<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE TEI PUBLIC "-//TEI P5//DTD Main Document Type//EN" "../tei_all.dtd">
<TEI>
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title type="main" subtype="text-TBV" ana="actual">Tattvabodhavidhāyinī</title>
        <title type="main" subtype="text-San" ana="potential">Sanmaitakka </title>
        <title type="subtitle" subtype="plain-text">Plain text of Saṅghavi and Dośi's 1924-1931 edition</title>
        <respStmt>
          <resp>Digital textresource created by</resp>
          <persName>H. Trikha</persName>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>Published within the Digital Corpus of Vidyānandin's Works at <span type="ref-site" target="../">www.dipal.org/dcv</span></publisher>
        <availability>
          <licence> under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License</licence>
        </availability>
        <date type="published">November 09, 2026</date>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <bibl>Siddhasenadivākara-praṇītaṃ Saṃmatitarkaprakaraṇam Abhayadevasūri-nirmitayā Tattvabodhavidhāyinyā vyākhyayā vibhūṣitam ... Sukhlāl Saṅghavinā Becerdās Dośinā ca saṃśodhitam. Ahmedabad 1924-1931; Reprint Rinsen Buddhist Text Series 6.1-2, Kyoto 1984. </bibl>
        <bibl type="base-resource">Digitized print edition: <span target="TBV-SD-p.html">dcv/Tattvabodhavidhāyinī/TBV-SD-p</span></bibl>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    <encodingDesc>
      <projectDesc>
        <p>
          <seg type="project-general">This resource for the text of the <seg type="essential" subtype="wor_name">Tattvabodhavidhāyinī</seg> (<seg type="essential" subtype="wor_abbr">TBV</seg>) is published alongside <span type="ref-site-work" target="./">other digital resources for the work</span>. The resource at hand, <seg type="essential" subtype="tra_sigl">TBV-SD‑t</seg>, is a resource for the specific text of the edition by Saṅghavi and Dośi (SD) in 1924-1931. </seg>
          <seg type="derivat" subtype="plain-text">The resource renders only the plain text (t) without metatext except for punctuation and indication of verse or prose. </seg>
        </p>
        <p/>
        <p>
          <seg type="thanks">H. Trikha created this resource during his occupations at the Institutes for <span type="organisation">South Asian, Tibetan and Buddhist Studies, University of Vienna,</span> and for the <span type="organisation">Cultural and Intellectual History of Asia, Austrian Academy of Sciences.</span> Substantial work was done in the project “Perspectivism and intertextuality in Vidyānandin’s works,” funded by the Austrian Science Fund (FWF Schrödinger project J 3880-G24). Trikha is especially grateful to Thomas Malten for organizing the capture of the printed edition and the intial xml-encoding. </seg>
        </p>
      </projectDesc>
      <editorialDecl>
        <ab type="plain-text" subtype="exclusion">Excluded in plain text: <seg><gi>ref</gi></seg>, <seg><att>type</att>=<val>note-block-container</val></seg>, <seg><att>type</att>=<val>note-block-page-foot</val></seg>, <seg><gi>note</gi><att>ana</att>=<val>not-accepted</val></seg>, <seg><gi>p</gi><att>ana</att>=<val>head</val></seg>, Non-accepted notes are indicted with brackets in full text. All such remarks are removed in plain-text. Accepted notes (ana="accepted", e.g., type="text-addition"), are indicated in full text with css-induced round-brackets. In plain text such brackets are not induced, the text-addtion therefore appear as part of the attestations' text. </ab>
        <ab type="plain-text" subtype="substitution">
          <seg><code>'\*' =&gt; ''</code>Remove the Asterisk indicating Quotations </seg>
          <seg><code>'\{|\}' =&gt; ''</code>Remove the Curly Brackets used by SS and BD </seg>
        </ab>
        <ab type="bare-text" subtype="substitution">
          <seg><code>'\x{201C}|\x{201D}' =&gt; ''</code>Remove special Quotationmarks </seg>
        </ab>
      </editorialDecl>
      <refsDecl>
        <p>
          <seg type="print-edition" ana="potential">References in the left margin pertain to page and line of Mahendrakumār's edition. Text in square brackets indicate references to parallel works and suggested additions to the text. Text in round brackets indicate Mahendrakumar's suggested readings.</seg>
          <seg type="plain-text-TARVV" ana="potential">References indicate page and line and the number of the Rājavārttika of Mahendrakumār's edition. Text of the Tattvārtha and the Rājavārttika is rendered in a lighter color. </seg>
          <seg type="plain-text-TARV" ana="potential">References indicate page and line and the number of the Rājavārttika of Mahendrakumār's edition. Text of the Tattvārtha is rendered in a lighter color. </seg>
          <seg type="plain-text-TA" ana="potential">References in the left margin pertain to the number of the Sūtra in Mahendrakumār's edition. </seg>
        </p>
      </refsDecl>
    </encodingDesc>
  </teiHeader>
  <text xml:lang="sa-Latn" ana="Sam_TBV-SD" type="plain-text">
    <body>
      <div ana="vibhāga-one">
        <div type="main">
          <head n="a_1"><pb n="001" ana="33 lines"/><lb n="1,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 1,01</span> || arham || <lb n="1,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 1,02</span>śrī­si­ddha­se­na­di­vā­ka­ra­ra­ci­taṃ <lb n="1,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 1,03</span>saṃ­ma­ti­ta­rka — pra­ka­ra­ṇa­m | <lb n="1,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 1,04</span>rā­ja­ga­cchī­ya<span type="hard-break">-</span>ta­rka­pa­ñcā­na­na<span type="hard-break">-</span>nyā­ya­ca­kra­va­rtti<span type="hard-break">-</span>śrī­a­bha­ya­de­va­sū­ri­ni­rmi­ta­yā <lb n="1,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 1,05</span>ta­ttva­bo­dha­vi­dhā­yi­nyā­khya­yā vyākhyayā sa­hi­ta­m | </head>
          <lg n="a_3">
            <l><lb n="1,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 1,07</span>sphu­ra­dvā­gaṃ­śu­vi­dhva­sta­mo­hā­ndha­ta­ma­so­da­ya­m | </l>
            <l><lb n="1,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 1,08</span>va­rdha­mā­nā­rka­ma­bhya­rcya yate sa­mma­ti­vṛ­tta­ye || 1 || </l>
          </lg>
          <lg n="a_4">
            <l><lb n="1,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 1,09</span>pra­jñā­va­dbhi­rya­dya­pi sa­mma­ti­ṭī­kāḥ kṛtāḥ su­ba­hva­rthāḥ | </l>
            <l><lb n="1,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 1,10</span>tā­bhya­sta­thā­'­pi na ma­hā­nu­pa­kā­raḥ sva­lpa­bu­ddhī­nā­m || 2 || </l>
          </lg>
          <lg n="a_5">
            <l><lb n="1,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 1,11</span>śe­mu­ṣyu­nme­ṣa­la­vaṃ te­ṣā­mā­dhā­tu­mā­śri­to yatnaḥ | </l>
            <l><lb n="1,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 1,12</span>ma­nda­ma­ti­nā ma­yā­'­pye­ṣa nātra saṃ­pa­tsya­te viphalaḥ || 3 || </l>
          </lg>
          <p n="a_6" rend="justify"><lb n="1,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 1,13</span>‘iha ca śārīra — mā­na­sā­ne­ka­duḥ­kha­dā­ri­dryo­pa­dra­va­vi­dru­tā­nāṃ ni­ru­pa­mā­'­na­ti­śa­yā­na­nta­śi­va­su­khā<span type="hard-break">- </span><lb n="1,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 1,14</span>na­nya­sa­mā­'­va­ndhya­kā­ra­ṇa­sa­mya­gjñā­na — darśana — cā­ri­trā­tma­ka­pa­ra­ma­ra­tna­tra­ya­ji­ghṛ­kṣa­yā a­ti­ga­mbhī­ra­ji­na­va­ca­na<span type="hard-break">- </span><lb n="1,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 1,15</span>ma­ho­da­dhi­ma­va­ta­rī­tu­kā­mā­nāṃ ta­da­va­ta­ra­ṇo­pā­ya­ma­vi­du­ṣāṃ bha­vya­sa­ttvā­nāṃ ta­dda­rśa­ne­na teṣāṃ ma­hā­nu­pa­kā­raḥ prava<span type="hard-break">- </span><lb n="1,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 1,16</span>rtta­tā­m­, ta­tpū­rva­ka­ścā­tmo­pa­kā­raḥ­’ iti manvāna ācāryo duṣṣamā'­ra­sa­mā­śyā­mā­sa­ma­yo­dbhū­ta­sa­ma­sta­ja­na<span type="hard-break">- </span><lb n="1,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 1,17</span>tā­hā­rda­saṃ­ta­ma­sa­vi­dhvaṃ­sa­ka­tve­nā­vā­pta­ya­thā­rthā­bhi­dhā­naḥ si­ddha­se­na­di­vā­ka­raḥ ta­du­pā­ya­bhū­ta­sa­mma­tyā­khya­pra­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="1,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 1,18</span>ra­ṇa­ka­ra­ṇe pra­va­rtta­mā­naḥ “śiṣṭāḥ kva­ci­da­bhī­ṣṭe vastuni pra­va­rtta­mā­nā a­bhī­ṣṭa­de­va­tā­vi­śe­ṣa­sta­va­vi­dhā­na­pu­ra­ssa­raṃ <lb n="1,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 1,19</span>pra­va­rtta­nte­” iti ta­tsa­ma­ya­pari­pā­la­na­pa­ra­sta­dvi­dhā­no­dbhū­ta­pra­kṛ­ṣṭa­śu­bha­bhā­vā­na­lpa­jva­la­da­na­la­ni­rda­gdha­pra­cu­ra­ta­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="1,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 1,20</span>kli­ṣṭa­ka­rmā­vi­rbhū­ta­vi­śi­ṣṭa­pa­ri­ṇa­ti­pra­bha­vāṃ pra­stu­ta­pra­ka­ra­ṇa­pa­ri­sa­mā­ptiṃ cā­'­'­ka­la­ya­n ‘­a­rha­tā­ma­pya­rha­ttā <lb n="1,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 1,21</span>śā­sa­na­pū­rvi­kā­, pū­ji­ta­pū­ja­ka­śca lokaḥ, vi­na­ya­mū­la­śca svargā — '­pa­va­rgā­di­su­kha­su­ma­naḥ­sa­mū­hā­na­ndā­mṛ­ta­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="1,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 1,22</span>so­da­gra­sva­rū­pa­prā­pti­sva­bhā­va­pha­la­pra­dā­na­pra­tya­lo dha­rma­ka­lpa­dru­maḥ­’ iti pra­da­rśa­na­pa­rai­rbhu­va­na­gu­ru­bhi­ra­pya­vā­ptā­ma­la<span type="hard-break">- </span><lb n="1,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 1,23</span>ke­va­la­jñā­na­saṃ­pa­dbhi­stī­rtha­kṛ­dbhiḥ śā­sa­nā­rthā­bhi­vya­kti­ka­ra­ṇa­sa­ma­ye vi­hi­ta­sta­va­tvā­t ‘­śā­sa­na­ma­ti­śa­ya­taḥ <lb n="1,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 1,24</span>sta­vā­rha­m­’ iti ni­ści­nva­n ‘­a­sā­dhā­ra­ṇa­gu­ṇo­tkī­rta­na­sva­rū­pa eva ca pā­ra­mā­rthi­ka­sta­vaḥ­’ iti ca saṃpra<span type="hard-break">- </span><lb n="1,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 1,25</span>dhārya śā­sa­na­syā­bhī­ṣṭa­de­va­tā­vi­śe­ṣa­sya pra­dhā­na­bhū­ta­si­ddha­tva — ku­sa­ma­ya­vi­śā­si­tvā — '­rha­tpra­ṇī­ta­tvā­di­gu­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="1,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 1,26</span>pra­kā­śa­na­dvā­re­ṇa sta­vā­bhi­dhā­yi­kāṃ gā­thā­mā­ha — <lg n="a_7"><l><lb n="1,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 1,27</span>siddhaṃ si­ddha­tthā­ṇaṃ ṭhā­ṇa­ma­ṇo­va­ma­su­haṃ u­va­ga­yā­ṇaṃ | </l><l><lb n="1,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 1,28</span>ku­sa­ma­ya­vi­sā­sa­ṇaṃ sāsaṇaṃ jiṇāṇaṃ bha­va­ji­ṇā­ṇaṃ || 1 || </l></lg></p>
          <p n="a_8" rend="justify"><lb n="1,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 1,29</span>asyāśca sa­mu­dā­yā­rtha e­ta­tpā­ta­ni­ka­yai­va pra­kā­śi­taḥ­, a­va­ya­vā­rtha­stu pra­kā­śya­te — śāsyante jīvā<span type="hard-break">- </span><lb n="1,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 1,30</span>dayaḥ padārthā ya­thā­va­sthi­ta­tve­na a­ne­ne­ti ‘­śā­sa­naṃ­’ dvā­da­śā­ṅga­m­, tacca ‘­si­ddhaṃ­’ pra­ti­ṣṭhi­ta­m — niścita<span type="hard-break">- </span><lb n="1,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 1,31</span>prā­mā­ṇya­mi­ti yāvat — sva­ma­hi­mnai­va­, nātaḥ pra­ka­ra­ṇā­t pra­ti­ṣṭhā­pya­m | <pb n="002" ana="46 lines"/></p>
          <p n="a_10" rend="justify"><lb n="2,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 2,02</span>a­trā­hu­rmī­māṃ­sa­kāḥ — a­rtha­ta­thā­tva­pra­kā­śa­ko jñā­tṛ­vyā­pā­raḥ pra­mā­ṇa­m­, ta­syā­rtha­ta­thā­bhā­va­pra­kā­śa­ka­tvaṃ <lb n="2,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 2,03</span>prā­mā­ṇya­m­, tacca svataḥ u­tpa­ttau­, svakārye ya­thā­va­sthi­tā­rtha­pa­ri­cche­da­la­kṣa­ṇe­, svajñāne ca; vi­jñā­no­tpā­da<span type="hard-break">- </span><lb n="2,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 2,04</span>ka­sā­ma­grī­vya­ti­ri­kta­gu­ṇā­di­sā­ma­grya­nta­ra — pra­mā­ṇā­nta­ra — sva­saṃ­ve­da­na­gra­ha­ṇā­na­pe­kṣa­tvā­t | a­pe­kṣā­tra­ya­ra­hi­taṃ <lb n="2,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 2,05</span>ca prāmāṇyaṃ svata ucyate iti | atra ca prayogaḥ — ye yadbhāvaṃ pra­tya­na­pe­kṣā­ste ta­tsva­rū­pa­ni­ya­tāḥ­, <lb n="2,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 2,06</span>ya­thā­'­vi­ka­lā kā­ra­ṇa­sā­ma­grī a­ṅku­ro­tpā­da­ne­, a­na­pe­kṣaṃ ca prā­mā­ṇya­mu­tpa­ttau­, sva­kā­rye­, jñaptau ca iti || </p>
          <p n="a_12" rend="justify"><lb n="2,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 2,08</span>atra pa­ra­taḥ­prā­mā­ṇya­vā­di­naḥ pre­ra­ya­nti — a­na­pe­kṣa­tva­ma­si­ddha­m | tathāhi — utpattau tāvat prāmāṇyaṃ <lb n="2,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 2,09</span>vi­jñā­no­tpā­da­ka­kā­ra­ṇa­vya­ti­ri­kta­gu­ṇā­di­kā­ra­ṇā­nta­ra­sā­pe­kṣa­m­, ta­da­nva­ya — vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­yi­tvā­t | <lb n="2,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 2,10</span>tathāca prayogaḥ — yat ca­kṣu­rā­dya­ti­ri­ktabhāvā — '­bhā­vā­nu­vi­dhā­yi tat ta­tsā­pe­kṣa­m­, ya­thā­'­prāmā­ṇya­m­; <lb n="2,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 2,11</span>ca­kṣu­rā­dya­ti­ri­kta­bhā­vā — '­bhā­vā­nu­vi­dhā­yi ca prā­mā­ṇya­m iti sva­bhā­va­he­tuḥ­; ta­smā­du­tpa­ttau pa­ra­taḥ­, tathā <lb n="2,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 2,12</span>svakārye ca sā­pe­kṣa­tvā­t parataḥ | tathāhi — ye pratī­kṣi­ta­pra­tya­yā­nta­ro­da­yā na te sva­to­vya­va­sthi­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="2,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 2,13</span>dha­rma­kāḥ­, ya­thā­'­prā­mā­ṇyā­da­yaḥ­, pra­tī­kṣi­ta­pra­tya­yā­nta­ro­da­yaṃ ca prāmāṇyaṃ tatra iti vi­ru­ddha­vyā­pto­pa­la­bdhiḥ | <lb n="2,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 2,14</span>tathā jñaptau ca sā­pe­kṣa­tvā­t parataḥ | tathāhi — ye sandeha — vi­pa­rya­yā­'­dhyā­si­ta­ta­na­va­ste pa­ra­to­ni­ści­ta­ya­thā<span type="hard-break">- </span><lb n="2,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 2,15</span>va­sthi­ta­sva­rū­pāḥ­, yathā sthā­ṇvā­da­yaḥ­, tathā ca sandeha — vi­pa­rya­yā­'­dhyā­si­ta­sva­bhā­vaṃ ke­ṣā­ñci­t pra­tya­yā­nāṃ <lb n="2,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 2,16</span>prā­mā­ṇya­mi­ti sva­bhā­va­he­tuḥ || </p>
          <p n="a_14" rend="justify"><lb n="2,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 2,18</span>atra ya­ttā­va­du­ktam — ‘­prā­mā­ṇyaṃ vi­jñā­no­tpā­da­ka­kā­ra­ṇa­vya­ti­ri­kta­gu­ṇā­di­kā­ra­ṇa­sa­vya­pe­kṣa­mu­tpa­ttau­’ <lb n="2,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 2,19</span>ta­da­sa­t­, te­ṣā­ma­sa­ttvā­t­; ta­da­sa­ttvaṃ ca pra­mā­ṇa­to­'­nu­pa­la­bdheḥ | tathāhi — na tāvat pratyakṣaṃ ca­kṣu­rā­dī­ndri<span type="hard-break">- </span><lb n="2,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 2,20</span>ya­ga­tā­n guṇān grahītuṃ sa­ma­rtha­m­, a­tī­ndri­ya­tve­ne­ndri­yā­ṇāṃ ta­dgu­ṇā­nā­ma­pi pra­ti­pa­ttu­ma­śa­kteḥ | a­thā­nu­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="2,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 2,21</span>na­mi­ndri­ya­gu­ṇā­n pra­ti­pa­dya­te­, ta­da­pya­sa­mya­k­; a­nu­mā­na­sya pra­ti­ba­ddha­li­ṅga­ni­śca­ya­ba­le­no­tpa­ttya­bhyu­pa­ga­mā­t | <lb n="2,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 2,22</span>pra­ti­ba­ndha­śca kiṃ pra­tya­kṣe­ṇe­ndri­ya­ga­ta­gu­ṇaiḥ saha gṛhyate liṅgasya ? ā­ho­svi­da­nu­mā­ne­na ? iti va­kta­vya­m | <lb n="2,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 2,23</span>tatra yadi pra­tya­kṣa­mi­ndri­yā­śri­ta­gu­ṇaiḥ saha liṅgasya sa­mba­ndha­grā­ha­ka­ma­bhyu­pa­ga­mya­te­, ta­da­yu­kta­m­; i­ndri­ya­gu­ṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="2,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 2,24</span>nā­ma­pra­tya­kṣa­tve ta­dga­ta­sa­mba­ndha­syā­pya­pra­tya­kṣa­tvā­t <lg n="a_15"><l><lb n="2,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 2,25</span>“­dvi­ṣṭha­sa­mba­ndha­saṃ­vi­tti­rnai­ka­rū­pa­pra­ve­da­nāt”</l><trailer type="lg" n="a_16"> iti va­ca­nā­t | </trailer></lg><lb n="2,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 2,26</span>a­thā­nu­mā­ne­na pra­kṛ­ta­sa­mba­ndhaḥ pra­tī­ya­te­, ta­da­pya­yu­kta­m­; ya­ta­sta­da­pya­nu­mā­naṃ kiṃ gṛ­hī­ta­sa­mba­ndha­li<span type="hard-break">- </span><lb n="2,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 2,27</span>ṅga­pra­bha­va­m ? u­tā­gṛ­hī­ta­sa­mba­ndha­li­ṅga­sa­mu­ttha­m ? | tatra ya­dya­gṛ­hī­ta­sa­mba­ndha­li­ṅga­pra­bha­va­m­, tadā kiṃ <lb n="2,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 2,28</span>pra­mā­ṇa­m ? u­tā­pra­mā­ṇa­m ? | ya­dya­pra­mā­ṇa­m­, nātaḥ sa­mba­ndha­pra­tī­tiḥ | atha pra­mā­ṇa­m­, tadapi <lb n="2,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 2,29</span>na pra­tya­kṣa­m — a­nu­mā­na­sya bā­hyā­rtha­vi­ṣa­ya­tve­na pra­tya­kṣa­tvā­na­bhyu­pa­ga­mā­t­, pra­tya­kṣa­pa­kṣo­kta­do­ṣā­cca — kiṃtu <lb n="2,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 2,30</span>a­nu­mā­na­m­, ta­ccā­na­va­ga­ta­sa­mba­ndhaṃ na pra­va­rtta­ta ityādi va­kta­vya­m | a­thā­va­ga­ta­sa­mba­ndha­m­, tasyāpi <lb n="2,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 2,31</span>sambandhaḥ kiṃ te­nai­vā­nu­mā­ne­na gṛhyeta ? u­tā­nye­na ? | yadi tenaiva gṛhyata i­tya­bhyu­pa­ga­maḥ — sa na yuktaḥ, itare<span type="hard-break">- </span><lb n="2,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 2,32</span>ta­rā­śra­ya­do­ṣa­pra­sa­ṅgā­t | tathāhi — gṛ­hī­ta­pra­ti­ba­ndhaṃ tat sva­sā­dhya­pra­ti­ba­ndha­gra­ha­ṇā­ya pra­va­rtta­te­, ta­tpra­vṛ­ttau <lb n="2,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 2,33</span>ca svo­tpā­da­ka­pra­ti­ba­ndha­gra­ha i­tya­nyo­'­nya­saṃ­śra­yo vyaktaḥ | a­thā­nye­nā­nu­mā­ne­na pra­ti­ba­ndha­gra­hā­bhyu­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="2,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 2,34</span>gamaḥ — so'pi na yuktaḥ, a­na­va­sthā­pra­sa­ṅgā­t | tathāhi — ta­da­pya­nu­mā­na­ma­nu­mā­na­pra­ti­ba­ndha­grā­ha­ka­ma­nu­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="2,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 2,35</span>nā­nta­rā­d gṛ­hī­ta­pra­ti­ba­ndha­mu­da­ya­mā­sā­da­ya­ti­, ta­da­pya­nya­to­'­nu­mā­nā­d gṛ­hī­ta­pra­ti­ba­ndha­mi­tya­na­va­sthā | <lb n="2,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 2,36</span>kiṃca, ta­da­nu­mā­naṃ sva­bhā­va­he­tu­pra­bhāvitam ? kā­rya­he­tu­sa­mu­ttha­m ? a­nu­pa­la­bdhi­li­ṅga­pra­bha­vaṃ vā pra­ti­ba­ndha<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="003" ana="52 lines"/><lb n="3,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,01</span>grāhakaṃ syāt ? | anyasya sā­dhya­ni­ścā­ya­ka­tve­na sau­ga­tai­ra­na­bhyu­pa­ga­mā­t | ta­du­kta­m — “­tri­rū­pā­ṇi ca <lb n="3,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,02</span>trīṇyeva li­ṅgā­ni­” | “­a­nu­pa­la­bdhiḥ­, sva­bhā­vaḥ­, kāryaṃ ca” iti <lb n="3,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,03</span>“­tri­rū­pā­lli­ṅgā­lli­ṅgi­vi­jñā­na­ma­nu­mā­na­m­” iti ca | tatra sva­bhā­va­he­tuḥ pra­tya­kṣa­gṛ­hī<span type="hard-break">- </span><lb n="3,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,04</span>te'rthe vya­va­hā­ra­mā­tra­pra­va­rtta­na­pha­laḥ­, yathā śiṃ­śi­pā­tvā­di­rvṛ­kṣā­di­vya­va­hā­ra­pra­va­rtta­na­pha­laḥ | na ca atyakṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="3,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,05</span>śri­ta­gu­ṇa­li­ṅga­sa­mba­ndhaḥ pra­tya­kṣa­taḥ pra­ti­pa­nnaḥ­, yena sva­bhā­va­he­tu­pra­bha­va­ma­nu­mā­naṃ tatsamba­ndha­vya­va­hā­ra­mā­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="3,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,06</span>cayati | nāpi kā­rya­he­tu­sa­mu­ttha­m a­kṣā­śri­ta­gu­ṇa­li­ṅga­sa­mba­ndha­grā­ha­ka­tve­na tat pra­bha­va­ti­, kā­rya­he­toḥ <lb n="3,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,07</span>siddhe kārya — kā­ra­ṇa­bhā­ve kā­ra­ṇa­pra­ti­pa­tti­he­tu­tve­nā­bhyu­pa­ga­mā­t­; kārya — kā­ra­ṇa­bhā­va­sya ca siddhiḥ <lb n="3,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,08</span>pratyakṣā — '­nu­pa­la­mbha­pra­mā­ṇa­sa­mpā­dyā­; na ca lo­ca­nā­di­ga­ta­gu­ṇā­śri­ta­li­ṅga­sa­mba­ndha­grā­ha­ka­tve­na pratyakṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="3,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,09</span>pra­vṛ­ttiḥ­, yena tatkāryatvena ka­sya­ci­lli­ṅga­sya pra­tya­kṣa­taḥ pra­ti­pa­ttiḥ syāt; tanna kā­rya­he­to­ra­pi prati<span type="hard-break">- </span><lb n="3,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,10</span>ba­ndha­pra­ti­pa­ttiḥ | a­nu­pa­la­bdhe­stve­vaṃ­vi­dhe viṣaye pra­vṛ­tti­re­va na sa­mbha­va­ti­, tasyā a­bhā­va­sā­dha­ka­tve­na <lb n="3,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,11</span>vyā­pā­rā­bhyu­pa­ga­mā­t | na cā­nya­lli­ṅga­ma­bhyu­pa­ga­mya­ta ityuktam | na ca pratyakṣā — '­nu­mā­na­vya­ti­ri­ktaṃ <lb n="3,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,12</span>pra­mā­ṇā­nta­ra­mi­ti ne­ndri­ya­ga­ta­gu­ṇa­pra­ti­pa­ttiḥ | yanna kva­ci­da­pi pra­mā­ṇe­na pra­ti­bhā­ti na tat <lb n="3,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,13</span>sa­dvya­va­hā­rā­va­tā­ri­, yathā śa­śa­śṛ­ṅga­m­; na pra­ti­bhā­nti ca kva­ci­da­pi pra­mā­ṇe­nā­tī­ndri­ye­ndri­ya­gu­ṇā <lb n="3,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,14</span>bha­va­da­bhyu­pa­ga­tā iti ku­ta­ste­ṣāṃ vi­jñā­no­tpā­da­ka­kā­ra­ṇa­vya­ti­ri­ktā­nāṃ prā­mā­ṇyo­tpā­da­ka­tva­m ? | </p>
