyāḥ śaśaśrṛṃgoccatādivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.26.20"> <span type="ref-block" n="2159 r_TAŚV-ML#1.26.20_r"/>nāśeṣaparyayākrāntatanūni ca cakāsati dravyāṇi prakṛtajñāne tathā yogyatvahānitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.26.21"> <span type="ref-block" n="2160 r_TAŚV-ML#1.26.21_r"/>jñānasyārthaparicchittau kāraṇaṃ nānyad īkṣyate yogyatāyās tadutpattiḥ sārūpy ādiṣu satsv api <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.27.1"> <span type="ref-block" n="2162 r_TAŚV-ML#1.27.1_r"/>pratyakṣasyāvadheḥ keṣu viṣayeṣu nibandhanam iti nirṇītaye prāha rūpiṣv ityādikaṃ vacaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.27.2"> <span type="ref-block" n="2163 r_TAŚV-ML#1.27.2_r"/>rūpaṃ pudgalasāmānyaguṇas tenopalakṣyate sparśādir iti tadyogāt rūpiṇīti viniścayaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.27.3"> <span type="ref-block" n="2164 r_TAŚV-ML#1.27.3_r"/>teṣv eva niyamo 'sarvaparyāyeṣv avadheḥ sphuṭam dravyeṣu viṣayeṣv evam anuvṛttir vidhīyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.27.4"> <span type="ref-block" n="2165 r_TAŚV-ML#1.27.4_r"/>svaśaktivaśato 'sarvaparyāyeṣv eva varttanam tasya nānāgatātītānantaparyāyayogiṣu <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.27.5"> <span type="ref-block" n="2166 r_TAŚV-ML#1.27.5_r"/>pudgaleṣu tathākāśādiṣv amūrteṣu jātucit iti yuktaṃ sunirṇītāsambhavadbādhakatvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.28.1"> <span type="ref-block" n="2168 r_TAŚV-ML#1.28.1_r"/>kvaḥ manaḥparyayasyārthe nibandha iti darśayat tad ityādy āha satsūtram iṣṭasaṃgrahasiddhaye <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.28.2"> <span type="ref-block" n="2169 r_TAŚV-ML#1.28.2_r"/>paramāvadhinirṇīte viṣaye 'nantabhāgatām nīte sarvāvadher jñeyo bhāgaḥ sūkṣmo 'pi sarvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.28.3"> <span type="ref-block" n="2170 r_TAŚV-ML#1.28.3_r"/>etasyānantabhāge syād viṣaye sarvaparyaye vyavastharjumater anyamanaḥsthe praguṇe dhruvam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.28.4"> <span type="ref-block" n="2171 r_TAŚV-ML#1.28.4_r"/>amuṣyānantabhāgeṣu paramaṃ saukṣmyamāgate syān manaḥparyayasyaivaṃ nibandho viṣaye khile <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.28.5"> <span type="ref-block" n="2172 r_TAŚV-ML#1.28.5_r"/>kṣāyopaśamikaṃ jñānaṃ prakarṣaṃ paramaṃ vrajet sūkṣme prakarṣamāṇatvād arthe tad idam īritam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.28.6"> <span type="ref-block" n="2173 r_TAŚV-ML#1.28.6_r"/>kṣetradravyeṣu bhūyeṣu yathā ca vividhasthitiḥ spaṣṭā yā paramā tadvadasya svārthe yathodite <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.28.7"> <span type="ref-block" n="2174 r_TAŚV-ML#1.28.7_r"/>yathā cendriyajajñānaṃ viṣayeṣv atiśāyanāt sveṣu prakarṣam āpannaṃ tadvidbhir viniveditam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.28.8"> <span type="ref-block" n="2175 r_TAŚV-ML#1.28.8_r"/>matipūrvaṃ śrutaṃ yadvadaspaṣṭaṃ sarvavastuṣu sthitaṃ prakṛṣyamāṇatvāt paryaṃtaṃ prāpya tattvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.28.9"> <span type="ref-block" n="2176 r_TAŚV-ML#1.28.9_r"/>manaḥparyayavijñānaṃ tathā praspaṣṭabhāsanaṃ vikalādhyakṣaparyantaṃ tathā samyakparīkṣitaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.28.10"> <span type="ref-block" n="2177 r_TAŚV-ML#1.28.10_r"/>prakṛṣyamāṇatā tv akṣajñānādeḥ saṃpratīyate iti nāsiddhatā hetor na cāsya vyabhicāritā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.28.11"> <span type="ref-block" n="2178 r_TAŚV-ML#1.28.11_r"/>sādhye saty eva sadbhāvād anyathānupapattitaḥ sveṣṭahetuvad ity astu tataḥ sādhyaviniścayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.28.12"> <span type="ref-block" n="2179 r_TAŚV-ML#1.28.12_r"/>dṛṣṭeṣṭabādhanaṃ tasyāpahnave sarvavādināṃ sarvathaikāntavādeṣu tadvāde 'pīti nirṇayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.29.1"> <span type="ref-block" n="2181 r_TAŚV-ML#1.29.1_r"/>kevalaṃ sakalajñeyavyāpi spaṣṭaṃ prasādhitam pratyakṣam akramaṃ tasya nibandho viṣayeṣv iha <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.29.2"> <span type="ref-block" n="2182 r_TAŚV-ML#1.29.2_r"/>bodhyo dravyeṣu sarveṣu paryāyeṣu ca tattvataḥ prakṣīṇāvaraṇasyaiva tadāvirbhāvaniścayāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.29.3"> <span type="ref-block" n="2183 r_TAŚV-ML#1.29.3_r"/>ātmadravyaṃ jña eveṣṭaḥ sarvajñaḥ paramaḥ pumān kaiścit tadvyatiriktārthābhāvād ity apasāritaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.29.4"> <span type="ref-block" n="2184 r_TAŚV-ML#1.29.4_r"/>dravyeṣv iti bahutvasya nirdeśāt tatprasiddhitaḥ varttamāne 'stu paryāye jñānī sarvajña ity api <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.29.5"> <span type="ref-block" n="2185 r_TAŚV-ML#1.29.5_r"/>paryāyeṣv iti nirdeśād avayavasya pratītitaḥ sarvathābhedatattvasya yatheti pratipādanāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.29.6"> <span type="ref-block" n="2186 r_TAŚV-ML#1.29.6_r"/>tasmād anuṣṭheyagataṃ jñānam asya vicāryatāṃ kīṭasaṃjñāparijñānaṃ tasya nātropayujyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.29.7"> <span type="ref-block" n="2187 r_TAŚV-ML#1.29.7_r"/>ity etac ca vyavacchinnaṃ sarvaśabdaprayogataḥ tadekasyāpy avijñāne kvākṣūṇāṃ śiṣyasādhanaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.29.8"> <span type="ref-block" n="2188 r_TAŚV-ML#1.29.8_r"/>heyopādeyatattvasya sābhyupāyasya vedakaṃ sarvajñatāmitaṃ niṣṭaṃ tajjñānaṃ sarvagocaram <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.29.9"> <span type="ref-block" n="2189 r_TAŚV-ML#1.29.9_r"/>upekṣaṇīyatattvasya heyādibhir asaṃgrahāt na jñānaṃ na punas teṣāṃ na jñāne 'pīti kecana <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.29.10"> <span type="ref-block" n="2190 r_TAŚV-ML#1.29.10_r"/>tadasadvītarāgāṇām upekṣatvena niścayāt sarvārthānāṃ kṛtārthatvāt teṣāṃ kvacid avṛttitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.29.11"> <span type="ref-block" n="2191 r_TAŚV-ML#1.29.11_r"/>vineyāpekṣayā heyam upādeyaṃ ca kiṃcana sopāyaṃ yadi te 'py āhus tadopekṣyaṃ na vidyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.29.12"> <span type="ref-block" n="2192 r_TAŚV-ML#1.29.12_r"/>niḥśeṣaṃ saṃparaṃ tāvad upeyaṃ sammataṃ satām heyaṃ janmajarāmṛtyukīrṇaṃ saṃsaraṇaṃ sadā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.29.13"> <span type="ref-block" n="2193 r_TAŚV-ML#1.29.13_r"/>anayoḥ kāraṇaṃ tat syād yad anyat tan na vidyate pāraṃparyeṇa sākṣāc ca vastūpekṣaṃ tataḥ kimu <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.29.14"> <span type="ref-block" n="2194 r_TAŚV-ML#1.29.14_r"/>dveṣo hānam upādānaṃ rāgas taddvayavarjanaṃ khyātopekṣeti heyādyā bhāvās tadviṣayād ime <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.29.15"> <span type="ref-block" n="2195 r_TAŚV-ML#1.29.15_r"/>iti mohābhibhūtānāṃ vyavasthā parikalpyate heyatvādivyavasthānāsambhavāt kutracit tava <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.29.16"> <span type="ref-block" n="2196 r_TAŚV-ML#1.29.16_r"/>hātuṃ yogyaṃ mumukṣūṇāṃ heyatattvaṃ vyavasthitaṃ upādātuṃ punaryogyam upādeyam itīyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.29.17"> <span type="ref-block" n="2197 r_TAŚV-ML#1.29.17_r"/>upekṣantu punaḥ sarvam upādeyasya kāraṇam sarvopekṣāsvabhāvatvāc cāritrasya mahātmanaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.29.18"> <span type="ref-block" n="2198 r_TAŚV-ML#1.29.18_r"/>tattvaśraddhānasaṃjñānagocaratvaṃ yathā dadhat tadbhāvyamānam āmnātam amogham aghaghātibhiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.29.19"> <span type="ref-block" n="2199 r_TAŚV-ML#1.29.19_r"/>mithyādṛgbodhacāritragocaratvena bhāvitam sarvaṃ heyasya tattvasya saṃsārasyaiva kāraṇaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.29.20"> <span type="ref-block" n="2200 r_TAŚV-ML#1.29.20_r"/>tadavaśyaṃ parijñeyaṃ tattvārtham anuśāsatā vineyān iti boddhavyaṃ dharmmavatsakalaṃ jagat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.29.21"> <span type="ref-block" n="2201 r_TAŚV-ML#1.29.21_r"/>dharmād anyatparijñānaṃ viprakṛṣṭam aśeṣataḥ yena tasya kathaṃ nāma dharmajñatvaniṣedhanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.29.22"> <span type="ref-block" n="2202 r_TAŚV-ML#1.29.22_r"/>sarvānatīṃdriyān vetti sākṣāddharmamatīndriyam pramāteti vadannyāyam atikrāmati kevalaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.29.23"> <span type="ref-block" n="2203 r_TAŚV-ML#1.29.23_r"/>jñānaṃ prakarṣamāyāti paramaṃ kvacidātmani tāratamyādhirūḍhatvād ākāśe parimāṇavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.29.24"> <span type="ref-block" n="2204 r_TAŚV-ML#1.29.24_r"/>atra yady akṣavijñānaṃ tasya sādhyaṃ prabhāṣyate siddhasādhanam etat syāt parasyāpy evam iṣṭitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.29.25"> <span type="ref-block" n="2205 r_TAŚV-ML#1.29.25_r"/>liṅgāgamādivijñānaṃ jñānasāmānyam eva vā tathā sādhyaṃ vadaṃs tena doṣaṃ pariharet katham <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.29.26"> <span type="ref-block" n="2206 r_TAŚV-ML#1.29.26_r"/>akramaṃ karaṇātītaṃ yadi jñānaṃ parisphuṭam dharmīṣyeta tadā pakṣasyāprasiddhaviśeṣyatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.29.27"> <span type="ref-block" n="2207 r_TAŚV-ML#1.29.27_r"/>svarūpāsiddhatā hetor āśrayāsiddhatāpi ca tan naitatsādhanaṃ samyag iti kecit pravādinaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.29.28"> <span type="ref-block" n="2208 r_TAŚV-ML#1.29.28_r"/>atra pracakṣmahe jñānasāmānyaṃ dharmi nāparam sarvārthagocaratvena prakarṣaṃ paramaṃ vrajet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.29.29"> <span type="ref-block" n="2209 r_TAŚV-ML#1.29.29_r"/>iti sādhyam anicchantaṃ bhūtādiviṣayaṃ paraṃ codanājñānam anyad vā vādinaṃ prati nāstikam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.29.30"> <span type="ref-block" n="2210 r_TAŚV-ML#1.29.30_r"/>na siddhasādhyataivaṃ syān nāprasiddhaviśeṣyatā pakṣasya nāpi doṣo <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.29.31"> <span type="ref-block" n="2211 r_TAŚV-ML#1.29.31_r"/>tac ca sarvārthavijñānaṃ punaḥ sāvaraṇaṃ mataṃ adṛṣṭatvād yathā cakṣus timirādibhir āvṛtaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.29.32"> <span type="ref-block" n="2212 r_TAŚV-ML#1.29.32_r"/>jñānasyāvaraṇaṃ yāti prakṣayaṃ paramaṃ kvacit prakṛṣyamāṇahānitvād dhemādau śyāmikādivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.29.33"> <span type="ref-block" n="2213 r_TAŚV-ML#1.29.33_r"/>tato 'nāvaraṇaṃ spaṣṭaṃ viprakṛṣṭārthagocaraṃ siddham akramavijñānaṃ sakalaṃkamahīyasām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.29.34"> <span type="ref-block" n="2214 r_TAŚV-ML#1.29.34_r"/>tataḥ sātiśayā dṛṣṭāḥ prajñāmedhādibhir narāḥ bhūtādyaśeṣavijñānabhājaś cec codanābalāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.29.35"> <span type="ref-block" n="2215 r_TAŚV-ML#1.29.35_r"/>kin na kṣīṇāvṛtiḥ sūkṣmānarthān draṣṭuṃ kṣamaḥ sphuṭaṃ maṃdajñānānatikrāman nātiśete parān narān <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.29.36"> <span type="ref-block" n="2216 r_TAŚV-ML#1.29.36_r"/>laṅghanādikadṛṣṭāntaḥ svabhāvān na vilaṃghane nāvirbhāve svabhāvasya pratiṣedhaḥ kutaścana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.29.37"> <span type="ref-block" n="2217 r_TAŚV-ML#1.29.37_r"/>svābhāvikī gatir na syāt prakṣīṇāśeṣakarmaṇaḥ kṣaṇād ūrddhvaṃ jagaccūḍāmaṇau vyomni mahīyasi <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.29.38"> <span type="ref-block" n="2218 r_TAŚV-ML#1.29.38_r"/>vīryāntarāyavicchedaviśeṣavaśatoparā bahudhā kena vāryeta niyataṃ vyomalaṅghanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.29.39"> <span type="ref-block" n="2219 r_TAŚV-ML#1.29.39_r"/>tataḥ samantataś cakṣurindriyādyanapekṣiṇaḥ niḥśeṣadravyaparyāyaviṣayaṃ kevalaṃ sthitaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.30.1"> <span type="ref-block" n="2221 r_TAŚV-ML#1.30.1_r"/>ekatrātmani vijñānam ekam evaikadeti ye manyante tān prati prāha yugapaj jñānasambhavam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.30.2"> <span type="ref-block" n="2222 r_TAŚV-ML#1.30.2_r"/>prācyam ekaṃ matijñānaṃ śrutibhedānapekṣayā pradhānaṃ kevalaṃ vā syād ekatra yugapan nari <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.30.3"> <span type="ref-block" n="2223 r_TAŚV-ML#1.30.3_r"/>dvedhā matiśrute syātāṃ te cāvadhiyute kvacit manaḥparyayajñāne vā trīṇi yena yute tathā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.30.4"> <span type="ref-block" n="2224 r_TAŚV-ML#1.30.4_r"/>ācaturbhya iti vyāptavādo vacanataḥ punaḥ paṃcaikatra na vidyante jñānāny etāni jātucit <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.30.5"> <span type="ref-block" n="2225 r_TAŚV-ML#1.30.5_r"/>bhājyāni pravibhāgena sthāpyānīti nibuddhyatāṃ ekādīny ekadaikatrānupayogāni nānyathā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.30.6"> <span type="ref-block" n="2226 r_TAŚV-ML#1.30.6_r"/>kṣāyopaśamikaṃ jñānaṃ sopayogaṃ kramād iti nārthasya vyāhatiḥ kācit kramajñānābhidhāyinaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.30.7"> <span type="ref-block" n="2227 r_TAŚV-ML#1.30.7_r"/>mopayogau saha syātām ity āryāḥ khyāpayanti ye darśanajñānarūpau tau na tu jñānātmakāv iti <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.30.8"> <span type="ref-block" n="2228 r_TAŚV-ML#1.30.8_r"/>jñānānāṃ sahabhāvāya teṣām etad viruddhyate kramabhāvi ca yaj jñānam iti yuktaṃ tato na tat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.30.9"> <span type="ref-block" n="2229 r_TAŚV-ML#1.30.9_r"/>śabdasaṃsṛṣṭavijñānāpekṣayā vacanaṃ tathā yasmād uktaṃ tad evāryaiḥ syādvādanayasaṃsthitam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.30.10"> <span type="ref-block" n="2230 r_TAŚV-ML#1.30.10_r"/>iti vyācakṣate ye tu teṣāṃ matyādivedanaṃ pramāṇaṃ tatra neṣṭaṃ syāt tataḥ sūtrasya bādhanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.30.11"> <span type="ref-block" n="2231 r_TAŚV-ML#1.30.11_r"/>caśabdāsaṃgrahāt tasya tadvirodho na cet katham tasya krameṇa janmeti labhyate vacanād vinā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.30.12"> <span type="ref-block" n="2232 r_TAŚV-ML#1.30.12_r"/>bahvādyavagrahādīnām upadeśāt sahodbhavaḥ jñānānām iti cen naivaṃ sūtrārthānavabodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.30.13"> <span type="ref-block" n="2233 r_TAŚV-ML#1.30.13_r"/>bahuṣv artheṣu tatraiko vagrahādir itīṣyate tathā ca na bahūni syuḥ sahajñānāni jātucit <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.30.14"> <span type="ref-block" n="2234 r_TAŚV-ML#1.30.14_r"/>śaktyarpaṇāt tu tadbhāvaḥ saheti na virudhyate kathaṃcid akramodbhūtiḥ syādvādanyāyavedinām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.30.15"> <span type="ref-block" n="2235 r_TAŚV-ML#1.30.15_r"/>śaṣkulībhakṣaṇādau tu rasādijñānapaṃcakam sakṛd eva tathā tatra pratīter iti yo vadet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.30.16"> <span type="ref-block" n="2236 r_TAŚV-ML#1.30.16_r"/>tasya tatsmṛtayaḥ kin na saha syur aviśeṣataḥ tatra tādṛkṣasaṃvitteḥ kadācit kasyacit kvacit <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.30.17"> <span type="ref-block" n="2237 r_TAŚV-ML#1.30.17_r"/>sarvasya sarvadātve tadrasādijñānapaṃcakam sahopajāyate naiva smṛtivattatkramekṣaṇāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.30.18"> <span type="ref-block" n="2238 r_TAŚV-ML#1.30.18_r"/>kramajanma kvacid dṛṣṭvā smṛtīnām anumīyate sarvatra kramabhāvitvaṃ yady anyatrāpi tatsamaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.30.19"> <span type="ref-block" n="2239 r_TAŚV-ML#1.30.19_r"/>paṃcabhir vyavadhānaṃ tu śaṣkulībhakṣaṇādiṣu rasādivedaneṣu syād yathā tadvatsmṛtiṣv api <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.30.20"> <span type="ref-block" n="2240 r_TAŚV-ML#1.30.20_r"/>laghuvṛtter na vicchedaḥ smṛtīnām upalakṣyate yathā tathaiva rūpādijñānānām iti manyatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.30.21"> <span type="ref-block" n="2241 r_TAŚV-ML#1.30.21_r"/>asaṃkhyātaiḥ kṣaṇaiḥ padmapatradvitayabhedanam vicchinnaṃ sakṛd ābhāti yeṣāṃ bhrānteḥ kutaścana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.30.22"> <span type="ref-block" n="2242 r_TAŚV-ML#1.30.22_r"/>paṃcaṣaiḥ samayais teṣāṃ kin na rūpādivedanam vicchinnam api bhātīhāvicchinnam iva vibhramāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.30.23"> <span type="ref-block" n="2243 r_TAŚV-ML#1.30.23_r"/>vyavasāyātmakaṃ cakṣurjñānaṃ gavi yadā tadā mataṅgajavikalpo 'pīty anayoḥ sakṛdudbhavaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.30.24"> <span type="ref-block" n="2244 r_TAŚV-ML#1.30.24_r"/>jñānodayasakṛjjanmaniṣedhe hanti cen na vai tayor api sahaivopayuktayor asti vedanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.30.25"> <span type="ref-block" n="2245 r_TAŚV-ML#1.30.25_r"/>yadopayujyate hy ātmā mataṅgajavikalpane tadā locanavijñānaṃ gavi mandopayogahṛt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.30.26"> <span type="ref-block" n="2246 r_TAŚV-ML#1.30.26_r"/>tathā tatropayuktasya mataṅgajavikalpane pratīyanti svayaṃ sanno bhāvayanto viśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.30.27"> <span type="ref-block" n="2247 r_TAŚV-ML#1.30.27_r"/>samopayuktatā tatra kasyacit pratibhāti yā sāśu saṃcaraṇād dhānter gokuñjaravikalpavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.30.28"> <span type="ref-block" n="2248 r_TAŚV-ML#1.30.28_r"/>nanv aśvakalpanākāle godṛṣṭeḥ savikalpatām katham evaṃ prasādhyeta kvacit syādvādavedibhiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.30.29"> <span type="ref-block" n="2249 r_TAŚV-ML#1.30.29_r"/>saṃskārasmṛtihetur yā godṛṣṭiḥ savikalpikā sānyathā kṣaṇabhaṃgādi dṛṣṭivan na tathā bhavet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.30.30"> <span type="ref-block" n="2250 r_TAŚV-ML#1.30.30_r"/>ity āśrayopayogāyāḥ savikalpatvasādhanaṃ netrālocanamātrasya nāpramāṇātmanaḥ sadā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.30.31"> <span type="ref-block" n="2251 r_TAŚV-ML#1.30.31_r"/>godarśanopayogena sahabhāvaḥ kathaṃ na tu tadvijñāne 'sya yogasya nārthavyāghātakṛt tadā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.30.32"> <span type="ref-block" n="2252 r_TAŚV-ML#1.30.32_r"/>ity acodyaṃ dṛśas tatrānupayuktatvasiddhitaḥ puṃso vikalpavijñānaṃ pratyevaṃ praṇidhānataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.30.33"> <span type="ref-block" n="2253 r_TAŚV-ML#1.30.33_r"/>sopayogaṃ punaś cakṣurdarśanaṃ prathamaṃ tataḥ cakṣurjñānaṃ śrutaṃ tasmāt tatrārthe 'nyatra ca kramāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.30.34"> <span type="ref-block" n="2254 r_TAŚV-ML#1.30.34_r"/>prādurbhavat karoty āśu vṛtyā saha janau dhiyaṃ yathā dṛgjñānayor nṛṇām iti siddhāntaniścayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.31.1"> <span type="ref-block" n="2256 r_TAŚV-ML#1.31.1_r"/>atha jñānāpi paṃcāni vyākhyātāni prapaṃcataḥ kiṃ samyag eva mithyā vā sarvāṇy api kadācana <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.31.2"> <span type="ref-block" n="2257 r_TAŚV-ML#1.31.2_r"/>kānicid vā tathā puṃsā mithyāśaṃkānivṛttaye sveṣṭapakṣapakṣasiddhyarthaṃ matītyādy āha saṃprati <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.31.3"> <span type="ref-block" n="2258 r_TAŚV-ML#1.31.3_r"/>matyādayaḥ samākhyātāsta evety avadhāraṇāt saṃgṛhyete kadācin na manaḥparyāyakevale <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.31.4"> <span type="ref-block" n="2259 r_TAŚV-ML#1.31.4_r"/>niyamena tayoḥ samyagbhāvanirṇayataḥ sadā mithyātvakāraṇābhāvād viśuddhātmani sambhavāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.31.5"> <span type="ref-block" n="2260 r_TAŚV-ML#1.31.5_r"/>dṛṣṭicāritramohasya kṣaye vopaśame 'pi vā manaḥparyayavijñānaṃ bhavanmithyā na yujyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.31.6"> <span type="ref-block" n="2261 r_TAŚV-ML#1.31.6_r"/>sarvaghātikṣaye 'tyantaṃ kevalaṃ prabhavat katham mithyā saṃmbhāvyate jātu viśuddhiṃ paramaṃ dadhat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.31.7"> <span type="ref-block" n="2262 r_TAŚV-ML#1.31.7_r"/>matiśrutāvadhijñānatrayaṃ tu syāt kadācana mithyeti te ca nirdiṣṭā viparyaya ihāṅginām <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.31.8"> <span type="ref-block" n="2263 r_TAŚV-ML#1.31.8_r"/>sa ca sāmānyato mithyājñānam atropavarṇyate saṃśayādivikalpānāṃ trayāṇāṃ saṃgṛhīyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.31.9"> <span type="ref-block" n="2264 r_TAŚV-ML#1.31.9_r"/>samuccinoti casteṣāṃ samyaktvaṃ vyāvahārikam mukhyaṃ ca tadanuktau tu teṣāṃ mithyātvam eva hi <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.31.10"> <span type="ref-block" n="2265 r_TAŚV-ML#1.31.10_r"/>te viparyaya eveti sūtre cen nāvadhāryate caśabdam antareṇāpi sadā samyaktvam attvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.31.11"> <span type="ref-block" n="2266 r_TAŚV-ML#1.31.11_r"/>mithyājñānaviśeṣaḥ syād āsminpakṣe viparyayam saṃśayājñānabhedasya caśabdena samuccayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.31.12"> <span type="ref-block" n="2267 r_TAŚV-ML#1.31.12_r"/>tatra tridhāpi mithyātvaṃ matijñāne pratīyate śrute ca dvividhaṃ bodhyam avadhau saṃśayād vinā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.31.13"> <span type="ref-block" n="2268 r_TAŚV-ML#1.31.13_r"/>tasyendriyamanohetusamudbhūtiniyāmataḥ indriyānindriyājanyasvabhāvaś cāvadhiḥ smṛtaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.31.14"> <span type="ref-block" n="2269 r_TAŚV-ML#1.31.14_r"/>mithyātvaṃ triṣu bodheṣu dṛṣṭimohodayād bhaved teṣāṃ sāmānyatas tena sahabhāvāvirodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.31.15"> <span type="ref-block" n="2270 r_TAŚV-ML#1.31.15_r"/>yadā matyādayaḥ puṃsas tadā na syād viparyayaḥ sa yadā te tadā na syur ity etena nirākṛtam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.31.16"> <span type="ref-block" n="2271 r_TAŚV-ML#1.31.16_r"/>viśeṣāpekṣayā hy eṣāṃ na viparyayarūpatā matyajñānādisaṃjñeṣu teṣu tasyāḥ prasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.31.17"> <span type="ref-block" n="2272 r_TAŚV-ML#1.31.17_r"/>mithyātvodayasadbhāve tadviparyayarūpatā na yuktāgryādisaṃpāte jātyahemno yatheti cet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.31.18"> <span type="ref-block" n="2273 r_TAŚV-ML#1.31.18_r"/>nāśrayasyānyathābhāvasamyakparidṛḍhe sati pariṇāme tadādheyasyānyathā bhāvadarśanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.31.19"> <span type="ref-block" n="2274 r_TAŚV-ML#1.31.19_r"/>yathā sarajasālāmbūphalasya kaṭu kin na tat kṣiptasya payaso dṛṣṭaḥ kaṭubhāvas tathāvidhaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.31.20"> <span type="ref-block" n="2275 r_TAŚV-ML#1.31.20_r"/>tathātmano 'pi mithyātvapariṇāme satīṣyate matyādisaṃvidāṃ tādṛṅbhithyātvaṃ kasyacit sadā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.31.21"> <span type="ref-block" n="2276 r_TAŚV-ML#1.31.21_r"/>na cedaṃ pariṇāmitvam ātmano na prasādhitam sarvasyāpariṇāmitve sattvasyaiva virodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.31.22"> <span type="ref-block" n="2277 r_TAŚV-ML#1.31.22_r"/>yato viparyayo na syāt pariṇāmaḥ kadācana matyādivedanākārapariṇāmanivṛttitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.1"> <span type="ref-block" n="2279 r_TAŚV-ML#1.32.1_r"/>samānorthaparicchedaḥ sadduṣṭyarthaparicchidā kuto vijñāyate tredhā mithyādṛṣṭer viparyayaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.32.2"> <span type="ref-block" n="2280 r_TAŚV-ML#1.32.2_r"/>ity atra jñāpakaṃ hetuṃ sadṛṣṭāntaṃ pradarśayat sad ityādy āha saṃkṣepād viśeṣapratipattaye <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.32.3"> <span type="ref-block" n="2281 r_TAŚV-ML#1.32.3_r"/>nātrotpādavyayadhrauvyayuktaṃ sad iti vakṣyati tato 'nyad asad ity etatsāmarthyād avasīyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.32.4"> <span type="ref-block" n="2282 r_TAŚV-ML#1.32.4_r"/>aviśeṣas tayoḥ sadbhir aviveko vidhīyate sāṃkaryato hi tadvittis tathā vaiyatikaryyataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.32.5"> <span type="ref-block" n="2283 r_TAŚV-ML#1.32.5_r"/>pratipattir abhiprāyamātraṃ yad anibandhanaṃ sā yadṛkṣā tayā vittir upalabdhiḥ kathaṃcana <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.32.6"> <span type="ref-block" n="2284 r_TAŚV-ML#1.32.6_r"/>matyādayo 'tra varttante te viparyaya ity api hetor yathoditād atra sādhyate sadasattvayoḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.32.7"> <span type="ref-block" n="2285 r_TAŚV-ML#1.32.7_r"/>svarṇe svarṇam iti jñānam asvarṇe svarṇam ity api svarṇe vāsvarṇam ity evam unmattasya kadācana <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.32.8"> <span type="ref-block" n="2286 r_TAŚV-ML#1.32.8_r"/>viparyayo yathā loke tad yadṛcchopalabdhitaḥ viśeṣābhāvatas tadvanmithyādṛṣṭer ghaṭādiṣu <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.32.9"> <span type="ref-block" n="2287 r_TAŚV-ML#1.32.9_r"/>sahacāryo vinirdiṣṭaḥ sahajaś ca viparyayaḥ prācyas tatra śrutājñānaṃ mithyāsamayasādhitam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.32.10"> <span type="ref-block" n="2288 r_TAŚV-ML#1.32.10_r"/>matyajñānaṃ vibhaṅgaś ca sahajaḥ saṃpratīyate paropadeśanirmukteḥ śrutājñānaṃ ca kiṃcana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.11"> <span type="ref-block" n="2289 r_TAŚV-ML#1.32.11_r"/>sati svarūpato 'śeṣe śūnyavādo viparyayaḥ grāhyagrāhakabhāvādau saṃvidadvaitavarṇanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.12"> <span type="ref-block" n="2290 r_TAŚV-ML#1.32.12_r"/>citrādvaitapravādaś ca puṃśabdādvaitavarṇanam bāhyartheṣu ca bhinneṣu vijñānāṃḍaprakalpanaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.13"> <span type="ref-block" n="2291 r_TAŚV-ML#1.32.13_r"/>bahir antaś ca vastūnāṃ sādṛśye vaisadṛśyavāk vaisadṛśye ca sādṛśyaikāntavādāvalambanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.14"> <span type="ref-block" n="2292 r_TAŚV-ML#1.32.14_r"/>dravye paryāyamātrasya paryāye dravyakalpanā taddvayātmani tadbhedavādo vācyatvavāg api <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.15"> <span type="ref-block" n="2293 r_TAŚV-ML#1.32.15_r"/>utpādavyayavādaś ca dhrauvye tadavalambanam janmapradhvaṃsayor evaṃ prativastu prabuddhyatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.16"> <span type="ref-block" n="2294 r_TAŚV-ML#1.32.16_r"/>pararūpāditośeṣe vastuny asati sarvathā sattvavādaḥ samāmnātaḥ parāhāryo viparyayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.17"> <span type="ref-block" n="2295 r_TAŚV-ML#1.32.17_r"/>satyasattvaviparyāsād vaiparītyena kīrtitāt pratīyamānakaḥ sarvo 'sati sattvaviparyayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.18"> <span type="ref-block" n="2296 r_TAŚV-ML#1.32.18_r"/>sati triviprakṛṣṭārthe saṃśayaḥ śrutigocare keṣāṃcid dṛśyamāne 'pi tattvopaplavavādinām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.19"> <span type="ref-block" n="2297 r_TAŚV-ML#1.32.19_r"/>tathānadhyavasāyo 'pi keṣāṃcit sarvavedini tattve sarvatra vāggocarāhāryo 'vagamyatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.20"> <span type="ref-block" n="2298 r_TAŚV-ML#1.32.20_r"/>bahvādyavagrahādyeṣu catvāriṃśatsu vittiṣu kutaścin matibhedeṣu sahajaḥ syād viparyayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.21"> <span type="ref-block" n="2299 r_TAŚV-ML#1.32.21_r"/>smṛtāv ananubhūtārthe smṛtisādharmyasādhanaḥ saṃjñāyām ekatājñānaṃ sādṛśyaḥ śrotradarśitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.22"> <span type="ref-block" n="2300 r_TAŚV-ML#1.32.22_r"/>tathaikatve 'pi sādṛśyavijñānaṃ kasyacid bhavet sa visaṃvādataḥ siddhaś ciṃtāyāṃ liṅgaliṅginoḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.23"> <span type="ref-block" n="2301 r_TAŚV-ML#1.32.23_r"/>hetvābhāsabalājñānaṃ liṅgini jñānam ucyate svārthānumāviparyāso bahudhā taddhiyāṃ mataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.24"> <span type="ref-block" n="2302 r_TAŚV-ML#1.32.24_r"/>hetvābhāsas tu sāmānyād ekaḥ sādhyāprasādhanaḥ yathā hetuḥ svasādhyenāvinābhāvī niveditaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.25"> <span type="ref-block" n="2303 r_TAŚV-ML#1.32.25_r"/>trividho 'sāvasiddhādibhedāt kaścid viniścitaḥ svarūpāśrayasaṃdigdhajñātāsiddhaś caturvidhaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.26"> <span type="ref-block" n="2304 r_TAŚV-ML#1.32.26_r"/>tatra svarūpato 'siddho vādinaḥ śūnyasādhane sarvo hetur yathā brahmatattvopaplavasādhane <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.27"> <span type="ref-block" n="2305 r_TAŚV-ML#1.32.27_r"/>sattvādiḥ sarvathā sādhye śabdabhaṃguratādike syādvādinaḥ kathaṃcin na sarvathaikāntavādinaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.28"> <span type="ref-block" n="2306 r_TAŚV-ML#1.32.28_r"/>śabdād vinaśvarād dhetusādhye cā'kṛtakādayaḥ hetavo 'siddhatāṃ yānti bauddhādeḥ prativādinaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.29"> <span type="ref-block" n="2307 r_TAŚV-ML#1.32.29_r"/>jainasya sarvathaikāntadhūmavattvādayo 'gniṣu sādhyeṣu hetavo 'siddhā parvatādau tathāgnitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.30"> <span type="ref-block" n="2308 r_TAŚV-ML#1.32.30_r"/>śabdādau cākṣuṣatvādir ubhayāsiddha iṣyate niḥśeṣo 'pi yathā śūnyabrahmādvaitapravādinoḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.31"> <span type="ref-block" n="2309 r_TAŚV-ML#1.32.31_r"/>samarthanavihīnaḥ syād asiddhaḥ prativādinaḥ hetor yasyāśrayo na syāt āśrayāsiddha eva saḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.32"> <span type="ref-block" n="2310 r_TAŚV-ML#1.32.32_r"/>svasādhyenāvinābhāvābhāvād agamako mataḥ pratyakṣādeḥ pramāṇādeḥ saṃvāditvādayo yathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.33"> <span type="ref-block" n="2311 r_TAŚV-ML#1.32.33_r"/>śūnyopaplavaśabdādyadvaitavādāvalambināṃ saṃdehaviṣayaḥ sarvaḥ saṃdigdhāsiddha ucyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.34"> <span type="ref-block" n="2312 r_TAŚV-ML#1.32.34_r"/>tathāgamapramāṇatve rudroktatvādir āsthitaḥ sann apy ajñāyamāno 'trājñātāsiddho vibhāvyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.35"> <span type="ref-block" n="2313 r_TAŚV-ML#1.32.35_r"/>saugatāder yathā sarvaḥ sattvādisveṣṭasādhane na nirvikalpakādhyakṣād asti hetor viniścayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.36"> <span type="ref-block" n="2314 r_TAŚV-ML#1.32.36_r"/>tatpṛṣṭhajād vikalpāc ca vastugocarataḥ kva saḥ anumānāntarād dhetuniścayo cānavasthitiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.37"> <span type="ref-block" n="2315 r_TAŚV-ML#1.32.37_r"/>parāparānumānānāṃ pūrvapūrvatravṛttitaḥ jñānaṃ jñānāntarādhyakṣaṃ vadato nena darśitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.38"> <span type="ref-block" n="2316 r_TAŚV-ML#1.32.38_r"/>sarvo heturavijñāto 'navasthānāviśeṣataḥ arthāpattiparicchedyaṃ parokṣaṃ jñānam ādṛtāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.39"> <span type="ref-block" n="2317 r_TAŚV-ML#1.32.39_r"/>sarvaṃ ye te 'py anenoktā svājñātāsiddhahetavaḥ pratyakṣaṃ tu phalajñānam ātmānaṃ vā svasaṃvidam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.40"> <span type="ref-block" n="2318 r_TAŚV-ML#1.32.40_r"/>prāṅbhayokaraṇājñānaṃ vyarthaṃ teṣāṃ niveditaṃ pradhānapariṇāmatvād acetanam itīritam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.41"> <span type="ref-block" n="2319 r_TAŚV-ML#1.32.41_r"/>jñānaṃ yais te kathaṃ na syur ajñātāsiddhahetavaḥ pratijñārthaikadeśas tu svarūpāsiddha eva naḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.42"> <span type="ref-block" n="2320 r_TAŚV-ML#1.32.42_r"/>śabdo nāsau vināśitvād ityādi sādhyasannibhaḥ yas sādhyaviparītārtho vyabhicārī suniścitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.43"> <span type="ref-block" n="2321 r_TAŚV-ML#1.32.43_r"/>sa viruddho 'vaboddhavyas tathaiveṣṭavighātakṛt sattvādiḥ kṣaṇikatvādau yathā syādvādavidviṣāṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.44"> <span type="ref-block" n="2322 r_TAŚV-ML#1.32.44_r"/>anekāntātmakatvasya niyamāt tena sādhanāt parārthyaṃ cakṣurādīnāṃ saṃhantavyaṃ prasādhayet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.45"> <span type="ref-block" n="2323 r_TAŚV-ML#1.32.45_r"/>parasya pariṇāmitvaṃ tathetīṣṭavighātakṛt anusyūtamanīṣādisāmānyādini sādhayet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.46"> <span type="ref-block" n="2324 r_TAŚV-ML#1.32.46_r"/>teṣāṃ dravyavivarttatvam evam iṣṭavighātakṛt viruddhān na ca bhinno 'sau svayam iṣṭād viparyaye <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.47"> <span type="ref-block" n="2325 r_TAŚV-ML#1.32.47_r"/>sāmarthyasyāviśeṣeṇa bhedavādiprasaṃgataḥ vivādādhyāsitaṃ dhīmaddhetukaṃ kṛtakatvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.48"> <span type="ref-block" n="2326 r_TAŚV-ML#1.32.48_r"/>yathā śakaṭam ityādi viruddho tena darśitaḥ yathā hi buddhimatpūrvaṃ jagad etat prasādhayet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.49"> <span type="ref-block" n="2327 r_TAŚV-ML#1.32.49_r"/>tathā buddhimato hetor anekatvaśarīritām svaśarīrasya karttātmā nāśarīro 'sti sarvathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.50"> <span type="ref-block" n="2328 r_TAŚV-ML#1.32.50_r"/>kārmaṇena śarīreṇānādisambandhasiddhitaḥ yataḥ sādhye śarīre sve dhīmato vyabhicāratā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.51"> <span type="ref-block" n="2329 r_TAŚV-ML#1.32.51_r"/>jagatkarttuḥ prapadyeta tena hetoḥ kutārkikaḥ bodhyo 'naikāntiko hetuḥ sambhavān nānyathā tathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.52"> <span type="ref-block" n="2330 r_TAŚV-ML#1.32.52_r"/>saṃśītiṃ vidhivatsarvaḥ sādhāraṇatayā sthitaḥ śabdatvaśrāvaṇatvādi śabdādau pariṇāmini <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.53"> <span type="ref-block" n="2331 r_TAŚV-ML#1.32.53_r"/>sādhyahetus tato vṛtteḥ pakṣa eva suniścitaḥ saṃśītyāliṅgitāṅgas tu yaḥ sapakṣavipakṣayoḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.54"> <span type="ref-block" n="2332 r_TAŚV-ML#1.32.54_r"/>pakṣe sa vartamānaḥ syād anaikāntikalakṣaṇaḥ tena sādhāraṇo nānyo hetvābhāsas tato 'sti naḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.55"> <span type="ref-block" n="2333 r_TAŚV-ML#1.32.55_r"/>tasyānaikāntike samyagghetau vāntargatiḥ sthitiḥ prameyatvādir etena sarvasmin pariṇāmini <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.56"> <span type="ref-block" n="2334 r_TAŚV-ML#1.32.56_r"/>sādhye vastuni nirṇīto vyākhyātaḥ pratipadyatāṃ pakṣatritayahānis tu yasyānaikāntiko mataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.57"> <span type="ref-block" n="2335 r_TAŚV-ML#1.32.57_r"/>kevalavyatirekādis tasyānaikāntikaḥ kathaṃ vyaktātmanāṃ hi bhedānāṃ pariṇāmādisādhanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.58"> <span type="ref-block" n="2336 r_TAŚV-ML#1.32.58_r"/>ekaṃ kāraṇapūrvatve kevalavyatirekinaḥ kāraṇatrayapūrvatvāt kāryeṇānanvayāgateḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.59"> <span type="ref-block" n="2337 r_TAŚV-ML#1.32.59_r"/>puruṣair vyabhicārīṣṭaṃ pradhānapuruṣair api vinā sapakṣasattvena gamakaṃ yasya sādhanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.60"> <span type="ref-block" n="2338 r_TAŚV-ML#1.32.60_r"/>anyathānupapannatvāt tasya sādhāraṇo mataḥ sādhye ca tadabhāve ca varttamāno viniścitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.61"> <span type="ref-block" n="2339 r_TAŚV-ML#1.32.61_r"/>saṃśītyākrāntadeho vā hetuḥ kārtsnyaikadeśataḥ tatra kārtsnyena nirṇītas tāvatsādhyavipakṣayoḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.62"> <span type="ref-block" n="2340 r_TAŚV-ML#1.32.62_r"/>yathā dravyaṃ nabhaḥ sattvād ityādiḥ kaścid īritaḥ viśvavedīśvaraḥ sarvajagatkartṛtvasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.63"> <span type="ref-block" n="2341 r_TAŚV-ML#1.32.63_r"/>iti saṃśrayatas tatrāvinābhāvasya saṃśayāt sati hy aśeṣaveditve saṃdigdhā viśvakartṛtā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.64"> <span type="ref-block" n="2342 r_TAŚV-ML#1.32.64_r"/>tadabhāve ca tan nāyaṃ gamako nyāyavedinām nityo rtho nirmūrttatvād iti syād ekadeśataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.65"> <span type="ref-block" n="2343 r_TAŚV-ML#1.32.65_r"/>sthitas tayor vinirdiṣṭaparo 'pīdṛk tadā tu kaḥ yatrārthe sādhayed ekaṃ dharmaṃ hetur vivakṣitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.66"> <span type="ref-block" n="2344 r_TAŚV-ML#1.32.66_r"/>tatrānyas tadviruddhaṃ ced viruddhyā vyabhicāry asau iti kecit tadaprāptam anekāntasya yuktitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.67"> <span type="ref-block" n="2345 r_TAŚV-ML#1.32.67_r"/>samyagghetutvanirṇīter nityānityatvahetuvat sarvathaikāntavāde tu hetvābhāso 'yam iṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.68"> <span type="ref-block" n="2346 r_TAŚV-ML#1.32.68_r"/>sarvagatve parasmiṃśca jāteḥ khyāpitahetuvat sa ca sapratipakṣo 'tra kaścid uktaḥ paraiḥ punaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.69"> <span type="ref-block" n="2347 r_TAŚV-ML#1.32.69_r"/>anaikāntika eveti tato nāsya vibhinnatā sveṣṭadharmavihīnatve hetunānyena sādhyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.70"> <span type="ref-block" n="2348 r_TAŚV-ML#1.32.70_r"/>sādhyābhāve prayuktasya hetor nābhāvaniścayaḥ dharmiṇīti svayaṃ sādhyāsādhyayor vṛttisaṃśrayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.71"> <span type="ref-block" n="2349 r_TAŚV-ML#1.32.71_r"/>nānaikāntikatā bādhyā tasya tallakṣaṇānvayāt yaḥ svapakṣasapakṣānyataravādaḥ svanādiṣu <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.72"> <span type="ref-block" n="2350 r_TAŚV-ML#1.32.72_r"/>nityatve bhaṃguratve vā proktaḥ prakaraṇe samaḥ so 'py anaikāntikān nānya ity anenaiva kīrtitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.73"> <span type="ref-block" n="2351 r_TAŚV-ML#1.32.73_r"/>svasādhye sati sambhūtiḥ saṃśayā saviśeṣataḥ kālātyayāpadiṣṭo 'pi sādhyamānena bādhite <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.74"> <span type="ref-block" n="2352 r_TAŚV-ML#1.32.74_r"/>yaḥ prayujyeta hetuḥ syāt sa no naikāntiko 'paraḥ sādhyābhāve pravṛtto hi pramāṇaiḥ kutracit svayam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.75"> <span type="ref-block" n="2353 r_TAŚV-ML#1.32.75_r"/>sādhye hetur na nirṇīto vipakṣavinivarttanaḥ vipakṣe bādhake vṛtte samīcīno yathocyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.76"> <span type="ref-block" n="2354 r_TAŚV-ML#1.32.76_r"/>sādhyake sati kin na syāt tadā hāsas tathaiva saḥ sādhyābhāve pravṛttena kiṃ pramāṇena bādhyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.77"> <span type="ref-block" n="2355 r_TAŚV-ML#1.32.77_r"/>hetuḥ kiṃ vā tad etenety atra saṃśītisambhavaḥ sādhyasyābhāva evāyaṃ pravṛtta iti niścaye <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.78"> <span type="ref-block" n="2356 r_TAŚV-ML#1.32.78_r"/>viruddho hetur udbhāvyo 'tītakālo na cāparaḥ pramāṇabādhanaṃ nāma doṣaḥ pakṣasya vastutaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.79"> <span type="ref-block" n="2357 r_TAŚV-ML#1.32.79_r"/>kva tasya hetubhis trāṇo 'nutpannena tapohataḥ siddhe sādhye pravṛtto 'trākiṃcitkara itīritaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.80"> <span type="ref-block" n="2358 r_TAŚV-ML#1.32.80_r"/>kaiścid dhetur na saṃciṃtyaḥ syādvādanayaśālibhiḥ gṛhītagrahaṇāt tasyāpramāṇatvaṃ yadīṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.81"> <span type="ref-block" n="2359 r_TAŚV-ML#1.32.81_r"/>smṛtyāder apramāṇatvaṃ smṛtyādeś cet kathaṃ tu taiḥ siddhe rthe vartamānasya hetoḥ saṃvāditā na te <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.82"> <span type="ref-block" n="2360 r_TAŚV-ML#1.32.82_r"/>prayojanaviśeṣasya sadbhāvān mānatā yadi tadālpajñānavijñānaṃ hetoḥ kiṃ na prayojanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.83"> <span type="ref-block" n="2361 r_TAŚV-ML#1.32.83_r"/>pramāṇasaṃplavas tv evaṃ svayam iṣṭo virudhyate siddhe kutaścanārthe nyapramāṇasyāphalatvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.84"> <span type="ref-block" n="2362 r_TAŚV-ML#1.32.84_r"/>mānenaikena siddhe rthe pramāṇāṃtaravartane yān avasthocyate sāpi nākāṃkṣākṣayataḥ sthiteḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.85"> <span type="ref-block" n="2363 r_TAŚV-ML#1.32.85_r"/>sarāgapratipattṝṇāṃ svādṛṣṭatvamataḥ kvacit syād ākāṃkṣākṣayaḥ kāladeśādeḥ svanimittataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.86"> <span type="ref-block" n="2364 r_TAŚV-ML#1.32.86_r"/>vītarāgāḥ punaḥ svārthān vedanair aparāparaiḥ parikṣetraṃ pravartaṃte sadopekṣāparāyaṇā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.87"> <span type="ref-block" n="2365 r_TAŚV-ML#1.32.87_r"/>pramāṇasaṃplave caivam adoṣe pratyupasthite gṛhītagrahaṇāt kva syāt kevalasyāpramāṇatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.88"> <span type="ref-block" n="2366 r_TAŚV-ML#1.32.88_r"/>tataḥ sarvapramāṇānām apūrvārthatvasannaye syād akiṃcitkaro hetvābhāso naivānyathārpaṇāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.89"> <span type="ref-block" n="2367 r_TAŚV-ML#1.32.89_r"/>tatrāpi kevalajñānaṃ nāpramāṇaṃ prasahyate sādyaparyavasānasya tasyāpūrvārthatā sthiteḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.90"> <span type="ref-block" n="2368 r_TAŚV-ML#1.32.90_r"/>prādurbhūtikṣaṇād ūrdhvaṃ pariṇāmitvavicyutiḥ kevalasyaikarūpitvād iti codyaṃ na yuktimat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.91"> <span type="ref-block" n="2369 r_TAŚV-ML#1.32.91_r"/>parāpareṇa kālena saṃbaṃdhāt pariṇāmi ca jñātṛtvenaikam eva hi <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.92"> <span type="ref-block" n="2370 r_TAŚV-ML#1.32.92_r"/>evaṃ vyākhyānaniḥśeṣahetvābhāsasamudbhavaṃ jñānaṃ svārthānumābhāsaṃ mithyādṛṣṭer viparyayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.93"> <span type="ref-block" n="2371 r_TAŚV-ML#1.32.93_r"/>niyogo bhāvanaikāṃtād dhātvartho vidhir eva ca yatrārūḍhādivyartho ṝnyāpoho vā vacaso yadā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.94"> <span type="ref-block" n="2372 r_TAŚV-ML#1.32.94_r"/>kaiścin manyeta tajjñānaṃ śrutābhaṃ vedanaṃ tadā tathā vākyārthanirṇīter vidhātuṃ duḥśakatvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.95"> <span type="ref-block" n="2373 r_TAŚV-ML#1.32.95_r"/>pratyayārtho niyogaś ca yataḥ śuddhaṃ pratīyate kāryarūpaś ca tenātra śuddhaṃ kāryam asau yataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.96"> <span type="ref-block" n="2374 r_TAŚV-ML#1.32.96_r"/>viśeṣaṇaṃ tu yat tasya kiṃcid anyatpratīyate pratyayārtho na tadyuktaḥ dhātvarthaḥ svargakāmavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.97"> <span type="ref-block" n="2375 r_TAŚV-ML#1.32.97_r"/>prerakatvaṃ tu yat tasya viśeṣaṇam iheṣyate tasyāpratyayavācyatvāt śuddhe kārye niyogatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.98"> <span type="ref-block" n="2376 r_TAŚV-ML#1.32.98_r"/>preraṇaiva niyogo tra śuddhā sarvatra gamyate nāprerito yataḥ kaścin niyuktaṃ svaṃ prabudhyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.99"> <span type="ref-block" n="2377 r_TAŚV-ML#1.32.99_r"/>mamedaṃ kāryam ity evaṃ jñānaṃ pūrvaṃ yadā bhavet svasiddhyai prerakaṃ tat syād anyathā tan na siddhyati <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.100"> <span type="ref-block" n="2378 r_TAŚV-ML#1.32.100_r"/>preryate puruṣo naiva kāryeṇeha vinā kvacit tataś cet preraṇā proktā niyogaḥ kāryasaṃgatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.101"> <span type="ref-block" n="2379 r_TAŚV-ML#1.32.101_r"/>preraṇāviṣayaḥ kāryaṃ na tu tatprerakaṃ svataḥ vyāpāras tu pramāṇasya prameya upacaryate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.102"> <span type="ref-block" n="2380 r_TAŚV-ML#1.32.102_r"/>preraṇā hi vinā kāryaṃ prerikā naiva kasyacit kāryapreraṇayor yogo niyogas tena sammataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.103"> <span type="ref-block" n="2381 r_TAŚV-ML#1.32.103_r"/>parasparāvinābhūtaṃ dvayam etat pratīyate niyogaḥ samudāyo smāt kāryapreraṇayor mataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.104"> <span type="ref-block" n="2382 r_TAŚV-ML#1.32.104_r"/>siddham ekaṃ yato brahmagatam āmnāyataḥ sadā siddhatvena ca tatkāryaṃ prerakaṃ kuta eva tat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.105"> <span type="ref-block" n="2383 r_TAŚV-ML#1.32.105_r"/>kāmī yatraiva yaḥ kaścin niyoge sati tatra saḥ viṣayārūḍham ātmānaṃ manyamānaḥ pravartate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.106"> <span type="ref-block" n="2384 r_TAŚV-ML#1.32.106_r"/>mamedaṃ bhogyam ity evaṃ bhogyarūpaṃ pratīyate mamatvena ca vijñānaṃ bhoktary eva vyavasthitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.107"> <span type="ref-block" n="2385 r_TAŚV-ML#1.32.107_r"/>svāmitvenābhimāno hi bhoktur yatra bhaved ayaṃ bhogyaṃ tad eva vijñeyaṃ tad evaṃ svaṃ nirucyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.108"> <span type="ref-block" n="2386 r_TAŚV-ML#1.32.108_r"/>sādhyarūpatayā yena mamedam iti gamyate tatprasādhyena rūpeṇa bhogyaṃ svaṃ vyapadiśyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.109"> <span type="ref-block" n="2387 r_TAŚV-ML#1.32.109_r"/>siddharūpaṃ hi yad bhogyaṃ na niyogaḥ sa tāvatā sādhyatveneha bhogyasya prerakatvān niyogatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.110"> <span type="ref-block" n="2388 r_TAŚV-ML#1.32.110_r"/>mamedaṃ kāryam ity evaṃ manyate puruṣaḥ sadā puṃsaḥ kāryaviśiṣṭatvaṃ niyogaḥ syād abādhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.111"> <span type="ref-block" n="2389 r_TAŚV-ML#1.32.111_r"/>kāryasya siddhau jātāyāṃ tad yuktaḥ puruṣaḥ sadā bhavet sādhita ity evaṃ pumān vākyārtha ucyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.112"> <span type="ref-block" n="2390 r_TAŚV-ML#1.32.112_r"/>pramāṇaṃ kiṃ niyogaḥ syāt prameyam athavā punaḥ ubhayena vihīno vā dvayarūpo thavā punaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.113"> <span type="ref-block" n="2391 r_TAŚV-ML#1.32.113_r"/>śabdavyāpārarūpo vā vyāpāraḥ puruṣasya vā dvayavyāpārarūpo vā dvayāvyāpāra eva vā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.113a"> <span type="ref-block" n="2392 r_TAŚV-ML#1.32.113a_r"/>bhavaṃ pratītya yo jāto guṇaṃ vā prāṇinām iha deśāvadhiḥ sa vijñeyo dṛṣṭimohād viparyayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> a</ref> </l><l n="bt_1.32.114"> <span type="ref-block" n="2393 r_TAŚV-ML#1.32.114_r"/>satsaṃyamaviśeṣottho na jātu paramāvadhiḥ sarvāvadhir api vyasto manaḥparyayabodhavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.32.115ab"> <span type="ref-block" n="2394 r_TAŚV-ML#1.32.115ab_r"/>iti pramāṇātmavibodhasaṃvidhau viparyayajñānam anekadhoditam </l><l n="bt_1.32.115cd"> <span type="ref-block" n="2395 r_TAŚV-ML#1.32.115cd_r"/>vipakṣavikṣepamukhena nirṇayaḥ subodharūpeṇa vidhātum udyataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.1"> <span type="ref-block" n="2397 r_TAŚV-ML#1.33.1_r"/>nirdeśyādhigamopāyaṃ pramāṇam adhunā nayān nayair adhigametyādi prāha saṃkṣepato khilān <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.33.2"> <span type="ref-block" n="2398 r_TAŚV-ML#1.33.2_r"/>sāmānyādeśatas tāvad eka eva nayaḥ sthitaḥ syādvādapravibhaktārthaviśeṣavyaṃjanātmakaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.33.3"> <span type="ref-block" n="2399 r_TAŚV-ML#1.33.3_r"/>saṃkṣepād dvau viśeṣeṇa dravyaparyāyagocarau dravyārtho vyavahārāṃtaḥ paryāyārthas tato paraḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.33.4"> <span type="ref-block" n="2400 r_TAŚV-ML#1.33.4_r"/>vistareṇeti saptaite vijñeyā naigamādayaḥ tathātivistareṇaitadbhedāḥ saṃkhyātavigrahāḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.33.5"> <span type="ref-block" n="2401 r_TAŚV-ML#1.33.5_r"/>nayo nayau nayāś ceti vākyabhedena yojitāḥ naigamādaya ity evaṃ sarvasaṃkhyābhisūcanāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.33.6"> <span type="ref-block" n="2402 r_TAŚV-ML#1.33.6_r"/>nayānāṃ lakṣaṇaṃ lakṣyaṃ tatsāmānyaviśeṣataḥ nīyate gamyate yena śrutārthāṃśo nayo hi saḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.33.7"> <span type="ref-block" n="2403 r_TAŚV-ML#1.33.7_r"/>tadaṃśau