          <p n="a_17" rend="justify"><lb n="3,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,15</span>atha kāryeṇa ya­thā­rtho­pa­la­bdhyā­tma­ke­na te­ṣā­ma­dhi­ga­maḥ­, ta­da­pya­yu­kta­m­; ya­thā­rtha­tvā — '­ya­thā­rtha­tve <lb n="3,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,16</span>vihāya yadi kāryasya upalabdhyākhyasya svarūpaṃ niścitaṃ bhavet tadā ya­thā­rtha­tva­la­kṣa­ṇaḥ kāryasya <lb n="3,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,17</span>viśeṣaḥ pū­rva­smā­t kā­ra­ṇa­ka­lā­pā­da­ni­ṣpa­dya­mā­no guṇākhyaṃ svotpattau kā­ra­ṇā­nta­raṃ pa­ri­ka­lpa­ya­ti­, yadā tu <lb n="3,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,18</span>ya­thā­rthai­vo­pa­la­bdhiḥ svo­tpā­da­ka­kā­ra­ṇa­ka­lā­pā­nu­mā­pi­kā tadā ka­tha­mu­tpā­da­ka­vya­ti­re­ke­ṇa gu­ṇa­sa­dbhā­vaḥ ? | <lb n="3,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,19</span>a­ya­thā­rtha­tvaṃ tū­pa­la­bdheḥ kāryasya viśeṣaḥ pū­rva­smā­t kā­ra­ṇa­samu­dā­yā­da­nu­pa­pa­dya­mā­naḥ svotpattau sāmagrya<span type="hard-break">- </span><lb n="3,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,20</span>ntaraṃ ka­lpa­ya­ti­, ata eva pa­ra­to­'­prā­mā­ṇya­mu­cya­te­, ta­syo­tpa­ttau do­ṣā­pe­kṣa­tvā­t | na ce­ndri­ya­nai­rma­lyā­di <lb n="3,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,21</span>gu­ṇa­tve­na vaktuṃ śa­kya­m­, nairmalyaṃ hi ta­tsva­rū­pa­me­va­, na pu­na­rau­pā­dhi­ko guṇaḥ; ta­thā­vya­pa­de­śa­stu <lb n="3,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,22</span>do­ṣā­bhā­va­ni­ba­ndha­naḥ | tathāhi — kā­ma­lā­di­do­ṣā­sa­ttvā­nni­rma­la­mi­ndri­ya­mu­cya­te­, tatsattve sa­do­ṣa­m | <lb n="3,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,23</span>ma­na­so­'­pi middhādyabhāvaḥ sva­rū­pa­m­, ta­tsa­dbhā­va­stu doṣaḥ | vi­ṣa­ya­syā­pi ni­śca­la­tvā­diḥ sva­bhā­vaḥ­, <lb n="3,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,24</span>ca­la­tvā­di­ka­stu doṣaḥ | pra­mā­tu­ra­pi kṣu­dā­dya­bhā­vaḥ sva­rū­pa­m­, ta­tsa­dbhā­va­stu doṣaḥ | ta­du­kta­m — <lb n="3,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,25</span>“­i­ya­tī ca sāmagrī pra­mā­ṇo­tpā­di­kā­” ta­du­tpa­dya­mā­na­ma­pi prāmāṇyaṃ svo­tpā­da­ka­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="3,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,26</span>ra­ṇa­vya­ti­ri­kta­gu­ṇā­na­pe­kṣa­tvā­t svata ucyate | nā­pye­ta­d va­kta­vya­m — ta­jja­na­kā­nāṃ sva­rū­pa­ma­ya­thā­rtho<span type="hard-break">- </span><lb n="3,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,27</span>palabdhyā sa­ma­dhi­ga­ta­m­, ya­thā­rtha­tvaṃ tu pū­rva­smā­t kā­ryā­va­ga­tā­t kā­ra­ka­sva­rū­pā­da­ni­ṣpa­dya­mā­naṃ kimiti <lb n="3,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,28</span>guṇākhyaṃ sā­ma­grya­nta­raṃ na ka­lpa­ya­ti ? | pra­kri­yā­yā vi­pa­rya­ye­ṇā­pi ka­lpa­yi­tuṃ śa­kya­tvā­t | yato na <lb n="3,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,29</span>lokaḥ prāyaśo vi­pa­rya­ya­jñā­nā­t sva­rū­pa­sthaṃ kā­ra­ṇa­ma­pya­nu­mi­no­ti kiṃtu sa­mya­gjñā­nā­t­; ta­thā­vi­dhe <lb n="3,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,30</span>ca kā­ra­kā­nu­mā­ne­'­śa­kya­pra­ti­ṣe­dhā pū­rvo­kta­pra­kri­yā | nāpi tṛtīyaṃ kā­rya­ma­stī­tyu­kta­m | </p>
          <p n="a_18" rend="justify"><lb n="3,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,31</span>api cā­rtha­ta­thā­bhā­va­pra­kā­śa­na­rū­paṃ prā­mā­ṇya­m­, tasya ca­kṣu­rā­di­kā­ra­ṇa­sā­ma­grī­to vi­jñā­no­tpa­ttā<span type="hard-break">- </span><lb n="3,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,32</span>va­pya­nu­tpa­ttya­bhyu­pa­ga­me vi­jñā­na­sya kiṃ svarūpaṃ bha­va­dbhi­ra­pa­ra­ma­bhyu­pa­ga­mya­te ? iti va­kta­vya­m | na ca <lb n="3,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,33</span>ta­drū­pa­vya­ti­re­ke­ṇa vi­jñā­na­sva­rū­paṃ bha­va­nma­te­na sa­mbha­va­ti­, yena prāmāṇyaṃ tatra vi­jñā­no­tpa­ttā­va­pya­nu­tpa­nna<span type="hard-break">- </span><lb n="3,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,34</span>mu­tta­ra­kā­laṃ ta­trai­vo­tpa­tti­ma­da­bhyu­pa­ga­mye­ta­; bhi­ttā­vi­va citram | kiṃca, yadi sva­sā­ma­grī­to vi­jñā­no­tpa<span type="hard-break">- </span><lb n="3,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,35</span>ttāvapi na prāmāṇyaṃ sa­mu­tpa­dya­te­, kiṃtu ta­dvya­ti­ri­kta­sā­ma­grī­taḥ paścād bha­va­ti­, tadā vi­ru­ddha­dha­rmā<span type="hard-break">- </span><lb n="3,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,36</span>dhyāsāt kāraṇabhedācca bhedaḥ syāt; anyathā “­a­ya­me­va bhedo bhe­da­he­tu­rvā­, yaduta vi­ru­ddha­dha­rmā<span type="hard-break">- </span><lb n="3,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 3,37</span>dhyāsaḥ, kā­ra­ṇa­bhe­da­śca­; sa cenna bhedako vi­śva­me­kaṃ syāt” iti vacaḥ pa­ri­pla­ve­ta | <pb n="004" ana="48 lines"/><lb n="4,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,01</span>ta­smā­dya­ta eva guṇa­vi­ka­la­sā­ma­grī­la­kṣa­ṇā­t kā­ra­ṇā­d vi­jñā­na­mu­tpa­dya­te tata eva prā­mā­ṇya­ma­pī­ti <lb n="4,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,02</span>‘­gu­ṇa­va­cca­kṣu­rā­di­bhā­vā­bhā­vā­nu­vi­dhā­yi­tvā­t­’ i­tya­si­ddho hetuḥ | ata e­vo­tpa­ttau ‘­sā­ma­grya­nta­rā<span type="hard-break">- </span><lb n="4,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,03</span>nape­kṣa­tvaṃ­’ nā­si­ddha­m­, a­na­pe­kṣa­tva­vi­ru­ddha­sya sā­pe­kṣa­tva­sya vipakṣe sa­dbhā­vā­t tato vyā­va­rtta­mā­no hetuḥ <lb n="4,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,04</span>sva­sā­dhye­na vyāpyate iti viruddhā — '­nai­kā­nti­ka­tva­yo­ra­pya­bhā­va iti bha­va­tya­to hetoḥ sva­sā­dhya­si­ddhiḥ | </p>
          <p n="a_19" rend="justify"><lb n="4,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,05</span>a­rtha­ta­thā­tva­pa­ri­cche­da­rū­pā ca śaktiḥ prā­mā­ṇya­m | śa­kta­ya­śca sa­rva­bhā­vā­nāṃ svata eva bha­va­nti­, <lb n="4,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,06</span>no­tpā­da­ka­kā­ra­ṇa­ka­lā­pā­dhī­nāḥ | ta­du­kta­m — <lg n="a_20"><l><lb n="4,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,07</span>“svataḥ sa­rva­pra­mā­ṇā­nāṃ prā­mā­ṇya­mi­ti ga­mya­tā­m | </l><l><lb n="4,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,08</span>nahi sva­to­'­sa­tī śaktiḥ ka­rtu­ma­nye­na pā­ryya­te­” || </l><trailer type="lg" n="a_21"/></lg><lb n="4,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,09</span>etacca naiva satkārya­da­rśa­na­sa­mā­śra­ya­ṇā­da­bhi­dhī­ya­te­, kiṃtu yaḥ kā­rya­dha­rmaḥ kā­ra­ṇa­ka­lā­pe­'­sti sa eva <lb n="4,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,10</span>kā­ra­ṇa­ka­lā­pā­du­pa­jā­ya­mā­ne kārye tata e­vo­da­ya­mā­sā­da­ya­ti­; yathā mṛtpiṇḍe vi­dya­mā­nā rū­pā­da­yo <lb n="4,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,11</span>gha­ṭe­'­pi mṛ­tpi­ṇḍā­du­pa­jā­ya­mā­ne mṛ­tpi­ṇḍa­rū­pā­di­dvā­re­ṇo­pa­jā­ya­nte | ye punaḥ kā­rya­dha­rmāḥ kā­ra­ṇe­ṣva­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="4,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,12</span>dyamānā na te kā­ra­ṇe­bhyaḥ kārye u­da­ya­mā­sā­da­yati tata eva prā­du­rbha­va­nti­, kiṃtu svataḥ; yathā <lb n="4,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,13</span>gha­ṭa­syai­vo­da­kā­ha­ra­ṇa­śa­ktiḥ­, tathā vi­jñā­ne­'­pya­rtha­ta­thā­tva­pa­ri­cche­da­śa­ktiḥ ca­kṣu­rā­di­ṣu vi­jñā­na­kā­ra­ṇe­ṣva­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="4,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,14</span>dyamānā na tata eva bha­va­ti­, kiṃtu svata eva prā­du­rbha­va­ti | kiṃ­co­kta­m — <lg n="a_22"><l><lb n="4,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,15</span>“­ā­tma­lā­bhe hi bhāvānāṃ kā­ra­ṇā­pe­kṣi­tā bhavet | </l><l><lb n="4,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,16</span>la­bdhā­tma­nāṃ sva­kā­rye­ṣu pravṛttiḥ sva­ya­me­va tu” || </l><trailer type="lg" n="a_23"/></lg></p>
          <p n="a_24" rend="justify"><lb n="4,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,17</span>tathāhi — <lg n="a_25"><l>“mṛtpiṇḍa<span type="hard-break">-</span>daṇḍa<span type="hard-break">-</span>cakrādi ghaṭo ja­nma­nya­pe­kṣa­te | </l><l><lb n="4,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,18</span>u­da­kā­ha­ra­ṇe tasya ta­da­pe­kṣā na vi­dya­te­” || </l><trailer type="lg" n="a_26"> iti | </trailer></lg><lb n="4,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,19</span>atha ca­kṣu­rā­de­rvi­jñā­na­kā­ra­ṇā­du­pa­jā­ya­mā­na­tvā­t prāmāṇyaṃ parata u­pa­jā­ya­ta iti ya­dya­bhi­dhī­ya­te­, <lb n="4,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,20</span>ta­da­bhyu­pa­ga­mya­ta eva | pre­ra­ṇā­bu­ddhe­ra­pi a­pau­ru­ṣe­ya­vi­dhi­vā­kya­pra­bha­vā­yāḥ prā­mā­ṇyo­tpa­ttya­bhyu­pa­ga­mā­t | <lb n="4,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,21</span>ta­thā­'­nu­mā­na­bu­ddhi­ra­pi gṛ­hī­tā­vi­nā­bhā­vā­na­nyā­pe­kṣa­li­ṅgā­du­pa­jā­ya­mā­nā tata eva gṛ­hī­ta­prā­mā­ṇyā <lb n="4,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,22</span>u­pa­jā­ya­ta iti ‘­sa­rva­tra vi­jñā­na­kā­ra­ṇa­ka­lā­pa­vya­ti­ri­kta­kā­ra­ṇā­nta­rā­na­pe­kṣa­mu­pa­jā­ya­mā­naṃ prāmāṇyaṃ svata <lb n="4,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,23</span>u­tpa­dya­te­’ iti notpattau parataḥ prā­mā­ṇya­m || </p>
          <p n="a_28" rend="justify"><lb n="4,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,25</span>nāpi ‘­sva­kā­rye­'­rtha­ta­thā­bhā­va­pa­ri­cche­da­la­kṣa­ṇe pra­va­rtta­mā­naṃ pramāṇaṃ svo­tpā­da­ka­kā­ra­ṇa­vya­ti­ri­kta­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="4,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,26</span>mi­ttā­pe­kṣaṃ pra­va­rtta­te­’ i­tya­bhi­dhātuṃ śa­kya­m­; ya­ta­sta­nni­mi­ttā­nta­ra­ma­pe­kṣya svakārye pra­va­rtta­mā­naṃ kiṃ saṃvāda<span type="hard-break">- </span><lb n="4,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,27</span>pra­tya­ya­ma­pe­kṣya pra­va­rtta­te ? ā­ho­svi­t svo­tpā­da­ka­kā­ra­ṇa­gu­ṇā­na­pe­kṣya pra­va­rtta­te ? iti vi­ka­lpa­dva­ya­m | tatra <lb n="4,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,28</span>yadyādyo vi­ka­lpo­'­bhyu­pa­ga­mya­te­, tadā ca­kra­ka­la­kṣa­ṇaṃ dū­ṣa­ṇa­mā­pa­ta­ti | tathāhi — pra­mā­ṇa­sya svakārye pravṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="4,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,29</span>ttau sa­tyā­ma­rtha­kri­yā­rthi­nāṃ pra­vṛ­ttiḥ­, pravṛttau cā­rtha­kri­yā­jñā­no­tpa­tti­la­kṣa­ṇaḥ saṃ­vā­daḥ­, taṃ ca saṃ­vā­da­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="4,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,30</span>pekṣya pramāṇaṃ sva­kā­rye­'­rtha­ta­thā­bhā­va­pa­ri­cche­da­la­kṣa­ṇe pra­va­rtta­ta iti yāvat pra­mā­ṇa­sya svakārye na pravṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="4,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,31</span>ttirna tā­va­da­rtha­kri­yā­rthi­nāṃ pra­vṛ­ttiḥ­, tā­ma­nta­re­ṇa nā­rtha­kri­yā­jñā­na­saṃ­vā­daḥ­, ta­tsa­dbhā­vaṃ vinā pra­mā­ṇa­sya <lb n="4,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,32</span>ta­da­pe­kṣa­sya svakārye na pra­vṛ­tti­ri­ti spaṣṭaṃ ca­kra­ka­la­kṣa­ṇaṃ dū­ṣa­ṇa­mi­ti | na ca bhāvinaṃ saṃ­vā­da­pra­tya­ya­ma­pe­kṣya <lb n="4,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,33</span>pramāṇaṃ svakārye pra­va­rtta­ta iti śa­kya­ma­bhi­dhā­tu­m­, bhā­vi­no­'­sa­ttve­na vi­jñā­na­sya svakārye pra­va­rtta­mā­na­sya <lb n="4,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,34</span>sa­ha­kā­ri­tvā­saṃ­bha­vā­t | atha dvi­tī­yaḥ­, tatrāpi kiṃ gṛhītāḥ svo­tpā­da­ka­kā­ra­ṇa­gu­ṇāḥ santaḥ pra­mā­ṇa­sya <lb n="4,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,35</span>svakārye pra­va­rtta­mā­na­sya sa­ha­kā­ri­tvaṃ pra­pa­dya­nte ? ā­ho­svi­da­gṛ­hī­tāḥ ? i­tya­trā­pi vi­ka­lpa­dva­ya­m | tatra <lb n="4,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,36</span>ya­dya­gṛ­hī­tā iti pakṣaḥ, sa na yuktaḥ; a­gṛ­hī­tā­nāṃ sa­ttva­syai­vā­si­ddheḥ sa­ha­kā­ri­tvaṃ dū­ro­tsā­ri­ta­me­va | atha <lb n="4,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,37</span>dvi­tī­yaḥ­, so'pi na yuktaḥ; a­na­va­sthā­pra­sa­ṅgā­t | tathāhi — gṛ­hī­ta­sva­kā­ra­ṇa­gu­ṇā­pe­kṣaṃ pramāṇaṃ svakārye <lb n="4,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 4,38</span>pra­va­rtta­te­, sva­kā­ra­ṇa­gu­ṇa­jñā­na­ma­pi sva­kā­ra­ṇa­gu­ṇa­jñā­nā­pe­kṣaṃ pra­mā­ṇa­kā­ra­ṇa­gu­ṇa­pa­ri­cche­da­la­kṣa­ṇe svakārye prava<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="005" ana="46 lines"/><lb n="5,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,01</span>rttate, tadapi sva­kā­ra­ṇa­gu­ṇa­jñā­nā­pe­kṣa­mi­tya­na­va­sthā­sa­ma­va­tā­ro du­rni­vā­ra iti | atha pra­mā­ṇa­kā­ra­ṇa­gu­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="5,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,02</span>jñānaṃ sva­kā­ra­ṇa­gu­ṇa­jñā­nā­na­pe­kṣa­me­va pra­mā­ṇa­kā­ra­ṇa­gu­ṇa­pa­ri­cche­da­la­kṣa­ṇe svakārye pra­va­rtta­te­, tarhi pra­mā­ṇa­ma­pi <lb n="5,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,03</span>sva­kā­ra­ṇa­gu­ṇa­jñā­nā­na­pe­kṣa­me­vā­rtha­pa­ri­cche­da­la­kṣa­ṇe svakārye pra­va­rtti­ṣya­ta iti vyarthaṃ pra­mā­ṇa­sya sva­kā­ra­ṇa­gu<span type="hard-break">- </span><lb n="5,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,04</span>ṇa­jñā­nā­pe­kṣa­ṇa­mi­ti na svakārye pra­va­rtta­mā­naṃ pra­mā­ṇa­ma­nyā­pe­kṣa­m | ta­du­kta­m — <lg n="a_29"><l><lb n="5,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,05</span>“­jā­te­'­pi yadi vijñāne tā­va­nnā­rtho­'­va­dhā­rya­te | </l><l><lb n="5,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,06</span>yāvat kā­ra­ṇa­śu­ddha­tvaṃ na pra­mā­ṇā­nta­rā­d gatam || </l><l><lb n="5,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,07</span>tatra jñā­nā­nta­ro­tpā­daḥ pratīkṣyaḥ kā­ra­ṇā­nta­rā­t | </l><l><lb n="5,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,08</span>yāvaddhi na pa­ri­cchi­nnā śu­ddhi­stā­va­da­sa­tsa­mā || </l><l><lb n="5,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,09</span>tasyāpi kā­ra­ṇā­śu­ddhe­rna jñānasya pra­mā­ṇa­tā | </l><l><lb n="5,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,10</span>ta­syā­pye­va­mi­tī­tthaṃ tu na kva­ci­dvya­va­ti­ṣṭha­te­” || </l><trailer type="lg" n="a_30"> iti </trailer></lg><lb n="5,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,11</span>tena ‘ye pra­tī­kṣi­ta­pra­tya­yā­nta­ro­da­yāḥ­’ iti prayoge he­to­ra­si­ddhiḥ | tasmāt — ‘­sva­sā­ma­grī­ta upajā<span type="hard-break">- </span><lb n="5,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,12</span>yamānaṃ pra­mā­ṇa­ma­rtha­yā­thā­tmya­pa­ri­cche­da­śa­kti­yu­kta­me­vo­pa­jā­ya­ta­’ iti sva­kā­rye­'­pi pravṛttiḥ svataḥ <lb n="5,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,13</span>iti sthitam || </p>
          <p n="a_32" rend="justify"><lb n="5,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,15</span>nāpi pramāṇaṃ prā­mā­ṇya­ni­śca­ye­'­nyā­pe­kṣa­m | ta­dhdya­pe­kṣa­mā­ṇaṃ kiṃ sva­kā­ra­ṇa­gu­ṇā­na­pe­kṣa­te ? ā­ho­svi­t <lb n="5,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,16</span>saṃ­vā­da­m ? iti vi­ka­lpa­dva­ya­m | tatra yadi sva­kā­ra­ṇa­gu­ṇā­na­pe­kṣa­ta iti pakṣaḥ ka­kṣī­kri­ya­te­, so­'­saṃ­ga­taḥ­; <lb n="5,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,17</span>sva­kā­ra­ṇa­gu­ṇā­nāṃ pratyakṣa — ta­tpū­rva­kā­nu­mā­nā­grā­hya­tve­nā­sa­ttva­sya prāgeva prati­pā­da­nā­t | a­thā­bhi­dhī­ya­te — <lb n="5,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,18</span>yo yaḥ kā­rya­vi­śe­ṣaḥ sa sa gu­ṇa­va­tkā­ra­ṇa­vi­śe­ṣa­pū­rva­kaḥ­, yathā prā­sā­dā­di­vi­śe­ṣaḥ­, kā­rya­vi­śe­ṣa­śca <lb n="5,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,19</span>ya­thā­va­sthi­tā­rtha­pa­ri­cche­da iti sva­bhā­va­he­tu­ri­ti­, e­ta­da­sa­mba­ddha­m­; pa­ri­cche­da­sya ya­thā­va­sthi­tā­rtha­pa­ri<span type="hard-break">- </span><lb n="5,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,20</span>cche­da­tvā­si­ddheḥ | tathāhi — pa­ri­cche­da­sya ya­thā­va­sthi­tārtha­pa­ri­cche­da­tvaṃ kiṃ śu­ddha­kā­ra­ka­ja­nya­tve­na ? uta <lb n="5,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,21</span>saṃ­vā­di­tve­na ? ā­ho­svi­d bā­dhā­ra­hi­ta­tve­na ? u­ta­svi­d a­rtha­ta­thā­tve­na ? iti vikalpāḥ | tatra yadi <lb n="5,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,22</span>gu­ṇa­va­tkā­ra­ṇa­ja­nya­tve­ne­ti pakṣaḥ, sa na yuktaḥ; i­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣa­pra­sa­ṅgā­t | tathāhi — gu­ṇa­va­tkā­ra­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="5,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,23</span>ja­nya­tve­na pa­ri­cche­da­sya ya­thā­va­sthi­tā­rtha­pa­ri­cche­da­tva­m­, ta­tpa­ri­cche­da­tvā­cca gu­ṇa­va­tkā­ra­ṇa­ja­nya­tva­mi­ti pari<span type="hard-break">- </span><lb n="5,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,24</span>sphu­ṭa­mi­ta­re­ta­rā­śra­ya­tva­m | atha saṃ­vā­di­tve­na jñānasya ya­thā­va­sthi­tā­rtha­pa­ri­cche­da­tvaṃ vi­jñā­ya­te­, e­ta­da­pya<span type="hard-break">- </span><lb n="5,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,25</span>cāru; ca­kra­ka­pra­sa­ṅga­syā­tra pakṣeṃ du­rni­vā­ra­tvā­t | tathāhi — na yāvad vi­jñā­na­sya ya­thā­va­sthi­tā­rtha­pa­ri­cche­da<span type="hard-break">- </span><lb n="5,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,26</span>lakṣaṇo viśeṣaḥ si­dhya­ti­, na tāvat ta­tpū­rvi­kā pravṛttiḥ saṃ­vā­dā­rthi­nā­m­, yāvacca na pra­vṛ­tti­rna tāvada<span type="hard-break">- </span><lb n="5,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,27</span>rtha­kri­yā­saṃ­vā­daḥ­, yāvacca na saṃvādo na tāvad vi­jñā­na­sya ya­thā­va­sthi­tā­rtha­pa­ri­cche­da­tva­si­ddhi­ri­ti cakraka<span type="hard-break">- </span><lb n="5,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,28</span>prasaṅgaḥ prāgeva pra­ti­pā­di­taḥ | atha bā­dhā­ra­hi­ta­tve­na vi­jñā­na­sya ya­thā­rtha­pa­ri­cche­da­tva­ma­dhya­va­sī­ya­te­, tada<span type="hard-break">- </span><lb n="5,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,29</span>pya­sa­ṅga­ta­m­; svā­bhyu­pa­ga­ma­vi­ro­dhā­t | ta­da­bhyu­pa­ga­ma­vi­ro­dha­śca — bā­dhā­vi­ra­ha­sya tu­ccha­sva­bhā­va­sya sa­ttve­na­, <lb n="5,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,30</span>jñā­pa­ka­tve­na vā'­na­ṅgī­ka­ra­ṇā­t­; pa­ryu­dā­sa­vṛ­ttyā ta­da­nya­jñā­na­la­kṣa­ṇa­sya tu vi­jñā­na­pa­ri­cche­da­vi­śe­ṣā­vi­ṣa­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="5,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,31</span>tvena ta­dvya­va­sthā­pa­ka­tvā­nu­pa­pa­tteḥ | a­thā­rtha­ta­thā­tve­na ya­thā­va­sthi­tā­rtha­pa­ri­cche­da­la­kṣa­ṇo viśeṣo vi­jñā­na­sya <lb n="5,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,32</span>vya­va­sthā­pya­te­, so'pi na yuktaḥ; i­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣa­pra­sa­ṅgā­t | tathāhi — si­ddhe­'­rtha­ta­thā­bhā­ve ta­dvi­jñā­na­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="5,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,33</span>rtha­ta­thā­bhā­va­pa­ri­cche­da­tva­si­ddhiḥ­, ta­tsi­ddhe­ścā­rtha­ta­thā­bhā­va­si­ddhi­ri­ti pa­ri­sphu­ṭa­mi­ta­re­ta­rā­śra­ya­tva­m | tanna <lb n="5,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,34</span>kā­ra­ṇa­gu­ṇā­pe­kṣā prā­mā­ṇya­jña­ptiḥ | atha saṃ­vā­dā­pe­kṣaḥ prā­mā­ṇya­vi­ni­śca­yaḥ­, so'pi na yuktaḥ; yataḥ <lb n="5,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,35</span>saṃ­vā­da­kaṃ jñānaṃ kiṃ sa­mā­na­jā­tī­ya­ma­bhyu­pa­ga­mya­te ? ā­ho­svi­d bhi­nna­jā­tī­ya­m ? iti pu­na­ra­pi vikalpa<span type="hard-break">- </span><lb n="5,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,36</span>dvayam | tatra yadi sa­mā­na­jā­tī­yaṃ saṃ­vā­da­ka­ma­bhyuṃ­pa­ga­mya­te­, ta­dā­'­trā­pi va­kta­vya­m — ki­me­ka­sa­ntā­na­pra­bha<span type="hard-break">- </span><lb n="5,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,37</span>vam ? bhi­nna­sa­ntā­na­pra­bha­vaṃ vā ? | yadi bhi­nna­sa­ntā­na­pra­bha­vaṃ sa­mā­na­jā­tī­yaṃ jñā­nā­nta­raṃ saṃ­vā­da­ka­mi­tya<span type="hard-break">- </span><lb n="5,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,38</span>bhyu­pa­ga­maḥ­, a­ya­ma­pya­nu­pa­pa­nnaḥ­; a­ti­pra­sa­ṅgā­t | a­ti­pra­sa­ṅga­śca — de­va­da­tta­gha­ṭa­vi­jñā­naṃ prati ya­jña­da­tta­gha­ṭā­nta­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="5,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,39</span>vi­jñā­na­syā­pi saṃ­vā­da­ka­tva­pra­sa­kteḥ | atha sa­mā­na­sa­ntā­na­pra­bha­vaṃ sa­mā­na­jā­tī­yaṃ jñā­nā­nta­raṃ saṃ­vā­da­ka­ma­bhyu­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="5,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 5,40</span>ga­mya­te­, ta­dā­trā­pi va­kta­vya­m — kiṃ tat pū­rva­pra­mā­ṇā­bhi­ma­ta­vi­jñā­na­gṛ­hī­tā­rtha­vi­ṣa­ya­m ? uta bhi­nna­vi­ṣa­ya­m ? <pb n="006" ana="48 lines"/><lb n="6,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,01</span>iti | tatra ya­dye­kā­rtha­vi­ṣa­ya­mi­ti pakṣaḥ, so­'­nu­pa­pa­nnaḥ­; e­kā­rtha­vi­ṣa­ya­tve saṃvādya — saṃ­vā­da­ka­yo­ra­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="6,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,02</span>śeṣāt | tathāhi — e­ka­vi­ṣa­ya­tve sati yathā prā­kta­na­mu­tta­ra­kā­la­bhā­vi­no vi­jñā­na­syai­ka­sa­ntā­na­pra­bha­va­sya <lb n="6,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,03</span>sa­mā­na­jā­tī­ya­sya na saṃ­vā­da­kaṃ ta­tho­tta­ra­kā­la­bhā­vya­pi na syāt | kiṃca, ta­du­tta­ra­kā­la­bhā­vi samāna<span type="hard-break">- </span><lb n="6,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,04</span>jā­tī­ya­me­ka­vi­ṣa­yaṃ kutaḥ pra­mā­ṇa­tve­na siddham — yena pra­tha­ma­sya — prāmāṇyaṃ ni­ścā­ya­ya­ti ? ta­du­tta­ra­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="6,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,05</span>la­bhā­vi­no­'­nya­smā­t ta­thā­vi­dhā­de­ve­ti cet, tarhi ta­syā­pya­nya­smā­t ta­thā­vi­dhā­de­va i­tya­na­va­sthā | <lb n="6,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,06</span>a­tho­tta­ra­kā­la­bhā­vi­na­sta­thā­vi­dha­sya pra­tha­ma­pra­mā­ṇā­t prā­mā­ṇya­ni­śca­yaḥ­, tarhi pra­tha­ma­syo­tta­ra­kā­la<span type="hard-break">- </span><lb n="6,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,07</span>bhāvinaḥ pra­mā­ṇā­t ta­nni­śca­yaḥ­, u­tta­ra­kā­la­bhā­vi­no­'­pi pra­tha­ma­pra­mā­ṇā­di­ti ta­de­ve­ta­re­ta­rā­śra­ya­tva­m | <lb n="6,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,08</span>atha prathamo — tta­ra­yo­re­ka­vi­ṣa­ya­tva — sa­mā­na­jā­tī­ya­tvai — ka­sa­ntā­na­tvā­vi­śe­ṣe­'­pya­stya­nyo vi­śe­ṣaḥ­, yato <lb n="6,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,09</span>vi­śe­ṣā­d uttaraṃ pra­tha­ma­sya prāmāṇyaṃ ni­ścā­ya­ya­ti­, na punaḥ pra­tha­ma­mu­tta­ra­sya­; sa ca viśeṣaḥ — utta<span type="hard-break">- </span><lb n="6,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,10</span>rasya kā­ra­ṇa­śu­ddhi­pa­ri­jñā­nā­na­nta­ra­bhā­vi­tva­m | nanu kā­ra­ṇa­śu­ddhi­pa­ri­jñā­na­ma­rtha­kri­yā­pa­ri­jñā­na­ma­nta­re­ṇa <lb n="6,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,11</span>na sa­mbha­va­ti­, tatra ca ca­kra­ka­do­ṣaḥ prāk pra­ti­pā­di­ta iti nā­rtha­kri­yā­jñā­na­sa­mbha­vaḥ­; sambhave <lb n="6,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,12</span>vā tata eva prā­mā­ṇya­ni­śca­ya­sya saṃ­jā­ta­tvā­d vya­rtha­mu­tta­ra­kā­la­bhā­vi­naḥ kā­ra­ṇa­śu­ddhi­jñā­na­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="6,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,13</span>śe­ṣa­sa­ma­nvi­ta­sya pū­rva­prā­mā­ṇyā­va­ga­ma­he­tu­tva­ka­lpa­na­m­; tanna sa­mā­na­jā­tī­ya­me­ka­sa­ntā­na­pra­bha­va­me­kā­rtha­mu<span type="hard-break">- </span><lb n="6,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,14</span>tta­ra­jñā­naṃ pū­rva­jñā­na­prā­mā­ṇya­ni­ścā­ya­ka­m | atha bhinnārthaṃ tad jñānaṃ pū­rva­jñā­na­prā­mā­ṇya­ni­ścā­ya­ka­m­, tada<span type="hard-break">- </span><lb n="6,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,15</span>pya­yu­kta­m­; evaṃ sati śu­kti­kā­yāṃ ra­ja­ta­jñā­na­sya ta­thā­bhū­taṃ śu­kti­kā­jñā­naṃ prā­mā­ṇya­ni­ścā­ya­kaṃ syāt; <lb n="6,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,16</span>tanna sa­mā­na­jā­tī­ya­mu­tta­ra­jñā­naṃ pū­rva­jñā­na­sya prā­mā­ṇya­ni­ścā­ya­ka­m | atha bhi­nna­jā­tī­yaṃ prā­mā­ṇya­ni­ścā­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="6,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,17</span>kamiti pakṣaḥ, tatrāpi va­kta­vya­m — kim a­rtha­kri­yā­jñā­na­m ? uta anyat ? | ta­trā­nya­di­ti na va­kta­vya­m­, <lb n="6,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,18</span>gha­ṭa­jñā­na­syā­pi pa­ṭa­jñā­na­prā­mā­ṇya­ni­ścā­ya­ka­tva­pra­sa­ṅgā­t | a­thā­rtha­kri­yā­jñā­naṃ saṃ­vā­da­ka­mi­tya­bhyu­pa­ga­maḥ­, <lb n="6,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,19</span>a­ya­ma­pi na yuktaḥ; a­rtha­kri­yā­jñā­na­syai­va prā­mā­ṇya­ni­śca­yā­bhā­ve pra­vṛ­ttyā­dya­bhā­va­ta­śca­kra­ka­do­ṣe­ṇā­sa­mbha­vā­t | <lb n="6,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,20</span>atha prā­mā­ṇya­ni­śca­yā­bhā­ve­'­pi saṃ­śa­yā­da­pi pra­vṛ­tti­sa­mbha­vā­nnā­rtha­kri­yā­jñā­na­syā­sa­mbha­vaḥ­, tarhi prāmāṇya<span type="hard-break">- </span><lb n="6,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,21</span>niścayo vyarthaḥ | tathāhi — prā­mā­ṇya­ni­śca­ya­ma­nta­re­ṇa pravṛttaḥ ‘­vi­saṃ­vā­da­bhā­g mā bhū­va­m­’ ityartha<span type="hard-break">- </span><lb n="6,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,22</span>kriyārthī prā­mā­ṇya­ni­śca­ya­ma­nve­ṣa­te­, sā ca pra­vṛ­tti­sta­nni­śca­ya­ma­nta­re­ṇā­pi saṃ­jā­te­ti vyarthaḥ prāmāṇya<span type="hard-break">- </span><lb n="6,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,23</span>ni­śca­ya­pra­yā­saḥ | kiṃca, a­rtha­kri­yā­jñā­na­syā­pi prā­mā­ṇya­ni­ścā­ya­ka­tve­nā­bhyu­pa­ga­mya­mā­na­sya kutaḥ prāmāṇya<span type="hard-break">- </span><lb n="6,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,24</span>niścayaḥ ? ta­da­nyā­rtha­kri­yā­jñā­nā­di­ti cet, a­na­va­sthā | pū­rva­pra­mā­ṇā­di­ti cet, a­nyo­'­nyā­śra­ya­do­ṣaḥ <lb n="6,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,25</span>prāk pra­da­rśi­to­'­trā­pi | a­thā­rtha­kri­yā­jñā­na­sya svata eva prā­mā­ṇya­ni­śca­yaḥ­, pra­tha­ma­sya ta­thā­bhā­ve pradveṣaḥ <lb n="6,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,26</span>kiṃ­ni­ba­ndha­naḥ ? | ta­du­kta­m — <lg n="a_33"><l><lb n="6,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,27</span>“­ya­thai­va prathamaṃ jñānaṃ ta­tsaṃ­vā­da­ma­pe­kṣate | </l><l><lb n="6,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,28</span>saṃ­vā­de­nā­pi saṃvādaḥ pu­na­rmṛ­gya­sta­thai­va hi || </l></lg><lg n="a_34"><l><lb n="6,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,29</span>ka­sya­ci­ttu ya­dī­ṣye­ta svata eva pra­mā­ṇa­tā | </l><l><lb n="6,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,30</span>pra­tha­ma­sya ta­thā­bhā­ve pradveṣaḥ kena hetunā ? || </l><trailer type="lg" n="a_35"/></lg><lg n="a_36"><l><lb n="6,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,31</span>saṃ­vā­da­syā­tha pūrveṇa saṃ­vā­di­tvā­t pra­mā­ṇa­tā | </l><l><lb n="6,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,32</span>a­nyo­'­nyā­śra­ya­bhā­ve­na na prāmāṇyaṃ pra­ka­lpa­te­” || </l><trailer type="lg" n="a_37"> iti | </trailer></lg><lb n="6,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,33</span>athāpi syā­da­rtha­kri­yā­jñā­na­ma­rthā­bhā­ve na dṛ­ṣṭa­mi­ti na tat sva­prā­mā­ṇya­ni­śca­ye­'­nyā­pe­kṣa­m­, sādha<span type="hard-break">- </span><lb n="6,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,34</span>najñānaṃ tu a­rthā­bhā­ve­'­pi dṛ­ṣṭa­mi­ti tat prā­mā­ṇya­ni­śca­ye­'­rtha­kri­yā­jñā­nā­pe­kṣa­mi­ti­, e­ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; <lb n="6,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,35</span>a­rtha­kri­yā­jñā­na­syā­pya­rtha­ma­nta­re­ṇa sva­pna­da­śā­yāṃ da­rśa­nā­t­; na ca svapna — jā­gra­dda­śā­'­va­sthayoḥ ka­ści­dvi­śe­ṣaḥ <lb n="6,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,36</span>pra­ti­pā­da­yi­tuṃ śakyaḥ | a­thā­rtha­kri­yā­jñā­naṃ pha­lā­vā­pti­rū­pa­tvā­nna sva­prā­mā­ṇya­ni­śca­ye­'­nyā­pe­kṣa­m­, sādhana<span type="hard-break">- </span><lb n="6,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,37</span>vi­ni­rbhā­si punarjñānaṃ nā­rtha­kri­yā­vā­pti­rū­paṃ bhavati tat sva­prā­mā­ṇya­ni­śca­ye­'­nyā­pe­kṣa­m | tathāhi — <lb n="6,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,38</span>ja­lā­va­bhā­si­ni jñāne sa­mu­tpa­nne pānā — '­va­gā­ha­nā­dya­rthi­naḥ ‘­ki­me­ta­jjñā­nā­va­bhā­si ja­la­ma­bhi­ma­taṃ phalaṃ <lb n="6,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 6,39</span>sā­dha­yi­ṣya­ti­, uta na’ iti jā­tā­śa­ṅkāḥ ta­tprā­mā­ṇya­vi­cā­raṃ pra­tyā­dri­ya­nte­; pānā — '­va­gā­ha­nā­rthā<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="007" ana="54 lines"/><lb n="7,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,01</span>vā­pti­jñā­ne tu sa­mu­tpa­nne­'­vā­pta­pha­la­tvā­nna ta­tprā­mā­ṇya­vi­cā­ra­ṇā­ya manaḥ pra­ṇi­da­dha­ti­, naitat sā­ra­m­; <lb n="7,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,02</span>‘­a­vā­pta­pha­la­tvā­t­’ i­tya­syā­nu­tta­ra­tvā­t | tathāhi — yathā te vi­cā­ra­ka­tvā­jja­la­jñā­nā­va­bhā­si­no jalasya <lb n="7,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,03</span>‘kiṃ sattvam ? u­tā­sa­ttva­m ? ’ iti vi­cā­ra­ṇā­yāṃ pra­vṛ­ttā­sta­thā pha­la­jñā­na­ni­rbhā­si­no­'­pya­rtha­sya sattvā'<span type="hard-break">- </span><lb n="7,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,04</span>sa­ttva­vi­cā­ra­ṇā­yāṃ pra­va­rtta­nte­; anyathā ta­da­pra­vṛ­ttau ta­da­va­bhā­si­no­'­rtha­syā­sa­ttvā­śa­ṅka­yā ta­jjñā­na­syā­'<span type="hard-break">- </span><lb n="7,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,05</span>va­stu­vi­ṣa­ya­tve­nā­pra­mā­ṇa­ta­yā śa­ṅkya­mā­na­sya na ta­jja­lā­va­bhā­si­pra­va­rtta­ka­jñā­na­prā­mā­ṇya­vya­va­sthā­pa­ka­tva­m | <lb n="7,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,06</span>ta­ta­ścā­nya­sya ta­tsa­mā­na­rū­pa­ta­yā prā­mā­ṇya­ni­śca­yā­bhā­vā­t katham ‘­a­rtha­kri­yā­rthā pra­vṛ­tti­rni­ści­ta­prā­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="7,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,07</span>ṇyād jñā­nā­t­’ i­tya­bhyu­pa­ga­maḥ śobhanaḥ ? | kiṃca, bhi­nna­jā­tī­yaṃ saṃ­vā­da­ka­jñā­naṃ pūrvasya prā­mā­ṇya­ni­ścā­ya­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="7,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,08</span>ma­bhyu­pa­ga­mya­mā­na­me­kā­rtha­m ? bhinnārthaṃ vā ? | ya­dye­kā­rtha­mi­tya­bhyu­pa­ga­maḥ — sa na yuktaḥ, bha­va­nma­te­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="7,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,09</span>gha­ṭa­mā­na­tvā­t | tathāhi — rū­pa­jñā­nā­d bhi­nna­jā­tī­yaṃ spa­rśā­di­jñā­na­m­, tatra ca spa­rśā­di­ka­mā­bhā­ti <lb n="7,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,10</span>na rū­pa­m­, rū­pa­jñā­ne tu rūpam — na spa­rśā­di­ka­m — ā­bhā­ti­, rūpa — spa­rśa­yo­śca pa­ra­spa­raṃ bhedaḥ; na cāva<span type="hard-break">- </span><lb n="7,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,11</span>yavī rūpa — spa­rśa­jñā­na­yo­re­ko vi­ṣa­ya­ta­yā­'­bhyu­pa­ga­mya­te­, ye­nai­ka­vi­ṣa­yaṃ bhi­nna­jā­tī­yaṃ pū­rva­jñā­na­prā­mā­ṇya<span type="hard-break">- </span><lb n="7,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,12</span>vya­va­sthā­pa­kaṃ bhavet | api ca, e­ka­vi­ṣa­ya­tve­'­pi kiṃ yena sva­rū­pe­ṇa vya­va­sthā­pye jñāne so'rthaḥ <lb n="7,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,13</span>pra­ti­bhā­ti­, kiṃ tenaiva vya­va­sthā­pa­ke ? u­tā­nye­na ? | tatra yadi te­nai­ve­tya­bhyu­pa­ga­maḥ­, sa na yuktaḥ; vyavasthā<span type="hard-break">- </span><lb n="7,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,14</span>pakasya tā­va­ddha­rmā­rtha­vi­ṣa­ya­tve­na smṛ­ti­va­da­pra­mā­ṇa­tve­na vya­va­sthā­pa­ka­tvā­sa­mbha­vā­t | atha rū­pā­nta­re­ṇa <lb n="7,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,15</span>so­'­rtha­sta­tra vijñāne pra­ti­bhā­ti­; nanvevaṃ saṃvādya — saṃ­vā­da­ka­yo­re­ka­vi­ṣa­ya­tvaṃ na syāditi dvitīya eva <lb n="7,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,16</span>pa­kṣo­'­bhyu­pa­ga­taḥ syāt, sa cā­yu­ktaḥ­; sarvasyāpi bhi­nna­vi­ṣa­ya­syai­ka­sa­ntā­na­pra­bha­va­sya vi­jā­tī­ya­sya <lb n="7,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,17</span>prā­mā­ṇya­vya­va­sthā­pa­ka­tva­pra­sa­ṅgā­t | tathā kiṃ tat sa­mā­na­kā­la­ma­rtha­kri­yā­jñā­naṃ pū­rva­jñā­na­prā­mā­ṇya­ni­ścā<span type="hard-break">- </span><lb n="7,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,18</span>yakam ? ā­ho­svi­d bhi­nna­kā­la­m ? | yadi sa­mā­na­kā­la­m — kiṃ sā­dha­na­ni­rbhā­si­jñā­na­grā­hi ? uta ta­da­grā­hi ? <lb n="7,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,19</span>iti pu­na­ra­pi vi­ka­lpa­dva­ya­m | yadi ta­dgrā­hi­, ta­da­sa­t­; jñā­nā­nta­ra­sya ca­kṣu­rā­di­jñā­ne­ṣva­pra­ti­bhā­sa­nā­t­, <lb n="7,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,20</span>pra­ti­ni­ya­ta­rū­pā­di­vi­ṣa­ya­tve­na ca­kṣu­rā­di­jñā­nā­nā­ma­bhyu­pa­ga­mā­t | atha ta­da­grā­hi­, na tarhi ta­jjñā­na­prā­mā­ṇya<span type="hard-break">- </span><lb n="7,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,21</span>ni­ścā­ya­ka­m­, ta­da­gra­he ta­dga­ta­dha­rmā­ṇā­ma­pya­gra­hā­t | atha bhi­nna­kā­la­m­, ta­da­pya­yu­kta­m­; pū­rva­jñā­na­sya <lb n="7,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,22</span>kṣa­ṇi­ka­tve­na nā­śā­du­tta­ra­kā­la­bhā­vi­vi­jñā­ne­'­pra­ti­bhā­sa­nā­t­, bhāsane co­tta­ra­vi­jñā­na­syā­sa­dvi­ṣa­ya­tve<span type="hard-break">- </span><lb n="7,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,23</span>nā­prā­mā­ṇya­pra­sa­kti­ta­sta­dgrā­ha­ka­tve­na na ta­tprā­mā­ṇya­ni­ścā­ya­ka­tva­m | ta­da­grā­ha­kaṃ tu bhi­nna­kā­laṃ sutarāṃ <lb n="7,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,24</span>na ta­nni­ścā­ya­ka­mi­ti na bhi­nna­kā­la­ma­pye­ka­sa­ntā­na­jaṃ bhi­nna­jā­tī­yaṃ prā­mā­ṇya­ni­ścā­ya­ka­mi­ti na saṃ­vā­dā­pe­kṣaḥ <lb n="7,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,25</span>pū­rva­pra­mā­ṇa­prā­mā­ṇya­ni­śca­yaḥ | tena jña­ptā­va­pi ‘ye yadbhāvaṃ pra­tya­na­pe­kṣāḥ­’ iti prayoge he­to­rnā­si­ddhiḥ | <lb n="7,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,26</span>vyāptistu sā­dhya­vi­pa­kṣā­'­ta­nni­ya­ta­tva­vyā­pa­kā­t sā­pe­kṣa­tvā­nni­va­rtta­mā­na­ma­na­pe­kṣa­tvaṃ ta­nni­ya­ta­tve­na vyāpyate <lb n="7,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,27</span>iti pra­mā­ṇa­si­ddhai­va | yataśca na pū­rvo­kte­na pra­kā­re­ṇa pa­ra­taḥ­prā­mā­ṇya­ni­śca­yaḥ sa­mbha­va­ti­, tato ‘ye sandeha — <lb n="7,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,28</span>vi­pa­rya­ya­vi­ṣa­yī­kṛ­tā­tma­ta­ttvāḥ­’ iti prayoge vyā­ptya­si­ddhiḥ | he­to­ścā­si­ddha­tā sa­rva­prā­ṇa­bhṛ­tāṃ prāmāṇye <lb n="7,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,29</span>sandeha — vi­pa­rya­yā­bhā­vā­t | tathāhi — jñāne sa­mu­tpa­nne sa­rve­ṣā­m ‘­a­ya­ma­rthaḥ­’ iti niścayo bha­va­ti­, na <lb n="7,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,30</span>ca prā­mā­ṇya­sya sa­nde­he­, vi­pa­rya­te vā satyeṣa yuktaḥ | ta­du­kta­m — <lg n="a_38"><l><lb n="7,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,31</span>“prāmā­ṇya­gra­ha­ṇā­t pūrvaṃ sva­rū­pe­ṇai­va saṃ­sthi­ta­m | </l><l><lb n="7,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,32</span>ni­ra­pe­kṣaṃ svakārye ca”</l><trailer type="lg" n="a_39"> iti | </trailer></lg><lb n="7,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,33</span>svā­rtha­ni­śca­yo hi pra­mā­ṇa­kā­rya­m — na ca tat pra­mā­ṇā­nta­ra­gra­ha­ṇaṃ cā­pe­kṣa­ta iti gamyate — na caitat <lb n="7,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,34</span>saṃśaya — vi­pa­rya­ya­vi­ṣa­ya­tve sa­mbha­va­tī­ti | </p>
          <p n="a_40" rend="justify"><lb n="7,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,35</span>atha pramāṇā — '­pra­mā­ṇa­yo­ru­tpa­ttau tulyaṃ rū­pa­mi­ti na saṃvāda — vi­saṃ­vā­dā­va­nta­re­ṇa tayoḥ prāmā<span type="hard-break">- </span><lb n="7,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,36</span>ṇyā — '­prā­mā­ṇya­ni­śca­yaḥ­, ta­da­sa­t­; a­pra­mā­ṇe ta­du­tta­ra­kā­la­ma­va­śyaṃ­bhāvinau bādhaka — kā­ra­ṇa­do­ṣa­pra­tya­yau­, <lb n="7,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,37</span>tena ta­trā­prā­mā­ṇya­ni­śca­yaḥ­; pramāṇe tu ta­yo­ra­bhā­vā­t ku­to­'­prā­mā­ṇyā­śa­ṅkā ? | atha ta­ttu­lya­rū­pe <lb n="7,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,38</span>ta­yo­rda­rśa­nā­t tatrāpi ta­dā­śa­ṅkā­, sā'pi na yuktā; tri — ca­tu­ra­jñā­nā­pe­kṣā­mā­tra­ta­sta­tra tasyā <lb n="7,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 7,39</span>nivṛtteḥ | na ca ta­da­pe­kṣā­taḥ sva­taḥ­prā­mā­ṇya­vyā­ha­tiḥ­, a­na­va­sthā ve­tyā­śa­ṅka­nī­ya­m­, saṃ­vā­da­ka­jñā­na<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="008" ana="46 lines"/><lb n="8,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,01</span>syā­prā­mā­ṇyā­śa­ṅkā­vya­va­cche­de eva vyā­pā­rā­t — a­pa­ra­jñā­nā­na­pe­kṣa­ṇā­cca | tathāhi — a­nu­tpa­nna­bā­dha­ke jñāne <lb n="8,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,02</span>paratra bā­dhya­mā­na­pra­tya­ya­sā­dha­rmyā­da­prā­mā­ṇyā­śa­ṅkā­, tasyāṃ satyāṃ tṛ­tī­ya­jñā­nā­pe­kṣā­, ta­cco­tpa­nnaṃ yadi <lb n="8,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,03</span>pra­tha­ma­jñā­na­saṃ­vā­di­, tadā tena na pra­tha­ma­jñā­na­prā­mā­ṇya­ni­śca­yaḥ kri­ya­te­, kiṃtu dvi­tī­ya­jñā­ne­na yat tasyā' — <lb n="8,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,04</span>prā­mā­ṇya­mā­śa­ṅki­taṃ tadeva te­nā­pā­kri­ya­te­; pra­tha­ma­sya tu svata eva prā­mā­ṇya­mi­ti | evaṃ tṛ­tī­ye­'­pi <lb n="8,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,05</span>ka­tha­ñci­t saṃ­śa­yo­tpa­ttau ca­tu­rtha­jñā­nā­pe­kṣā­yā­ma­ya­me­va nyāyaḥ | ta­du­kta­m — <lg n="a_41"><l><lb n="8,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,06</span>“evaṃ tri­ca­tu­ra­jñā­na­ja­nma­no nādhikā matiḥ | </l><l><lb n="8,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,07</span>prārthyate tā­va­tai­vai­kaṃ svataḥ prā­mā­ṇya­ma­śnu­te­” || </l><trailer type="lg" n="a_42"> iti </trailer></lg><lb n="8,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,08</span>yatra ca duṣṭaṃ kā­ra­ṇa­m­, yatra ca bā­dha­ka­pra­tya­yaḥ — sa eva mi­thyā­pra­tya­yaḥ — i­tya­syā­pya­ya­me­va viṣayaḥ | catu<span type="hard-break">- </span><lb n="8,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,09</span>rtha­jñā­nā­pe­kṣā tva­bhyu­pa­ga­ma­vā­da­ta uktā, natu ta­da­pe­kṣā­'­pi bhāvato vidyate | atha tṛ­tī­ya­jñā­naṃ dvitī<span type="hard-break">- </span><lb n="8,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,10</span>ya­jñā­na­saṃ­vā­di­, tadā pra­tha­ma­syā­prā­mā­ṇya­ni­śca­yaḥ — sa tu — ta­tkṛ­to­'­bhyu­pa­ga­mya­te eva; kiṃtu dvi­tī­ya­sya <lb n="8,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,11</span>ya­da­prā­mā­ṇya­mā­śa­ṅki­taṃ tat te­nā­'­pā­kri­ya­te­, na pu­na­sta­sya dvi­tī­ya­prā­mā­ṇya­ni­ścā­ya­ka­tve vyāpāraḥ | yatra <lb n="8,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,12</span>tvabhyaste vi­ṣa­ye­'­rtha­ta­thātvaśaṅkā no­pa­jā­ya­te tatra ba­lā­du­tpā­dya­mā­nā śaṅkā ta­tka­rtu­ra­na­rtha­kā­ri­ṇī­tyā­ve<span type="hard-break">- </span><lb n="8,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,13</span>ditaṃ vā­rtti­ka­kṛ­tā — <lg n="a_43"><l><lb n="8,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,14</span>“­ā­śa­ṅke­ta hi yo mo­hā­da­jā­ta­ma­pi bā­dha­ka­m | </l><l><lb n="8,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,15</span>sa sa­rva­vya­va­hā­re­ṣu saṃ­śa­yā­tmā kṣayaṃ vra­je­t­” || </l><trailer type="lg" n="a_44"> iti | </trailer></lg><lb n="8,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,16</span>na cai­ta­da­bhi­śā­pa­mā­tra­m­, ya­to­'­śa­ṅka­nī­ye­'­pi vi­ṣa­ye­'­bhi­śa­ṅki­nāṃ sa­rva­trā­rthā — 'nartha­prā­pti­pa­ri­hā­rā­rthi<span type="hard-break">- </span><lb n="8,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,17</span>nāmiṣṭā — '­ni­ṣṭa­prā­pti — pa­ri­hā­ra­sa­ma­rtha­pra­vṛ­ttyā­di­vya­va­hā­rā­sa­mbha­vā­d nyā­ya­prā­pta eva kṣayaḥ, svo­tpre­kṣi­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="8,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,18</span>ni­mi­tta­ni­ba­ndha­nā­yā ā­śa­ṅkā­yāḥ sarvatra bhāvāt | </p>
          <p n="a_45" rend="justify"><lb n="8,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,19</span>pre­ra­ṇā­ja­ni­tā tu bu­ddhi­ra­pau­ru­ṣe­ya­tve­na do­ṣa­ra­hi­tā­t pre­ra­ṇā­la­kṣa­ṇā­ccha­bdā­du­pa­jā­ya­mā­nā liṅgā — <lb n="8,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,20</span>'­'­pto­ktā — '­kṣa­bu­ddhi­va­t pramāṇaṃ sarvatra svataḥ | ta­du­kta­m — <lg n="a_46"><l><lb n="8,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,21</span>“­co­da­nā­ja­ni­tā buddhiḥ pramāṇaṃ do­ṣa­va­rji­taiḥ | </l><l><lb n="8,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,22</span>kā­ra­ṇai­rja­nya­mā­na­tvā­lli­ṅgā — '­'­pto­ktā — '­kṣa­bu­ddhi­va­t­” || </l><trailer type="lg" n="a_47"> iti | </trailer></lg></p>
          <p n="a_48" rend="justify"><lb n="8,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,23</span>tasmāt svataḥ prā­mā­ṇya­m­, a­prā­mā­ṇyaṃ parata iti vya­va­sthi­ta­m | ataḥ sa­rva­pra­mā­ṇā­nāṃ svataḥ <lb n="8,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,24</span>si­ddha­tvā­d yuktamuktam — ‘svataḥ siddhaṃ śāsanaṃ nātaḥ pra­ka­ra­ṇā­t prā­mā­ṇye­na pra­ti­ṣṭhā­pya­m­’ | idaṃ <lb n="8,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,25</span>tva­yu­kta­m — ‘­ji­nā­nā­m­’ iti, ji­nā­nā­ma­sa­ttve­na śā­sa­na­sya ta­tkṛ­ta­tvā­nu­pa­pa­tteḥ­; u­pa­pa­ttā­va­pi parataḥ<span type="hard-break">- </span><lb n="8,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,26</span>prā­mā­ṇya­sya ni­ṣi­ddha­tvā­di­ti || </p>
          <p n="a_50" rend="justify"><lb n="8,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,28</span>atra pra­ti­vi­dhī­ya­te­, ya­ttā­va­du­kta­m — ‘­a­rtha­ta­thā­bhā­va­pra­kā­śa­ko jñā­tṛ­vyā­pā­raḥ pra­mā­ṇa­m­’­, ta­da­yu­kta­m­; <lb n="8,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,29</span>pa­rā­bhyu­pa­ga­ta­jñā­tṛ­vyā­pā­ra­sya pra­mā­ṇa­tve­na ni­ṣe­tsya­mā­na­tvā­t | ya­da­pya­nya­da­bhya­dhāyi — ‘tasya ya­thā­rtha­pra­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="8,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,30</span>śakatvaṃ prā­mā­ṇya­m­, ta­cco­tpa­ttau svataḥ, vi­jñā­na­kā­ra­ṇa­ca­kṣu­rā­di­vya­ti­ri­kta­gu­ṇā­na­pe­kṣa­tvā­t­’ tatra prāmā<span type="hard-break">- </span><lb n="8,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,31</span>ṇya­syo­tpa­tti­ra­vi­dya­mā­na­syā­tma­lā­bhaḥ­, sā ce­nni­rhe­tu­kā­, “deśa — kāla — sva­bhā­va­ni­ya­mo na syāt” i­tya­nya­tra <lb n="8,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,32</span>pra­ti­pā­di­ta­m | kiṃca, gu­ṇa­va­cca­kṣu­rā­di­sa­dbhā­ve sati ya­thā­va­sthi­tā­rtha­pra­ti­pa­tti­rdṛ­ṣṭā­, ta­da­bhā­ve na dṛṣṭā <lb n="8,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,33</span>iti ta­ddhe­tu­kā vya­va­sthā­pya­te­, anvaya — vya­ti­re­ka­ni­ba­ndha­na­tvā­da­nya­trā­pi he­tu­pha­la­bhā­va­sya­, anyathā doṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="8,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,34</span>va­cca­kṣu­rā­dya­nva­ya — vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­yi­nī mi­thyā­pra­ti­pa­tti­ra­pi svataḥ syāt | ta­thā­'­bhyu­pa­ga­me <lg n="a_51"><l><lb n="8,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,35</span>“­va­stu­vā­d dvividhasyātra saṃbhavo duṣṭakāra­ṇā­t­”</l><trailer type="lg" n="a_52"/></lg><lb n="8,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,36</span>iti vaco vyā­ha­ta­ma­nu­ṣa­jye­ta | yadapi ‘­a­tya­kṣā­'­kṣā­śri­ta­gu­ṇa­sa­dbhā­ve pra­tya­kṣā­pra­vṛ­tteḥ ta­tpū­rva­kā­nu­mā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="8,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 8,37</span>syāpi ta­dgrā­ha­ka­tve­nā­vyā­pā­rā­t ca­kṣu­rā­di­ga­ta­gu­ṇā­nā­ma­sa­ttvā­t ta­da­nva­ya — vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­yi­tvaṃ <pb n="009" ana="64 lines"/><lb n="9,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,01</span>prā­mā­ṇya­syo­tpa­ttā­va­yu­kta­m­’ ityuktam, ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; a­prā­mā­ṇyo­tpa­ttā­va­pya­sya doṣasya sa­mā­na­tvā­t | <lb n="9,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,02</span>tathāhi — ‘­a­tī­ndri­ya­lo­ca­nā­dyā­śri­tā doṣāḥ kiṃ pra­tya­kṣe­ṇa pra­tī­ya­nte­, u­tā­nu­mā­ne­na ? na tāvat pratya<span type="hard-break">- </span><lb n="9,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,03</span>kṣeṇa, i­ndri­yā­dī­nā­ma­tī­ndri­ya­tve­na ta­dga­ta­do­ṣā­ṇā­ma­pya­tī­ndri­ya­tve­na teṣu pra­tya­kṣa­syā­pra­vṛ­tteḥ | nāpyanu<span type="hard-break">- </span><lb n="9,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,04</span>mā­ne­na­, a­nu­mā­na­sya gṛ­hī­ta­pra­ti­ba­ndha­li­ṅga­pra­bha­va­tvā­bhyu­pa­ga­mā­t­, li­ṅga­pra­ti­ba­ndha­grā­ha­ka­sya ca pratyakṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="9,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,05</span>syā­nu­mā­na­sya cātra vi­ṣa­ye­'­sa­mbha­vā­t­, pra­mā­ṇā­nta­ra­sya cā­trā­na­nta­rbhū­ta­syā­sa­ttve­na pra­ti­pā­da­yi­ṣya­mā­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="9,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,06</span>tvāt’ ityādi sa­rva­ma­prā­mā­ṇyo­tpa­tti­kā­ra­ṇa­bhū­te­ṣu lo­ca­nā­dyā­śri­te­ṣu do­ṣe­ṣva­pi sa­mā­na­mi­ti teṣāma<span type="hard-break">- </span><lb n="9,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,07</span>pya­sa­ttvā­t ta­da­nva­ya — vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­na­syā­si­ddha­tvā­da­prā­mā­ṇya­ma­pyu­tpa­ttau svataḥ syāt | yadapi <lb n="9,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,08</span>‘atha kāryeṇa ya­thā­rtho­pa­la­bdhyā­tma­ke­na te­ṣā­ma­dhi­ga­maḥ­’ ityādi ‘yato na lokaḥ prāyaśo vi­pa­rya­ya­jñā­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="9,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,09</span>du­tpā­da­kaṃ kā­ra­ṇa­mā­tra­ma­nu­mi­no­ti kiṃtu sa­mya­gjñā­nā­t­’ ityantama­bhya­dhā­yi­, ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; yato <lb n="9,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,10</span>yadi lo­ka­vya­va­hā­ra­sa­mā­śra­ya­ṇe­na prā­mā­ṇyā­'­prā­mā­ṇye vya­va­sthā­pye­te ta­dā­'­prā­mā­ṇya­va­t prā­mā­ṇya­ma­pi <lb n="9,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,11</span>parato vya­va­sthā­pa­nī­ya­m | tathāhi — loko yathā mithyājñānaṃ do­ṣa­va­cca­kṣu­rā­di­pra­bha­vama­bhi­da­dhā­ti tathā <lb n="9,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,12</span>sa­mya­gjñā­na­ma­pi gu­ṇa­va­cca­kṣu­rā­di­sa­mu­ttha­mi­ti ta­da­bhi­prā­yā­daprā­mā­ṇya­va­t prā­mā­ṇya­ma­pyu­tpa­ttau parataḥ <lb n="9,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,13</span>kathaṃ na syāt ? tathāhi — ti­mi­rā­di­do­ṣā­va­ṣṭa­bdha­ca­kṣu­ṣko vi­śi­ṣṭau­ṣa­dho­pa­yo­gā­vā­ptā­kṣi­nai­rma­lya­gu­ṇaḥ <lb n="9,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,14</span>ke­na­ci­t suhṛdā ‘­kī­dṛ­kṣe bhavato locane va­rtte­te­’ iti pṛṣṭaḥ san prāha — ‘prāk sadoṣe a­bhū­tā­mi­dā­nīṃ <lb n="9,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,15</span>sa­mā­sā­di­ta­gu­ṇe saṃ­jā­te­’ iti | na ca nairmalyaṃ do­ṣā­bhā­va­me­va loko vya­pa­di­śa­ti iti śa­kya­ma­bhi­dhā<span type="hard-break">- </span><lb n="9,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,16</span>tum, ti­mi­rā­de­ra­pi gu­ṇā­bhā­va­rū­pa­tva­vya­pa­de­śa­prā­pteḥ­; tathāca a­prā­mā­ṇya­ma­pi prā­mā­ṇya­va­t svataḥ syāt | <lb n="9,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,17</span>ya­da­pya­bhya­dhāyi ‘na ca tṛtīyaṃ kā­rya­ma­sti­’ iti, ta­da­pya­sa­mya­k­; tṛ­tī­ya­kā­ryā­bhā­ve­'­pi pū­rvo­kta­nyā­ye­na <lb n="9,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,18</span>prā­mā­ṇya­syo­tpa­ttau parataḥ si­ddha­tvā­t | yacca ‘api cā­rtha­ta­thā­bhā­va­pra­kā­śa­na­la­kṣa­ṇaṃ prā­mā­ṇya­m­’ ityādi <lb n="9,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,19</span>‘­vi­śva­me­kaṃ syāditi vacaḥ pa­ri­pla­ve­ta­’ i­ti­pa­rya­va­sā­na­ma­bhi­hi­tam, tadapi a­vi­di­ta­pa­rā­bhi­prā­ye­ṇa­; <lb n="9,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,20</span>yato na pa­ra­syā­ya­ma­bhyu­pa­ga­maḥ — vi­jñā­na­sya ca­kṣu­rā­di­sā­ma­grī­ta u­tpa­ttā­va­pya­rtha­ta­thā­bhā­va­pra­kā­śa­na­la­kṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="9,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,21</span>ṇasya prā­mā­ṇya­sya nai­rma­lyā­di­sā­ma­grya­nta­rā­t pa­ścā­du­tpa­ttiḥ­, kiṃtu gu­ṇa­va­cca­kṣu­rā­di­sā­ma­grī­ta u­pa­jā­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="9,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,22</span>mānaṃ vi­jñā­na­mā­gṛ­hī­ta­prā­mā­ṇya­sva­rū­pa­me­vo­pa­jā­ya­ta iti | jñā­na­va­t ta­da­vya­ti­ri­kta­sva­bhā­vaṃ prā­mā­ṇya­ma­pi <lb n="9,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,23</span>parata iti gu­ṇa­va­cca­kṣu­rā­di­sā­ma­grya­pe­kṣa­tvā­du­tpa­ttau prā­mā­ṇya­syā­na­pe­kṣa­tva­la­kṣaṇa­sva­bhā­va­he­tu­ra­si­ddho­'­na<span type="hard-break">- </span><lb n="9,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,24</span>pekṣatvasvarūpa iti ‘­ta­smā­dya­ta eva gu­ṇa­vi­ka­la­sā­ma­grī­la­kṣa­ṇā­t­’ i­tyā­dya­yu­kta­ma­bhi­hi­tam | ‘­a­rtha­ta­thā<span type="hard-break">- </span><lb n="9,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,25</span>tva­pa­ri­cche­da­rū­pā ca śaktiḥ prā­mā­ṇya­m­, śa­kta­ya­śca sa­rva­bhā­vā­nāṃ svata eva bha­va­nti­’ ityādi ya­da­bhi­dhā<span type="hard-break">- </span><lb n="9,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,26</span>nam, ta­da­pya­sa­mī­cī­na­m­; e­va­ma­bhi­dhā­ne­'­ya­thā­va­sthi­tā­rtha­pa­ri­cche­da­śa­kte­ra­pya­prā­mā­ṇya­rū­pā­yā asatyāḥ <lb n="9,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,27</span>ke­na­ci­t ka­rtu­ma­śa­kte­sta­da­pi svataḥ syāt | yadapi ‘­e­ta­cca naiva satkārya­da­rśa­na­sa­mā­śra­ya­ṇā­da­bhi­dhī­ya­te­’ <lb n="9,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,28</span>ityādi ‘­ta­da­pe­kṣā na vi­dya­te­’ i­ti­pa­rya­nta­ma­bhi­hi­tam, tadapi pra­lā­pa­mā­tra­m­; ya­to­'­ne­na nyā­ye­nā­prā­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="9,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,29</span>ṇyamapi prā­mā­ṇya­va­t svata eva syāt | tadapi hi vi­pa­rī­tā­rtha­pa­ri­cche­da­śa­kti­la­kṣa­ṇaṃ na ti­mi­rā­di­do­ṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="9,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,30</span>sa­ṅga­ti­ma­tsu lo­ca­nā­di­ṣu astīti | api ca, jñā­na­rū­pa­tā­mātmanyasatī­mā­vi­rbhā­va­ya­ntī­ndri­yā­da­yo na <lb n="9,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,31</span>pu­na­rya­thā­va­sthi­tā­rtha­pa­ri­cche­da­śa­kti­mi­ti na kiṃ­ci­nni­mi­tta­mu­tpa­śyā­maḥ | ku­ta­ścai­ta­dai­śvaryaṃ śaktibhiḥ prāptaṃ <lb n="9,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,32</span>yata imāḥ svata e­vo­da­yaṃ pra­tyā­sā­di­ta­mā­hā­tmyāḥ­, na pu­na­sta­dā­dhā­rā­bhi­ma­tā bhā­va­vi­śe­ṣā iti ? na ca <lb n="9,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,33</span>tāstebhyaḥ prā­pta­vya­ti­re­kāḥ­, yataḥ svā­dhā­rā­bhi­ma­ta­bhā­va­kā­ra­ṇe­bhyo bhā­va­syo­tpa­ttā­va­pi na tebhya evo<span type="hard-break">- </span><lb n="9,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,34</span>tpa­tti­ma­nu­bha­ve­yuḥ | vya­ti­re­ke­, svā­śra­yai­sta­to­'­bha­va­ntyo na sa­mba­ndha­mā­pnu­yuḥ­, bhinnānāṃ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="9,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 9,35</span>vya­ti­re­ke­ṇā­pa­ra­sya sa­mba­ndha­syā­bhā­vā­t­, ā­śra­yā­śra­yi­sa­mba­ndha­syā­pi ja­nya­ja­na­ka­bhāvā­bhā­ve­'­ti­pra­sa­ṅga­to <pb n="010" ana="48 lines"/><lb n="10,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,01</span>ni­ṣe­tsya­mā­na­tvā­t | dha­rma­tvā­ccha­kte­rā­śra­ya i­tya­pya­yu­kta­m­, asati pā­ra­ta­ntrye pa­ra­mā­rtha­ta­sta­da­yo­gā­t | <lb n="10,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,02</span>pā­ra­ta­ntrya­ma­pi na sataḥ, sa­rva­ni­rā­śaṃ­sa­ttvā­t | a­sa­to­'­pi vyo­ma­ku­su­ma­sye­va na, ta­ttvā­de­va | animi<span type="hard-break">- </span><lb n="10,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,03</span>ttāścemā na deśa — kāla — dra­vya­ni­ya­maṃ pra­ti­pa­dye­ra­n­; taddhi kiñcit kva­ci­du­pa­lī­ye­ta na vā yad yatra katha<span type="hard-break">- </span><lb n="10,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,04</span>ñci­dā­ya­tta­ma­nā­ya­ttaṃ vā | sarva­pra­ti­ba­ndha­vi­ve­ki­nya­śce­ccha­kta­yo nemāḥ ka­sya­ci­t ka­dā­ci­d vi­ra­me­yu­ri­ti <lb n="10,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,05</span>pra­ti­ni­ya­ta­śa­kti­yo­gi­tā bhāvānāṃ pra­mā­ṇa­pra­mi­tā na syāt | vya­ti­re­kā­'­vya­ti­re­ka­pa­kṣa­stu śaktīnāṃ <lb n="10,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,06</span>vi­ro­dhā­'­na­va­stho­bha­ya­pa­kṣo­kta­do­ṣā­di­pa­ri­hā­rā­d vi­nā­'­nu­ddho­ṣyaḥ | a­nu­bha­ya­pa­kṣa­stu na yuktaḥ, pa­ra­spa­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="10,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,07</span>pa­ri­hā­ra­sthi­ta­rū­pā­ṇā­me­ka­ni­ṣe­dhasyā­pa­ra­vi­dhā­na­nā­nta­rī­ya­ka­tvā­t | na ca vi­hi­ta­sya pu­na­sta­syai­va ni­ṣe­dhaḥ­, <lb n="10,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,08</span>vidhi — pra­ti­ṣe­dha­yo­re­ka­tra vi­ro­dhā­t | ye tvāhuḥ — “­u­tta­ra­kā­la­bhā­vi­naḥ saṃ­vā­da­pra­tya­yā­nna janma prati<span type="hard-break">- </span><lb n="10,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,09</span>padyate śa­kti­la­kṣa­ṇaṃ prā­mā­ṇya­mi­ti svata ucyate na pu­na­rvi­jñā­na­kā­ra­ṇā­nno­pa­jā­ya­te­” iti, te'pi na <lb n="10,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,10</span>samyak pra­ca­kṣa­te­; si­ddha­sā­dhya­tā­do­ṣā­t­, a­prā­mā­ṇya­ma­pi caivaṃ svataḥ syāt, nahi ‘­ta­da­pyu­tpa­nne jñāne <lb n="10,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,11</span>vi­saṃ­vā­da­pra­tya­yā­du­tta­ra­kā­la­bhā­vi­naḥ ta­tro­tpa­dya­te­’ iti ka­sya­ci­da­bhyu­pa­ga­maḥ | yadā ca gu­ṇa­va­tkā­ra­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="10,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,12</span>janyatā prā­mā­ṇya­sya śa­kti­rū­pa­sya prā­kta­na­nyā­yā­da­va­sthi­tā tadā ka­tha­mau­tsa­rgi­ka­tvaṃ tasya du­ṣṭa­kā­ra­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="10,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,13</span>pra­bha­ve­ṣu mi­thyā­pra­tya­ye­ṣva­bhā­vā­t­, pa­ra­spa­ra­vya­va­cche­da­rū­pā­ṇā­me­ka­trā­sa­mbha­vā­t ? tasmād “­gu­ṇe­bhyo doṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="10,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,14</span>ṇā­ma­bhā­va­sta­da­bhā­vā­d a­prā­mā­ṇya­dva­yā­sa­ttve­no­tsa­rgo­'­na­po­di­ta e­vā­ste­” iti vacaḥ pa­ri­pha­lgu­prā­ya­m | <lb n="10,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,15</span>i­ta­ścai­ta­dva­co­'­yu­kta­m­, vi­pa­rya­ye­ṇā­pya­syo­ddho­ṣa­yi­tuṃ śa­kya­tvā­t | tathāhi — doṣebhyo gu­ṇā­nā­ma­bhā­va­sta<span type="hard-break">- </span><lb n="10,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,16</span>da­bhā­vā­t prā­mā­ṇya­dva­yā­sa­ttve­nā­prā­mā­ṇya­mau­tsa­rgi­ka­mā­sta iti bruvato na vaktraṃ va­krī­bha­va­ti | </p>
          <p n="a_53" rend="justify"><lb n="10,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,17</span>kiṃca, ‘­gu­ṇe­bhyo do­ṣā­ṇā­ma­bhā­va­’ iti na tu­ccha­rū­po do­ṣā­bhā­vo gu­ṇa­vyā­pā­ra­ni­ṣpā­dyaḥ | tatra <lb n="10,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,18</span>vya­ti­ri­ktā­'­vya­ti­ri­kta­vi­ka­lpa­dvā­re­ṇa kā­ra­ka­vyā­pā­ra­syā­sa­mbha­vā­t bha­va­dbhi­ra­na­bhyu­pa­ga­mā­cca | tucchā<span type="hard-break">- </span><lb n="10,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,19</span>bhā­va­syā­bhyu­pa­ga­me vā — <lg n="a_54"><l><lb n="10,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,20</span>“bhāvā­nta­ra­vi­ni­rmu­kto bhā­vo­'­trā­nu­pa­la­mbha­va­t | </l><l><lb n="10,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,21</span>abhāvaḥ saṃ­ma­ta­sta­sya hetoḥ kiṃ na sa­mu­dbha­vaḥ ? ” || </l></lg><lb n="10,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,22</span>iti vaco na śobheta | tasmāt pa­ryu­dā­sa­vṛ­ttyā pra­ti­yo­gi­gu­ṇā­tma­ka eva do­ṣā­bhā­vo­'­bhi­pre­taḥ­, <lb n="10,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,23</span>tataśca ‘­gu­ṇe­bhyo do­ṣā­bhā­vaḥ­’ iti bruvatā ‘­gu­ṇe­bhyo guṇāḥ’ ityuktaṃ bhavati | </p>
          <p n="a_55" rend="justify"><lb n="10,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,24</span>na ca guṇebhyo guṇāḥ kā­ra­ṇā­nā­mā­tma­bhū­tā u­pa­jā­ya­nte iti, svātmani kri­yā­vi­ro­dhā­t svakā<span type="hard-break">- </span><lb n="10,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,25</span>raṇebhyo gu­ṇo­tpa­tti­sa­dbhā­vā­cca | ta­da­bhā­vā­da­prā­mā­ṇya­dva­yā­sa­ttva­ma­pi prā­mā­ṇya­ma­bhi­dhī­ya­te­; tataśca <lb n="10,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,26</span>guṇebhyaḥ prā­mā­ṇya­mu­tpa­dya­ta i­tya­bhyu­pa­ga­mā­t parataḥ prā­mā­ṇya­mu­tpa­dya­ta iti prāptam | tataśca svārthāva<span type="hard-break">- </span><lb n="10,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,27</span>bo­dha­śa­kti­rū­pa­prā­mā­ṇyā­tma­lā­bhe cet kā­ra­ṇā­pe­kṣā­, kā'nyā svakārye pra­vṛ­tti­ryā sva­ya­me­va syāt ? <lb n="10,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,28</span>te­nā­yu­kta­mu­ktam — <lg n="a_56"><l><lb n="10,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,29</span>“­la­bdhā­tma­nāṃ sva­kā­rye­ṣu pravṛttiḥ sva­ya­me­va tu”</l><trailer type="lg" n="a_57"> iti | </trailer></lg><lb n="10,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,30</span>ghaṭasya ja­lo­dva­ha­na­vyā­pā­rā­t pūrvaṃ rū­pā­nta­re­ṇa sva­he­to­ru­tpa­tte­ryu­ktaṃ mṛ­dā­di­kā­ra­ṇa­ni­ra­pe­kṣa­sya svakārye <lb n="10,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,31</span>pra­vṛ­tti­ri­ti­, ato vi­sa­dṛ­śa­mu­dā­ha­ra­ṇa­m | u­tpa­ttya­na­nta­ra­me­va ca vi­jñā­na­sya nā­śo­pa­ga­mā­t kuto labdhā<span type="hard-break">- </span><lb n="10,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,32</span>tmano vṛttiḥ sva­ya­me­va ? ta­du­kta­m — <lg n="a_58"><l><lb n="10,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,33</span>“nahi tat kṣa­ṇa­ma­pyā­ste jāyate vā­'­pra­mā­'­'­tma­ka­m | </l><l><lb n="10,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,34</span>ye­nā­rtha­gra­ha­ṇe pa­ścā­dvyā­pri­ye­te­ndri­yā­di­va­t || </l></lg><lg n="a_59"><l><lb n="10,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,35</span>tena janmaiva viṣaye bu­ddhe­rvyā­pā­ra ucyate | </l><l><lb n="10,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 10,36</span>tadeva ca pra­mā­rū­paṃ tadvatī karaṇaṃ ca dhī” || </l><trailer type="lg" n="a_60"> iti | </trailer></lg><pb n="011" ana="44 lines"/><lb n="11,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,01</span>ta­smā­jja­nma­vya­ti­re­ke­ṇa bu­ddhe­rvyā­pā­rā­bhā­vā­t tatra ca jñānānāṃ sa­gu­ṇe­ṣu kā­ra­ṇe­ṣva­pe­kṣā­va­ca­nā­t kutaḥ <lb n="11,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,02</span>svā­ta­ntrye­ṇa pra­vṛ­tti­ri­ti kiṃ tad jñānasya kāryaṃ yatra la­bdhā­tma­naḥ pravṛttiḥ sva­ya­me­ve­tyu­cya­te ? <lb n="11,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,03</span>svā­rtha­pa­ri­cche­da­śce­t­, na; jñā­na­pa­ryā­ya­tvā­t ta­syā­tmā­na­me­va ka­ro­tī­tyu­ktaṃ syāt, ta­ccā­yu­kta­m | ‘­pra­mā­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="11,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,04</span>me­ta­d­’ i­tya­na­nta­raṃ ni­śca­ya­śce­t­, na; bhrā­nti­kā­ra­ṇa­sa­dbhā­ve­na kva­ci­da­ni­śca­yā­t vi­pa­rya­ya­da­rśa­nā­cca | tasmā<span type="hard-break">- </span><lb n="11,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,05</span>jja­nmā­pe­kṣa­yā gu­ṇa­va­cca­kṣu­rā­di­kā­ra­ṇa­pra­bha­vaṃ prāmāṇyaṃ pa­ra­taḥ­si­ddha­mi­ti ‘atha ca­kṣu­rā­di­jñā­na­kā­raṇa — ’ <lb n="11,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,06</span>i­tyā­dya­yu­kta­ta­yā sthitam | </p>
          <p n="a_61" rend="justify"><lb n="11,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,07</span>a­pau­ru­ṣe­ya­vi­dhi­vā­kya­pra­bha­vā­yā­stu buddheḥ sva­taḥ­prā­mā­ṇyo­tpa­ttya­bhyu­pa­ga­mo na yuktaḥ, a­pau­ru­ṣe­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="11,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,08</span>tvasya pra­ti­pā­da­yi­ṣya­mā­ṇa­ta­dgrā­ha­ka­pra­mā­ṇā­vi­ṣa­ya­tve­nā­sa­ttvā­t­, sa­ttve­'­pi bha­va­nnī­tyā tasyaiva guṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="11,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,09</span>tvāt ta­thā­bhū­ta­pre­ra­ṇā­pra­bha­vā­yā buddheḥ kathaṃ na pa­ra­taḥ­prā­mā­ṇya­m ? kiṃca, a­pau­ru­ṣe­ya­tve preraṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="11,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,10</span>vacaso gu­ṇa­va­tpu­ru­ṣa­pra­ṇī­ta­lau­ki­ka­vā­kye­ṣu tattvena niścitaṃ prāmāṇyaṃ gu­ṇā­śra­ya­pu­ru­ṣa­pra­ṇī­ta­tva­vyā­vṛ­ttyā <lb n="11,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,11</span>tat tatra na syāt | tathā ca — <lg n="a_62"><l><lb n="11,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,12</span>“­pre­ra­ṇā­ja­ni­tā buddhiḥ pramāṇaṃ do­ṣa­va­rji­taiḥ | </l><l><lb n="11,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,13</span>kā­ra­ṇai­rja­nya­mā­na­tvā­lli­ṅgā­'­'­pto­ktā­'­kṣa­bu­ddhi­va­t­” || </l><trailer type="lg" n="a_63"> iti | </trailer></lg><lb n="11,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,14</span>ityayaṃ śloka evaṃ pa­ṭhi­ta­vyaḥ — <lg n="a_64"><l><lb n="11,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,15</span>pre­ra­ṇā­ja­ni­tā bu­ddhi­ra­pra­mā gu­ṇa­va­rji­taiḥ | </l><l><lb n="11,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,16</span>kā­ra­ṇai­rja­nya­mā­na­tvā­da­li­ṅgā­'­'­pto­kta­bu­ddhi­va­t || </l></lg></p>
          <p n="a_65" rend="justify"><lb n="11,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,17</span>atha pre­ra­ṇā­vā­kya­syā­pau­ru­ṣe­ya­tve pu­ru­ṣa­pra­ṇī­ta­tvā­śra­yā yathā guṇā vyā­vṛ­ttā­sta­thā ta­dā­śri­tā <lb n="11,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,18</span>doṣā api; tataśca ta­dvyā­vṛ­ttā­va­prā­mā­ṇya­syā­pi pre­ra­ṇā­yā vyā­vṛ­tta­tvā­t svataḥ si­ddha­mu­tpa­ttau prāmā<span type="hard-break">- </span><lb n="11,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,19</span>ṇyam | nanvevaṃ sati guṇa — do­ṣā­śra­ya­pu­ru­ṣa­pra­ṇī­tavyāvṛttau pre­ra­ṇā­yāṃ prā­mā­ṇyā­'­prā­mā­ṇya­yo­rvyā<span type="hard-break">- </span><lb n="11,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,20</span>vṛ­tta­tvā­t pre­ra­ṇā­ja­ni­tā buddhiḥ prā­mā­ṇyā­'­prā­mā­ṇya­ra­hi­tā prāpnoti | tataśca — <lg n="a_66"><l><lb n="11,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,21</span>pre­ra­ṇā­ja­ni­tā buddhirna pramāṇaṃ na cāpramā | </l><l><lb n="11,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,22</span>guṇa — do­ṣa­vi­ni­rmu­kta­kā­ra­ṇe­bhyaḥ sa­mu­dbha­vā­t || </l></lg><lb n="11,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,23</span>i­tye­va­ma­pi prāktanaḥ ślokaḥ pa­ṭhi­ta­vyaḥ | ata eva yathā — <lg n="a_67"><l><lb n="11,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,24</span>“doṣāḥ santi na santīti pau­ru­ṣe­ye­ṣu cintyate | </l><l><lb n="11,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,25</span>vede ka­rtu­ra­bhā­vā­ttu do­ṣā­śa­ṅkai­va nāsti naḥ” || </l></lg><lb n="11,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,26</span>ityayaṃ śloka evaṃ pa­ṭhi­ta­sta­thai­va­ma­pi pa­ṭha­nī­yaḥ — <lg n="a_68"><l><lb n="11,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,27</span>guṇāḥ santi na santīti pau­ru­ṣe­ye­ṣu cintyate | </l><l><lb n="11,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,28</span>vede ka­rtu­ra­bhā­vā­ttu gu­ṇā­śa­ṅkai­va nāsti naḥ || </l></lg><lb n="11,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,29</span>na ca yatrāpi guṇāḥ prā­mā­ṇya­he­tu­tve­nā­'­'­śa­ṅkya­nte tatrāpi guṇebhyo do­ṣā­bhā­va ityādi vakta<span type="hard-break">- </span><lb n="11,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,30</span>vyam, vi­hi­to­tta­ratvāt | api ca, a­pau­ru­ṣe­ya­tve­'­pi pre­ra­ṇā­yā na svataḥ sva­vi­ṣa­ya­pra­tī­ti­ja­na­ka­vyā<span type="hard-break">- </span><lb n="11,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,31</span>pāraḥ — sadā sa­nni­hi­ta­tve­na ta­to­'­na­va­ra­ta­pra­tī­ti­pra­sa­ṅgā­t — kiṃtu pu­ru­ṣā­bhi­vya­ktā­rtha­pra­ti­pā­da­ka­sa­ma­yā<span type="hard-break">- </span><lb n="11,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,32</span>vi­rbhū­ta­vi­śi­ṣṭa­saṃ­skā­ra­sa­vya­pe­kṣā­yāḥ | te ca puruṣāḥ sarve rā­gā­di­do­ṣā­bhi­bhū­tā eva bha­va­tā­'­bhyu­pa­ga­tāḥ­, <lb n="11,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,33</span>ta­tkṛ­ta­śca saṃskāro na yathārthaḥ — anyathā pau­ru­ṣe­ya­ma­pi vaco yathārthaṃ syāt — a­to­'­pau­ru­ṣe­ya­tvā­bhyu<span type="hard-break">- </span><lb n="11,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,34</span>pa­ga­me­'­pi sa­ma­ya­ka­rtṛ­pu­ru­ṣa­do­ṣa­kṛ­tā­prā­mā­ṇya­sa­dbhā­vā­t pre­ra­ṇā­yā­ma­pau­ru­ṣe­ya­tvā­bhyu­pa­ga­mo ga­ja­snā­na­ma­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="11,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,35</span>karoti | ta­du­kta­m — <lg n="a_69"><l><lb n="11,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,36</span>“­a­saṃ­skā­rya­ta­yā pumbhiḥ sarvathā syā­nni­ra­rtha­tā | </l><l><lb n="11,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,37</span>saṃ­skā­ro­pa­ga­me vyaktaṃ ga­ja­snā­na­mi­daṃ bha­ve­t­” || </l></lg><lb n="11,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,38</span>ya­da­pya­bhāṣi ‘­ta­thā­'­nu­mā­na­bu­ddhi­ra­pi gṛ­hī­tā­vi­nā­bhā­vā­na­nyā­pe­kṣa­’ — i­tyā­di­, ta­da­pya­cā­ru­; a­vi­nā­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="11,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,39</span>va­ni­śca­ya­syai­va gu­ṇa­tvā­t­, ta­da­ni­śca­ya­sya vi­pa­rī­ta­ni­śca­ya­sya ca do­ṣa­tvā­t | ta­de­va­m utpattau prāmāṇyaṃ <lb n="11,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 11,40</span>gu­ṇā­pe­kṣa­tvā­t parataḥ iti sthitam || </p>
          <p n="a_71" rend="justify"><lb n="12,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,02</span>ya­da­pyu­ktam ‘nāpi svakārye pra­va­rta­mā­naṃ pramāṇaṃ ni­mi­ttā­nta­rā­pe­kṣa­m­’ iti, ta­da­pya­saṃ­ga­ta­m­; yato <lb n="12,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,03</span>yadi kā­ryo­tpā­da­na­sā­ma­grī­vya­ti­ri­kta­ni­mi­ttā­na­pe­kṣaṃ pra­mā­ṇa­mi­tyu­cya­te tadā si­ddha­sā­dha­na­m | atha <lb n="12,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,04</span>sā­ma­grye­ka­de­śa­la­kṣa­ṇaṃpramāṇaṃni­mi­ttā­nta­rā­na­pe­kṣa­m­, ta­da­pya­cā­ru­; ekasya ja­na­ka­tvā­saṃ­bha­vā­t — <lb n="12,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,05</span>“na hyekaṃ kiṃ­ci­jja­na­ka­m­, sāmagrī vai ja­ni­kā­” iti nyā­ya­syā­nya­tra vya­va­sthā­pi­ta­tvā­t | <lb n="12,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,06</span>kiṃca, nā­rtha­pa­ri­cche­da­mā­traṃ pra­mā­ṇa­kā­rya­m­, a­pra­mā­ṇe­'­pi tasya bhāvāt | kiṃ tarhi ? a­rtha­ta­thā­tva­pa­ri­cche­daḥ­, <lb n="12,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,07</span>sa ca na jñā­na­sva­rū­pa­kā­ryaḥ­; bhrā­nta­jñā­ne­'­pi sva­rū­pa­sya bhāvāt tatrāpi sa­mya­ga­rtha­pa­ri­cche­daḥ syāt | <lb n="12,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,08</span>atha sva­rū­pa­vi­śe­ṣa­kā­ryo ya­thā­va­sthi­tā­rtha­pa­ri­cche­daḥ iti nā­ti­pra­sa­ṅga­sta­rhi sa sva­rū­pa­vi­śe­ṣo vaktavyaḥ — <lb n="12,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,09</span>ki­ma­pū­rvā­rtha­vi­jñā­na­tva­m­, uta ni­ści­ta­tva­m­, ā­ho­svi­d bā­dhā­ra­hi­tatvam, u­ta­svi­d aduṣṭa<span type="hard-break">- </span><lb n="12,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,10</span>kā­ra­ṇā­ra­bdha­tva­m­, kiṃ vā saṃ­vā­di­tva­m iti ? tatra ya­dya­pū­rvā­rtha­vi­jñā­na­tvaṃ vi­śe­ṣaḥ­, sa na yuktaḥ; <lb n="12,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,11</span>tai­mi­ri­ka­jñā­ne­'­pi tasya bhāvāt | atha ni­ści­ta­tva­m­, so­'­pya­yu­ktaḥ­; pa­ro­kṣa­jñā­navādino bha­va­to­'­bhi<span type="hard-break">- </span><lb n="12,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,12</span>prā­ye­ṇā­saṃ­bha­vā­t | atha bā­dhā­ra­hi­ta­tvaṃ vi­śe­ṣaḥ­, so'pi na yuktaḥ; yato bā­dhā­vi­ra­ha­sta­tkā­la­bhā­vī <lb n="12,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,13</span>vi­śe­ṣaḥ­, u­tta­ra­kā­la­bhā­vī vā ? na tāvat ta­tkā­la­bhā­vī­, mi­thyā­jñā­ne­'­pi ta­tkā­la­bhā­vi­no bādhā<span type="hard-break">- </span><lb n="12,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,14</span>vi­ra­ha­sya bhāvāt | a­tho­tta­ra­kā­la­bhā­vī­, tatrāpi va­kta­vya­m — kiṃ jñātaḥ sa vi­śe­ṣaḥ­, uta ajñātaḥ ? tatra <lb n="12,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,15</span>na a­jñā­taḥ­, a­jñā­ta­sya sa­ttve­nā­pya­si­ddha­tvā­t | atha jñā­to­'­sau vi­śe­ṣaḥ­, tatrāpi va­kta­vya­m — uttara<span type="hard-break">- </span><lb n="12,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,16</span>kā­la­bhā­vī bā­dhā­vi­ra­haḥ kiṃ pū­rva­jñā­ne­na jñā­ya­te­, ā­ho­svi­du­tta­ra­kā­la­bhā­vi­nā ? tatra na tāvat pūrva<span type="hard-break">- </span><lb n="12,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,17</span>jñā­ne­no­tta­ra­kā­la­bhā­vī bā­dhā­vi­ra­ho jñātuṃ śakyaḥ, taddhi sva­sa­mā­na­kā­laṃ saṃ­ni­hi­taṃ nī­lā­di­ka­ma­va­bhā­sa­ya­tu­, <lb n="12,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,18</span>na punaḥ ‘­u­tta­ra­kā­la­ma­pya­tra bā­dha­ka­pra­tya­yo na pra­va­rtti­ṣya­te­’ i­tya­va­ga­ma­yi­tuṃ śa­kno­ti­; pū­rva­ma­nu­tpa­nna­bā­dha<span type="hard-break">- </span><lb n="12,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,19</span>kā­nā­ma­pyu­tta­ra­kā­la­bā­dhya­tva­da­rśa­nā­t | a­tho­tta­ra­jñā­ne­na jñā­ya­te­, jñā­ya­tā­m­, kiṃ­tū­tta­ra­kā­la­bhā­vī bādhā<span type="hard-break">- </span><lb n="12,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,20</span>virahaḥ kathaṃ pū­rva­jñā­na­sya vi­na­ṣṭa­sya viśeṣo bhi­nna­kā­la­sya vinaṣṭaṃ prati vi­śe­ṣa­tvā­yo­gā­t ? kiṃca, jñāya<span type="hard-break">- </span><lb n="12,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,21</span>mā­na­tve­'­pi ke­śo­ṇḍu­kā­de­ra­sa­tya­tva­da­rśa­nā­d bā­dhā­'­bhā­va­sya jñā­ya­mā­na­tve­'­pi kathaṃ sa­tya­tva­m ? ta­jjñā­na­sya <lb n="12,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,22</span>sa­tya­tvā­di­ti cet, tasya kutaḥ sa­tya­tva­m ? na pra­me­ya­sa­tya­tvā­t­, i­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣa­pra­sa­ṅgā­t | <lb n="12,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,23</span>a­pa­ra­bā­dhā­'­bhā­va­jñā­nā­di­ti cet, ta­trā­pya­pa­ra­bā­dhā­'­bhā­va­jñā­nā­di­tya­na­va­sthā | atha saṃ­vā­dā­du­tta­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="12,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,24</span>kā­la­bhā­vī bā­dhā­vi­ra­haḥ sa­tya­tve­na jñāyate tarhi saṃ­vā­da­syā­pya­pa­ra­saṃ­vā­da­jñā­nā­t sa­tya­tva­si­ddhiḥ­, tasyā<span type="hard-break">- </span><lb n="12,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,25</span>pya­pa­ra­saṃ­vā­da­jñā­nā­di­tya­na­va­sthā | kiṃca, yadi saṃ­vā­da­pra­tya­yā­du­tta­ra­kā­la­bhā­vī bā­dhā­'­bhā­vo jñā­ya­mā­no <lb n="12,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,26</span>viśeṣaḥ pū­rva­jñā­na­syā­bhyu­pa­ga­mya­te tarhi jñā­ya­mā­na­sva­vi­śe­ṣā­pe­kṣaṃ pramāṇaṃ svakārye ya­thā­va­sthi­tā­rtha­pa­ri­cche­da<span type="hard-break">- </span><lb n="12,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,27</span>lakṣaṇe pra­va­rtta­ta iti ka­tha­ma­na­pe­kṣa­tvā­t tatra sva­taḥ­prā­mā­ṇya­m ? api ca bā­dhā­vi­ra­ha­sya bha­va­da­bhyu<span type="hard-break">- </span><lb n="12,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,28</span>pa­ga­me­na pa­ryu­dā­sa­vṛ­ttyā saṃ­vā­da­rū­pa­tva­m­, ‘­bā­dhā­va­rji­taṃ ca jñānaṃ sva­kā­rye­'­nyā­na­pe­kṣaṃ pra­va­rtta­te­’ iti <lb n="12,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,29</span>bruvatā saṃ­vā­dā­pe­kṣaṃ tat tatra pra­va­rtta­ta ityuktaṃ bhavati | kiṃca, kiṃ vi­jñā­na­sya svarūpaṃ bā­dhya­te­, āho<span type="hard-break">- </span><lb n="12,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,30</span>svit pra­me­ya­m­, u­tā­rtha­kri­yā iti vi­ka­lpa­tra­ya­m | tatra yadi vi­jñā­na­sya svarūpaṃ bādhyata iti pakṣaḥ, sa <lb n="12,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,31</span>na yuktaḥ; vi­ka­lpa­dva­yā­na­ti­vṛ­tteḥ | tathāhi — vijñānaṃ bā­dhya­mā­naṃ kiṃ sva­sa­ttā­kā­le bā­dhya­te­, uta utta<span type="hard-break">- </span><lb n="12,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,32</span>ra­kā­la­m ? tatra yadi sva­sa­ttā­kā­le bādhyata iti pakṣaḥ, sa na yuktaḥ; tadā vi­jñā­na­sya pa­ri­sphu­ṭa­rū­pe­ṇa <lb n="12,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,33</span>pra­ti­bhā­sa­nā­t | na ca vi­jñā­na­sya pa­ri­sphu­ṭa­pra­ti­bhā­si­no­'­bhā­va­sta­dai­ve­ti vaktuṃ śa­kya­m­, sa­tyā­bhi­ma­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="12,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,34</span>vi­jñā­na­syā­pya­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | a­tho­tta­ra­kā­laṃ bādhyata iti pakṣaḥ, so'pi na yuktaḥ; u­tta­ra­kā­laṃ tasya <lb n="12,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,35</span>svata eva nā­śā­bhyu­pa­ga­mā­d na tatra bā­dha­ka­vyā­pā­raḥ saphalaḥ — “­dai­va­ra­ktā hi kiṃśukāḥ” | atha prameyaṃ <lb n="12,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,36</span>bādhyate i­tya­bhyu­pa­ga­maḥ­, so­'­pya­yu­ktaḥ­; yataḥ prameyaṃ bā­dhya­mā­naṃ kiṃ pra­ti­bhā­sa­mā­ne­na rūpeṇa bā­dhya­te­, <lb n="12,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 12,37</span>utāpra­ti­bhā­sa­mā­na­rū­pa­sa­ha­cā­ri­ṇā spa­rśā­di­la­kṣa­ṇe­na iti vi­ka­lpa­nā­dva­ya­m | tatra yadi pra­ti­bhā­sa­mā­ne­na <pb n="013" ana="51 lines"/><lb n="13,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,01</span>rū­pe­ṇa­, ta­da­yu­kta­m­; pra­ti­bhā­sa­mā­na­sya rū­pa­syā­sa­ttvā­saṃ­bha­vā­t­, anyathā sa­mya­gjñā­nā­va­bhā­si­no­'­pya<span type="hard-break">- </span><lb n="13,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,02</span>sa­ttva­pra­sa­ṅgaḥ | a­thā­pra­ti­bhā­sa­mā­ne­na rūpeṇa bādhyata iti ma­ta­m­, ta­da­pya­yu­kta­m­; a­pra­ti­bhā­sa­mā­na­sya <lb n="13,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,03</span>rūpasya pra­ti­bhā­sa­mā­na­rū­pā­da­nya­tvā­t­, na cā­nya­syā­bhā­ve­'­nya­syā­bhā­vaḥ­, a­ti­pra­sa­ṅgā­t | a­thā­rtha­kri­yā <lb n="13,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,04</span>bā­dhya­te­, nanu sā'pi ki­mu­tpa­nnā bā­dhya­te­, u­tā­nu­tpa­nnā ? ya­dyu­tpa­nnā­, na tarhi bā­dhya­te­; tasyāḥ <lb n="13,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,05</span>sattvāt | a­thā­nu­tpa­nnā­, sā'pi na bādhyā; a­nu­tpa­nna­tvā­de­va | kiṃca, a­rtha­kri­yā­'­pi pa­dā­rthā­da­nyā­, <lb n="13,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,06</span>tataśca tasyā abhāve ka­tha­ma­nya­syā­sa­ttva­ma­ti­pra­sa­ṅgā­de­va ? vya­va­cche­dyā­saṃ­bha­ve ca ‘­bā­dhā­va­rji­ta­m­’ iti <lb n="13,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,07</span>vi­śe­ṣa­ṇa­syā­pya­yu­kta­tvā­nna bā­dhā­vi­ra­ho­'­pi vi­jñā­na­sya viśeṣaḥ | a­thā­du­ṣṭa­kā­ra­ṇā­ra­bdha­tvaṃ vi­śe­ṣaḥ­, <lb n="13,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,08</span>so'pi na yuktaḥ; ya­ta­sta­syā­pya­jñā­ta­sya vi­śe­ṣa­tva­ma­si­ddha­m­, jñātatve vā ku­to­'­du­ṣṭa­kā­ra­ṇā­ra­bdha­tvaṃ <lb n="13,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,09</span>jñāyate ? a­nya­smā­da­du­ṣṭa­kā­ra­ṇā­ra­bdhā­d vi­jñā­nā­di­ti cet, a­na­va­sthā | saṃ­vā­dā­di­ti cet, nanu saṃvāda<span type="hard-break">- </span><lb n="13,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,10</span>pra­tya­ya­syā­pya­du­ṣṭa­kā­ra­ṇā­ra­bdha­tvaṃ vi­śe­ṣo­'­nya­smā­da­du­ṣṭa­kā­ra­ṇā­ra­bdhā­t saṃ­vā­da­pra­tya­yā­d vi­jñā­ya­ta iti <lb n="13,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,11</span>sai­vā­na­va­sthā bhavataḥ saṃ­pa­dya­ta iti | kiṃca, jñā­na­sa­vya­pe­kṣa­ma­du­ṣṭa­kā­ra­ṇā­ra­bdha­tva­vi­śe­ṣa­ma­pe­kṣya svakārye <lb n="13,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,12</span>jñānaṃ pra­va­rtta­mā­naṃ kathaṃ na tat tatra parataḥ pravṛttaṃ bhavati ? tathā, kā­ra­ṇa­do­ṣā­bhā­vaḥ pa­ryu­dā­sa­vṛ­ttyā <lb n="13,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,13</span>bha­va­da­bhi­prā­ye­ṇa kā­ra­ṇa­gu­ṇaḥ­, tataśca ‘­a­du­ṣṭa­kā­ra­ṇā­ra­bdha­m­’ iti vadatā ‘­gu­ṇa­va­tkā­ra­ṇā­ra­bdha­m­’ ityuktaṃ <lb n="13,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,14</span>bhavati | kā­ra­ṇa­gu­ṇā­śca pra­mā­ṇe­na svakārye pra­va­rtta­mā­ne­nā­pe­kṣya­mā­ṇa­ni­ścā­ya­ka­pra­mā­ṇā­pe­kṣā a­pe­kṣya­nte­, <lb n="13,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,15</span>tadapi pramāṇaṃ sva­kā­ra­ṇa­gu­ṇa­ni­śca­yā­pe­kṣaṃ svakārye pra­va­rta­ta i­tya­na­va­sthā­dū­ṣa­ṇaṃ “­jā­te­'­pi yadi vijñāne <lb n="13,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,16</span>tā­va­nnā­rtho­'­vadhā­rya­te­” i­tyā­di­nā granthena pa­ra­pa­kṣe āsañjyamānaṃ sva­va­dhā­ya kṛtyotthāpanaṃ bhavataḥ prasa<span type="hard-break">- </span><lb n="13,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,17</span>ktam | a­thā­du­ṣṭa­kā­ra­ṇa­ja­ni­ta­tva­ni­śca­ya­ma­nta­re­ṇā­pi jñānaṃ svā­rtha­ni­śca­ye svakārye pra­va­rtti­ṣya­te­, ta­da­sa­t­; <lb n="13,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,18</span>saṃ­śa­yā­di­vi­ṣa­yī­kṛ­ta­sya pra­mā­ṇa­sya svā­rtha­ni­ścā­ya­ka­tvā­saṃ­bha­vā­t­, a­nya­thā­'­pra­mā­ṇa­syā­pi svā­rtha­ni­ścā­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="13,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,19</span>katvaṃ syāt | ta­nnā­du­ṣṭa­kā­ra­ṇā­ra­bdha­tva­ma­pi viśeṣo bha­va­nnī­tyā saṃ­bha­va­ti | atha saṃ­vā­di­tvaṃ vi­śe­ṣaḥ­, <lb n="13,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,20</span>so­'­bhyu­pa­ga­mya­ta eva; kiṃtu ‘­saṃ­vā­da­pra­tya­yo­tpa­tti­ni­śca­ya­ma­nta­re­ṇa sa na jñātuṃ śa­kya­te­’ iti pra­ti­pā­da<span type="hard-break">- </span><lb n="13,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,21</span>yi­ṣya­mā­ṇa­tvā­t ta­da­pe­kṣaṃ pramāṇaṃ svakārye pra­va­rta­ta iti tat tatra parataḥ syāt | ata eva ni­ra­pe­kṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="13,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,22</span>tvasya a­si­ddha­tvā­t pū­rvo­kta­nyā­ye­na ‘ye pra­tī­kṣi­ta­pra­tya­yā­nta­ro­da­yāḥ­’ iti prayoge nāsiddho hetuḥ | <lb n="13,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,23</span>e­te­nai­va ya­du­kta­m — <lg n="a_72"><l><lb n="13,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,24</span>“­ta­trā­pū­rvā­rtha­vi­jñā­naṃ niścitaṃ bā­dha­va­rji­ta­m | </l><l><lb n="13,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,25</span>a­du­ṣṭa­kā­ra­ṇā­ra­bdhaṃ pramāṇaṃ lo­ka­saṃ­ma­ta­m­” || </l><trailer type="lg" n="a_73"> iti, </trailer></lg><lb n="13,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,26</span>tadapi ni­ra­sta­m | yaccoktam ‘yadi saṃ­vā­dā­pe­kṣaṃ pramāṇaṃ svakārye pra­va­rtta­te tadā ca­kra­ka­pra­sa­ṅgaḥ­’ tadasa<span type="hard-break">- </span><lb n="13,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,27</span>ṅga­ta­m­; ‘­ya­thā­va­sthi­ta­pa­ri­cche­da­sva­bhā­va­me­ta­t pra­mā­ṇa­m­’ i­tye­vaṃ­ni­śca­ya­la­kṣa­ṇe svakārye yathā saṃvā<span type="hard-break">- </span><lb n="13,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,28</span>dāpekṣaṃ pramāṇaṃ pra­va­rtta­te na ca ca­kra­ka­do­ṣa­sta­thā pra­ti­pā­da­yi­ṣya­mā­ṇa­tvā­t | yadapi ‘atha gṛhītāḥ <lb n="13,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,29</span>kā­ra­ṇa­gu­ṇāḥ­’ i­tyā­dya­bhi­dhā­nam, tadapi pa­ra­sa­ma­yā­na­bhi­jña­tāṃ bhavataḥ khyā­pa­ya­ti­; ‘­kā­ra­ṇa­gu­ṇa­gra­ha­ṇā­pe­kṣaṃ <lb n="13,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,30</span>pramāṇaṃ svakārye pra­va­rtta­te­’ iti pa­ra­syā­na­bhyu­pa­ga­mā­t | yaccoktam ‘­u­pa­jā­ya­mā­naṃ pra­mā­ṇa­ma­rtha­pa­ri­cche­da<span type="hard-break">- </span><lb n="13,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,31</span>śa­kti­yu­kta­m­’ iti, ta­trā­vi­saṃ­vā­di­tva­me­va a­rtha­ta­thā­tva­pa­ri­cche­da­śa­ktiḥ — tacca parato jñāyate — ta­da­pe­kṣaṃ <lb n="13,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,32</span>pramāṇaṃ svakārye pra­va­rtta­te iti tat tatra parataḥ sthitam || </p>
          <p n="a_75" rend="justify"><lb n="13,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,34</span>‘nāpi prāmāṇyaṃ sva­ni­śca­ye­'­nyā­pe­kṣa­m­’ ityuktaṃ yat, ta­da­pya­sa­t­; yato ni­śca­ya­sta­tra bhavan kiṃ <lb n="13,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,35</span>ni­rni­mi­ttaḥ­, uta sa­ni­mi­ttaḥ iti ka­lpa­nā­dva­ya­m | tatra na tā­va­nni­rni­mi­ttaḥ­, pra­ti­ni­ya­ta­de­śa — kāla<span type="hard-break">- </span><lb n="13,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,36</span>sva­bhā­vā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | sa­ni­mi­tta­tve­'­pi kiṃ sva­ni­mi­ttaḥ­, uta sva­vya­ti­ri­kta­ni­mi­ttaḥ ? na tāvat <lb n="13,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,37</span>sva­ni­mi­ttaḥ­, sva­saṃ­vi­di­ta­pra­mā­ṇā­na­bhyu­pa­ga­mā­d mī­māṃ­sa­ka­sya | atha sva­vya­ti­ri­kta­ni­mi­ttaḥ­, tatrāpi vakta<span type="hard-break">- </span><lb n="13,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,38</span>vyam — ta­nni­mi­ttaṃ kiṃ pra­tya­kṣa­m­, u­tā­nu­mā­na­m anyasya ta­nni­ścā­ya­ka­syā­sa­mbha­vā­t ? tatra yadi pratya<span type="hard-break">- </span><lb n="13,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,39</span>kṣam, ta­da­yu­kta­m­; pra­tya­kṣa­sya tatra vyā­pā­rā­yo­gā­t — ta­ddhī­ndri­ya­saṃ­yu­kte viṣaye ta­dvyā­pā­rā­du­da­ya­mā­sā­da­ya­t <lb n="13,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 13,40</span>pra­tya­kṣa­vya­pa­de­śaṃ la­bha­te­, na ce­ndri­yā­ṇā­ma­rthā­pa­ro­kṣa­tā­la­kṣa­ṇe­na pha­le­na­, ta­tsaṃ­ve­da­na­sva­rū­pe­ṇa vā sampra<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="014" ana="52 lines"/><lb n="14,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,01</span>yogo yena ta­yo­rya­thā­rtha­tva­sva­bhā­vaṃ prā­mā­ṇya­mi­ndri­ya­vyā­pā­ra­ja­ni­te­na pra­tya­kṣe­ṇa ni­ścī­ya­te­; nāpi mano<span type="hard-break">- </span><lb n="14,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,02</span>vyā­pā­ra­je­na pra­tya­kṣe­ṇa­, e­vaṃ­vi­dha­syā­nu­bha­va­syā­bhā­vā­t­; nāpi ta­yo­ru­tpā­da­ka­sya jñā­tṛ­vyā­pā­rā­khya­sya yathā<span type="hard-break">- </span><lb n="14,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,03</span>rtha­tva­ni­ścā­ya­ka­tvaṃ prāmāṇyaṃ bā­hye­ndri­ya­ja­nye­na ma­no­ja­nye­na vā pra­tya­kṣe­ṇa ni­ścī­ya­te­, tena sa­he­ndri­yā­ṇāṃ <lb n="14,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,04</span>sa­mba­ndhā­bhā­vā­t | na ce­ndri­yā­sa­mba­ddhe viṣaye jñā­na­mu­pa­jā­ya­mā­naṃ pra­tya­kṣa­vya­pa­de­śa­mā­sā­da­ya­tī­tyu­ktam | <lb n="14,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,05</span>nā­pya­nu­mā­na­taḥ prā­mā­ṇya­ni­śca­yaḥ­, pū­rvo­kta­sya pha­la­dva­ya­sya ya­thā­va­sthi­tā­rtha­tva­la­kṣa­ṇa­prā­mā­ṇya­ni­śca­ye <lb n="14,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,06</span>li­ṅgā­bhā­vā­t | jñā­tṛ­vyā­pā­ra­sya tu pū­rvo­kta­pha­la­dva­ya­sva­bhā­va­sva­kā­rya­li­ṅga­sa­mbha­ve­'­pi na ya­thā­rtha­ni­ścā­ya­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="14,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,07</span>tva­la­kṣa­ṇa­prā­mā­ṇya­ni­ścā­ya­ka­tva­m­; ya­ta­sta­lli­ṅgaṃ saṃ­ve­da­nā­khyaṃ ya­thā­rtha­tva­vi­śi­ṣṭaṃ ta­nni­śca­ye vyā­pri­ye­ta­, <lb n="14,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,08</span>ni­rvi­śe­ṣa­ṇaṃ vā ? pra­tha­ma­pa­kṣe tasya ya­thā­rtha­tva­vi­śe­ṣa­ṇa­gra­ha­ṇe pramāṇaṃ va­kta­vya­m­, tacca na sa­mbha­va­tī­ti <lb n="14,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,09</span>pra­ti­pā­di­tam | ni­rvi­śe­ṣa­ṇa­sya phalasya prā­mā­ṇya­pra­ti­pā­da­ka­tve mithyājñā­na­pha­la­ma­pi prā­mā­ṇya­ni­ścā­ya­kaṃ <lb n="14,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,10</span>syā­di­tya­ti­pra­sa­ṅgaḥ | ta­trai­ta­t syāt pūrvoktaṃ pha­la­dva­ya­ma­rtha­saṃ­ve­da­na — a­rtha­pra­ka­ṭa­tā­la­kṣa­ṇa­ma­nu­bha­vā­nni­ścī<span type="hard-break">- </span><lb