dravyaparyāyalakṣaṇau sādhyapakṣiṇau nīyete tu yakābhyāṃ tau nayāv iti viniścitau <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.33.8"> <span type="ref-block" n="2404 r_TAŚV-ML#1.33.8_r"/>guṇaḥ paryāya evātra sahabhāvī vibhāvitaḥ iti tadgocaro nānyas tṛtīyo sti guṇārthikaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.33.9"> <span type="ref-block" n="2405 r_TAŚV-ML#1.33.9_r"/>pramāṇagocarārthāṃśā nīyaṃte yair anekadhā te nayā iti vyākhyātā jātā mūlanayadvayāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.33.10"> <span type="ref-block" n="2406 r_TAŚV-ML#1.33.10_r"/>dravyaparyāyasāmānyaviśeṣaparibodhikāḥ na mūlaṃ naigamādīnāṃ nayāś catvāra eva tat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.11"> <span type="ref-block" n="2407 r_TAŚV-ML#1.33.11_r"/>sāmānyasya pṛthaktvena dravyād anupapattitaḥ sādṛśyapariṇāmasya tathā vyaṃjanaparyayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.12"> <span type="ref-block" n="2408 r_TAŚV-ML#1.33.12_r"/>vaisadṛśyavivartasya viśeṣasya ca paryaye aṃtarbhāvād vibhāvyeta dvau tanmūlaṃ nayāv iti <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.13"> <span type="ref-block" n="2409 r_TAŚV-ML#1.33.13_r"/>nāmādayo pi catvāras tanmūlaṃ nety ato gataṃ dravyakṣetrādayaś caiṣāṃ dravyaparyāyagatvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.14"> <span type="ref-block" n="2410 r_TAŚV-ML#1.33.14_r"/>bhāvānvitā na paṃcaite skaṃdhā vā parikīrtitāḥ rūpādayo ta eveha te pi hi dravyaparyayau <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.15"> <span type="ref-block" n="2411 r_TAŚV-ML#1.33.15_r"/>tathā dravyaguṇādīnāṃ ṣoḍhātvaṃ na vyavasthitaṃ ṣaṭ syur mūlanayā yena dravyaparyāyagrāhite <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.16"> <span type="ref-block" n="2412 r_TAŚV-ML#1.33.16_r"/>ye pramāṇādayo bhāvā pradhānādaya eva vā te naigamādibhedānām arthā nāparanītayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.17"> <span type="ref-block" n="2413 r_TAŚV-ML#1.33.17_r"/>tatra saṃkalpamātrasya grāhako naigamo nayaḥ sopādhir ity aśuddhasya dravyārthasyābhidhānataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.18"> <span type="ref-block" n="2414 r_TAŚV-ML#1.33.18_r"/>saṃkalpo nigamas tatra bhavo yaṃ tatprayojanaḥ tathā prasthādisaṃkalpaḥ tadabhiprāya iṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.21"> <span type="ref-block" n="2415 r_TAŚV-ML#1.33.21_r"/>nanv ayaṃ bhāvinīṃ saṃjñāṃ samāśrityopacaryate aprasthādiṣu tadbhāvas taṃḍuleṣv odanādivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.20"> <span type="ref-block" n="2416 r_TAŚV-ML#1.33.20_r"/>ity asadbahirartheṣu tathānadhyavasānataḥ svavedyamānasaṃkalpe saty evāsya pravṛttitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.21"> <span type="ref-block" n="2417 r_TAŚV-ML#1.33.21_r"/>yad vā naikaṃ gamo yotra sa satāṃ naigamo mataḥ dharmayor dharmiṇo vāpi vivakṣā dharmadharmiṇoḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.22"> <span type="ref-block" n="2418 r_TAŚV-ML#1.33.22_r"/>pramāṇātmaka evāyam ubhayagrāhakatvataḥ ity ayuktaṃ iha jñapteḥ pradhānaguṇabhāvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.23"> <span type="ref-block" n="2419 r_TAŚV-ML#1.33.23_r"/>prādhānye nobhayātmānam arthaṃ gṛhṇaddvivedanam pramāṇaṃ nānyad ity etatprapaṃcena niveditam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.24"> <span type="ref-block" n="2420 r_TAŚV-ML#1.33.24_r"/>saṃgrahe vyavahāre vā nāṃtarbhāvaḥ samīkṣyate naigamasya tayor ekavastvaṃśapravaṇatvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.25"> <span type="ref-block" n="2421 r_TAŚV-ML#1.33.25_r"/>narjusūtrādiṣu proktahetavo veti ṣaṇnayāḥ saṃgrahādaya eveha na vācyāḥ praparīkṣakaiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.26"> <span type="ref-block" n="2422 r_TAŚV-ML#1.33.26_r"/>saptaite niyataṃ yuktā naigamasya nayatvataḥ tasya tribhedavyākhyānāt kaiścid uktā nayā nava <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.27"> <span type="ref-block" n="2423 r_TAŚV-ML#1.33.27_r"/>tatra paryāyagas tredhā naigamo dravyago dvidhā dravyaparyāyagaḥ proktaś caturbhedo dhruvaṃ dhruvaiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.28"> <span type="ref-block" n="2424 r_TAŚV-ML#1.33.28_r"/>arthaparyāyayos tāvad guṇamukhyasvabhāvataḥ kvacid vastuny abhiprāyaḥ pratipattuḥ prajāyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.29"> <span type="ref-block" n="2425 r_TAŚV-ML#1.33.29_r"/>yathā pratikṣaṇaṃ dhvaṃsi sukhasaṃviccharīriṇaḥ iti sattārthaparyāyo viśeṣaṇatayā guṇaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.30"> <span type="ref-block" n="2426 r_TAŚV-ML#1.33.30_r"/>saṃvedanārthaparyāyo viśeṣyatvena mukhyatām pratigacchann abhipreto nānyathaivaṃ vacogatiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.31"> <span type="ref-block" n="2427 r_TAŚV-ML#1.33.31_r"/>sarvathā sukhasaṃvittyor nānātve bhimatiḥ punaḥ svāśrayā cārthaparyāyanaigamābho pratītitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.32"> <span type="ref-block" n="2428 r_TAŚV-ML#1.33.32_r"/>kaścid vyaṃjanaparyāyo viṣayīkurute ṃjasā guṇapradhānabhāvena dharmiṇy ekatra naigamaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.33"> <span type="ref-block" n="2429 r_TAŚV-ML#1.33.33_r"/>saccaitanyaṃ narīty evaṃ sattvasya guṇabhāvataḥ pradhānabhāvataś cāpi caitanyasyābhisiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.34"> <span type="ref-block" n="2430 r_TAŚV-ML#1.33.34_r"/>tayor atyaṃtabhedoktir anyonyaṃ svāśrayād api jñeyo vyaṃjanaparyāyanaigamābho virodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.35"> <span type="ref-block" n="2431 r_TAŚV-ML#1.33.35_r"/>arthavyaṃjanaparyāyau gocarīkurute paraḥ dhārmike sukhajīvitvam ity evam anurodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.36"> <span type="ref-block" n="2432 r_TAŚV-ML#1.33.36_r"/>bhinne tu sukhajīvatve yo bhimanyeta sarvathā so rthavyaṃjanaparyāyanaigamābhāsa eva naḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.37"> <span type="ref-block" n="2433 r_TAŚV-ML#1.33.37_r"/>śuddhadravyam aśuddhaṃ ca tathābhipraiti yo nayaḥ sa tu naigama eveha saṃgrahavyavahārajaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.38"> <span type="ref-block" n="2434 r_TAŚV-ML#1.33.38_r"/>saddravyaṃ sakalaṃ vastu tathānvayaviniścayāt ity evam avagaṃtavyas tadbhedoktis tu durnayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.39"> <span type="ref-block" n="2435 r_TAŚV-ML#1.33.39_r"/>yastu paryāyavaddravyaṃ guṇavad veti nirṇayaḥ vyavahāranayāj jātaḥ so 'śuddhadravyanaigamaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.40"> <span type="ref-block" n="2436 r_TAŚV-ML#1.33.40_r"/>tadbhedaikāṃtavādas tu tadābhāso numanyate tathokter bahir aṃtaś ca pratyakṣādivirodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.41"> <span type="ref-block" n="2437 r_TAŚV-ML#1.33.41_r"/>śuddhadravyārthaparyāyanaigamo sti paro yathā satsukhaṃ kṣaṇikaṃ śuddhaṃ saṃsāre sminn itīraṇam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.42"> <span type="ref-block" n="2438 r_TAŚV-ML#1.33.42_r"/>sattvaṃ sukhārthaparyāyād bhinnam eveti saṃmatiḥ durnītiḥ syāt sabādhatvād iti nītivido viduḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.43"> <span type="ref-block" n="2439 r_TAŚV-ML#1.33.43_r"/>kṣaṇam ekaṃ sukhī jīvo viṣayīti viniścayaḥ vinirdiṣṭo rthaparyāyāśuddhadravyaganaigamaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.44"> <span type="ref-block" n="2440 r_TAŚV-ML#1.33.44_r"/>sukhajīvabhidoktis tu sarvathā mānabādhitā durnītir eva boddhavyā śuddhabodhair asaṃśayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.45"> <span type="ref-block" n="2441 r_TAŚV-ML#1.33.45_r"/>gocarīkurute śuddhadravyavyaṃjanaparyayau naigamo nyo yathā saccitsāmānyam iti nirṇayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.46"> <span type="ref-block" n="2442 r_TAŚV-ML#1.33.46_r"/>vidyate cāparośuddhadravyabyaṃjanaparyayau arthīkaroti yaḥ so tra nāguṇīti nigadyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.47"> <span type="ref-block" n="2443 r_TAŚV-ML#1.33.47_r"/>bhidābhidābhir atyaṃtaṃ pratīter apalāpataḥ pūrvavannaigamābhāsau pratyetavyau tayor api <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.48"> <span type="ref-block" n="2444 r_TAŚV-ML#1.33.48_r"/>navadhā naigamasyaivaṃ khyāteḥ paṃcadaśoditāḥ nayāḥ pratītim ārūḍhāḥ saṃgrahādinayaiḥ saha <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.49"> <span type="ref-block" n="2445 r_TAŚV-ML#1.33.49_r"/>ekatvena viśeṣāṇāṃ grahaṇaṃ saṃgraho nayaḥ sajāter avirodhena dṛṣṭeṣṭābhyāṃ kathaṃcana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.50"> <span type="ref-block" n="2446 r_TAŚV-ML#1.33.50_r"/>samekībhāvasamyaktve vartamāno hi gṛhyate niruktyā lakṣaṇaṃ tasya tathā sati vibhāvyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.51"> <span type="ref-block" n="2447 r_TAŚV-ML#1.33.51_r"/>śuddhadravyam abhipraiti sanmātraṃ saṃgrahaḥ paraḥ sa cāśeṣaviśeṣeṣu sadaudāsīnyabhāg iha <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.52"> <span type="ref-block" n="2448 r_TAŚV-ML#1.33.52_r"/>nirākṛtaviśeṣas tu sattādvaitaparāyaṇaḥ tadābhāsaḥ samākhyātaḥ sadbhir dṛṣṭeṣṭabādhanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.53"> <span type="ref-block" n="2449 r_TAŚV-ML#1.33.53_r"/>abhinnaṃ vyaktibhedebhyaḥ sarvathā bahudhānakaṃ mahāsāmānyam ity uktiḥ keṣāṃcid durnayas tathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.54"> <span type="ref-block" n="2450 r_TAŚV-ML#1.33.54_r"/>śabdabrahmeti cānyeṣāṃ puruṣādvaitam ity api saṃvedanād vayaṃ ceti prāyaśo nyatra darśitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.55"> <span type="ref-block" n="2451 r_TAŚV-ML#1.33.55_r"/>dravyatvaṃ sakaladravyavyāpy abhipraiti cāparaḥ paryāyatvaṃ ca niḥśeṣaparyāyavyāpisaṃgrahaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.56"> <span type="ref-block" n="2452 r_TAŚV-ML#1.33.56_r"/>tathaivāvāṃtarān bhedān saṃgṛhyaikatvato bahuḥ vartate yaṃ nayaḥ samyak pratipakṣānirākṛteḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.57"> <span type="ref-block" n="2453 r_TAŚV-ML#1.33.57_r"/>svavyaktyātmam anaikāṃtas tadābhāso py anekadhā pratītibādhito bodhyo niḥśeṣo py anayā diśā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.48"> <span type="ref-block" n="2454 r_TAŚV-ML#1.33.48_r"/>saṃgraheṇa gṛhītānām arthānāṃ vidhipūrvakaḥ yo vahāro vibhāgaḥ syād vyavahāro nayaḥ smṛtaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.59"> <span type="ref-block" n="2455 r_TAŚV-ML#1.33.59_r"/>sa cānekaprakāraḥ syād uttaraḥ parasaṃgrahāt yat sat tad dravyaparyāyāv iti prāgṛjusūtrataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.60"> <span type="ref-block" n="2456 r_TAŚV-ML#1.33.60_r"/>kalpanāropitadravyaparyāyapravibhāgabhāk pramāṇabādhito nyas tu tadābhāso 'vasīyatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.61"> <span type="ref-block" n="2457 r_TAŚV-ML#1.33.61_r"/>ṛjusūtraṃ kṣaṇadhvaṃsi vastu sat sūtrayed ṛju prādhānyena guṇībhāvād dravyasyānarpaṇāt sataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.62"> <span type="ref-block" n="2458 r_TAŚV-ML#1.33.62_r"/>nirākaroti yad dravyaṃ bahir aṃtaś ca sarvathā sa tadābho 'bhimaṃtavyaḥ pratīter apalāpataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.63"> <span type="ref-block" n="2459 r_TAŚV-ML#1.33.63_r"/>kāryakāraṇatā ceti grāhyagrāhakatāpi vā vācyavācakatā ceti kvārthasādhanadūṣaṇaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.64"> <span type="ref-block" n="2460 r_TAŚV-ML#1.33.64_r"/>lokasaṃvṛttisatyaṃ ca satyaṃ ca paramārthataḥ kvaivaṃ siddhyed yadāśritya buddhānāṃ dharmadeśanā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.65"> <span type="ref-block" n="2461 r_TAŚV-ML#1.33.65_r"/>sāmānādhikaraṇyaṃ kva viśeṣaṇaviśeṣyatā sādhyasādhanabhāvo vā kvādhārādheyatāpi ca <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.66"> <span type="ref-block" n="2462 r_TAŚV-ML#1.33.66_r"/>saṃyogo viprayogo vā kriyākāraṇasaṃsthitiḥ sādṛśyaṃ vaisadṛśyaṃ vā svasaṃtānetarasthitiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.67"> <span type="ref-block" n="2463 r_TAŚV-ML#1.33.67_r"/>samudāyaḥ kva ca pretyabhāvādi dravyanihnave baṃdhamokṣavyavasthā vā sarvatheṣṭā'prasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.68"> <span type="ref-block" n="2464 r_TAŚV-ML#1.33.68_r"/>kālādibhedato rthasya bhedaṃ yaḥ pratipādayet so tra śabdanayaḥ śabdapradhānatvād udāhṛtaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.69"> <span type="ref-block" n="2465 r_TAŚV-ML#1.33.69_r"/>viśvadṛśvāsya janitā sūnur ity ekam ādṛtāḥ padārthaṃ kālabhede pi vyavahārānurodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.70"> <span type="ref-block" n="2466 r_TAŚV-ML#1.33.70_r"/>karoti kriyate puṣyastārakā yoṃbha ity api kārakavyaktisaṃkhyānāṃ bhede pi ca pare janāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.71"> <span type="ref-block" n="2467 r_TAŚV-ML#1.33.71_r"/>ehi manye rathenetyādikasādhanabhidy api saṃtiṣṭhetāvatiṣṭhetetyādyupagrahabhedane <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.72"> <span type="ref-block" n="2468 r_TAŚV-ML#1.33.72_r"/>tan na śreyaḥ parīkṣāyām iti śabdaḥ prakāśayet kālādibhedane py arthābhedane tiprasaṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.73"> <span type="ref-block" n="2469 r_TAŚV-ML#1.33.73_r"/>tathā kālādinānātvakalpanaṃ niḥprayojanam siddhaṃ kālādinaikena kāryasyeṣṭasya tattvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.74"> <span type="ref-block" n="2470 r_TAŚV-ML#1.33.74_r"/>kālādyanyatamasyaiva kalpanaṃ tair vidhīyatāṃ yeṣāṃ kālādibhede pi padārthaikatvaniścayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.75"> <span type="ref-block" n="2471 r_TAŚV-ML#1.33.75_r"/>śabdaḥ kālādibhir bhinnābhinnārthapratipādakaḥ kālādibhinnaśabdatvāt tādṛksiddhānyaśabdavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.76"> <span type="ref-block" n="2472 r_TAŚV-ML#1.33.76_r"/>paryāyaśabdabhedena bhinnārthasyādhirohaṇāt nayaḥ samabhirūḍhaḥ syāt pūrvavac cāsya niścayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.77"> <span type="ref-block" n="2473 r_TAŚV-ML#1.33.77_r"/>iṃdraḥ puraṃdaraḥ śakra ityādyā bhinnagocarāḥ śabdā vibhinnaśabdatvād vājivāraṇaśabdavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.78"> <span type="ref-block" n="2474 r_TAŚV-ML#1.33.78_r"/>tatkriyāpariṇām orthas tathaiveti viniścayāt evaṃbhūtena nīyeta kriyāṃtaraparāṅmukhaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.79"> <span type="ref-block" n="2475 r_TAŚV-ML#1.33.79_r"/>yo yaṃ kriyārtham ācaṣṭe nāsāv anyatkriyaṃ dhvaniḥ paṭhatītyādiśabdānāṃ pāṭhādyarthatvasaṃjanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.80"> <span type="ref-block" n="2476 r_TAŚV-ML#1.33.80_r"/>ito nyonyam apekṣāyāṃ saṃtaḥ śabdād ayo nayāḥ nirapekṣāḥ punas te syus tadābhāsāvirodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.81"> <span type="ref-block" n="2477 r_TAŚV-ML#1.33.81_r"/>tatrarjusūtraparyaṃtāś catvāro rthanayā matāḥ trayaḥ śabdanayāḥ śeṣāḥ śabdavācyārthagocarāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.82"> <span type="ref-block" n="2478 r_TAŚV-ML#1.33.82_r"/>pūrvapūrvo nayo bhūmaviṣayaḥ kāraṇātmakaḥ paraḥ paraḥ punaḥ sūkṣmagocaro hetumān iha <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.83"> <span type="ref-block" n="2479 r_TAŚV-ML#1.33.83_r"/>sanmātraviṣayatvena saṃgrahasya na yujyate mahāviṣayatābhāvābhāvārthān naigamān nayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.84"> <span type="ref-block" n="2480 r_TAŚV-ML#1.33.84_r"/>yathā hi sati saṃkalpas tathaivāsati vedyate tatra pravartamānasya naigamasya mahārthatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.85"> <span type="ref-block" n="2481 r_TAŚV-ML#1.33.85_r"/>saṃgrahād vyavahāro pi sadviśeṣāvabodhakaḥ na bhūmaviṣayo śeṣasatsamūhopadarśitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.86"> <span type="ref-block" n="2482 r_TAŚV-ML#1.33.86_r"/>narjusūtraprabhūtārtho vartamānārthagocaraḥ kālatritayavṛttyarthagocarād vyavahārataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.87"> <span type="ref-block" n="2483 r_TAŚV-ML#1.33.87_r"/>kālādibhedato py artham abhinnam upagacchataḥ narjusūtrān mahārtho tra śabdas tadviparītavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.88"> <span type="ref-block" n="2484 r_TAŚV-ML#1.33.88_r"/>śabdāt paryāyabhedenābhinnam artham abhīpsinaḥ na syāt samabhirūḍho pi mahārthas tadviparyayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.89"> <span type="ref-block" n="2485 r_TAŚV-ML#1.33.89_r"/>kriyābhede pi cābhinnam artham abhyupagacchataḥ naivaṃbhūtaḥ prabhūtārtho nayaḥ samabhirūḍhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.90"> <span type="ref-block" n="2486 r_TAŚV-ML#1.33.90_r"/>naigamāprātikūlyena na saṃgrahaḥ pravartate tābhyāṃ vācyam ihābhīṣṭā saptabhaṃgīvibhāgataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.91"> <span type="ref-block" n="2487 r_TAŚV-ML#1.33.91_r"/>naigamavyavahārābhyāṃ viruddhābhyāṃ tathaiva sā sā naigamarjusūtrābhyāṃ tādṛgbhyām avigānataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.92"> <span type="ref-block" n="2488 r_TAŚV-ML#1.33.92_r"/>sā śabdān nigamād anyād yuktāt samabhirūḍhataḥ saivaṃbhūtāc ca sā jñeyā vidhānapratiṣedhagā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.93"> <span type="ref-block" n="2489 r_TAŚV-ML#1.33.93_r"/>saṃgrahādeś ca śeṣeṇa pratipakṣeṇa gamyatām tathaiva vyāpinī saptabhaṃgī nayavidāṃ matā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.94"> <span type="ref-block" n="2490 r_TAŚV-ML#1.33.94_r"/>viśeṣair uttaraiḥ sarvair nayānām uditātmanām parasparaviruddhārthair dvaṃdvavṛtter yathāyatham <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.95"> <span type="ref-block" n="2491 r_TAŚV-ML#1.33.95_r"/>pratyeyā pratiparyāyam aviruddhā tathaiva sā pramāṇasaptabhaṃgī ca tāṃ vinā nābhivāggatiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.96"> <span type="ref-block" n="2492 r_TAŚV-ML#1.33.96_r"/>sarve śabdanayās tena parārthapratipādane svārthaprakāśane mātur ime jñānanayāḥ sthitāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.97"> <span type="ref-block" n="2493 r_TAŚV-ML#1.33.97_r"/>vai nīyamānavastvaṃśāḥ kathyaṃte 'rthanayāś ca te traividhyaṃ vyavatiṣṭhaṃte pradhānaguṇabhāvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.98"> <span type="ref-block" n="2494 r_TAŚV-ML#1.33.98_r"/>yatra pravartate svārthe niyamād uttaro nayaḥ pūrvapūrvo nayas tatra vartamāno na vāryate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.99"> <span type="ref-block" n="2495 r_TAŚV-ML#1.33.99_r"/>sahasraṃ ca śatī yadvat tasyāṃ paṃcaśatī matā pūrvasaṃkhyottaratvābhyāṃ saṃkhyāyām avirodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.100"> <span type="ref-block" n="2496 r_TAŚV-ML#1.33.100_r"/>pūrvatra nottarā saṃkhyā yathāyātānuvartyate tathottaranayaḥ pūrvanayārthasakale sadā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.101"> <span type="ref-block" n="2497 r_TAŚV-ML#1.33.101_r"/>nayārtheṣu pramāṇasya vṛttiḥ sakaladeśinaḥ bhaven na tu pramāṇārthe nayānām akhileṣu sā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.33.102"> <span type="ref-block" n="2498 r_TAŚV-ML#1.33.102_r"/>saṃkṣepeṇa nayās tāvadvyākhyātās tatra sūcitāḥ tadviśeṣāḥ prapaṃcena saṃciṃtyā nayacakrataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><p n="bt_1.app.0 a_977" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2499 r_TAŚV-ML#1.app.0#_r"/>tattvārthādhigamabhedaḥ </p><l n="bt_1.app.1"> <span type="ref-block" n="2500 r_TAŚV-ML#1.app.1_r"/>tattvārthādhigamas tāvat pramāṇanayato mataḥ sarvaḥ svarthaḥ parārtho vā sitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.app.2"> <span type="ref-block" n="2501 r_TAŚV-ML#1.app.2_r"/>parārthādhigamas tatrānudbhavadrāgagocaraḥ jigīṣugocaraś ceti dvidhā śuddhadhiyo viduḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.app.3"> <span type="ref-block" n="2502 r_TAŚV-ML#1.app.3_r"/>satyavāgbhir vidhātavyaḥ prathamas tattvavedibhiḥ yathā kathaṃcid ity eṣa caturaṃgo na saṃmataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.app.4"> <span type="ref-block" n="2503 r_TAŚV-ML#1.app.4_r"/>pravakrājñāpyamānasya prasabhajñānapekṣayā tattvārthādhigamaṃ kartuṃ samartho <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.app.5"> <span type="ref-block" n="2504 r_TAŚV-ML#1.app.5_r"/>viśrutaḥ svayaṃ prabhuḥ tādṛśānyabhasāmītā bhāve pi pratibodhakaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.app.6"> <span type="ref-block" n="2505 r_TAŚV-ML#1.app.6_r"/>sābhimānajanārabhyaś caturaṃgo niveditaḥ tajjñair anyatamāpāye py arthāparisamāptitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.app.7"> <span type="ref-block" n="2506 r_TAŚV-ML#1.app.7_r"/>jigīṣadbhyāṃ vinā tāvan na vivādaḥ pravartate tābhyām eva jayo nyonyaṃ vidhātuṃ na ca śakyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.app.8"> <span type="ref-block" n="2507 r_TAŚV-ML#1.app.8_r"/>vādino sparddhayā vṛddhir abhimānaḥ pravṛddhitaḥ siddhe vātrākalaṃkasya mahato nyāyavedinaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.app.9"> <span type="ref-block" n="2508 r_TAŚV-ML#1.app.9_r"/>svaprajāparipākādiprayojaneti kecana teṣām api vinā mānād dvayor yadi sa saṃmataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_1.app.10"> <span type="ref-block" n="2509 r_TAŚV-ML#1.app.10_r"/>tayor anyatamasya syād abhimānaḥ kadācana tannivṛttyartham eveṣṭaṃ sabhyāpekṣaṇam atra cet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.11"> <span type="ref-block" n="2510 r_TAŚV-ML#1.app.11_r"/>rājāpekṣaṇam apy astu tathaiva caturaṃgatā vādasya bhāvinīm iṣṭām apekṣāṃ vijigīṣatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.12"> <span type="ref-block" n="2511 r_TAŚV-ML#1.app.12_r"/>sabhyair anumataṃ tattvajñānaṃ dṛḍhataraṃ bhavet iti te vītarāgābhyām apekṣā tata eva cet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.13"> <span type="ref-block" n="2512 r_TAŚV-ML#1.app.13_r"/>tac cen maheśvarasyāpi svaśiṣyapratipādane sabhyāpekṣaṇam apy astu vyākhyāne ca bhavādṛśāṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.14"> <span type="ref-block" n="2513 r_TAŚV-ML#1.app.14_r"/>svayaṃ maheśvaraḥ sabhyo madhyasthas tattvavittvataḥ pravaktā ca vineyānāṃ tattvakhyāpanato yadi <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.15"> <span type="ref-block" n="2514 r_TAŚV-ML#1.app.15_r"/>tadānyo pi pravaktaivaṃ bhaved iti vṛthā tava prāśnikāpekṣaṇaṃ vā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.16"> <span type="ref-block" n="2515 r_TAŚV-ML#1.app.16_r"/>yathā caikaḥ pravaktā ca madhyasthobhyupagamyate tathā sabhāpatiḥ kiṃ na pratipādyaḥ sa eva te <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.17"> <span type="ref-block" n="2516 r_TAŚV-ML#1.app.17_r"/>maryād ātikramābhāvahetutvād bodhyaśaktitaḥ prasiddhaprabhavā tādṛgvineyajanavaddhruvam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.18"> <span type="ref-block" n="2517 r_TAŚV-ML#1.app.18_r"/>svayaṃ buddhaḥ pravaktā syāt bodhyasaṃdigdhadhīr iha tayoḥ kathaṃ sahaikatra sadbhāva iti cākulaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.19"> <span type="ref-block" n="2518 r_TAŚV-ML#1.app.19_r"/>prāśnikatvapravaktṛtvasadbhāvasyāpi hānitaḥ svapakṣarāgaudāsīnavirodhasyānivāraṇāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.20"> <span type="ref-block" n="2519 r_TAŚV-ML#1.app.20_r"/>pūrvaṃ vaktā budhaḥ paścāt sabhyo na vyāhato yadi tadā prabodhako bodhyas tathaiva na virudhyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.21"> <span type="ref-block" n="2520 r_TAŚV-ML#1.app.21_r"/>vaktṛvākyānuvaktādi svasya syāt pratipādakaḥ tadarthaṃ budhyamānas tu pratipādyo na manyatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.22"> <span type="ref-block" n="2521 r_TAŚV-ML#1.app.22_r"/>tathaikāṃgo pi vādaḥ syāc caturaṃgo viśeṣataḥ pṛthak sabhyādibhedānām anapekṣāc ca sarvadā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.23"> <span type="ref-block" n="2522 r_TAŚV-ML#1.app.23_r"/>yathā vādyādayo loke dṛśyaṃte te nyabhedinaḥ tathā nyāyavidām iṣṭā vyavahāreṣu te yadi <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.24"> <span type="ref-block" n="2523 r_TAŚV-ML#1.app.24_r"/>tadabhāvāt svayaṃ vaktuḥ sabhyā bhinnā bhavaṃtu te sabhāpatiś ca tadbodhyajanavaṃtaś ca neṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.25"> <span type="ref-block" n="2524 r_TAŚV-ML#1.app.25_r"/>jigīṣāvirahāt tasya tattvaṃ bodhayato janān na sabhyādipratīkṣāsti yadi vāde kva sā bhavet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.26"> <span type="ref-block" n="2525 r_TAŚV-ML#1.app.26_r"/>tato vādo jigīṣāyāṃ vādinoḥ saṃpravartate sabhyāpekṣaṇato jalpavitaṃḍāvad iti sphuṭaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.27"> <span type="ref-block" n="2526 r_TAŚV-ML#1.app.27_r"/>tadapekṣā ca tatrāsti jayetaravidhānataḥ tadvad evānyathā tatra sā na syād aviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.28"> <span type="ref-block" n="2527 r_TAŚV-ML#1.app.28_r"/>siddho jigīṣato vādaś caturaṃgas tathā sati svābhipretavyavasthānāl lokaprakhyātavādavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.29"> <span type="ref-block" n="2528 r_TAŚV-ML#1.app.29_r"/>maryādātikramaṃ leke yathā haṃti mahīpatiḥ tathā śāstre py ahaṃkāragras tayor vādinoḥ kvacit <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.30"> <span type="ref-block" n="2529 r_TAŚV-ML#1.app.30_r"/>vādinor vādanaṃ vādaḥ samarthe hi sabhāpatau samarthayoḥ samartheṣu prāśnikeṣu pravartate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.31"> <span type="ref-block" n="2530 r_TAŚV-ML#1.app.31_r"/>sāmarthyaṃ punar īśasya śaktitrayam udāhṛtam yena svamaṃḍalasyājñā vidheyatvaṃ prasiddhyati <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.32"> <span type="ref-block" n="2531 r_TAŚV-ML#1.app.32_r"/>maṃtraśaktyā prabhus tāvat svalokān samayān api dharmanyāyena saṃrakṣed viplavāt sādhusāt sudhīḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.33"> <span type="ref-block" n="2532 r_TAŚV-ML#1.app.33_r"/>prabhusāmarthyato vāpi durlaṃghyātmabalair api svotsāhaśaktito vāpi daṃḍaṃ nītividāṃvaraḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.34"> <span type="ref-block" n="2533 r_TAŚV-ML#1.app.34_r"/>rāgadveṣavihīnatvaṃ vādini prativādini nyāye 'nyāye ca tadvattvaṃ sāmarthyaṃ prāśnikeṣv adaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.35"> <span type="ref-block" n="2534 r_TAŚV-ML#1.app.35_r"/>siddhāṃtadvayaveditvaṃ proktārthagrahaṇatvatā pratibhādiguṇatvaṃ ca tattvanirṇayakāritā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.36"> <span type="ref-block" n="2535 r_TAŚV-ML#1.app.36_r"/>jayetaravyavasthāyām anyathānadhikāratā sabhyānām ātmanaḥ patyur yaśo dharmaṃ ca vāṃchataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.37"> <span type="ref-block" n="2536 r_TAŚV-ML#1.app.37_r"/>kumāranaṃdinaś cāhur vādanyāyavicakṣaṇāḥ rājaprāśnikasāmarthyam evaṃbhūtam asaṃśayam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.38"> <span type="ref-block" n="2537 r_TAŚV-ML#1.app.38_r"/>ekataḥ kārayet sabhyān vādinām ekataḥ prabhuḥ paścād abhyarṇakān vīkṣya pramāṇaguṇadoṣayoḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.39"> <span type="ref-block" n="2538 r_TAŚV-ML#1.app.39_r"/>laukikārthavicāreṣu na tathā prāśnikā yathā śāstrīyārthavicāreṣu vā tajjñāḥ prāśnikā yathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.40"> <span type="ref-block" n="2539 r_TAŚV-ML#1.app.40_r"/>satyasādhanasāmarthyasaṃprakāśanapāṭavaḥ vādyajeyo vijetā no sadonmādena kevalam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> iti </l><l n="bt_1.app.41"> <span type="ref-block" n="2540 r_TAŚV-ML#1.app.41_r"/>samarthasādhanākhyānaṃ sāmarthyaṃ vādino mataṃ sā tv avaśyaṃ ca sāmarthyād anyathānupapannatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.42"> <span type="ref-block" n="2541 r_TAŚV-ML#1.app.42_r"/>saddoṣodbhāvanaṃ vāpi sāmarthyaṃ prativādinaḥ dūṣaṇasya ca sāmarthyaṃ pratipakṣavighātitā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.43"> <span type="ref-block" n="2542 r_TAŚV-ML#1.app.43_r"/>sā pakṣāṃtarasiddhir vā sādhanāśaktitāpi vā hetor viruddhatā yadvadabhāsāṃtaratāpi ca <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.44"> <span type="ref-block" n="2543 r_TAŚV-ML#1.app.44_r"/>ity ābhimānikaḥ proktas tāttvikaḥ prātibho pi vā samarthāvacanaṃ vādaś caturaṃgo jigīṣatoḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.45"> <span type="ref-block" n="2544 r_TAŚV-ML#1.app.45_r"/>dviprakāraṃ jagau jalpaṃ tattvaprātibhagocaram triṣaṣṭer vādināṃ jetā śrīdatto jalpanirṇaye <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.46"> <span type="ref-block" n="2545 r_TAŚV-ML#1.app.46_r"/>tatreha tāttvike vāde 'kalaṃkaiḥ kathito jayaḥ svapakṣasiddhir ekasya nigraho nyasya vādinaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.47"> <span type="ref-block" n="2546 r_TAŚV-ML#1.app.47_r"/>svapakṣasiddhiparyaṃtā śāstrīyārthavicāraṇā vastvāśrayatvato yadvallaukikārthe vicāraṇā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.48"> <span type="ref-block" n="2547 r_TAŚV-ML#1.app.48_r"/>jijñāsitaviśeṣo tra dharmī pakṣo na yujyate tasyāsaṃbhavadoṣeṇa bādhitatvāt khapuṣpavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.49"> <span type="ref-block" n="2548 r_TAŚV-ML#1.app.49_r"/>kvacit sādhyaviśeṣaṃ hi na vādī pratipitsate svayaṃ viniścitārthasya parabodhāya vṛttitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.50"> <span type="ref-block" n="2549 r_TAŚV-ML#1.app.50_r"/>pravṛttivādī tasyaiva pratikṣepāya vartanāt jijñāsitena sabhyāś ca siddhāṃtadvayavedinaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.51"> <span type="ref-block" n="2550 r_TAŚV-ML#1.app.51_r"/>svārthānumāne vādye ca jijñāsiteti cen mataṃ vāde tasyādhikāraḥ syāt parapratyayanādṛte <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.52"> <span type="ref-block" n="2551 r_TAŚV-ML#1.app.52_r"/>jijñāpayitātmeha dharmī pakṣo yadīṣyate lakṣaṇadvayam āyātaṃ pakṣasya graṃthaghātine <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.53"> <span type="ref-block" n="2552 r_TAŚV-ML#1.app.53_r"/>tathānuṣṇo gnir ityādiḥ pratyakṣādinirākṛtaḥ svapakṣaṃ syād ativyāpi nedaṃ pakṣasya lakṣaṇaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.54"> <span type="ref-block" n="2553 r_TAŚV-ML#1.app.54_r"/>liṃgāt sādhayituṃ śakyo viśeṣo yasya dharmiṇaḥ sa eva pakṣa iti cet vṛthā dharmaviśeṣavāk <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.55"> <span type="ref-block" n="2554 r_TAŚV-ML#1.app.55_r"/>liṃgaṃ yenāvinābhāvi so rthaḥ sādhyo vadhāryate na ca dharmī tathābhūtaḥ sarvatrānanvayātmakaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.56"> <span type="ref-block" n="2555 r_TAŚV-ML#1.app.56_r"/>na dharmī kevalaḥ sādhyo na dharmaḥ siddhyasaṃbhavāt samudāyas tu sādhyeta yadi saṃvyavahāribhiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.57"> <span type="ref-block" n="2556 r_TAŚV-ML#1.app.57_r"/>tadā tatsamudāyasya svāśrayeṇa vinā sadā saṃbhavābhāvataḥ so pi tadviśiṣṭaḥ prasādhyatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.58"> <span type="ref-block" n="2557 r_TAŚV-ML#1.app.58_r"/>tadviśeṣo pi so nyena svāśrayeṇeti na kvacit sādhyavyavasthitir mūḍhacetasām ātmavidviṣām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.59"> <span type="ref-block" n="2558 r_TAŚV-ML#1.app.59_r"/>vināpi tena liṃgasya bhāvāt tasya na sādhyatā tato napekṣatety etad anukūlaṃ samācaret <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.60"> <span type="ref-block" n="2559 r_TAŚV-ML#1.app.60_r"/>dharmiṇāpi vinā bhāvāt kvacil liṃgasya pakṣatā tasya mā bhūt tataḥ siddhaḥ pakṣaḥ sādhanagocaraḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.61"> <span type="ref-block" n="2560 r_TAŚV-ML#1.app.61_r"/>sabhyapratyāyanaṃ tasya siddhiḥ syādvādino thavā prativādina ity eṣa nigraho nyatarasya tu <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.62"> <span type="ref-block" n="2561 r_TAŚV-ML#1.app.62_r"/>asādhanāṃgavacanam adoṣodbhāvanaṃ dvayoḥ nigrahasthānam anyat tan na yuktam iti kecana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.63"> <span type="ref-block" n="2562 r_TAŚV-ML#1.app.63_r"/>svapakṣaṃ sādhayan tatra tayor eko jayed yadi tūṣṇībhūtaṃ bruvāṇaṃ vā yat kiṃcit tat samaṃjasam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.64"> <span type="ref-block" n="2563 r_TAŚV-ML#1.app.64_r"/>tatsādhanavacaḥ pakṣo mataḥ sādhanavādinaḥ saddūṣaṇābhidhānaṃ tu svapakṣaḥ prativādinaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.65"> <span type="ref-block" n="2564 r_TAŚV-ML#1.app.65_r"/>ity ayuktaṃ dvayor ekaviṣayatvānavasthiteḥ svapakṣapratipakṣatvāsaṃbhavād bhinnapakṣavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.66"> <span type="ref-block" n="2565 r_TAŚV-ML#1.app.66_r"/>vastuny ekatra vartete tayoḥ sādhanadūṣaṇe tena tadvacasor yuktā svapakṣetaratā yadi <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.67"> <span type="ref-block" n="2566 r_TAŚV-ML#1.app.67_r"/>tadā vāstavapakṣaḥ syāt sādhyamānaṃ kathaṃcana dūṣyamāṇaṃ ca niḥśaṃkaṃ tadvādiprativādinoḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.68"> <span type="ref-block" n="2567 r_TAŚV-ML#1.app.68_r"/>pakṣasiddhyavinābhāvi sādhanāvacanaṃ tataḥ nigraho vādinaḥ siddhaḥ svapakṣe prativādini <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.69"> <span type="ref-block" n="2568 r_TAŚV-ML#1.app.69_r"/>viruddhasādhanodbhāvī prativādītaraṃ jayet tathā svapakṣasaṃsiddher vidhānaṃ tena tattvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.70"> <span type="ref-block" n="2569 r_TAŚV-ML#1.app.70_r"/>sveṣṭārthasiddhir aṃgasya tryaṃśahetor abhāṣaṇaṃ tasyāsamarthanaṃ cāpi vādino nigraho yathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.71"> <span type="ref-block" n="2570 r_TAŚV-ML#1.app.71_r"/>paṃcāvayavaliṃgasyābhāṣaṇaṃ na tathaiva kim tasyāsamarthanaṃ cāpi sarvathāpy aviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.72"> <span type="ref-block" n="2571 r_TAŚV-ML#1.app.72_r"/>sāmarthyād gamyamānasya nigamasya vaco yathā pakṣadharmopasaṃhāravacanaṃ ca tathā phalam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.73"> <span type="ref-block" n="2572 r_TAŚV-ML#1.app.73_r"/>tasyāsiddhatvavicchittiḥ phalaṃ hetor yathā tathā nigamasya pratijñānādyekārthatvopadarśanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.74"> <span type="ref-block" n="2573 r_TAŚV-ML#1.app.74_r"/>pratijñāto rthasiddhau syād dhetvādivacanaṃ vṛthā nānyathā sādhanāṃgatvaṃ tasyā iti yathaiva tat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.74ef"> <span type="ref-block" n="2574 r_TAŚV-ML#1.app.74ef_r"/>tattvārthaniścaye hetor dṛṣṭāṃto 'narthako na kim <ref type="no-bt" rend="b"/> </l><l n="bt_1.app.75"> <span type="ref-block" n="2575 r_TAŚV-ML#1.app.75_r"/>satye ca sādhane prokte vādinā prativādinaḥ doṣānutsādhane na syān nakāro vitathe pi vā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.76"> <span type="ref-block" n="2576 r_TAŚV-ML#1.app.76_r"/>prācye pakṣe kalaṃkoktir dvitīye lokabādhitā dvayor hi pakṣasaṃsiddhyabhāve kasya vinigrahaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.77"> <span type="ref-block" n="2577 r_TAŚV-ML#1.app.77_r"/>atrānye prāhur iṣṭaṃ nas tathā nigrahaṇaṃ dvayoḥ tattvajñānoktisāmarthyaśūnyatvasyāviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.78"> <span type="ref-block" n="2578 r_TAŚV-ML#1.app.78_r"/>yathopāttāparijñānaṃ sādhanābhāsavādinaḥ tathā saddūṣaṇājñānaṃ doṣānudbhāvinaḥ samaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.79"> <span type="ref-block" n="2579 r_TAŚV-ML#1.app.79_r"/>jānato pi sabhātīte hanyato vā kutaścana doṣānudbhāvanaṃ yadvatsādhanābhāsavāk tathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.80"> <span type="ref-block" n="2580 r_TAŚV-ML#1.app.80_r"/>doṣānudbhāvane tu syādvādinā prativādite parasya nigrahas tena nirākaraṇataḥ sphuṭam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.81"> <span type="ref-block" n="2581 r_TAŚV-ML#1.app.81_r"/>anyonyaśaktinirghātāpekṣayā hi jayetaraḥ vyavasthā vādinoḥ siddhāḥ nānyathātiprasaṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.82"> <span type="ref-block" n="2582 r_TAŚV-ML#1.app.82_r"/>ity etaddurvidagdhatve ceṣṭitaṃ prakaṭaṃ na tu vādinaḥ kīrtikāri syād evaṃ mādhyasthahānitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.83"> <span type="ref-block" n="2583 r_TAŚV-ML#1.app.83_r"/>doṣānudbhāvanākhyānād yathā paranirākṛtiḥ tathaiva vādinaḥ svasya dṛṣṭavān kā tiraskṛtiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.84"> <span type="ref-block" n="2584 r_TAŚV-ML#1.app.84_r"/>doṃṣānudbhāvanād ekaṃ na kurvaṃti sabhāsadaḥ sādhanānuktito nānyam ity aho te 'tisajjanāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.85"> <span type="ref-block" n="2585 r_TAŚV-ML#1.app.85_r"/>pakṣasiddhivihīnatvād ekasyātra parājaye parasyāpi na kiṃ na syāj jayo py anyatarasya tu <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.86"> <span type="ref-block" n="2586 r_TAŚV-ML#1.app.86_r"/>tathā caikasya yugapat syātāṃ jayaparājayau pakṣasiddhītarātmatvāt tayoḥ sarvatra lokavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.87"> <span type="ref-block" n="2587 r_TAŚV-ML#1.app.87_r"/>tadekasya pareṇeha nirākaraṇam eva naḥ parājayo vicāreṣu pakṣāsiddhis tu sā kva nuḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.88"> <span type="ref-block" n="2588 r_TAŚV-ML#1.app.88_r"/>parājayapratiṣṭhānam apekṣya pratiyogināṃ loke hi dṛśyate yādṛk siddhaṃ śāstre pi tādṛśam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.89"> <span type="ref-block" n="2589 r_TAŚV-ML#1.app.89_r"/>siddhyabhāvaḥ punardṛṣṭaḥ saty api pratiyogini sādhanābhāvataḥ śūnye saty api ca sa jātucit <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.90"> <span type="ref-block" n="2590 r_TAŚV-ML#1.app.90_r"/>tannirākṛtisāmarthyaśūnye vādam akurvati parājayas tatas tasya prāpta ity apare viduḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.91"> <span type="ref-block" n="2591 r_TAŚV-ML#1.app.91_r"/>tatredaṃ ciṃtyate tāvat tannirākaraṇaṃ kimu nirmukhīkaraṇaṃ kiṃ vā vāgbhis tattattvadūṣaṇam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.92"> <span type="ref-block" n="2592 r_TAŚV-ML#1.app.92_r"/>nātrādikalpanā yuktā parānugrāhiṇāṃ satāṃ nirmukhīkaraṇāvṛtter bodhisattvādivat kvacit <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.93"> <span type="ref-block" n="2593 r_TAŚV-ML#1.app.93_r"/>dvitīyakalpanāyāṃ tu pakṣasiddhiḥ parājayaḥ sarvasya vacanais tattvadūṣaṇe pratiyoginām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.94"> <span type="ref-block" n="2594 r_TAŚV-ML#1.app.94_r"/>siddhyabhāvas tu yoginām asati pratiyogini sādhanābhāvas tatra kathaṃ vāde parājayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.95"> <span type="ref-block" n="2595 r_TAŚV-ML#1.app.95_r"/>yadaiva vādinoḥ pakṣaḥ pratipakṣaparigrahaḥ rājanvati sadekasya pakṣāsiddhas tathaiva hi <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.96"> <span type="ref-block" n="2596 r_TAŚV-ML#1.app.96_r"/>sā tatra vādino samyak sādhanokter vibhāvyate tūṣṇībhāvāc ca nānyatra nānyadety akalaṃkavāk <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.97"> <span type="ref-block" n="2597 r_TAŚV-ML#1.app.97_r"/>tūṣṇībhāvo thavā doṣānāśaktiḥ satyasādhane vādinokte parasyeṣṭā pakṣasiddhir na cānyathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.98"> <span type="ref-block" n="2598 r_TAŚV-ML#1.app.98_r"/>kasyacit tattvasaṃsiddhyapratikṣepo nirākṛtaḥ kīrtiḥ parājayo vaśyamakīrtikṛd iti sthitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.99"> <span type="ref-block" n="2599 r_TAŚV-ML#1.app.99_r"/>asādhanāṃgavacanam adoṣodbhāvanaṃ dvayoḥ na yuktaṃ nigrahasthānaṃ saṃdhāhānyādivat tataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.100"> <span type="ref-block" n="2600 r_TAŚV-ML#1.app.100_r"/>pratidṛṣṭāṃtadharmasya yānujñā nyāyadarśane svadṛṣṭāṃte matā saiva pratijñāhānir aiśvaraiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.101"> <span type="ref-block" n="2601 r_TAŚV-ML#1.app.101_r"/>sādhyadharmaviruddhena dharmeṇa pratyavasthite anyadṛṣṭāṃtadharmā m evānujānataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.102"> <span type="ref-block" n="2602 r_TAŚV-ML#1.app.102_r"/>pratijñāhānir ity eva bhāṣyākārāgraho na vā prakārāṃtaro py asya syāt saṃbhavāc citravibhramāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.103"> <span type="ref-block" n="2603 r_TAŚV-ML#1.app.103_r"/>vinaśvarasvabhāvo yaṃ śabda aiṃdriyakatvataḥ yathā ghaṭa iti prokte paraḥ pratyavatiṣṭhate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.104"> <span type="ref-block" n="2604 r_TAŚV-ML#1.app.104_r"/>dṛṣṭam aiṃdriyakaṃ nityaṃ sāmānyaṃ tadvad astu naḥ śabdo pīti svaliṃgasya jñānāt te nāpy asaṃmataṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.105"> <span type="ref-block" n="2605 r_TAŚV-ML#1.app.105_r"/>kāmaṃ ghaṭo pi nityo stu sāmānyaṃ yadi śāśvataṃ ity evaṃ bhāṣyamāṇena pratijñotpadyate katham <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.106"> <span type="ref-block" n="2606 r_TAŚV-ML#1.app.106_r"/>dṛṣṭāṃtasya parityāgāt svahetoḥ prakṛtakṣateḥ nigamāṃtasya pakṣasya tyāgād iti mataṃ yadi <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.107"> <span type="ref-block" n="2607 r_TAŚV-ML#1.app.107_r"/>tadā dṛṣṭāṃtahāniḥ syāt sākṣād iyam anākulā sādhyadharmaparityāgād dṛṣṭāṃte sveṣṭasādhane <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.108"> <span type="ref-block" n="2608 r_TAŚV-ML#1.app.108_r"/>pāraṃparyeṇa tu tyāgo hetūpanayayor api udāharaṇahānau hi nānayor asti sādhutā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.109"> <span type="ref-block" n="2609 r_TAŚV-ML#1.app.109_r"/>nigamasya parityāgaḥ pakṣavādo pi vā svayaṃ tathā ca na pratijñātahānir eveti saṃgatam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.110"> <span type="ref-block" n="2610 r_TAŚV-ML#1.app.110_r"/>pakṣatyāgāt pratijñāyās tyāgas tasya tadāsṛteḥ pakṣatyāge pi dṛṣṭāṃtatyāgād iti yadīṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.111"> <span type="ref-block" n="2611 r_TAŚV-ML#1.app.111_r"/>hetvādityāgato pi syāt pratijñātyajanaṃ tadā tataḥ pakṣaparityāgāviśeṣān niyamaḥ kutaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.112"> <span type="ref-block" n="2612 r_TAŚV-ML#1.app.112_r"/>pratijñāhānisūtrasya vyākhyāṃ vārtikakṛt punaḥ karoty evaṃ virodhena nyāyabhāṣyakṛtaḥ sphuṭam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.113"> <span type="ref-block" n="2613 r_TAŚV-ML#1.app.113_r"/>dṛṣṭaś cāṃte sthitaś cāyam iti dṛṣṭāṃta ucyate svadṛṣṭāṃtaḥ svapakṣaḥ syāt pratipakṣaḥ punar mataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.114"> <span type="ref-block" n="2614 r_TAŚV-ML#1.app.114_r"/>pratidṛṣṭāṃta eveti taddharmam anujānataḥ svapakṣe syāt pratijñānam iti nyāyāvirodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.115"> <span type="ref-block" n="2615 r_TAŚV-ML#1.app.115_r"/>sāmānyam aiṃdriyaṃ nityaṃ yadi śabdo pi tādṛśaḥ nityo 'stv iti bruvāṇasyānityatvatyāganiścayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.116"> <span type="ref-block" n="2616 r_TAŚV-ML#1.app.116_r"/>ity etac ca na yuktaṃ syād udyotakarajādyakṛt pratijñāhānir itthaṃ tu yatas tenāvadhāryate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.117"> <span type="ref-block" n="2617 r_TAŚV-ML#1.app.117_r"/>sā hetvādiparityāgāt pratipakṣaprasādhanā prāyaḥ pratīyate vāde maṃdabodhasya vādinaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.118"> <span type="ref-block" n="2618 r_TAŚV-ML#1.app.118_r"/>kutaścid ākulābhāvād anyato vā nimittataḥ tathā tadvāci sūtrārtho niyamān na vyavasthitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.119"> <span type="ref-block" n="2619 r_TAŚV-ML#1.app.119_r"/>yas tv āhaiṃdriyakatvasya vyabhicārād vinaśvare śabdasādhyena hetutvaṃ sāmānyeneti so py adhīḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.120"> <span type="ref-block" n="2620 r_TAŚV-ML#1.app.120_r"/>siddhasādhanatas teṣāṃ saṃdhāhāneś ca bhedataḥ sādhanaṃ vyabhicāritvāt tadanaṃtarataḥ kutaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.121"> <span type="ref-block" n="2621 r_TAŚV-ML#1.app.121_r"/>sāsty eva hi pratijñānahānir doṣaḥ kutaścana kasyacin nigrahasthānaṃ tanmātrāt tu na yujyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.122"> <span type="ref-block" n="2622 r_TAŚV-ML#1.app.122_r"/>yeṣāṃ prayogayogyāsti pratijñānam itīraṇe teṣāṃ taddhānir apy astu nigraho vā prasādhane <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.123"> <span type="ref-block" n="2623 r_TAŚV-ML#1.app.123_r"/>pareṇa sādhite svārthe nānyatheti hi niścitaṃ svapakṣasiddhir evātra jaya ity abhidhānataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.124"> <span type="ref-block" n="2624 r_TAŚV-ML#1.app.124_r"/>gamyamānā pratijñā na yeṣāṃ teṣāṃ ca tatkṣatiḥ gamyamānaiva doṣaḥ syād iti sarvaṃ samaṃjasam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.125"> <span type="ref-block" n="2625 r_TAŚV-ML#1.app.125_r"/>pratiṣedhe pratijñātārthasya dharmavikalpataḥ yo sau tadarthanirdeśas tatpratijñāṃtaraṃ kila <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.126"> <span type="ref-block" n="2626 r_TAŚV-ML#1.app.126_r"/>ghaṭo 'sarvagato yadvat tathā śabdo py asarvagaḥ tadvad evāstu nityo yam iti dharmavikalpanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.127"> <span type="ref-block" n="2627 r_TAŚV-ML#1.app.127_r"/>sāmānyenaiṃdriyatvasya sarvagatvopadarśitaṃ vyabhicāre pi pūrvasyāḥ pratijñāyāḥ prasiddhaye <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.128"> <span type="ref-block" n="2628 r_TAŚV-ML#1.app.128_r"/>śabdo 'sarvagatas tāvad iti sattvāṃtaraṃ kṛtam tac ca tatsādhanāśaktam iti bhāṣyena nigrahaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.129"> <span type="ref-block" n="2629 r_TAŚV-ML#1.app.129_r"/>nātredaṃ yujyate pūrvapratijñāyāḥ prasādhane prayuktāyāṃ parasyās tadbhāvahānena hetuvat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.130"> <span type="ref-block" n="2630 r_TAŚV-ML#1.app.130_r"/>tadasarvagatatvena prayuktād aiṃdriyatvataḥ śabdānityatvamāhāyam iti hetvaṃtaraṃ bhavet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.131"> <span type="ref-block" n="2631 r_TAŚV-ML#1.app.131_r"/>na pratijñāṃtaraṃ tasya kvacid apy aprayogataḥ prajñāvatāṃ jaḍānāṃ tu nādhikāro vicāraṇe <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.132"> <span type="ref-block" n="2632 r_TAŚV-ML#1.app.132_r"/>viruddhādiprayogas tu prājñānām api saṃbhavāt kutaścid viśramāt tatrety āhur anye tad apy asat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.133"> <span type="ref-block" n="2633 r_TAŚV-ML#1.app.133_r"/>pratijñātārthasiddhyarthaṃ pratijñāyāḥ samīkṣaṇāt bhrāṃtaiḥ prayujyamānāyāḥ vicāre siddhahetuvat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.134"> <span type="ref-block" n="2634 r_TAŚV-ML#1.app.134_r"/>prājñeti vibhramād brūyād vāde 'siddhādisādhanam svapakṣasiddhir yena syāt sattvam ity atidurghaṭam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.135"> <span type="ref-block" n="2635 r_TAŚV-ML#1.app.135_r"/>tato nenaiva mārgeṇa pratijñāṃtarasaṃbhavaḥ ity etad eva nirmuktis tad dhi nānānimittakaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.136"> <span type="ref-block" n="2636 r_TAŚV-ML#1.app.136_r"/>pratijñāhānitaś cāsya bhedaḥ katham upeyate pakṣatyāgāviśeṣe pi yogair iti ca vismayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.137"> <span type="ref-block" n="2637 r_TAŚV-ML#1.app.137_r"/>pratidṛṣṭāṃtadharmasya svadṛṣṭāṃte bhyanujñayā yathā pakṣaparityāgas tathā saṃdhāṃtarād api <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.138"> <span type="ref-block" n="2638 r_TAŚV-ML#1.app.138_r"/>svapakṣasiddhaye yadvatsaṃdhāṃtaram udāhṛtaṃ bhrāṃtyā tadvac ca śabdo pi nityo stv iti na kiṃ punaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.139"> <span type="ref-block" n="2639 r_TAŚV-ML#1.app.139_r"/>śabdānityatvasiddhyarthaṃ nityaḥ śabda itīraṇaṃ svasthasya vāhataṃ yadvat tathā sarvagaśabdavāk <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.140"> <span type="ref-block" n="2640 r_TAŚV-ML#1.app.140_r"/>pratijñāyā virodho yo hetunā saṃpratīyate sa pratijñāvirodhaḥ syād ity etac ca na yuktimat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.141"> <span type="ref-block" n="2641 