n="14,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,11</span>yate, yathā tasya svataḥ pū­rvo­kta­sva­rū­pa­ni­śca­ya­sta­thā ya­thā­rtha­tva­syā­pi­, yathā hi tat saṃ­ve­dya­mā­naṃ nīlasaṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="14,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,12</span>ve­da­na­ta­yā saṃ­ve­dya­te tathā ya­thā­rtha­tva­vi­śi­ṣṭa­syai­va tasya saṃ­vi­ttiḥ­; nahi nī­la­saṃ­ve­da­nā­da­nyā ya­thā­rtha­tva­saṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="14,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,13</span>vittiḥ | ya­dye­va­m­, śu­kti­kā­yāṃ ra­ja­ta­jñā­ne­'­pi a­rtha­saṃ­ve­da­na­sva­bhā­va­tvā­d ya­thā­rtha­tva­pra­sa­ktiḥ | smṛ­ti­pra­mo­ṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="14,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,14</span>dayastu ni­ṣe­tsya­nte iti nā­nu­mā­nā­da­pi ta­tprā­mā­ṇya­ni­śca­yaḥ | kiṃca, pra­tya­kṣā­'­nu­mā­na­yoḥ prāmāṇya<span type="hard-break">- </span><lb n="14,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,15</span>ni­śca­ya­ni­mi­tta­tve­'­bhyu­pa­ga­mya­mā­ne sva­taḥ­prā­mā­ṇya­ni­śca­ya­vyā­ha­ti­pra­sa­ṅgaḥ­; ta­nnā­nya­ni­mi­tto­'­pi prāmāṇya<span type="hard-break">- </span><lb n="14,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,16</span>niścayaḥ | yaduktam ‘nāpi prāmāṇyaṃ sva­ni­śca­ye­'­nyā­pe­kṣa­m­, ta­ddhya­pe­kṣa­mā­ṇaṃ kiṃ kā­ra­ṇa­gu­ṇā­na­pe­kṣa­te­’ <lb n="14,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,17</span>i­tyā­di­, ta­da­na­bhyu­pa­ga­mo­pā­la­mbha­mā­tra­m­; na hya­sma­da­bhyu­pa­ga­maḥ — yaduta sva­kā­ra­ṇa­gu­ṇa­jñā­nā­t prāmāṇyaṃ <lb n="14,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,18</span>vi­jñā­ya­te­, kā­ra­ṇa­gu­ṇā­nāṃ saṃ­vā­da­pra­tya­ya­ma­nta­re­ṇa jñā­tu­ma­śa­kya­tvā­t­, saṃ­vā­da­pra­tya­yā­t tu kā­ra­ṇa­gu­ṇa­pa­ri<span type="hard-break">- </span><lb n="14,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,19</span>jñā­nā­bhyu­pa­ga­me tata eva prā­mā­ṇya­ni­śca­ya­syā­pi si­ddha­tvā­d vyarthaṃ gu­ṇa­ni­śca­ya­pa­ri­ka­lpa­na­m­, prāmāṇya<span type="hard-break">- </span><lb n="14,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,20</span>ni­śca­yo­tta­ra­kā­laṃ gu­ṇa­jñā­na­sya bhāvāt ta­nni­śca­ya­sya prā­mā­ṇya­ni­śca­ye­'­nu­pa­yo­gā­cca | nā­pye­ka­dā saṃ­vā­dā­d <lb n="14,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,21</span>guṇān niścitya anyadā saṃ­vā­da­ma­nta­re­ṇā­pi gu­ṇa­ni­śca­yā­de­va ta­tpra­bha­va­sya jñānasya prā­mā­ṇya­ni­śca­yaḥ <lb n="14,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,22</span>iti vaktuṃ śa­kya­m­, a­tya­nta­pa­ro­kṣe­ṣu ca­kṣu­rā­di­ṣu kā­lā­nta­re­'­pi ni­ści­ta­prā­mā­ṇya­sva­kā­rya­da­rśa­na­ma­nta­re­ṇa <lb n="14,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,23</span>gu­ṇā­nu­vṛ­tte­rni­śce­tu­ma­śa­kya­tvā­t | na ca kṣa­ṇa­kṣa­yi­ṣu bhāveṣu gu­ṇā­nu­vṛ­tti­re­ka­rū­pai­va sa­mbha­va­ti­, aparāpara<span type="hard-break">- </span><lb n="14,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,24</span>sa­ha­kā­ri­bhe­de­na bhi­nna­rū­pa­tvā­t | saṃ­vā­da­pra­tya­yā­ccā­rtha­kri­yā­jñā­na­la­kṣa­ṇā­t prā­mā­ṇya­ni­śca­yo­'­bhyu­pa­ga­mya­ta <lb n="14,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,25</span>eva — “­pra­mā­ṇa­ma­vi­saṃ­vā­di­jñā­na­m­” iti pra­mā­ṇa­la­kṣa­ṇā­bhi­dhā­nā­t | na ca saṃ­vā­di­tva­la­kṣa­ṇaṃ <lb n="14,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,26</span>prāmāṇyaṃ svata eva jñāyata iti śa­kya­ma­bhi­dhā­tu­m­, yataḥ saṃ­vā­di­tvaṃ saṃ­vā­da­pra­tya­ya­ja­na­na­śa­ktiḥ <lb n="14,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,27</span>pra­mā­ṇa­sya­; na ca kā­rya­da­rśa­na­ma­nta­re­ṇa kā­ra­ṇa­śa­kti­rni­śce­tuṃ śakyā | yadāha — “na hya­pra­tya­kṣe kārye kā­ra­ṇa­bhā­va — <lb n="14,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,28</span>gatiḥ” iti | ta­smā­du­tta­ra­saṃ­vā­da­pra­tya­yā­t pūrvasya prāmāṇyaṃ vya­va­sthā­pya­te | na ca saṃvā<span type="hard-break">- </span><lb n="14,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,29</span>da­pra­tya­yā­t pūrvasya prā­mā­ṇyā­va­ga­me saṃ­vā­da­pra­tya­ya­syā­pya­pa­ra­saṃ­vā­dā­t prā­mā­ṇyā­va­ga­ma i­tya­na­va­sthā­pra­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="14,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,30</span>ṅgāt prā­mā­ṇyā­va­ga­mā­bhā­va iti vaktuṃ yu­kta­m­, saṃ­vā­da­pra­tya­ya­sya saṃ­vā­da­rū­pa­tve­nā­pa­ra­saṃ­vā­dā­pe­kṣā­'­bhā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="14,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,31</span>to­'­na­va­sthā­'­na­va­tā­rā­t | na ca pra­tha­ma­syā­pi saṃ­vā­dā­pe­kṣā mā bhūditi va­kta­vya­m­, ya­ta­sta­sya saṃvāda — <lb n="14,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,32</span>ja­na­ka­tva­me­va prā­mā­ṇya­m­; ta­da­bhā­ve tasya tadeva na syāt | a­rtha­kri­yā­jñā­naṃ tu sā­kṣā­da­vi­saṃ­vā­di­, artha<span type="hard-break">- </span><lb n="14,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,33</span>kri­yā­la­mba­na­tvā­t­; tasya sva­vi­ṣa­yasaṃ­ve­da­na­me­va prā­mā­ṇya­m — tacca — svataḥ si­ddha­mi­ti nā­nyā­pe­kṣā | <lb n="14,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,34</span>tena ‘­ka­sya­ci­ttu ya­dī­ṣye­ta­’ ityādi parasya pra­lā­pa­mā­tra­m | na cā­rtha­kri­yā­jñā­na­syā­pya­va­stu­vṛ­tti­śa­ṅkā­yā<span type="hard-break">- </span><lb n="14,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,35</span>ma­nya­pra­mā­ṇā­pe­kṣa­yā­'­na­va­sthā­'­va­tā­raḥ iti va­kta­vya­m­, a­rtha­kri­yā­jñā­na­syā­rtha­kri­yā­nu­bha­va­sva­bhā­va­tve­nā­rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="14,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,36</span>kri­yā­mā­trā­rthi­nāṃ ‘­bhi­nnā­rtha­kri­yā­ta etad jñā­na­mu­tpa­nna­m­, uta ta­dvya­ti­re­ke­ṇa­’ i­tye­vaṃ­bhū­tā­yā­ści­ntā­yā <lb n="14,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,37</span>ni­ṣpra­yo­ja­na­tvā­t | tathāhi — ya­thā­‘­a­rtha­kri­yā ki­ma­va­ya­va­vya­ti­ri­kte­nā­va­ya­vi­nā­'­rthe­na ni­ṣpā­di­tā­, utā'<span type="hard-break">- </span><lb n="14,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,38</span>vya­ti­ri­kte­na­, ā­ho­svi­du­bha­ya­rū­pe­ṇa­, a­thā­nu­bha­ya­rū­pe­ṇa­, kiṃvā tri­gu­ṇā­tma­ke­na­, pa­ra­mā­ṇu­sa­mū­hā­tma­ke­na <lb n="14,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,39</span>vā, atha jñā­na­rū­pe­ṇa­, ā­ho­svi­t saṃ­vṛ­ti­rū­pe­ṇa­’ i­tyā­di­ci­ntā­'­rtha­kri­yā­mā­trā­rthi­nāṃ ni­ṣpra­yo­ja­nā — <lb n="14,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,40</span>ni­ṣpa­nna­tvā­d vā­ñchi­ta­pha­la­sya — ta­the­ya­ma­pi ‘kiṃ va­stu­sa­tyā­ma­rtha­kri­yā­yāṃ ta­tsaṃ­ve­da­na­jñā­na­mu­pa­jā­ya­te­, <lb n="14,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,41</span>ā­ho­svi­da­va­stu­sa­tyā­m­’ iti, tṛḍ — dā­ha­vi­cche­dā­di­kaṃ hi pha­la­ma­bhi­vā­ñchi­ta­m­, ta­ccā­bhi­ni­ṣpa­nnaṃ <lb n="14,42"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 14,42</span>ta­dvi­yo­ga­jñā­na­sya sva­saṃ­vi­di­ta­syo­da­ye iti ta­cci­ntā­yā ni­ṣpha­la­tva­m­; a­va­stu­ni jñā­na­dva­yā­saṃ­bha­vā­cca | <pb n="015" ana="60 lines"/><lb n="15,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,01</span>yatra hi sā­dha­na­jñā­na­pū­rva­ka­ma­rtha­kri­yā­jñā­na­mu­tpa­dya­te tatrāva­stu­śaṃ­kā nai­vā­sti­, na hya­na­gnā­va­gni­jñā­ne saṃjāte <lb n="15,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,02</span>pra­vṛ­tta­sya dāha — pā­kā­dya­rtha­kri­yā­jñā­na­sya saṃbhava i­tyā­go­pā­lā­ṅga­nā­pra­si­ddha­me­ta­t | na ca sva­pnā­rtha­kri­yā­jñā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="15,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,03</span>ma­rtha­kri­yā­'­bhā­ve­'­pi dṛ­ṣṭa­mi­ti jā­gra­da­rtha­kri­yā­jñā­na­ma­pi ta­thā­'­'­śa­ṅkā­vi­ṣa­yaḥ­, tasya ta­dvi­pa­rī­ta­tvā­t | <lb n="15,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,04</span>tathāhi — sva­pnā­rtha­kri­yā­jñā­na­ma­pra­vṛ­tti­pū­rvaṃ vyā­ku­la­ma­sthi­raṃ ca; ta­dvi­pa­rī­taṃ ta­jjā­gra­dda­śā­bhā­vi­, kuta<span type="hard-break">- </span><lb n="15,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,05</span>stena vya­bhi­cā­raḥ ? yadi cā­rtha­kri­yā­jñā­na­ma­pya­rtha­ma­nta­re­ṇa jā­gra­dda­śā­yāṃ bhavet ka­ta­ra­da­nya­jñā­na­ma­rthā­vya<span type="hard-break">- </span><lb n="15,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,06</span>bhicāri syād ya­dba­le­nā­rtha­vya­va­sthā kriyeta ? para­taḥ­prā­mā­ṇya­vā­di­no bauddhasya pra­ti­kū­la­mā­ca­rā­mī­tya<span type="hard-break">- </span><lb n="15,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,07</span>bhi­prā­ya­va­tā ta­syā­nu­kū­la­me­vā­ca­ri­ta­m | sa hi ‘­ni­rā­la­mba­nāḥ sarve pra­tya­yāḥ­, pra­tya­ya­tvā­t­, sva­pna­pra­tya­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="15,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,08</span>vat’ i­tya­bhyu­pa­ga­ccha­tye­va­, bhavatā tu jā­gra­dda­śā — sva­pna­da­śa­yo­ra­bhe­daṃ pra­ti­pā­da­ya­tā ta­tsā­hā­yya­me­vā­ca­ri­ta­m­; <lb n="15,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,09</span>na hi ta­dvya­ti­ri­ktaḥ pra­tya­yo­'­sti ya­syā­rtha­saṃ­sa­rgaḥ | na cā­va­sthā­dva­ya­tu­lya­tā­pra­ti­pā­da­naṃ tvayā kri­ya­mā­ṇaṃ <lb n="15,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,10</span>pra­kṛ­to­pa­yo­gi | tathāhi — sāṃ­vya­va­hā­ri­ka­sya pra­mā­ṇa­sya la­kṣa­ṇa­mi­da­ma­bhi­dhī­ya­te — “­pra­mā­ṇa­ma­vi­saṃ­vā­di <lb n="15,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,11</span>jñā­na­m­” iti | tacca sāṃ­vya­va­hā­ri­kaṃ jā­gra­dda­śā­jñā­na­me­va­, tatraiva sa­rva­vya­va­hā­rā­ṇāṃ loke <lb n="15,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,12</span>pa­ra­mā­rtha­taḥ si­ddha­tvā­t­; sva­pna­pra­tya­yā­nāṃ tu ni­rvi­ṣa­ya­ta­yā loke pra­si­ddhā­nāṃ pra­mā­ṇa­ta­yā vya­va­hā­rā­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="15,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,13</span>vāt ‘kiṃ svataḥ prā­mā­ṇya­mu­ta pa­ra­taḥ­’ iti cintāyāḥ a­na­va­sa­ra­tvā­t tatra jā­gra­jjñā­ne dvita­ya­da­rśa­nā­t <lb n="15,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,14</span>‘kiṃ pra­mā­ṇa­m­, kiṃ vā­'­pra­mā­ṇa­m­, tathā kiṃ svataḥ pra­mā­ṇa­m­, kiṃ vā pa­ra­taḥ­’ iti cintāyāḥ <lb n="15,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,15</span>pū­rvo­kta­la­kṣa­ṇe ‘­jā­gra­tpra­tya­ya­tve sati’ iti vi­śe­ṣa­ṇā­bhi­dhā­ne sva­pna­pra­tya­ye­na vya­bhi­cā­ra­co­da­naṃ prastāvā<span type="hard-break">- </span><lb n="15,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,16</span>na­bhi­jña­tāṃ parasya sū­ca­ya­ti | api ca, “­a­rtha­kri­yā­'­dhi­ga­ti­la­kṣa­ṇa­pha­la­vi­śe­ṣa­he­tu­rjñā­naṃ pra­mā­ṇa­m­” iti <lb n="15,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,17</span>lakṣaṇe ‘­ta­tpha­laṃ naivaṃ pra­mā­ṇa­la­kṣa­ṇā­nu­ga­ta­mi­ti kathaṃ tasyāpi prā­mā­ṇya­ma­va­sī­ya­te­’ iti co­dyā­nu­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="15,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,18</span>pattiḥ | yathā ‘­a­ṅku­ra­he­turbī­ja­m­’ iti bī­ja­la­kṣa­ṇe nā­ṅku­ra­syā­pi bī­ja­rū­pa­tā­pra­sa­ktiḥ­, tato na viduṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="15,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,19</span>mevaṃ praśnaḥ ‘­ka­tha­ma­ṅku­re bī­ja­rū­pa­tā ni­ścī­ya­te­’ iti | yathā cā­ṅku­ra­da­rśa­nā­d bījasya bī­ja­rū­pa­tā <lb n="15,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,20</span>ni­ścī­ya­te tathā'­trā­pya­rtha­kri­yā­pha­la­da­rśa­nā­t sā­dha­na­jñā­na­sya prā­mā­ṇya­ni­śca­yaḥ | na cā­rtha­kri­yā­jñā­na­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="15,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,21</span>pyanyataḥ prā­mā­ṇya­ni­śca­yā­da­na­va­sthā­, a­rtha­kri­yā­jñā­na­sya ta­drū­pa­ta­yā svata eva si­ddha­tvā­t | ta­du­kta­m — <lb n="15,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,22</span>“­sva­rū­pa­sya sva­to­ga­tiḥ­” iti | na ca svarūpe jñānasya bhrāntayaḥ saṃ­bha­va­nti­, svarūpā<span type="hard-break">- </span><lb n="15,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,23</span>bhāve sva­saṃ­vi­tte­ra­pya­bhe­de­nā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | vya­ti­ri­kta­vi­ṣa­ya­me­va hi pra­mā­ṇa­ma­dhi­kṛ­tyo­kta­m — “­pra­mā­ṇa­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="15,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,24</span>vi­saṃ­vā­di jñā­na­m­, a­rtha­kri­yā­sthi­ti­ra­vi­saṃ­vā­danam” iti, tathā “­prā­mā­ṇyaṃ vya­va­hā­re­ṇā­rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="15,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,25</span>kri­yā­la­kṣa­ṇe­na­” iti ca | tasmād yat pra­mā­ṇa­syā­tma­bhū­ta­ma­rtha­kri­yā­la­kṣa­ṇa­pu­ru­ṣā­rthā­bhi­dhā­naṃ <lb n="15,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,26</span>phalaṃ ya­da­rtho­'­yaṃ pre­kṣā­va­tāṃ pra­yā­saḥ­, tena sva­taḥ­si­ddhe­na pha­lā­nta­raṃ pra­tya­na­ṅgī­kṛ­tasā­dha­nā­nta­rā­tma­ta­yā <lb n="15,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,27</span>‘­pra­mā­ṇa­ma­vi­saṃ­vā­di jñā­na­m­’ iti pra­mā­ṇa­la­kṣa­ṇa­vi­ra­hi­ṇā sādhanani­rbhā­si­jñā­na­syā­nu­tkrā­nta­rū­pa­pha­la­prā­pa­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="15,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,28</span>śa­kti­sva­rū­pa­prā­mā­ṇyā­dhi­ga­me­'­na­va­sthā­pre­raṇā kri­ya­mā­ṇā pa­ra­syā­sa­ṅga­tai­va lakṣyate | ata e­ve­da­ma­pi <lb n="15,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,29</span>nirastaṃ yaduktam ‘­a­ni­ści­ta­prā­mā­ṇyā­da­pi sā­dha­na­jñā­nā­t pra­vṛ­ttā­va­rtha­kri­yā­jñā­no­tpa­ttā­va­vā­pta­pha­lā api <lb n="15,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,30</span>pre­kṣā­va­nto yathā sā­dha­na­jñā­na­prā­mā­ṇya­vi­cā­ra­ṇā­yāṃ manaḥ pra­ṇi­da­dha­ti — anyathā ta­tsa­mā­na­rū­pā­pa­ra­sā­dha­na<span type="hard-break">- </span><lb n="15,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,31</span>jñā­na­prā­mā­ṇya­ni­śca­ya­pū­rvi­kā­'­nya­dā pra­vṛ­tti­rna syāt — ta­thā­'­rtha­kri­yā­jñā­na­syā­pi prā­mā­ṇya­vi­cā­ra­ṇā­yāṃ <lb n="15,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,32</span>pre­kṣā­va­tta­yai­va te ā­dri­ya­nte­; a­nya­thā­'­si­ddha­prā­mā­ṇyā­da­rtha­kri­yā­jñā­nā­t pūrvasya prā­mā­ṇya­ni­śca­ya eva na <lb n="15,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,33</span>syāt’ iti | ‘­a­vā­pta­pha­la­tva­mana­rtha­ka­m­’ iti, ta­da­pya­yu­kta­m­; ‘­a­rtha­kri­yā­jñā­na­sya svata eva prā­mā­ṇya­m­, <lb n="15,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,34</span>sādhanajñānasya tu ta­jja­na­ka­tve­na prā­mā­ṇya­m­’ iti pra­ti­pā­di­tatvāt | ya­da­bhya­dhā­yi — “yadi saṃ­vā­dā­t <lb n="15,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 15,35</span>pūrvasya prāmāṇyaṃ ni­ścī­ya­te tadā — <pb n="016" ana="49 lines"/><lb n="16,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,01</span><lg n="a_76"><l><lb n="16,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,02</span>śro­tra­dhī­ra­pra­mā­ṇaṃ syā­di­ta­rā­bhi­ra­sa­ṅga­teḥ­”</l><trailer type="lg" n="a_77"> iti, </trailer></lg><lb n="16,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,03</span>ta­da­pya­yu­kta­m­; gī­tā­di­vi­ṣa­yā­yāḥ śro­tra­bu­ddhe­ra­rtha­kri­yā­nu­bha­va­rū­pa­tve­na svata eva prā­mā­ṇya­si­ddheḥ | <lb n="16,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,04</span>tathā ci­tra­ga­ta­rū­pa­bu­ddhe­ra­pi svata eva prā­mā­ṇya­si­ddhiḥ­, a­rtha­kri­yā­'­nu­bha­va­rū­pa­tvā­t | gandha — sparśa — <lb n="16,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,05</span>ra­sa­bu­ddhī­nāṃ tva­rtha­kri­yā­nu­bha­va­rū­pa­tvaṃ su­pra­si­ddha­me­va | ya­da­pyu­ktam ‘­ki­me­ka­vi­ṣa­ya­m­, bhi­nna­vi­ṣa­yaṃ vā <lb n="16,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,06</span>saṃ­vā­da­jñā­naṃ pūrvasya prā­mā­ṇya­ni­ścā­ya­ka­m­’ i­tyā­di­, ‘­ta­trai­ka­sa­ṅghā­ta­va­rtti­no vi­ṣa­ya­dva­ya­sya rūpa — sparśādi<span type="hard-break">- </span><lb n="16,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,07</span>la­kṣa­ṇa­syai­ka­sā­ma­grya­dhī­na­ta­yā pa­ra­spa­ra­ma­vya­bhi­cā­rā­t spa­rśā­di­jñā­naṃ jā­gra­da­va­sthā­yā­ma­bhi­vā­ñchi­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="16,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,08</span>spa­rśā­di­vya­ti­re­ke­ṇa a­saṃ­bha­va­d bhi­nna­vi­ṣa­ya­ma­pi sva­vi­ṣa­yā­bhā­ve­'­pyā­śa­ṅkyamā­na­rū­pa­jñā­na­sya prāmāṇyaṃ <lb n="16,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,09</span>ni­ścā­ya­ya­tī­ti na ta­tsaṃ­ga­ta evam | ata eva rū­pā­dya­rthā­vi­nā­bhā­vi­tvā­d dhvanīnāṃ ta­dvi­śe­ṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="16,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,10</span>śaṅkāyāṃ kvacid vī­ṇā­di­rū­pa­pra­ti­pa­ttau ta­dvi­śe­ṣa­śa­ṅkā­vyā­vṛ­tte­sta­drū­pa­da­rśa­na­saṃ­vā­dā­da­pi prā­mā­ṇya­ni­śca­yaḥ <lb n="16,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,11</span>siddho bhavati | yaccoktam ‘kiṃ saṃ­vā­da­jñā­naṃ sādhanajñā­na­vi­ṣa­yaṃ tasya prāmāṇyaṃ vya­va­sthā­pa­ya­ti­, uta <lb n="16,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,12</span>bhi­nna­vi­ṣa­ya­m­’ i­tyā­di­, ta­da­pya­vi­di­ta­pa­rā­bhi­prā­ya­syā­bhi­dhā­na­m­; na hi saṃ­vā­da­jñā­naṃ ta­dgrā­ha­ka­tve­na tasya <lb n="16,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,13</span>prāmāṇyaṃ vya­va­sthā­pa­ya­ti­, kintu ta­tkā­rya­vi­śe­ṣa­tve­na­; yathā dhū­mo­'­gni­m iti pa­rā­bhyu­pa­ga­maḥ | yacca <lb n="16,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,14</span>saṃ­vā­da­jñā­nā­t sādhanajñā­na­prā­mā­ṇya­ni­śca­ye ca­kra­ka­dū­ṣa­ṇa­ma­bhya­dhā­yi, ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; yadi hi prathama<span type="hard-break">- </span><lb n="16,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,15</span>meva saṃ­vā­da­jñā­nā­t sādhana­jñā­na­sya prāmāṇyaṃ niścitya pra­va­rtte­ta tadā syāt tad dū­ṣa­ṇa­m­, yadā tu va­hni­rū­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="16,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,16</span>darśane sa­tye­ka­dā śī­ta­pī­ḍi­to­'­nyā­rthaṃ ta­dde­śa­mu­pa­sa­rpaṃ­sta­tspa­rśa­ma­nu­bha­va­ti­, kṛ­pā­lu­nā vā ke­na­ci­t taddeśaṃ <lb n="16,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,17</span>va­hne­rā­na­yane; ta­dā­'­sau va­hni­rū­pa­da­rśa­na — spa­rśa­na­jñā­na­yoḥ saṃ­ba­ndha­ma­va­ga­ccha­ti — ‘­e­vaṃ­sva­rū­po bhāvaḥ evaṃbhū<span type="hard-break">- </span><lb n="16,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,18</span>ta­pra­yo­ja­na­ni­rva­rtta­kaḥ­’ iti — so­'­va­ga­ta­saṃ­ba­ndho­'­nya­dā­'­na­bhyā­sa­da­śā­yā­ma­nu­mā­nā­t ‘­ma­mā­yaṃ rū­pa­pra­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="16,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,19</span>bhā­so­'­bhi­ma­tā­rtha­kri­yā­sā­dha­naḥ­, e­vaṃ­rū­pa­pra­ti­bhā­sa­tvā­t­, pū­rvo­tpa­nnai­vaṃ­rū­pa­pra­ti­bhā­sa­va­t­’ i­tya­smā­t <lb n="16,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,20</span>sā­dha­na­ni­rbhā­si­jñā­na­sya prāmāṇyaṃ niścitya pra­va­rtta­ta iti ku­ta­śca­kra­ka­co­dyā­va­tā­raḥ ? “­a­bhyā­sa­da­śā­yā­ma­pi <lb n="16,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,21</span>sā­dha­na­jñā­na­syā­nu­mā­nā­t prāmāṇyaṃ niścitya pra­va­rtta­te­” ityeke | na ca ta­dda­śā­yā­ma­nva­ya — vya­ti­re­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="16,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,22</span>vyā­pā­ra­syā­saṃ­ve­da­nā­nnā­nu­mā­na­vyā­pā­ra i­tya­bhi­dhā­tuṃ śa­kya­m­, a­nu­pa­la­kṣya­mā­ṇa­syā­pi ta­dvyā­pā­ra­syā­bhyu­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="16,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,23</span>ga­ma­nī­ya­tvā­t a­ka­smā­d dhū­ma­da­rśa­nā­t pa­ro­kṣā­gni­pra­ti­pa­ttā­vi­va­; anyathā gṛ­hī­ta­vi­smṛ­ta­pra­ti­ba­ndha­syā­pi <lb n="16,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,24</span>ta­dda­rśa­nā­da­ka­smā­t ta­tpra­ti­pa­ttiḥ syāt | na cā­dhya­kṣai­va sādhana­jñā­na­sya pha­la­sā­dha­na­śa­kti­ri­ti katha<span type="hard-break">- </span><lb n="16,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,25</span>ma­dhya­kṣe­'­nu­mā­na­pra­vṛ­ttiḥ iti co­dya­m­, dṛ­śya­mā­na­pra­de­śa­pa­ro­kṣā­gni­sa­ṅga­te­ri­va ta­jja­na­na­śa­kte­ra­pra­tya­kṣa­tve­na <lb n="16,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,26</span>a­nu­mā­na­pra­vṛ­tti­ma­nta­re­ṇa ni­śce­tu­ma­śa­kya­tvā­t | ta­du­kta­m — <lg n="a_78"><l><lb n="16,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,27</span>“­ta­ddṛ­ṣṭā­ve­va dṛṣṭeṣu saṃ­vi­tsā­ma­rthya­bhā­vi­naḥ | </l><l><lb n="16,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,28</span>sma­ra­ṇā­da­bhi­lā­ṣe­ṇa vya­va­hā­raḥ pra­va­rtta­te­”</l><trailer type="lg" n="a_79"> iti | </trailer></lg><lb n="16,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,29</span>apare tu manyante “­a­bhyā­sā­va­sthā­yā­ma­nu­mā­na­ma­nta­re­ṇā­pi pravṛttiḥ sa­mbha­va­ti­” | atha a­nu­mā­ne sati <lb n="16,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,30</span>pra­vṛ­tti­rdṛ­ṣṭā­, ta­da­bhā­ve na dṛṣṭā i­tya­nu­mā­na­kā­ryā sā; nanvevaṃ sa­tya­bhyā­sa­da­śā­yāṃ vi­ka­lpa­sva­rū­pā­nu­mā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="16,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,31</span>vya­ti­re­ke­ṇā­pi pra­tya­kṣā­t pra­vṛ­tti­rdṛ­śya­te iti tadā tatkāryā sā kasmānna