r_TAŚV-ML#1.app.141_r"/>pratijñāyāḥ pratijñātve hetunā hi nirākṛte pratijñāhānir eveyaṃ prakārāṃtarato bhavet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.142"> <span type="ref-block" n="2642 r_TAŚV-ML#1.app.142_r"/>dravyaṃ bhinnaṃ guṇāt svasmād iti pakṣe bhibhāṣite rūpādyarthāṃtaratvenānupalabdher itīryate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.143"> <span type="ref-block" n="2643 r_TAŚV-ML#1.app.143_r"/>yena hetur hatas tenāsaṃdehaṃ bhedasaṃgaraḥ tadabhedasya nirṇītes tatra teneti budhyatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.144"> <span type="ref-block" n="2644 r_TAŚV-ML#1.app.144_r"/>hetor viruddhatā vā syād doṣo yaṃ sarvasaṃmataḥ pratijñādoṣatā tv asya nānyathā vyavatiṣṭhate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.145"> <span type="ref-block" n="2645 r_TAŚV-ML#1.app.145_r"/>pratijñā ca svayaṃ yatra virodham adhigacchati nāstyātmetyādivat tatra pratijñāvidhir eva naḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.146"> <span type="ref-block" n="2646 r_TAŚV-ML#1.app.146_r"/>hetuḥ pratijñayā yatra bādhyate hetuduṣṭatā tatra siddhānyathā saṃdhāvirodho tiprasajyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.147"> <span type="ref-block" n="2647 r_TAŚV-ML#1.app.147_r"/>sarvaṃ pṛthak samudāyaḥ bhāvaśabdaprayogataḥ ity atra siddhayā bhedasaṃdhayā yadi bādhyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.148"> <span type="ref-block" n="2648 r_TAŚV-ML#1.app.148_r"/>hetus tatra prasiddhena hetunā sāpi bādhyatāṃ pratijñāvat parasyāpi hetusiddher abhedataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.149"> <span type="ref-block" n="2649 r_TAŚV-ML#1.app.149_r"/>bhāvaśabdaḥ samūhaṃ hi yasyaikaṃ vakti vāstavaṃ tasya sarvaṃ pṛthaktattvam iti saṃdhādhihanyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.150"> <span type="ref-block" n="2650 r_TAŚV-ML#1.app.150_r"/>viruddhasādhanād vāyaṃ viruddho hetur āgataḥ samūhāvāstave hetudoṣo naiko pi pūrvakaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.151"> <span type="ref-block" n="2651 r_TAŚV-ML#1.app.151_r"/>sarvathā bhedino nānārtheṣu śabdaprayogataḥ prakalpitasamūheṣv ity evaṃ hetvarthaniścayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.152"> <span type="ref-block" n="2652 r_TAŚV-ML#1.app.152_r"/>tathā sati virodho yaṃ taddhetoḥ saṃdhayā sthitaḥ saṃdhāhānis tu siddhe yaṃ hetunā tatprabādhanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.153"> <span type="ref-block" n="2653 r_TAŚV-ML#1.app.153_r"/>dṛṣṭāṃtasya ca yo nāma virodhaḥ saṃdhayoditaḥ sādhanasya ca dṛṣṭāṃtapramukhair mānabodhanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.154"> <span type="ref-block" n="2654 r_TAŚV-ML#1.app.154_r"/>pratijñādiṣu tasyāpi na pratijñāvirodhatā sūtrārūḍhatayoktasya bhāṃḍālekhyanayoktivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.155"> <span type="ref-block" n="2655 r_TAŚV-ML#1.app.155_r"/>pratijñānena dṛṣṭāṃtabādhane sati gamyate tatpratijñāvirodhaḥ syād vistattvād iti cen matam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.156"> <span type="ref-block" n="2656 r_TAŚV-ML#1.app.156_r"/>haṃta hetuvirodho pi kiṃ naiṣo bhīṣṭa eva te dṛṣṭāṃtādivirodho pi hetur etena varṇitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.157"> <span type="ref-block" n="2657 r_TAŚV-ML#1.app.157_r"/>nigrahasthānasaṃkhyānavighātakṛd ayaṃ tataḥ yathoktanigrahasthāneṣv aṃtarbhāvāvirodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.158"> <span type="ref-block" n="2658 r_TAŚV-ML#1.app.158_r"/>pratyakṣādipramāṇena pratijñābādhanaṃ punaḥ pratijñāhānir āyātā prakārāṃtarataḥ sphuṭam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.159"> <span type="ref-block" n="2659 r_TAŚV-ML#1.app.159_r"/>nidarśanādibādhā ca nigrahāṃtaram eva te pratijñānaśrutes tatrābhāvāt tadbādhanātyayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.160"> <span type="ref-block" n="2660 r_TAŚV-ML#1.app.160_r"/>mokṣādinā svasiddhena yānaikāṃtikacodanā parapakṣaviruddhaṃ syādut taraṃ tad ihety api <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.161"> <span type="ref-block" n="2661 r_TAŚV-ML#1.app.161_r"/>na pratijñāvirodhe ṃtarbhāvameti kathaṃcana svayaṃ tu sādhite samyaggotvādau doṣa eva saḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.162"> <span type="ref-block" n="2662 r_TAŚV-ML#1.app.162_r"/>nirākṛtau pareṇāsyānaikāṃtikasamānatā hetor eva bhavet tāvat saṃdhādoṣas tu neṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.163"> <span type="ref-block" n="2663 r_TAŚV-ML#1.app.163_r"/>hetāv aiṃdriyakatve tu nijapakṣānapekṣiṇi sa prasiddhasya gotvāder iti tattvavirodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.164"> <span type="ref-block" n="2664 r_TAŚV-ML#1.app.164_r"/>syād virodha itīdaṃ ca tadvad eva na bhidyate anaikāṃtikatādoṣāt tadabhāvāviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.165"> <span type="ref-block" n="2665 r_TAŚV-ML#1.app.165_r"/>vādītarapratānena gotvena vyabhicāratā hetor yathā caikatarasiddhenāsādhanena kim <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.166"> <span type="ref-block" n="2666 r_TAŚV-ML#1.app.166_r"/>pramāṇenāprasiddhau tu tasya saiva tadā bhavat sarveṣām api tenāyaṃ vibhāgo jaḍakalpitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.167"> <span type="ref-block" n="2667 r_TAŚV-ML#1.app.167_r"/>pratijñāvacanenaiva nigṛhītasya vādinaḥ na pratijñāvirodhasya nigrahatvam itītare <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.168"> <span type="ref-block" n="2668 r_TAŚV-ML#1.app.168_r"/>teṣām anekadoṣasya sādhanasyābhibhāṣaṇe pareṇaikasya doṣasya kathanaṃ nigraho yathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.169"> <span type="ref-block" n="2669 r_TAŚV-ML#1.app.169_r"/>tathānyasyātra tenaiva kathanaṃ tasya nigrahaḥ kiṃ neṣṭo vādinor evaṃ yugapannigrahas tava <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.170"> <span type="ref-block" n="2670 r_TAŚV-ML#1.app.170_r"/>sādhanāvayavasyāpi kasyacid vacane sakṛt jayo stu vādino nyasyāvacane ca parājayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.171"> <span type="ref-block" n="2671 r_TAŚV-ML#1.app.171_r"/>pratipakṣāvinābhāvidoṣasyodbhāvane yadi vādini nyatkṛte nyasya kathaṃ nāsya vinigrahaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.172"> <span type="ref-block" n="2672 r_TAŚV-ML#1.app.172_r"/>tadā sādhyāvinābhāvi sādhanāvayaveraṇe tasyaiva śaktyubhayākāre nyasya vāk ca parājayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.173"> <span type="ref-block" n="2673 r_TAŚV-ML#1.app.173_r"/>viruddhodbhāvanaṃ hetoḥ pratipakṣaprasādhanaṃ yathā tathā vinābhāvihetūktiḥ svārthasādhanā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.174"> <span type="ref-block" n="2674 r_TAŚV-ML#1.app.174_r"/>sādhanāvayavo nekaḥ prayoktavyo yathāparaḥ tathā doṣo pi kiṃ na syād udbhāvyas tatra tattvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.175"> <span type="ref-block" n="2675 r_TAŚV-ML#1.app.175_r"/>tasmāt prayujyamānasya gamyamānasya vā svayaṃ saṃgarasya vyavasthānakathāvicchedamātrakṛt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.176"> <span type="ref-block" n="2676 r_TAŚV-ML#1.app.176_r"/>pratijñārthāpanayanaṃ pakṣasya pratiṣedhane na pratijñānasaṃnyāsaḥ pratijñāhānitaḥ pṛthak <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.177"> <span type="ref-block" n="2677 r_TAŚV-ML#1.app.177_r"/>eka eva mahān nityo yaṃ śabdaḥ ity anīyata pratijñārthaḥ kilānena pūrvavatpakṣadūṣaṇe <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.178"> <span type="ref-block" n="2678 r_TAŚV-ML#1.app.178_r"/>hetor aiṃdriyakatvasya vyabhicārapradarśanāt tathā cāpanayo hāniḥ saṃdhāyā iti nārthabhit <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.179"> <span type="ref-block" n="2679 r_TAŚV-ML#1.app.179_r"/>pratijñāhānir evaitaiḥ prakārair yadi kathyate prakārāṃtarato pīyaṃ tadā kiṃ na prakathyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.180"> <span type="ref-block" n="2680 r_TAŚV-ML#1.app.180_r"/>tannimittaprakārāṇāṃ niyamābhāvataḥ kva nu yathoktā niyatis teṣāṃ nasopajñaṃ vacas tataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.181"> <span type="ref-block" n="2681 r_TAŚV-ML#1.app.181_r"/>pakṣasya pratiṣedhe hi tūṣṇīṃbhāvo dharekṣaṇaṃ vyomekṣaṇaṃ digālokaḥ khātkṛtaṃ capalāyitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.182"> <span type="ref-block" n="2682 r_TAŚV-ML#1.app.182_r"/>hastāsphālanam ākaṃpaḥ prasvedādy apy anekadhā nigrahāṃtaram asyāstu tatpratijñāṃtarādivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.183"> <span type="ref-block" n="2683 r_TAŚV-ML#1.app.183_r"/>aviśeṣodite hetau pratiṣiddhe pravādinā viśeṣam icchataḥ proktaṃ hetvaṃtaram apīha yat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.184"> <span type="ref-block" n="2684 r_TAŚV-ML#1.app.184_r"/>tad evam eva saṃbhāvyaṃ nānyatheti na niścayaḥ parasminn api hetau syād ukte hetvaṃtaraṃ yathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.185"> <span type="ref-block" n="2685 r_TAŚV-ML#1.app.185_r"/>yathā ca prakṛte hetau doṣavaty api darśite parasya vacanaṃ hetor hetvaṃtaram udāhṛtam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.186"> <span type="ref-block" n="2686 r_TAŚV-ML#1.app.186_r"/>tathā nidarśanādau ca dṛṣṭāṃtādyaṃtaraṃ na kim nigrahasthānam āstheyaṃ vyavasthāpyātiniścitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.187"> <span type="ref-block" n="2687 r_TAŚV-ML#1.app.187_r"/>yadi hetvaṃtareṇaiva nigṛhītasya vādinaḥ dṛṣṭāṃtādyaṃtaraṃ tat syāt kathāyāṃ vinivartanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.188"> <span type="ref-block" n="2688 r_TAŚV-ML#1.app.188_r"/>tadānaikāṃtikatvādihetudoṣeṇa nirjite mā bhūd dhetvaṃtaraṃ tasya tata evāviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.189"> <span type="ref-block" n="2689 r_TAŚV-ML#1.app.189_r"/>yathā codbhāvite doṣe hetor yad vā viśeṣaṇaṃ brūyāt kaścit tathā dṛṣṭāṃtāder api jigīṣayā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.190"> <span type="ref-block" n="2690 r_TAŚV-ML#1.app.190_r"/>pratisaṃbaṃdhaśūnyānām arthānām abhibhāṣaṇam yat punaḥ prakṛtād arthād arthāṃtarasamāśritam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.191"> <span type="ref-block" n="2691 r_TAŚV-ML#1.app.191_r"/>kvacit kiṃcid api nyasya hetuṃ tacchabdasādhane padādivyākṛtiṃ kuryād yathānekaprakārataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.192"> <span type="ref-block" n="2692 r_TAŚV-ML#1.app.192_r"/>tatrāpi sādhane nukte prokte rthāṃtaravāk katham nigraho dūṣaṇe vāpi lokanād viniyamyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.193"> <span type="ref-block" n="2693 r_TAŚV-ML#1.app.193_r"/>asamarthe tu tan na syāt kasyacit pakṣasādhane nigrahārthāṃtaraṃ vāde nānyatheti viniścayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.194"> <span type="ref-block" n="2694 r_TAŚV-ML#1.app.194_r"/>varṇakramasya nirdeśo yathā tadvannirarthakaṃ kathaṃ yathā jabajhabhetyādeḥ pratyāhārasya kutracit <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.195"> <span type="ref-block" n="2695 r_TAŚV-ML#1.app.195_r"/>tatsarvathārthaśūnyatvāt kiṃ sādhya upayogataḥ kiṃ vānādivikalpo trāsaṃbhavād eva tādṛśaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.196"> <span type="ref-block" n="2696 r_TAŚV-ML#1.app.196_r"/>varṇakramādiśabdasyāpy arthavattvāt kathaṃcana tadvicāre kvacic ca matkāryeṇārthena yogataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.197"> <span type="ref-block" n="2697 r_TAŚV-ML#1.app.197_r"/>dvitīyakalpanāyāṃ tu sarvam eva nirarthakam nigrahasthānam uktaṃ syāt siddhavan nopayogivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.198"> <span type="ref-block" n="2698 r_TAŚV-ML#1.app.198_r"/>tasmān nedaṃ pṛthagyuktaṃ kakṣādihitakādivat kathāvicchedamātraṃ tu bhavet pakṣāṃtaroktivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.199"> <span type="ref-block" n="2699 r_TAŚV-ML#1.app.199_r"/>pariṣatprativādibhyāṃ trir uktamapi vādinā avijñātam avijñātārthaṃ tad uktaṃ jaḍātmabhiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.200"> <span type="ref-block" n="2700 r_TAŚV-ML#1.app.200_r"/>yadā maṃdamatī tāvat pariṣatprativādinau tadā satyagiropete nigrahasthānam āpayet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.201"> <span type="ref-block" n="2701 r_TAŚV-ML#1.app.201_r"/>yadā tu tau mahāprājñau tadā gūḍhābhidhānataḥ drutoccārādito vā syāt tayor anavabodhanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.202"> <span type="ref-block" n="2702 r_TAŚV-ML#1.app.202_r"/>prāgvikalpe kathaṃ yuktaṃ tasya nigrahaṇaṃ satām yatra vākyaprayoge pi vaktus tadanuṣaṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.203"> <span type="ref-block" n="2703 r_TAŚV-ML#1.app.203_r"/>yatra vākyaṃ svayaṃ vādī vyācaṣṭe nyair aniścitam yathā tathaiva vyācaṣṭaṃ gūḍhopanyāsam ātmanaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.204"> <span type="ref-block" n="2704 r_TAŚV-ML#1.app.204_r"/>adhyākhyāne tu tasyās tu jayābhāvo na nigrahaḥ parasya pakṣasaṃsiddhyabhāvād etāvatā dhruvam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.205"> <span type="ref-block" n="2705 r_TAŚV-ML#1.app.205_r"/>drutoccārāditas tv etāḥ kathaṃcid avagacchataḥ siddhāṃtadvayatattvajñais tato nājñānasaṃbhavaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.206"> <span type="ref-block" n="2706 r_TAŚV-ML#1.app.206_r"/>vaktuḥ pralāpamātre tu tayor anavabodhanam nāvijñātārtham etat syād varṇānuktam avādavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.207"> <span type="ref-block" n="2707 r_TAŚV-ML#1.app.207_r"/>pratisaṃbaṃdhahīnānāṃ śabdānām abhibhāṣaṇaṃ paurvāparyeṇa yogasya tatrābhāvād apārthakam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.208"> <span type="ref-block" n="2708 r_TAŚV-ML#1.app.208_r"/>dāḍimāni daśetyādiśabdavat parikīrtanam te nirarthakato bhinnaṃ na yuktyā vyavatiṣṭhate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.209"> <span type="ref-block" n="2709 r_TAŚV-ML#1.app.209_r"/>nairarthakyaṃ hi varṇānāṃ yathā tadvatpadātiṣu nābhidyetānyathā vākyaṃ nairarthakyaṃ tato param <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.210"> <span type="ref-block" n="2710 r_TAŚV-ML#1.app.210_r"/>saṃdhādyavayavān nyāyād viparyāsena bhāṣaṇam aprāptakālam ākhyātaṃ tac cāyuktaṃ manīṣiṇām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.211"> <span type="ref-block" n="2711 r_TAŚV-ML#1.app.211_r"/>padānāṃ kramaniyamaṃ vinārthāvyavasāyataḥ devadattādivākyeṣu śāstre py evaṃ vinirṇayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.212"> <span type="ref-block" n="2712 r_TAŚV-ML#1.app.212_r"/>yathāpaśabdataḥ śabdapratyayād arthaniścayaḥ śabdād eva tathā svādivyutkramān na kramasya vit <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.213"> <span type="ref-block" n="2713 r_TAŚV-ML#1.app.213_r"/>tato vākyārthanirṇītiḥ pāraṃparyeṇa jāyate viparyāsāt tu naiveti kecid āhus tad apy asat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.214"> <span type="ref-block" n="2714 r_TAŚV-ML#1.app.214_r"/>vyutkramād arthanirṇītir apaśabdād ivety api vaktuṃ śaktes tathā dṛṣṭeḥ sarvathāpy aviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.215"> <span type="ref-block" n="2715 r_TAŚV-ML#1.app.215_r"/>śabdād vyākhyānavaiyarthyam evaṃ cet tattvavādinām nāpaśabdeṣv api prāyo vyākhyānasyopalakṣaṇāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.216"> <span type="ref-block" n="2716 r_TAŚV-ML#1.app.216_r"/>tathā ca saṃskṛtāc chabdāt satyād dharmas tathānyataḥ syād asatyaṃ yadā dharmaḥ kva niyamaḥ puṇyapāpayoḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.217"> <span type="ref-block" n="2717 r_TAŚV-ML#1.app.217_r"/>vṛddhiprasiddhitas tv eṣa vyavahāraḥ pravartate saṃskṛtair iti sarvāpi śabdair bhāṣāsvanair iva <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.218"> <span type="ref-block" n="2718 r_TAŚV-ML#1.app.218_r"/>tato rthāniścayo yena padena kramaśaḥ sthitaḥ tadvyatikramaṇād doṣo nairarthakyaṃ na cāparam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.219"> <span type="ref-block" n="2719 r_TAŚV-ML#1.app.219_r"/>hīnam anyatamenāpi vākyaṃ svāvayavena yat tannyūnam ity asatsvārthe pratītes tādṛśād api <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.220"> <span type="ref-block" n="2720 r_TAŚV-ML#1.app.220_r"/>yathācāryāpratītiḥ syāt tannirarthakam eva te nigrahāṃtaratoktis tu tatra śraddhānusāriṇām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.221"> <span type="ref-block" n="2721 r_TAŚV-ML#1.app.221_r"/>hetūdāharaṇābhyāṃ yad vākyaṃ syād adhikaṃ paraiḥ proktaṃ tadadhikaṃ nāma tac ca nyūnena varṇitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.222"> <span type="ref-block" n="2722 r_TAŚV-ML#1.app.222_r"/>tattvāparyavasānāyāṃ kathāyāṃ tattvanirṇayaḥ yadā syād ādhikād eva tadā kā nāma duṣṭatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.223"> <span type="ref-block" n="2723 r_TAŚV-ML#1.app.223_r"/>svārthike ke dhike sarvaṃ nāsti vākyābhibhāṣaṇe tatprasaṃgāt tato rthasyāniścayāt tannirarthakam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.224"> <span type="ref-block" n="2724 r_TAŚV-ML#1.app.224_r"/>punarvacanam arthasya śabdasya ca niveditam punarutkaṃ vicāre nyatrānuvādāt parīkṣakaiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.225"> <span type="ref-block" n="2725 r_TAŚV-ML#1.app.225_r"/>tatrāyam eva manyaṃte punaruktaṃ vacorthataḥ śabdasāmye pi bhedasyāsaṃbhavād ity udāhṛtam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.226"> <span type="ref-block" n="2726 r_TAŚV-ML#1.app.226_r"/>guṇasamuditaṃ doṣāpetaṃ praṇiṃdati nidati dhanavati parikrītaṃ yaṃtraṃ pranṛtyati nṛtyati <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.227"> <span type="ref-block" n="2727 r_TAŚV-ML#1.app.227_r"/>satyapratyāyanaṃ yāvat tāvad vācyam ato budhaiḥ sveṣṭārthavācibhiḥ śabdais taiś cānyair vā nirākulam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.228"> <span type="ref-block" n="2728 r_TAŚV-ML#1.app.228_r"/>tadapratyāyi śabdasya vacanaṃ tu nirarthakam sakṛduktaṃ punar veti tāttvikaḥ saṃpracakṣate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.229"> <span type="ref-block" n="2729 r_TAŚV-ML#1.app.229_r"/>sakṛdvāde punar vādo nuvādo rthaviśeṣataḥ punaruktaṃ yathā neṣṭaṃ kvacit tadvad ihāpi tat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.230"> <span type="ref-block" n="2730 r_TAŚV-ML#1.app.230_r"/>arthād āpadyamānasya yac chabdena punarvacaḥ punaruktaṃ bhataṃ yasya tasya sveṣṭoktibādhanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.231"> <span type="ref-block" n="2731 r_TAŚV-ML#1.app.231_r"/>nirvādinoditasyāpi vijñātasyāpi saṃsadā apratyuccāraṇaṃ prāha parasyānanubhāṣaṇam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.232"> <span type="ref-block" n="2732 r_TAŚV-ML#1.app.232_r"/>yan nāṃtarīyakā siddhiḥ sādhyasya tadabhāṣaṇaṃ parasya kathyate kaiścit sarvathānanubhāṣaṇaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.233"> <span type="ref-block" n="2733 r_TAŚV-ML#1.app.233_r"/>prāgupanyasya niḥśeṣaṃ paropanyastam aṃjasā pratyekaṃ dūṣaṇāvācye punar uccāryate yadi <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.234"> <span type="ref-block" n="2734 r_TAŚV-ML#1.app.234_r"/>tad eva syāt tadā tasya punaruktam asaṃśayam noccāryate yadā tv etat tadā doṣaḥ kva gadyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.235"> <span type="ref-block" n="2735 r_TAŚV-ML#1.app.235_r"/>tasmād yad dūṣyate yat tatkarmatvādi paroditam tad uccāraṇam eveṣṭam anyoccāro nirarthakaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.236"> <span type="ref-block" n="2736 r_TAŚV-ML#1.app.236_r"/>uktaṃ dūṣayatāvaśyaṃ darśanīyo tra gocaraḥ anyathā dūṣaṇāvṛtteḥ sarvoccāras tu nety api <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.237"> <span type="ref-block" n="2737 r_TAŚV-ML#1.app.237_r"/>kasyacid vacanaṃ neṣṭanigrahasthānasādhanaṃ tasyāpratibhayaivoktair uttarāpratipattitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.238"> <span type="ref-block" n="2738 r_TAŚV-ML#1.app.238_r"/>pratyuccārāsamarthatvaṃ kathyate 'nanubhāṣaṇaṃ tasminn uccārite py anyapakṣavikṣiptyavedanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.239"> <span type="ref-block" n="2739 r_TAŚV-ML#1.app.239_r"/>khyāpyate pratibhānyasyety etayor naikatāsthitiḥ sākṣāt saṃlakṣyate lokaiḥ kīrter anyatra durgateḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.240"> <span type="ref-block" n="2740 r_TAŚV-ML#1.app.240_r"/>ajñānaṃ ca kilājñānaṃ vijñātasyāpi saṃsadā parasya nigrahasthānaṃ tatsamānaṃ pratīyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.241"> <span type="ref-block" n="2741 r_TAŚV-ML#1.app.241_r"/>sarveṣu hi pratijñānahānyādiṣu na vādinoḥ ajñānād aparaṃ kiṃcin nigrahasthānam āṃjasam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.242"> <span type="ref-block" n="2742 r_TAŚV-ML#1.app.242_r"/>teṣām etatprabhedatve bahunigrahaṇaṃ na kim arthājñānādibhedānāṃ bahu vātrāvadhāraṇāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.243"> <span type="ref-block" n="2743 r_TAŚV-ML#1.app.243_r"/>uttarāpratipattir yā parair apratibhāsatā sāpy etena prativyūḍhā bhedenājñānataḥ sphuṭam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.244"> <span type="ref-block" n="2744 r_TAŚV-ML#1.app.244_r"/>yaḥ punar nigrahaprāpte py anigraha upeyate kasyacit paryanuyojyopekṣaṇaṃ tad api kṛtam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.245"> <span type="ref-block" n="2745 r_TAŚV-ML#1.app.245_r"/>svayaṃ pratibhayā hi cet tadaṃtarbhāvanirṇayaḥ sabhyair udbhāvanīyatvāt tasya bhedo mahānaho <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.246"> <span type="ref-block" n="2746 r_TAŚV-ML#1.app.246_r"/>vāde py udbhāvayan naitan na hi kenāpi dhāryate svaṃ kaupīnaṃ na kopīha vivṛṇotīti cākulam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.247"> <span type="ref-block" n="2747 r_TAŚV-ML#1.app.247_r"/>uttarāpratipattir hi parasyodbhāvayansvayaṃ sādhanasya sadoṣatvam āvirbhāvayati dhruvam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.248"> <span type="ref-block" n="2748 r_TAŚV-ML#1.app.248_r"/>saṃbhavaty uttaraṃ yatra tatra tasyānudīraṇam yuktaṃ nigrahaṇaṃ nānyatheti nānyavidāṃ matam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.249"> <span type="ref-block" n="2749 r_TAŚV-ML#1.app.249_r"/>nirdeṣasādhanoktau tu tūṣṇīṃbhāvād vinigrahaḥ pralāpamātrato veti pakṣasiddheḥ sa āgataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.250"> <span type="ref-block" n="2750 r_TAŚV-ML#1.app.250_r"/>svapakṣe doṣam upayan parapakṣe prasaṃjayan matānujñām avāpnoti nigṛhītiṃ na yuktitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.251"> <span type="ref-block" n="2751 r_TAŚV-ML#1.app.251_r"/>dvayor evaṃ sadoṣatvaṃ tāttvikaiḥ sthāpyate yataḥ pakṣasiddhinirodhasya samānatvena nirṇayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.252"> <span type="ref-block" n="2752 r_TAŚV-ML#1.app.252_r"/>anaikāṃtikataivaivaṃ samudbhāvyeti kecana hetor avacane tac ca nopapattimad īkṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.253"> <span type="ref-block" n="2753 r_TAŚV-ML#1.app.253_r"/>tathottarāpratītiḥ syād ity apy āgrahamātrakaṃ sarvasyājñānamātratvāpatter doṣasya vādinoḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.254"> <span type="ref-block" n="2754 r_TAŚV-ML#1.app.254_r"/>saṃkṣepato nyathā kvāyaṃ niyamaḥ sarvavādinām hetvābhāsottarāvittī kīrteḥ syātāṃ yataḥ sthiteḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.255"> <span type="ref-block" n="2755 r_TAŚV-ML#1.app.255_r"/>nanu cājñānamātre pi nigraheti prasajyate sarvajñānasya sarveṣāṃ sādṛśyānām asaṃbhavāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.256"> <span type="ref-block" n="2756 r_TAŚV-ML#1.app.256_r"/>satyam etadabhipretavastusiddhaprayoginoḥ jñānasya yadi nābhāvo doṣo nyasyārthasādhane <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.257"> <span type="ref-block" n="2757 r_TAŚV-ML#1.app.257_r"/>satsv apakṣaprasiddhaiva nigrāhyo nya iti sthitam samāsato navadyatvād anyathā tadayogataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.258"> <span type="ref-block" n="2758 r_TAŚV-ML#1.app.258_r"/>taskaratvaṃ naratvāder iti hetur yadocyate tadānaikāṃtikatvoktitvam apīti na vāryate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.259"> <span type="ref-block" n="2759 r_TAŚV-ML#1.app.259_r"/>vācoyuktiprakārāṇāṃ loke vaicitryadarśanāt nopālaṃbhas tathoktau syād vipakṣe hetudarśanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.260"> <span type="ref-block" n="2760 r_TAŚV-ML#1.app.260_r"/>doṣahetum abhigamya svapakṣe parapakṣatām doṣam udbhāvya paścāttve svapakṣaṃ sādhayej jayī <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.261"> <span type="ref-block" n="2761 r_TAŚV-ML#1.app.261_r"/>yadā tv anigrahasthāne nigrahasthānam ucyate tadā niranuyojyānuyogākhyo nigraho mataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.262"> <span type="ref-block" n="2762 r_TAŚV-ML#1.app.262_r"/>so py apratibhayoktaḥ syād evam uttaravikṛteḥ tatprakārapṛthagbhāve kim etaiḥ svalpabhāṣitaiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.263"> <span type="ref-block" n="2763 r_TAŚV-ML#1.app.263_r"/>sabhāṃ prāptasya tasya syātkāryavyāsaṃgataḥ kathā vicchedas tasya nirdiṣṭo vikṣepo nāma nigrahaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.264"> <span type="ref-block" n="2764 r_TAŚV-ML#1.app.264_r"/>so pi nāpratibhāto sti bhinnaḥ kaścana pūrvavat tad evaṃ bhedataḥ sūtraṃ nākṣapādasya kīrtikṛt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.265"> <span type="ref-block" n="2765 r_TAŚV-ML#1.app.265_r"/>svayaṃ niyatasiddhāṃto niyamena vinā yadā kathāṃ prasaṃjayet tasyāpasiddhāṃtas tathoditaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.266"> <span type="ref-block" n="2766 r_TAŚV-ML#1.app.266_r"/>so py ayuktaḥ svapakṣasyāsādhane nena tattvataḥ asādhanāṃgavacanād doṣodbhāvanamātravat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.267"> <span type="ref-block" n="2767 r_TAŚV-ML#1.app.267_r"/>tatrābhyupetya śabdādīn nityān eva punaḥ svayam tān anityān bruvāṇasya pūrvasiddhāṃtabādhanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.268"> <span type="ref-block" n="2768 r_TAŚV-ML#1.app.268_r"/>tathaiva śūnyam āsthāya tasya saṃvidamātrataḥ pūrvasyottarato bādhā siddhāṃtasyānyathā kva tat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.269"> <span type="ref-block" n="2769 r_TAŚV-ML#1.app.269_r"/>pradhānaṃ caivam āsṛtya tadvikāraprarūpaṇam tādṛg evānyathā hetus tatra na syāt samanvayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.270"> <span type="ref-block" n="2770 r_TAŚV-ML#1.app.270_r"/>brahmādyādvaitam apy evam upetyāgamavarṇanaṃ kurvannāmnāyanirdiṣṭaṃ bādhyo nyo py anayā diśā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.271"> <span type="ref-block" n="2771 r_TAŚV-ML#1.app.271_r"/>svayaṃ pravartamānāc ca sarvathaikāṃtavādinaḥ anekāṃtāvinābhūtavyahāreṣu tādṛśāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.272"> <span type="ref-block" n="2772 r_TAŚV-ML#1.app.272_r"/>hetvābhāsāś ca yogoktāḥ paṃca pūrvam udāhṛtāḥ saptadhānyauḥ samākhyātāṃ nigrahādhikatāṃ gataiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.273"> <span type="ref-block" n="2773 r_TAŚV-ML#1.app.273_r"/>hetvābhāsatrayaṃ te pi samarthaṃ nātivartituṃ anyathānupapannatvavaikalyaṃ tac ca naikakam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.274"> <span type="ref-block" n="2774 r_TAŚV-ML#1.app.274_r"/>yathaikalakṣaṇo hetuḥ samarthaḥ sādhyasādhane tathā tadvikalāśakto hetvābhāso numanyatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.275"> <span type="ref-block" n="2775 r_TAŚV-ML#1.app.275_r"/>yo hy asiddhatayā sādhyaṃ vyabhicāritayāpi vā viruddhatvena vā hetuḥ sādhayen na sa tannibhaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.276"> <span type="ref-block" n="2776 r_TAŚV-ML#1.app.276_r"/>yo rthāropopapattyā syād vidhāto vacanasya tat chalaṃ sāmānyataḥ śakyaṃ nodāhartuṃ kathaṃcana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.277"> <span type="ref-block" n="2777 r_TAŚV-ML#1.app.277_r"/>vibhāgenoditasyāsyodāhṛtiḥ sa tridhā mataḥ vāksāmānyopacāreṣu chalānām upavarṇanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.278"> <span type="ref-block" n="2778 r_TAŚV-ML#1.app.278_r"/>tatrāviśeṣadiṣṭe rthe vaktur ākūtato nyathā kalpanārthāṃtarasyeṣṭaṃ vākchalaṃ chalavādibhiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.279"> <span type="ref-block" n="2779 r_TAŚV-ML#1.app.279_r"/>ādyau vai devadatto yaṃ vartate navakaṃbalaḥ ity ukte pratyavasthānaṃ kuto sya nava kaṃbalāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.280"> <span type="ref-block" n="2780 r_TAŚV-ML#1.app.280_r"/>yasmād dārḍhyatvasaṃsiddhir bhaved iti yadā paraḥ pratibrūyāt tadā vāci chalaṃ tenopapāditam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.281"> <span type="ref-block" n="2781 r_TAŚV-ML#1.app.281_r"/>navakaṃbalaśabde hi vṛttyā prokte viśeṣataḥ navo 'sya kaṃbalo jīrṇo naivety ākūtam āṃjasam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.282"> <span type="ref-block" n="2782 r_TAŚV-ML#1.app.282_r"/>vaktuḥ saṃbhāvyate tasmād anyasyārthasya kalpanā navāsya kaṃbalā nāṣṭāv ity asyāsaṃbhavātmanaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.283"> <span type="ref-block" n="2783 r_TAŚV-ML#1.app.283_r"/>pratyavasthātur anyāyavāditām ānayed bhuvaṃ saṃtastattvaparīkṣāyāṃ kathaṃ syuś chalavādinaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.284"> <span type="ref-block" n="2784 r_TAŚV-ML#1.app.284_r"/>etenāpi nigṛhyeta jigīṣur yadi dhīdhanaiḥ yatra vākyaṃ tadanyārthaṃ vyācakṣāṇo nigṛhyatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.285"> <span type="ref-block" n="2785 r_TAŚV-ML#1.app.285_r"/>tatra svayam abhipretam arthaṃ sthāpayituṃ na yaiḥ yo 'sāmarthyo 'paraiḥ śaktaiḥ svābhipretārthasādhane <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.286"> <span type="ref-block" n="2786 r_TAŚV-ML#1.app.286_r"/>yo rthasaṃbhavann arthaḥ pramāṇair upapadyate vākye sa eva yukto stu nāparo tiprasaṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.287"> <span type="ref-block" n="2787 r_TAŚV-ML#1.app.287_r"/>yatra pakṣe vivādena pravṛttir vādinor abhūt tatsiddhyaivāsya dhikkāro nyasya patre sthitena cet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.288"> <span type="ref-block" n="2788 r_TAŚV-ML#1.app.288_r"/>kvaivaṃ parājayaḥ siddhe chalamātreṇa te mate saṃdhāhānyādidoṣaiś ca dātrādātroḥ sapatrakam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.289"> <span type="ref-block" n="2789 r_TAŚV-ML#1.app.289_r"/>yatra saṃbhavato rthasya na sāmānyasya yogataḥ asadbhūtapadārthasya kalpanā kriyate balāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.290"> <span type="ref-block" n="2790 r_TAŚV-ML#1.app.290_r"/>tatsāmānyachalaṃ prāhuḥ sāmānyavinibaṃdhanaṃ vidyācaraṇasaṃpattir brāhmaṇe saṃbhaved iti <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.291"> <span type="ref-block" n="2791 r_TAŚV-ML#1.app.291_r"/>kenāpy ukte yathaivaṃ sā vrātye pi brāhmaṇena kim brāhmaṇatvasya sadbhāvād bhaved ity api bhāṣaṇam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.292"> <span type="ref-block" n="2792 r_TAŚV-ML#1.app.292_r"/>tad etan na chalaṃ yuktaṃ sapakṣetaradarśanāt talliṃgasyānyathā tasya vyabhicāro khilo stu tat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.293"> <span type="ref-block" n="2793 r_TAŚV-ML#1.app.293_r"/>kvacid eti tathātyeti vidyācaraṇasaṃpadaṃ brāhmaṇatvam iti khyātam iti sāmānyam atra cet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.294"> <span type="ref-block" n="2794 r_TAŚV-ML#1.app.294_r"/>tathaivāsparśavattvādi śabdaṃ nityatvasādhane kiṃ na syād iti sāmānyaṃ sarvathāpy aviśeṣaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.295"> <span type="ref-block" n="2795 r_TAŚV-ML#1.app.295_r"/>tan na tasyeti nityatvam asyeti ca sukhādivat tenānaikāṃtikaṃ yuktaṃ sapakṣetaravṛttitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.296"> <span type="ref-block" n="2796 r_TAŚV-ML#1.app.296_r"/>vidyācaraṇasaṃpattir viṣayasya praśaṃsanaṃ brāhmaṇasya yathā śāligocarakṣetravarṇanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.297"> <span type="ref-block" n="2797 r_TAŚV-ML#1.app.297_r"/>yasyeṣṭaṃ prakṛte vākye tasya brāhmaṇadharmiṇi praśastatve svayaṃ sādhye brāhmaṇatvena hetunā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.298"> <span type="ref-block" n="2798 r_TAŚV-ML#1.app.298_r"/>kenānaikāṃtiko hetur udbhāvyo na prasahyate kṣetre kṣetratvavacchāliyogyatvasya prasādhane <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.299"> <span type="ref-block" n="2799 r_TAŚV-ML#1.app.299_r"/>dharmādhyāropanirdeśe satyārthapratiṣedhanam upacārachalaṃ maṃcāḥ krośaṃtītyādigocaram <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.300"> <span type="ref-block" n="2800 r_TAŚV-ML#1.app.300_r"/>maṃcāḥ krośaṃti gāyaṃtītyādiśabdaprayojanam āropya sthānināṃ dharmaṃ sthāneṣu kriyate janaiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.301"> <span type="ref-block" n="2801 r_TAŚV-ML#1.app.301_r"/>gauṇaṃ śabdārtham āsṛtya sāmānyādiṣu sattvavat tatra mukhyābhidhānārthe pratiṣedhaś chalaṃ sthitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.302"> <span type="ref-block" n="2802 r_TAŚV-ML#1.app.302_r"/>na cedaṃ vākchalaṃ yuktaṃ kiṃcit sādharmyamātrataḥ svarūpabhedasaṃsiddher anyathātiprasaṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.303"> <span type="ref-block" n="2803 r_TAŚV-ML#1.app.303_r"/>kalpanārthāṃtarasyoktā vākchalasya hi lakṣaṇaṃ sadbhūtārthaniṣedhastūpacārachalalakṣaṇam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.304"> <span type="ref-block" n="2804 r_TAŚV-ML#1.app.304_r"/>tad etasmin prayukte syān nigraho yadi kasyacit tadā yogo nigṛhyeta pratiṣedhāt pramādikam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.305"> <span type="ref-block" n="2805 r_TAŚV-ML#1.app.305_r"/>mukhyarūpatayā śūnyavādinaṃ prati sarvathā tena saṃvyavahāreṇa pramāder upavarṇanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.306"> <span type="ref-block" n="2806 r_TAŚV-ML#1.app.306_r"/>sarvathā śūnyatā vāde pramāṇāder virudhyate tato nāyaṃ satāṃ yukta ity aśūnyatvasādhanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.307"> <span type="ref-block" n="2807 r_TAŚV-ML#1.app.307_r"/>yogena nigrahaḥ prāpyaḥ svopacāracchale pi cet siddhaḥ svapakṣasiddhyaiva parasyāyam asaṃśayam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.308"> <span type="ref-block" n="2808 r_TAŚV-ML#1.app.308_r"/>svasādhyād avinābhāvalakṣaṇe sādhane sthite jananaṃ yat prasaṃgasya sā jātiḥ kaiścid īritā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.309"> <span type="ref-block" n="2809 r_TAŚV-ML#1.app.309_r"/>prasaṃgaḥ pratyavasthānaṃ sādharmyeṇetareṇa vā vaidharmyokte 'nyathokte ca sādhane syād yathākramam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.310"> <span type="ref-block" n="2810 r_TAŚV-ML#1.app.310_r"/>udāharaṇasādharmyāt sādhyasyārthasya sādhanaṃ hetus tasmin prayukte nyo yadā pratyavatiṣṭhate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.311"> <span type="ref-block" n="2811 r_TAŚV-ML#1.app.311_r"/>udāharaṇavaidharmyāt tatra vyāptim akhaṃḍayat tadāsau jātivādī syād dūṣaṇābhāsavāk tataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.312"> <span type="ref-block" n="2812 r_TAŚV-ML#1.app.312_r"/>yathodāhṛtivaidharmyāt sādhyasyārthasya sādhanaṃ hetus tasmin prayukte pi parasya pratyavasthitiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.313"> <span type="ref-block" n="2813 r_TAŚV-ML#1.app.313_r"/>sādharmyeṇeha dṛṣṭāṃte dūṣaṇābhāsavādinaḥ jāyamānā bhavej jātir ity anvarthe pravakṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.314"> <span type="ref-block" n="2814 r_TAŚV-ML#1.app.314_r"/>sarvasattvavidharmatvapratyavasthāvikalpataḥ kalpyaṃ jātibahutvaṃ syād vyāsato 'naṃtaśaḥ satām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.315"> <span type="ref-block" n="2815 r_TAŚV-ML#1.app.315_r"/>yathā viparyayajñānājñānanigrahabhedataḥ bahutvaṃ nigrahasthānasyoktaṃ pūrvaṃ suvistaram <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.316"> <span type="ref-block" n="2816 r_TAŚV-ML#1.app.316_r"/>tatra hy apratibhājñānānanubhāṣaṇaparyanu yojyopekṣaṇavikṣepā labhaṃte pratipattitām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.317"> <span type="ref-block" n="2817 r_TAŚV-ML#1.app.317_r"/>śeṣā vipratipattitvaṃ prāpnuvaṃti samāsataḥ tadvibhinnasvabhāvasya nigrahasthānam īkṣaṇāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.318"> <span type="ref-block" n="2818 r_TAŚV-ML#1.app.318_r"/>prayukte sthāpanāhetau jātayaḥ pratiṣedhikāḥ caturviṃśatir atroktās tāḥ sādharmyasamādayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.319"> <span type="ref-block" n="2819 r_TAŚV-ML#1.app.319_r"/>yatrāviśiṣyamāṇena hetunā pratyavasthitiḥ sādharmyeṇa samā jātiḥ sā sādharmyasamā matā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.320"> <span type="ref-block" n="2820 r_TAŚV-ML#1.app.320_r"/>nirvaktavyās tathā śeṣās tā vaidharmyasamādayaḥ lakṣaṇaṃ punar etāsāṃ yathoktam abhibhāṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.321"> <span type="ref-block" n="2821 r_TAŚV-ML#1.app.321_r"/>sādharmyeṇopasaṃhāre taddharmarūpa viparyayāt yas tatra dūṣaṇabhāsaḥ sa sādharmyasamo mataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.322"> <span type="ref-block" n="2822 r_TAŚV-ML#1.app.322_r"/>yathā kriyābhṛdātmāyaṃ kriyāhetuguṇāśrayāt ya īdṛśaḥ sa īdṛkṣo yathā loṣṭhas tathā ca saḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.323"> <span type="ref-block" n="2823 r_TAŚV-ML#1.app.323_r"/>tasmāt kriyābhṛd ity evam upasaṃhārabhāṣaṇe kaścid āhākriyo jīvo vibhudravyatvato yathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.324"> <span type="ref-block" n="2824 r_TAŚV-ML#1.app.324_r"/>vyoma tathā na vijñāto viśeṣasya prasādhakaḥ hetuḥ pakṣadvayo py asti tato yaṃ doṣasannibhaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.325"> <span type="ref-block" n="2825 r_TAŚV-ML#1.app.325_r"/>sādhyasādhanayor vyāpter vicchedasyāsamarthanāt tatsamarthanataṃtrasya dveṣatvenopavarṇanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.326"> <span type="ref-block" n="2826 r_TAŚV-ML#1.app.326_r"/>tatraiva pratyavasthānaṃ vaidharmyeṇopadarśyate yaḥ kriyāvān sa dṛṣṭo tra kriyāhetuguṇāśrayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.327"> <span type="ref-block" n="2827 r_TAŚV-ML#1.app.327_r"/>yathā loṣṭho na vātmaivaṃ tasmān niṣkriya eva saḥ pūrvavaddūṣaṇābhāso vaidharmyasama īkṣyatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.328"> <span type="ref-block" n="2828 r_TAŚV-ML#1.app.328_r"/>vaidharmyeṇopasaṃhāre sādhyadharmaviparyayāt vaidharmyeṇetareṇāpi pratyavasthānam iṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.329"> <span type="ref-block" n="2829 r_TAŚV-ML#1.app.329_r"/>yā vaidharmyasamā jātir idaṃ tasyā nidarśanam naro niṣkriya evāyaṃ vibhutvāt sakriyaḥ punaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.330"> <span type="ref-block" n="2830 r_TAŚV-ML#1.app.330_r"/>vibhutvarahitaṃ dṛṣṭaṃ loṣṭhādi na tathā naraḥ tasmān niṣkriya ity ukte pratyavasthā vidhīyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.331"> <span type="ref-block" n="2831 r_TAŚV-ML#1.app.331_r"/>vaidharmyeṇaiva sā tāvat kaiścin nigrahabhīrubhiḥ karmabaṃdhakriyāhetur guṇādīnāṃ samīkṣitaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.332"> <span type="ref-block" n="2832 r_TAŚV-ML#1.app.332_r"/>naivamātmā tato nāyaṃ niṣkriyaḥ saṃpratīyate sādharmyeṇāpi tatraivaṃ pratyavasthānam ucyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.333"> <span type="ref-block" n="2833 r_TAŚV-ML#1.app.333_r"/>kriyāvān eva loṣṭhādiḥ kriyāhetuguṇāśrayaḥ tṛṣṇātādṛktvajīvo pi tasmāt sakriya eva saḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.334"> <span type="ref-block" n="2834 r_TAŚV-ML#1.app.334_r"/>iti sādharmyavaidharmyasamayo dūṣaṇodbhavāt sadharmatvavidharmatvamātrāt sādhyāprasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.335"> <span type="ref-block" n="2835 r_TAŚV-ML#1.app.335_r"/>sādhyadṛṣṭāṃtayor dharmavikalpād dvayasādhyatā sadbhāvāc ca matā jātir utkarṣeṇāpakarṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.336"> <span type="ref-block" n="2836 r_TAŚV-ML#1.app.336_r"/>varṇyāvarṇyavikalpaiś ca sādhyena ca samāḥ pṛthak tasyāḥ pratīyatām etallakṣaṇaṃ sannidarśanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.337"> <span type="ref-block" n="2837 r_TAŚV-ML#1.app.337_r"/>dṛṣṭāṃtadharmaṃ sādhyārthe samāsaṃjayataḥ smṛtā tatrotkarṣasamā yadvatkriyāvajjīvasādhane <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.338"> <span type="ref-block" n="2838 r_TAŚV-ML#1.app.338_r"/>kriyāhetuguṇāsaṃgī yady ātmā loṣṭhavat tadā tadvad eva bhaved eṣa sparśavān anyathā na saḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.339"> <span type="ref-block" n="2839 r_TAŚV-ML#1.app.339_r"/>sādhyadharmiṇi dharmasyābhāvaṃ dṛṣṭāṃtato vadan apakarṣasamāṃ vakti jātiṃ tatraiva sādhane <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.340"> <span type="ref-block" n="2840 r_TAŚV-ML#1.app.340_r"/>loṣṭhaḥ kriyāśrayo dṛṣṭo vibhuḥ kāmaṃ tathāstu nā tadviparyayapakṣe vā vācyo hetur viśeṣakṛt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.341"> <span type="ref-block" n="2841 r_TAŚV-ML#1.app.341_r"/>khyāpanīyo mato varṇyaḥ syād avarṇyo viparyayāt tatsamā sādhyadṛṣṭāṃtadharmayor atra sādhane <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.342"> <span type="ref-block" n="2842 r_TAŚV-ML#1.app.342_r"/>viparyāsanato jātir vijñeyā tadvilakṣaṇā bhinnalakṣaṇatāyogāt kathaṃcit pūrvajātivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.343"> <span type="ref-block" n="2843 r_TAŚV-ML#1.app.343_r"/>sādhyadharmavikalpaṃ tu dharmāṃtaravikalpataḥ prasaṃjayata iṣyeta vikalpena samā budhaiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.344"> <span type="ref-block" n="2844 r_TAŚV-ML#1.app.344_r"/>kriyāhetuguṇopetaṃ kiṃcid guru samīkṣyate paraṃ laghu yathā loṣṭho vāyuś ceti kriyāśrayaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.345"> <span type="ref-block" n="2845 r_TAŚV-ML#1.app.345_r"/>kiṃcit tad eva yujyeta yathā loṣṭhādi niṣkriyaṃ kiṃcin na syād yathātmeti viśeṣo vā nivedatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.346"> <span type="ref-block" n="2846 r_TAŚV-ML#1.app.346_r"/>hetvādikāṃgasāmarthyayogī dharmo vadhāryate sādhyas tam eva dṛṣṭāṃte prasaṃjayati yo naraḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.347"> <span type="ref-block" n="2847 r_TAŚV-ML#1.app.347_r"/>tasya sādhyasamā jātir udbhāvyā tattvavittakaiḥ yathā loṣṭhas tathā cātmā yathātmāyaṃ tathā na kim <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.348"> <span type="ref-block" n="2848 r_TAŚV-ML#1.app.348_r"/>loṣṭhaḥ syāt sakriyaś cātmā sādhyo loṣṭho 'pi tādṛśaḥ sādhyo stu neti cel loṣṭho yathātmāpi tathā kathaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.349"> <span type="ref-block" n="2849 r_TAŚV-ML#1.app.349_r"/>dūṣaṇābhāsatā tv atra dṛṣṭāṃtādisamarthanā yukte sādhanadharme pi pratiṣedham alabdhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.350"> <span type="ref-block" n="2850 r_TAŚV-ML#1.app.350_r"/>sādhyadṛṣṭāṃtayor dharmavikalpād upavarṇitāt vaidharmyaṃ gavi sādṛśye gavayena yathā sthite <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.351"> <span type="ref-block" n="2851 r_TAŚV-ML#1.app.351_r"/>sādhyātideśamātreṇa dṛṣṭāṃtasyopapattitaḥ sādhyatvāsaṃbhavāc coktaṃ dṛṣṭāṃtasya na dūṣaṇaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.352"> <span type="ref-block" n="2852 r_TAŚV-ML#1.app.352_r"/>prāptyā yat pratyavasthānaṃ jātiḥ prāptisamaiva sā aprāptyā punar aprāptisamā satsādhaneraṇe <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.353"> <span type="ref-block" n="2853 r_TAŚV-ML#1.app.353_r"/>yathāyaṃ sādhayed dhetuḥ sādhyaprāptyān yathāpi vā prāptyā ced yugapadbhāvāt sādhyasādhanadharmayoḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.354"> <span type="ref-block" n="2854 r_TAŚV-ML#1.app.354_r"/>prāptayoḥ katham ekasya hetutānyasya sādhyatā yukteti pratyavasthānaṃ prāptyā tāvad udāhṛtam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.355"> <span type="ref-block" n="2855 r_TAŚV-ML#1.app.355_r"/>aprāpya sādhayet sādhyaṃ hetuś cet sarvasādhanaḥ so stu dīpo hi nāprāptapadārthasya prakāśakaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.356"> <span type="ref-block" n="2856 r_TAŚV-ML#1.app.356_r"/>ity aprāptyāvaboddhavyaṃ pratyavasthānidarśanam tāv etau dūṣaṇābhāsau niṣedhasyaivam anvayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.357"> <span type="ref-block" n="2857 r_TAŚV-ML#1.app.357_r"/>prāptasyāpi daṃḍādeḥ kuṃbhasādhakatekṣyate tathābhicāram aṃtrasya prāptasyāsātakāritā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.358"> <span type="ref-block" n="2858 r_TAŚV-ML#1.app.358_r"/>vaktavyaṃ sādhanasyāpi sādhanaṃ vādineti tu prasaṃgavacanaṃ jātiḥ prasaṃgasamatāṃ gatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.359"> <span type="ref-block" n="2859 r_TAŚV-ML#1.app.359_r"/>kriyāhetuguṇopetaḥ kriyāvāṃlloṣṭha iṣyate kuto hetor vinā tena kasyacin na vyavasthitiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.360"> <span type="ref-block" n="2860 r_TAŚV-ML#1.app.360_r"/>evaṃ hi pratyavasthānaṃ na yuktaṃ nyāyavādināṃ vādinor yatra vā sāmyaṃ tasya dṛṣṭāṃtatāsthitiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.361"> <span type="ref-block" n="2861 r_TAŚV-ML#1.app.361_r"/>yathā rūpaṃ didṛkṣūṇāṃ dīpādīnāṃ pratīyate svayaṃ prakāśamānaṃ tu dīpaṃ dīpāṃtarāgrahāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.362"> <span type="ref-block" n="2862 r_TAŚV-ML#1.app.362_r"/>tathā sādhyaprasiddhyarthaṃ dṛṣṭāṃtagrahaṇaṃ mataṃ prajñātātmani dṛṣṭāṃte tv aphalaṃ sādhanāṃtaram <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.363"> <span type="ref-block" n="2863 r_TAŚV-ML#1.app.363_r"/>pratidṛṣṭāṃtarūpeṇa pratyavasthānam iṣyate pratidṛṣṭāṃtatulyeti jātis tatraiva sādhanā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.364"> <span type="ref-block" n="2864 r_TAŚV-ML#1.app.364_r"/>kriyāhetuguṇopetaṃ dṛṣṭam ākāśam akriyaṃ kriyāhetur guṇo vyomni saṃyogo vāyunā sa ca <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.365"> <span type="ref-block" n="2865 r_TAŚV-ML#1.app.365_r"/>saṃskārāpekṣaṇo yadvatsaṃyogas tena pādape sa cāyaṃ dūṣaṇābhāsasādhanāpratibaṃdhakaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.366"> <span type="ref-block" n="2866 r_TAŚV-ML#1.app.366_r"/>sādhakaḥ pratidṛṣṭāṃto dṛṣṭāṃto pi hi hetunā tena tadvacanābhāvāt sadṛṣṭāṃto stu hetukaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.367"> <span type="ref-block" n="2867 r_TAŚV-ML#1.app.367_r"/>kāraṇābhāvataḥ pūrvam utpatteḥ pratyavasthitiḥ yānutpattyā parasyoktā sānutpattisamā bhavet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.368"> <span type="ref-block" n="2868 r_TAŚV-ML#1.app.368_r"/>śabdo vinaśvarāt saivam upapanno bhavatv ataḥ kadaṃbādivad ity ukte sādhane prāha kaścana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.369"> <span type="ref-block" n="2869 r_TAŚV-ML#1.app.369_r"/>prāgutpatter anutpanne śabde nityatvakāraṇaṃ prayatnānaṃtarotthatvaṃ nāstīty eṣo 'vinaśvaraḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.370"> <span type="ref-block" n="2870 r_TAŚV-ML#1.app.370_r"/>śāśvatasya ca śabdasya notpattiḥ syāt prayatnataḥ pratyavasthety anutpattyā jātir nyāyātilaṃghanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.371"> <span type="ref-block" n="2871 r_TAŚV-ML#1.app.371_r"/>utpannasyaiva śabdasya tathābhāvaprasiddhitaḥ prāgutpatter na śabdo stīty upālaṃbhaḥ kimāśrayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.372"> <span type="ref-block" n="2872 r_TAŚV-ML#1.app.372_r"/>sata eva tu śabdasya prayatnānaṃtarotthatā kāraṇaṃ naśvaratve sti tanniṣedhas tataḥ katham <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.373"> <span type="ref-block" n="2873 r_TAŚV-ML#1.app.373_r"/>sāmānye ghaṭayos tulya aiṃdriyatve vyavasthite nityānityatvasādharmyāt saṃśayena samā matā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.374"> <span type="ref-block" n="2874 r_TAŚV-ML#1.app.374_r"/>tatraiva sādhane prokte saṃśayena svayaṃ paraḥ pratyavasthānam ādhatte paśyan sadbhūtadūṣaṇam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.375"> <span type="ref-block" n="2875 r_TAŚV-ML#1.app.375_r"/>prayatnānaṃtarotthe pi śabde sādharmyam aiṃdriye sāmānyenāsti nityena ghaṭena ca vināśinā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.376"> <span type="ref-block" n="2876 r_TAŚV-ML#1.app.376_r"/>tādṛśeneti saṃdeho nityānityatvadharmayoḥ sa cāyukto viśeṣeṇa śabdānityatvasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.377"> <span type="ref-block" n="2877 r_TAŚV-ML#1.app.377_r"/>yathā puṃsi vinirṇīte śiraḥsaṃyamanādinā puruṣasthāṇusādharmyād dharmatvān nāsti saṃśayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.378"> <span type="ref-block" n="2878 r_TAŚV-ML#1.app.378_r"/>tathā prayatnajatvenānitye śabde viniścite ghaṭasāmānyasādharmyād aiṃdriyatvān na saṃśayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.379"> <span type="ref-block" n="2879 r_TAŚV-ML#1.app.379_r"/>saṃdehety aṃtasaṃdehaḥ sādharmyasyāvināśataḥ puṃsitvādigatasyeti nirṇayaḥ kvāspadaṃ vrajet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.380"> <span type="ref-block" n="2880 r_TAŚV-ML#1.app.380_r"/>athānityena nityena sādharmyād ubhayena yā prakriyāyāḥ prasiddhiḥ syāt tataḥ prakaraṇe samā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.381"> <span type="ref-block" n="2881 r_TAŚV-ML#1.app.381_r"/>tatrānityena sādharmyān niḥprayatnodbhavatvataḥ śabdasyānityatāṃ kaścit sādhayed aparaḥ punaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.382"> <span type="ref-block" n="2882 r_TAŚV-ML#1.app.382_r"/>tasya nityena gotvādisāmānyena hi nityatā tataḥ pakṣe vipakṣe ca samānā prakriyā sthitā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.383"> <span type="ref-block" n="2883 r_TAŚV-ML#1.app.383_r"/>prakriyāṃtanivṛttyā ca pratyavasthānam īdṛśaṃ vipakṣe prakriyāsiddhau na yuktaṃ tadvirodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.384"> <span type="ref-block" n="2884 r_TAŚV-ML#1.app.384_r"/>pratipakṣopapattau hi pratiṣedho na yujyate pratiṣedhopapattau ca pratipakṣakṛtir dhruvam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.385"> <span type="ref-block" n="2885 r_TAŚV-ML#1.app.385_r"/>tattvāvadhāraṇe caitatsiddhaṃ prakaraṇaṃ bhavet tadabhāvena tatsiddhir yeneyaṃ pratyavasthitiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.386"> <span type="ref-block" n="2886 r_TAŚV-ML#1.app.386_r"/>traikālyānupapattes tu hetoḥ sādhyārthasādhane syād ahetusamā jātiḥ prayukte sādhane kvacit <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.387"> <span type="ref-block" n="2887 r_TAŚV-ML#1.app.387_r"/>pūrvaṃ vā sādhanaṃ sādhyād uttaraṃ vā sahāpi vā pūrvaṃ tāvad asaty arthe kasya sādhanam iṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.388"> <span type="ref-block" n="2888 r_TAŚV-ML#1.app.388_r"/>paścāc cet kiṃ na tatsādhyaṃ sādhane 'sati kathyatāṃ yugapadvāci citsādhyasādhanatvaṃ na yujyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.389"> <span type="ref-block" n="2889 r_TAŚV-ML#1.app.389_r"/>svataṃtrayos tathābhāvāsiddher vindhyahimādrivat tathā cāhetunā hetur na kathaṃcid viśiṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.390"> <span type="ref-block" n="2890 r_TAŚV-ML#1.app.390_r"/>ity ahetusamatvena pratyavasthāpya yuktitā hetoḥ pratyakṣataḥ siddheḥ kārakasya ghaṭādiṣu <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.391"> <span type="ref-block" n="2891 r_TAŚV-ML#1.app.391_r"/>kāryeṣu kuṃbhakārasya tannivṛttes tato grahāt jñāpakasya ca dhūmāder agryādau jñaptikāriṇaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.392"> <span type="ref-block" n="2892 r_TAŚV-ML#1.app.392_r"/>svajñeye parasaṃtāne vāgāder api niścayāt traikālyānupapatteś ca pratiṣedhe kvacit tathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.393"> <span type="ref-block" n="2893 r_TAŚV-ML#1.app.393_r"/>prayatnānaṃtarotthatvād dhetoḥ pakṣe prasādhite pratipakṣaprasiddhyartham arthāpattyā vidhīyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.394"> <span type="ref-block" n="2894 r_TAŚV-ML#1.app.394_r"/>yā pratyavasthitiḥ sātra matā jātividāṃvaraiḥ arthāpattiḥ samaivoktā sādhanāprativedinī <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.395"> <span type="ref-block" n="2895 r_TAŚV-ML#1.app.395_r"/>yadi prayatnajatvena śabdasyānityatābhavat tadārthāpattito nityasādharmyād astu nityatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.396"> <span type="ref-block" n="2896 r_TAŚV-ML#1.app.396_r"/>yathaivāsparśanatvāder nitye dṛṣṭā tathā dhvanau ity atra vidyamānatvāt samādhānasya tattvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.397"> <span type="ref-block" n="2897 r_TAŚV-ML#1.app.397_r"/>śabdo nāstīti pakṣe hetor asaṃśayam eṣa nāstīti pakṣasya hānir arthāt pratīyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.398"> <span type="ref-block" n="2898 r_TAŚV-ML#1.app.398_r"/>yayā ca pratyavasthānam arthāpattyā vidhīyate nānaikāṃtikatā dṛṣṭā samatvād ubhayor api <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.399"> <span type="ref-block" n="2899 r_TAŚV-ML#1.app.399_r"/>grā dyanasya pātaḥ syād ity ukter thān na siddhyati dravyātmanāmasaṃpātābhāvo 'rthāpattito yathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.400"> <span type="ref-block" n="2900 r_TAŚV-ML#1.app.400_r"/>tasyāḥ sādhyāvinābhāvaśūnyatvaṃ tadvad eva hi śabdānityatvasaṃsiddhau nārthānityatvasādhanaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.401"> <span type="ref-block" n="2901 r_TAŚV-ML#1.app.401_r"/>kvacid ekasya dharmasya ghaṭanād urarīkṛte aviśeṣo tra sadbhāvāghaṭanāt sarvavastunaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.402"> <span type="ref-block" n="2902 r_TAŚV-ML#1.app.402_r"/>aviśeṣaḥ prasaṃgaḥ syād aviśeṣasamā sphuṭaṃ jātir evaṃvidhaṃ nyāyaprāptadoṣāsamīkṣaṇāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.403"> <span type="ref-block" n="2903 r_TAŚV-ML#1.app.403_r"/>prayatnānaṃtarīyatvadharmasyaikasya saṃbhavāt aviśeṣe hy anityatve siddhe pi ghaṭaśabdayoḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.404"> <span type="ref-block" n="2904 r_TAŚV-ML#1.app.404_r"/>na sarvasyāviśeṣaḥ syāt sattvadharmopapattitaḥ dharmāṃtarasya sadbhāvanimittasya nirīkṣaṇāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.405"> <span type="ref-block" n="2905 r_TAŚV-ML#1.app.405_r"/>prayatnānaṃtarīyatve nimittasya ca darśanāt na samo yam upanyāsaḥ pratibhātīti mucyatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.405ef"> <span type="ref-block" n="2906 r_TAŚV-ML#1.app.405ef_r"/>sarvārtheṣv aviśeṣasya prasaṃgāt pratyavasthitiḥ <ref type="no-bt" rend="b"/> </l><l n="bt_1.app.406"> <span type="ref-block" n="2907 r_TAŚV-ML#1.app.406_r"/>kāraṇasyopapatteḥ syād ubhayoḥ pakṣayor api upapattisamā jātiḥ prayukte satyasādhane <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.407"> <span type="ref-block" n="2908 r_TAŚV-ML#1.app.407_r"/>kāraṇaṃ yady anityatve prayatnotthatvam ity ayaṃ śabdo 'nityas tadā tasya nityatve 'sparśanāsti tat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.407ef"> <span type="ref-block" n="2909 r_TAŚV-ML#1.app.407ef_r"/>tato nityo py asāv astu na nityaḥ katham anyathā <ref type="no-bt" rend="b"/> </l><l n="bt_1.app.408"> <span type="ref-block" n="2910 r_TAŚV-ML#1.app.408_r"/>ity eṣa hi napuṃsko tra pratiṣedhaḥ kathaṃcana kāraṇasyābhyanujñādi yādṛśaṃ bruvatā svayaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.409"> <span type="ref-block" n="2911 r_TAŚV-ML#1.app.409_r"/>śabdānityatvasiddhiś copapatter avigānataḥ vyāghātas tu dvayos tulyaḥ sapakṣapratipakṣayoḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.410"> <span type="ref-block" n="2912 r_TAŚV-ML#1.app.410_r"/>sādhanād iti naivāsau tayor ekasya sādhakaḥ evaṃ hy eṣa na yukto tra pratiṣedhaḥ kathaṃ mayi <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.411"> <span type="ref-block" n="2913 r_TAŚV-ML#1.app.411_r"/>sādhyadharmanimittasyābhāve py uktasya yat punaḥ sādhyadharmopalabdhyā syāt pratyavasthānamātrakam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.412"> <span type="ref-block" n="2914 r_TAŚV-ML#1.app.412_r"/>sopalabdhisamā jātir yathā śvāsādibhaṃgaje śabde sty anityatā yatnajatvābhāve py asāv iti <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.413"> <span type="ref-block" n="2915 r_TAŚV-ML#1.app.413_r"/>kāraṇāṃtarato py atra sādhyadharmasya siddhitaḥ na yuktaḥ pratiṣedho 'yaṃ kāraṇāniyamoktitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.414"> <span type="ref-block" n="2916 r_TAŚV-ML#1.app.414_r"/>niṣedhyānupalabdheś cānupalabdheḥ prasādhane abhāvasya viparyāsād upapattiḥ prakīrtitā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.414ef"> <span type="ref-block" n="2917 r_TAŚV-ML#1.app.414ef_r"/>prastutārthavighātāyānupalabdhisamānaghaiḥ <ref type="no-bt" rend="b"/> </l><l n="bt_1.app.415"> <span type="ref-block" n="2918 r_TAŚV-ML#1.app.415_r"/>yathā na vidyamānasya śabdasya prāgudīraṇāt aśrutiḥ syāt tadāvṛttyā vā dṛṣṭer iti bhāṣite <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.416"> <span type="ref-block" n="2919 r_TAŚV-ML#1.app.416_r"/>kaścid āvaraṇādīnām adṛṣṭer apy adṛṣṭitaḥ śivaṃ mā bhūt tataḥ śabde satye vā śravaṇāt tadā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.416ef"> <span type="ref-block" n="2920 r_TAŚV-ML#1.app.416ef_r"/>vṛtyā svabhāvasaṃsiddher abhāvād iti jalpati <ref type="no-bt" rend="b"/> </l><l n="bt_1.app.417"> <span type="ref-block" n="2921 r_TAŚV-ML#1.app.417_r"/>tadasaṃbaṃdham evāsyānupalabdheḥ svayaṃ sadā nupalabdhisvabhāvo nopalabdhiviṣayatvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.418"> <span type="ref-block" n="2922 r_TAŚV-ML#1.app.418_r"/>naivopalabdhyabhāvenābhāvo yasmāt prasiddhyati viparītopapattiś ca nāspadaṃ pratipadyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.419"> <span type="ref-block" n="2923 r_TAŚV-ML#1.app.419_r"/>śabdasyāvaraṇādīni prāguccāraṇato na vai sarvatropalabhe haṃta ity ābālam anākulam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.420"> <span type="ref-block" n="2924 r_TAŚV-ML#1.app.420_r"/>tataś cāvaraṇādīnām adṛṣṭer apy adṛṣṭitaḥ siddhyaty abhāva ity eṣa nopālaṃbhaḥ pramānvitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.421"> <span type="ref-block" n="2925 r_TAŚV-ML#1.app.421_r"/>kṛtakatvādinā sāmyaṃ ghaṭena yadi sādhayet śabdasyānityatāṃ sarvaṃ vastu nityaṃ tadā na kim <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.422"> <span type="ref-block" n="2926 r_TAŚV-ML#1.app.422_r"/>anityena ghaṭenāsya sādharmyaṃ gamayet svayaṃ sattvena sāmyamātrasya viśeṣāprativedanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.423"> <span type="ref-block" n="2927 r_TAŚV-ML#1.app.423_r"/>ity anityena yā nāma pratyavasthā vidhīyate sātrānityasamā jātir vijñeyā nyāyabādhanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.424"> <span type="ref-block" n="2928 r_TAŚV-ML#1.app.424_r"/>niṣedhasya tathoktasyāsiddhiprāpteḥ samatvataḥ pakṣeṇāsiddhim āptenety aśeṣam asamaṃjasaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.425"> <span type="ref-block" n="2929 r_TAŚV-ML#1.app.425_r"/>pakṣasya hi niṣedhasya pratipakṣo bhilapyate niṣedho dhīdhanair atra tasyaiva vinivartakaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.426"> <span type="ref-block" n="2930 r_TAŚV-ML#1.app.426_r"/>pratijñānādiyogas tu tayoḥ sādharmyam iṣyate sarvatrāsaṃbhavāt tena vinā pakṣavipakṣayoḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.427"> <span type="ref-block" n="2931 r_TAŚV-ML#1.app.427_r"/>tato siddhir yathā pakṣe vipakṣe pi tathāstu sā no ced anityatā śabde ghaṭavan nākhilārthagā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.428"> <span type="ref-block" n="2932 r_TAŚV-ML#1.app.428_r"/>dṛṣṭāṃte pi ca yo dharmaḥ sādhyasādhanabhāvataḥ prajñāyate sa evātra hetur ukto rthasādhanaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.429"> <span type="ref-block" n="2933 r_TAŚV-ML#1.app.429_r"/>tasya kenacid arthena samānatvāt sadharmatā kenacit tu viśeṣāt syād vaidharmyam iti niścayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.430"> <span type="ref-block" n="2934 r_TAŚV-ML#1.app.430_r"/>hetur viśiṣṭasādharmyaṃ na tu sādharmyamātrakaṃ sādhyasādhanasāmarthyabhāgayaṃ na ca sarvagaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.431"> <span type="ref-block" n="2935 r_TAŚV-ML#1.app.431_r"/>sattvena ca sadharmatvāt sarvasyānityateraṇe doṣaḥ pūrvodito vācyaḥ sāviśeṣaḥ samāśrayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.432"> <span type="ref-block" n="2936 r_TAŚV-ML#1.app.432_r"/>anityaḥ śabda ity ukte nityatvapratyavasthitiḥ jātir nityasamā vaktur ajñānāt saṃpravartate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.433"> <span type="ref-block" n="2937 r_TAŚV-ML#1.app.433_r"/>śabdāśrayam anityatvaṃ nityaṃ vānityam eva vā nitye śabdo pi nityaṃ syāt tadādhāro 'nyathā kva tat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.434"> <span type="ref-block" n="2938 r_TAŚV-ML#1.app.434_r"/>tatrānitye py ayaṃ doṣaḥ syād anityatvavicyutau nityaṃ śabdasya sadbhāvād ity etad dhi na saṃgatam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.435"> <span type="ref-block" n="2939 r_TAŚV-ML#1.app.435_r"/>anityatvapratijñāne tanniṣedhavirodhataḥ svayaṃ tadapratijñāne py eṣa tasya nirāśrayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.436"> <span type="ref-block" n="2940 r_TAŚV-ML#1.app.436_r"/>sarvadā kim anityatvam iti praśno py asaṃbhavī prādurbhūtasya bhāvasya nirodhiś ca tad iṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.437"> <span type="ref-block" n="2941 r_TAŚV-ML#1.app.437_r"/>nāśrayāśrayibhāvo pi vyāghātād anayoḥ sadā nityānityatvayor ekavastunīṣṭau virodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.438"> <span type="ref-block" n="2942 r_TAŚV-ML#1.app.438_r"/>tato nānityatā śabde nityatvapratyavasthitiḥ paraiḥ śakyā nirākartuṃ vācālair jayalolupaiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.439"> <span type="ref-block" n="2943 r_TAŚV-ML#1.app.439_r"/>prayatnānekakāryatvāj jātiḥ kāryasamoditā triprayatnodbhavatvena śabdānityatvasādhane <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.440"> <span type="ref-block" n="2944 r_TAŚV-ML#1.app.440_r"/>prayatnānaṃtaraṃ tāvad ātmalābhaḥ samīkṣitaḥ kuṃbhādīnāṃ tathāvyaktir vyavadhāne py apohanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.441"> <span type="ref-block" n="2945 r_TAŚV-ML#1.app.441_r"/>tadbuddhilakṣaṇāt pūrvaṃ satām evety anityatā prayatnānaṃtaraṃ bhāvān na śabdasyāviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.442"> <span type="ref-block" n="2946 r_TAŚV-ML#1.app.442_r"/>tatrottaram idaṃ śabdaḥ prayatnānaṃtarodbhavaḥ prāgadṛṣṭinimittasyābhāve py anupalabdhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.443"> <span type="ref-block" n="2947 r_TAŚV-ML#1.app.443_r"/>satyābhāvād abhūtvāsya bhāvo janmaiva gamyate nābhivyaktiḥ sataḥ pūrvaṃ vyavadhānāvyapohanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.444"> <span type="ref-block" n="2948 r_TAŚV-ML#1.app.444_r"/>anaikāṃtikatā hetor evaṃ ced upapadyate pratiṣedhe pi sā tulyā tato 'sādhaka eva saḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.445"> <span type="ref-block" n="2949 r_TAŚV-ML#1.app.445_r"/>vidhāv iva niṣedhe pi samā hi vyabhicāritā viśeṣasyoktitaś cāyaṃ hetor doṣo nivāritaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.446"> <span type="ref-block" n="2950 r_TAŚV-ML#1.app.446_r"/>evaṃ bhedena nirdiṣṭā jñātayo diṣṭa ye caturviṃśatir anyānaṃtā bodhyās tathā budhaiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.447"> <span type="ref-block" n="2951 r_TAŚV-ML#1.app.447_r"/>naitābhirnigraho vāde satyasādhanavādinaḥ sādhanābhaṃ bruvāṇas tu tata eva nigṛhyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.448"> <span type="ref-block" n="2952 r_TAŚV-ML#1.app.448_r"/>nigrahāya prakalpyaṃte tv etā jalpavitaṃḍayoḥ jigīṣayā pravṛttānām iti yaugāḥ pracakṣate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.449"> <span type="ref-block" n="2953 r_TAŚV-ML#1.app.449_r"/>tatredaṃ durghaṭaṃ tāvajjāteḥ sāmānyalakṣaṇaṃ sādharmyeṇetareṇāpi pratyavasthānam īritam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.450"> <span type="ref-block" n="2954 r_TAŚV-ML#1.app.450_r"/>sādhanābhaprayoge pi tajjātitvaprasaṃgataḥ dūṣaṇābhāsarūpasya jātitvena prakīrtane <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.450ef"> <span type="ref-block" n="2955 r_TAŚV-ML#1.app.450ef_r"/>astu mithyottaraṃ jātir akalaṃkoktalakṣaṇā <ref type="no-bt" rend="b"/> </l><l n="bt_1.app.451"> <span type="ref-block" n="2956 r_TAŚV-ML#1.app.451_r"/>sāṃkaryāt pratyavasthānaṃ yathānekāṃtasādhane yathā vaiyadhikaryeṇa virodhenānavasthayā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.452"> <span type="ref-block" n="2957 r_TAŚV-ML#1.app.452_r"/>bhinnācāratayā tābhyāṃ doṣābhyāṃ saṃśayena ca apratītyā tayā bhāvenānyathā vā yathecchayā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.453"> <span type="ref-block" n="2958 r_TAŚV-ML#1.app.453_r"/>vastutas tādṛśair doṣaiḥ sādhanāpratighātataḥ siddhaṃ mithyottaratvaṃ no niravadyaṃ hi lakṣaṇam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.454"> <span type="ref-block" n="2959 r_TAŚV-ML#1.app.454_r"/>paroktaṃ punar avyāptiprokteṣv eteṣv asaṃbhavāt tato na nigrahasthānaṃ yuktam etad iti sthitam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.455"> <span type="ref-block" n="2960 r_TAŚV-ML#1.app.455_r"/>tathā ca tāttviko vādaḥ sveṣṭasiddhyavasānabhāk pakṣe patatvayuktyaiva niyamānupapattitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.456ab"> <span type="ref-block" n="2961 r_TAŚV-ML#1.app.456ab_r"/>yas tūktaḥ prātibho vādaḥ saṃprātibhaparīkṣaṇaḥ </l><l n="bt_1.app.456cd"> <span type="ref-block" n="2962 r_TAŚV-ML#1.app.456cd_r"/>nigrahas tatra vijñeyaḥ svapratijñāvyatikramaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.457ab"> <span type="ref-block" n="2963 r_TAŚV-ML#1.app.457ab_r"/>yathā padyaṃ mayā vācyam āgrastutaviniścayāt </l><l n="bt_1.app.457cd"> <span type="ref-block" n="2964 r_TAŚV-ML#1.app.457cd_r"/>sālaṃkāraṃ tathā gadyam askhaladrūpam ity api <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.458ab"> <span type="ref-block" n="2965 r_TAŚV-ML#1.app.458ab_r"/>paṃcāvayavavākyaṃ vā trirūpaṃ vānyathāpi vā </l><l n="bt_1.app.458cd"> <span type="ref-block" n="2966 r_TAŚV-ML#1.app.458cd_r"/>nirdoṣam iti vā saṃdhāsthalabhedaṃ tam ūhyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.459ab"> <span type="ref-block" n="2967 r_TAŚV-ML#1.app.459ab_r"/>tathā saṃgarahānyādinigrahasthānato py asau </l><l n="bt_1.app.459cd"> <span type="ref-block" n="2968 r_TAŚV-ML#1.app.459cd_r"/>chaloktyā jātivācyatvāt tathā saṃdhāvyatikramāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.460ab"> <span type="ref-block" n="2969 r_TAŚV-ML#1.app.460ab_r"/>yathā dyūtaviśeṣādau svapratijñākṣater jayaḥ </l><l n="bt_1.app.460cd"> <span type="ref-block" n="2970 r_TAŚV-ML#1.app.460cd_r"/>loke tathaiva śāstreṣu vāde prātibhagocare <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.461ab"> <span type="ref-block" n="2971 r_TAŚV-ML#1.app.461ab_r"/>dviprakāraṃ tato jalpāt tattvaprātibhagocarāt </l><l n="bt_1.app.461cd"> <span type="ref-block" n="2972 r_TAŚV-ML#1.app.461cd_r"/>nānyabhedapratiṣṭhānaṃ prakriyāmātraghoṣaṇāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.462ab"> <span type="ref-block" n="2973 r_TAŚV-ML#1.app.462ab_r"/>so 'yaṃ jigīṣubodhāya vādanyāyaḥ satāṃ mataṃ </l><l n="bt_1.app.462cd"> <span type="ref-block" n="2974 r_TAŚV-ML#1.app.462cd_r"/>prakartavyo bruvāṇena nayavākyair yathoditaiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_1.app.463a" rend="left"> <span type="ref-block" n="2975 r_TAŚV-ML#1.app.463a_r"/>samuddiṣṭo mārgas trivapur abhavatvasya niyamā</l><l n="bt_1.app.463b" rend="right"><span type="ref-block" n="2976 r_TAŚV-ML#1.app.463b_r"/>d vinirdiṣṭā dṛṣṭir nikhilavidhinā jñānam amalam </l><l n="bt_1.app.463c" rend="left"> <span type="ref-block" n="2977 r_TAŚV-ML#1.app.463c_r"/>pramāṇaṃ saṃkṣepād vividhanayasaṃpac ca muninā </l><l n="bt_1.app.463d" rend="right"> <span type="ref-block" n="2978 r_TAŚV-ML#1.app.463d_r"/>sugṛhyādye 'dhyāye 'dhigamanapathaḥ svānyaviṣayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><trailer n="a_1091"> <span type="ref-block" n="2979 r_TAŚV-ML#309,40_r"/><hi rend="bold">prathamo 'dhyāyaḥ samāptaḥ</hi> </trailer></div><div n="2"><head n="head_2 a_1092"> <span type="ref-block" n="2980 r_TAŚV-ML#313,1_r"/>atha dvitīyo 'dhyāyaḥ </head><l n="bt_2.1.1ab"> <span type="ref-block" n="2981 r_TAŚV-ML#2.1.1ab_r"/>samyagdṛggocaro jīvas tasyaupaśamikādayaḥ </l><l n="bt_2.1.1cd"> <span type="ref-block" n="2982 r_TAŚV-ML#2.1.1cd_r"/>svaṃ tattvaṃ paṃca bhāvāḥ syuḥ saptasūtryā nirūpitāḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.1.2"> <span type="ref-block" n="2985 r_TAŚV-ML#2.1.2_r"/>anudbhūtasvasāmarthyaṃ vṛttitopaśamo mataḥ karmaṇāṃ puṃsi toyādāv adhaḥprāpitapaṅkavat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.1.3"> <span type="ref-block" n="2986 r_TAŚV-ML#2.1.3_r"/>teṣām ātyaṃtikī hāniḥ kṣayas tadubhayātmakaḥ kṣayopaśama udgītaḥ kṣīṇākṣīṇabalatvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.1.4"> <span type="ref-block" n="2987 r_TAŚV-ML#2.1.4_r"/>udayaḥ phalakāritvaṃ dravyādipratyayadvayāt dravyātmalābhahetuḥ syāt pariṇāmo napekṣiṇaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.1.5"> <span type="ref-block" n="2988 r_TAŚV-ML#2.1.5_r"/>etatprayojanā bhāvāḥ sarvaupaśamikādayaḥ ity aupaśamikādīnāṃ śabdānām upavarṇitā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.1.6"> <span type="ref-block" n="2989 r_TAŚV-ML#2.1.6_r"/>niruktir arthasāmarthyād jñātum avyabhicāriṇī tato nyatrāpravṛttatvāt jñānacāritraśabdavat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.1.7"> <span type="ref-block" n="2990 r_TAŚV-ML#2.1.7_r"/>prāgaupaśamikasyoktir bhavyasyānādisaṃsṛtau vartamānasya samyaktvagrahaṇe tasya saṃbhavāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.1.8"> <span type="ref-block" n="2991 r_TAŚV-ML#2.1.8_r"/>stokatvāt sarvabhāvebhyaḥ stokakālatvato pi vā śeṣebhyaḥ kṣāyikādibhyaḥ kathaṃcit tad virudhyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.1.9"> <span type="ref-block" n="2992 r_TAŚV-ML#2.1.9_r"/>tatas tu kṣāyikasyoktir asaṃkhyeyaguṇatvataḥ bhavyajīvasvabhāvatvakhyāpanārthatvato pi ca <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.1.10"> <span type="ref-block" n="2993 r_TAŚV-ML#2.1.10_r"/>kṣāyopaśamikasyāto yā saṃkhyeyaguṇatvataḥ yuktāsti taddvayātmatvād bhavyetarasamatvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_2.1.11"> <span type="ref-block" n="2994 r_TAŚV-ML#2.1.11_r"/>uktir audayikasyātas tena jīvāv abodhataḥ pāriṇāmikabhāvasya tato ṃte sarvanṛsthiteḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_2.1.12"> <span type="ref-block" n="2995 r_TAŚV-ML#2.1.12_r"/>na caiṣāṃ dvandvanirdeśaḥ sarveṣāṃ sūriṇā kṛtaḥ kṣāyopaśamikasyaiva miśrasya pratipattaye <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_2.1.13"> <span type="ref-block" n="2996 r_TAŚV-ML#2.1.13_r"/>nānarthakaś caśabdau tau madhye sūtrasya lakṣyate nāpy aṃte dvyādisaṃyogajanmabhāvopasaṃgrahāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_2.1.14"> <span type="ref-block" n="2997 r_TAŚV-ML#2.1.14_r"/>kṣāyopaśamikaṃ cāṃte noktaṃ madhye tra yujyate graṃthasya gauravābhāvād anyathā tatprasaṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_2.1.15"> <span type="ref-block" n="2998 r_TAŚV-ML#2.1.15_r"/>niravadyamataḥ sūtraṃ bhāvapaṃcakalakṣaṇam prakhyāpayati niḥśeṣadurārekāvivekataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_2.2.1"> <span type="ref-block" n="3000 r_TAŚV-ML#2.2.1_r"/>dvyādīnāṃ bhedaśabdena vṛttir anyapadārthikā dvaṃdvabhājāṃ bhaved atra svābhipretārthasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.2.2"> <span type="ref-block" n="3001 r_TAŚV-ML#2.2.2_r"/>pratyekaṃ bhedaśabdasya samāptir bhujivanmatā yathākramam iti khyāte py akramasya nirākriyā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.3.1"> <span type="ref-block" n="3003 r_TAŚV-ML#2.3.1_r"/>puṃsi samyaktvacāritramohasyopaśamaḥ kvacit śāṃtaprasattisaṃsiddher yathā paṃkasya vāriṇi <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.3.2"> <span type="ref-block" n="3004 r_TAŚV-ML#2.3.2_r"/>yau yat kāluṣyahetuḥ syāt sa kutaścit praśāmyati tatra toye yathā paṃkaḥ katakādinimittataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.3.3"> <span type="ref-block" n="3005 r_TAŚV-ML#2.3.3_r"/>na cābhavyādikāluṣyahetunā vyabhicāritā kutaścit kāraṇāt tasya praśamaḥ sādhyate yataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.3.4"> <span type="ref-block" n="3006 r_TAŚV-ML#2.3.4_r"/>na ca tatpraśame kiṃcid abhavyasyāsti kāraṇaṃ tadbhāve tasya bhavyatvaprasaṃgād avipakṣatā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.3.5"> <span type="ref-block" n="3007 r_TAŚV-ML#2.3.5_r"/>svayaṃ saṃvidyamānā vā samyaktvādiprasannatā siddhātra sādhayaty eva tanmohasyopaśāṃtatām <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.4.1"> <span type="ref-block" n="3009 r_TAŚV-ML#2.4.1_r"/>ātyaṃtikaḥ kṣayo jñānadarśanāvaraṇasya ca sāṃtarāyaprapaṃcasyānaṃtaśuddhiprasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.4.2"> <span type="ref-block" n="3010 r_TAŚV-ML#2.4.2_r"/>śuddhiḥ prakarṣam āyāti paramaṃ kvacid ātmani prakṛṣyamāṇavṛddhitvāt kanakādiviśuddhivat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.4.3"> <span type="ref-block" n="3011 r_TAŚV-ML#2.4.3_r"/>śuddhir jñānādikasyātra jīvasyāsty atiśāyinī bhavyasya bādhakābhāvād ity asiddhātra sādhanā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.4.4"> <span type="ref-block" n="3012 r_TAŚV-ML#2.4.4_r"/>nānaikāṃtikam apy etat tad astu dvyā vibhāvyate tasyā api kvacit siddheḥ prakarṣasya parasya ca <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.4.5"> <span type="ref-block" n="3013 r_TAŚV-ML#2.4.5_r"/>prāksādhitātra sarvajñajñānavṛddhiḥ pramāṇataḥ darśanasya viśuddhir vā tata evāvinābhuvaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.5.1"> <span type="ref-block" n="3016 r_TAŚV-ML#2.5.1_r"/>kṣīṇākṣīṇātmanāṃ ghātikarmaṇām avasīyate śuddhāśuddhātmatāsiddhir anyathānupapattitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.5.2"> <span type="ref-block" n="3017 r_TAŚV-ML#2.5.2_r"/>tato matyādivijñānacatuṣṭayam iha smṛtaṃ śuddhāśuddhātmakaṃ liṃgaṃ tadāvaraṇakarmaṇām <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.5.3"> <span type="ref-block" n="3018 r_TAŚV-ML#2.5.3_r"/>kṣayopaśamasadbhāve matyajñānādi ca trayaṃ darśanatritayaṃ cāpi nijāvaraṇakarmaṇāṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.5.4"> <span type="ref-block" n="3019 r_TAŚV-ML#2.5.4_r"/>labdhayaḥ paṃca tādṛśyaḥ svāṃtarāyasya karmaṇaḥ samyaktvaṃ dṛṣṭimohasya vṛttaṃ vṛttam uhas tathā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.5.5"> <span type="ref-block" n="3020 r_TAŚV-ML#2.5.5_r"/>saṃyamāsaṃyamo pīti ghātikṣīṇopaśāṃtatā siddhā tadbhavabhāvānāṃ tathā bhāvaṃ prasādhayet <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.6.1"> <span type="ref-block" n="3023 r_TAŚV-ML#2.6.1_r"/>anyathābhāvahetūnāṃ keṣāṃcid udayaḥ sthitaḥ kāluṣyavittitas tadvadgatināmādayas tu te <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.6.2"> <span type="ref-block" n="3024 r_TAŚV-ML#2.6.2_r"/>gatināmodayād eva gatir audayikī matā tadviśeṣodayāt saiva caturdhā tu viśiṣyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.6.3"> <span type="ref-block" n="3025 r_TAŚV-ML#2.6.3_r"/>tayopalakṣitāghātikarmodayanibaṃdhanaṃ sukhādyaudayikaṃ sarvam etenaivopavarṇitam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.6.4"> <span type="ref-block" n="3026 r_TAŚV-ML#2.6.4_r"/>tathā krodhādibhedasya kaṣāyasyodayān nṛṇām caturbhedaḥ kaṣāyaḥ syād anyathābhāvasādhanaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.6.5"> <span type="ref-block" n="3027 r_TAŚV-ML#2.6.5_r"/>liṃgaṃ vedodayāt tredhā hāsyādyudayato pi ca hāsyādis tena jīvasya muninā prativarṇitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.6.6"> <span type="ref-block" n="3028 r_TAŚV-ML#2.6.6_r"/>dṛṣṭimohodayāt puṃso mithyādarśanam iṣyate dṛgāvaraṇasāmānyodayāc cādarśanaṃ tathā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.6.7"> <span type="ref-block" n="3029 r_TAŚV-ML#2.6.7_r"/>sāsādanaṃ ca samyaktvaṃ yadānaṃtānubaṃdhinaḥ kaṣāyasyodayāj jātaṃ tad apy etena varṇitam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.6.8"> <span type="ref-block" n="3030 r_TAŚV-ML#2.6.8_r"/>samyagmithyātvam ekeṣāṃ tatkarmodayajanmakaṃ matam audayikaṃ kaiścit kṣāyopaśamikaṃ smṛtam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.6.9"> <span type="ref-block" n="3031 r_TAŚV-ML#2.6.9_r"/>jñānāvaraṇasāmānyasyodayād upavarṇitaṃ jīvasyājñānasāmānyam anyathānupapattitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.6.10"> <span type="ref-block" n="3032 r_TAŚV-ML#2.6.10_r"/>vṛttimohodayāt puṃso 'saṃyatatvaṃ pracakṣyate karmamātrodayād evāsiddhatvaṃ praṇigamyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_2.6.11"> <span type="ref-block" n="3033 r_TAŚV-ML#2.6.11_r"/>kaṣāyodayato yogapravṛttir upadarśitā leśyā jīvasya kṛṣṇādiḥ paḍbhedā bhāvato nadhaiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_2.7.1"> <span type="ref-block" n="3035 r_TAŚV-ML#2.7.1_r"/>anādipariṇāmo sti tatropādhiparāṅmukhaḥ sopādhipariṇāmānām anyathātattvahānitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.7.2"> <span type="ref-block" n="3036 r_TAŚV-ML#2.7.2_r"/>etatsamudbhavā bhāvā dvyādibhedā yathākramam jīvasyaivopapadyaṃte citsvabhāvasamanvayāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.7.3"> <span type="ref-block" n="3037 r_TAŚV-ML#2.7.3_r"/>kṣāyikā nava bhāvāḥ syuḥ puruṣasyaiva tattvataḥ kṣāyikatvād yathā tasya siddhatvam iti niścayaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.7.4"> <span type="ref-block" n="3038 r_TAŚV-ML#2.7.4_r"/>kṛtsnakarmakṣayāt tāvat siddhatvaṃ kṣāyikaṃ mataṃ sarveṣām ātmarūpaṃ cety aprasiddhaṃ na sādhanam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.7.5"> <span type="ref-block" n="3039 r_TAŚV-ML#2.7.5_r"/>dvāv aupaśamikau bhāvau jīvasya bhavato dhruvaṃ mokṣahetutvataḥ karmakṣayajanmadṛgādivat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.7.6"> <span type="ref-block" n="3040 r_TAŚV-ML#2.7.6_r"/>kṣāyopaśamikā dṛṣṭijñānacāritralakṣaṇāḥ bhāvāḥ puṃso 'ta eva syur anyathānupapattitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.7.7"> <span type="ref-block" n="3041 r_TAŚV-ML#2.7.7_r"/>pradhānādyātmakā hy eṣā samyagdṛṣṭyādibhāvanā na puṃso mokṣahetuḥ syāt sarvathātiprasaṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.7.8"> <span type="ref-block" n="3042 r_TAŚV-ML#2.7.8_r"/>kṣāyopaśamikāḥ śeṣā bhāvāḥ puṃvanmatā bhṛtaḥ kṣāyopaśamikatvāt syuḥ samyagdṛgbodhavṛttavat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.7.9"> <span type="ref-block" n="3043 r_TAŚV-ML#2.7.9_r"/>jīvasyaudayikāḥ sarve bhāvā gatyādayaḥ smṛtāḥ jīve saty eva sadbhāvād asaty anupapattitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.7.10"> <span type="ref-block" n="3044 r_TAŚV-ML#2.7.10_r"/>karmodaye ca tasyaiva tathā pariṇamatvataḥ teṣāṃ tatpariṇāmatvaṃ kathaṃcin na virudhyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_2.7.11"> <span type="ref-block" n="3045 r_TAŚV-ML#2.7.11_r"/>bhavyābhavyatvayor jīvasvabhāvatvaṃ vibhāvyate pāriṇāmikatāyogāc cetanatvavivartavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_2.7.12"> <span type="ref-block" n="3046 r_TAŚV-ML#2.7.12_r"/>cetanatvasvabhāvatvam ātmano 'siddham ity asat svopayogasvabhāvatvasiddheḥ prāgabhidhānataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_2.7.13"> <span type="ref-block" n="3047 r_TAŚV-ML#2.7.13_r"/>nanv aupaśamikādīnāṃ tyāgaś cen nirvṛtātmanaḥ niḥsvabhāvatvam āsaktaṃ nairātmyaṃ sarvathā tataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_2.7.14"> <span type="ref-block" n="3048 r_TAŚV-ML#2.7.14_r"/>tadatyāge tu mokṣasyābhāvaḥ syād ātmanaḥ sadā tato na tatsvabhāvatvaṃ jīvasyety apare viduḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_2.7.15"> <span type="ref-block" n="3049 r_TAŚV-ML#2.7.15_r"/>tadasaṃgatam ādeśavacanād eva dehinaḥ teṣāṃ tadrūpatābhīṣṭer atyāgāc ca kathaṃcana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_2.7.16"> <span type="ref-block" n="3050 r_TAŚV-ML#2.7.16_r"/>citsvabhāvatayā tāvan naiṣāṃ tyāgaḥ kathaṃcana kṣāyopaśamikatvopaśamikatvena tatkṣaye <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_2.7.17"> <span type="ref-block" n="3051 r_TAŚV-ML#2.7.17_r"/>teṣām audayikatvena naiva syān niḥsvabhāvatā mokṣābhāvo 'pi cāpuṃsaḥ kṣāyikādyavināśataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_2.7.18"> <span type="ref-block" n="3052 r_TAŚV-ML#2.7.18_r"/>na caupaśamikādīnāṃ nāśāj jīvāsvabhāvatā pratikṣaṇavivartānāṃ tatsvabhāvatvahānitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_2.7.19"> <span type="ref-block" n="3053 r_TAŚV-ML#2.7.19_r"/>kūṭasthātmakatāpatteḥ sarvathārthakriyākṣateḥ vastutvahānito jīvatattvābhāvaprasaṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_2.7.20"> <span type="ref-block" n="3054 r_TAŚV-ML#2.7.20_r"/>tathā ca nāśino bhāvāḥ svabhāvā nātmanas tathā anātmano 'pi te na syur iti tadvastutā kutaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_2.7.21"> <span type="ref-block" n="3055 r_TAŚV-ML#2.7.21_r"/>evaṃ niḥśeṣatattvānām abhāvaḥ kena vāryate nāstibhāvasvabhāvatvābhāvaḥ sādhanavādinām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_2.7.22"> <span type="ref-block" n="3056 r_TAŚV-ML#2.7.22_r"/>tataḥ syādvādināṃ siddhaḥ śāśvato 'śāśvato 'pi ca svabhāvaḥ sarvavastūnām iti nustatsvabhāvatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_2.8.1"> <span type="ref-block" n="3058 r_TAŚV-ML#2.8.1_r"/>tatra kṣayodbhavo bhāvaḥ kṣayopaśamajaś ca yaḥ tadvyaktivyāpi sāmānyam upayogo sya lakṣaṇaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.9.1"> <span type="ref-block" n="3060 r_TAŚV-ML#2.9.1_r"/>sa dvividho ṣṭacaturbhedaḥ ity ukteḥ sūriṇā svayam śeṣabhāvatrayātmatvasyaitallakṣyatvasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.9.2"> <span type="ref-block" n="3061 r_TAŚV-ML#2.9.2_r"/>evaṃ sūtradvayenoktaṃ lakṣaṇaṃ lakṣayen naraṃ kāyād bhedena saṃśleṣam āpannād api tattvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.10.1"> <span type="ref-block" n="3063 r_TAŚV-ML#2.10.1_r"/>lakṣyāḥ saṃsāriṇo jīvā muktāś ca bahavo nyathā tadekatvapravādaḥ syāt sa ca dṛṣṭeṣṭabādhitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.11.1"> <span type="ref-block" n="3065 r_TAŚV-ML#2.11.1_r"/>samanaskāmanaskās te matāḥ saṃsāriṇo dvidhā tadvedanasya kāryasya siddher iṣṭaviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.12.1"> <span type="ref-block" n="3067 r_TAŚV-ML#2.12.1_r"/>trasās te sthāvarāś cāpi tadanyataranihnave jīvatattvaprabhedānāṃ vyavasthānāprasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.13.1"> <span type="ref-block" n="3069 r_TAŚV-ML#2.13.1_r"/>jīvāḥ pṛthvīmukhās tatra sthāvarāḥ paramāgamāt sunirbādhāt praboddhavyā yuktyā ekeṃdriyā hi te <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.14.1"> <span type="ref-block" n="3071 r_TAŚV-ML#2.14.1_r"/>trasāḥ punaḥ samākhyātāḥ prasiddhā dvīṃdriyādayaḥ ity evaṃ paṃcabhiḥ sūtraiḥ sarvasaṃsārisaṃgraha <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.15.1"> <span type="ref-block" n="3073 r_TAŚV-ML#2.15.1_r"/>paṃceṃdriyāṇi jīvasya manaso niṃdriyatvataḥ buddhyahaṃkārayor ātmarūpayos tatphalatvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.15.2"> <span type="ref-block" n="3074 r_TAŚV-ML#2.15.2_r"/>vāgādīnām ato bhedāsiddher dhīsādhanatvataḥ sparśādijñānakāryāṇām evaṃvidhavinirṇayāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.17.1"> <span type="ref-block" n="3077 r_TAŚV-ML#2.17.1_r"/>dvividhāny eva nirvṛttisvabhāvāny anuminvate siddhopakaraṇātmāni taccyutau tadvidacyuteḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.18.1"> <span type="ref-block" n="3079 r_TAŚV-ML#2.18.1_r"/>bhāveṃdriyāṇi labdhyātmopayogātmāni jānate svārthasaṃvidi yogyatvād vyāpṛtatvāc ca saṃvidaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.19.1"> <span type="ref-block" n="3081 r_TAŚV-ML#2.19.1_r"/>sparśanādīni tāny āhuḥ kartuḥ sāṃnidhyavṛttitaḥ kriyāyāṃ karaṇānīha karmavaicitryatas tathā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.19.2"> <span type="ref-block" n="3082 r_TAŚV-ML#2.19.2_r"/>itīṃdriyāṇi bhedena vyākhyātāni matāṃtaraṃ vyavacicchitsubhiḥ paṃcasūtryā yuktyāgamānvitaiḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.20.1"> <span type="ref-block" n="3084 r_TAŚV-ML#2.20.1_r"/>sparśādayas tadarthāḥ syur dravyaparyāyatārhataḥ dravyaikāṃte kriyāyāḥ syāt sarvathā kūrmaromavat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.20.2"> <span type="ref-block" n="3085 r_TAŚV-ML#2.20.2_r"/>tathaiva paryayaikāṃte bhedaikāṃte 'nayor api anekāṃtātmanā teṣāṃ nirbādham upalabdhitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.21.1"> <span type="ref-block" n="3087 r_TAŚV-ML#2.21.1_r"/>sāmarthyād gamyamānasyāniṃdriyasyeha sūtritaḥ śrutam arthaḥ śrutajñānagamyaṃ vastu tad ucyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.21.2"> <span type="ref-block" n="3088 r_TAŚV-ML#2.21.2_r"/>manomātranimittatvāt śrutajñānasya kārtsnyataḥ sparśanādīṃdriyajñeyas tadartho hi niyamyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.21.3"> <span type="ref-block" n="3089 r_TAŚV-ML#2.21.3_r"/>iti sūtradvayenākṣamanorthānāṃ prarūpaṇaṃ kṛtaṃ tajjanmavijñānanirālaṃbanatāchide <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.22.1"> <span type="ref-block" n="3091 r_TAŚV-ML#2.22.1_r"/>vanaspatyaṃtajīvānām ekaṃ sparśanam iṃdriyaṃ tajjajñānanimittāyāḥ pravṛtter upalaṃbhanāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.23.1"> <span type="ref-block" n="3093 r_TAŚV-ML#2.23.1_r"/>tathā kṛmiprakārāṇāṃ rasanenādhikaṃ mataṃ vṛddhe pipīlikādīnāṃ te ghrāṇena nirūpyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.23.2"> <span type="ref-block" n="3094 r_TAŚV-ML#2.23.2_r"/>cakṣuṣā tāni vṛddhāni bhramarādiśarīriṇāṃ śrotreṇānu manuṣyādijīvānāṃ tāni niścayāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.23.3"> <span type="ref-block" n="3095 r_TAŚV-ML#2.23.3_r"/>tattaddhetukavijñānamūlānām upalabdhitaḥ viṣayeṣu pravṛttīnāṃ svasminn iva vipaścitām <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.24.1"> <span type="ref-block" n="3097 r_TAŚV-ML#2.24.1_r"/>saṃjñināṃ samanaskatvaṃ saṃjñāyāḥ pratipattitaḥ sā hi śikṣākriyālāpagrahaṇaṃ munibhir matā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.24.2"> <span type="ref-block" n="3098 r_TAŚV-ML#2.24.2_r"/>nānādibhavasaṃbhūtaviṣayānubhavodbhavā sāmānyadhāraṇāhārasaṃjñādīnāmadhīr api <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.24.3"> <span type="ref-block" n="3099 r_TAŚV-ML#2.24.3_r"/>kṣayopaśamabhedena yukto jīvo numanyate sadbhir bhāvamanas tāvat kaiścit saṃjñāviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.24.4"> <span type="ref-block" n="3100 r_TAŚV-ML#2.24.4_r"/>tatsaddravyamanoyuktam ātmanaḥ karaṇatvataḥ svārthopalaṃbhane bhāvasparśanādivad atra naḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.24.5"> <span type="ref-block" n="3101 r_TAŚV-ML#2.24.5_r"/>ātmapudgalaparyāyavyatiriktaṃ mano na tu dravyam asti parair uktaṃ pramāṇābhāvatas tathā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.24.6"> <span type="ref-block" n="3102 r_TAŚV-ML#2.24.6_r"/>iti sūtratrayeṇākṣamanasāṃ svāminiścayaḥ saṃjñyasaṃjñivibhāgaś ca sāmarthyād vihito ṃjasā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.24.7ab"> <span type="ref-block" n="3103 r_TAŚV-ML#2.24.7ab_r"/>iti svatattvādi viśeṣarūpato niveditaṃ tu vyavahārato nayāt </l><l n="bt_2.24.7cd"> <span type="ref-block" n="3104 r_TAŚV-ML#2.24.7cd_r"/>tad eva sāmānyam avāṃtaroditāt svasaṃgrahāt taddvitayapramāṇataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.25.1"> <span type="ref-block" n="3106 r_TAŚV-ML#2.25.1_r"/>gatau tu vigrahārthāyāṃ karmayogo mato nyathā tena saṃbaṃdhavaidhuryād vyomavannirvṛtātmavat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.25.2"> <span type="ref-block" n="3107 r_TAŚV-ML#2.25.2_r"/>gatimattvaṃ punas tasya kriyāhetuguṇatvataḥ loṣṭhavaddhetudharmo sti tatra kāryakriyekṣaṇāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.25.3"> <span type="ref-block" n="3108 r_TAŚV-ML#2.25.3_r"/>sarvagatvād gatiḥ puṃsaḥ svavan nāstīti ye viduḥ teṣāṃ hetur asiddho sya kāyamātratvavedanāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.25.4"> <span type="ref-block" n="3109 r_TAŚV-ML#2.25.4_r"/>vibhuḥ pumān amūrtatve sati nityatvataḥ svavat ityādi hetavo py evaṃ pratyakṣahatagocarāḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.25.5"> <span type="ref-block" n="3110 r_TAŚV-ML#2.25.5_r"/>hetur īśvarabodhena vyabhicārī ca kīrtitaḥ tasyāmūrtatvanityatvasiddher avibhutā matā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.25.6"> <span type="ref-block" n="3111 r_TAŚV-ML#2.25.6_r"/>anityo bhavabodhaś cen na syāt tasya pramāṇatā gṛhītagrahaṇān no cet smṛtyādeḥ śāstrabādhitā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.26.1"> <span type="ref-block" n="3113 r_TAŚV-ML#2.26.1_r"/>siddhā gatir anuśreṇi dehinaḥ paramāgamāt lokāṃtaraṃ pratijñeyaṃ pudgalasya ca nānyathā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.26.2"> <span type="ref-block" n="3114 r_TAŚV-ML#2.26.2_r"/>poḍhā prakramayukto yam ātmeti vacanaṃ pumān saṃpradāyāt sunirṇītāsaṃbhavadbādhakatvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.27.1"> <span type="ref-block" n="3116 r_TAŚV-ML#2.27.1_r"/>gatir muktasya jīvasyāvigrahā vakratāṃ prati nimittābhāvatas tasya svabhāvenordhvagatvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.28.1"> <span type="ref-block" n="3118 r_TAŚV-ML#2.28.1_r"/>saṃsāriṇaḥ punar vakrībhāvayuktā ca sā matā caturbhyaḥ samayebhyaḥ prāk paratas tadasaṃbhavāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.28.2"> <span type="ref-block" n="3119 r_TAŚV-ML#2.28.2_r"/>niṣkuṭakṣetrasaṃsiddhes trivakragatisaṃbhavaḥ ekadvivakrayā gatyā kvacid utpattyayogataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.28.3"> <span type="ref-block" n="3120 r_TAŚV-ML#2.28.3_r"/>yeṣāṃ ca caturasraḥ syāl loko vṛtto pi vā mataḥ niṣkuṭatvavinirmuktas teṣāṃ sā na trivakratā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.29.1"> <span type="ref-block" n="3122 r_TAŚV-ML#2.29.1_r"/>avigrahā gatis tatra proktaikasamayākhilā prāptiḥ samayamātreṇa lokāgrasya tanor api <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.30.1"> <span type="ref-block" n="3124 r_TAŚV-ML#2.30.1_r"/>ekaṃ samayam ātmā dvau trīn vā nāhārayaty ayaṃ śarīratrayaparyāptiprāyogyān pudgalān idam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.30.2"> <span type="ref-block" n="3125 r_TAŚV-ML#2.30.2_r"/>caturthe samaye vaśyam āhārasya prasiddhitaḥ ṛjvām iva gatau prācye puṃsaḥ saṃsāracāriṇaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.30.3"> <span type="ref-block" n="3126 r_TAŚV-ML#2.30.3_r"/>dvitīye pāṇimuktāyāṃ lāṃgalikā tṛtīyake yathā tadvattrivakrāyāṃ caturthe vigrahaḥ grahaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.30.4"> <span type="ref-block" n="3127 r_TAŚV-ML#2.30.4_r"/>kṣaṇikaṃ niṣkriyaṃ cittaṃ svaśarīrapradeśataḥ bhinnaṃ cittāṃtaraṃ naiva prārabheta savigrahaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.30.5"> <span type="ref-block" n="3128 r_TAŚV-ML#2.30.5_r"/>sarvakāraṇaśūnye hi deśe kāryasya janmani kāle vā na kvacij jñātum asya janma na siddhyati <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.30.6"> <span type="ref-block" n="3129 r_TAŚV-ML#2.30.6_r"/>kūṭastho pi pumān naiva jahāti prācyavigrahaṃ na gṛhṇāty uttaraṃ kāyam anityatvaprasaṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.30.7"> <span type="ref-block" n="3130 r_TAŚV-ML#2.30.7_r"/>pariṇāmī yathā kālo gatimānāharatyataḥ svopāttakarmasṛṣṭeṣṭadeśādīn pudgalāntaraṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.30.8"> <span type="ref-block" n="3131 r_TAŚV-ML#2.30.8_r"/>iti vigrahasaṃprāptyai gatir jīvasya yujyate ṣaḍbhiḥ sūtraiḥ sunirṇītā nirbādhaṃ jainadarśane <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.31.1"> <span type="ref-block" n="3133 r_TAŚV-ML#2.31.1_r"/>saṃmūrchanādayo janma puṃso bhedena saṃgrahāt sato pi janmabhedasya parasyāṃtargater iha <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.32.1"> <span type="ref-block" n="3135 r_TAŚV-ML#2.32.1_r"/>tasyāpi yonayaḥ saṃti sacittādyā yathoditāḥ svāvāreṇa vinā janma kriyāyā jātvanīkṣaṇāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.32.2"> <span type="ref-block" n="3136 r_TAŚV-ML#2.32.2_r"/>tadvaicitryaṃ punaḥ karmavaicitryāt tad vihanyate kāryavaicitryasiddhes tu karmavaicitryanirṇayaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.33.1"> <span type="ref-block" n="3138 r_TAŚV-ML#2.33.1_r"/>yukto jarāyujādīnām eva garbho vadhāraṇāt devanārakaśeṣāṇāṃ garbhābhāvavibhāvanāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.34.1"> <span type="ref-block" n="3140 r_TAŚV-ML#2.34.1_r"/>syād devanārakāṇām upapādo niyatas tathā tasyābhāvāt tato nyeṣāṃ teṣāṃ janmāṃtaracyuteḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.35.1"> <span type="ref-block" n="3142 r_TAŚV-ML#2.35.1_r"/>nirdiṣṭebhyas tu śeṣāṇāṃ yuktaṃ saṃmūrchanaṃ sadā garbhopapādayos tatra pratītyanupapattitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.35.2"> <span type="ref-block" n="3143 r_TAŚV-ML#2.35.2_r"/>tathā saṃsvedajādīnām api saṃmūrchanaṃ mataṃ janmeti nāparo janmaprakāro sūtrito sti naḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.35.3"> <span type="ref-block" n="3144 r_TAŚV-ML#2.35.3_r"/>ity evaṃ paṃcabhiḥ sūtraiḥ sūtritaṃ janma janmināṃ bhedaprabhedataś ciṃtyaṃ yuktyāgamasamāśrayaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.36.1"> <span type="ref-block" n="3146 r_TAŚV-ML#2.36.1_r"/>svayonau janma jīvasya śarīrotpattir iṣyate tenātraudārikādīni śarīrāṇi pracakṣate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.36.2"> <span type="ref-block" n="3147 r_TAŚV-ML#2.36.2_r"/>siddham audārikaṃ tiryaṅmānuṣāṇām anekadhā śarīraṃ tatra tannāmakarmavaicitryato bṛhat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.36.3"> <span type="ref-block" n="3148 r_TAŚV-ML#2.36.3_r"/>saṃbhāvyāni tato nyāni bādhakābhāvanirṇayāt paramāgamasiddhāni yuktito pi ca kārmaṇaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.39.1"> <span type="ref-block" n="3152 r_TAŚV-ML#2.39.1_r"/>kṣetrāvagāhanāpekṣāṃ kṛtvā sūkṣmaṃ paraṃ paraṃ taijasāt prāgasaṃkhyeyaguṇaṃ jñeyaṃ pradeśataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.39.1ef"> <span type="ref-block" n="3153 r_TAŚV-ML#2.39.1ef_r"/>tathānaṃtaguṇe jñeye pare taijasakārmaṇe <ref type="no-bt" rend="b"/> </l><l n="bt_2.40.1"> <span type="ref-block" n="3155 r_TAŚV-ML#2.40.1_r"/>pradeśato lpatātāratamyaṃ kāyeṣu ye viduḥ sūkṣmatātāratamyasya sādhanaṃ te kutārkikāḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.40.2"> <span type="ref-block" n="3156 r_TAŚV-ML#2.40.2_r"/>tasya kārpāsapiṃḍenānekāṃtāt triṣv ilātmanāṃ pradeśabahutātāratamyavatsthaulyabaṃdhane <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.40.3"> <span type="ref-block" n="3157 r_TAŚV-ML#2.40.3_r"/>karmaiva kārmaṇaṃ tatra śarīraṃ nṛguṇatvataḥ ity asaddravyarūpeṇa tasya paudgalikatvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.40.4"> <span type="ref-block" n="3158 r_TAŚV-ML#2.40.4_r"/>karma pudgalaparyāyo jīvasya pratipadyate pārataṃtryanimittatvāt kārāgārādibaṃdhavat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.40.5"> <span type="ref-block" n="3159 r_TAŚV-ML#2.40.5_r"/>svapnopabhogasiddhyarthaṃ kāyaṃ svapnāṃtikaṃ tu ye prāhus teṣāṃ nivāryaṃte bhogyāḥ svapnāṃtikāḥ katham <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.40.6"> <span type="ref-block" n="3160 r_TAŚV-ML#2.40.6_r"/>bhogyavāsanayā bhogyābhāsaṃ cet svapnavedināṃ śarīravāsanāmātrāc charīrābhāsanaṃ na kim <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.40.7"> <span type="ref-block" n="3161 r_TAŚV-ML#2.40.7_r"/>svābhāvikaṃ punar gātraṃ śuddhaṃ jñānaṃ vadaṃti ye kutas teṣāṃ vibhāgaḥ syāt taccharīraśarīriṇoḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.40.8"> <span type="ref-block" n="3162 r_TAŚV-ML#2.40.8_r"/>kārmaṇāṃtargataṃ yuktaṃ śarīraṃ cātivāhikam nairmāṇikaṃ tu yat teṣāṃ tan no vaikriyikaṃ mataṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.40.9"> <span type="ref-block" n="3163 r_TAŚV-ML#2.40.9_r"/>pārthivādiśarīrāṇi ye to bhinnāni