bhavati ? tathāhi — pratipā<span type="hard-break">- </span><lb n="16,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,32</span>doddhāraṃ na vi­ka­lpa­rū­pā­nu­mā­na­vyā­pā­raḥ saṃ­ve­dya­te­, atha ca pra­ti­bhā­sa­mā­ne vastuni pravṛttiḥ sa­mpa­dya­ta <lb n="16,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,33</span>iti | a­thā­dā­va­nu­mā­nā­t pra­vṛ­tti­rdṛ­ṣṭe­ti ta­da­nta­re­ṇa sā paścāt kathaṃ bhavati ? na­nve­va­mā­dau paryālo<span type="hard-break">- </span><lb n="16,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,34</span>canād vya­va­hā­ro dṛṣṭaḥ, paścāt pa­ryā­lo­ca­na­ma­nta­re­ṇa kathaṃ pu­raḥ­sthi­ta­va­stu­da­rśa­na­mā­trā­d bhavati iti <lb n="16,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,35</span>vācyam ? yadi pu­na­ra­nu­mā­na­vya­ti­re­ke­ṇa sarvadā pra­vṛ­tti­rna bha­va­tī­ti pra­va­rtta­ka­ma­nu­mā­na­me­ve­tya­bhyu­pa­ga­maḥ­, <lb n="16,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,36</span>ta­thā­sa­ti pra­tya­kṣe­ṇa li­ṅga­gra­ha­ṇā­bhā­vā­t ta­trā­pya­nu­mānameva ta­nni­śca­ya­vya­va­hā­ra­kā­ra­ṇa­m­, ta­da­pya­pa­ra­li­ṅga<span type="hard-break">- </span><lb n="16,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 16,37</span>ni­śca­ya­vya­ti­re­ke­ṇa no­da­ya­mā­sā­da­ya­tī­tya­na­va­sthā­pra­sa­ṅga­to­'­nu­mā­na­syai­vā­pra­vṛ­tte­rna kvacit pra­vṛ­tti­la­kṣa­ṇo <pb n="017" ana="48 lines"/><lb n="17,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,01</span>vya­va­hā­ra i­tya­bhyā­sā­va­sthā­yāṃ pratyakṣaṃ svata eva vya­va­hā­ra­kṛ­d a­bhyu­pe­ya­m | anumānaṃ tu tādātmya — <lb n="17,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,02</span>ta­du­tpa­tti — pra­ti­ba­ndha­li­ṅga­ni­śca­ya­ba­le­na sva­sā­dhyā­du­pa­jā­ya­mā­na­tvā­de­va ta­tprā­pa­ṇa­śa­kti­yu­ktaṃ saṃ­vā­da­pra­tya<span type="hard-break">- </span><lb n="17,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,03</span>yo­da­yā­t prāgeva pra­mā­ṇā­bhā­sa­vi­ve­ke­na ni­ścī­ya­te­'­taḥ svata eva | tathāhi — yad yata u­pa­jā­ya­te tat <lb n="17,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,04</span>ta­tprā­pa­ṇa­śa­kti­yu­kta­m­, tadyathā — pratyakṣaṃ svā­rtha­sya­, a­nu­me­yā­du­tpa­nnaṃ cedaṃ pra­ti­ba­ddha­li­ṅga­da­rśa­na­dvā­rā­yā­taṃ <lb n="17,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,05</span>li­ṅgi­jñā­na­mi­ti ta­tprā­pa­ṇa­śa­kti­yu­ktaṃ ni­ścī­ya­ta iti | mūḍhaṃ prati vi­ṣa­ya­da­rśa­ne­na viṣayī vya­va­hā­ro­'­tra <lb n="17,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,06</span>sā­dhya­te­, sa­ṅke­ta­vi­ṣa­ya­khyā­pa­ne­na samaye pra­va­rtta­nā­t | tathāhi — pra­tya­kṣe­'­pya­rthā­vya­bhi­cā­ra­ni­ba­ndha­na evā<span type="hard-break">- </span><lb n="17,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,07</span>nena prā­mā­ṇya­vya­va­hā­raḥ pra­ti­pa­nnaḥ­, a­vya­bhi­cā­ra­śca nā­nya­sta­du­tpa­tteḥ­, saiva ca jñānasya prā­pa­ṇa­śa­kti­ru<span type="hard-break">- </span><lb n="17,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,08</span>cyate | ta­du­kta­m — <lg n="a_80"><l><lb n="17,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,09</span>“­a­rtha­syā­sa­mbha­ve­'­bhā­vāt pra­tya­kṣe­'­pi pra­mā­ṇa­tā | </l><l><lb n="17,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,10</span>pra­ti­ba­ddha­sva­bhā­va­sya ta­ddhe­tu­tve samaṃ dva­ya­m­” || </l><trailer type="lg" n="a_81"> iti | </trailer></lg><lb n="17,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,11</span>tasmāt mūḍhaṃ prati pa­ra­taḥ­prā­mā­ṇya­vya­va­hā­raḥ sādhyate | a­nu­mā­ne prā­mā­ṇya­sya pra­ti­ba­ddha­li­ṅga­ni­śca­yā<span type="hard-break">- </span><lb n="17,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,12</span>nantaraṃ sva­sā­dhyā­vya­bhi­cā­ra­la­kṣa­ṇa­sya tata u­tpa­nna­tve­na pra­tya­kṣa­si­ddha­tvā­d na pa­ra­taḥ­prā­mā­ṇya­ni­śca­ye cakra<span type="hard-break">- </span><lb n="17,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,13</span>ka­co­dya­syā­va­tā­raḥ | pratyakṣe tu saṃ­vā­dā­t prā­ga­rthā­du­tpa­ttiḥ a­śa­kya­ni­śca­yā iti saṃ­vā­dā­pe­kṣai­vā­na­bhyā<span type="hard-break">- </span><lb n="17,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,14</span>sa­da­śā­yāṃ tasya prā­mā­ṇyā­dhya­va­si­ti­ryu­ktā | ata u­tpa­ttau­, sva­kā­rye­, jñaptau ca sā­pe­kṣa­tva­sya pra­ti­pā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="17,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,15</span>tatvād ‘ye yadbhāvaṃ pra­tya­na­pe­kṣāḥ­’ iti prayoge he­to­ra­si­ddhiḥ | yataśca sandeha — vi­pa­rya­ya­vi­ṣa­ya­pra­tya­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="17,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,16</span>prā­mā­ṇya­sya parato niścayo vya­va­sthi­to­'­taḥ ‘ye sandeha — vi­pa­rya­yā­dhyā­si­ta­ta­navaḥ’ iti prayoge na <lb n="17,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,17</span>vyā­ptya­si­ddhiḥ | ya­da­pyu­ktam ‘­sa­rva­prā­ṇa­bhṛ­tāṃ prāmāṇyaṃ prati sandeha — vi­pa­rya­yā­bhā­vā­da­si­ddho hetuḥ’ <lb n="17,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,18</span>i­tyā­di­, ta­da­pya­sa­t­; yataḥ pre­kṣā­pū­rva­kā­ri­ṇaḥ pra­mā­ṇā­'­pra­mā­ṇa­ci­ntā­yā­ma­dhi­kri­ya­nte ne­ta­re­, te ca <lb n="17,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,19</span>kā­sā­ñci­d jñā­na­vya­ktī­nāṃ vi­saṃ­vā­da­da­rśa­nā­jjā­tā­śa­ṅkā na jñā­na­mā­trā­t ‘­e­va­me­vā­ya­ma­rthaḥ­’ iti niści<span type="hard-break">- </span><lb n="17,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,20</span>nvanti, nāpi ta­jjñā­na­sya prā­mā­ṇya­ma­dhya­va­sya­nti­; a­nya­thai­ṣāṃ pre­kṣā­va­ttai­va hīyata iti sa­nde­ha­vi­ṣa­ye kathaṃ <lb n="17,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,21</span>na sandehaḥ ? tathā kā­ma­lā­di­do­ṣa­pra­bha­ve jñāne vi­pa­rya­ya­rū­pa­tā­'­pya­stī­ti ta­dba­lā­d vi­pa­rya­ya­ka­lpa­nā­'<span type="hard-break">- </span><lb n="17,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,22</span>nya­jñā­ne­'­pi sa­ṅga­tai­ve­ti prakṛte prayoge nāsiddho he­tu­ri­ti bha­va­tya­to hetoḥ pa­ra­taḥ­prā­mā­ṇya­si­ddhiḥ | </p>
          <p n="a_82" rend="justify"><lb n="17,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,23</span>yadapi ‘­pra­mā­ṇa — ta­dā­bhā­sa­yo­stu­lyaṃ rū­pa­m­’ i­tyā­dyā­śa­ṅkya ‘­a­pra­mā­ṇe a­va­śyaṃ­bhā­vī bā­dha­ka­pra­tya­yaḥ­, <lb n="17,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,24</span>kāraṇa­do­ṣa­jñā­naṃ ca’ i­tyā­di­nā pa­ri­hṛ­ta­m­, tadapi na cāru; yato bādha — kā­ra­ṇa­do­ṣa­jñā­naṃ mi­thyā­pra­tya­ye <lb n="17,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,25</span>a­va­śyaṃ­bhā­vi­, sa­mya­kpra­tya­ye ta­da­bhā­vo viśeṣaḥ pra­da­rśi­taḥ­; sa tu kiṃ bā­dha­kā­gra­ha­ṇe­, ta­da­bhā­va­ni­śca­ye <lb n="17,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,26</span>vā ? pū­rva­smi­n pakṣe bhrā­nta­dṛ­śa­sta­dbhā­ve­'­pi ta­da­gra­ha­ṇaṃ dṛṣṭaṃ kañcit kā­la­m­, e­va­ma­trā­pi ta­da­gra­ha­ṇaṃ syāt | <lb n="17,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,27</span>ta­trai­ta­t syād bhrā­nta­dṛ­śaḥ kañcit kālaṃ ta­da­gra­he­'­pi kā­lā­nta­re bā­dha­ka­gra­ha­ṇa­m­, sa­mya­gdṛ­ṣṭau tu kālā<span type="hard-break">- </span><lb n="17,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,28</span>nta­re­'­pi ta­da­gra­haḥ­; na­nve­ta­t sa­rva­vi­dāṃ vi­ṣa­yaḥ­, nā­rvā­gdṛ­śāṃ vya­va­hā­ri­ṇā­ma­smā­dṛ­śā­m | bā­dha­kā­bhā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="17,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,29</span>ni­śca­yo­'­pi sa­mya­gjñā­ne kiṃ pravṛtteḥ prāg bha­va­ti­, uta pra­vṛ­ttyu­tta­ra­kā­la­m ? yadi pūrvaḥ pakṣaḥ, sa na <lb n="17,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,30</span>yuktaḥ; bhrā­nta­jñā­ne­'­pi tasya sa­mbha­vā­t pra­mā­ṇa­tva­pra­sa­ktiḥ syāt | atha pra­vṛ­ttyu­tta­ra­kā­laṃ bā­dha­kā­bhā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="17,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,31</span>ni­śca­yaḥ­, so'pi na yuktaḥ; bā­dha­kā­bhā­va­ni­śca­ya­ma­nta­re­ṇai­va pra­vṛ­tte­ru­tpa­nna­tve­na ta­nni­śca­ya­syā­ki­ñci­tka­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="17,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,32</span>tvāt | na ca bā­dha­kā­bhā­va­ni­śca­ye pra­vṛ­ttyu­tta­ra­kā­la­bhā­vi­ni ki­ñci­nni­mi­tta­ma­sti | a­nu­pa­la­bdhi­rni­mi<span type="hard-break">- </span><lb n="17,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,33</span>ttamiti cet, na; tasyā a­sa­mbha­vā­t | tathāhi — bā­dha­kā­nu­pa­la­bdhiḥ kiṃ pravṛtteḥ prā­gbhā­vi­nī bādha<span type="hard-break">- </span><lb n="17,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,34</span>kā­bhā­va­ni­śca­ya­sya pra­vṛ­ttyu­tta­ra­kā­la­bhā­vi­no ni­mi­tta­m­, atha pra­vṛ­ttyu­tta­ra­kā­la­bhā­vi­nī iti vi­ka­lpa­dva­ya­m | <lb n="17,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 17,35</span>tatra yadi pūrvaḥ pakṣaḥ, sa na yuktaḥ; pū­rva­kā­lā­yā bā­dha­kā­nu­pa­la­bdheḥ pra­vṛ­ttyu­tta­ra­kā­la­bhā­vi­bā­dha­kā­bhā­va<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="018" ana="50 lines"/><lb n="18,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,01</span>ni­śca­ya­ni­mi­tta­tvā­sa­mbha­vā­t­, na hya­nya­kā­lā a­nu­pa­la­bdhi­ra­nya­kā­la­ma­bhā­va­ni­śca­yaṃ vi­da­dhā­ti a­ti­pra­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="18,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,02</span>ṅgāt | nāpi pra­vṛ­ttyu­tta­ra­kā­la­bhā­vi­nī bā­dha­kā­nu­pa­la­bdhi­sta­nni­śca­ya­ni­mi­tta­m­, prāk pravṛtteḥ ‘­u­tta­ra­kā­laṃ <lb n="18,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,03</span>bā­dha­ko­pa­la­bdhi­rna bha­vi­ṣya­ti­’ iti a­rvā­gda­rśi­nā ni­śce­tu­ma­śa­kya­tve­na tasyā a­si­ddha­tvā­t | nāpi <lb n="18,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,04</span>pra­vṛ­ttyu­tta­ra­kā­la­bhā­vi­nya­nu­pa­la­bdhi­sta­dai­va ni­ścī­ya­mā­nā ta­tkā­la­bhā­vi­bā­dha­kā­bhā­va­ni­śca­ya­sya nimittaṃ <lb n="18,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,05</span>bha­vi­ṣya­tī­ti vaktuṃ śa­kya­m­, ta­tkā­la­bhā­vi­no ni­śca­ya­syā­ki­ñci­tka­ra­tva­pra­ti­pā­danāt | kiṃca, bā­dha­kā­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="18,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,06</span>palabdhiḥ sa­rva­sa­mba­ndhi­nī kiṃ ta­nni­śca­ya­he­tuḥ­, u­tā­'­'­tma­sa­mba­ndhi­nī iti pu­na­ra­pi pa­kṣa­dva­ya­m | yadi <lb n="18,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,07</span>sa­rva­sa­mba­ndhi­nī­ti pakṣaḥ, sa na yuktaḥ; tasyā a­si­ddha­tvā­t — na hi ‘sarve pra­mā­tā­ro bādhakaṃ no­pa­la­bha­nte­’ <lb n="18,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,08</span>iti a­rvā­gda­rśi­nā niścetuṃ śakyam | a­thā­tma­sa­mba­ndhi­nī­tya­bhyu­pa­ga­maḥ­, so­'­pya­yu­ktaḥ­; ā­tma­sa­mba<span type="hard-break">- </span><lb n="18,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,09</span>ndhinyā a­nu­pa­la­bdheḥ pa­ra­ce­to­vṛ­tti­vi­śe­ṣai­ra­nai­kā­nti­ka­tvā­t | tanna bā­dhā­'­bhā­va­ni­śca­ye­'­nu­pa­la­bdhi­rni<span type="hard-break">- </span><lb n="18,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,10</span>mittam | nā'pi saṃvādo ni­mi­tta­m­, bha­va­da­bhyu­pa­ga­me­nā­na­va­sthā­pra­sa­ṅga­sya pra­ti­pā­di­ta­tvāt | na ca <lb n="18,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,11</span>bā­dhā­'­bhā­vo viśeṣaḥ sa­mya­kpra­tya­ya­sya sa­mbha­va­ti iti prāgeva pra­ti­pā­di­tam | kā­ra­ṇa­do­ṣā­bhā­ve­'­pya­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="18,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,12</span>meva nyāyo vaktavya iti nā­sā­va­pi tasya viśeṣaḥ | kiṃca, kā­ra­ṇa­do­ṣa — bā­dha­kā­bhā­va­yo­rbha­va­da­bhyu­pa­ga­me­na <lb n="18,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,13</span>kā­ra­ṇa­gu­ṇa — saṃ­vā­da­ka­pra­tya­ya­rū­pa­tva­sya pra­ti­pā­danāt ta­nni­śca­ye tasya vi­śe­ṣe­'­bhyu­pa­ga­mya­mā­ne parataḥ prāmā<span type="hard-break">- </span><lb n="18,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,14</span>ṇya­ni­śca­yo­'­bhyu­pa­ga­ta eva syāt, na ca so'pi yuktaḥ; a­na­va­sthā­do­ṣa­sya bha­va­da­bhi­prā­ye­ṇa prāk prati<span type="hard-break">- </span><lb n="18,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,15</span>pā­di­ta­tvā­t | ya­da­pyu­ktam ‘evaṃ tri­ca­tu­ra­jñā­na­’ — i­tyā­di­, ta­trai­ka­sya jñānasya prā­mā­ṇya­m­, pu­na­ra­prā­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="18,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,16</span>ṇyam, punaḥ prā­mā­ṇya­m i­tya­va­sthā­tra­ya­da­rśa­nā­d bā­dha­ke­, ta­dbā­dha­kā­dau vā­'­va­sthā­tra­ya­mā­śa­ṅka­mā­na­sya <lb n="18,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,17</span>kathaṃ pa­rī­kṣa­ka­sya nā­pa­rā­'­pe­kṣā ye­nā­na­va­sthā na syāt ? ya­da­pyu­kta­m ‘apekṣātaḥ’ i­tyā­di­, tadapya<span type="hard-break">- </span><lb n="18,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,18</span>sa­ṅga­ta­m­; yato nāyaṃ cha­la­vya­va­hā­raḥ prastuto yena ka­ti­pa­ya­pra­tya­ya­mā­traṃ ni­rū­pya­te | na hi pra­mā­ṇa­ma­nta­re­ṇa <lb n="18,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,19</span>bā­dha­kā­śa­ṅkā­ni­vṛ­ttiḥ­, na cā­śa­ṅkā­vyā­va­rta­kaṃ pramāṇaṃ bha­va­da­bhi­prā­ye­ṇa sa­mbha­va­tī­tyu­kta­m | tathā kāraṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="18,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,20</span>do­ṣa­jñā­ne­'­pi pūrveṇa jā­tā­śa­ṅka­sya kā­ra­ṇa­do­ṣa­jñā­nā­nta­rā­pe­kṣā­yāṃ ka­tha­ma­na­va­sthā­ni­vṛ­ttiḥ ? kā­ra­ṇa­do<span type="hard-break">- </span><lb n="18,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,21</span>ṣa­jñā­na­sya ta­tkā­ra­ṇa­do­ṣa­grā­ha­ka­jñā­nā­bhā­va­mā­tra­taḥ pra­mā­ṇa­tvā­d nā­trā­na­va­sthā | yadāha — <lg n="a_83"><l><lb n="18,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,22</span>“yadā svataḥ pra­mā­ṇa­tvaṃ ta­dā­'­nya­nnai­va mṛgyate | </l><l><lb n="18,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,23</span>ni­va­rta­te hi mithyātvaṃ do­ṣā­jñā­nā­da­ya­tna­taḥ­” || </l><trailer type="lg" n="a_84"> iti, </trailer></lg><lb n="18,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,24</span>e­ta­ccā­nu­ddho­ṣya­m­; prāgeva vi­hi­to­tta­ra­tvā­t | na ca do­ṣā­jñā­nā­d do­ṣā­bhā­vaḥ­, satsvapi doṣeṣu <lb n="18,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,25</span>ta­da­jñā­na­sya sa­mbha­vā­t | sa­mya­gjñā­no­tpā­da­na­śa­kti­vai­pa­rī­tye­na mi­thyā­pra­tya­yo­tpā­da­na­yo­gyaṃ hi rūpaṃ timi<span type="hard-break">- </span><lb n="18,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,26</span>rā­di­ni­mi­tta­mi­ndri­ya­do­ṣaḥ­, sa cā­tī­ndri­ya­tvā­t sannapi no­pa­la­kṣya­te | na ca doṣā jñānena vyāptāḥ <lb n="18,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,27</span>yena ta­nni­vṛ­ttyā ni­va­rtte­ra­n | do­ṣā­bhā­va­jñā­ne tu saṃ­vā­dā­dya­pe­kṣā­yāṃ sai­vā­na­va­sthā prāk pra­ti­pā­di­tā | <lb n="18,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,28</span>e­te­nai­ta­da­pi ni­rā­kṛ­taṃ yaduktaṃ bhaṭṭena — <lg n="a_85"><l><lb n="18,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,29</span>“­ta­smā­t svataḥ pra­mā­ṇa­tvaṃ sa­rva­trau­tsa­rgi­kaṃ sthitam | </l><l><lb n="18,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,30</span>bādha — kā­ra­ṇa­du­ṣṭa­tva­jñā­nā­bhyāṃ ta­da­po­dya­te || </l></lg><lg n="a_86"><l><lb n="18,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,31</span>pa­rā­dhī­ne­'­pi cai­ta­smi­nnā­na­va­sthā pra­sa­jjya­te | </l><l><lb n="18,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,32</span>pra­mā­ṇā­dhī­na­me­ta­ddhi sva­ta­sta­cca pra­ti­ṣṭhi­ta­m || </l></lg><lg n="a_87"><l><lb n="18,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,33</span>pramāṇaṃ hi pra­mā­ṇe­na yathā nānyena sādhyate | </l><l><lb n="18,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,34</span>na si­dhya­tya­pra­mā­ṇa­tva­ma­pra­mā­ṇā­t tathaiva hi” || </l><trailer type="lg" n="a_88"> iti | </trailer></lg><lb n="18,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,35</span>syā­nma­ta­m “­ya­da­pya­nyāna­pe­kṣa­pra­mi­ti­bhā­vo bā­dha­ka­pra­tya­ya­sta­thā­'­pya­bā­dha­ka­ta­yā pratīta e­vā­nya­syā­pramāṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="18,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 18,36</span>tā­mā­dhā­tuṃ kṣamo nā­nya­the­ti­, so­'­ya­ma­do­ṣaḥ­; yataḥ — <pb n="019" ana="44 lines"/><lb n="19,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,01</span><lg n="a_89"><l><lb n="19,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,02</span>bā­dha­ka­pra­tya­ya­stā­va­da­rthā­nya­tvā­va­dhā­ra­ṇa­m | </l><l><lb n="19,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,03</span>so­'­na­pe­kṣa­pra­mā­ṇa­tvā­t pū­rva­jñā­na­ma­po­ha­te || </l></lg><lg n="a_90"><l><lb n="19,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,04</span>tatrāpi tvapa­vā­da­sya syā­da­pe­kṣā kvacit punaḥ | </l><l><lb n="19,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,05</span>jā­tā­śa­ṅka­sya pūrveṇa sā­'­pya­nye­na ni­va­rta­te || </l></lg><lg n="a_91"><l><lb n="19,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,06</span>bā­dha­kā­nta­ra­mu­tpa­nnaṃ ya­dya­syā­nvi­ccha­to­'­pa­ra­m | </l><l><lb n="19,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,07</span>tato ma­dhya­ma­bā­dhe­na pū­rva­syai­va pra­mā­ṇa­tā || </l></lg><lg n="a_92"><l><lb n="19,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,08</span>a­thā­nya­da­pra­ya­tne­na sa­mya­ga­nve­ṣa­ṇe kṛte | </l><l><lb n="19,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,09</span>mū­lā­bhā­vā­nna vijñānaṃ bhaved bā­dha­ka­bā­dha­na­m || </l></lg><lg n="a_93"><l><lb n="19,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,10</span>tato ni­ra­pa­vā­da­tvā­t te­nai­vā­dyaṃ ba­lī­ya­sā | </l><l><lb n="19,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,11</span>bādhyate tena tasyaiva pra­mā­ṇa­tva­ma­po­dya­te || </l></lg><lg n="a_94"><l><lb n="19,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,12</span>evaṃ pa­rī­kṣa­ka­jñā­na­tri­ta­yaṃ nā­ti­va­rta­te | </l><l><lb n="19,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,13</span>ta­ta­ścā­jā­ta­bā­dhe­na nāśaṅkyaṃ bādhakaṃ punaḥ || </l><trailer type="lg" n="a_95"> iti | tathāhi — anena </trailer></lg><lb n="19,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,14</span>sa­rve­ṇā­pi granthena sva­taḥ­prā­mā­ṇya­vyā­ha­tiḥ pa­ri­hṛ­tā­, pa­rī­kṣa­ka­jñā­na­tri­ta­yā­dhi­ka­jñā­nā­na­pe­kṣa­yā­'­na­va­sthā <lb n="19,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,15</span>ca” etad dvi­ta­ya­ma­pi pa­ra­pa­kṣe pra­da­rśi­taṃ prā­kta­na­nyā­ye­na | ya­ccā­nya­t pū­rva­pa­kṣe pa­ra­taḥ­prā­mā­ṇye dū­ṣa­ṇa­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="19,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,16</span>bhihitaṃ ta­ccā­na­bhyu­pa­ga­me­na ni­ra­sta­mi­ti na pra­ti­pa­da­mu­ccā­rya dūṣyate | </p>
          <p n="a_97" rend="justify"><lb n="19,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,18</span>pre­ra­ṇā­bu­ddhe­stu prāmāṇyaṃ na sā­dha­na­ni­rbhā­si­pra­tya­kṣa­sye­va saṃ­vā­dā­t­, tasya ta­syā­ma­bhā­vā­t | <lb n="19,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,19</span>nā­pya­vya­bhi­cā­ri­li­ṅga­ni­śca­ya­ba­lā­t sva­sā­dhyā­du­pa­jā­ya­mā­na­tvā­da­nu­mā­na­sye­va | kiṃca, pre­ra­ṇā­pra­bha­va­sya <lb n="19,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,20</span>cetasaḥ prā­mā­ṇya­si­ddhya­rthaṃ sva­taḥ­prā­mā­ṇya­pra­sā­dha­na­pra­yā­so­'­yaṃ bha­va­tā­m­, co­da­nā­pra­bha­va­sya ca jñānasya <lb n="19,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,21</span>na kevalaṃ prāmāṇyaṃ na si­dhya­ti­, kiṃ­tva­prā­mā­ṇya­ni­śca­yo­'­pi tava nyāyena sa­mpa­dya­te | tathāhi — <lb n="19,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,22</span>yad du­ṣṭa­kā­ra­ṇa­ja­ni­taṃ jñānaṃ na tat pra­mā­ṇa­m­, yathā ti­mi­rā­dyu­pa­dra­vo­pa­ha­ta­ca­kṣu­rā­di­pra­bha­vaṃ jñā­na­m­, doṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="19,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,23</span>va­tpre­ra­ṇā­vā­kya­ja­ni­taṃ ca ‘­a­gni­ho­traṃ ju­hu­yā­t­’ i­tyā­di­vā­kya­pra­bha­vaṃ jñā­na­mi­ti kā­ra­ṇa­vi­ru­ddho­pa­la­bdhiḥ | <lb n="19,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,24</span>na cāsiddho hetuḥ, bha­va­da­bhi­prā­ye­ṇa pre­ra­ṇā­yāṃ gu­ṇa­va­to va­ktu­ra­bhā­ve ta­dgu­ṇai­ra­ni­rā­kṛ­tai­rdo­ṣai­rja­nya­mā­na­tva­sya <lb n="19,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,25</span>pre­ra­ṇā­pra­bha­ve jñāne si­ddha­tvā­t | atha syādayaṃ doṣo yadi va­ktṛ­gu­ṇai­re­va prā­mā­ṇyā­pa­vā­da­ka­do­ṣā­ṇāṃ <lb n="19,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,26</span>ni­rā­ka­ra­ṇa­ma­bhyu­pa­ga­mya­te­, yāvatā va­ktu­ra­bhā­ve­nā­pi ni­rā­śra­yā­ṇāṃ do­ṣā­ṇā­ma­sa­dbhā­vo­'­bhyu­pa­ga­mya­ta <lb n="19,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,27</span>eva | ta­du­kta­m — <lg n="a_98"><l><lb n="19,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,28</span>“śabde do­ṣo­dbha­va­stā­va­d va­ktra­dhī­na iti sthitam | </l><l><lb n="19,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,29</span>ta­da­bhā­vaḥ kvacit tāvad gu­ṇa­va­dva­ktṛ­ka­tva­taḥ || </l></lg><lg n="a_99"><l><lb n="19,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,30</span>ta­dgu­ṇai­ra­pa­kṛ­ṣṭā­nāṃ śabde saṃ­krā­ntya­sa­mbha­vā­t | </l><l><lb n="19,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,31</span>yadvā va­ktu­ra­bhā­ve­na na syurdoṣā ni­rā­śra­yāḥ­” || </l><trailer type="lg" n="a_100"> iti | </trailer></lg><lb n="19,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,32</span>bha­ve­da­pye­va­m­, ya­dya­pau­ru­ṣe­ya­tvaṃ ku­ta­ści­t pra­mā­ṇā­t siddhaṃ syāt, tacca na si­ddha­m­; ta­tpra­ti­pā­da­ka­pra­mā­ṇa­sya <lb n="19,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,33</span>ni­ṣe­tsya­mā­na­tvā­t | ata eva ce­da­ma­pya­nu­ddho­ṣya­m — <lg n="a_101"><l><lb n="19,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,34</span>“­ta­trā­pa­vā­da­ni­rmu­kti­rva­ktra­bhā­vā­lla­ghī­yasī | </l><l><lb n="19,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,35</span>vede te­nā­pra­mā­ṇa­tvaṃ nā­śa­ṅkā­ma­pi ga­ccha­ti­” || </l><trailer type="lg" n="a_102"> | </trailer></lg><lb n="19,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,36</span>tena gu­ṇa­va­to va­ktu­ra­na­bhyu­pa­ga­mā­d bhavadbhiḥ a­pau­ru­ṣe­ya­tva­sya cā­sa­mbha­vā­d a­ni­rā­kṛ­tai­rdo­ṣai­rja­nyamānatvaṃ <lb n="19,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,37</span>hetuḥ pre­ra­ṇā­pra­bha­va­sya cetasaḥ siddhaḥ; do­ṣa­ja­nya­tva — a­prā­mā­ṇya­yo­ra­vi­nā­bhā­va­syā­pi mi­thyā­jñā­ne­'­nya­tra <lb n="19,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,38</span>ni­ści­ta­tvā­t ta­dvi­ru­ddha­tva — a­nai­kā­nti­ka­tva­yo­ra­pya­bhā­va iti bha­va­tya­to hetoḥ pre­ra­ṇā­pra­bha­ve jñāne prāmā<span type="hard-break">- </span><lb n="19,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 19,39</span>ṇyā­bhā­va­si­ddhiḥ | <pb n="020" ana="48 lines"/></p>