menire pratīter apalāpena manyatāṃ te khavārijam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.42.1"> <span type="ref-block" n="3166 r_TAŚV-ML#2.42.1_r"/>sarvasyānādisaṃbaṃdhe cokte taijasakārmaṇe śarīrāṃtarasaṃbaṃdhasyānyathānupapattitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.43.1"> <span type="ref-block" n="3168 r_TAŚV-ML#2.43.1_r"/>tadādīni śarīrāṇi bhājyāny ekatra dehini sakṛt saṃty ācaturbhyo na paṃcānāṃ tatra saṃbhavaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.44.1"> <span type="ref-block" n="3170 r_TAŚV-ML#2.44.1_r"/>aṃtyaṃ nirupabhogatvāc cheṣebhyo bhidyate vapuḥ śabdādyanubhavo hy asmād upabhogo na jāyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.45.1"> <span type="ref-block" n="3172 r_TAŚV-ML#2.45.1_r"/>ādyaṃ tu sopabhogābhyāṃ parābhyāṃ bhinnam ucyate garbhasaṃmūrchanād dhetor jāyamānatvato bhidā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.46.1"> <span type="ref-block" n="3174 r_TAŚV-ML#2.46.1_r"/>aupapādikatāsiddher bhinnam audārikād idaṃ tāvad vaikriyikaṃ devanārakāṇām udīritam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.47.1"> <span type="ref-block" n="3176 r_TAŚV-ML#2.47.1_r"/>kiṃcid audārikatve pi labdhipratyayatā gateḥ tataḥ pṛthak kathaṃcit syād etatkarmasamudbhavaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.48.1"> <span type="ref-block" n="3178 r_TAŚV-ML#2.48.1_r"/>tathā taijasam apy atra labdhipratyayam īyatāṃ sādhāraṇaṃ tu sarveṣāṃ dehināṃ kāryabhedataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.49.1"> <span type="ref-block" n="3180 r_TAŚV-ML#2.49.1_r"/>āhārakaṃ śarīraṃ tu śubhaṃ kāryakṛtatvataḥ viśuddhikāraṇatvāc ca viśuddhaṃ bhinnam anyataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.49.2"> <span type="ref-block" n="3181 r_TAŚV-ML#2.49.2_r"/>avyāghātisvarūpatvāt pramattādhipatitvataḥ phalahetusvarūpādhipatibhedena niścitam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.49.3"> <span type="ref-block" n="3182 r_TAŚV-ML#2.49.3_r"/>caturdaśabhir ity evaṃ sūtrair uktaṃ prapaṃcataḥ śarīraṃ tīrthikopetaśarīravinivṛttaye <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.51.1"> <span type="ref-block" n="3185 r_TAŚV-ML#2.51.1_r"/>nārakā dehinas tatra proktāḥ saṃmūrchinaś ca ye napuṃsakāni te nityaṃ na devā jātucit tathā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.51.2"> <span type="ref-block" n="3186 r_TAŚV-ML#2.51.2_r"/>strīpuṃsasukhasaṃprāptihetuhīnatvataḥ purā napuṃsakatvaduḥkhāptihetvabhāvād yathākramaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.52.1"> <span type="ref-block" n="3188 r_TAŚV-ML#2.52.1_r"/>trivedāḥ prāṇinaḥ śepās tebhyas tādṛk suhetutaḥ iti sūtratrayeṇoktaṃ liṃgabhedena dehinām <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.53.1"> <span type="ref-block" n="3190 r_TAŚV-ML#2.53.1_r"/>atraupapādikādīnāṃ nāpavartyaṃ kadācana somāttamāyurīdṛkṣādṛṣṭasāmarthyasaṃgateḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.53.2"> <span type="ref-block" n="3191 r_TAŚV-ML#2.53.2_r"/>sāmarthyatas tato nyeṣām apavartyaṃ viṣādibhiḥ siddhaṃ cikitsitādīnām anyathā niṣphalatvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.53.3"> <span type="ref-block" n="3192 r_TAŚV-ML#2.53.3_r"/>tadanyataradṛṣṭatvāc charīritvādihetubhiḥ sarveṣām apavartyaṃ tannāpavartyam itīrayan <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.53.4"> <span type="ref-block" n="3193 r_TAŚV-ML#2.53.4_r"/>prabādhyate pramāṇena sveṣṭabhedāprasiddhitaḥ sarvajñādivirodhāc ca mānameyāvyavasthiteḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_2.53.5ab"> <span type="ref-block" n="3194 r_TAŚV-ML#2.53.5ab_r"/>iha sati bahiraṃge kāraṇe ke 'pi mṛtyor na mṛtim anubhavaṃti svāyuṣo hānyabhāve </l><l n="bt_2.53.5cd"> <span type="ref-block" n="3195 r_TAŚV-ML#2.53.5cd_r"/>jvalitahutabhugaṃtaḥpātināṃ paṃcatāpi pratiniyatatanur no jīvitasyāpi dṛṣṭeḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l></div><div n="3"><head n="head_3 a_1226"> <span type="ref-block" n="3196 r_TAŚV-ML#345,1_r"/>oṃ <span type="ref-block" n="3197 r_TAŚV-ML#345,2_r"/>tṛtīyo 'dhyāyaḥ <ref type="no-head" rend="a"> </ref> </head><l n="bt_3.1.1"> <span type="ref-block" n="3200 r_TAŚV-ML#3.1.1_r"/>ghanāṃbupavanākāśapratiṣṭhāḥ saptabhūmayaḥ ratnaprabhādayo 'dhodhaḥ saṃbhāvyā bādhakacyuteḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.1.2"> <span type="ref-block" n="3201 r_TAŚV-ML#3.1.2_r"/>svātmapratiṣṭham ākāśaṃ vibhudravyatvato nyathā ghaṭāder iva naivopapadyeta vibhutāsya sā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.1.3"> <span type="ref-block" n="3202 r_TAŚV-ML#3.1.3_r"/>tanuvātaḥ punar vyomapratiṣṭhaḥ pratipadyate tanuvātaviśeṣatvān meghadhāraṇavāyuvat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.1.4"> <span type="ref-block" n="3203 r_TAŚV-ML#3.1.4_r"/>taddhṛtaś cāṃbuvātaḥ syād dhanātmārthasya dhārakaḥ aṃbuvātatvato vārddher vīcīvāyuviśeṣavat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.1.5"> <span type="ref-block" n="3204 r_TAŚV-ML#3.1.5_r"/>ghanānilaṃ pratiṣṭhānahetuḥ kūrmaḥ sa eṣa naḥ na kūrmādir anādhāro dṛṣṭakūrmādivat sadā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.1.6"> <span type="ref-block" n="3205 r_TAŚV-ML#3.1.6_r"/>tannivāsajanādṛṣṭaviśeṣe vasato yadi kūrmādir āśrayaḥ kiṃ na vāyudṛṣṭāṃtasārataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.1.7"> <span type="ref-block" n="3206 r_TAŚV-ML#3.1.7_r"/>nordhvādhobhramaṇaṃ bhūmer ghaṭate golakātmanaḥ sadā tathaiva tadbhrāṃtihetor anupapattitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.1.8"> <span type="ref-block" n="3207 r_TAŚV-ML#3.1.8_r"/>dṛśyamānasamudrādijalasthitivirodhataḥ gole bhrāmyati pāṣāṇagolavat kva viśeṣavāk <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.1.9"> <span type="ref-block" n="3208 r_TAŚV-ML#3.1.9_r"/>gurvarthasyābhimukhyena bhūmeḥ sarvasya pātataḥ tatsthitiś cet pratīyeta nādhastāt pātadṛṣṭitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.1.10"> <span type="ref-block" n="3209 r_TAŚV-ML#3.1.10_r"/>bhūbhramāgamasatyatve 'bhūbhramāgamasatyatā kiṃ na syāt sarvathā jyotirjñānasiddher abhedataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.1.11"> <span type="ref-block" n="3210 r_TAŚV-ML#3.1.11_r"/>dvayoḥ satyatvam iṣṭaṃ cet kvāviruddhārthatā tayoḥ pravaktror āptatā naivaṃ sugateśvarayor iva <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.1.12"> <span type="ref-block" n="3211 r_TAŚV-ML#3.1.12_r"/>sarvadādhaḥ patanty etāḥ bhūmayo maruto 'sthiteḥ īraṇātmatvato dṛṣṭaprabhaṃjanavad ity asat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.1.13"> <span type="ref-block" n="3212 r_TAŚV-ML#3.1.13_r"/>maruto dhārakasyāpi darśanāt toyadādiṣu sarvadā dhārakatvasyānāditvāt tatra na kṣatiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.1.14"> <span type="ref-block" n="3213 r_TAŚV-ML#3.1.14_r"/>nāparyaṃtā dharādho pi siddhā saṃsthānabhedataḥ dharavatsvam aparyaṃtaṃ siddhaṃ saṃsthānavan na hi <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.1.15"> <span type="ref-block" n="3214 r_TAŚV-ML#3.1.15_r"/>nādho dho gativaicitryaṃ viruddhaṃ prāṇinām iha tādṛk pāpasya vaicitryāt tannimittasya tattvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.1.16"> <span type="ref-block" n="3215 r_TAŚV-ML#3.1.16_r"/>tataḥ sapteti saṃkhyānaṃ bhūmīnāṃ na viruddhyate saṃkhyāṃtaraṃ ca saṃkṣepavistarādivaśān mataṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.2.1"> <span type="ref-block" n="3218 r_TAŚV-ML#3.2.1_r"/>triṃśallakṣādisaṃkhyā ca narakāṇāṃ susūtritā ratnaprabhādiṣūktāsu prāṇyadṛṣṭaviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.2.2"> <span type="ref-block" n="3219 r_TAŚV-ML#3.2.2_r"/>iti sūtradvayenādholokāvāsaviniścayaḥ śreyān sarvavidāyātasyāmnāyasyāvilopataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.3.1"> <span type="ref-block" n="3221 r_TAŚV-ML#3.3.1_r"/>tiryaṃco 'śubhaleśyādyās tebhyo pyatiśayena ye prāṇino 'śubhaleśyādyāḥ kecit te tatra nārakāḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.3.2"> <span type="ref-block" n="3222 r_TAŚV-ML#3.3.2_r"/>saṃkleśatāratamyenāśubhatātāratamyatā siddhyed aśubhaleśyāditāratamyam aśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.4.1"> <span type="ref-block" n="3224 r_TAŚV-ML#3.4.1_r"/>tathā tair nārakair duḥkhaṃ parasparam udīryate raudradhyānāt samudbhūteḥ kudher meṣādibhir yathā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.4.2"> <span type="ref-block" n="3225 r_TAŚV-ML#3.4.2_r"/>nimittahetavas tv ete 'nyonyaṃ duḥkhasamudbhave bahiraṃgās tathābhūte sati svakṛtakarmaṇi <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.5.1"> <span type="ref-block" n="3227 r_TAŚV-ML#3.5.1_r"/>saṃkliṣṭair asurair duḥkhaṃ nārakāṇām udīryate meṣādīnāṃ yathā tādṛkrūpais tisṛṣu bhūmiṣu <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.5.2"> <span type="ref-block" n="3228 r_TAŚV-ML#3.5.2_r"/>parāsu gamanābhāvāt teṣāṃ tadvāsidehināṃ duḥkhotpattau nimittatvam asurāṇāṃ na vidyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.5.3"> <span type="ref-block" n="3229 r_TAŚV-ML#3.5.3_r"/>evaṃ sūtratrayonnītasvabhāvā nārakāṃginaḥ svakarmavaśataḥ saṃti pramāṇanayagocarāḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.6.1"> <span type="ref-block" n="3232 r_TAŚV-ML#3.6.1_r"/>narakeṣūditaikādisāgaropamasammitaḥ sthitir asty atra sattvānāṃ sadbhāvāt tādṛgāyuṣaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.6.2"> <span type="ref-block" n="3233 r_TAŚV-ML#3.6.2_r"/>saṃkṣepādiparā tv agre vakṣyamāṇā tu madhyamā sāmarthyād bahudhā proktā nirṇetavyā yathākramaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.8.1"> <span type="ref-block" n="3236 r_TAŚV-ML#3.8.1_r"/>saptādho bhūmayo yasmān madhyaloko balād gataḥ tan na dvīpasamudrāḥ syuḥ sūtradvitayavarṇitā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.9.1"> <span type="ref-block" n="3238 r_TAŚV-ML#3.9.1_r"/>tanmadhye merunābhiḥ syāj jaṃbūdvīpo yathoditaḥ sūtreṇaikena niḥśeṣakumatānāṃ vyapohanāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.10.1"> <span type="ref-block" n="3240 r_TAŚV-ML#3.10.1_r"/>kṣetrāṇi bharatādīni sapta tatrāpareṇa tu sūtreṇoktāni tatsaṃkhyāṃ haṃtuṃ tīrthakakalpitām <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.14.1"> <span type="ref-block" n="3246 r_TAŚV-ML#3.14.1_r"/>pūrvāparāyatās tatra parvatās tadvibhājinaḥ ṣaṭpradhānāḥ pareṇaite proktā himavadādayaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.15.1"> <span type="ref-block" n="3249 r_TAŚV-ML#3.15.1_r"/>padmādayo hradās teṣām upari pratipāditāḥ sūtreṇaikena vijñeyā yathāgamam asaṃśayam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.17.1"> <span type="ref-block" n="3252 r_TAŚV-ML#3.17.1_r"/>saṃkhyayāyām aviṣkaṃbhāvagāhagatayā hradaḥ sūtradvayena nirdiṣṭaḥ prathamaḥ sarvavedibhiḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.19.1"> <span type="ref-block" n="3255 r_TAŚV-ML#3.19.1_r"/>tanmadhye yojanaṃ proktaṃ puṣkaraṃ dviguṇās tataḥ hradāś ca puṣkarāṇīti sūtradvitayato ṃjasā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.20.1"> <span type="ref-block" n="3258 r_TAŚV-ML#3.20.1_r"/>devyaḥ śrīmukhāḥ khyātāḥ sūtreṇaikena sūcanāt ṣaḍ eva tannivāsinyastā sasāmānikādayaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.24.1"> <span type="ref-block" n="3264 r_TAŚV-ML#3.24.1_r"/>atha gaṃgādayaḥ proktāḥ saritaḥ kṣetramadhyagāḥ pūrvāparasamudrāṃtaḥpraveśinyo yathāgamaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.29.1"> <span type="ref-block" n="3271 r_TAŚV-ML#3.29.1_r"/>varṣavarṣadharābādhyaviṣkaṃbhakathanaṃ kṛtaṃ sūtratrayeṇa bhūmīnāṃ sthitibhedodayena tu <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.33.1"> <span type="ref-block" n="3276 r_TAŚV-ML#3.33.1_r"/>tatkṣetravāsināṃ nṝṇāṃ sāyuṣaḥ sthitir īritā sūtratrayeṇa viṣkaṃbho bharatasyaikasūtrataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.35.1"> <span type="ref-block" n="3279 r_TAŚV-ML#3.35.1_r"/>jaṃbūdvīpagavarṣādiviṣkaṃbhādir aśeṣataḥ sadā dvirdhātakīkhaṃḍe puṣkarārdhe ca bhīyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.37.1"> <span type="ref-block" n="3282 r_TAŚV-ML#3.37.1_r"/>prāṅmānuṣottarādyasmān manuṣyāḥ parataś ca na āryāmlecchāś ca te jñeyās tādṛkkarmabalodbhavāḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.37.2"> <span type="ref-block" n="3283 r_TAŚV-ML#3.37.2_r"/>prāptarddhītarabhedena tatrāryā dvividhāḥ smṛtāḥ sadguṇair aryamāṇatvād guṇavadbhiś ca mānavaiḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.37.3"> <span type="ref-block" n="3284 r_TAŚV-ML#3.37.3_r"/>tatra prāptarddhayaḥ saptavidhardhim adhisaṃsṛtāḥ buddhyādisaptadhā nānā viśeṣās tadviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.37.4"> <span type="ref-block" n="3285 r_TAŚV-ML#3.37.4_r"/>saṃbhāvyaṃte ca te hetuviśeṣavaśavartinaḥ kecit prakṛṣyamāṇātmaviśeṣatvāt pramāṇavat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.37.5"> <span type="ref-block" n="3286 r_TAŚV-ML#3.37.5_r"/>asaṃprāptardhayaḥ kṣetrādyāryā bahuvidhāḥ sthitāḥ kṣetrādyapekṣayā teṣāṃ tathā nirṇītiyogataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.37.6"> <span type="ref-block" n="3287 r_TAŚV-ML#3.37.6_r"/>tathā taddvīpajā mlecchāḥ pare syuḥ karmabhūmijāḥ ādyāḥ ṣaṇṇavatiḥ khyātā vārdhidvayataṭadvayoḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.37.7"> <span type="ref-block" n="3288 r_TAŚV-ML#3.37.7_r"/>bhogabhūmyāyurutsedhavṛttayor bhogabhūmibhiḥ samapraṇidhayaḥ karmabhūmivatkarmabhūmibhiḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.37.8"> <span type="ref-block" n="3289 r_TAŚV-ML#3.37.8_r"/>karmabhūmibhavā mlecchāḥ prasiddhā yavanādayaḥ syuḥ pare ca tadācārapālanād bahudhā janāḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.37.9"> <span type="ref-block" n="3290 r_TAŚV-ML#3.37.9_r"/>saṃpradāyāvyavacchedād āryamlecchavyavasthitiḥ saṃtānena viniśceyā tadvidbhir vyavahāribhiḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.37.10"> <span type="ref-block" n="3291 r_TAŚV-ML#3.37.10_r"/>svayaṃ saṃvedyamānā ca guṇadoṣanibaṃdhanā kathaṃcid anumeyā ca tatkāryasya viniścayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.37.11"> <span type="ref-block" n="3292 r_TAŚV-ML#3.37.11_r"/>nityasarvagatāmūrtasvabhāvā sarvathā tu yā jātir brāhmaṇyacāṃḍālyaprabhṛtiḥ kaiścid īryate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.37.11ef"> <span type="ref-block" n="3293 r_TAŚV-ML#3.37.11ef_r"/>sā na siddhā pramāṇena bādhyamānā kadācana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.37.12"> <span type="ref-block" n="3294 r_TAŚV-ML#3.37.12_r"/>siddhaṃ sādṛśyasāmānyaṃ samānā iti tadgrahāt kutaścit sadṛśeṣv eva manuṣyeṣu gavādivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.37.13"> <span type="ref-block" n="3295 r_TAŚV-ML#3.37.13_r"/>sārdhadvidvīpaviṣkaṃbhaprabhṛti pratipāditaṃ samanuṣyaṃ catuṣṭyā ca sūtrāṇām iti gamyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.38.1"> <span type="ref-block" n="3297 r_TAŚV-ML#3.38.1_r"/>bharatādyā videhāṃtāḥ prakhyātāḥ karmabhūmayaḥ devottarakurūṃs tyaktvā tāḥ śeṣā bhogabhūmayaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.38.2"> <span type="ref-block" n="3298 r_TAŚV-ML#3.38.2_r"/>sāmarthyād avasīyaṃte sūtre sminn āgatā api samudradvitayaṃ yadvat pūrvasūtroktaśaktitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.39.1"> <span type="ref-block" n="3300 r_TAŚV-ML#3.39.1_r"/>parāvare vinirdiṣṭe manuṣyāṇām iha sthitī tripalyopamasaṃkhyāṃtarmuhūrtagaṇane balāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.39.2"> <span type="ref-block" n="3301 r_TAŚV-ML#3.39.2_r"/>madhyamā sthitir eteṣāṃ vividhā viniveditā svopāttāyur viśeṣāṇāṃ bhāvāt sūtre tra tādṛśāṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.40.1"> <span type="ref-block" n="3303 r_TAŚV-ML#3.40.1_r"/>te tiryagyonijānāṃ ca saṃkṣepārtham ihodite sthitī prakaraṇābhāve py eṣāṃ sūtreṇa sūribhiḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.40.2"> <span type="ref-block" n="3304 r_TAŚV-ML#3.40.2_r"/>sārdhadvīpadvaye kṣetravibhāgādinirūpaṇaṃ adhyāye sminn asaṃkhyeyeṣv api dvīpeṣu yat kṛtaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.40.3"> <span type="ref-block" n="3305 r_TAŚV-ML#3.40.3_r"/>manuṣyalokasaṃkhyā yā jijñāsaviṣayā muneḥ tena nirṇīyate sadbhir anyatra tadabhāvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.40.4"> <span type="ref-block" n="3306 r_TAŚV-ML#3.40.4_r"/>na ca dvīpasamudrādiviśeṣāṇāṃ prarūpaṇaṃ niḥprayojanam āśaṃkyaṃ manuṣyādhāraniścayāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.40.5"> <span type="ref-block" n="3307 r_TAŚV-ML#3.40.5_r"/>nānākṣetravipākīni karmāṇy utpattihetavaḥ saṃty eva tadviśeṣeṣu pudgalādivipākavat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.40.6"> <span type="ref-block" n="3308 r_TAŚV-ML#3.40.6_r"/>tadaprarūpaṇe jīvatattvaṃ na syāt prarūpitaṃ viśeṣeṇeti tajjñānaśraddhāne na prasiddhyataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.40.7"> <span type="ref-block" n="3309 r_TAŚV-ML#3.40.7_r"/>tannibaṃdhanam akṣuṇṇaṃ cāritraṃ ca tathā kva nu muktimārgopadeśo no śeṣatattvaviśeṣavāk <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.40.8"> <span type="ref-block" n="3310 r_TAŚV-ML#3.40.8_r"/>nanu dvīpādayo dhīmaddhetukāḥ saṃtu sūtritāḥ sanniveśaviśeṣatvasiddher ghaṭavad ity asat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.40.9"> <span type="ref-block" n="3311 r_TAŚV-ML#3.40.9_r"/>hetor īśvaradehenānekāṃtād iti kecana tatrāpare tu manyaṃte nirdeheśvaravādinaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_3.40.10"> <span type="ref-block" n="3312 r_TAŚV-ML#3.40.10_r"/>nimittakāraṇaṃ teṣāṃ neśvaras tatra siddhyati nirdehatvād yathā muktaḥ puruṣaḥ sammataḥ svayaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.11"> <span type="ref-block" n="3313 r_TAŚV-ML#3.40.11_r"/>nityajñānatvato hetur īśvaro jagatām iti na yuktam anvayāsattvād vyatirekāprasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.12"> <span type="ref-block" n="3314 r_TAŚV-ML#3.40.12_r"/>bodho na vedhaso nityo bodhatvād anyabodhavat iti hetor asiddhatvān na vedhāḥ kāraṇaṃ bhuvaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.13"> <span type="ref-block" n="3315 r_TAŚV-ML#3.40.13_r"/>kālāder aśarīrasya kāryotpattinimittatā siddheti vyabhicāritvaṃ nirdehatvasya cen mataṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.14"> <span type="ref-block" n="3316 r_TAŚV-ML#3.40.14_r"/>na tasya puruṣatvena viśiṣṭasya prayogataḥ kālāder aśarīratveśvaratvāvyabhicārataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.15"> <span type="ref-block" n="3317 r_TAŚV-ML#3.40.15_r"/>jagatāṃ neśvaro hetur ajñatvād anyajaṃtuvat na jñosāvaśarīratvān muktavat so nyathā sa vit <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.16"> <span type="ref-block" n="3318 r_TAŚV-ML#3.40.16_r"/>sadehabuddhimaddhetur dṛṣṭāṃto pi ghaṭaḥ kathaṃ nirdehabuddhimaddhetau sādhye jagati yujyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.17"> <span type="ref-block" n="3319 r_TAŚV-ML#3.40.17_r"/>dhīmaddhetutvasāmānyaṃ sādhyaṃ cen nirviśeṣakaṃ nānādhīmannimittatvasiddheḥ syāt siddhasādhanaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.18"> <span type="ref-block" n="3320 r_TAŚV-ML#3.40.18_r"/>nānātvapariṇāmākhyabhāvakarmanimittakaṃ siddhaṃ hīdaṃ jagat tasya tadbhogyatvaprasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.19"> <span type="ref-block" n="3321 r_TAŚV-ML#3.40.19_r"/>saśarīrakulālādiḥ kurvan dṛṣṭo ghaṭādikaṃ svayam ātmā punar deham aśarīro pi viśrutaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.20"> <span type="ref-block" n="3322 r_TAŚV-ML#3.40.20_r"/>sadehetarasāmānyasvabhāvo jagadīśvaraḥ karotīti nu sādhyeta yadā doṣas tadā kva saḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.21"> <span type="ref-block" n="3323 r_TAŚV-ML#3.40.21_r"/>ity eke tadasaṃbaṃdhaṃ svaśarīrāṇi kurvatā śarīrāṃtarasaṃbaṃdhātmanāṃ syān nānyathā kriyā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.22"> <span type="ref-block" n="3324 r_TAŚV-ML#3.40.22_r"/>parāparaśarīrāṇāṃ kalpanān nānavasthitiḥ te samānādisaṃbaṃdhāt kāryakāraṇabhāvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.23"> <span type="ref-block" n="3325 r_TAŚV-ML#3.40.23_r"/>sā yady adṛṣṭasadbhāvān matā tasya tu siddhyatu pūrvaṃ karmaśarīreṇa saṃbaṃdhaḥ paravigrahāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.24"> <span type="ref-block" n="3326 r_TAŚV-ML#3.40.24_r"/>śarīram ātmano 'dṛṣṭaṃ pudgalātmakam īritaṃ sarvathātmaguṇatve sya pārataṃtryānimittatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.25"> <span type="ref-block" n="3327 r_TAŚV-ML#3.40.25_r"/>kṣityādimūrtayaḥ saṃti maheśasya tadudbhave sa eva hetur ityādi vyabhicāro na ced bhavet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.26"> <span type="ref-block" n="3328 r_TAŚV-ML#3.40.26_r"/>tathānye pi kimātmānaḥ svamūrtyutpattihetavaḥ svayaṃ na syur itīśasya kva siddhyet sarvahetutā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.27"> <span type="ref-block" n="3329 r_TAŚV-ML#3.40.27_r"/>kurvan kṣityādimūrtīṃś ca svamūrtiṃ tatprayogataḥ mūrtyaṃtarāṇi kurvīta yadi vānādibhir yataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.28"> <span type="ref-block" n="3330 r_TAŚV-ML#3.40.28_r"/>gatvā sudūram apy evaṃ yadi mūrtī na kāścana kuryāt tābhis tadā hetor anaikāṃtikatā na kiṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.29"> <span type="ref-block" n="3331 r_TAŚV-ML#3.40.29_r"/>anādimūrtibhis tasya saṃbaṃdha iti cen mataṃ kiṃkṛtānāditā tāsāṃ sanniveśaviśiṣṭatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.30"> <span type="ref-block" n="3332 r_TAŚV-ML#3.40.30_r"/>na vā tābhir maheśena kṛtābhir vyabhicāratā sādhanasya kṛtābhir vā tena tām anavasthitiṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.31"> <span type="ref-block" n="3333 r_TAŚV-ML#3.40.31_r"/>kevalaṃ mukham astīti yat kiṃcid abhidhīyate mithyottarāṇām ānaṃtyāt prekṣāvattā nu tatra kā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.32"> <span type="ref-block" n="3334 r_TAŚV-ML#3.40.32_r"/>buddhimaddhetukaṃ yādṛgdṛṣṭaṃ dravyagrahādiṣu saṃniveśaviśiṣṭatvaṃ tādṛgjagati nekṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.33"> <span type="ref-block" n="3335 r_TAŚV-ML#3.40.33_r"/>iti hetor asiddhatvaṃ kaiścid uktaṃ na yujyate tathā sarveṣṭahetūnām asiddhatvaprasaṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.34"> <span type="ref-block" n="3336 r_TAŚV-ML#3.40.34_r"/>kṛtadhījanakaṃ tad dhi nākriyādarśino yathā kvacit tathā na dhūmādir agnyādijñānakāraṇaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.35"> <span type="ref-block" n="3337 r_TAŚV-ML#3.40.35_r"/>vahnyādibuddhikāritvaṃ svayaṃ siddhasya siddhatā dhūmādeḥ sādhanasyaitatsiddhau vanhyādidhīr iti <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.36"> <span type="ref-block" n="3338 r_TAŚV-ML#3.40.36_r"/>yathānyonyāśrayas tadvatprakṛte pi hi sādhane kṛtadhījanakatve sya siddhatāyāṃ kṛtatvadhīḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.37"> <span type="ref-block" n="3339 r_TAŚV-ML#3.40.37_r"/>tato naikāṃtiko hetur eṣa vācyaḥ parīkṣakaiḥ kāryatvārthakriyākṛtvapramukhonena varṇitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.38"> <span type="ref-block" n="3340 r_TAŚV-ML#3.40.38_r"/>sthāvarādibhir apy asya vyabhicāro nuvarṇyate kaiścit pakṣīkṛtais teṣām adhīmaddhetutāsthitaiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.39"> <span type="ref-block" n="3341 r_TAŚV-ML#3.40.39_r"/>dṛṣṭakṣityādihetūnām anvayavyatirekataḥ dṛśyate sthāvarādīnāṃ sarvagatvena vedhasaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.40"> <span type="ref-block" n="3342 r_TAŚV-ML#3.40.40_r"/>na deśe vyatireko sti kṣitāvasya sadā sthiteḥ sarvagasyānvayas tv eko na tajjanyaṃ tv asādhanaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.41"> <span type="ref-block" n="3343 r_TAŚV-ML#3.40.41_r"/>naśvaratvād adṛṣṭasyāsarvagatvāc ca siddhyati vyatirekas tatra tasya sthāvarādinimittatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.42"> <span type="ref-block" n="3344 r_TAŚV-ML#3.40.42_r"/>kālādiparyayasyāpi nityatvādyaprasiddhitaḥ sarvathā kāryaniṣpattau hetutvaṃ na virudhyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.43"> <span type="ref-block" n="3345 r_TAŚV-ML#3.40.43_r"/>maheśvarasisṛkṣāyā jagajjanmeti kecana tasyāḥ śāśvatatāpāyād avibhutvād adṛṣṭavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.44"> <span type="ref-block" n="3346 r_TAŚV-ML#3.40.44_r"/>tadayuktaṃ maheśasya sisṛkṣāṃtarato vinā sisṛkṣotpādane hetos tathaiva vyabhicārataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.45"> <span type="ref-block" n="3347 r_TAŚV-ML#3.40.45_r"/>sisṛkṣāṃtaratas tasyāḥ prasūtāv anavasthiteḥ sthāvarādisamudbhūtir na syāt kalpaśatair api <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.46"> <span type="ref-block" n="3348 r_TAŚV-ML#3.40.46_r"/>tadbhoktṛprāṇyadṛṣṭasya sāmarthyāt sā bhavasya cet prasūtiḥ sthāvarādīnāṃ tasmād anvayanān na kiṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.47"> <span type="ref-block" n="3349 r_TAŚV-ML#3.40.47_r"/>svātaṃtryeṇa tadudbhūtau sarvadoparam acyuteḥ sarvatra sarvakāryāṇāṃ janma kena nivāryate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.48"> <span type="ref-block" n="3350 r_TAŚV-ML#3.40.48_r"/>vyākhyātātreśvareṇaiva nityā sādhyātirekiṇī kvacid vyavasthitānyatra na syād anvayabhāg api <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.49"> <span type="ref-block" n="3351 r_TAŚV-ML#3.40.49_r"/>evamīśasya hetutvābhāvasiddhiṃ pracakṣate vyāpakānupalaṃbhena sthāvarādisamudbhave <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.50"> <span type="ref-block" n="3352 r_TAŚV-ML#3.40.50_r"/>pakṣasyaivānumānena bādhodbhāvyeti cāpare pakṣīkṛtair ayuktatvād vyabhicārasya sādhane <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.51"> <span type="ref-block" n="3353 r_TAŚV-ML#3.40.51_r"/>sarvathā yadi kāryatvaṃ hetuḥ syādvādināṃ tayā na siddho dravyarūpeṇa sarvasyākāryatā sthiteḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.52"> <span type="ref-block" n="3354 r_TAŚV-ML#3.40.52_r"/>kathaṃcit tu viruddhaḥ syād dhīmattve tu jagatsvayaṃ kathaṃcit sādhayann iṣṭaviparītaṃ viśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.53"> <span type="ref-block" n="3355 r_TAŚV-ML#3.40.53_r"/>nākrośaṃtaḥ palāyaṃte viruddhā hetavaḥ svataḥ sarvage buddhimaddhetau sādhye nyair jagatām iha <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.54"> <span type="ref-block" n="3356 r_TAŚV-ML#3.40.54_r"/>dravyaṃ guṇaḥ kriyānaṃtaviśeṣo śāśvato nanu vivādādhyāsito dhīmān hetuḥ sādhyasthito yadā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.55"> <span type="ref-block" n="3357 r_TAŚV-ML#3.40.55_r"/>kāryatvaṃ na tathā sveṣṭaviparītaṃ prasādhayet nāpy asiddhaṃ bhavet tatra sarvathāpi vivakṣitaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.56"> <span type="ref-block" n="3358 r_TAŚV-ML#3.40.56_r"/>ity eke tadasaṃprāptaṃ bhedaikāṃtāprasiddhitaḥ kāryakāraṇayor aikyapratipatteḥ kathaṃcana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.57"> <span type="ref-block" n="3359 r_TAŚV-ML#3.40.57_r"/>naikāṃtabhedabhṛtsiddho nityād api guṇād guṇī dravyasyānādiparyaṃtapariṇāmāt tathā sthiteḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.58"> <span type="ref-block" n="3360 r_TAŚV-ML#3.40.58_r"/>vivādādhyāsitātmāni karaṇādīni kenacit kartrādhiṣṭhitavṛttīni karaṇāditvato yathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.59"> <span type="ref-block" n="3361 r_TAŚV-ML#3.40.59_r"/>vāsyādīni ca tatkartṛsāmānye siddhasādhanaṃ sādhye kartṛviśeṣe tu sādhyaśūnyaṃ nidarśanam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.60"> <span type="ref-block" n="3362 r_TAŚV-ML#3.40.60_r"/>tatsāmānyaviśeṣasya sādhyatvāc ced adūṣaṇaṃ so pi siddhākhilavyaktivyāpī kaścit prasiddhyati <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.61"> <span type="ref-block" n="3363 r_TAŚV-ML#3.40.61_r"/>deśakālaviśeṣāvacchinnāgnivyaktiniṣṭhitaṃ sādhyate hy agnisāmānyaṃ dhūmān nāsiddhabhedagaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.62"> <span type="ref-block" n="3364 r_TAŚV-ML#3.40.62_r"/>siddhe kartari niḥśeṣakārakāṇāṃ prayoktari hetuḥsāmarthyataḥ siddhaḥ sa ced iṣṭo maheśvaraḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.63"> <span type="ref-block" n="3365 r_TAŚV-ML#3.40.63_r"/>naivaṃ prayoktur ekasya kārakāṇām asiddhitaḥ nānā prayoktṛkatvasya kvacid dṛṣṭer asaṃśayaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.64"> <span type="ref-block" n="3366 r_TAŚV-ML#3.40.64_r"/>iti kriyānumānānāṃ mālā naivāmalā bhuvaṃ kartary ekatra saṃsādhye numityā pakṣabādhanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.65"> <span type="ref-block" n="3367 r_TAŚV-ML#3.40.65_r"/>viśvataś cakṣur ityāder āgamād api neśvaraḥ siddhyet tasyānumānenānugrahābhāvatas tataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.66"> <span type="ref-block" n="3368 r_TAŚV-ML#3.40.66_r"/>loko 'kṛtrima ity etadvacanaṃ satyatāṃ gataṃ bādhakasya pramāṇasya sarvathā vinivāraṇāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.67"> <span type="ref-block" n="3369 r_TAŚV-ML#3.40.67_r"/>viśiṣṭasanniveśaṃ ca dhīmatā na kṛtaṃ jagat dṛṣṭakṛtrim akūṭādivilakṣaṇatayekṣaṇāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.68"> <span type="ref-block" n="3370 r_TAŚV-ML#3.40.68_r"/>samudrākarasaṃbhūtamaṇim uktāphalādivat iti hetuvacaḥ śakter api loko 'kṛtaḥsthitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.69"> <span type="ref-block" n="3371 r_TAŚV-ML#3.40.69_r"/>nānyathānupapannatvam asyāsiddhaṃ kathaṃcana kṛtrimārthavibhinnasyākṛtrimatvaprasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.70"> <span type="ref-block" n="3372 r_TAŚV-ML#3.40.70_r"/>nāsiddhir maṇimuktādau kṛtrimetarato kṛte kṛtrimatvaṃ na saṃbhāvyaṃ jagatskaṃdhasya tādṛśaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_3.40.71ab"> <span type="ref-block" n="3373 r_TAŚV-ML#3.40.71ab_r"/>iti kathitaviśeṣo madhyalokasya samyak sakalanayamayena jyotiṣā sanniveśaḥ </l><l n="bt_3.40.71cd"> <span type="ref-block" n="3374 r_TAŚV-ML#3.40.71cd_r"/>pravacanabhavasūtrair janyamānena sadbhiḥ katham api parivedyo bhāvayadbhiḥ prapaṃcāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l></div><div n="4"><head n="head_4 a_1347"> <span type="ref-block" n="3375 r_TAŚV-ML#371,1_r"/>atha caturtho 'dhyāyaḥ <ref type="no-head" rend="a"> </ref> </head><l n="bt_4.1.1"> <span type="ref-block" n="3377 r_TAŚV-ML#4.1.1_r"/>devāś caturṇikāyā ity etat sūtraṃ yad abravīt nārakāṇām ivādhāram anuktaṃ devasaṃvide <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.1.2"> <span type="ref-block" n="3378 r_TAŚV-ML#4.1.2_r"/>sūtrakāras tad eteṣāṃ lokatrayanivāsināṃ sāmarthyād ūrdhvalokasya saṃsthānaṃ vaktum aihata <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.2.1"> <span type="ref-block" n="3380 r_TAŚV-ML#4.2.1_r"/>triṣv ādyeṣu nikāyeṣu devāḥ sūtreṇa sūcitāḥ saṃti pītāṃtaleśyās te nānyathā bādhitatvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.3.1"> <span type="ref-block" n="3382 r_TAŚV-ML#4.3.1_r"/>caturṣv api nikāyeṣu te daśādivikalpakāḥ kalpopapannaparyaṃtā iti sūtre niyāmataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.4.1"> <span type="ref-block" n="3385 r_TAŚV-ML#4.4.1_r"/>iṃdrādayo daśaiteṣām ekaśaḥ pratisūtritāḥ puṇyakarmaviśeṣāṇāṃ taddhetūnāṃ tathā sthiteḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.5.1"> <span type="ref-block" n="3387 r_TAŚV-ML#4.5.1_r"/>tatrāpi vyaṃtarā varjyā jyotiṣkāś copavarṇitāḥ trāyastriṃśais tathā lokapālais taddhetvasaṃbhavāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.6.1"> <span type="ref-block" n="3389 r_TAŚV-ML#4.6.1_r"/>dvīṃdrāḥ nikāyayor devāḥ pūrvayor iti niścayāt tatraikasya prabhor bhāvo neti te stokapuṇyakāḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.7.1"> <span type="ref-block" n="3391 r_TAŚV-ML#4.7.1_r"/>devāḥ kāyapravīcārā ā aiśānāditīraṇāt caturṣv api nikāyeṣu sukhabhedasya sūcanaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.8.1"> <span type="ref-block" n="3393 r_TAŚV-ML#4.8.1_r"/>te sparśādipravīcārāḥ śeṣās tebhyo yathāgamaṃ jñeyāḥ kāmodayāḥ pāpatāratamyaviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.9.1"> <span type="ref-block" n="3395 r_TAŚV-ML#4.9.1_r"/>tebhyas tu pare kāmavedanāyāḥ parikṣayāt sukhaprakarṣasaṃprāpteḥ pravīcāreṇa varjitāḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.9.2"> <span type="ref-block" n="3396 r_TAŚV-ML#4.9.2_r"/>saṃbhāvyaṃte ca te sarve tāratamyasya darśanāt narāṇām iha keṣāṃcit kāmāpāpasya tādṛśaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.9.3"> <span type="ref-block" n="3397 r_TAŚV-ML#4.9.3_r"/>ity evaṃ navabhiḥ sūtraiḥ nikāyādyaṃtarasya yā kalpanā saṃśayaś cātra keṣāṃcit tannirākṛtiḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.10.1"> <span type="ref-block" n="3399 r_TAŚV-ML#4.10.1_r"/>daśāsurādayas tatra proktā bhavanavāsinaḥ adholokagateṣv eṣāṃ bhavaneṣu nivāsataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.11.1"> <span type="ref-block" n="3401 r_TAŚV-ML#4.11.1_r"/>aṣṭabhedā vinirdiṣṭā vyaṃtarāḥ kinnarādayaḥ vividhānyaṃtarāṇy eṣām adhomadhyamalokayoḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.12.1"> <span type="ref-block" n="3403 r_TAŚV-ML#4.12.1_r"/>jyotiṣkāḥ paṃcadhā dṛṣṭāḥ sūryādyā jyotir āśritāḥ nāmakarmavaśāt tādṛk saṃjñā sāmānyabhedataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.12.2"> <span type="ref-block" n="3404 r_TAŚV-ML#4.12.2_r"/>sāmānyato 'numeyāś ca chadmasthānāṃ viśeṣataḥ paramāgamasaṃgamyā iti nādṛṣṭakalpanā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.13.1"> <span type="ref-block" n="3406 r_TAŚV-ML#4.13.1_r"/>niruktyā vāsabhedasya pūrvavadgatyabhāvataḥ te nṛloka iti proktam āvāsapratipattaye <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.13.2"> <span type="ref-block" n="3407 r_TAŚV-ML#4.13.2_r"/>asmāt samāddharābhāgād ūrdhvaṃ teṣāṃ prakāśitāḥ āvāsāḥ kramaśaḥ sarvajyotiṣāṃ viśvavedibhiḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.13.3"> <span type="ref-block" n="3408 r_TAŚV-ML#4.13.3_r"/>yojanānāṃ śatāny aṣṭau hīnāni daśayojanaiḥ utpatya tārakās tāvac caraṃty adha iti śrutiḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.13.4"> <span type="ref-block" n="3409 r_TAŚV-ML#4.13.4_r"/>tataḥ sūryā daśotpatya yojanāni mahāprabhāḥ tataś caṃdramasośītiṃ bhāni trīṇi tatas trayaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.13.5"> <span type="ref-block" n="3410 r_TAŚV-ML#4.13.5_r"/>trīṇi trīṇi budhāḥ śukrā guravaś copari kramāt catvāro ṃgārakās tadvac catvāri ca śanaiś carāḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.13.6"> <span type="ref-block" n="3411 r_TAŚV-ML#4.13.6_r"/>caraṃti tādṛśādṛṣṭaviśeṣavaśavartinaḥ svabhāvād vā tathānādinidhanād dravyarūpataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.13.7"> <span type="ref-block" n="3412 r_TAŚV-ML#4.13.7_r"/>eṣa eva nabho bhāgo jyotiḥsaṃghātagocaraḥ bahalaḥ sadaśakaṃ sarvo yojanānāṃ śataṃ smṛtaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.13.8"> <span type="ref-block" n="3413 r_TAŚV-ML#4.13.8_r"/>sa ghanodadhiparyaṃto nṛloke 'nyatra vā sthitaḥ siddhas tiryagasaṃkhyātadvīpāṃbhodhipramāṇakaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.13.9"> <span type="ref-block" n="3414 r_TAŚV-ML#4.13.9_r"/>sarvābhyaṃtaracārīṣṭaḥ tatrābhijidatho bahiḥ sarvebhyo gaditaṃ mūlaṃ bharaṇyo dhas tathoditāḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.13.10"> <span type="ref-block" n="3415 r_TAŚV-ML#4.13.10_r"/>sarveṣām upari svātir iti saṃkṣepataḥ kṛtā vyavasthā jyotiṣāṃ ciṃtyā pramāṇanayavedibhiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_4.13.11"> <span type="ref-block" n="3416 r_TAŚV-ML#4.13.11_r"/>merupradakṣiṇā nityagatayas tv iti nivedanāt naivāpradakṣiṇā teṣāṃ kādācit kīṣyate na ca <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_4.13.12"> <span type="ref-block" n="3417 r_TAŚV-ML#4.13.12_r"/>gatyabhāvo pi cāniṣṭaṃ yathā bhūbhramavādinaḥ bhuvo bhramaṇanirṇītivirahasyopapattitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_4.13.13"> <span type="ref-block" n="3418 r_TAŚV-ML#4.13.13_r"/>ūrdhvādhobhramaṇaṃ sarvajyotiṣāṃ dhruvatārakāḥ muktvā bhūgolakād evaṃ prāhur bhūbhramavādinaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_4.13.14"> <span type="ref-block" n="3419 r_TAŚV-ML#4.13.14_r"/>tad apy apāstam ācāryair nṛloka iti sūcanāt tatraiva bhramaṇaṃ yasmān nordhvādhobhramaṇe sati <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_4.13.15"> <span type="ref-block" n="3420 r_TAŚV-ML#4.13.15_r"/>samarātraṃdivāvṛddhir hānir doṣāc ca yujyate chāyāgrahoparāgādir yathā jyotirgatis tathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_4.13.16"> <span type="ref-block" n="3421 r_TAŚV-ML#4.13.16_r"/>khakhaṃḍabhedataḥ siddhā bāhyābhyaṃtaram adhyataḥ tathābhiyogyadevānāṃ gatibhedāt svabhāvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_4.13.17"> <span type="ref-block" n="3422 r_TAŚV-ML#4.13.17_r"/>jyotiḥ śāstramato yuktaṃ naitatsyādvādavidviṣāṃ saṃvādakam anekāṃte sati tasya pratiṣṭhite <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_4.14.1"> <span type="ref-block" n="3424 r_TAŚV-ML#4.14.1_r"/>ye jyotiṣkāḥ smṛtā devās tatkṛto vyavahārataḥ kṛtaḥ kālavibhāgo yaṃ samayādir na mukhyataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.14.2"> <span type="ref-block" n="3425 r_TAŚV-ML#4.14.2_r"/>tadvibhāgāt tathā mukhyo nāvibhāgaḥ prasiddhyati vibhāgarahite hetau vibhāgo na phale kvacit <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.15.1"> <span type="ref-block" n="3427 r_TAŚV-ML#4.15.1_r"/>bahirmanuṣyalokāṃte vasthitā iti sūtrataḥ tatrāsan nāvyavacchedaḥ prādakṣiṇyamati kṣatiḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.15.2"> <span type="ref-block" n="3428 r_TAŚV-ML#4.15.2_r"/>evaṃ sūtracatuṣṭayāj jyotiṣāmaraciṃtanaṃ nivāsādiviśeṣeṇa yuktaṃ bādhavivarjanāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.17.1"> <span type="ref-block" n="3431 r_TAŚV-ML#4.17.1_r"/>vaimānikā vimāneṣu nivāsād upavarṇitāḥ dvidhā kalpopapannāś ca kalpātītāś ca te matāḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.18.1"> <span type="ref-block" n="3433 r_TAŚV-ML#4.18.1_r"/>uparyupari taddhāma nādhastiryak ca tatsthitiḥ yathā bhavanavāsyādidevānām iti nirṇayaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.19.1"> <span type="ref-block" n="3437 r_TAŚV-ML#4.19.1_r"/>saudharmaiśānayor devā jyotiṣāmupari sthitāḥ noparyuparibhāvasya tenāvyāpakatā bhavet <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.19.2"> <span type="ref-block" n="3438 r_TAŚV-ML#4.19.2_r"/>saudharmetyādisūtre ca dvaṃdvavṛttir vibhāvyate saudharmādivimānānām uparyupari nānyathā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.19.3"> <span type="ref-block" n="3439 r_TAŚV-ML#4.19.3_r"/>ānataprāṇatadvaṃdvamāraṇācyutayor iti sūcanād aṃtaśaḥ sā ca kalpeṣv evaikaśas tataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.19.4"> <span type="ref-block" n="3440 r_TAŚV-ML#4.19.4_r"/>graiveyakeṣu navasu navasvanudiśeṣv iyaṃ tato nuttarasaṃjñānāṃ paṃcānāṃ seṣyate rthataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.20.1"> <span type="ref-block" n="3442 r_TAŚV-ML#4.20.1_r"/>saptabhis te tathā jñeyāḥ sthityādibhir asaṃśayaṃ teṣām iha manuṣyādau tāratamyasya darśanāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.21.1"> <span type="ref-block" n="3444 r_TAŚV-ML#4.21.1_r"/>uparyupari te hīnā gatyādibhir asaṃbhavāt tatkāraṇaprakarṣasya pariṇāmaviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.21.2"> <span type="ref-block" n="3445 r_TAŚV-ML#4.21.2_r"/>sthityādibhis tathādhikyasyānyathānupapattitaḥ noparyuparibhāvasya teṣāṃ saṃketisaṃgatiḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.22.1"> <span type="ref-block" n="3447 r_TAŚV-ML#4.22.1_r"/>leśyāḥ pītādayas teṣāṃ sūtravākyaprabhedataḥ pratyetavyāḥ prapaṃcena yathāgamam asaṃśayaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.22.2"> <span type="ref-block" n="3448 r_TAŚV-ML#4.22.2_r"/>leśyā nirdeśataḥ sādhyā kṛṣṇetyādisvarūpataḥ varṇato bhramarādīnāṃ chāyāṃ bibhrati bāhyataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.22.3"> <span type="ref-block" n="3449 r_TAŚV-ML#4.22.3_r"/>anaṃtabhedamāsāṃ syād varṇāṃtaram api sphuṭaṃ ekadvitrikasaṃkhyādikṛṣṇādiguṇayogataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.22.4"> <span type="ref-block" n="3450 r_TAŚV-ML#4.22.4_r"/>tathāṃtaḥpariṇāmena sādhyajīvasya tattvataḥ sa cāsaṃkhyātalokātmapradeśaparimāṇakaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.22.5"> <span type="ref-block" n="3451 r_TAŚV-ML#4.22.5_r"/>tatkaṣāyodayasthāneṣv iyatsūtkṛṣṭam adhyama jaghanyātmakarūpeṣu kleśahānyā nivartanāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.22.6"> <span type="ref-block" n="3452 r_TAŚV-ML#4.22.6_r"/>kṛṣṇādayo 'śubhās tisro vivartaṃte śarīriṇaḥ jaghanyamadhyamotkṛṣṭeṣv aṃśāṃśeṣu vivṛddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.22.7"> <span type="ref-block" n="3453 r_TAŚV-ML#4.22.7_r"/>viśuddher uttarās tisraḥ śubhā evaṃ viparyayāt viśuddhihānyā saṃkleśavṛddhyā caiva śubhetarāḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.22.8"> <span type="ref-block" n="3454 r_TAŚV-ML#4.22.8_r"/>ekaikā cāpy asaṃkhyeyalokātmā vyavasāyabhṛt leśyāviśeṣato jñeyāḥ kaṣāyodayabhedataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.22.9"> <span type="ref-block" n="3455 r_TAŚV-ML#4.22.9_r"/>tathā saṃkramataḥ sādhyā leśyāḥ kleśaviśuddhijāt kliśyamānasya kṛṣṇāyāṃ na leśyāṃtarasaṃkramaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.22.10"> <span type="ref-block" n="3456 r_TAŚV-ML#4.22.10_r"/>tasyām eva tu ṣaṭsthānapatitena vivardhate hīyate ca pumān eṣa saṃkrameṇa nijakramāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_4.22.11"> <span type="ref-block" n="3457 r_TAŚV-ML#4.22.11_r"/>kṛṣṇā prāthamikakleśasthānād dhi parivardhate saṃkhyeyād apy asaṃkhyeyabhāgataḥ svanimittataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_4.22.12"> <span type="ref-block" n="3458 r_TAŚV-ML#4.22.12_r"/>saṃkhyeyādiguṇād vāpi nānyatheti viniścayaḥ leśyāṃtarasya kṛṣṇāto 'śubhasyānyasya bādhanāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_4.22.13"> <span type="ref-block" n="3459 r_TAŚV-ML#4.22.13_r"/>tatkṛṣṇaleśyataḥ sthānāddhīyamāno vihīyate kṛṣṇāyām eva nānyasyāṃ leśyāyāṃ hetvabhāvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_4.22.14"> <span type="ref-block" n="3460 r_TAŚV-ML#4.22.14_r"/>sādyanaṃtādibhāgād vā saṃkhyātādiguṇāt tathā hīyate nānyathā sthānaṣaṭkasaṃkramato subhṛt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_4.22.15"> <span type="ref-block" n="3461 r_TAŚV-ML#4.22.15_r"/>yadānaṃtaguṇā hāniḥ kṛṣṇāyāḥ saṃkramas tadā nīlāyā uttamasthāne talleśyāṃtarasaṃkramaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_4.22.16"> <span type="ref-block" n="3462 r_TAŚV-ML#4.22.16_r"/>evaṃ viśuddhivṛddhau syāc chuklaleśyasya saṃkramaḥ śuklāyām eva nānyatra leśyā evāvasānataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_4.22.17"> <span type="ref-block" n="3463 r_TAŚV-ML#4.22.17_r"/>tathā viśuddhihānyāṃ syāt talleśyāṃtarasaṃkramaḥ anaṃtaguṇahānyaiva nānyahānyā kadācana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_4.22.18"> <span type="ref-block" n="3464 r_TAŚV-ML#4.22.18_r"/>madhye leśyācatuṣkasya śuddhisaṃkleśayor nṛṇāṃ hānau vṛddhau ca vijñeyas teṣāṃ svaparasaṃkramaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_4.22.19"> <span type="ref-block" n="3465 r_TAŚV-ML#4.22.19_r"/>tathaiva karmato leśyāḥ sādhyāḥ ṣaḍ api bhedataḥ phalalakṣaṇadṛṣṭāṃtasāmarthyāt tattvavedibhiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_4.22.20"> <span type="ref-block" n="3466 r_TAŚV-ML#4.22.20_r"/>ādyā tu skaṃdhabhedecchā viṭapacchedaśemupī parā ca śākhāchedīcchād anuśākhachidaiṣaṇā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_4.22.21"> <span type="ref-block" n="3467 r_TAŚV-ML#4.22.21_r"/>piṃḍikāchedanecchā na svayaṃ patitamātraka phalāditsā ca kṛṣṇādileśyānāṃ bhakṣaṇecchayā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_4.22.22"> <span type="ref-block" n="3468 r_TAŚV-ML#4.22.22_r"/>tathā lakṣaṇato leśyāḥ sādhyāḥ siddhāḥ pramāṇataḥ parān anubhayādiḥ syāt kṛṣṇāyās tatra lakṣaṇaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_4.22.23"> <span type="ref-block" n="3469 r_TAŚV-ML#4.22.23_r"/>alasyādis tu nīlāyā mātsaryādiḥ punaḥ sphuṭaṃ kāpotyā dṛḍhamaitryādiḥ pītāyāḥ satyavāditā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_4.22.24"> <span type="ref-block" n="3470 r_TAŚV-ML#4.22.24_r"/>prabhṛti padmaleśyāyāḥ śuklāyāḥ praśamādikaṃ gatyā leśyās tathā jñeyāḥ prāṇināṃ bahubhedayā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_4.22.25"> <span type="ref-block" n="3471 r_TAŚV-ML#4.22.25_r"/>pratyaṃśakaṃ samākhyātāḥ ṣaṅviṃśatir ihāṃśakāḥ tatrāṣṭau madhyamās tāvad āyuṣo baṃdhahetavaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_4.22.26"> <span type="ref-block" n="3472 r_TAŚV-ML#4.22.26_r"/>ārṣopadeśataḥ siddhāḥ śeṣās tu gatihetavaḥ puṇyapāpaviśeṣāṇām upacāratayā hi te <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_4.22.27"> <span type="ref-block" n="3473 r_TAŚV-ML#4.22.27_r"/>bhavāyurgatibhedānāṃ kāraṇaṃ nāmabhedavat śuklotkṛṣṭāṃśakād ātmā bhavet sarvārthasiddhigaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_4.22.28"> <span type="ref-block" n="3474 r_TAŚV-ML#4.22.28_r"/>kṛṣṇotkṛṣṭāṃśakāt tu syād apratiṣṭhānagāmy asau śeṣāṃśakavaśān nānāgatibhāg avagamyatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_4.22.29"> <span type="ref-block" n="3475 r_TAŚV-ML#4.22.29_r"/>yathāgamaṃ prapaṃcena vidyānaṃdamahodayā svāmitvena tathā sādhyā leśyā sādhanato pi ca <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_4.22.30"> <span type="ref-block" n="3476 r_TAŚV-ML#4.22.30_r"/>saṃkhyātaḥ kṣetrataś cāpi sparśanāt kālato ṃtarāt bhāvāc cālpabahutvāc ca pūrvasūtroktanītitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_4.23.1"> <span type="ref-block" n="3478 r_TAŚV-ML#4.23.1_r"/>kalpāḥ prāg eva te bodhyā graiveyakavimānataḥ tadādayas tu sāmarthyāt kalpātītāḥ pratītitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.24.1"> <span type="ref-block" n="3480 r_TAŚV-ML#4.24.1_r"/>tatra laukāṃtikā devā brahmalokālayā iti sūcanāt kalpavāsitvaṃ teṣāṃ niyatam ucyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.25.1"> <span type="ref-block" n="3482 r_TAŚV-ML#4.25.1_r"/>te nvarthasaṃjñatāṃ prāptā bhedāḥ sārasvatādayaḥ tenaikacaramās tadvacchakrādyāś copalakṣitāḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.26.1"> <span type="ref-block" n="3484 r_TAŚV-ML#4.26.1_r"/>tathā dvicaramāḥ proktā vijayādiṣu yato 'marāḥ tato nyatra niyāmo sti na manuṣyabhaveṣv iha <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.26.2"> <span type="ref-block" n="3485 r_TAŚV-ML#4.26.2_r"/>ity ekādaśabhiḥ sūtrair vaimānikanirūpaṇaṃ yuktyāgamavaśādāttaṃ tannikāyacatuṣṭayam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.27.1"> <span type="ref-block" n="3487 r_TAŚV-ML#4.27.1_r"/>sarvalokāśrayāḥ siddhās tiryaṃco py arthato ṃginaḥ saṃtaupapādike bhyaste manuṣyebhyo pi cāpare <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.27.2"> <span type="ref-block" n="3488 r_TAŚV-ML#4.27.2_r"/>iti saṃkṣepatastiryagyonijānāṃ viniścayaḥ kṛto tra sūtrakāreṇa lakṣaṇāvāsabhedataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.32.1"> <span type="ref-block" n="3496 r_TAŚV-ML#4.32.1_r"/>sthitir ity ādisūtreṇa yoktā bhavanavāsināṃ viśeṣeṇa sthitir yā ca tadanaṃtarakīrtitā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.32.3"> <span type="ref-block" n="3497 r_TAŚV-ML#4.32.3_r"/>sūtraiś caturbhir abhyāsādyathāgamaviśeṣataḥ parā vaimānikānāṃ ca sottaratrāvaroktitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.33.1"> <span type="ref-block" n="3499 r_TAŚV-ML#4.33.1_r"/>palyopamam atiriktam avarāsthitim abravīt saudharmaiśānayoḥ sahe sūtre rthāt saṃpratīyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.35.1"> <span type="ref-block" n="3502 r_TAŚV-ML#4.35.1_r"/>sānatkumāramāheṃdraprabhṛtīnām anaṃtare yathā tathā dvitīyādipṛthivīṣu niveditā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.38.1"> <span type="ref-block" n="3506 r_TAŚV-ML#4.38.1_r"/>daśavarṣasahastrāṇi prathamāyām udīritā bhavaneṣu ca sā proktā vyaṃtarāṇāṃ ca tāvatī <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.41.1"> <span type="ref-block" n="3510 r_TAŚV-ML#4.41.1_r"/>pareṣām adhikaṃ jñeyaṃ palyopamam avasthitiḥ jyotiṣkāṇāṃ ca tadvattadaṣṭabhāgo 'paroditā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.41.2"> <span type="ref-block" n="3511 r_TAŚV-ML#4.41.2_r"/>sāmarthyān madhyamā bodhyā sarveṣāṃ sthitir āyuṣaḥ prāṇināṃ sā ca saṃbhāvyā karmavaicitryasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.41.3"> <span type="ref-block" n="3512 r_TAŚV-ML#4.41.3_r"/>nanu yadvadghaṭādīnāṃ vicitrā sthitir iṣyate karmānapekṣiṇāṃ tadvaddehinām iti ye viduḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.41.4"> <span type="ref-block" n="3513 r_TAŚV-ML#4.41.4_r"/>te 'nabhijñā ghaṭādīnām api tadbhoktṛkarmabhiḥ sthiter niṣpādanādṛṣṭakāraṇavyabhicārataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.41.5"> <span type="ref-block" n="3514 r_TAŚV-ML#4.41.5_r"/>sūkṣmo bhūtaviśeṣaś ced vyābhicāreṇa varjitaḥ taddhetur vividhaṃ karma tan na siddhaṃ tathākhyayā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.41.6"> <span type="ref-block" n="3515 r_TAŚV-ML#4.41.6_r"/>tataḥ saṃsāriṇo jīvāḥ svatattvādibhir īritāḥ nānaikātmatayā saṃto nānyathārthakriyākṣateḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.41.7"> <span type="ref-block" n="3516 r_TAŚV-ML#4.41.7_r"/>janmāstitvaṃ nivṛttiṃ ca kramād vṛddhim apakṣayaṃ vināśaṃ ca prapadyaṃte vikāraṃ ṣaṅvidhaṃ hi te <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.41.8"> <span type="ref-block" n="3517 r_TAŚV-ML#4.41.8_r"/>bibhrate stitvam evaite śaśvadekātmakatvataḥ nānyaṃ vikāram ity eke tan na janmādidṛṣṭitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.41.9"> <span type="ref-block" n="3518 r_TAŚV-ML#4.41.9_r"/>janmādayaḥ pradhānasya vikārāḥ pariṇāminaḥ tatsaṃsargāt pratīyaṃte bhrāṃte puṃsīti cen na vai <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_4.41.10"> <span type="ref-block" n="3519 r_TAŚV-ML#4.41.10_r"/>teṣāṃ bhāvavikāratvād ātmany apy avirodhataḥ janmādirahitasyāsyāpratīte bhrāṃtyasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_4.41.11"> <span type="ref-block" n="3520 r_TAŚV-ML#4.41.11_r"/>vikārī puruṣaḥ sattvād bahudhānakavat tava sarvathārthakriyāhāner anyathā sattvahānitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_4.41.12"> <span type="ref-block" n="3521 r_TAŚV-ML#4.41.12_r"/>jāyaṃte te vinaśyaṃti saṃti ca kṣaṇamātrakaṃ pumāṃso na vivartaṃte vṛddhyapakṣayagāś ca na <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_4.41.13"> <span type="ref-block" n="3522 r_TAŚV-ML#4.41.13_r"/>iti kecit pradhvastās te py etenaivāvigānataḥ vivartādyātmatāpāye sattvasyānupapattitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_4.41.14ab"> <span type="ref-block" n="3523 r_TAŚV-ML#4.41.14ab_r"/>tataḥ svatattvādiviśeṣaciṃtanaṃ ghaṭeta jīvasya nayapramāṇataḥ </l><l n="bt_4.41.14cd"> <span type="ref-block" n="3524 r_TAŚV-ML#4.41.14cd_r"/>kramādyanekāṃtatayā vyavasthiter ihoditanyāyabalena tattvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l></div><div n="5"><head n="head_5 a_1439"> <span type="ref-block" n="3525 r_TAŚV-ML#392,1_r"/> oṃ <span type="ref-block" n="3526 r_TAŚV-ML#392,2_r"/>atha pañcamo 'dhyāyaḥ <ref type="no-head" rend="a"> </ref> </head><l n="bt_5.1.1"> <span type="ref-block" n="3528 r_TAŚV-ML#5.1.1_r"/>athājīvavibhāgādivivādavinivṛttaye ajīvetyādisūtrasya pravṛttir upapadyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.1.2"> <span type="ref-block" n="3529 r_TAŚV-ML#5.1.2_r"/>ajīvanād ajīvāḥ syur iti sāmānyalakṣaṇaṃ kāyāḥ pradeśabāhulyād iti kālād viśiṣṭatā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.1.3"> <span type="ref-block" n="3530 r_TAŚV-ML#5.1.3_r"/>dharmādiśabdato bodhyo vibhāgo bhedalakṣaṇaḥ tena naikaṃ pradhānādirūpatā nāpy anaṃśatā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.1.4"> <span type="ref-block" n="3531 r_TAŚV-ML#5.1.4_r"/>niḥśeṣāṇām ajīvānām iti siddhaṃ pratītitaḥ vipakṣe bādhasadbhāvād dṛṣṭeneṣṭena ca svayam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.2.1"> <span type="ref-block" n="3533 r_TAŚV-ML#5.2.1_r"/>tadguṇādisvabhāvatvaṃ dravyāṇītīha sūtrataḥ dravyalakṣaṇasadbhāvāt pratyākhyātam aveyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.2.2"> <span type="ref-block" n="3534 r_TAŚV-ML#5.2.2_r"/>dharmādharmau matau dravye guṇitvāt pudgalādivat tathākāśamato naiṣāṃ guṇābhāvasvabhāvatā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.2.3"> <span type="ref-block" n="3535 r_TAŚV-ML#5.2.3_r"/>na hetor āśrayāsiddhis teṣām agre prasādhanāt nāpi svarūpato siddhir mahattvādiguṇasthiteḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.3.1"> <span type="ref-block" n="3537 r_TAŚV-ML#5.3.1_r"/>kalpitāś cittasaṃtānā jīvā iti nirasyate jīvāś cetīha sūtreṇa dravyāṇīty anuvṛttitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.3.2"> <span type="ref-block" n="3538 r_TAŚV-ML#5.3.2_r"/>kṣmādibhūtacatuṣkāc ca dravyāṃtaratayā gatiḥ nanu dehaguṇatvādir iti dehāt pare narāḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.4.1"> <span type="ref-block" n="3540 r_TAŚV-ML#5.4.1_r"/>dravyārthikanayāt tāni nityāny evānvitatvataḥ avasthitāni sāṃkaryasyānyonyaṃ śaśvadasthiteḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.4.2"> <span type="ref-block" n="3541 r_TAŚV-ML#5.4.2_r"/>tato dravyāṃtarasyāpi dravyaṣaṭkād abhāvataḥ tatparyāyānavasthānān nityatve punararthataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.4.3"> <span type="ref-block" n="3542 r_TAŚV-ML#5.4.3_r"/>arūpāṇīti sāmānyād āha na tv apavādataḥ rūpitvavacanād agre pudgalānāṃ viśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.5.1"> <span type="ref-block" n="3544 r_TAŚV-ML#5.5.1_r"/>arūpitvāpavādo 'yaṃ rūpiṇaḥ pudgalā iti rūpaṃ mūrtir iha jñeyā na svabhāve khilārthabhāk <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.5.2"> <span type="ref-block" n="3545 r_TAŚV-ML#5.5.2_r"/>rūpādipariṇāmasya mūrtitvenābhidhānataḥ sparśādimattvam eteṣām upalakṣyeta tattvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.6.1"> <span type="ref-block" n="3547 r_TAŚV-ML#5.6.1_r"/>ekasaṃkhyāviśiṣṭānīty ekadravyāṇi sūcayan anekadravyatāṃ haṃti dharmādīnām asaṃśayam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.6.2"> <span type="ref-block" n="3548 r_TAŚV-ML#5.6.2_r"/>ā ākāśād iti khyātiḥ pudgalānāṃ nṛṇām api kālāṇūnām anekatvaviśiṣṭadravyatāṃ viduḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.6.3"> <span type="ref-block" n="3549 r_TAŚV-ML#5.6.3_r"/>ekadravyam ayaṃ dharmaḥ syād adharmaś ca tattvataḥ mahattve satyamūrtatvāt khavattatsiddhivādinām <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.6.4"> <span type="ref-block" n="3550 r_TAŚV-ML#5.6.4_r"/>nānādravyam asau nānāpradeśatvād dharādivat ity ayuktam anekāṃtād ākāśenaikatā hṛtā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.6.5"> <span type="ref-block" n="3551 r_TAŚV-ML#5.6.5_r"/>tasya nānāpradeśatvasādhanād agrato nayāt niraṃśasya sa tatsarvamūrtadravyair asaṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.7.1"> <span type="ref-block" n="3553 r_TAŚV-ML#5.7.1_r"/>niṣkriyāṇi ca tānīti parispaṃdavimuktitaḥ sūtritaṃ trijagadvyāpirūpāṇāṃ spaṃdahānitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.7.2"> <span type="ref-block" n="3554 r_TAŚV-ML#5.7.2_r"/>sāmarthyāt sakriyau jīvapudgalāv iti niścayaḥ jīvasya niṣkriyatve hi na kriyāhetutā tanau <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.7.3"> <span type="ref-block" n="3555 r_TAŚV-ML#5.7.3_r"/>prayatnādiguṇas tadvān na hetur iti cen na vai guṇo sti tadvato bhinnaḥ sarvatheti niveditam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.7.4"> <span type="ref-block" n="3556 r_TAŚV-ML#5.7.4_r"/>kriyāhetuguṇatvād vā loṣṭhavatsakriyaḥ pumān dharmadravyeṇa ced asya vyabhicāraḥ paraśrutau <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.7.5"> <span type="ref-block" n="3557 r_TAŚV-ML#5.7.5_r"/>na tasya preraṇāhetuguṇayogitvahānitaḥ nimittamātrahetutvāt svayaṃ gativivartinām <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.7.6"> <span type="ref-block" n="3558 r_TAŚV-ML#5.7.6_r"/>kālo 'sarvagatatvena kriyāvan nānuṣajyate sarvadā jagadekaikadeśasthatvāt pṛthak pṛthak <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.7.7"> <span type="ref-block" n="3559 r_TAŚV-ML#5.7.7_r"/>nanv evaṃ na kriyatve pi dharmādīnāṃ vyavasthiteḥ na syuḥ svayam abhipretā janmasthānavyayakriyāḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.7.8"> <span type="ref-block" n="3560 r_TAŚV-ML#5.7.8_r"/>tathotpādavyayadhrauvyayuktaṃ sad iti lakṣaṇaṃ tatra na syāt tato naiṣāṃ dravyatvaṃ vastutāpi ca <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.7.9"> <span type="ref-block" n="3561 r_TAŚV-ML#5.7.9_r"/>ity apāstaṃ parispaṃdakriyāyāḥ pratiṣedhanāt utpādādikriyāsiddher anyathā sattvahānitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.7.10"> <span type="ref-block" n="3562 r_TAŚV-ML#5.7.10_r"/>parispaṃdakriyāmūlā nacotpādādayaḥ kriyāḥ sarvatra guṇabhedānām utpādādivirodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.11"> <span type="ref-block" n="3563 r_TAŚV-ML#5.7.11_r"/>svaparapratyayau janmavyayau yadi guṇādiṣu sthitiś ca kiṃ na dharmādidravyeṣv evam upeyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.12"> <span type="ref-block" n="3564 r_TAŚV-ML#5.7.12_r"/>gatisthityavagāhānāṃ paratra na nibaṃdhanaṃ dharmādīni kriyāśūnyasvabhāvatvāt khapuṣpavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.13"> <span type="ref-block" n="3565 r_TAŚV-ML#5.7.13_r"/>kriyāvattvaprasaṃgo vā teṣāṃ vāyudharāṃbuvat ity acodyaṃ balādhānamātratvād gamanādiṣu <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.14"> <span type="ref-block" n="3566 r_TAŚV-ML#5.7.14_r"/>dharmādīnāṃ svaśaktyaiva gatyādipariṇāmināṃ yatheṃdriyaṃ balādhānamātraṃ viṣayasaṃnidhau <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.15"> <span type="ref-block" n="3567 r_TAŚV-ML#5.7.15_r"/>puṃsaḥ svayaṃ samarthasya tatra siddher na cānyathā tatraiva dravyasāmarthyān niṣkriyāṇām api svayaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.16"> <span type="ref-block" n="3568 r_TAŚV-ML#5.7.16_r"/>dharmādīnāṃ paratrāstu kriyākāraṇam āptatā nacaivam ātmanaḥ kāyakriyāhetutvam āpatet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.17"> <span type="ref-block" n="3569 r_TAŚV-ML#5.7.17_r"/>sarvathā niṣkriyasyāpi svayaṃ mānavirodhataḥ ātmā hi prerako hetur iṣṭaḥ kāyādikarmaṇi <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.18"> <span type="ref-block" n="3570 r_TAŚV-ML#5.7.18_r"/>tṛṇādikarmaṇīvāstu pavanādiś ca sakriyaḥ vīryāṃtarāyavijñānāvaraṇacchedabhedataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.19"> <span type="ref-block" n="3571 r_TAŚV-ML#5.7.19_r"/>sakriyasyaiva jīvasya tato ṃge karmahetutā haste karmātmasaṃyogaprapannābhyām upeyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.20"> <span type="ref-block" n="3572 r_TAŚV-ML#5.7.20_r"/>yais te pi ca pratikṣiptās tayos tacchaktyayogataḥ niṣkriyo hi yathātmaiṣāṃ kriyāvadvaisadṛśyataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.21"> <span type="ref-block" n="3573 r_TAŚV-ML#5.7.21_r"/>kālādivattathaivātmasaṃyogaḥ saprayatnakaḥ guṇaḥ syāt tasya tadvac ca niṣkriyatvādideśataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.22"> <span type="ref-block" n="3574 r_TAŚV-ML#5.7.22_r"/>guṇāḥ karmāṇi caitena vyākhyātānīti sūcanāt na tāvad ātmasaṃyogaḥ kevalaḥ karmakāraṇaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.23"> <span type="ref-block" n="3575 r_TAŚV-ML#5.7.23_r"/>niḥprayatnasya hastādau kriyāhetutvahānitaḥ naikasya tatprayatnasya kriyāhetutvam īkṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.24"> <span type="ref-block" n="3576 r_TAŚV-ML#5.7.24_r"/>śarīrāyogino nyasya tataḥ karmaprasaṃgataḥ sahitāv ātmasaṃyogaprapannau kurutaḥ kriyāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.25"> <span type="ref-block" n="3577 r_TAŚV-ML#5.7.25_r"/>hastādāv ity asaṃbhāvyamanayoḥ sahadṛṣṭivat adṛṣṭāpekṣiṇau tau ced akurvāṇau kriyāṃ nari <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.26"> <span type="ref-block" n="3578 r_TAŚV-ML#5.7.26_r"/>hastādau kurutaḥ karma naivaṃ kvacid adṛṣṭataḥ uṣṇāpekṣo yathā vanhisaṃyogaḥ kalaśādiṣu <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.27"> <span type="ref-block" n="3579 r_TAŚV-ML#5.7.27_r"/>rūpādīn pākajān vartate vahnau svāśraye tathā nṛsaṃyogādir anyatra kriyām ārabhate na tu <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.28"> <span type="ref-block" n="3580 r_TAŚV-ML#5.7.28_r"/>svādhāre nari tasyetthaṃ sāmarthyād iti cen na vai vaiṣamyād asmadiṣṭasya siddheḥ sādhyasamatvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.29"> <span type="ref-block" n="3581 r_TAŚV-ML#5.7.29_r"/>pratītibādhanāc caitadviparītaprasiddhitaḥ sādhye kriyānimittatve dṛṣṭāṃto hy akriyāśrayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.30"> <span type="ref-block" n="3582 r_TAŚV-ML#5.7.30_r"/>syād eṣa viṣamas tāvad agnisaṃyoga uṣṇabhṛt yathā ca svāśraye kurvan vikāraṃ kalaśādiṣu <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.31"> <span type="ref-block" n="3583 r_TAŚV-ML#5.7.31_r"/>karoti vanhisaṃyogaḥ puṃso yogas tathā tanau ity asmadiṣṭasaṃsiddhiḥ kriyāpariṇatasya nuḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.32"> <span type="ref-block" n="3584 r_TAŚV-ML#5.7.32_r"/>kāye kriyānimittatvasiddheḥ saṃyogini sphuṭaṃ saṃyogārthāṃtaraṃ vanheḥ kuṭādeś ca tadāśritaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.33"> <span type="ref-block" n="3585 r_TAŚV-ML#5.7.33_r"/>samavāyāt tato bhinnapratītyā bādhyate na kiṃ ghaṭādiṣv āmarūpādīn vināśayati sa svayaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.34"> <span type="ref-block" n="3586 r_TAŚV-ML#5.7.34_r"/>pākajān janayaty etat pratipadyeta kaḥ sudhīḥ na caiṣā pākajotpattiprakriyā vyavatiṣṭhate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.35"> <span type="ref-block" n="3587 r_TAŚV-ML#5.7.35_r"/>vanheḥ pākajarupādipariṇāmāḥ kuṭādiṣu svahetubhedataḥ sarvaḥ pariṇāmaḥ pratīyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.36"> <span type="ref-block" n="3588 r_TAŚV-ML#5.7.36_r"/>pūrvākāraparityāgād uttarākāralabdhitaḥ kuṭe pākajarūpādiparityāgena jāyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.37"> <span type="ref-block" n="3589 r_TAŚV-ML#5.7.37_r"/>vanheḥ pākajarūpādis tathā dṛṣṭer abādhanāt nauṣṇyāpekṣas tato vanhisaṃyogo tra nidarśanaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.38"> <span type="ref-block" n="3590 r_TAŚV-ML#5.7.38_r"/>nuḥ kriyāhetutāsiddhau viparītaprasiddhitaḥ anuṣṇāśītarūpaś cāprerako nupaghātakaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.39"> <span type="ref-block" n="3591 r_TAŚV-ML#5.7.39_r"/>kuṭeḥ prāptaḥ kathaṃ rūpādyucchedotpādakāraṇaṃ gurutvaṃ niṣkriyaṃ loṣṭhe vartamānaṃ tṛṇādiṣu <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.40"> <span type="ref-block" n="3592 r_TAŚV-ML#5.7.40_r"/>kriyāhetur yathā tadvatprayatnādis tathekṣaṇāt ye tv āhus te pi vidhvastāḥ pratyetavyā diśānayā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.41"> <span type="ref-block" n="3593 r_TAŚV-ML#5.7.41_r"/>svāśraye vikriyāhetau tato nyatra hi vikriyā dravyasyaiva kriyāhetupariṇāmāt punaḥ punaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.42"> <span type="ref-block" n="3594 r_TAŚV-ML#5.7.42_r"/>kriyākāritvam anyatra pratītyā naiva bādhyate puruṣas tadguṇo vāpi na kriyākāraṇaṃ tanau <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.43"> <span type="ref-block" n="3595 r_TAŚV-ML#5.7.43_r"/>niṣkriyatvād yathā vyomety uktir yātmani bādhakaṃ nānaikāṃtikatā dharmadravyeṇāsya kathaṃcana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.44"> <span type="ref-block" n="3596 r_TAŚV-ML#5.7.44_r"/>tasyāḥ prerakatāsiddheḥ kriyāyā vigrahādiṣu evaṃ sakriyatāsiddhāv ātmano nirvṛtāv api <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.45"> <span type="ref-block" n="3597 r_TAŚV-ML#5.7.45_r"/>sakriyatvaṃ prasaktaṃ ced iṣṭam ūrdhvagatitvataḥ yādṛśī saśarīrasya kriyā muktasya tādṛśī <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.46"> <span type="ref-block" n="3598 r_TAŚV-ML#5.7.46_r"/>na yuktā tasya muktatvavirodhāt karmasaṃgateḥ kriyānekaprakārā hi pudgalānām ivātmanāṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.47"> <span type="ref-block" n="3599 r_TAŚV-ML#5.7.47_r"/>svaparapratyayāyattabhedā na vyatikīryate sānyaiva sadvato yeṣāṃ teṣāṃ taddvayaśūnyatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.48"> <span type="ref-block" n="3600 r_TAŚV-ML#5.7.48_r"/>kriyākriyāvator bhedenāpratīteḥ kadācana kriyākriyāśrayau bhinnau vibhinnapratyayatvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.49"> <span type="ref-block" n="3601 r_TAŚV-ML#5.7.49_r"/>sahyaviṃdhyavad ity etadvibhedaikāṃtasādhanaṃ dharmigrāhipramāṇena hetor bādhananirṇayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.50"> <span type="ref-block" n="3602 r_TAŚV-ML#5.7.50_r"/>kathaṃcid bhinnayos tena tayor grahaṇataḥ sphuṭaṃ vibhinnapratyayatvaṃ ca sarvathā yadi gadyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.51"> <span type="ref-block" n="3603 r_TAŚV-ML#5.7.51_r"/>tata eva tadā tasya siddhatvaṃ prativādinaḥ kathaṃcit tu na tatsiddhaṃ vādinām ity asādhanaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.52"> <span type="ref-block" n="3604 r_TAŚV-ML#5.7.52_r"/>viruddhaṃ vā bhaved iṣṭaviparītaprasādhanāt sādhyasādhanavaikalyaṃ dṛṣṭāṃtasyāpi dṛśyatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.53"> <span type="ref-block" n="3605 r_TAŚV-ML#5.7.53_r"/>sattvenābhinnayor eva pratīteḥ sahyaviṃdhyayoḥ viruddhadharmatādhyāsād ityāder apy ahetutā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.54"> <span type="ref-block" n="3606 r_TAŚV-ML#5.7.54_r"/>proktaitena prapattavyā sarvathāpy aviśeṣataḥ kriyākriyāvato nanyānanyadeśatvataḥ kriyā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.55"> <span type="ref-block" n="3607 r_TAŚV-ML#5.7.55_r"/>tatsvarūpavad ity eke tad apy ajñānaceṣṭitaṃ laukikānany adeśatvaṃ hetuś cedvyabhicāratā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.56"> <span type="ref-block" n="3608 r_TAŚV-ML#5.7.56_r"/>vātātapādibhis tasyānanyadeśair vibhedibhiḥ śāstrīyān anyadeśatvaṃ manyate sādhanaṃ yadi <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.57"> <span type="ref-block" n="3609 r_TAŚV-ML#5.7.57_r"/>na siddham anyadeśatvapratīte rūpayos tayoḥ tadvaddeśā kriyā tadvatsvakīyāśrayadeśakaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.58"> <span type="ref-block" n="3610 r_TAŚV-ML#5.7.58_r"/>pratīyate yadānanyadeśatvaṃ katham etayoḥ sarvathānanyadeśatvam asiddhaṃ prativādinaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.59"> <span type="ref-block" n="3611 r_TAŚV-ML#5.7.59_r"/>kathaṃcid vādinas tatsyādviruddhaṃ ceṣṭahānikṛt dharmigrāhipramāṇena bādhā pakṣasya pūrvavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.60"> <span type="ref-block" n="3612 r_TAŚV-ML#5.7.60_r"/>sādhanasya ca vijñeyā tair evātītakālatā niṣkriyāḥ sarvathā sarve bhāvāḥ syuḥ kṣaṇikatvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.61"> <span type="ref-block" n="3613 r_TAŚV-ML#5.7.61_r"/>paryāyārthatayā labdhiṃ pratikṣaṇavivartavat ity āhur ye na te svasthāḥ sādhanasyāprasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.62"> <span type="ref-block" n="3614 r_TAŚV-ML#5.7.62_r"/>na hi pratyakṣataḥ siddhaṃ kṣaṇikatvaṃ niranvayaṃ sādharmyasya tataḥ siddher bahir aṃtaś ca vastunaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.63"> <span type="ref-block" n="3615 r_TAŚV-ML#5.7.63_r"/>idānīṃtanatā dṛṣṭir na kṣaṇakṣayiṇaḥ kvacit kālāṃtarasthiter eva tathātvapratipattitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.64"> <span type="ref-block" n="3616 r_TAŚV-ML#5.7.64_r"/>nānumānāc ca tatsiddhaṃ taddhetor anabhīkṣaṇāt sattvādi sattvahetuś cen na tatrāgamakatvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.65"> <span type="ref-block" n="3617 r_TAŚV-ML#5.7.65_r"/>viruddhāditayā tasya purastād upavarṇanāt prapaṃcena punar neha tadvicāraḥ pratanyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.66"> <span type="ref-block" n="3618 r_TAŚV-ML#5.7.66_r"/>kathaṃcin niṣkriyatve na sādhye syāt siddhasādhanaṃ tanniścayanayādeśāt prasiddhaṃ sarvavastuṣu <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.67"> <span type="ref-block" n="3619 r_TAŚV-ML#5.7.67_r"/>vyavahāranayāt teṣāṃ sakriyatvaprasiddhitaḥ bhūtir yeṣāṃ kriyā saive py ayuktaṃ sānvayatvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.68"> <span type="ref-block" n="3620 r_TAŚV-ML#5.7.68_r"/>nityatvāt sarvabhāvānāṃ niṣkriyatvaṃ tu sarvathā yair uktaṃ te py anenaiva hetunā dūṣitā hṛtāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.69"> <span type="ref-block" n="3621 r_TAŚV-ML#5.7.69_r"/>sarvathā tanmatadhvaṃsāt pramāṇābhāvataḥ kvacit kathaṃcin nityatāhetur yadi tasya viruddhatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.70"> <span type="ref-block" n="3622 r_TAŚV-ML#5.7.70_r"/>kathaṃcin niṣkriyatvasya sādhanāt kṣaṇikādivat tataḥ syur niṣkriyāḥ sarve bhāvāḥ syāt sakriyāsaha <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.71"> <span type="ref-block" n="3623 r_TAŚV-ML#5.7.71_r"/>virodhādiprasaṃgaś cen na dṛṣṭe tadayogataḥ caitraikajñānavat sveṣṭatattvavad vā pravādinām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.72"> <span type="ref-block" n="3624 r_TAŚV-ML#5.7.72_r"/>sveṣṭaṃ tattvam aniṣṭātmaśūnyaṃ sad iti ye viduḥ sadasadrūpam ekaṃ te nirākuryuḥ kathaṃ punaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.7.73"> <span type="ref-block" n="3625 r_TAŚV-ML#5.7.73_r"/>niṣkriyetaratābhāve bahiraṃtaḥ kathaṃcana pratīter bādhaśūnyāyāḥ sarvathāpy aviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.8.1"> <span type="ref-block" n="3627 r_TAŚV-ML#5.8.1_r"/>pratideśaṃ jagadvyomavyāptayogyatvasiddhitaḥ dharmādharmaikajīvānām asaṃkhyeyapradeśatā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.8.2"> <span type="ref-block" n="3628 r_TAŚV-ML#5.8.2_r"/>lokākāśavad eva syāc cāsaṃkhyeyapradeśābhṛt tadādhyeyasya lokasya sāvadhitvaprasādhanāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.8.3"> <span type="ref-block" n="3629 r_TAŚV-ML#5.8.3_r"/>anaṃtadeśatāpāyāt prasaṃkhyātum aśaktitaḥ na tatrānaṃtasaṃkhyātapradeśatvavibhāvanā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.8.4"> <span type="ref-block" n="3630 r_TAŚV-ML#5.8.4_r"/>ekajīvavacaḥśakter nāsaṃkhyeyapradeśatā nānātmanām anaṃtādipradeśatvasya saṃbhavāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.8.5"> <span type="ref-block" n="3631 r_TAŚV-ML#5.8.5_r"/>sapradeśā ime sarve mūrtimaddravyasaṃgamāt sakṛdevānyathā tasyāyogād ekāṇuvat tataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.8.6"> <span type="ref-block" n="3632 r_TAŚV-ML#5.8.6_r"/>jīvasya sarvataddravyasaṃgamo na virudhyate lokapūraṇasaṃsiddheḥ sadā tadyogyatāsthiteḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.9.1"> <span type="ref-block" n="3634 r_TAŚV-ML#5.9.1_r"/>anaṃtās tu pradeśāḥ syur ākāśasya samaṃtataḥ lokatrayād bahiḥ prāṃtābhāvāt tasyānyathāgateḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.9.2"> <span type="ref-block" n="3635 r_TAŚV-ML#5.9.2_r"/>jagataḥ sāvadhes tāvadbhāvo bahiravasthitiḥ saṃtānātmā na yujyeta sarvathārthakriyākṣamaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.9.3"> <span type="ref-block" n="3636 r_TAŚV-ML#5.9.3_r"/>na guṇaḥ kasyacit tatra dravyasyānabhyupāyataḥ tadāśrayasya karmāder api naivaṃ vibhāvyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.9.4"> <span type="ref-block" n="3637 r_TAŚV-ML#5.9.4_r"/>dravyaṃ tu pariśeṣāt syāt tannabho naḥ pratiṣṭitaṃ prasaktapratiṣedhe hi pariśiṣṭavyavasthitiḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.9.5"> <span type="ref-block" n="3638 r_TAŚV-ML#5.9.5_r"/>āgamajñānasaṃvedyam anumānaṃ viniścitaṃ sarvajñair vā paricchedyam apy anaṃtapramāṇabhāk <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.9.6"> <span type="ref-block" n="3639 r_TAŚV-ML#5.9.6_r"/>yad vijñānaparicchedyaṃ tatsāṃtam iti yo bravīt tasya vedo bhavādir vā nānaṃtyaṃ pratipadyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.10.1"> <span type="ref-block" n="3641 r_TAŚV-ML#5.10.1_r"/>saṃkhyeyāḥ syur asaṃkhyeyās tathānaṃtāś ca tattvataḥ pradeśāḥ skaṃdhasaṃsiddheḥ pudgalānām anekadhā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.11.1"> <span type="ref-block" n="3643 r_TAŚV-ML#5.11.1_r"/>nāṇor iti niṣedhasya vacanān nāpradeśatā prasiddhaivaikadeśatvāt tasyāṇutvaṃ na cānyathā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.11.2"> <span type="ref-block" n="3644 r_TAŚV-ML#5.11.2_r"/>aṣṭapradeśarūpāṇuvādo 'nena nivāritaḥ tatrāpi paramaskaṃdhavidabhāvaprasaṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.11.3"> <span type="ref-block" n="3645 r_TAŚV-ML#5.11.3_r"/>yathāṇur aṇubhir nānādikkaiḥ saṃbaṃdham ādadhat deśato vayavī tadvatpradeśo nyaiḥ pradeśataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.11.4"> <span type="ref-block" n="3646 r_TAŚV-ML#5.11.4_r"/>sarvātmanā ca tais tasyāpi saṃbaṃdhe ṇumātrakaḥ piṃḍaḥ syād anyathopāttadoṣābhāvaḥ samo na kim <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.11.5"> <span type="ref-block" n="3647 r_TAŚV-ML#5.11.5_r"/>vidyādajīvakāyānāṃ dravyatvādisvabhāvatāṃ evaṃ prādhānyataḥ proktāṃ samāsāt sunayānvitām <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.12.1"> <span type="ref-block" n="3649 r_TAŚV-ML#5.12.1_r"/>lokākāśe vagāhaḥ syāt sarveṣām avagāhināṃ bāhyato saṃbhavāt tasmāl lokatvasyānuṣaṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.12.2"> <span type="ref-block" n="3650 r_TAŚV-ML#5.12.2_r"/>lokākāśasya nānyasminn avagāhaḥ kvacin mataḥ ākāśasya vibhutvena svapratiṣṭatvasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.13.1"> <span type="ref-block" n="3652 r_TAŚV-ML#5.13.1_r"/>dharmādharmau matau kṛtsnalokākāśāvagāhinau gacchattiṣṭhatpadārthānāṃ sarveṣām upakārataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.14.1"> <span type="ref-block" n="3654 r_TAŚV-ML#5.14.1_r"/>tasyaivaikapradeśe sti yathaikasyāvagāhanaṃ paramāṇos tathānekāṇuskaṃdhānāṃ ca saukṣmyataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.14.2"> <span type="ref-block" n="3655 r_TAŚV-ML#5.14.2_r"/>tathā caikapradeśādis teṣāṃ prativibhidyatāṃ so vagāho yathāyogyaṃ pudgalānām aśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.16.1"> <span type="ref-block" n="3658 r_TAŚV-ML#5.16.1_r"/>na jīvānām asaṃkhyeyabhāgādiṣv avagāhanaṃ viruddhaṃ tatpradeśānāṃ saṃhārāt pravisarpataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.16.2"> <span type="ref-block" n="3659 r_TAŚV-ML#5.16.2_r"/>pradīpavad iti jñeyā vyavahāranayāśrayā ādhārādheyatārthānāṃ niścayāt tadayogataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.17.1"> <span type="ref-block" n="3661 r_TAŚV-ML#5.17.1_r"/>sakṛtsarvapadārthānāṃ gacchatāṃ gatyupagrahaḥ dharmasya copakāraḥ syāt tiṣṭhatāṃ sthityupagrahaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.17.2"> <span type="ref-block" n="3662 r_TAŚV-ML#5.17.2_r"/>tathaiva syād adharmasyānumeyāv iti tau tataḥ tādṛkkāryaviśeṣasya kāraṇāvyabhicārataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.18.1"> <span type="ref-block" n="3664 r_TAŚV-ML#5.18.1_r"/>upakāro vagāhaḥ syāt sarveṣām avagāhināṃ ākāśasya sakṛn nānyasyety etad anumīyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.19.1"> <span type="ref-block" n="3666 r_TAŚV-ML#5.19.1_r"/>śarīravargaṇādīnāṃ pudgalānāṃ sa saṃmataḥ śarīrāvayava ity etais teṣām anumitir bhavet <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.20.1"> <span type="ref-block" n="3668 r_TAŚV-ML#5.20.1_r"/>sukhādyupagrahāś copakāro jīvavipākinām sātavedyādikarmātmapudgalānām ito numā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.21.1"> <span type="ref-block" n="3670 r_TAŚV-ML#5.21.1_r"/>jīvānām upakāraḥ syāt parasparam upagrahaḥ saṃtānāṃtaravadbhājāṃ vyāpārādir ato numā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.22.1"> <span type="ref-block" n="3672 r_TAŚV-ML#5.22.1_r"/>aṃtanīṃtaikasamayaḥ svasattānubhavo bhidā yaḥ pratidravyaparyāyaṃ vartanā seha kīrtyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.22.2"> <span type="ref-block" n="3673 r_TAŚV-ML#5.22.2_r"/>yasmāt karmaṇi bhāve ca ṇyaṃtādvarteḥ striyāṃ yuci vartanety anudātte tācchīlyādau vā yucīṣyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.22.3"> <span type="ref-block" n="3674 r_TAŚV-ML#5.22.3_r"/>dharmādīnāṃ hi vastūnām ekasminn avibhāgini samaye vartamānānāṃ svaparyāyaiḥ kathaṃcana <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.22.4"> <span type="ref-block" n="3675 r_TAŚV-ML#5.22.4_r"/>utpādavyayadhrauvyavikalpair bahudhā svayaṃ prayujyamānatānyena vartanā karma bhāvyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.22.5"> <span type="ref-block" n="3676 r_TAŚV-ML#5.22.5_r"/>prayojanaṃ tu bhāvaḥ syāt sa cāsau tatprayojakaḥ kāla ity eṣa nirṇīto vartanālakṣaṇo ṃjasā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.22.6"> <span type="ref-block" n="3677 r_TAŚV-ML#5.22.6_r"/>pratyakṣato 'prasiddhāpi vartanāsmādṛśāṃ tathā vyāvahārikakāryasya darśanād anumīyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.22.7"> <span type="ref-block" n="3678 r_TAŚV-ML#5.22.7_r"/>tathā taṃdulavikledalakṣaṇasya prasiddhitaḥ pākasyodanaparyāyanām abhājaḥ pratikṣaṇaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.22.8"> <span type="ref-block" n="3679 r_TAŚV-ML#5.22.8_r"/>sūkṣmataṃdulapāko stīty anumānaṃ pravartate pākasyaivānyatheṣṭasya sarvathānupapattitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.22.9"> <span type="ref-block" n="3680 r_TAŚV-ML#5.22.9_r"/>tathaiva svātmasadbhāvānubhūtau sarvavastunaḥ pratikṣaṇaṃ bahirhetuḥ sādhāraṇa iti dhruvam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.22.10"> <span type="ref-block" n="3681 r_TAŚV-ML#5.22.10_r"/>prasiddhadravyaparyāyavṛttau bāhyasya darśanāt nimittasyānyathābhāvābhāvān niścīyate budhaiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.11"> <span type="ref-block" n="3682 r_TAŚV-ML#5.22.11_r"/>ādityādigatis tāvan na taddhetur vibhāvyate tasyāpi svātmasattānubhūtau hetuvyapekṣaṇāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.12"> <span type="ref-block" n="3683 r_TAŚV-ML#5.22.12_r"/>nacaivam anavasthā syāt kālasyānyāvyapekṣaṇāt svavṛttau tatsvabhāvatvāt svayaṃ vṛtteḥ prasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.13"> <span type="ref-block" n="3684 r_TAŚV-ML#5.22.13_r"/>tathaiva sarvabhāvānāṃ svayaṃ vṛttir na yujyate dṛṣṭeṣṭabādhanāt sarvādīnām iti viciṃtitaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.14"> <span type="ref-block" n="3685 r_TAŚV-ML#5.22.14_r"/>na dṛśyamānataivātra yujyate vartamānatā vartamānasya kālasyābhāve tasyāḥ svataḥ sthiteḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.15"> <span type="ref-block" n="3686 r_TAŚV-ML#5.22.15_r"/>pratyakṣāsaṃbhavāśakter anumānādyayogataḥ sarvapramāṇaninhutyā sarvaśūnyatvaśaktitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.16"> <span type="ref-block" n="3687 r_TAŚV-ML#5.22.16_r"/>svasaṃvidadvayaṃ tattvam icchataḥ sāṃprataṃ kathaṃ siddhyen na vartamāno sya kālaḥ sūkṣmaḥ svayaṃprabhuḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.17"> <span type="ref-block" n="3688 r_TAŚV-ML#5.22.17_r"/>tato na bhāvitā drakṣyamāṇatā nāpy atītatā dṛṣṭatā bhāvyatītasya kālasyānyaprasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.18"> <span type="ref-block" n="3689 r_TAŚV-ML#5.22.18_r"/>gataṃ na gamyate tāvad āgataṃ naiva gamyate gatāgatavinirmuktaṃ gamyamānaṃ na gamyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.19"> <span type="ref-block" n="3690 r_TAŚV-ML#5.22.19_r"/>ity evaṃ vartamānasya kālasyābhāvabhāṣaṇaṃ svavāgviruddham ābhāti tanniṣedhe samatvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.20"> <span type="ref-block" n="3691 r_TAŚV-ML#5.22.20_r"/>niṣiddhamaniṣiddhaṃ vā taddvayonmuktam eva vā niṣidhyate na hi kvaivaṃ niṣedho vidhir eva vā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.21"> <span type="ref-block" n="3692 r_TAŚV-ML#5.22.21_r"/>kva vābhyupagamaḥ siddhyet pratijñāhānisaṃgataḥ tasya svayaṃ pratijñānād vartamānasya tattvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.22"> <span type="ref-block" n="3693 r_TAŚV-ML#5.22.22_r"/>tathaiva ca svayaṃ kiṃcit parair abhyupagamyate tathaiva gamyate kiṃ na kriyate vedyate pi ca <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.23"> <span type="ref-block" n="3694 r_TAŚV-ML#5.22.23_r"/>saṃvedanādvayaṃ tāvadviditaṃ naiva vedyate na cāviditam ātmāditattvaṃ vā nāpi taddvayaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.24"> <span type="ref-block" n="3695 r_TAŚV-ML#5.22.24_r"/>iti svasaṃvidādīnām abhāvaḥ kena vāryate vartamānasya kālasyāpanhave svātmavidviṣāṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.25"> <span type="ref-block" n="3696 r_TAŚV-ML#5.22.25_r"/>na saṃvitsaṃvid eveti svataḥ samavatiṣṭhate brahma brahmaiva vetyādi yathā bhedāprasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.26"> <span type="ref-block" n="3697 r_TAŚV-ML#5.22.26_r"/>tatsvasaṃvedanasyāpi saṃtānam anugacchataḥ pareṇa hetunā bhāvyaṃ svayaṃ vṛttyātmanāṃ na saḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.27"> <span type="ref-block" n="3698 r_TAŚV-ML#5.22.27_r"/>vartanaivaṃ prasiddhā syāt pariṇāmādivat svayaṃ tataḥ siddhāṃtasūtroktāḥ sarve mī vartanādayaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.28"> <span type="ref-block" n="3699 r_TAŚV-ML#5.22.28_r"/>kālasyopagrahāḥ proktā ye punar vartanādayaḥ syāt ta evopakārotas tasyānumitir iṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.29"> <span type="ref-block" n="3700 r_TAŚV-ML#5.22.29_r"/>manuṣyanāmakarmāyuṣor udayāt pratipadyate kalalādiśarīrāṃgopāṃgaparyāyarūpatām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.30"> <span type="ref-block" n="3701 r_TAŚV-ML#5.22.30_r"/>sa jīvatvamanuṣyatvapramukhair anvayair yathā vyavasthitaḥ svakīyeṣu pariṇāmeṣv aśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.31"> <span type="ref-block" n="3702 r_TAŚV-ML#5.22.31_r"/>kalalādibhiḥ punaḥ pūrvair bhāvaiḥ kramavivartibhiḥ vyatiriktaiḥ paratrāsau na vyavasthita īkṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.32"> <span type="ref-block" n="3703 r_TAŚV-ML#5.22.32_r"/>tathā vanaspatir jīvaḥ svanāmāyurviśeṣataḥ vanaspatitvajīvatvapramukhair anvayaiḥ sthitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.33"> <span type="ref-block" n="3704 r_TAŚV-ML#5.22.33_r"/>svaśarīravivarteṣu bījādiṣu paraṃ na tu pūrvapūrveṇa bhāvena tu sthitaḥ kramabhāvinaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.34"> <span type="ref-block" n="3705 r_TAŚV-ML#5.22.34_r"/>yathā manuṣyanāmāyuḥkarmodayaviśeṣataḥ jāto bālo manuṣyātmā stanyādyāhāram āharan <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.35"> <span type="ref-block" n="3706 r_TAŚV-ML#5.22.35_r"/>sūryātapādisāpekṣaḥ kāyāgnivalam ādadhan vīryāṃtarāya vicchedaviśeṣavihitodbhavaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.36"> <span type="ref-block" n="3707 r_TAŚV-ML#5.22.36_r"/>vivardhate nijāhārarasādipariṇāmataḥ nirmāṇanāmakarmopaṣṭaṃbhād abhyaṃtarād api <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.37"> <span type="ref-block" n="3708 r_TAŚV-ML#5.22.37_r"/>tathā vanaspatir jīvaḥ svāyur nāmodaye sati jīvāśrayo ṃkuro jāto bhaumādirasam āharan <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.38"> <span type="ref-block" n="3709 r_TAŚV-ML#5.22.38_r"/>taptāya spiṃḍavatto yaṃ svīkurvann eva vardhate ātmānurūpanirmāṇanāmakarmodayād dhruvam <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.39"> <span type="ref-block" n="3710 r_TAŚV-ML#5.22.39_r"/>parispaṃdātmako dravyaparyāyaḥ saṃpratīyate kriyā deśāṃtaraprāptihetur gatyādibhedabhṛt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.40"> <span type="ref-block" n="3711 r_TAŚV-ML#5.22.40_r"/>prayogavisrasotpādād dvedhā saṃkṣepatas tu sā prayogajā punar nānotkṣepaṇādiprabhedataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.41"> <span type="ref-block" n="3712 r_TAŚV-ML#5.22.41_r"/>visrasotpattikā tejo vātāṃbhaḥprabhṛtiṣv iyaṃ sarvāpy adṛṣṭavaicitryāt prāṇināṃ phalabhāgināṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.42"> <span type="ref-block" n="3713 r_TAŚV-ML#5.22.42_r"/>kriyā kṣaṇakṣayaikāṃte padārthānāṃ na yujyate bhūtirūpāpi vastutvahāner ekāṃtanityavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.43"> <span type="ref-block" n="3714 r_TAŚV-ML#5.22.43_r"/>kramākramaprasiddhes tu pariṇāmini vastuni pratītipadam āpannā pramāṇena na bādhyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.44"> <span type="ref-block" n="3715 r_TAŚV-ML#5.22.44_r"/>lokākāśaprabhedeṣu kṛtsneṣv ekaikavṛttitaḥ pratipradeśam anyonyam abaddhāḥ paramāṇavaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.45"> <span type="ref-block" n="3716 r_TAŚV-ML#5.22.45_r"/>mukhyopacārabhedais te 'vayavaiḥ parivarjitāḥ niraṃśā niṣkriyā yasmād avasthānāt svadeśavat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.46"> <span type="ref-block" n="3717 r_TAŚV-ML#5.22.46_r"/>amūrtās tadvad eveṣṭāḥ sparśādir ahitatvataḥ kālākhyā mukhyato ye stikāyebhyo nye prakāśitāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.47"> <span type="ref-block" n="3718 r_TAŚV-ML#5.22.47_r"/>vyavahārātmakaḥ kālaḥ pariṇāmādilakṣaṇaḥ kālavartanayā labdhakālākhyas tu tato 'paraḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.48"> <span type="ref-block" n="3719 r_TAŚV-ML#5.22.48_r"/>kutaścit paricchinno 'nyaparicchedanakāraṇaṃ prasthādivatprapattavyo nyonyāpekṣaprabhedabhṛt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.49"> <span type="ref-block" n="3720 r_TAŚV-ML#5.22.49_r"/>tatas traividhyasiddhiś ca tasya bhūtādibhedataḥ kathaṃcin nāviruddhā syāt vyavahārānurodhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.50"> <span type="ref-block" n="3721 r_TAŚV-ML#5.22.50_r"/>yathā pratitaru prāptaprāpnuvatprāpsyad ucyate tarupaṃktiṃ kramād aśvaprasṛtyanusaran mataṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.51"> <span type="ref-block" n="3722 r_TAŚV-ML#5.22.51_r"/>tathāvasthitakālāṇuś ca jīvādyanusaṃgamāt bhūtaṃ syād vartamānaṃ ca bhaviṣyaccāpy apekṣayā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.52"> <span type="ref-block" n="3723 r_TAŚV-ML#5.22.52_r"/>bhūtādivyavahārotaḥ kālaḥ syād upacārataḥ paramārthātmani mukhyas tu sa syāt sāṃvyavahārike <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.53"> <span type="ref-block" n="3724 r_TAŚV-ML#5.22.53_r"/>evaṃ pratikṣaṇādityagatipracayabhedataḥ samayāvalikocchvāsaprāṇastokalavātmakaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.54"> <span type="ref-block" n="3725 r_TAŚV-ML#5.22.54_r"/>nālikādeś ca vikhyāte kālo nekavidhaḥ satāṃ mukhyakālāvinābhūtāṃ kālākhyāṃ pratipadyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.55"> <span type="ref-block" n="3726 r_TAŚV-ML#5.22.55_r"/>parāparacirakṣiprakramākramadhiyām api hetuḥ sa eva sarvatra vastuto guṇataḥ smṛtaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.56"> <span type="ref-block" n="3727 r_TAŚV-ML#5.22.56_r"/>kriyaiva kāla ity etad anenaivāpasāritaṃ vartanānumitaḥ kālaḥ siddho hi paramārthataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.57"> <span type="ref-block" n="3728 r_TAŚV-ML#5.22.57_r"/>dharmādivargavatkāryaviśeṣavyavasāyataḥ bādhakābhāvataś cāpi sarvathā tatra tattvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.58"> <span type="ref-block" n="3729 r_TAŚV-ML#5.22.58_r"/>evaṃ sarvānumeyārthā pratipattir na bādhyate sūtrasāmarthyato jātā pratyakṣārthapratītivat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.22.59ab"> <span type="ref-block" n="3730 r_TAŚV-ML#5.22.59ab_r"/>nirastaniḥśeṣavipakṣasādhanair ajīvabhāvā nikhilāḥ prasādhitāḥ </l><l n="bt_5.22.59cd"> <span type="ref-block" n="3731 r_TAŚV-ML#5.22.59cd_r"/>prapaṃcato yair iha nītiśālibhir jayaṃti te viśvavipaścitaṃmatāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_5.23.1"> <span type="ref-block" n="3733 r_TAŚV-ML#5.23.1_r"/>atha sparśādim aṃtaḥ syuḥ pudgalā iti sūcanāt kṣityādijātibhedānāṃ prakalpananirākṛtiḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.23.2"> <span type="ref-block" n="3734 r_TAŚV-ML#5.23.2_r"/>nābhāvo 'nyatamasyāpi sparśādīnām adṛṣṭitaḥ tasyānumānasiddhatvāt svābhipretārthatattvavat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.24.1"> <span type="ref-block" n="3736 r_TAŚV-ML#5.24.1_r"/>proktā śabdādibhaṃtas tu pudgalāḥ skaṃdhabhedataḥ tathā pramāṇasadbhāvād anyathātadabhāvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.24.2"> <span type="ref-block" n="3737 r_TAŚV-ML#5.24.2_r"/>na śabdaḥ khaguṇo bāhyakaraṇajñānagocaraḥ siddho gaṃdhādivan naiva so mūrtadravyam apy ataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.24.3"> <span type="ref-block" n="3738 r_TAŚV-ML#5.24.3_r"/>na sphoṭātmāpi tasyaiva svabhāvasyāpratītitaḥ śabdātmanas sadā nānāsvabhāvasyāvabhāsanāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.24.4"> <span type="ref-block" n="3739 r_TAŚV-ML#5.24.4_r"/>aṃtaḥprakāśarūpas tu śabde sphoṭo pare dhvaneḥ yathārthagatihetuḥ syāt tathā gaṃdhādito paraḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.24.5"> <span type="ref-block" n="3740 r_TAŚV-ML#5.24.5_r"/>gaṃdharūparasasparśaḥ sphoṭaḥ kiṃ nopagamyate tatrākṣepasamādhānasamatvāt sarvathārthataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.24.6"> <span type="ref-block" n="3741 r_TAŚV-ML#5.24.6_r"/>baṃdho viśiṣṭasaṃyogo vyomātmādiṣv asaṃbhavī pudgalaskaṃdhaparyāyaḥ saktutoyādibaṃdhavat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.24.7"> <span type="ref-block" n="3742 r_TAŚV-ML#5.24.7_r"/>tathaivāvāṃtaraṃ saukṣmyaṃ paramāṇuṣv asaṃbhavi sthaulyādivat prapattavyam anyathānupapattitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.25.1"> <span type="ref-block" n="3744 r_TAŚV-ML#5.25.1_r"/>aṇavaḥ pudgalāḥ kecit skaṃdhāś ceti nivedanāt aṇvekāṃtaḥ pratikṣiptaḥ skaṃdhaikāṃtaś ca tattvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.26.1"> <span type="ref-block" n="3746 r_TAŚV-ML#5.26.1_r"/>utpadyaṃte ṇavaḥ skaṃdhāḥ paryāyatvāviśeṣataḥ bhedāt saṃghātato bhedasaṃghābhyāṃ vāpi kecana <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.26.2"> <span type="ref-block" n="3747 r_TAŚV-ML#5.26.2_r"/>iti sūtre bahutvasya nirdeśād vākyabhidgateḥ niścīyate nyathā dṛṣṭavirodhasyānuṣaṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.26.3"> <span type="ref-block" n="3748 r_TAŚV-ML#5.26.3_r"/>skaṃdhasyāraṃbhakā yadvadaṇavas tadvad eva hi skaṃdho ṇūnāṃ bhidāraṃbhaniyamasyānabhīkṣaṇāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.27.1"> <span type="ref-block" n="3750 r_TAŚV-ML#5.27.1_r"/>bhedād aṇur iti proktaṃ niyamasyopapattaye pūrvasūtrāt tato ṇūnām utpāde vidite pi ca <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.27.2"> <span type="ref-block" n="3751 r_TAŚV-ML#5.27.2_r"/>vibhāgaḥ paramāṇūnāṃ skaṃdhabhedān na vāṇavaḥ nityatvād upajāyaṃte marutpathavad ity asat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.27.3"> <span type="ref-block" n="3752 r_TAŚV-ML#5.27.3_r"/>saṃyogaḥ paramāṇūnāṃ saṃghātād upajāyate na skaṃdhas tadvad eveti vaktuṃ śakteḥ parair api <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.27.4"> <span type="ref-block" n="3753 r_TAŚV-ML#5.27.4_r"/>vivādādhyāsitaḥ skaṃdho jāyate sūkṣmato nyataḥ skaṃdhatvāt paṭavat proktaṃ yair evaṃ te vadaṃtv idaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.27.5"> <span type="ref-block" n="3754 r_TAŚV-ML#5.27.5_r"/>vivādagocarāḥ sūkṣmā jāyaṃte skaṃdhabhedataḥ sūkṣmatvād dṛṣṭavastrādikhaṃḍavadbhrāṃtyabhāvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.27.6"> <span type="ref-block" n="3755 r_TAŚV-ML#5.27.6_r"/>ghanakarpāsapiṃḍena sūkṣmeṇa vyabhicāritā hetor iti na vaktavyam anyasyāpi samatvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.27.7"> <span type="ref-block" n="3756 r_TAŚV-ML#5.27.7_r"/>ślithāvayavakarpāsapiṃḍasaṃghātato yathā ghanāvayavakarpāsapiṃḍaḥ samupajāyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.27.8"> <span type="ref-block" n="3757 r_TAŚV-ML#5.27.8_r"/>tathā sthaviṣṭapiṃḍebhyo 'niṣṭo nibiḍapiṃḍakaḥ pratītigocaro stu sa yathāsūtropapāditaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.28.1"> <span type="ref-block" n="3759 r_TAŚV-ML#5.28.1_r"/>cākṣuṣo vayavī kaścid bhedāt saṃghātato dvayāt utpadyate tato nāsya saṃghātād eva janmanaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.29.1"> <span type="ref-block" n="3761 r_TAŚV-ML#5.29.1_r"/>saddravyalakṣaṇaṃ śuddham aśuddhaṃ saviśeṣaṇaṃ proktaṃ sāmānyato yasmāt tato dravyaṃ yathoditaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.30.1"> <span type="ref-block" n="3763 r_TAŚV-ML#5.30.1_r"/>tatrotpādavyayadhrauvyayuktaṃ sad iti sūcanāt guṇasattvaṃ bhaven naiva dravyalakṣaṇam aṃjasā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.30.2"> <span type="ref-block" n="3764 r_TAŚV-ML#5.30.2_r"/>yathotpādādayaḥ saṃtaḥ parotpādādibhir vinā tathā vastu na cet kenānavasthādi nivāryate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.30.3"> <span type="ref-block" n="3765 r_TAŚV-ML#5.30.3_r"/>ity asat sarvathā teṣāṃ vastuno sadasiddhitaḥ lakṣyalakṣaṇabhāvaḥ syāt sarvathaikyānabhīṣṭitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.31.1"> <span type="ref-block" n="3767 r_TAŚV-ML#5.31.1_r"/>tadbhāvenāvyayaṃ nityaṃ tathā pratyavamarśataḥ taddhrauvyaṃ vastuno rūpaṃ yuktam arthakriyākriyaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.31.2"> <span type="ref-block" n="3768 r_TAŚV-ML#5.31.2_r"/>sāmarthyāt savyayaṃ rūpam utpādavyayasaṃjñakaṃ sūtresmin sūcitaṃ tasyāpāye vastutvahānitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.32.1"> <span type="ref-block" n="3770 r_TAŚV-ML#5.32.1_r"/>nityaṃ rūpaṃ virudhyeta netareṇaikavastuni arpitetyādisūtreṇa prāhaivaṃ nayabhedavat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.32.2"> <span type="ref-block" n="3771 r_TAŚV-ML#5.32.2_r"/>dravyārthād arpitaṃ rūpaṃ paryāyārthād anarpitaṃ nityaṃ vācyam anityaṃ tu viparyāsāt prasiddhyati <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.32.3"> <span type="ref-block" n="3772 r_TAŚV-ML#5.32.3_r"/>pramāṇārpaṇatas tat syād vastu jātyaṃtaraṃ tataḥ tatra nobhayadoṣādiprasaṃgo nubhavāspade <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.33.1"> <span type="ref-block" n="3774 r_TAŚV-ML#5.33.1_r"/>skaṃdho baṃdhāt sa cāsty eṣāṃ snigdharūkṣatvayogataḥ pudgalānām iti dhvastā sūtre smiṃs tadabhāvatā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.33.2"> <span type="ref-block" n="3775 r_TAŚV-ML#5.33.2_r"/>snigdhāḥ snigdhais tathā rūkṣā rūkṣaiḥ snigdhāś ca pudgalāḥ baṃdhaṃ yathāsate skaṃdhasiddher bādhakahānitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.33.3"> <span type="ref-block" n="3776 r_TAŚV-ML#5.33.3_r"/>naikadeśena kārtsnyena baṃdhasyāghaṭanāt tataḥ kāryakāraṇamādhyasthyakṣaṇavattadvibhāvanāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.33.4"> <span type="ref-block" n="3777 r_TAŚV-ML#5.33.4_r"/>pūrvāparavidāṃ baṃdhas tathābhāvāt paro bhavet nānāṇubhāvataḥ sāṃśādaṇor baṃdho 'paro sti kim <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.33.5"> <span type="ref-block" n="3778 r_TAŚV-ML#5.33.5_r"/>niraṃśatvaṃ na cāṇūnāṃ madhyaṃ prāptasya nāvataḥ tathā te saṃvidor madhyaṃ prāptāyāḥ saṃvidaḥ sphuṭam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.33.6"> <span type="ref-block" n="3779 r_TAŚV-ML#5.33.6_r"/>saṃvidadvaitatattvasyāsiddhau baṃdho na kevalaṃ sa syāt kiṃtu svasaṃtānādyabhāvāt sarvaśūnyatā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.33.7"> <span type="ref-block" n="3780 r_TAŚV-ML#5.33.7_r"/>tatsaṃvinmātrasaṃsiddhau saṃtānas te prasiddhyati tadvadbaṃdhaḥ sthito rthānāṃ pariṇāmo viśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.34.1"> <span type="ref-block" n="3782 r_TAŚV-ML#5.34.1_r"/>na jaghanyaguṇānāṃ syād baṃdha ity upadeśataḥ pudgalānām abaṃdhasya prasiddher api saṃgrahaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.35.1"> <span type="ref-block" n="3784 r_TAŚV-ML#5.35.1_r"/>ajaghanyaguṇānāṃ tatprasaktāv aviśeṣataḥ guṇasāmye samānānāṃ na baṃdha iti cābravīt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.36.1"> <span type="ref-block" n="3786 r_TAŚV-ML#5.36.1_r"/>dvyadhikādiguṇānāṃ tu baṃdho stīti nivedayat sarvāpavādanirmuktaviṣayasyāha saṃbhavam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.37.1"> <span type="ref-block" n="3788 r_TAŚV-ML#5.37.1_r"/>baṃdhedhikau guṇau yasmād anyeṣāṃ pāriṇāmikau dṛṣṭau saktujalādīnāṃ nānyathety atra yuktivāk <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.38.1"> <span type="ref-block" n="3790 r_TAŚV-ML#5.38.1_r"/>guṇaparyayavaddravyam ity āha vyavahārataḥ satparyāyasya dharmāder dravyatvapratipattaye <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.38.2"> <span type="ref-block" n="3791 r_TAŚV-ML#5.38.2_r"/>guṇavaddravyam ity uktaṃ sahānekāṃtasiddhaye tathā paryāyavaddravyaṃ kramānekāṃtavittaye <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.39.1"> <span type="ref-block" n="3793 r_TAŚV-ML#5.39.1_r"/>kālaś ca dravyam ity āha proktalakṣaṇayogataḥ tasyād ravyatvavijñānanivṛttyarthaṃ samāsataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.39.2"> <span type="ref-block" n="3794 r_TAŚV-ML#5.39.2_r"/>niḥśeṣadravyasaṃyogavibhāgādiguṇāśrayaḥ kālaḥ sāmānyataḥ siddhaḥ sūkṣmatvādyāśrayobhidhā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.39.3"> <span type="ref-block" n="3795 r_TAŚV-ML#5.39.3_r"/>kramavṛttipadārthānāṃ vṛttikāraṇatādayaḥ paryāyāḥ saṃti kālasya guṇaparyāyavānataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.40.1"> <span type="ref-block" n="3797 r_TAŚV-ML#5.40.1_r"/>so naṃtasamayaḥ prokto bhāvato vyavahārataḥ dravyato jagadākāśapradeśaparimāṇakaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.40.2"> <span type="ref-block" n="3798 r_TAŚV-ML#5.40.2_r"/>lokād bahirabhāve syāl lokākāśasya vartanaṃ tasyaikadravyatāsiddher yuktaṃ kālopapāditaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.41.1"> <span type="ref-block" n="3800 r_TAŚV-ML#5.41.1_r"/>dravyāśrayā iti khyāteḥ sūtre sminn avasīyate guṇāśrayā guṇatvād yā na guṇāḥ paramārthataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.41.2"> <span type="ref-block" n="3801 r_TAŚV-ML#5.41.2_r"/>nirguṇā iti nirdeśāt kāryadravyasya vāryate guṇabhāvaḥ paradravyāśrayiṇo pīti nirṇayaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.42.1"> <span type="ref-block" n="3803 r_TAŚV-ML#5.42.1_r"/>tadbhāvaḥ pariṇāmo tra paryāyaḥ prativarṇitaḥ guṇāc ca sahabhuvo bhinnaḥ kramavān dravyalakṣaṇam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.42.2"> <span type="ref-block" n="3804 r_TAŚV-ML#5.42.2_r"/>paryāya eva ca dvedhā sahakramavivartitaḥ śuddhāśuddhatvabhedena yathādravyaṃ dvidhoditaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_5.42.3"> <span type="ref-block" n="3805 r_TAŚV-ML#5.42.3_r"/>tena naiva prasajyeta nayadvaividhyabādhanaṃ saṃkṣepato nyathā tryādinayasaṃkhyā na vāryate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l></div><div n="6"><head n="head_6 a_1565"> <span type="ref-block" n="3806 r_TAŚV-ML#442,1_r"/>atha ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ <ref type="no-head" rend="a"> </ref> </head><l n="bt_6.1.1"> <span type="ref-block" n="3808 r_TAŚV-ML#6.1.1_r"/>athāsravaṃ vinirdeṣṭukāmaḥ prāgātmano ṃjasā kāyavāṅmanasāṃ karma yogo stīty āha karmaṇām <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.1.2"> <span type="ref-block" n="3809 r_TAŚV-ML#6.1.2_r"/>kāyādivargaṇālaṃbapradeśaspaṃdanaṃ hi yat yuktaṃ kāyādikarmāsya sakriyatvaprasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.2.1"> <span type="ref-block" n="3811 r_TAŚV-ML#6.2.1_r"/>sa āsrava iha proktaḥ karmāgamanakāraṇaṃ puṃso trānupraveśena mithyātvāder aśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.3.1"> <span type="ref-block" n="3813 r_TAŚV-ML#6.3.1_r"/>śubhaḥ puṇyasya vijñeyo 'śubhaḥ pāpasya sūtritaḥ saṃkṣepād dviprakāro pi pratyekaṃ sa dvidhāsravaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.3.2"> <span type="ref-block" n="3814 r_TAŚV-ML#6.3.2_r"/>śubhāśubhaphalānāṃ tu pudgalānāṃ samāgamaḥ viśuddhetarakāyādihetus tattvāt svadṛṣṭavat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.3.3"> <span type="ref-block" n="3815 r_TAŚV-ML#6.3.3_r"/>dvaividhyāt tatphalaṃ caivam āsravo dvividhaḥ smṛtaḥ kāyādir akhilo yogaḥ so 'saṃkhyeyo viśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.3.4"> <span type="ref-block" n="3816 r_TAŚV-ML#6.3.4_r"/>jñānāvaraṇavīryāṃtarāyayoḥ karmaṇor iha kṣayopaśamato 'naṃtabhedayoḥ sparddhakātmanoḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.3.5"> <span type="ref-block" n="3817 r_TAŚV-ML#6.3.5_r"/>prādurbhāvād anaṃtaḥ syād yogo 'naṃtanimittakaḥ anaṃtakarmahetutvād anaṃtātmāsravatvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.3.6"> <span type="ref-block" n="3818 r_TAŚV-ML#6.3.6_r"/>asaṃkhyeyo tha saṃkhyātādhyavasāyātmako 'ṅgināṃ saṃkhyātaś ca yathāyogaṃ saṃkṣepād dvividho 'py ayaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.4.1"> <span type="ref-block" n="3820 r_TAŚV-ML#6.4.1_r"/>sa sāṃparāyikasya syāt sakaṣāyasya dehinaḥ īryāpathasya ca prokto 'kaṣāyasyeha sūtrataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.4.2"> <span type="ref-block" n="3821 r_TAŚV-ML#6.4.2_r"/>kaṣaṇād ātmanāṃ ghātāt kaṣāyaḥ kugatipradaḥ krodhādiḥ saha tenātmā sakaṣāyaḥ pravartanāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.4.3"> <span type="ref-block" n="3822 r_TAŚV-ML#6.4.3_r"/>kaṣāyarahitas tu syād akaṣāyaḥ praśāṃtitaḥ kaṣāyasya kṣayād veti pratipattavyam āgamāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.4.4"> <span type="ref-block" n="3823 r_TAŚV-ML#6.4.4_r"/>samaṃtataḥ parābhūtiḥ saṃparāyaḥ parābhavaḥ jīvasya karmabhiḥ proktas tadarthaṃ sāṃparāyikaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.4.5"> <span type="ref-block" n="3824 r_TAŚV-ML#6.4.5_r"/>karma mithyādṛgādīnām ārdracarmaṇi reṇuvat kaṣāyapicchile jīve sthitim āpnuvad ucyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.4.6"> <span type="ref-block" n="3825 r_TAŚV-ML#6.4.6_r"/>īryā yogagatiḥ saivaṃ yathā yasya tad ucyate karmeryāpatham asyāstu śuṣkakuṭyeśmavac ciraṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.4.7"> <span type="ref-block" n="3826 r_TAŚV-ML#6.4.7_r"/>yogamātranimittaṃ tu puṃsyāsravad api sthitiḥ na prayāty anubhāgaṃ vā kaṣāyān sattvataḥ sadā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.4.8"> <span type="ref-block" n="3827 r_TAŚV-ML#6.4.8_r"/>kaṣāyahetukaṃ puṃsaḥ pārataṃtryaṃ samaṃtataḥ sattvāṃtarānapekṣīha padmam adhyagabhṛṃgavat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.4.9"> <span type="ref-block" n="3828 r_TAŚV-ML#6.4.9_r"/>kaṣāyavinivṛttau tu pārataṃtryaṃ nivartyate yatheha kasyacic chāṃtakaṣāyāvasthitikṣaṇe <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.5.1"> <span type="ref-block" n="3830 r_TAŚV-ML#6.5.1_r"/>sāṃparāyikam atroktaṃ pūrvaṃ tasyeṃdriyādayaḥ bhedāḥ paṃcādisaṃkhyāḥ syuḥ pariṇāmaviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.5.2"> <span type="ref-block" n="3831 r_TAŚV-ML#6.5.2_r"/>tatra caityaśrutācāryapūjās tavādilakṣaṇā samyaktvavardhanī jñeyā vidbhiḥ samyaktvasatkriyā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.5.3"> <span type="ref-block" n="3832 r_TAŚV-ML#6.5.3_r"/>kucaityādipratiṣṭhādir yā mithyātvapravardhanī sā mithyātvakriyā bodhyā mithyātvodayasaṃsṛtā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.5.4"> <span type="ref-block" n="3833 r_TAŚV-ML#6.5.4_r"/>kāyādibhiḥ pareṣāṃ yad gamanādipravartanaṃ sadasatkāryasiddhyarthaṃ sā prayogakriyā matā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.5.5"> <span type="ref-block" n="3834 r_TAŚV-ML#6.5.5_r"/>na kāyavāṅmanoyogān no nivartayituṃ kṣamāḥ pudgalās tadupādānaṃ svahetudvayato nyathā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.5.6"> <span type="ref-block" n="3835 r_TAŚV-ML#6.5.6_r"/>saṃyatasya sataḥ puṃso 'saṃyamaṃ prati yad bhavet ābhimukhyaṃ samādānakriyā sā vṛttaghātinī <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.5.7"> <span type="ref-block" n="3836 r_TAŚV-ML#6.5.7_r"/>īryāpathakriyā tatra proktā tatkarmahetukā iti paṃcakriyās tāvacchubhāśubhaphalāḥ smṛtāḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.5.8"> <span type="ref-block" n="3837 r_TAŚV-ML#6.5.8_r"/>krodhāveśāt pradoṣo yaḥ sāṃtaprādoṣikī kriyā tatkāryatvāt sahetutvāt krodhād anyā hy anīdṛśāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.5.9"> <span type="ref-block" n="3838 r_TAŚV-ML#6.5.9_r"/>praduṣṭasyodyamo haṃtuṃ gaditā kāyikī kriyā hiṃsopakaraṇādānaṃ tathādhikaraṇakriyā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.5.10"> <span type="ref-block" n="3839 r_TAŚV-ML#6.5.10_r"/>duḥkhotpādanataṃtratvaṃ syāt kriyā pāritāpikī kriyā sā tāvatā bhinnā prathamā tatphalatvataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_6.5.11"> <span type="ref-block" n="3840 r_TAŚV-ML#6.5.11_r"/> kaṣāyāc ceti paṃcaitāḥ prapattavyāḥ kriyāḥ parāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_6.5.12"> <span type="ref-block" n="3841 r_TAŚV-ML#6.5.12_r"/>rāgārdrasya pramattasya surūpālokanāśayaḥ syād darśanakriyā sparśe spṛṣṭadhīḥ sparśanakriyā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_6.5.13"> <span type="ref-block" n="3842 r_TAŚV-ML#6.5.13_r"/>ete ceṃdriyato bhinne parispaṃdātmike mate jñānātmanaḥ kaṣāyāc ca tatphalatvāt tathāvratāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_6.5.14"> <span type="ref-block" n="3843 r_TAŚV-ML#6.5.14_r"/>apūrvaprāṇighātārthopakaraṇapravartanaṃ kriyā prātyayikī jñeyā hiṃsāhetus tathā parā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_6.5.15"> <span type="ref-block" n="3844 r_TAŚV-ML#6.5.15_r"/>stryādisaṃpātideśe ṃtarmalotsargaḥ pramādinaḥ śaktasya yaḥ kriyeṣṭeha sā samaṃtānupātikī <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_6.5.16"> <span type="ref-block" n="3845 r_TAŚV-ML#6.5.16_r"/>adṛṣṭe yo pramṛṣṭe ca sthāne nyāso yater api kāyādeḥ sā tv anābhogakriyā saitāś ca paṃca tāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_6.5.17"> <span type="ref-block" n="3846 r_TAŚV-ML#6.5.17_r"/>paranirvartyakāryasya svayaṃ karaṇam atra yat sā svahastakriyāvadyapradhānā dhīmatāṃ matā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_6.5.18"> <span type="ref-block" n="3847 r_TAŚV-ML#6.5.18_r"/>pāpapravṛttāv anyeṣām abhyanujñānam ātmanā syān nisargakriyālasyādakṛtir vā sukarmaṇāṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_6.5.19"> <span type="ref-block" n="3848 r_TAŚV-ML#6.5.19_r"/>parācaritasāvadyaprakāśanam iha sphuṭaṃ vidāraṇakriyā tv anyā syād anyatra viśuddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_6.5.20"> <span type="ref-block" n="3849 r_TAŚV-ML#6.5.20_r"/>āvaśyakādiṣu khyātām arhadājñām upāsituṃ aśaktasyānyathākhyānād ājñāvyāpādikī kriyā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_6.5.21"> <span type="ref-block" n="3850 r_TAŚV-ML#6.5.21_r"/>śāṭhyālasya vaśād arhatproktācāravidhau tu yaḥ anādaraḥ sa eva syād anākāṃkṣakriyā vidāṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_6.5.22"> <span type="ref-block" n="3851 r_TAŚV-ML#6.5.22_r"/>etāḥ paṃca kriyāḥ proktāḥ parās tattvārthavedibhiḥ kaṣāyahetukā bhinnāḥ kaṣāyebhyaḥ kathaṃcana <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_6.5.23"> <span type="ref-block" n="3852 r_TAŚV-ML#6.5.23_r"/>ched anādikriyāsaktacittatvaṃ svasya yad bhavet pareṇa tatkṛtau harṣaḥ sehāraṃbhakriyā matā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_6.5.24"> <span type="ref-block" n="3853 r_TAŚV-ML#6.5.24_r"/>parigrahāvināśārthā syāt pārigrahikī kriyā durvaktṛkavaco jñānādau sā māyādikriyā parā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_6.5.25"> <span type="ref-block" n="3854 r_TAŚV-ML#6.5.25_r"/>mithyādikāraṇāviṣṭadṛṣṭīkaraṇam atra yat praśaṃsādibhir uktānyā sā mithyādarśanakriyā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_6.5.26"> <span type="ref-block" n="3855 r_TAŚV-ML#6.5.26_r"/>vṛttamohodayāt puṃsām anivṛttiḥ kukarmaṇaḥ apratyākhyā kriyety etāḥ paṃca paṃca kriyāḥ smṛtāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_6.6.1"> <span type="ref-block" n="3857 r_TAŚV-ML#6.6.1_r"/>tīvratvādiviśeṣebhyas teṣāṃ pratyekam īritaḥ baṃdhaḥ kaṣāyahetubhyo viśeṣo vyāsataḥ punaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.6.2"> <span type="ref-block" n="3858 r_TAŚV-ML#6.6.2_r"/>na yuktaḥ sūtritaś citraḥ karmabaṃdhānurūpataḥ tac ca karma nṛṇāṃ tasmād iti hetuphalasthitiḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.7.1"> <span type="ref-block" n="3860 r_TAŚV-ML#6.7.1_r"/>tatrādhikaraṇaṃ jīvājīvā yasya viśeṣataḥ sāṃparāyikabhedānāṃ viśeṣaḥ pratisūtritaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.8.1"> <span type="ref-block" n="3863 r_TAŚV-ML#6.8.1_r"/>jīvājīvādhikaraṇaṃ proktam ādyaṃ hi bhidyate saṃraṃbhādibhir ākhyātair viśeṣais tribhir ekaśaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.8.2"> <span type="ref-block" n="3864 r_TAŚV-ML#6.8.2_r"/>yogais tannavadhā bhinnaṃ saptaviṃśatisaṃkhyakaṃ kṛtādibhiḥ punaś caitad bhaved aṣṭottaraṃ śataṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.8.3"> <span type="ref-block" n="3865 r_TAŚV-ML#6.8.3_r"/>kaṣāyair bhidyamānātmacaturbhir iti saṃgrahaḥ kaṣāyasthānabhedānāṃ sarveṣāṃ paramāgame <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.9.1"> <span type="ref-block" n="3867 r_TAŚV-ML#6.9.1_r"/>tato dhikaraṇaṃ proktaṃ paraṃ nirvartanādayaḥ dvyādibhedās tad asya syād ajīvātmakam eva hi <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.9.2"> <span type="ref-block" n="3868 r_TAŚV-ML#6.9.2_r"/>jīvājīvān samāśritya kaṣāyānugrahānvitān āsravā bahudhā bhinnāḥ syur nṛṇām iṃdriyādayaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.9.3"> <span type="ref-block" n="3869 r_TAŚV-ML#6.9.3_r"/>bādhakābhāvanirṇītes tathā sarvatra sarvadā sarveṣāṃ sveṣṭanāt siddhās tīvratvādiviśiṣṭavat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.9.4ab"> <span type="ref-block" n="3870 r_TAŚV-ML#6.9.4ab_r"/>evaṃ bhūmā karmaṇām āsravo yaṃ sāmānyena khyāpitaḥ sāṃparāyī </l><l n="bt_6.9.4cd"> <span type="ref-block" n="3871 r_TAŚV-ML#6.9.4cd_r"/>tatsāmarthyād anyam īryāpathasya prāhurdhvastāśeṣadoṣāśrayasya <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.10.1"> <span type="ref-block" n="3873 r_TAŚV-ML#6.10.1_r"/>viśeṣeṇa punar jñānadṛṣṭyāvaraṇayor matāḥ tatpradoṣādayaḥ puṃsām āsravās te nubhāgagāḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.10.2"> <span type="ref-block" n="3874 r_TAŚV-ML#6.10.2_r"/>yatpradoṣādayo ye te tadāvaraṇapudgalāt naro nayaṃti bībhatsupradoṣādyā yathā karān <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.11.1"> <span type="ref-block" n="3876 r_TAŚV-ML#6.11.1_r"/>duḥkhādīni yathoktāni svaparobhayagāni tu āsrāvayaṃti sarvasyāpy asātaphalapudgalān <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.11.2"> <span type="ref-block" n="3877 r_TAŚV-ML#6.11.2_r"/>tajjātīyātmasaṃkleśaviśeṣatvād yathānale praveśādividhāyīni svasaṃvedyāni kānicit <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.12.1"> <span type="ref-block" n="3880 r_TAŚV-ML#6.12.1_r"/>bhūtavratyanukaṃpādi sātakāraṇapudgalān jīvasya ḍhaukayaty evaṃ viśuddhyaṃgatvato yathā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.12.2"> <span type="ref-block" n="3881 r_TAŚV-ML#6.12.2_r"/>pathyauṣadhāvabodhādiḥ prasiddhaḥ kasyacid dvayoḥ sadasadvedyakarmāṇi tādṛśān pudgalānayaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.13.1"> <span type="ref-block" n="3883 r_TAŚV-ML#6.13.1_r"/>kevalyādiṣu yo varṇavādaḥ syād āśaye nṛṇāṃ sa syād darśanamohasya tattvāśraddhānakāriṇaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.13.2"> <span type="ref-block" n="3884 r_TAŚV-ML#6.13.2_r"/>āsravo yo hi yatra syād yad ācāre yadā sthitau yat praṇetari cāvarṇavādaḥ śraddhānaghāty asau <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.13.3"> <span type="ref-block" n="3885 r_TAŚV-ML#6.13.3_r"/>śrotriyasya yathā madye tadādhārādikeṣu ca pratīto sau tathā tattve tato darśanamohakṛt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.14.1"> <span type="ref-block" n="3887 r_TAŚV-ML#6.14.1_r"/>tathā cāritramohasya kaṣāyodayato nṛṇāṃ syāt tīvrapariṇāmo yaḥ sa samāgamakāraṇaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.14.2"> <span type="ref-block" n="3888 r_TAŚV-ML#6.14.2_r"/>yaḥ kaṣāyodayāt tīvraḥ pariṇāmaḥ sa ḍhaukayet cāritravātinaṃ bhāvaṃ kāmodreko yathā yateḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.14.3"> <span type="ref-block" n="3889 r_TAŚV-ML#6.14.3_r"/>kasyacit tādṛśasyāyaṃ vivādāpannavigrahaḥ tasmāt tatheti nirbādham anumānaṃ pravartate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.15.1"> <span type="ref-block" n="3891 r_TAŚV-ML#6.15.1_r"/>narakasyāyuṣo bhīṣṭaṃ bahvāraṃbhatvam āsravaḥ bhūyaḥ parigrahatvaṃ ca raudradhyānātiśāyi yat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.15.2"> <span type="ref-block" n="3892 r_TAŚV-ML#6.15.2_r"/>niṃdyaṃ dhāma nṛṇāṃ tāvat pāpādhānanibaṃdhanam siddhaṃ cāṃḍālakādīnāṃ dhenughātavidhāyinām <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.15.3"> <span type="ref-block" n="3893 r_TAŚV-ML#6.15.3_r"/>tatprakarṣāt punaḥ siddhyed dhīnadhāmaprakṛṣṭatā tasya prakarṣaparyaṃtā tatprakarṣavyavasthitiḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.15.4"> <span type="ref-block" n="3894 r_TAŚV-ML#6.15.4_r"/>pāpānuṣṭhā kvacid ghātiparyaṃtatāratamyataḥ pariṇāmādivattatto raudradhyānam apaścimaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.15.5"> <span type="ref-block" n="3895 r_TAŚV-ML#6.15.5_r"/>tasyāpakarṣato hīnagater apy apakṛṣṭatā siddheti bahudhā bhinnaṃ nārakāyur upeyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.16.1"> <span type="ref-block" n="3897 r_TAŚV-ML#6.16.1_r"/>māyā tairyagyonasyety āyuṣaḥ kāraṇaṃ matā ārtadhyānād vinā nātra svābhyupāyavirodhataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.16.2"> <span type="ref-block" n="3898 r_TAŚV-ML#6.16.2_r"/>apakṛṣṭaṃ hi yat pāpadhyānamārtaṃ tadīritaṃ niṃdyaṃ dhāma tathaivāprakṛṣṭaṃ tairyaggatis tataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.16.3"> <span type="ref-block" n="3899 r_TAŚV-ML#6.16.3_r"/>prasiddham āyuṣo naikapradhānatvaṃ pramāṇataḥ tairyagyonasya siddhāṃte dṛṣṭeṣṭābhyām abādhitaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.17.1"> <span type="ref-block" n="3901 r_TAŚV-ML#6.17.1_r"/>mānuṣasyāyuṣo jñeyam alpāraṃbhatvam āsravaḥ miśradhyānānvitam alpaparigrahatayā saha <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.17.2"> <span type="ref-block" n="3902 r_TAŚV-ML#6.17.2_r"/>dharmamātreṇa saṃmiśraṃ mānuṣīṃ kurute gatiṃ sātāsātātmatanmiśraphalasaṃvartikā hi sā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.17.3"> <span type="ref-block" n="3903 r_TAŚV-ML#6.17.3_r"/>dharmādhikyāt sukhādhikyaṃ pāpādhikyāt punar nṛṇāṃ duḥkhādhikyam iti proktā bahudhā mānuṣī gatiḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.18.1"> <span type="ref-block" n="3905 r_TAŚV-ML#6.18.1_r"/>svabhāvamārdavaṃ ceti hetvaṃtarasamuccayaḥ mānuṣasyāyuṣas tad dhi miśradhyānopapādikaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.19.1"> <span type="ref-block" n="3907 r_TAŚV-ML#6.19.1_r"/>niḥśīlavratatvaṃ ca sarveṣām āyuṣām iha tatra sarvasya saṃbhūter dhyānasyāsubhṛtāṃ śritau <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.20.1"> <span type="ref-block" n="3909 r_TAŚV-ML#6.20.1_r"/>tasyaikasyāpi daivasyāyuṣaḥ saṃpratipattaye dharmadhyānānvitatvena nānyathātiprasaṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.21.1"> <span type="ref-block" n="3911 r_TAŚV-ML#6.21.1_r"/>samyaktvaṃ ceti taddhetusamuccayavacobalāt tasyaikasyāpi daivāyuḥkāraṇatvaviniścayaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.21.2"> <span type="ref-block" n="3912 r_TAŚV-ML#6.21.2_r"/>sarvāpavādakaṃ sūtraṃ kecid vyācakṣate sati samyaktve nyāyuṣāṃ hetor viphalasya prasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.21.3"> <span type="ref-block" n="3913 r_TAŚV-ML#6.21.3_r"/>tatrāpracyutasamyaktvā jāyaṃte devanārakāḥ manuṣyeṣv iti naivedaṃ tadbādhakam itītare <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.21.4"> <span type="ref-block" n="3914 r_TAŚV-ML#6.21.4_r"/>tanniḥśīlavratatvasya na bādhakam idaṃ viduḥ syād aśeṣāyuṣāṃ hetubhāvasiddheḥ kutaścana <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.21.5"> <span type="ref-block" n="3915 r_TAŚV-ML#6.21.5_r"/>pṛthaksūtrasya nirdeśād dhetur vaimānikāyuṣaḥ samyaktvam iti vijñeyaṃ saṃyamāsaṃyamādivat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.21.6"> <span type="ref-block" n="3916 r_TAŚV-ML#6.21.6_r"/>samyagdṛṣṭer anaṃtānubaṃdhikrodhādyabhāvataḥ jīveṣv ajīvatā śraddhāpāyān mithyātvahānitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.21.7"> <span type="ref-block" n="3917 r_TAŚV-ML#6.21.7_r"/>hiṃsāyās tatsvabhāvāyā nivṛtteḥ śuddhivṛttitaḥ prakṛṣṭasyāyuṣo daivasyāsravo na virudhyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.22.1"> <span type="ref-block" n="3919 r_TAŚV-ML#6.22.1_r"/>nāmnośubhasya hetuḥ syād yogānāṃ vakratā tathā visaṃvādanam anyasya saṃkleśād ātmabhedataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.23.1"> <span type="ref-block" n="3921 r_TAŚV-ML#6.23.1_r"/>tatas tadviparītaṃ yat kiṃcit tatkāraṇaṃ viduḥ nāmnaḥ śubhasya śuddhātmaviśeṣatvāvasāyataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.24.1"> <span type="ref-block" n="3926 r_TAŚV-ML#6.24.1_r"/>jinoddiṣṭeti nairgraṃthyamokṣavartmany aśaṃkanaṃ anākāṃkṣaṇam apy atrāmutra caitatphalāptaye <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.24.2"> <span type="ref-block" n="3927 r_TAŚV-ML#6.24.2_r"/>vicikitsāny adṛṣṭīnāṃ praśaṃsāsaṃstavacyutiḥ mauḍhyādirahitatvaṃ ca viśuddhiḥ sā dṛśo matā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.24.3"> <span type="ref-block" n="3928 r_TAŚV-ML#6.24.3_r"/>saṃjñānādiṣu tadvatsu vādarotthānapekṣayā kaṣāyavinivṛttir vā vinayair munisaṃmataiḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.24.4"> <span type="ref-block" n="3929 r_TAŚV-ML#6.24.4_r"/>saṃpannatā samākhyātā mumukṣūṇām aśeṣataḥ saddṛṣṭyādiguṇasthānavartināṃ svānurūpataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.24.5"> <span type="ref-block" n="3930 r_TAŚV-ML#6.24.5_r"/>saccāritravikalpeṣu vrataśīleṣv aśeṣataḥ niravadyānuvṛttir yān aticāraḥ sa teṣu vai <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.24.6"> <span type="ref-block" n="3931 r_TAŚV-ML#6.24.6_r"/>saṃjñānabhāvanāyāṃ tu yā nityam upayuktatā jñānopayoga evāsau tadābhīkṣṇaṃ prasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.24.7"> <span type="ref-block" n="3932 r_TAŚV-ML#6.24.7_r"/>saṃsārād bhīrutābhīkṣṇaṃ saṃvegaḥ saddhiyāṃ mataḥ na tu mithyādṛśāṃ teṣāṃ saṃsārasyāprasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.24.8"> <span type="ref-block" n="3933 r_TAŚV-ML#6.24.8_r"/>śaktitas tyāga udgītaḥ prītyā svasyātisarjanaṃ nātmapīḍākaraṃ nāpi saṃpady anatisarjanaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.24.9"> <span type="ref-block" n="3934 r_TAŚV-ML#6.24.9_r"/>anigūhitavīryasya samyagmārgāvirodhataḥ kāyakleśaḥ samākhyātaṃ viśuddhaṃ śaktitas tapaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.24.10"> <span type="ref-block" n="3935 r_TAŚV-ML#6.24.10_r"/>bhāṃḍāgārāgnisaṃśāṃtisamaṃ munigaṇasya yat tapaḥsaṃrakṣaṇaṃ sādhusamādhiḥ sa udīritaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_6.24.11"> <span type="ref-block" n="3936 r_TAŚV-ML#6.24.11_r"/>guṇiduḥkhanipāte tu niravadyavidhānataḥ tasyāpaharaṇaṃ proktaṃ vaiyāvṛtyam aniṃditaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_6.24.12"> <span type="ref-block" n="3937 r_TAŚV-ML#6.24.12_r"/>arhatsv ācāryavaryeṣu bahuśrutayatiṣv api jaine pravacane cāpi bhaktiḥ pratyupavarṇitā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_6.24.13"> <span type="ref-block" n="3938 r_TAŚV-ML#6.24.13_r"/>bhāvaśuddhyā nutā śaśvadanurāgaparair alaṃ viparyāsitacittasyāpy anyathābhāvahānitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_6.24.14"> <span type="ref-block" n="3939 r_TAŚV-ML#6.24.14_r"/>āvaśyakakriyāṇāṃ tu yathākālaṃ pravartanā āvaśyakāparihāṇiḥ ṣaṇṇām api yathāgamaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_6.24.15"> <span type="ref-block" n="3940 r_TAŚV-ML#6.24.15_r"/>mārgaprabhāvanā jñānatapor hatpūjanādibhiḥ dharmaprakāśanaṃ śuddhabauddhānāṃ paramārthataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_6.24.16"> <span type="ref-block" n="3941 r_TAŚV-ML#6.24.16_r"/>vatsalatvaṃ punar vatse dhenuvatsaṃ prakīrtitaṃ jaine pravacane samyakchraddhānajñānavatsv api <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_6.24.17"> <span type="ref-block" n="3942 r_TAŚV-ML#6.24.17_r"/>dṛgviśuddhyādayo nāmnas tīrthakṛttvasya hetavaḥ samastā vyastarūpā vā dṛgviśuddhyā samanvitāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_6.24.18"> <span type="ref-block" n="3943 r_TAŚV-ML#6.24.18_r"/>sarvātiśāyi tatpuṇyaṃ trailokyādhipatitvakṛt pravṛttyātiśayādīnāṃ nirvartakam apīśituḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_6.25.1"> <span type="ref-block" n="3945 r_TAŚV-ML#6.25.1_r"/>paraniṃdādayo nīcair gotrasyāsravaṇaṃ mataṃ teṣāṃ tadanurūpatvād anyathānupapattitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.26.1"> <span type="ref-block" n="3947 r_TAŚV-ML#6.26.1_r"/>uttarasyāsravaḥ siddhaḥ sāmarthyāt tadviparyayaḥ nīcair vṛttir anutsekas tathaivāmalavigraha <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.27.1"> <span type="ref-block" n="3949 r_TAŚV-ML#6.27.1_r"/>sarvasyāpy aṃtarāyasyāsravaḥ syāt prāṇinām iha vighnasya karaṇāt tasya tathāyogyatvaniścayāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.27.2"> <span type="ref-block" n="3950 r_TAŚV-ML#6.27.2_r"/>pravartamānadānādipratiṣedhasya bhāvanā āsrāvikāṃtarāyasya dṛṣṭatadbhāvanā yathā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.27.3"> <span type="ref-block" n="3951 r_TAŚV-ML#6.27.3_r"/>iti pratyekam ākhyātaḥ karmaṇām āsravaḥ śubhaḥ puṇyānām aśubhaḥ pāparūpāṇāṃ śuddhyaśuddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_6.27.4ab"> <span type="ref-block" n="3952 r_TAŚV-ML#6.27.4ab_r"/>yādṛśāḥ svapariṇāmaviśeṣā yasya hetuvaśato 'subhṛtaḥ syuḥ </l><l n="bt_6.27.4cd"> <span type="ref-block" n="3953 r_TAŚV-ML#6.27.4cd_r"/>tādṛśāny upapataṃti tam agre svānubhāgakarakarmarajāṃsi <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l></div><div n="7"><head n="head_7 a_1633"> <span type="ref-block" n="3954 r_TAŚV-ML#458,1_r"/>oṃ <span type="ref-block" n="3955 r_TAŚV-ML#458,2_r"/>atha saptamo 'dhyāyaḥ <ref type="no-head" rend="a"> </ref> </head><l n="bt_7.1.1"> <span type="ref-block" n="3957 r_TAŚV-ML#7.1.1_r"/>atha puṇyāsravaḥ proktaḥ prāgvrataṃ viratiś ca tat hiṃsādibhya iti dhvastaṃ guṇebhyo viratirvratam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.2.1"> <span type="ref-block" n="3959 r_TAŚV-ML#7.2.1_r"/>deśato ṇuvrataṃ ceha sarvatas tu mahadvrataṃ deśasarvaviśuddhātmabhedāt saṃjñānino mataṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.3.1"> <span type="ref-block" n="3961 r_TAŚV-ML#7.3.1_r"/>tatsthairyārthaṃ vidhātavyā bhāvanāḥ paṃca paṃca tu tadasthairye yatīnāṃ hi saṃbhāvyo nottaro guṇaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.4.1"> <span type="ref-block" n="3963 r_TAŚV-ML#7.4.1_r"/>syātāṃ me vāṅmanoguptī prathamavrataśuddhaye tatheryādānanikṣepasamitī vīkṣyabhojanaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.5.1"> <span type="ref-block" n="3965 r_TAŚV-ML#7.5.1_r"/>krodhalobhabhayaṃ hāsyaṃ pratyākhyānamṛtodbhavaṃ tattvānukūlam ābhāṣe dvitīyavrataśuddhaye <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.6.1"> <span type="ref-block" n="3968 r_TAŚV-ML#7.6.1_r"/>śūnyaṃ mocitam āvāsam adhitiṣṭhāmi śuddhidaṃ paroparodhaṃ muṃcāmi bhaikṣyaśuddhiṃ karomy ahaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.6.2"> <span type="ref-block" n="3969 r_TAŚV-ML#7.6.2_r"/>sadharmabhiḥ samaṃ śaśvadavisaṃvādam ādriye asteyātikramadhvaṃsahetutadvratavṛddhaye <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.7.1"> <span type="ref-block" n="3972 r_TAŚV-ML#7.7.1_r"/>strīṇāṃ rāgakathāṃ jahyāṃ manohāryaṃgavīkṣaṇaṃ pūrvaratasmṛtiṃ vṛṣyam iṣṭaṃ rasam asaṃśayam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.7.2"> <span type="ref-block" n="3973 r_TAŚV-ML#7.7.2_r"/>tathā śarīrasaṃskāraṃ raticeto bhivṛddhikaṃ caturthavratarakṣārthaṃ satataṃ yatamānasaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.8.1"> <span type="ref-block" n="3975 r_TAŚV-ML#7.8.1_r"/>sarvākṣaviṣayeṣv iṣṭāniṣṭopasthiteṣv iha rāgadveṣau tyajāmy evaṃ paṃcamavrataśuddhaye <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.8.2"> <span type="ref-block" n="3976 r_TAŚV-ML#7.8.2_r"/>pratyekam iti paṃcānāṃ vratānāṃ bhāvanā matāḥ paṃca paṃca sadā saṃtu niḥśreyasaphalapradāḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.8.3"> <span type="ref-block" n="3977 r_TAŚV-ML#7.8.3_r"/>bhāvyaṃ niḥśreyasaṃ bhāvyo bhāvako bhāvanā punaḥ tadupāya iti tryaṃśapūrṇāḥ syādvādināṃ giraḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.9.1"> <span type="ref-block" n="3979 r_TAŚV-ML#7.9.1_r"/>hiṃsanādiṣv ihāpāyadarśanaṃ bhāvanā yathā mayāmutra tathāvadyadarśanaṃ pravidhīyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.10.1"> <span type="ref-block" n="3981 r_TAŚV-ML#7.10.1_r"/>bhāvanā dehināṃ tatra kartavyā duḥkham eva vā duḥkhātmakabhavodbhūtihetutvād avrataṃ hi tat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.11.1"> <span type="ref-block" n="3983 r_TAŚV-ML#7.11.1_r"/>maitryādayo viśuddhyaṃgāḥ sattvādiṣu yathāgamaṃ bhāvanāḥ saṃbhavaṃty aṃtarnaikāṃtāśrayaṇe tu tāḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.11.2"> <span type="ref-block" n="3984 r_TAŚV-ML#7.11.2_r"/>maitrī sattveṣu kartavyā yathā tadvadguṇādhike kliśyamāne 'vineye ca sattvarūpāviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.11.3"> <span type="ref-block" n="3985 r_TAŚV-ML#7.11.3_r"/>kāruṇyaṃ ca samasteṣu saṃsārakleśabhāgiṣu mādhyasthyaṃ vītarāgāṇāṃ na kvacid vinidhīyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.11.4"> <span type="ref-block" n="3986 r_TAŚV-ML#7.11.4_r"/>bhavyatvaṃ guṇam ālokya pramodākhiladehiṣu kartavya iti tatrāyaṃ vibhāgo mukhyarūpataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.12.1"> <span type="ref-block" n="3988 r_TAŚV-ML#7.12.1_r"/>jagatkāyasvabhāvau vā bhāvane bhāvitātmanāṃ saṃvegāya viraktyarthaṃ tattvatas tatprabodhataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.12.2"> <span type="ref-block" n="3989 r_TAŚV-ML#7.12.2_r"/>bhāvanā kalpanāmātraṃ yeṣām arthānapekṣayā teṣāṃ nārthas tato 'niṣṭakalpanāta ivepsitam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.12.3"> <span type="ref-block" n="3990 r_TAŚV-ML#7.12.3_r"/>anaṃtānaṃtatattvasya kaścid artheṣu bhāvyate sann eveti yathārthaiva bhāvanā no vyavasthitā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.13.1"> <span type="ref-block" n="3992 r_TAŚV-ML#7.13.1_r"/>hiṃsātra prāṇināṃ prāṇavyaparopaṇam udīritā pramattayogato nāto muneḥ saṃyatanātmanaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.14.1"> <span type="ref-block" n="3994 r_TAŚV-ML#7.14.1_r"/>apraśastam asadbodham abhidhānaṃ yad asya tat pramattasyānṛtaṃ nānyasyety āhuḥ saty avādinaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.14.2"> <span type="ref-block" n="3995 r_TAŚV-ML#7.14.2_r"/>tena svaparasaṃtāpakāraṇaṃ yad vacoṃgināṃ yathādṛṣṭārtham apy atra tad asatyaṃ vibhāvyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.14.3"> <span type="ref-block" n="3996 r_TAŚV-ML#7.14.3_r"/>mithyārtham api hiṃsādiniṣedha vacanaṃ mataṃ satyaṃ tatsatsu sādhutvād ahiṃsāvrataśuddhidam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.15.1"> <span type="ref-block" n="3998 r_TAŚV-ML#7.15.1_r"/>pramattayogato yat syād adattādānam ātmanaḥ steyaṃ tatsūtritaṃ dānādānayogyārthagocaram <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.15.2"> <span type="ref-block" n="3999 r_TAŚV-ML#7.15.2_r"/>tena sāmānyato 'dattam ādadānasya sanmuneḥ sarinnirjharaṇādyaṃbhaḥ śuṣkagomayakhaṃḍakam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.15.3"> <span type="ref-block" n="4000 r_TAŚV-ML#7.15.3_r"/>bhasmādi vā svayaṃ muktaṃ picchālābūphalādikaṃ prāsuktaṃ na bhavet steyaṃ pramattatvasya hānitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.16.1"> <span type="ref-block" n="4002 r_TAŚV-ML#7.16.1_r"/>tathā maithunam abrahma pramattasyaiva tatpunaḥ pramādarahitānāṃ hi jātucittadasaṃbhavaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.17.1"> <span type="ref-block" n="4004 r_TAŚV-ML#7.17.1_r"/>yasya hiṃsānṛtādīni tasya saṃti parasparaṃ avinābhāvavadbhāvād eṣām iti ca durbudhāḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.17.2"> <span type="ref-block" n="4005 r_TAŚV-ML#7.17.2_r"/>tato hiṃsāvrataṃ yasya yasya sarvavratakṣatiḥ tad eva paṃcadhā bhinnaṃ kāṃścit prati mahāvraṃta <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.17.3"> <span type="ref-block" n="4006 r_TAŚV-ML#7.17.3_r"/>mūrchā parigrahaḥ so pi nāpramattasya yujyate tayā vinā na vastrādigrahaṇaṃ kasyacit tataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.18.1"> <span type="ref-block" n="4008 r_TAŚV-ML#7.18.1_r"/>niḥśalyo tra vratī jñeyaḥ śalyāni trīṇi tattvataḥ mithyātvādīnī sadbhāve vratāśayaviparyayaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.19.1"> <span type="ref-block" n="4010 r_TAŚV-ML#7.19.1_r"/>so py agāryanagāraś ca bhāvāgārasya bhāvataḥ abhāvāc ceti pāṃthāder nānagāratvasaṃbhavaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.20.1"> <span type="ref-block" n="4012 r_TAŚV-ML#7.20.1_r"/>tatra cāṇuvratogārī sāmarthyāt syān mahāvrataḥ anagāra iti jñeyam atra sūtrāṃtarād vinā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.21.1"> <span type="ref-block" n="4015 r_TAŚV-ML#7.21.1_r"/>digdeśānarthadaṃḍebhyo viratir yā viśuddhikṛt sāmāyikaṃ tridhā śuddhaṃ trikālaṃ yad udāhṛtaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.21.2"> <span type="ref-block" n="4016 r_TAŚV-ML#7.21.2_r"/>yaḥ proṣadhopavāsaś ca yathāvidhi niveditaḥ parimāṇaṃ ca yat svasyopabhogaparibhogayoḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.21.3"> <span type="ref-block" n="4017 r_TAŚV-ML#7.21.3_r"/>āhārabheṣajāvāsapustavastrādigocaraḥ saṃvibhāgo vrataṃ yat syād yogyāyātithaye svayaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.21.4"> <span type="ref-block" n="4018 r_TAŚV-ML#7.21.4_r"/>tatsaṃpannaś ca niśceyo 'gārīti dvādaśoditāḥ dīkṣābhedā gṛhasthasya te samyaktvapuraḥsarā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.22.1"> <span type="ref-block" n="4020 r_TAŚV-ML#7.22.1_r"/>samyakkāyakaṣāyāṇāṃ tvakṣā sallekhanātra tāṃ joṣitā sevitā prītyā sa vratī māraṇāṃtikīṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.22.2"> <span type="ref-block" n="4021 r_TAŚV-ML#7.22.2_r"/>mṛtyukāraṇasaṃpātakālam āsthitya sadvrataṃ rakṣituṃ śakyabhāvena nānyathety apramattagaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.22.3"> <span type="ref-block" n="4022 r_TAŚV-ML#7.22.3_r"/>pṛthaksūtrasya sāmarthyāc ca sāgārānagārayoḥ sallekhanasya seveti pratipattavyam aṃjasā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.22.1ab"> <span type="ref-block" n="4023 r_TAŚV-ML#7.22.1ab_r"/>nānānivṛttipariṇāmaviśeṣasiddher ekasya nurbahuvidhavratam arthabhedāt </l><l n="bt_7.22.1cd"> <span type="ref-block" n="4024 r_TAŚV-ML#7.22.1cd_r"/>yuktaṃ kramākramavivartibhidātmakasya nānyasya jātu nayabādhitavigrahasya <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.23.1"> <span type="ref-block" n="4026 r_TAŚV-ML#7.23.1_r"/>samyagdṛṣṭer atīcārāḥ paṃca śaṃkādayaḥ smṛtāḥ teṣu satsu hi tattvārthaśraddhānaṃ na viśuddhyati <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.24.1"> <span type="ref-block" n="4028 r_TAŚV-ML#7.24.1_r"/>paṃca paṃca vrateṣv evaṃ śīleṣu ca yathākramaṃ vakṣyaṃte taḥ paraṃ śeṣe iti sūtre tidiśyatām <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.25.1"> <span type="ref-block" n="4030 r_TAŚV-ML#7.25.1_r"/>tatrāhiṃsāvratasyātīcārā baṃdhādayaḥ śrutāḥ teṣāṃ krodhādijanmatvāt krodhādes tanmalatvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.26.1"> <span type="ref-block" n="4033 r_TAŚV-ML#7.26.1_r"/>tathā mithyopadeśādyā dvitīyasya vratasya te teṣām anṛtamūlatvāt tadvat tena virodhataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.27.1"> <span type="ref-block" n="4036 r_TAŚV-ML#7.27.1_r"/>proktāḥ stenaprayogādyāḥ paṃcāsteyavratasya te steyahetutvatas teṣaṃ bhāve tanmalinatvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.28.1"> <span type="ref-block" n="4039 r_TAŚV-ML#7.28.1_r"/>caturthasya vratasyānyavivāhakaraṇādayaḥ paṃcaite tikramā brahmavidhātakaraṇakṣamāḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.29.1"> <span type="ref-block" n="4041 r_TAŚV-ML#7.29.1_r"/>kṣetravāstvādiṣūpāttapramāṇātikramāḥ svayaṃ paṃca saṃtoṣanirghātahetavo ṃtyavratasya te <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.30.1"> <span type="ref-block" n="4043 r_TAŚV-ML#7.30.1_r"/>ūrdhvatikramaṇādyāḥ syuḥ śīlasyādyasya paṃca te tadviratyupaghātitvāt teṣāṃ tad dhi malatvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.31.2"> <span type="ref-block" n="4045 r_TAŚV-ML#7.31.2_r"/>dvitīyasya tu śīlasya te paṃcānayanādayaḥ svadeśavirater bādhā taiḥ saṃkleśavidhānataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.32.1"> <span type="ref-block" n="4048 r_TAŚV-ML#7.32.1_r"/>kaṃdarpādyās tṛtīyasya śīlasyehopasūtritāḥ teṣām anarthadaṃḍebhyo virater bādhakatvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.33.1"> <span type="ref-block" n="4050 r_TAŚV-ML#7.33.1_r"/>yogaduḥpraṇidhānādyāś caturthasya vyatikramāḥ śīlasya tadvighātitvāt teṣāṃ tanmalatāsthiteḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.34.1"> <span type="ref-block" n="4053 r_TAŚV-ML#7.34.1_r"/>apratyavekṣitetyādyās tatroktāḥ paṃcamasya te śīlasyātikramāḥ paṃca tadvighātasya hetavaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.35.1"> <span type="ref-block" n="4055 r_TAŚV-ML#7.35.1_r"/>tathā taccittasaṃbaṃdhāhārādyāḥ paṃca sūtritāḥ te tra ṣaṣṭhasya śīlasya tadvirodhanahetavaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.36.1"> <span type="ref-block" n="4057 r_TAŚV-ML#7.36.1_r"/>smṛtāḥ sacittanikṣepapramukhās te vyatikramāḥ saptamasyeha śīlasya tadvighātavidhāyinaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.37.1"> <span type="ref-block" n="4059 r_TAŚV-ML#7.37.1_r"/>vijñeyā jīvitāśaṃsāpramukhāḥ paṃca tattvataḥ proktasallekhanāyās te viśuddhikṣatihetavaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.38.1"> <span type="ref-block" n="4061 r_TAŚV-ML#7.38.1_r"/>svaṃ dhanaṃ syāt parityāgo tisargas tasya nu sphuṭaḥ taddānam iti nirdeśo tiprasaṃganivṛttaye <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.38.2"> <span type="ref-block" n="4062 r_TAŚV-ML#7.38.2_r"/>anugrahārtham ity etadviśeṣaṇam udīritaṃ tena svamāṃsadānādi niṣiddhaṃ paramāpakṛt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.39.1"> <span type="ref-block" n="4064 r_TAŚV-ML#7.39.1_r"/>tadviśeṣaḥ prapaṃcena syād vidhyādiviśeṣataḥ dātuḥ śuddhiviśeṣāya samyagbodhasya viśrutaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.39.2"> <span type="ref-block" n="4065 r_TAŚV-ML#7.39.2_r"/>vidhyādīnāṃ viśeṣaḥ syāt svakāraṇaviśeṣataḥ tatkāraṇaṃ punar bāhyamāṃtaraṃ cāpy anekadhā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.39.3"> <span type="ref-block" n="4066 r_TAŚV-ML#7.39.3_r"/>pātraparigrahādibhyo vidhibhyas tāvad āsravaḥ dātuḥ puṇyasya saṃkleśarahitebhyo tiśāyinaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.39.4"> <span type="ref-block" n="4067 r_TAŚV-ML#7.39.4_r"/>kiṃcit saṃkleśayuktebhyo madhyamasyopavarṇitaḥ bṛhatsaṃkleśayuktebhyaḥ svalpasyeti vibhidyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.39.5"> <span type="ref-block" n="4068 r_TAŚV-ML#7.39.5_r"/>nikṛṣṭamadhyamotkṛṣṭaviśuddhibhyo viparyayaḥ tebhyaḥ syād iti saṃkṣepād uktaṃ sūribhiraṃjasā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.39.6"> <span type="ref-block" n="4069 r_TAŚV-ML#7.39.6_r"/>guṇavṛddhikaraṃ dravyaṃ pātre 'pātre samarpitaṃ doṣavṛddhikaraṃ pāpakāri miśraṃ tu miśrakṛt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.39.7"> <span type="ref-block" n="4070 r_TAŚV-ML#7.39.7_r"/>dātā guṇānvitaḥ śuddhaḥ paraṃ puṇyam avāpnuyāt doṣānvitas tv aśuddhātmā paraṃ pāpam upaiti saḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.39.8"> <span type="ref-block" n="4071 r_TAŚV-ML#7.39.8_r"/>guṇadoṣānvitaḥ śuddhāśuddhabhāve samaśnute bahudhā madhyamaṃ puṇyaṃ pāpaṃ ceti viniścayaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.39.9"> <span type="ref-block" n="4072 r_TAŚV-ML#7.39.9_r"/>dattam annaṃ supātrāya svalpam apy urupuṇyakṛt madhyamāya tu pātrāya puṇyaṃ madhyamam ānayet <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_7.39.10"> <span type="ref-block" n="4073 r_TAŚV-ML#7.39.10_r"/>kaniṣṭhāya punaḥ svalpam apātrāyāphalaṃ viduḥ pāpāpāpaṃ phalaṃ ceti sūrayaḥ saṃpracakṣate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_7.39.11ab"> <span type="ref-block" n="4074 r_TAŚV-ML#7.39.11ab_r"/>apātrebhyo dattaṃ bhavati saphalaṃ kiṃcid aparaṃ na pātrebhyo vittaṃ pracuram uditaṃ jātucid iha </l><l n="bt_7.39.11cd"> <span type="ref-block" n="4075 r_TAŚV-ML#7.39.11cd_r"/>adattaṃ pātrebhyo janayati śubhaṃ bhūri gahanaṃ jano 'yaṃ syādvādaṃ katham iva niruktaṃ prabhavati <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l></div><div n="8"><head n="head_8 a_1721"> <span type="ref-block" n="4076 r_TAŚV-ML#474,1_r"/>atha aṣṭamo'dhyāyaḥ <ref type="no-head" rend="a"> </ref> </head><l n="bt_8.1.1"> <span type="ref-block" n="4077 r_TAŚV-ML#8.1.1_r"/>atha baṃdhe 'bhidhātavye 'bhidhīyaṃte sya hetavaḥ nirhetukatvakūṭasthākāraṇatvanivṛttaye <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.1.2"> <span type="ref-block" n="4079 r_TAŚV-ML#8.1.2_r"/>syur baṃdhahetavaḥ puṃsaḥ svamithyādarśanādayaḥ tasya tadbhāvabhāvitvād anyathā tadasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.1.3"> <span type="ref-block" n="4080 r_TAŚV-ML#8.1.3_r"/>tadviparyayato mokṣahetavaḥ paṃca sūtritāḥ sāmarthyād atra nāto sti virodhaḥ sarvathā girām <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.2.1"> <span type="ref-block" n="4082 r_TAŚV-ML#8.2.1_r"/>pudgalānāṃ nurādānaṃ vaṃdho dravyātmakaḥ smṛtaḥ yogyānāṃ karmaṇaḥ sveṣṭāniṣṭanirvartanātmanaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.2.2"> <span type="ref-block" n="4083 r_TAŚV-ML#8.2.2_r"/>pudgalāḥ karmaṇo yogyāḥ kecin mūrtārthayogataḥ pacyamānatvataḥ śālibījādivad itīritaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.2.3"> <span type="ref-block" n="4084 r_TAŚV-ML#8.2.3_r"/>tān ādatte svayaṃ jīvaḥ sakaṣāyatvataḥ sa tu yo nādatte prasiddho hi kaṣāyarahitaḥ paraḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.2.4"> <span type="ref-block" n="4085 r_TAŚV-ML#8.2.4_r"/>sakaṣāyaḥ sakarmatvajīvaḥ syāt pūrvato nyataḥ kaṣāyebhyaḥ sakarmeti nānyathā bhavabhāgayaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.2.5"> <span type="ref-block" n="4086 r_TAŚV-ML#8.2.5_r"/>jīvaḥ saṃbaṃdha iti vā sakaṣāyatvato nyathā tasya muktātmavattattvānupapatteḥ prasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.2.6"> <span type="ref-block" n="4087 r_TAŚV-ML#8.2.6_r"/>sakaṣāyatvam adhyakṣāt svasaṃvedanataḥ svayaṃ kopavān aham ity evaṃ rūpāt siddhaṃ hi dehināṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.2.7"> <span type="ref-block" n="4088 r_TAŚV-ML#8.2.7_r"/>pradhānaṃ sakaṣāyaṃ tu syān naivācetanatvataḥ kuṃbhādivat tato nedaṃ saṃbaṃdham iti nirṇayaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.2.8"> <span type="ref-block" n="4089 r_TAŚV-ML#8.2.8_r"/>karmaṇaḥ sakaṣāyatvaṃ jīvasyeti na śāśvataṃ sahetukasya kauṭasthyavirodhāt kuṭakādivat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.2.9"> <span type="ref-block" n="4090 r_TAŚV-ML#8.2.9_r"/>tato nu muktyabhāvo nu kutaścit karmaṇaḥ kṣaye sakaṣāyatvavidhvaṃsāvidhvaṃsakṛtasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.2.10"> <span type="ref-block" n="4091 r_TAŚV-ML#8.2.10_r"/>jīvo hi karmaṇo yogyān ādatte pudgalān svayaṃ sakaṣāyas tataḥ pūrvaṃ śuddhasya tadasaṃbhavāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_8.2.11"> <span type="ref-block" n="4092 r_TAŚV-ML#8.2.11_r"/>taddravyakarmabhir baṃdhaḥ pudgalātmabhir ātmanaḥ siddho nātmaguṇair evaṃ kaṣāyair bhāvakarmabhiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_8.2.12"> <span type="ref-block" n="4093 r_TAŚV-ML#8.2.12_r"/>anyathā sakaṣāyatvapratyayasya virodhataḥ saṃsāriṇāṃ śarīrādisaṃbaṃdhasyaiva hānitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_8.3.1"> <span type="ref-block" n="4095 r_TAŚV-ML#8.3.1_r"/>tasya baṃdhasya vidhayaḥ prakṛtyādyāḥ susūtritāḥ tathāvidhatvasaṃsiddher baṃdhavyānāṃ kathaṃcana <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.3.2"> <span type="ref-block" n="4096 r_TAŚV-ML#8.3.2_r"/>sthityādiparyayonmuktaiḥ karmayogyair hi pudgalaiḥ prakṛtyāvasthitair baṃdhaḥ prathamo tra vivakṣitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.3.3"> <span type="ref-block" n="4097 r_TAŚV-ML#8.3.3_r"/>pratipradeśam etair nu mato baṃdhaḥ pradeśataḥ sthityādiparyayākrāṃtaiḥ sa sthityādiviśeṣitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.4.1"> <span type="ref-block" n="4099 r_TAŚV-ML#8.4.1_r"/>karmaprakṛtayas tatra syur jñānāvaraṇādayaḥ tādṛkkāryaviśeṣānumeyāḥ karaṇaśaktivat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.5.1"> <span type="ref-block" n="4101 r_TAŚV-ML#8.5.1_r"/>te ca paṃcādibhedāḥ syur yathākramam itīraṇāt kāryaprabhedataḥ sādhyāḥ sadbhiḥ prakṛtayoparāḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.6.1"> <span type="ref-block" n="4103 r_TAŚV-ML#8.6.1_r"/>matyādīnāṃ hi paṃcānāṃ jñānānāṃ paṃca veditaṃ karmāvaraṇam anyasya hetor bhāve py abhāvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.7.1"> <span type="ref-block" n="4106 r_TAŚV-ML#8.7.1_r"/>caturṇāṃ cakṣurādīnāṃ darśanānāṃ caturvidhaṃ nidrādayaś ca paṃceti nava prakṛtayosya tāḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.8.1"> <span type="ref-block" n="4108 r_TAŚV-ML#8.8.1_r"/>dvedhā tu sadasadvedye sātetarakṛtād ime prakṛtī vedanīyasya nānyathā tadvyavasthitiḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.9.1"> <span type="ref-block" n="4113 r_TAŚV-ML#8.9.1_r"/>darśanetyādisūtreṇa mohanīyasya karmaṇaḥ aṣṭāviṃśatir ākhyātās tāvad vā kāryadarśanāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.10.1"> <span type="ref-block" n="4115 r_TAŚV-ML#8.10.1_r"/>nārakādīni catvāri cāyūṃṣi bhavabhedataḥ siddhāni tadabhāve sya prāṇināmavyavasthiteḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.11.1"> <span type="ref-block" n="4120 r_TAŚV-ML#8.11.1_r"/>dvicatvāriṃśadākhyātā gatināmādayas tathā nāmnaḥ prakṛtibhedās te numīyaṃte svakāryataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.11.2"> <span type="ref-block" n="4121 r_TAŚV-ML#8.11.2_r"/>prādhānyaṃ sarvanāmabhyaḥ śatebhyaḥ śuddhijanmanaḥ bodhyaṃ tīrthakaratvasya bhavāṃte phaladāyinaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.12.1"> <span type="ref-block" n="4123 r_TAŚV-ML#8.12.1_r"/>uccair nīcaiś ca gotraṃ syād dvibhedaṃ dehinām iha tathā saṃśabdanasyānyahetuhīnasya siddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.13.1"> <span type="ref-block" n="4125 r_TAŚV-ML#8.13.1_r"/>dānādīnāṃ tu paṃcānām aṃtarāyāḥ prasūtritāḥ paṃca dānādivighnasya tatkāryasya viśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.13.2"> <span type="ref-block" n="4126 r_TAŚV-ML#8.13.2_r"/>evaṃ prakṛtibhir baṃdhaḥ karmabhir viniveditaḥ ādyaḥ prakṛtibaṃdho tra jīvasyānekadhā sthitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.13.3ab"> <span type="ref-block" n="4127 r_TAŚV-ML#8.13.3ab_r"/>yavatām anubhavo stu phalānāṃ dṛṣṭahetughaṭanāc ca janānāṃ </l><l n="bt_8.13.3cd"> <span type="ref-block" n="4128 r_TAŚV-ML#8.13.3cd_r"/>tāvatīha gaṇanā prakṛtīs tāḥ karmaṇām anuminotu mahātmā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.14.1"> <span type="ref-block" n="4131 r_TAŚV-ML#8.14.1_r"/>āditas tisṛṇāṃ karmaprakṛtīnāṃ parā sthitiḥ aṃtarāyasya ca proktā tatphalasya prakarṣataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.14.2"> <span type="ref-block" n="4132 r_TAŚV-ML#8.14.2_r"/>sāgaropamakoṭīnāṃ koṭyas triṃśat tadanyathā tadabhāve pramāṇasyābhāvāt sā kena bādhyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.16.1"> <span type="ref-block" n="4135 r_TAŚV-ML#8.16.1_r"/>saptatir mohanīyasya viṃśatir nāmagotrayoḥ iti sūtradvayaṃ bādhavarjam etena varṇitam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.17.1"> <span type="ref-block" n="4137 r_TAŚV-ML#8.17.1_r"/>tathāyuṣas trayastriṃśatsāgaropamasaṃkhyayā paramasthitinirṇītir iti sākalyataḥ smṛtā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.18.1"> <span type="ref-block" n="4139 r_TAŚV-ML#8.18.1_r"/>adhunā vedanīyasya muhūrtā dvādaśa sthitiḥ sāmarthyān madhyamā madhye 'nekadhā saṃpratīyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.19.1"> <span type="ref-block" n="4141 r_TAŚV-ML#8.19.1_r"/>sā nāmagotrayor aṣṭau muhūrtā iti vartanāt yām ādayo vyavacchinnāḥ kāmaṃ madhye stu madhyamā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.20.1"> <span type="ref-block" n="4143 r_TAŚV-ML#8.20.1_r"/>śeṣāṇāṃ karmaṇām aṃtarmuhūrtā ceti kārtsnyataḥ jaghanyam adhyamotkṛṣṭā sthitiryā pratipāditā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.20.2"> <span type="ref-block" n="4144 r_TAŚV-ML#8.20.2_r"/>tayā viśeṣitair baṃdhaḥ karmabhiḥ svayam āhṛtaiḥ sthitibaṃdho vaboddhavyastatprādhānyavivakṣayā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.20.3"> <span type="ref-block" n="4145 r_TAŚV-ML#8.20.3_r"/>sthityā kevalayā baṃdhas tadvacchūnyair na yujyate tadvadāśritayā tv asti bhūmibhūdharayor iva <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.20.4"> <span type="ref-block" n="4146 r_TAŚV-ML#8.20.4_r"/>sthitiśūnyāni karmāṇi niranvayavināśataḥ pradīpādivad ity etatsthiteḥ siddhāni dhāryate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.21.1"> <span type="ref-block" n="4148 r_TAŚV-ML#8.21.1_r"/>vipāko nubhavo jñeyaḥ pudgalādimukhena tu karmaṇāṃ phalaniṣpattau sāmarthyāyogato nyathā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.22.1"> <span type="ref-block" n="4150 r_TAŚV-ML#8.22.1_r"/>sāmarthyān nāmabhedena jñāyetānvarthanāmatā nurjñānāvaraṇādīnāṃ karmaṇām anyathā smṛteḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.22.2"> <span type="ref-block" n="4151 r_TAŚV-ML#8.22.2_r"/>tathā cānubhavaprāptair ātmanaḥ karmabhir bhavet eṣo nubhavabaṃdho syānyāsravasya viśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.23.1"> <span type="ref-block" n="4153 r_TAŚV-ML#8.23.1_r"/>tataś ca nirjarety etatsaṃkṣepārtham ihoditaṃ nirjarāprastuter agre py etadbhedaprasiddhaye <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.23.2"> <span type="ref-block" n="4154 r_TAŚV-ML#8.23.2_r"/>yathākālaṃ vipākena nirjarā karmaṇām iyaṃ vakṣyamāṇā punar jīvasyopakramanibaṃdhanā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.23.3"> <span type="ref-block" n="4155 r_TAŚV-ML#8.23.3_r"/>prāganuktā samuccāryā caśabdenātra sā punaḥ tapasā nirjarā ceti niyamo na nirucyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.23.4"> <span type="ref-block" n="4156 r_TAŚV-ML#8.23.4_r"/>phalaṃ dattvā nivartaṃte dravyakarmāṇi dehinaḥ tenāhṛtatvataḥ svādyādyāhāradravyavatsvayaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.23.5"> <span type="ref-block" n="4157 r_TAŚV-ML#8.23.5_r"/>bhāvakarmāṇi naśyaṃti tannivṛttyaviśeṣataḥ tatkāryatvād yathāgnyādināśe dhūmādivṛttayaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.23.6"> <span type="ref-block" n="4158 r_TAŚV-ML#8.23.6_r"/>tataḥ phalopabhoge pi karmaṇāṃ na kṣayo nṛṇāṃ pādapādivad ity etadvaco pāstaṃ kunītikaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.23.7"> <span type="ref-block" n="4159 r_TAŚV-ML#8.23.7_r"/>pārataṃtryam akurvāṇāḥ puṃso ye karmapudgalāḥ karmatvena viśiṣṭās te saṃto py atrāṃbarādivat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.24.1"> <span type="ref-block" n="4162 r_TAŚV-ML#8.24.1_r"/>nāmānvarthaṃ padākhyātaṃ pratyayās tasya hetavaḥ pradeśāḥ karmaṇo 'naṃtānaṃtamānaviśeṣitāḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.24.2"> <span type="ref-block" n="4163 r_TAŚV-ML#8.24.2_r"/>skaṃdhātmanā virudhyaṃte na pramāṇena tattvataḥ skaṃdhābhāve kṣavijñānābhāvāt sarvā gṛhāgate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.24.3"> <span type="ref-block" n="4164 r_TAŚV-ML#8.24.3_r"/>sarveṣv ātmapradeśeṣu na kiyatsucid eva te tatphalasya tathā vitte nīre kṣīrapradeśavat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.24.4"> <span type="ref-block" n="4165 r_TAŚV-ML#8.24.4_r"/>sūkṣmaśabdena ca yogyasvabhāvagrahaṇāya te pudgalāḥ pratipādyaṃte sthūlānāṃ tadasaṃbhavāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.24.5"> <span type="ref-block" n="4166 r_TAŚV-ML#8.24.5_r"/>ekakṣetrāvagāhābhidhānaṃ kṣetrāṃtarasya tat nivṛttyarthaṃ sthitāḥ syāt tu kriyāṃtaranivṛttaye <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.24.6"> <span type="ref-block" n="4167 r_TAŚV-ML#8.24.6_r"/>atyaṃtaniviḍāvasthāvagāho rthāt pratīyate tena te vasthitās tatra gomaye dhūmarāśivat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.24.7"> <span type="ref-block" n="4168 r_TAŚV-ML#8.24.7_r"/>bhūyaḥ pradeśam ekatra pradeśe dravyam īkṣyate paramāṇau yathā kṣmābhṛt kulaṃ naiveti kecana <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.24.8"> <span type="ref-block" n="4169 r_TAŚV-ML#8.24.8_r"/>teṣām alpapradeśasthair ghanaiḥ karpāsapiṃḍakaiḥ anyaikāṃtikatā hetor bhūyodeśair asaṃśayam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.24.9"> <span type="ref-block" n="4170 r_TAŚV-ML#8.24.9_r"/>yogaḥ pūrvoditastasya viśeṣāt kāraṇāt tathā sthitās te tra vinā hetor niyatāvasthitikṣateḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.24.10"> <span type="ref-block" n="4171 r_TAŚV-ML#8.24.10_r"/>sarveṣv asarveṣv ete kvacid eva bhaven na tu sarvato vacanād eva pratipattavyam aṃjasā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_8.24.11"> <span type="ref-block" n="4172 r_TAŚV-ML#8.24.11_r"/>iti pradeśair yo baṃdhaḥ karmaskaṃdhādibhir mataḥ sa nuḥ pradeśabaṃdhaḥ syād eṣa baṃdho vilakṣaṇaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_8.24.12"> <span type="ref-block" n="4173 r_TAŚV-ML#8.24.12_r"/>so yaṃ kāraṇabhedena kāryabhedena cāsthitaḥ svabhāvasya ca bhedena karmabaṃdhaś caturvidhaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_8.24.13"> <span type="ref-block" n="4174 r_TAŚV-ML#8.24.13_r"/>baddhaspṛṣṭādibhedenāvasthitādibhidāpi ca dravyādibhedato nāmādiprabhedena vā tathā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_8.24.14"> <span type="ref-block" n="4175 r_TAŚV-ML#8.24.14_r"/>vinā prakṛtibaṃdhān na syur jñānāvaraṇādayaḥ kāryabhedāt svayaṃ siddhāḥ sthitibaṃdhād vinā sthirāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_8.24.15"> <span type="ref-block" n="4176 r_TAŚV-ML#8.24.15_r"/>na cānubhavabaṃdhena vinānubhavanaṃ nṛṇāṃ pradeśabaṃdhataḥ kṛtsnair naikair na vyāpyavṛttaye <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_8.24.16"> <span type="ref-block" n="4177 r_TAŚV-ML#8.24.16_r"/>evaṃ kāryaviśeṣebhyo viśeṣo baṃdhaniṣṭhitaḥ pratyeyo nekadhā yukter āgamāc ca tathāvidhāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_8.24.17"> <span type="ref-block" n="4178 r_TAŚV-ML#8.24.17_r"/>puṇyāsravoktisāmarthyāt puṇyabaṃdho 'vagamyate sadvedyādīni catvāri tatpuṇyam iha sūtritaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_8.25.1"> <span type="ref-block" n="4180 r_TAŚV-ML#8.25.1_r"/>yasyodayāt sukhaṃ tat syāt sadvedyaṃ dehināṃ tathā śubham āyus tridhā yasya phalaṃ śubhabhavatrayaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.25.2"> <span type="ref-block" n="4181 r_TAŚV-ML#8.25.2_r"/>saptatriṃśadvikalpaṃ tu śubhaṃ nāma tathā phalaṃ uccair gotraṃ śubhaṃ prāhuḥ śubhasaṃśabdanārthakam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.25.3"> <span type="ref-block" n="4182 r_TAŚV-ML#8.25.3_r"/>iti kāryānumeyaṃ taddvicatvāriṃśadātmani pāpāsravoktisāmarthyāt pāpabaṃdho vyavasthitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.26.1"> <span type="ref-block" n="4184 r_TAŚV-ML#8.26.1_r"/>duḥkhādibhyo 'śubhebhyas tatphalebhyas tv anumīyate hetubhyo dṛśyamānebhyas tajjanmād vyabhicārataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.26.2"> <span type="ref-block" n="4185 r_TAŚV-ML#8.26.2_r"/>evaṃ saṃkṣepataḥ karmabaṃdho dvedhāvatiṣṭhate puṇyapāpātiriktasya tasyātyaṃtam asaṃbhavāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.26.3"> <span type="ref-block" n="4186 r_TAŚV-ML#8.26.3_r"/>puṇyaṃ puṇyānubaṃdhīṣṭaṃ pāpaṃ pāpānubaṃdhi ca kiṃcit pāpānubaṃdhi syāt kiṃcit puṇyānubaṃdhi ca <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.26.4"> <span type="ref-block" n="4187 r_TAŚV-ML#8.26.4_r"/>yathārtho rthānubaṃdhī syān nyāyācaraṇapūrvakaḥ tathānartho pi cāṃbhodhisamuttārādir arthakṛt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.26.5"> <span type="ref-block" n="4188 r_TAŚV-ML#8.26.5_r"/>anyāyācaraṇāyātas tadvadartho py anarthakṛt anartho pīti nirṇītam udāharaṇam aṃjasā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.26.6ab"> <span type="ref-block" n="4189 r_TAŚV-ML#8.26.6ab_r"/>avasīyati prathamakam uta saṃpadāṃ padaṃ samanubhavaṃti vaṃdyapādāḥ </l><l n="bt_8.26.6cd"> <span type="ref-block" n="4190 r_TAŚV-ML#8.26.6cd_r"/>tadanu ca vipadaṃ garīyasīṃ dadhati parām api niṃdyavṛttitāṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_8.26.7ab"> <span type="ref-block" n="4191 r_TAŚV-ML#8.26.7ab_r"/>yad iha tad ihamuttarainaso nijasukṛtasya phalaṃ vadaṃti tajjñāḥ </l><l n="bt_8.26.7cd"> <span type="ref-block" n="4192 r_TAŚV-ML#8.26.7cd_r"/>tadaparam api cādimainasaḥ sukṛtaparasya viparyayeṇa vṛtteḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l></div><div n="9"><head n="head_9 a_1788"> <span type="ref-block" n="4193 r_TAŚV-ML#486,1_r"/>atha navamo 'dhyāyaḥ <ref type="no-head" rend="a"> </ref> </head><l n="bt_9.1.1"> <span type="ref-block" n="4195 r_TAŚV-ML#9.1.1_r"/>athāsravanirodhaḥ syāt saṃvaro 'pūrvakarmaṇāṃ kāraṇasya nirodhe hi baṃdhakāryasya nodayaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.1.2"> <span type="ref-block" n="4196 r_TAŚV-ML#9.1.2_r"/>āsravaḥ kāraṇaṃ baṃdhe siddhas tadbhāvabhāvataḥ tannirodhe virudhyeta nātmā saṃvṛtarūpabhṛt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.1.3"> <span type="ref-block" n="4197 r_TAŚV-ML#9.1.3_r"/>saṃvaraḥ pūrvabaṃdhasya nirodha iti bhāṣitaṃ na yuktam āsrave saty apy etadbādhānuṣaṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.2.1"> <span type="ref-block" n="4199 r_TAŚV-ML#9.2.1_r"/>sa cāsravanirodhaḥ syād guptyādibhir udīritaiḥ tatkāraṇavipakṣatvāt teṣām iti viniścayaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.3.1"> <span type="ref-block" n="4201 r_TAŚV-ML#9.3.1_r"/>tapasā nirjarā ca syāt saṃvaraś ceti sūtritaṃ saṃcitāpūrvākarmāptivipakṣatvena tasya nu <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.4.1"> <span type="ref-block" n="4203 r_TAŚV-ML#9.4.1_r"/>yogānāṃ nigrahaḥ samyagguptis tredhā tayottamaḥ saṃvaro baṃdhahetūnāṃ pratipakṣasvabhāvayā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.4.2"> <span type="ref-block" n="4204 r_TAŚV-ML#9.4.2_r"/>ayogaḥ kevalī sarvaṃ saṃvaraṃ pratipadyate dravyato bhāvataś ceti paraṃ śreyaḥ samaśnute <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.5.1"> <span type="ref-block" n="4206 r_TAŚV-ML#9.5.1_r"/>samyakprabhṛtayaḥ paṃceryādyāḥ samitayaḥ smṛtāḥ asaṃyamabhavasyābhirāsravasya nirodhanaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.5.2"> <span type="ref-block" n="4207 r_TAŚV-ML#9.5.2_r"/>tadvipakṣatvatas tāsām iti deśena saṃvaraḥ samitau vartamānānāṃ saṃyatānāṃ yathāyathaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.6.1"> <span type="ref-block" n="4210 r_TAŚV-ML#9.6.1_r"/>dṛṣṭakāryānapekṣāṇi kṣamādīny uttamāni tu syād dharmaḥ samitibhyo 'nyaḥkrodhādipratipakṣataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.6.2"> <span type="ref-block" n="4211 r_TAŚV-ML#9.6.2_r"/>tannimittāsravadhvaṃsī yathāyogaṃ sa deśataḥ saṃvarasya bhaved dhetur asaṃyatadṛgādiṣu <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.7.1"> <span type="ref-block" n="4214 r_TAŚV-ML#9.7.1_r"/>anuprekṣāḥ prakīrtyaṃte nityatvādyanuciṃtanaṃ dvādaśātrānanuprekṣāvipakṣatvān munīśvaraiḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.7.2"> <span type="ref-block" n="4215 r_TAŚV-ML#9.7.2_r"/>anityatvādayo dharmāḥ saṃty ātmādiṣu tāttvikāḥ tathā sādhanasadbhāvāḥ sarveṣāṃ śeṣatattvavat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.7.3"> <span type="ref-block" n="4216 r_TAŚV-ML#9.7.3_r"/>tato nuciṃtanaṃ teṣāṃ nāsatāṃ kalpitātmanāṃ nāpy anarthakam iṣṭasya saṃvarasya prasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.8.1"> <span type="ref-block" n="4218 r_TAŚV-ML#9.8.1_r"/>mārgācyavanahetutvaṃ parīṣahajayasya sat parīṣahājaye mārgacyavanasya pratītitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.8.2"> <span type="ref-block" n="4219 r_TAŚV-ML#9.8.2_r"/>nirjarākāraṇatvaṃ ca tapaḥsiddhiparatvataḥ tadabhāve tapolopān nirjarā kvātiśaktitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.8.3"> <span type="ref-block" n="4220 r_TAŚV-ML#9.8.3_r"/>pariṣoḍhavyatāṃ prāptās tasmād ete parīṣahāḥ parīṣahajayotthānām āsravāṇāṃ virodhataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.9.1"> <span type="ref-block" n="4224 r_TAŚV-ML#9.9.1_r"/>te ca kṣudādayaḥ proktā dvāviṃśatir asaṃśayaṃ pariṣahyatayā teṣāṃ tattvasiddhir viśuddhaye <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.10.1"> <span type="ref-block" n="4226 r_TAŚV-ML#9.10.1_r"/>syuḥ sūkṣmasāṃparāye ca caturdaśa parīṣahāḥ chadmasthavītarāge ca tato nyeṣām asaṃbhavāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.10.2"> <span type="ref-block" n="4227 r_TAŚV-ML#9.10.2_r"/>chadmasthavītarāge hi mohābhāvān na tatkṛtāḥ aṣṭau pariṣahāḥ saṃti tathāto nye caturdaśa <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.10.3"> <span type="ref-block" n="4228 r_TAŚV-ML#9.10.3_r"/>te sūkṣmasāṃparāye pi tathā kiṃcitkaratvataḥ sato pi mohanīyasya sūkṣmasyeti pratīyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.10.4"> <span type="ref-block" n="4229 r_TAŚV-ML#9.10.4_r"/>vedanīyanimittās te mā bhūvaṃs tata eva cet vyaktirūpā na saṃty eva śaktirūpeṇa tatra te <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.10.5"> <span type="ref-block" n="4230 r_TAŚV-ML#9.10.5_r"/>mohanīyasahāyasya vedanīyasya tatphalaṃ kevalasyāpi tadbhāve tiprasaṃgo hi dustyajaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.11.1"> <span type="ref-block" n="4232 r_TAŚV-ML#9.11.1_r"/>ekādaśa jine saṃti śaktitas te parīṣahāḥ vyaktito neti sāmarthyād vyākhyānadvayam iṣyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.11.2"> <span type="ref-block" n="4233 r_TAŚV-ML#9.11.2_r"/>leśyaikadeśayogasya sadbhāvād upacaryate yathā leśyā jine tadvadvedanīyasya tattvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.11.3"> <span type="ref-block" n="4234 r_TAŚV-ML#9.11.3_r"/>ghātihatyupacaryaṃte sattāmātrāt parīṣahāḥ chadmasthavītarāgasya yatheti pariniścitaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.11.4"> <span type="ref-block" n="4235 r_TAŚV-ML#9.11.4_r"/>na kṣudāder abhivyaktis tatra taddhetubhāvataḥ yogaśūnye jine yadvadanyathātiprasaṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.11.5"> <span type="ref-block" n="4236 r_TAŚV-ML#9.11.5_r"/>naikaṃ hetuḥ kṣudādīnāṃ vyaktau cedaṃ pratīyate tasya mohodayād vyakter asadvedyodaye pi ca <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.11.6"> <span type="ref-block" n="4237 r_TAŚV-ML#9.11.6_r"/>kṣāmodaratvasaṃpattau mohāpāye na sekṣyate satyāhārābhilāpe pi nāsadvedyodayādṛte <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.11.7"> <span type="ref-block" n="4238 r_TAŚV-ML#9.11.7_r"/>na bhojanopayogasyāsattvenāpy anudīraṇā asātāvedanīyasya na cāhārekṣaṇād vinā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.11.8"> <span type="ref-block" n="4239 r_TAŚV-ML#9.11.8_r"/>kṣud ity aśeṣasāmagrījanyābhivyajyate kathaṃ tadvaikalye sayogasya pipāsāder ayogataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.11.9"> <span type="ref-block" n="4240 r_TAŚV-ML#9.11.9_r"/>kṣudādivedanodbhūtau nārhato 'naṃtaśarmatā nirāhārasya cāśaktau sthātuṃ nānaṃtaśaktitā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.11.10"> <span type="ref-block" n="4241 r_TAŚV-ML#9.11.10_r"/>nityopayuktabodhasya na ca saṃjñāsti bhojane pāne ceti kṣudādīnāṃ nābhivyaktir jinādhipe <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_9.12.1"> <span type="ref-block" n="4243 r_TAŚV-ML#9.12.1_r"/>bādaraḥ sāṃparāyo sti yeṣāṃ sarve parīṣahāḥ saṃti teṣāṃ nimittasya sākalyād vyaktirūpataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.13.1"> <span type="ref-block" n="4245 r_TAŚV-ML#9.13.1_r"/>jñānāvaraṇaniṣpādye prajñājñāne parīṣahau prajñāvalepanirvṛtter jñānāvaraṇato nyataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.14.1"> <span type="ref-block" n="4247 r_TAŚV-ML#9.14.1_r"/>adarśanam ihārthānām aśraddhānaṃ hi tad bhavet sati darśanamohe 'sya na jñānāt prāgadarśanaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.14.2"> <span type="ref-block" n="4248 r_TAŚV-ML#9.14.2_r"/>aṃtarāyo tra lābhasya tadyogyorthād viśeṣataḥ kāraṇasya viśeṣād dhi viśeṣaḥ kāryagaḥ sthitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.15.1"> <span type="ref-block" n="4250 r_TAŚV-ML#9.15.1_r"/>nāgnyādyāḥ sapta cāritramohe sati parīṣahāḥ sāmānyato viśeṣāc ca tadviśeṣeṣu terthataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.15.2"> <span type="ref-block" n="4251 r_TAŚV-ML#9.15.2_r"/>jñānāvaraṇamohāṃtarāyasaṃbhūtayo matāḥ ity ekādaśa te teṣām abhāve tat kvacit sadā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.16.1"> <span type="ref-block" n="4253 r_TAŚV-ML#9.16.1_r"/>śeṣāḥ syur vedanīye te samagrasahakāriṇi iti sarvatra vijñeyam asādhāraṇakāraṇaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.17.1"> <span type="ref-block" n="4255 r_TAŚV-ML#9.17.1_r"/>sakṛdekādayo bhājyāḥ kvacid ekān na viṃśatiḥ viṃśatyāder asaṃbhūter virodhād anyathāpi vā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.17.2"> <span type="ref-block" n="4256 r_TAŚV-ML#9.17.2_r"/>ity ukter niyamābhāvaḥ siddhas teṣāṃ samudbhave sahakārivihīnatvaproktahetor aśaktitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.18.1"> <span type="ref-block" n="4259 r_TAŚV-ML#9.18.1_r"/>sāmāyikādi cāritraṃ sūtritaṃ paṃcadhā tataḥ saṃvaraḥ karmaṇāṃ jñeyo cāritrāpekṣajanmanāṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.18.2"> <span type="ref-block" n="4260 r_TAŚV-ML#9.18.2_r"/>dharmāṃtarbhūtam apy etatsaṃyamagrahaṇād iha punar uktaṃ pradhānatvakhyātaye nirvṛtiṃ prati <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.19.1"> <span type="ref-block" n="4263 r_TAŚV-ML#9.19.1_r"/>ṣoḍhā bāhyaṃ vinirdiṣṭaṃ tapotrānaśanādi yat saṃvaras tena ca jñeyo hy atapohetukarmaṇāṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.20.1"> <span type="ref-block" n="4265 r_TAŚV-ML#9.20.1_r"/>prāyaścittādiṣaḍbhedaṃ tapaḥ saṃvarakāraṇaṃ syād uttaraṃ svasaṃvedyam iti spaṣṭamanogataṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.21.1"> <span type="ref-block" n="4267 r_TAŚV-ML#9.21.1_r"/>proktā navādayo bhedāḥ prāgdhyānāt te yathākramaṃ prāyaścittādibhedānāṃ tapaso bhyaṃtarasya hi <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.22.1"> <span type="ref-block" n="4269 r_TAŚV-ML#9.22.1_r"/>ālocanādayo bhedāḥ prāyaścittasya te nava yathāgamam iha jñeyā niravadyapravṛttaye <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.23.1"> <span type="ref-block" n="4271 r_TAŚV-ML#9.23.1_r"/>jñānādayo tra catvāro vinayāḥ pratipāditāḥ kathaṃcit tadabhedasya siddhaye paramārthataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.23.2"> <span type="ref-block" n="4272 r_TAŚV-ML#9.23.2_r"/>jñānādibhāvanā samyagjñānādivinayo hi naḥ tasyāṃtaraṃgatā na syād anyathāny eva vedanāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.24.1"> <span type="ref-block" n="4274 r_TAŚV-ML#9.24.1_r"/>ācāryaprabhṛtīnāṃ yad daśānāṃ viniveditaṃ vaiyāvṛttyaṃ bhaved etad anvarthapratipattaye <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.25.1"> <span type="ref-block" n="4276 r_TAŚV-ML#9.25.1_r"/>svādhyāyaḥ paṃcadhā prokto vācanādiprabhedataḥ aṃtaraṃgaśrutajñānabhāvanātmatvatas tu saḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.26.1"> <span type="ref-block" n="4278 r_TAŚV-ML#9.26.1_r"/>syād bāhyābhyaṃtaropadhyor vyutsargo dhikṛto dvidhā vratadharmātmako dānaprāyaścittātmako 'paraḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.26.2"> <span type="ref-block" n="4279 r_TAŚV-ML#9.26.2_r"/>kathaṃcit tyāgatāṃ prāpto py eko nirdiśyate nṛṇāṃ śaktibhedavyapekṣāyāṃ phaleṣv eko py anekadhā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.26.3"> <span type="ref-block" n="4280 r_TAŚV-ML#9.26.3_r"/>bāhyābhyaṃtaratopadhyor anupāttetaratvataḥ jīvena tatra kāyādyor vedyāvedyor nṛṇāṃ matā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.27.1"> <span type="ref-block" n="4282 r_TAŚV-ML#9.27.1_r"/>uttametyādisūtreṇa dhyānaṃ dhyātābhidhīyate dhyeyaṃ ca dhyānakālaś ca sāmarthyāt tatparikriyā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.27.2"> <span type="ref-block" n="4283 r_TAŚV-ML#9.27.2_r"/>nābhāvo śeṣacittānāṃ tucchaḥ pramitisaṃgataḥ sthirajñānātmakaś cittānirodho notra saṃgataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.27.3"> <span type="ref-block" n="4284 r_TAŚV-ML#9.27.3_r"/>draṣṭā hy ātmājñānavāṃs tu na kuṃbhādy asti kasyacit dharmameghasamādhiś cen na draṣṭā jñānavān yataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.27.4"> <span type="ref-block" n="4285 r_TAŚV-ML#9.27.4_r"/>saṃprajñātas tu yo yogo vṛttisārūpyamātrakaṃ saṃjñānātmaka eveti na vivādo sti tāvatā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.27.5"> <span type="ref-block" n="4286 r_TAŚV-ML#9.27.5_r"/>anekatrāpradhāne vā viṣaye kalpite pi vā mā bhūc ciṃtānirodho yam ity ekāgre sa saṃsmṛtaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.27.6"> <span type="ref-block" n="4287 r_TAŚV-ML#9.27.6_r"/>ekāgreṇeti vā nānāmukhatvena nivṛttaye kvacic ciṃtānirodhasyādhyānatvena prabhādivat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.27.7"> <span type="ref-block" n="4288 r_TAŚV-ML#9.27.7_r"/>proktaṃ saṃhananaṃ yasya bhaved uttamam iṣyate tasya dhyānaṃ paraṃ muktikāraṇaṃ netarasya tat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.27.8"> <span type="ref-block" n="4289 r_TAŚV-ML#9.27.8_r"/>aṃtarmuhūrtato nordhvasaṃbhavas tasya dehināṃ ā aṃtarmuhūrtād ity uktaṃ kālāṃtaracchide <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.28.1"> <span type="ref-block" n="4291 r_TAŚV-ML#9.28.1_r"/>ārtādīni tad eva syuś catvāri pratibhedataḥ dhyānānyekāgrasāmānyaciṃtāṃtaranirodhataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.29.1"> <span type="ref-block" n="4293 r_TAŚV-ML#9.29.1_r"/>mokṣahetū pare dhyāne pūrve saṃsārakāraṇe iti sāmarthyataḥ siddhaṃ vimohatvetaratvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.30.1"> <span type="ref-block" n="4295 r_TAŚV-ML#9.30.1_r"/>ārtaṃ caturvidhaṃ tatra saṃkleśāṃgatayoditaṃ ārtam ityādisūtreṇa prathamaṃ dveṣahetukam <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.31.1"> <span type="ref-block" n="4297 r_TAŚV-ML#9.31.1_r"/>viparītaṃ manojñasyetyādisūtreṇa niścitaṃ dvitīyam anuyogottham ārtadhyānam asatphalaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.32.1"> <span type="ref-block" n="4299 r_TAŚV-ML#9.32.1_r"/>asadvedyodayopāttadveṣakāraṇām īritaṃ tṛtīyaṃ vedanāyāś cety uktaṃ sūtreṇa tattvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.33.1"> <span type="ref-block" n="4301 r_TAŚV-ML#9.33.1_r"/>nidānaṃ ceti vākyena tīvramohanibaṃdhanaṃ caturthaṃ dhyānam ity ārtaṃ caturvidham udāhṛtaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.33.2"> <span type="ref-block" n="4302 r_TAŚV-ML#9.33.2_r"/>nīlāṃ leśyāṃ samāsṛtya kāpotīṃ vā samudbhavet tadajñānāt kuto py ātmapariṇāmāt tathāvidhāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.33.3"> <span type="ref-block" n="4303 r_TAŚV-ML#9.33.3_r"/>pāpaprayoganiḥśeṣadoṣādhiṣṭhānam ākulaṃ bhogaprasaṃganānātmasaṃkalpāsaṃgakāraṇaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.33.4"> <span type="ref-block" n="4304 r_TAŚV-ML#9.33.4_r"/>dharmāśayaparityāgi kaṣāyāśayavardhanaṃ vipākakaṭu tiryakṣu samudbhavanibaṃdhanaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.34.1"> <span type="ref-block" n="4306 r_TAŚV-ML#9.34.1_r"/>tat syād aviratādīnāṃ trayāṇāṃ tannimittataḥ nāpramattādiṣu kṣīṇatannimitteṣu jātucit <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.35.1"> <span type="ref-block" n="4308 r_TAŚV-ML#9.35.1_r"/>hiṃsādibhyo titīvramohodayebhyaḥ prajāyate raudraṃ dhyānaṃ smṛtaiḥ paunaḥpunyaṃ durgatikāraṇaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.35.2"> <span type="ref-block" n="4309 r_TAŚV-ML#9.35.2_r"/>tat syād aviratasyoccair deśasaṃyamino pi ca yathāyogaṃ nimittānāṃ śeṣaṃ sadbhāvasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.35.3"> <span type="ref-block" n="4310 r_TAŚV-ML#9.35.3_r"/>tataś caturvidhaṃ raudraṃ dhyānaṃ samupajāyate puṃsotikṛṣṇaleśyasyāviratasyaiva tatparaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.35.4"> <span type="ref-block" n="4311 r_TAŚV-ML#9.35.4_r"/>tathā kāpotaleśyasya viratāviratasya ca pramādānām adhiṣṭhānaṃ viratasya na jātucit <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.36.1"> <span type="ref-block" n="4313 r_TAŚV-ML#9.36.1_r"/>ājñādivicayāyoktaṃ dharmyaṃ dhyānaṃ caturvidhaṃ ārtaraudraparityaktaiḥ kāryaṃ ciṃtāsvabhāvakaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.36.2"> <span type="ref-block" n="4314 r_TAŚV-ML#9.36.2_r"/>tatrājñā dvividhā hetuvādetaravikalpataḥ sarvajñasya vineyāṃtaḥkaraṇāyattavṛttitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.36.3"> <span type="ref-block" n="4315 r_TAŚV-ML#9.36.3_r"/>asanmārgād apāyaḥ syād anapāyaḥ svamārgataḥ sa evopāya ity eṣa tato bhedena noditaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.36.4"> <span type="ref-block" n="4316 r_TAŚV-ML#9.36.4_r"/>vipāko nubhavaḥ pūrvaṃ kṛtānāṃ karmaṇāṃ svayaṃ jīvādyāśrayabhedena caturtho dhīmatāṃ mataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.36.5"> <span type="ref-block" n="4317 r_TAŚV-ML#9.36.5_r"/>lokaḥ saṃsthānabhedād vā svabhāvād vā niveditaḥ tadādhāro jano vāpi mānabhedo pi vā kvacit <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.36.6"> <span type="ref-block" n="4318 r_TAŚV-ML#9.36.6_r"/>vicayas tatra mīmāṃsā pramāṇanayataḥ sthitaḥ tasmiṃś ciṃtāprabaṃdho nuściṃtāṃtaranirodhataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.36.7"> <span type="ref-block" n="4319 r_TAŚV-ML#9.36.7_r"/>yuktaṃ dhyānaṃ tadādhyāyam aikāgryeṇa pravṛttitaḥ dhyātuś ciṃtāprabaṃdhasya dharmyaṃ pāpavyapāyataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.36.8"> <span type="ref-block" n="4320 r_TAŚV-ML#9.36.8_r"/>sākalyena vinirdiṣṭaṃ tatpramattāpramattayoḥ aṃtaraṃgatapobhedarūpaṃ saṃghatayoḥ sphuṭaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.36.9"> <span type="ref-block" n="4321 r_TAŚV-ML#9.36.9_r"/>saṃyatāsaṃyatasyaikadeśenāsaṃyatasya tu yogyatāmātrataḥ kaiścid yair durdhyānaṃ pracakṣate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.37.1"> <span type="ref-block" n="4323 r_TAŚV-ML#9.37.1_r"/>mattvā catvāri śuklāni procyamānāni sūriṇā ādye pūrvavidaḥ śukle dharmyaṃ cety abhidhīyate <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.37.2"> <span type="ref-block" n="4324 r_TAŚV-ML#9.37.2_r"/>śreṇyādhirohiṇaḥ śukle dharmyaṃ pūrvasya tasya hi apūrvakaraṇādīnāṃ śuklāraṃbhakatāsthiteḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.38.1"> <span type="ref-block" n="4326 r_TAŚV-ML#9.38.1_r"/>pare kevalinaḥ śukle saṃyogasyetarasya ca yathāyogaṃ smṛte tajjñaiḥ prakṛṣṭe śuddhibhedataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.39.1"> <span type="ref-block" n="4328 r_TAŚV-ML#9.39.1_r"/>pṛthaktvetyādisūtreṇānvarthanāmāni tāny api śuklāni kathitāny uktasvāmibhedāni lakṣaṇaiḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.40.1"> <span type="ref-block" n="4330 r_TAŚV-ML#9.40.1_r"/>tatra prācyaṃ triyogasyaikaikayogasya tatparaṃ tṛtīyaṃ kāyayogasyāyogasya ca turīyakaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.40.2"> <span type="ref-block" n="4331 r_TAŚV-ML#9.40.2_r"/>yogamārgaṇayā teṣāṃ sadbhāvaniyamaḥ smṛtaḥ evaṃ trītyādisūtreṇa vivādavinivṛttaye <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.41.1"> <span type="ref-block" n="4333 r_TAŚV-ML#9.41.1_r"/>ekāśraye pratiprāptaśrutajñānāśrayatvataḥ savitarke śrute tattvāt savīcāre ca saṃkramāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.41.2"> <span type="ref-block" n="4334 r_TAŚV-ML#9.41.2_r"/>arthavyaṃjanayogeṣu sāmānyenopavartite pūrve śukle triyogaikayogasaṃyatasaṃśrayāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.42.1"> <span type="ref-block" n="4336 r_TAŚV-ML#9.42.1_r"/>avīcāraṃ dvitīyaṃ tatsaṃkrāṃter asamudbhavāt ekayogasya taddhyātur iti prāhāpavādataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.42.2"> <span type="ref-block" n="4337 r_TAŚV-ML#9.42.2_r"/>savitarkaṃ savīcāraṃ pṛthaktvena tataḥ sthitaṃ prācyaṃ śuklaṃ tu savitarkavīcārabalād iha <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.42.3"> <span type="ref-block" n="4338 r_TAŚV-ML#9.42.3_r"/>tathā'vitarkavīcāre pare śukle nivedite kāyayogādhināthatvād ayogādhipatitvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.43.1"> <span type="ref-block" n="4340 r_TAŚV-ML#9.43.1_r"/>vitarkaḥ śrutam aspaṣṭatarkaṇaṃ na punar mateḥ bhedaś ciṃtākhya ity etatsūtrāraṃbhād abhīpsitaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.44.1"> <span type="ref-block" n="4342 r_TAŚV-ML#9.44.1_r"/>arthavyaṃjanayogeṣu saṃkrāṃtiś cetasas tu yā sa vīcāro na mīmāṃsā carergatyarthaniṣṭhataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.44.2"> <span type="ref-block" n="4343 r_TAŚV-ML#9.44.2_r"/>evaṃ niruktito rthasyāvyabhicāritvadarśanāt proktaṃ vitarkavīcāralakṣaṇaṃ sutrataḥ svayaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.44.3"> <span type="ref-block" n="4344 r_TAŚV-ML#9.44.3_r"/>kṛtaguptyādyanuṣṭhāno yatirvīryātiśāyanaḥ arthavyaṃjanayogeṣu saṃkrāṃtau pṛthagudyataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.44.4"> <span type="ref-block" n="4345 r_TAŚV-ML#9.44.4_r"/>tadopaśamanān mohaprakṛtīḥ kṣapayann api yathā paricayaṃ dhyāyet kvacid vastuni sakriyaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.44.5"> <span type="ref-block" n="4346 r_TAŚV-ML#9.44.5_r"/>savitarkaṃ savīcāraṃ pṛthaktvevādimaṃ muniḥ dhyānaṃ prakramate dhyātuṃ pūrvadehī nirākulaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.44.6"> <span type="ref-block" n="4347 r_TAŚV-ML#9.44.6_r"/>sa evāmūlato mohakṣapaṇāgūrṇamānasaḥ prāpyānaṃtaguṇāṃ śuddhiṃ niruṃdhan baṃdhamātmanaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.44.7"> <span type="ref-block" n="4348 r_TAŚV-ML#9.44.7_r"/>jñānāvṛtisahāyānāṃ prakṛtīnām aśeṣataḥ hāsayankṣapayaṃś cāsāṃ sthitibaṃdhaṃ samaṃtataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.44.8"> <span type="ref-block" n="4349 r_TAŚV-ML#9.44.8_r"/>śrutajñānopayuktātmā vītavīcāramānasaḥ kṣīṇamoho 'prakaṃpātmā prāptakṣāyikasaṃyamaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.44.9"> <span type="ref-block" n="4350 r_TAŚV-ML#9.44.9_r"/>dhyātvaikatvavitarkākhyaṃ dhyānaṃ ghātyaghaghasmaraṃ dadhānaḥ paramāṃ śuddhiṃ duravāpyāmato nyataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.44.10"> <span type="ref-block" n="4351 r_TAŚV-ML#9.44.10_r"/>tato nirdagdhaniḥśeṣaghātikarmeṃdhanaḥ prabhuḥ kevalī sadṛśāghātikarmasthitir aśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_9.44.11"> <span type="ref-block" n="4352 r_TAŚV-ML#9.44.11_r"/>saṃtyajya vāṅmanoyogaṃ kāyayogaṃ ca bādaraṃ sūkṣmaṃ tu taṃ samāśritya maṃdaspaṃdodayas tvaraṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_9.44.12"> <span type="ref-block" n="4353 r_TAŚV-ML#9.44.12_r"/>dhyānaṃ sūkṣmakriyaṃ naṣṭapratipātaṃ tṛtīyakaṃ dhyāyed yogī yathāyogaṃ kṛtvā karaṇasaṃtatiṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_9.44.13"> <span type="ref-block" n="4354 r_TAŚV-ML#9.44.13_r"/>tataḥ svayaṃ samucchinnapradeśaspaṃdanaṃ sthiraḥ dhvastaniḥśeṣayogebhyo dhyānaṃ dhyātāṃtasaṃvaraḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_9.44.14"> <span type="ref-block" n="4355 r_TAŚV-ML#9.44.14_r"/>saṃpūrṇanirjaraś cāṃtye kṣaṇe kṣīṇabhavasthitiḥ mukhyaṃ siddhatvam adhyāste prasiddhāṣṭaguṇodayaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_9.44.15"> <span type="ref-block" n="4356 r_TAŚV-ML#9.44.15_r"/>saṃkleśāṃgatayaikatra ciṃtā ciṃtāṃtaracyutā pāpaṃ dhyānaṃ yathā proktaṃ vyavahāranayāśrayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_9.44.16"> <span type="ref-block" n="4357 r_TAŚV-ML#9.44.16_r"/>viśuddhyaṃgatayā caivaṃ dharmyaṃ śuklaṃ ca kiṃcana samanaskasya tādṛkṣaṃ nāmanaskasya mukhyataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_9.44.17"> <span type="ref-block" n="4358 r_TAŚV-ML#9.44.17_r"/>udbhūtakevalasyāsya sakṛtsarvārthavedinaḥ aikāgryabhāvataḥ kecid upacārād vadaṃti tat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_9.44.18"> <span type="ref-block" n="4359 r_TAŚV-ML#9.44.18_r"/>ciṃtānirodhasadbhāvo dhyānāt so pi nibaṃdhanaṃ tatra dhyānopacārasya yoge leśyopacāravat <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_9.44.19"> <span type="ref-block" n="4360 r_TAŚV-ML#9.44.19_r"/>sarvaciṃtānirodhas tu yo mukhyo niścitān nayāt so sti kevalinaḥ sthairyam ekāgraṃ ca paraṃ sadā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_9.44.20"> <span type="ref-block" n="4361 r_TAŚV-ML#9.44.20_r"/>mukhyaṃ dhyānam atas tasya sākṣān nirvāṇakāraṇaṃ chadmadṛśyopacārāt syāt tadanyāstitvakāraṇāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_9.44.21"> <span type="ref-block" n="4362 r_TAŚV-ML#9.44.21_r"/>yathaikavastuni sthairyaṃ jñānasyaikāgryam iṣyate tathā viśvapadārtheṣu sakṛt tat kena vāryate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_9.44.22"> <span type="ref-block" n="4363 r_TAŚV-ML#9.44.22_r"/>mohānudrekato jñātur yathā vyākṣepasaṃkṣayaḥ mohino sti tathā vītamohasyāsau sadā na kim <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_9.44.23"> <span type="ref-block" n="4364 r_TAŚV-ML#9.44.23_r"/>yathaikatra pradhānerthe vṛttir vā tasya mohinaḥ tathā kevalinaḥ kiṃ na dravye 'naṃtavivartake <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_9.44.24"> <span type="ref-block" n="4365 r_TAŚV-ML#9.44.24_r"/>iti niścayato dhyānaṃ pratipedhyaṃ na dhīmatā pradhānaṃ viśvatattvārthavedināṃ prasphuṭātmanāṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_9.44.25"> <span type="ref-block" n="4366 r_TAŚV-ML#9.44.25_r"/>sayogakevalī dhyānī yadi dharmopadeśanā kathaṃ tataḥ pravartetety eke tatrābhidhīyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_9.44.26"> <span type="ref-block" n="4367 r_TAŚV-ML#9.44.26_r"/>aṃtarmuhūrtakālaṃ vā dhyānasyānekavatsaraṃ naikāgryaṃ kevalidhyānaṃ prasiddhaṃ tattvadeśinām <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_9.44.27"> <span type="ref-block" n="4368 r_TAŚV-ML#9.44.27_r"/>tata eva ca te siddhāḥ kṛtakṛtyā jinādhipāḥ stūyaṃte siddhasādharmyāt sadehatve pi dhīdhanaiḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_9.44.28"> <span type="ref-block" n="4369 r_TAŚV-ML#9.44.28_r"/>ayogitvasapnudbhūteḥ pūrvam aṃtarmuhūrtamā tṛtīyaṃ dhyānam ākhyātaṃ vākpravṛttyā vivarjitaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_9.44.29"> <span type="ref-block" n="4370 r_TAŚV-ML#9.44.29_r"/>vākkāyavṛttisadbhāve yathā dhyānī na mādṛśaḥ tathārhann iti tasyāstūpacārād dhyānadeśanā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_9.44.30ab"> <span type="ref-block" n="4371 r_TAŚV-ML#9.44.30ab_r"/>kvacic ciṃtā dhyānaṃ niyataviṣayaṃ puṃsi kathitaṃ kvacit tasyāḥ kārtsnyād vilayanam idaṃ sarvaviṣayaṃ </l><l n="bt_9.44.30cd"> <span type="ref-block" n="4372 r_TAŚV-ML#9.44.30cd_r"/>kvacit kiṃcin mukhyaṃ guṇam api vadaṃti pratinayaṃ tataś ciṃtyaṃ sadbhiḥ paramagahanaṃ jinapatimataṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_9.45.1"> <span type="ref-block" n="4375 r_TAŚV-ML#9.45.1_r"/>samyagdṛṣṭyādayaḥ saṃty asaṃkhyeguṇanirjarāḥ kramād atra tathā śuddher asaṃkhyeyaguṇatvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.46.1"> <span type="ref-block" n="4377 r_TAŚV-ML#9.46.1_r"/>pulākādyā matāḥ paṃca nirgraṃthā vyavahārataḥ niścayāc cāpi nairgraṃthyasāmānyasyāvirodhataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.46.2"> <span type="ref-block" n="4378 r_TAŚV-ML#9.46.2_r"/>vastrādigraṃthasaṃpannās tato nye neti gamyate bāhyagraṃthasya sadbhāve hy aṃtargraṃtho na naśyati <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.46.3"> <span type="ref-block" n="4379 r_TAŚV-ML#9.46.3_r"/>ye vastrādigrahe py āhurnirgraṃthatvaṃ yathoditaṃ mūrcchānudbhūtitas teṣāṃ stryādyādāne pi kiṃ na tat <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.46.4"> <span type="ref-block" n="4380 r_TAŚV-ML#9.46.4_r"/>viṣayagrahaṇaṃ kāryaṃ mūrchā syāt tasya kāraṇaṃ na ca kāraṇavidhvaṃse jātu kāryasya saṃbhavaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.46.5"> <span type="ref-block" n="4381 r_TAŚV-ML#9.46.5_r"/>viṣayaḥ kāraṇaṃ mūrchā tatkāryam iti yo vadet tasya mūrchodayo 'sattve viṣayasya na siddhyati <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_9.46.6"> <span type="ref-block" n="4382 r_TAŚV-ML#9.46.6_r"/>tasmān mohodayān mūrchā svārthe tasya grahas tataḥ sa yasyāsti svayaṃ tasya na nairgraṃthyaṃ kadācana <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l></div><div n="10"><head n="head_10 a_1910"> <span type="ref-block" n="4384 r_TAŚV-ML#508,1_r"/>oṃ <span type="ref-block" n="4385 r_TAŚV-ML#508,2_r"/>atha daśamo 'dhyāyaḥ <ref type="no-head" rend="b"> </ref> </head><l n="bt_10.3.1"> <span type="ref-block" n="4389 r_TAŚV-ML#10.3.1_r"/>tathaupaśamikādīnāṃ bhavyatvasya ca saṃkṣayāt mokṣa ity āha tadbhāve saṃsāritvaprasiddhitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_10.3.2"> <span type="ref-block" n="4390 r_TAŚV-ML#10.3.2_r"/>na tv aupaśamike bhāve kṣāyopaśamike pi ca bhāve traudayike puṃso 'bhāvo stu kṣāyike kathaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_10.3.3"> <span type="ref-block" n="4391 r_TAŚV-ML#10.3.3_r"/>siddhiḥ savyapadeśasya cāritrāder abhāvataḥ kṣāyikasya na saty asmin kṛtakṛtyatvanirvṛtiḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_10.3.4"> <span type="ref-block" n="4392 r_TAŚV-ML#10.3.4_r"/>na cāritrādir asyāsti siddhānāṃ mokṣasaṃkṣayāt siddhā eva tu siddhās te guṇasthānavimuktataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_10.4.1"> <span type="ref-block" n="4394 r_TAŚV-ML#10.4.1_r"/>mokṣaḥ kevalasamyaktvajñānadarśanasaṃkṣayāt siddhatvasaṃkṣayān neti tv anyatretyādinābravīt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_10.4.2"> <span type="ref-block" n="4395 r_TAŚV-ML#10.4.2_r"/>etaiḥ saha virodhasyābhāvān mokṣasya sarvathā svayaṃ savyapadeśaiś ca vyapadeśas tathāstv ataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_10.4.3"> <span type="ref-block" n="4396 r_TAŚV-ML#10.4.3_r"/>siddhatvaṃ kevalādibhyo viśiṣṭaṃ teṣu satsv api karmodayanimittasyāsiddhatvasya kvacid gateḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_10.4.4a" rend="left"> <span type="ref-block" n="4397 r_TAŚV-ML#10.4.4a_r"/>svātmāṃtarbahiraṃgakalmaṣatativyāsaktinirmuktatā </l><l n="bt_10.4.4b" rend="right"> <span type="ref-block" n="4398 r_TAŚV-ML#10.4.4b_r"/>jīvasyeti vadaṃti śuddhadhiṣaṇā yuktyāgamānveṣiṇaḥ </l><l n="bt_10.4.4c" rend="left"> <span type="ref-block" n="4399 r_TAŚV-ML#10.4.4c_r"/>prāptis tasya tu nirvṛtiḥ paratarā nābhāvamātraṃ na vā </l><l n="bt_10.4.4d" rend="right"> <span type="ref-block" n="4400 r_TAŚV-ML#10.4.4d_r"/>viśleṣo guṇato nyathā sthitir api vyāhanyamānatvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_10.5.1"> <span type="ref-block" n="4402 r_TAŚV-ML#10.5.1_r"/>tacchābdād gṛhyate mokṣaḥ sūtresmin nānyasaṃgrahaḥ sāmarthyād iti tasyaivānaṃtaraṃ tadanaṃtaraṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_10.5.2"> <span type="ref-block" n="4403 r_TAŚV-ML#10.5.2_r"/>gacchatīti vacaḥśakter muktideśe sthiticchidā ūrdhvam ity abhidhānāt tu digaṃtaragaticyutiḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_10.6.1"> <span type="ref-block" n="4405 r_TAŚV-ML#10.6.1_r"/>pūrvetyādyena vācyena proktaṃ hetucatuṣṭayaṃ sādhyena vyāptam unneyam anyathānupapattitaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_10.7.1"> <span type="ref-block" n="4407 r_TAŚV-ML#10.7.1_r"/>āviddhetyādinā dṛṣṭaṃ saddṛṣṭāṃtacatuṣṭayaṃ bahirvyāptir apīṣṭeha sādhanatvaprasiddhaye <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_10.7.2"> <span type="ref-block" n="4408 r_TAŚV-ML#10.7.2_r"/>ūrdhvaṃ gacchati muktātmā tathā pūrvaprayogataḥ yathāviddhaṃ kulālasya cakram ity atra sādhanaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_10.7.3"> <span type="ref-block" n="4409 r_TAŚV-ML#10.7.3_r"/>nāsiddhaṃ moktukāmasya lokāgragamanaṃ prati praṇidhānaviśeṣasya sadbhāvād bhūriśaḥ sphuṭaṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_10.7.4"> <span type="ref-block" n="4410 r_TAŚV-ML#10.7.4_r"/>na cānaikāṃtikaṃ tatsyād viruddhaṃ vā vipakṣataḥ vyāvṛtteḥ sarvathā neṣṭavidhātakṛd idaṃ tataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_10.7.5"> <span type="ref-block" n="4411 r_TAŚV-ML#10.7.5_r"/>asaṃgatvād yathālābūphalaṃ nirgatalepanaṃ baṃdhacchedādyathair aṃḍabījam ity apy ato gataṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_10.7.6"> <span type="ref-block" n="4412 r_TAŚV-ML#10.7.6_r"/>ūrdhvavrajyāsvabhāvatvād agner jvālā yatheti ca dṛṣṭāṃte pi na sarvatra sādhyasādhanaśūnyatā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_10.8.1"> <span type="ref-block" n="4414 r_TAŚV-ML#10.8.1_r"/>ukto dharmāstikāyo tra gatyupagrahakāraṇaṃ tasyābhāvān na lokāgrāt parato gatir ātmanaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_10.8.2"> <span type="ref-block" n="4415 r_TAŚV-ML#10.8.2_r"/>evaṃ niḥśeṣamithyābhimāno muktau nivartate yuktyāgamabalāt tasyāḥ svarūpaṃ prati nirṇayāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_10.9.1"> <span type="ref-block" n="4418 r_TAŚV-ML#10.9.1_r"/>siddhāḥ kṣetrādibhir bhedaiḥ sādhyāḥ sūtropapādibhiḥ sāmānyato viśeṣāc ca bhāvābhede pi sannayaiḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_10.9.2"> <span type="ref-block" n="4419 r_TAŚV-ML#10.9.2_r"/>kṣetraṃ svātmapradeśāḥ syuḥ siddhyatāṃ niścayān nayāt vyavahāranayād vyoma sakalāḥ karmabhūmayaḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_10.9.3"> <span type="ref-block" n="4420 r_TAŚV-ML#10.9.3_r"/>manuṣyabhūmir apy atra haraṇāpekṣayā matā hṛtvā pareṇa nītānāṃ siddheḥ sūtrānivāraṇāt <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_10.9.4"> <span type="ref-block" n="4421 r_TAŚV-ML#10.9.4_r"/>teṣām ekakṣaṇaḥ kālaḥ pratyutpannanayātmanaḥ bhūtaprajñāpanād eva syāt sāmānyaviśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_10.9.5"> <span type="ref-block" n="4422 r_TAŚV-ML#10.9.5_r"/>utsarpiṇy avasarpiṇyor jātāḥ siddhyaṃti kecana caturthakāle paryaṃtabhāge kāle tṛtīyake <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_10.9.6"> <span type="ref-block" n="4423 r_TAŚV-ML#10.9.6_r"/>sarvadā haraṇāpekṣā kṣetrāpekṣā hi kālabhṛt sarvakṣetreṣu tatsiddhau na viruddhā kathaṃcana <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_10.9.7"> <span type="ref-block" n="4424 r_TAŚV-ML#10.9.7_r"/>siddhiḥ siddhigatau puṃsāṃ syān manuṣyagatāv api avedatvena sā vedatritayād vāsti bhāvataḥ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_10.9.8"> <span type="ref-block" n="4425 r_TAŚV-ML#10.9.8_r"/>pulliṃgenaiva tu sākṣāddravyato nyā tathāgamavyāghātādyuktibādhāc ca stryādinirvāṇavādināṃ <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_10.9.9"><span type="ref-block" n="4426 r_TAŚV-ML#10.9.9_r"/>sākṣānnirgraṃthaliṃgena pāraṃparyāttato nyataḥ sākṣātsagraṃthaliṃgena siddhau nirgraṃthatā vṛthā <ref type="no-bt" rend="a"> </ref> </l><l n="bt_10.9.10"> <span type="ref-block" n="4427 r_TAŚV-ML#10.9.10_r"/>sati tīrthakare siddhir asaty api ca kasyacit bhaved avyapadeśena caritreṇa viniścayāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_10.9.11"> <span type="ref-block" n="4428 r_TAŚV-ML#10.9.11_r"/>tathaivaikacatuḥpaṃcavikalpena prakalpate paropadeśaśūnyatvāt siddhau pratyekabuddhatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_10.9.12"> <span type="ref-block" n="4429 r_TAŚV-ML#10.9.12_r"/>paropadeśataḥ siddho bodhitaḥ pratipāditaḥ jñānenaikena vā siddhir dvābhyāṃ tribhir apīṣyate <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_10.9.13"> <span type="ref-block" n="4430 r_TAŚV-ML#10.9.13_r"/>caturbhiḥ svāmimukhyasyāpekṣāyāṃ nānyathā punaḥ avagāhanam utkṛṣṭaṃ sapādaśatapaṃcakaṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_10.9.14"> <span type="ref-block" n="4431 r_TAŚV-ML#10.9.14_r"/>cāpānāmardhasaṃyuktam aratnitrayam apy atha madhyamaṃ bahudhā siddhis triprakāre 'vagāhane <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_10.9.15"> <span type="ref-block" n="4432 r_TAŚV-ML#10.9.15_r"/>svapradeśe nabho vyāpilakṣaṇe saṃpravartate anaṃtaraṃ jaghanyena dvau kṣaṇau siddhyatāṃ nṛṇāṃ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_10.9.16"> <span type="ref-block" n="4433 r_TAŚV-ML#10.9.16_r"/>utkarṣeṇa punas tat syād eteṣāṃ samayāṣṭakaṃ aṃtaraṃ samayo sty eko jaghanyena prakarṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_10.9.17"> <span type="ref-block" n="4434 r_TAŚV-ML#10.9.17_r"/>ṣaṇmāsāḥ siddhyatāṃ nānā madhyamaṃ prati gamyatāṃ ekasmin samaye siddhyed eko jīvo jaghanyataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_10.9.18"> <span type="ref-block" n="4435 r_TAŚV-ML#10.9.18_r"/>aṣṭottaraśataṃ jīvāḥ prakarṣeṇeti viśrutaṃ nālpena bahavaḥ siddhāḥ siddhakṣetravyapekṣayā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_10.9.19"> <span type="ref-block" n="4436 r_TAŚV-ML#10.9.19_r"/>vyavahāravyapekṣāyāṃ teṣām alpabahutvavit tatrālpe haraṇāt siddhā janmasiddhasamūhataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_10.9.20"> <span type="ref-block" n="4437 r_TAŚV-ML#10.9.20_r"/>janmasiddhāḥ punas tebhyaḥ saṃkhyeyaguṇatābhṛtaḥ karmabhogadharā vārdhidvīpordhvās tirobhuvāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_10.9.21"> <span type="ref-block" n="4438 r_TAŚV-ML#10.9.21_r"/>siddhānām ūrdhvasiddhāḥ syuḥ sarvebhyo lpe pare nyathā yuḥ saṃkhyeyaguṇās tebhyo dhas tiryagbhir vṛtāḥ kramāt <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_10.9.22"> <span type="ref-block" n="4439 r_TAŚV-ML#10.9.22_r"/>samudre sarvataḥ stokā dvīpe saṃkhyeyasaṃguṇāḥ lavaṇode samastebhyaḥ stokāḥ siddhā viśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_10.9.23"> <span type="ref-block" n="4440 r_TAŚV-ML#10.9.23_r"/>kālode sāgare jaṃbūdvīpe ca parinirvṛtāḥ dhātakīkhaṃḍasaddvīpe puṣkaradvīpa eva ca <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_10.9.24"> <span type="ref-block" n="4441 r_TAŚV-ML#10.9.24_r"/>te saṃkhyeyaguṇāḥ proktāḥ kramaśo bahavo nyathā pratyetavyāḥ samāsena yathāgamam aśeṣataḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_10.9.25"> <span type="ref-block" n="4442 r_TAŚV-ML#10.9.25_r"/>eka eva tu siddhātmā sarvatheti yake viduḥ teṣāṃ nānātmanāṃ siddhimārgānuṣṭhā vṛthā bhavet <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_10.9.26"> <span type="ref-block" n="4443 r_TAŚV-ML#10.9.26_r"/>kṣetrādyapekṣayā coktāṃ saṃsāry ekatvam aṃjasā ekātmavādinā caivaṃ tatra vāco 'pramāṇatā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_10.9.27"> <span type="ref-block" n="4444 r_TAŚV-ML#10.9.27_r"/>niḥśeṣakumatadhvāṃtavidhvaṃsanapaṭīyasī mokṣanītir ato jainī bhānudīptir ivojjvalā <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_10.9.28"> <span type="ref-block" n="4445 r_TAŚV-ML#10.9.28_r"/>evaṃ jīvāditattvārthāḥ prapaṃcya samudīritāḥ samyagdarśanavijñānagocarāś caraṇāśrayāḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_10.9.29"> <span type="ref-block" n="4446 r_TAŚV-ML#10.9.29_r"/>tataḥ sādhīyasī mokṣamārgavyākhyā prapaṃcataḥ sarvatattvārthavidyeyaṃ pramāṇanayaśaktitaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><l n="bt_10.9.30a" rend="left"> <span type="ref-block" n="4447 r_TAŚV-ML#10.9.30a_r"/>jīyāt sajjanatāśrayaḥ śivasudhādhārāvadhānaprabhu</l><l n="bt_10.9.30b" rend="right"><span type="ref-block" n="4448 r_TAŚV-ML#10.9.30b_r"/>r dhvastadhvāṃtatatiḥ samunnatagatis tīvrapratāpānvitaḥ </l><l n="bt_10.9.30c" rend="left"> <span type="ref-block" n="4449 r_TAŚV-ML#10.9.30c_r"/>prorjajyotir ivāvagāhanakṛtānaṃtasthitir mānataḥ </l><l n="bt_10.9.30d" rend="right"> <span type="ref-block" n="4450 r_TAŚV-ML#10.9.30d_r"/>sanmārgas tritayātmako 'khilamalaprajvālanaprakṣamaḥ <ref type="no-bt" rend="b"> </ref> </l><trailer n="a_1931"> <span type="ref-block" n="4451 r_TAŚV-ML#512,15_r"/>tattvārthaślokavārtikaṃ samāptam </trailer></div></body></text></TEI>