          <p n="a_104" rend="justify"><lb n="20,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,02</span>kiṃca, pramāṇe siddhe sati ‘kiṃ ta­tprā­mā­ṇyaṃ svataḥ, parato vā’ iti cintā yu­kti­ma­tī­, bhavada<span type="hard-break">- </span><lb n="20,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,03</span>bhyu­pa­ga­me­na tu tadeva na sa­mbha­va­ti | tathāhi — jñā­tṛ­vyā­pā­raḥ pramāṇaṃ bha­va­tā­'­bhyu­pa­ga­mya­te, na cāsau <lb n="20,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,04</span>yuktaḥ; ta­dgrā­ha­ka­pra­mā­ṇā­bhā­vā­t | tathāhi — pratyakṣaṃ vā ta­dgrā­ha­ka­m­, a­nu­mā­na­m­, anyadvā pramāṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="20,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,05</span>ntaram ? tatra yadi pratyakṣaṃ ta­dgrā­ha­ka­ma­bhyu­pa­ga­mye­ta ta­dā­'­trā­pi va­kta­vya­m — sva­saṃ­ve­da­na­m­, bā­hye­ndri­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="20,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,06</span>jam, ma­naḥ­pra­bha­vaṃ vā ? na tāvat sva­saṃ­ve­da­naṃ ta­dgrā­ha­ka­m­, bhavatā ta­dgrā­hya­tvā­na­bhyu­pa­ga­mā­t tasya | <lb n="20,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,07</span>nāpi bā­hye­ndri­ya­ja­m­, i­ndri­yā­ṇāṃ sva­saṃ­ba­ddhe­'­rthe jñā­na­ja­na­ka­tvā­bhyu­pa­ga­mā­t­; na ca jñā­tṛ­vyā­pā­re­ṇa saha <lb n="20,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,08</span>teṣāṃ saṃ­ba­ndhaḥ­, pra­ti­ni­ya­ta­rū­pā­di­vi­ṣa­ya­tvā­t | nāpi ma­no­ja­nyaṃ pratyakṣaṃ jñā­tṛ­vyā­pā­ra­la­kṣa­ṇa­pra­mā­ṇa­grā<span type="hard-break">- </span><lb n="20,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,09</span>ha­ka­m­, ta­thā­pra­tī­tya­bhā­vā­t a­na­bhyu­pa­ga­mā­cca | a­thā­nu­mā­naṃ ta­dgrā­ha­ka­ma­bhyu­pa­ga­mya­te­, ta­da­pya­yu­kta­m­; <lb n="20,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,10</span>ya­to­'­nu­mā­na­ma­pi “jñāta­saṃ­ba­ndha­syai­kade­śa­da­rśa­nā­da­sa­nni­kṛ­ṣṭe­'­rthe buddhiḥ” i­tye­vaṃ­la­kṣa­ṇa­ma­bhyu­pa­ga­mya­te | <lb n="20,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,11</span>saṃ­ba­ndha­ścā­nya­saṃ­ba­ndha­vyu­dā­se­na ni­ya­ma­la­kṣa­ṇo­'­bhyu­pa­ga­myate | yata uktam — “­saṃ­ba­ndho hi na tādā<span type="hard-break">- </span><lb n="20,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,12</span>tmya­la­kṣa­ṇo ga­mya­ga­ma­ka­bhā­va­ni­ba­ndha­na­m | yayorhi tādātmyaṃ na ta­yo­rga­mya­ga­ma­ka­bhā­vaḥ­, tasya bheda<span type="hard-break">- </span><lb n="20,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,13</span>ni­ba­ndha­na­tvā­t­; abhede vā sā­dha­na­pra­ti­pa­tti­kā­la eva sā­dhya­syā­pi pra­ti­pa­nna­tvā­t kathaṃ ga­mya­ga­ma­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="20,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,14</span>bhāvaḥ ? a­pra­ti­pa­ttau vā yasmin pra­tī­ya­mā­ne yanna pra­tī­ya­te tat tato bhi­nna­m­, yathā ghaṭe pra­tī­ya­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="20,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,15</span>ne­'­pra­tī­ya­mā­naḥ paṭaḥ; na pra­tī­ya­te cet sā­dha­na­pra­tī­ti­kā­le sādhyaṃ tadā tat tato bhi­nna­mi­ti kathaṃ <lb n="20,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,16</span>ta­yo­stā­dā­tmya­m ? kiṃca, yadi tā­dā­tmyā­d ga­mya­ga­ma­ka­bhā­vo­'­bhyu­pa­ga­mya­te tadā tā­dā­tmyā­'­vi­śe<span type="hard-break">- </span><lb n="20,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,17</span>ṣād yathā pra­ya­tnā­na­nta­rī­ya­ka­tva­ma­ni­tya­tva­sya ga­ma­ka­m­, ta­thā­'­ni­tya­tva­ma­pi pra­ya­tnā­na­nta­rī­ya­ka­tva­sya gamakaṃ <lb n="20,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,18</span>syāt | atha pra­ya­tnā­na­nta­rī­ya­ka­tva­me­vā­ni­tya­tva­ni­ya­ta­tve­na ni­ści­ta­m­, nā­ni­tya­tvaṃ ta­nni­ya­ta­tve­na­; niśca<span type="hard-break">- </span><lb n="20,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,19</span>yā­pe­kṣa­śca ga­mya­ga­ma­ka­bhā­va iti, tarhi ‘­ya­smi­nni­ścī­ya­mā­ne yanna ni­ścī­ya­te­’ ityādi pū­rvo­kta­me­va dūṣaṇaṃ <lb n="20,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,20</span>pu­na­rā­pa­ta­ti | api ca, pra­ya­tnā­na­nta­rī­ya­ka­tva­me­va a­ni­tya­tva­ni­ya­ta­tve­na ni­ści­ta­mi­ti vadatā sa evā<span type="hard-break">- </span><lb n="20,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,21</span>sma­da­bhyu­pa­ga­to ni­ya­ma­la­kṣa­ṇaḥ saṃ­ba­ndho­'­bhyu­pa­ga­to bhavati | nāpi ta­du­tpa­tti­la­kṣa­ṇaḥ saṃbandho ga­mya­ga­ma — <lb n="20,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,22</span>ka­bhā­va­ni­ba­ndha­na­m­, ta­thā­'­bhyu­pa­ga­me va­ktṛ­tvā­de­ra­pya­sa­rva­jña­tvaṃ prati ga­ma­ka­tvaṃ syāt | atha sa­rva­jña­tve vaktṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="20,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,23</span>tvā­de­rbā­dha­ka­pra­mā­ṇā­bhā­vā­t sa­rva­jña­tvā­di­bhyo va­ktṛ­tvā­de­rvyā­vṛ­ttiḥ sa­ndi­gdhe­ti saṃ­di­gdha­vi­pa­kṣa­vyā­vṛ­tti<span type="hard-break">- </span><lb n="20,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,24</span>ka­tvā­nnā­yaṃ ga­ma­ka­sta­rhi dhū­ma­syā­pya­na­gnau bā­dha­ka­pra­mā­ṇā­bhā­vā­t tato vyāvṛttiḥ sa­ndi­gdhe­ti sandi<span type="hard-break">- </span><lb n="20,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,25</span>gdha­vi­pa­kṣa­vyā­vṛ­tti­ka­tvā­da­gniṃ prati ga­ma­ka­tvaṃ na syāt | atha “kāryaṃ dhūmo hu­ta­bhu­jaḥ­, kā­rya­dha­rmā<span type="hard-break">- </span><lb n="20,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,26</span>nu­vṛ­tti­taḥ­; sa ta­da­bhā­ve­'­pi bhavan kā­rya­me­va na syāt” i­tya­na­gnau dhūmasya sa­dbhā­va­bā­dha­kaṃ pramāṇaṃ vidyata <lb n="20,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,27</span>iti nāsau sa­ndi­gdha­vi­pa­kṣa­vyā­vṛ­tti­ka­sta­rhye­ta­t pra­kṛ­te­'­pi va­ktṛ­tvā­dau sa­mā­na­mi­ti ta­syā­pya­sa­rva­jña­tvaṃ <lb n="20,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,28</span>prati ga­ma­ka­tvaṃ syāt | kiṃca, kāryatve satyapi va­ktṛ­tvā­deḥ sa­ndi­gdha­vi­pa­kṣa­vyā­vṛ­tti­ka­tve­nā­sa­rva­jña­tvaṃ <lb n="20,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,29</span>pra­tya­ni­ya­ta­tvā­d ya­dya­ga­ma­ka­tvaṃ tarhi sa e­vā­sma­da­bhyu­pa­ga­to ni­ya­ma­la­kṣa­ṇaḥ saṃ­ba­ndho­'­bhyu­pa­ga­to bhavati | <lb n="20,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,30</span>api ca, tādātmya — ta­du­tpa­tti­la­kṣa­ṇa­saṃ­ba­ndhā­bhā­ve­'­pi ni­ya­ma­la­kṣa­ṇa­saṃ­ba­ndha­pra­sā­dā­t kṛ­tti­ko­da­ya — <lb n="20,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,31</span>ca­ndro­dga­ma­na — a­dya­ta­na­sa­vi­tru­dga­ma — gṛ­hī­tā­ṇḍa­pi­pī­li­ko­tsa­rpa­ṇa — e­kā­mra­pha­lo­pa­la­bhya­mā­na­ma­dhu­ra­ra­sa­sva­rū<span type="hard-break">- </span><lb n="20,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,32</span>pāṇāṃ hetūnāṃ ya­thā­kra­maṃ bhā­vi­śa­ka­ṭo­da­ya — sa­mā­na­sa­ma­ya­sa­mu­dra­vṛ­ddhi — śva­sta­na­bhā­nū­da­ya<span type="hard-break">-</span>bhā­vi­vṛ­ṣṭi<span type="hard-break">-</span>ta­tsa­mā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="20,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,33</span>kā­la­si­ndū­rā­ru­ṇa­rū­pa­sva­bhā­ve­ṣu sādhyeṣu ga­ma­ka­tvaṃ su­pra­si­ddha­m | saṃ­yo­gā­di­la­kṣa­ṇa­stu saṃbandho bha­va­tai­va <lb n="20,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,34</span>sā­dhya­pra­ti­pā­da­nā­ṅga­tve­na nirasta iti taṃ prati na pra­ya­sya­te | <lg n="a_105"><l><lb n="20,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,35</span>“evaṃ pa­ro­kta­saṃ­ba­ndha­pra­tyā­khyā­ne kṛte sati | </l><l><lb n="20,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 20,36</span>niyamo nāma saṃbandhaḥ sva­ma­te­no­cya­te­'­dhu­nā || </l></lg><pb n="021" ana="47 lines"/><lb n="21,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,01</span><lg n="a_106"><l><lb n="21,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,02</span>kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vā­di­saṃ­ba­ndhā­nāṃ dvayī gatiḥ | </l><l><lb n="21,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,03</span>ni­ya­mā­'­ni­ya­mā­bhyāṃ syā­da­ni­ya­mā­da­ta­dga­tā || </l></lg><lg n="a_107"><l><lb n="21,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,04</span>sa­rve­'­pya­ni­ya­mā hyete nā­nu­mo­tpa­tti­kā­ra­ṇa­m | </l><l><lb n="21,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,05</span>ni­ya­mā­t ke­va­lā­de­va na ki­ñci­nnā­nu­mī­ya­te­” || </l><trailer type="lg" n="a_108"> ityādi | </trailer></lg><lb n="21,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,06</span>sa ca saṃbandhaḥ ki­ma­nva­ya­ni­śca­ya­dvā­re­ṇa pra­tī­ya­te­, uta vya­ti­re­ka­ni­śca­ya­dvā­re­ṇa iti vi­ka­lpa­dva­ya­m | <lb n="21,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,07</span>tatra yadi prathamo vi­ka­lpo­'­bhyu­pa­ga­mya­te­, tatrāpi va­kta­vya­m — kiṃ pra­tya­kṣe­ṇā­nva­ya­ni­śca­yaḥ­, u­tā­nu­mā­ne­na <lb n="21,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,08</span>iti ? na tāvat pra­tya­kṣe­ṇā­nva­ya­ni­śca­yaḥ­, a­nva­ya­sya hi rūpam ‘­ta­dbhā­ve eva bhā­vaḥ­’­, na ca jñā­tṛ­vyā­pā<span type="hard-break">- </span><lb n="21,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,09</span>rasya pra­mā­ṇa­tve­nā­bhyu­pa­ga­ta­sya pra­tya­kṣe­ṇa sadbhāvaḥ śakyate gra­hī­tu­m­, ta­dgrā­ha­ka­tve­na pra­tya­kṣa­sya pū­rva­me­va niṣi<span type="hard-break">- </span><lb n="21,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,10</span>ddhatvāt tva­yā­'­na­bhyu­pa­ga­mā­cca | nāpi jñā­tṛ­vyā­pā­ra­sa­dbhā­ve e­vā­rtha­pra­kā­śa­na­la­kṣa­ṇa­sya hetoḥ sadbhāvaḥ <lb n="21,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,11</span>pra­tya­kṣe­ṇa jñātuṃ śakyaḥ, ta­syā­pī­ndri­ya­vyā­pā­ra­je­na pra­tya­kṣe­ṇa pra­ti­pa­ttu­ma­śa­kteḥ­; ta­da­śa­kti­śca — akṣāṇāṃ tena <lb n="21,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,12</span>saha saṃ­ba­ndhā­bhā­vā­t | nāpi sva­saṃ­ve­da­na­la­kṣa­ṇe­na pra­tya­kṣe­ṇa pū­rvo­kta­sya hetoḥ sadbhāvaḥ śakyo ni­śce­tu­m­, <lb n="21,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,13</span>bha­va­da­bhi­prā­ye­ṇa tatra ta­syā­vyā­pā­rā­t­, tanna pra­tya­kṣe­ṇa sā­dhya­sa­dbhā­ve eva he­tu­sa­dbhā­va­la­kṣa­ṇo­'­nva­yo niścetuṃ <lb n="21,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,14</span>śakyaḥ | nā­pya­nu­mā­ne­na ta­nni­śca­yaḥ­, a­nu­mā­na­sya ni­ści­tā­nva­ya­he­tu­pra­bha­va­tvā­bhyu­pa­ga­mā­t | na ca tasyā<span type="hard-break">- </span><lb n="21,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,15</span>nvayaḥ pra­tya­kṣa­sa­ma­dhi­ga­myaḥ­, pū­rvo­kta­do­ṣa­pra­sa­ṅgā­t | a­nu­mā­nā­t ta­nni­śca­ye­'­na­va­sthe — ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣā­va­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="21,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,16</span>ṣajjyete iti prāgeva pratipāditam | na ca pra­tya­kṣā­'­nu­mā­na­vya­ti­ri­ktaṃ pra­mā­ṇā­nta­raṃ sa­mbha­va­ti | tanna anva<span type="hard-break">- </span><lb n="21,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,17</span>ya­ni­śca­ya­dvā­re­ṇa jñā­tṛ­vyā­pā­re sādhye pū­rvo­kta­sya he­to­rni­ya­ma­la­kṣa­ṇaḥ saṃbandho niścetuṃ śakyaḥ | nāpi vyati<span type="hard-break">- </span><lb n="21,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,18</span>re­ka­ni­śca­ya­dvā­re­ṇa­, yato vya­ti­re­kaḥ ‘­sā­dhyā­bhā­ve he­to­ra­bhā­va eva’ i­tye­vaṃ­sva­rū­paḥ­; na ca pra­kṛ­ta­sya sādhyasyā<span type="hard-break">- </span><lb n="21,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,19</span>bhāvaḥ pra­tya­kṣe­ṇa sa­ma­dhi­ga­myaḥ­, ta­syā­bhā­va­vi­ṣa­ya­tva­vi­ro­dhā­t­, a­na­bhyu­pa­ga­mā­t­, a­bhā­va­pra­mā­ṇa­vai­ya­rthya­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="21,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,20</span>saṅgācca | nā­pya­nu­mā­nā­di­sa­dbhā­va­grā­ha­ka­pra­mā­ṇa­ni­śce­yaḥ­, ata eva doṣāt | a­thā­da­rśa­na­ni­śce­ya iti pakṣaḥ, <lb n="21,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,21</span>so'pi na yuktaḥ; ya­to­'­da­rśa­naṃ ki­ma­nu­pa­la­mbha­rū­pa­m­, ā­ho­svi­d a­bhā­va­pra­mā­ṇa­sva­rū­pa­m iti va­kta­vya­m ? <lb n="21,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,22</span>tatra yadyādyaḥ pakṣaḥ, sa na yuktaḥ; ya­to­'­trā­pi va­kta­vya­m — a­nu­pa­la­mbhaḥ kiṃ dṛ­śyā­nu­pa­la­mbho­'­bhi­pre­taḥ­, ā<span type="hard-break">- </span><lb n="21,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,23</span>hosvid a­dṛ­śyā­nu­pa­la­mbhaḥ iti ? tatra ya­dya­dṛ­śyā­nu­pa­la­mbhaḥ pra­kṛ­ta­sā­dhyā­bhā­va­ni­ścā­ya­ko­'­bhi­pre­taḥ­, <lb n="21,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,24</span>ta­dā­'­trā­pi ka­lpa­nā­dva­ya­m — kiṃ sva­saṃ­ba­ndhī a­nu­pa­la­mbha­sta­nni­ścā­ya­kaḥ­, uta sa­rva­saṃ­ba­ndhī ? yadyātma<span type="hard-break">- </span><lb n="21,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,25</span>saṃbandhī ta­nni­ścā­ya­kaḥ­, sa na yuktaḥ; pa­ra­ce­to­vṛ­tti­vi­śe­ṣai­sta­syā­nai­kā­nti­ka­tvā­t | atha sa­rva­saṃ­ba­ndhī <lb n="21,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,26</span>a­nu­pa­la­mbha­sta­nni­ścā­ya­ka i­tya­bhyu­pa­ga­maḥ­, a­ya­ma­pya­yu­ktaḥ­; sa­rva­saṃ­ba­ndhi­no­'­nu­pa­la­mbha­syā­si­ddha­tvā­t | atha <lb n="21,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,27</span>dṛ­śyā­nu­pa­la­mbha­sta­nni­ścā­ya­ka iti pakṣaḥ, so­'­pya­sa­ṅga­taḥ­; yato dṛ­śyā­nu­pa­la­mbha­śca­tu­rdhā vya­va­sthi­taḥ — sva<span type="hard-break">- </span><lb n="21,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,28</span>bhā­vā­nu­pa­la­mbhaḥ­, kā­ra­ṇā­nu­pa­la­mbhaḥ­, vyā­pa­kā­nu­pa­la­mbhaḥ­, vi­ru­ddha­vi­dhi­śce­ti | tatra yadi sva­bhā­vā­nu­pa­la­mbha<span type="hard-break">- </span><lb n="21,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,29</span>sta­nni­ścā­ya­ka­tve­nā­bhi­ma­taḥ­, sa na yuktaḥ; sva­bhā­vā­nu­pa­la­mbha­syai­vaṃ­vi­dhe viṣaye vyā­pā­rā­saṃ­bha­vā­t | tathā<span type="hard-break">- </span><lb n="21,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,30</span>hi — e­ka­jñā­na­saṃ­sa­rgi­ṇa­stu­lya­yo­gya­tā­sva­rū­pa­sya bhā­vā­nta­ra­syā­bhā­va­vya­va­hā­ra­sā­dha­ka­tve­na pa­ryu­dā­sa­vṛ­ttyā <lb n="21,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,31</span>ta­da­nya­jñā­na­sva­bhā­vo­'­sā­va­bhyu­pa­ga­mya­te­; na ca pra­kṛ­ta­sya sādhyasya ke­na­ci­t sa­hai­ka­jñā­na­saṃ­sa­rgi­tvaṃ saṃbhava<span type="hard-break">- </span><lb n="21,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,32</span>tīti nātra sva­bhā­vā­nu­pa­la­mbha­sya vyāpāraḥ | nāpi kā­ra­ṇā­nu­pa­la­mbhaḥ pra­kṛ­ta­sā­dhyā­bhā­va­ni­ścā­ya­kaḥ­, yataḥ <lb n="21,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,33</span>siddhe kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­ve kā­ra­ṇā­nu­pa­la­mbhaḥ kā­ryā­bhā­va­ni­ścā­ya­ka­tve­na pra­va­rtta­te­; na ca pra­kṛ­ta­sya sādhyasya <lb n="21,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,34</span>ke­na­ci­t saha kāryatvaṃ ni­ści­ta­m­, ta­syā­dṛ­śya­tve­na prāgeva pratipādanāt | ‘­pra­tya­kṣā­'­nu­pa­la­mbha­ni­ba­ndha­na­śca <lb n="21,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,35</span>kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vaḥ­’ iti kā­ra­ṇā­nu­pa­la­mbho­'­pi na ta­nni­ścā­ya­kaḥ | vyā­pa­kā­nu­pa­la­mbha­stu siddhe vyāpya — <lb n="21,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,36</span>vyā­pa­ka­bhā­ve vyā­pyā­bhā­va­sā­dha­ko­'­bhyu­pa­ga­mya­te | na ca pra­kṛ­ta­sā­dhya­vyā­pa­ka­tve­na kaścit padārtho <lb n="21,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,37</span>niścetuṃ śakyaḥ, pra­kṛ­ta­sā­dhya­syā­dṛ­śya­tva­pra­ti­pā­da­nā­t­; tanna vyā­pa­kā­nu­pa­la­mbho­'­pi ta­nni­ścā­ya­kaḥ | <lb n="21,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,38</span>vi­ru­ddho­pa­la­bdhi­ra­pya­tra viṣaye na pra­va­rtta­te | tathāhi — eko vi­ro­dho­'­vi­ka­la­kāraṇasya bha­va­to­'­nya­bhā­ve­'<span type="hard-break">- </span><lb n="21,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,39</span>bhāvāt sa­hā­na­va­sthā­na­la­kṣa­ṇo ni­ścī­ya­te śīto — ṣṇa­yo­ri­va vi­śi­ṣṭā­t pra­tya­kṣā­t | na ca prakṛtaṃ sādhya<span type="hard-break">- </span><lb n="21,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 21,40</span>ma­vi­ka­la­kā­ra­ṇaṃ ka­sya­ci­d bhāve ni­va­rtta­mā­na­mu­pa­la­bhya­te ta­syā­dṛ­śya­tvā­de­va | dvi­tī­ya­stu pa­ra­spa­ra­pa­ri­hā­ra<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="022" ana="48 lines"/><lb n="22,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,01</span>sthi­ti­la­kṣa­ṇaḥ­, so'pi la­kṣa­ṇa­sya sva­rū­pa­vya­va­sthā­pa­ka­dha­rma­rū­pa­sya dṛ­śya­tvā­bhyu­pa­ga­ma­ni­ṣṭho dṛ­śya­tvā­bhyu<span type="hard-break">- </span><lb n="22,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,02</span>pa­ga­ma­ni­mi­tta­pra­mā­ṇa­ni­ba­ndha­no na pra­kṛ­ta­sā­dhya­vi­ṣa­ye saṃ­bha­va­ti­, tanna ta­to­'­pi pra­stu­ta­si­ddhiḥ | tanna <lb n="22,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,03</span>sā­dhya­syā­bhā­va­ni­śca­yo­'­nu­pa­la­mbha­ni­ba­ndha­naḥ | sā­dha­nā­bhā­va­ni­śca­yo­'­pi nā­dṛ­śyā­nu­pa­la­mbha­ni­mi­ttaḥ­, ukta<span type="hard-break">- </span><lb n="22,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,04</span>doṣatvāt; dṛ­śyā­nu­pa­la­mbha­ni­mi­tta­tve­'­pi na sva­bhā­vā­nu­pa­la­mbha­sta­nni­mi­tta­m­, u­ddi­ṣṭa­vi­ṣa­yā­bhā­va­vya­va<span type="hard-break">- </span><lb n="22,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,05</span>hā­ra­sā­dha­ka­tve­na tasya vyā­pā­rā­bhyu­pa­ga­mā­t | a­nu­ddi­ṣṭa­vi­ṣa­ya­tve­'­pi ‘yatra yatra sā­dhyā­bhā­va­sta­tra tatra <lb n="22,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,06</span>sā­dha­nā­bhā­vaḥ­’ ityevaṃ na tataḥ sā­dha­nā­bhā­va­ni­śca­yaḥ­; ta­nni­śca­ya­śca ni­ya­ma­ni­śca­ya­he­tu­ri­ti na sva­bhā­vā­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="22,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,07</span>pa­la­mbho­'­pi ta­nni­ya­ma­he­tuḥ | nāpi kā­ra­ṇā­nu­pa­la­mbhaḥ­, yataḥ kāraṇaṃ jñā­tṛ­vyā­pā­ra e­vā­rtha­pra­ka­ṭa­tā­la­kṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="22,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,08</span>ṇasya he­to­rbha­va­tā­'­bhyu­pa­ga­mya­te­, na cāsau pra­tya­kṣa­sa­ma­dhi­ga­mya iti ku­ta­sta­sya samprati kāra<span type="hard-break">- </span><lb n="22,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,09</span>ṇa­tvā­va­ga­maḥ ? iti na kā­ra­ṇā­nu­pa­la­mbho­'­pi ta­da­bhā­va­ni­śca­ya­he­tuḥ | vyā­pa­kā­nu­pa­la­mbhe­'­pya­ya­me­va nyāyaḥ, <lb n="22,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,10</span>yato vyā­pa­ka­tva­ma­pi pū­rvo­kta­he­tuṃ prati jñā­tṛ­vyā­pā­ra­syai­vā­bhyu­pa­ga­nta­vya­m­; a­nya­thā­'­nya­sya vyā­pa­ka­tve <lb n="22,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,11</span>sā­dhya­vi­pa­kṣā­d vyā­pa­ka­ni­vṛ­tti­dvā­re­ṇa ni­va­rta­mā­na­ma­pi sādhanaṃ na sā­dhya­ni­ya­taṃ syāt | atha yathā <lb n="22,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,12</span>sa­ttva­la­kṣa­ṇo hetuḥ kṣa­ṇi­ka­tva­la­kṣa­ṇa­sā­dhya­vya­ti­ri­kta­kra­ma — yau­ga­pa­dya­sva­rū­pa­pa­dā­rthā­nta­ra­vyā­pa­ka­ni­vṛ­tti­dvā<span type="hard-break">- </span><lb n="22,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,13</span>re­ṇā­'­kṣa­ṇi­ka­la­kṣa­ṇā­d vi­pa­kṣā­d vyā­va­rtta­mā­naḥ sva­sā­dhya­ni­ya­ta­sta­thā pra­kṛ­to­'­pi he­tu­rbha­vi­ṣya­ti­, asa<span type="hard-break">- </span><lb n="22,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,14</span>mya­ge­ta­t­; ya­ta­sta­trā­pi ya­dya­rtha­kri­yā­la­kṣa­ṇa­sa­ttva­vyā­pa­ke krama — yau­ga­pa­dye ku­ta­ści­t pra­mā­ṇā­t kṣaṇike <lb n="22,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,15</span>siddhe bha­va­ta­sta­dā ta­nni­vṛ­tti­dvā­re­ṇa vi­pa­kṣā­d vyā­va­rtta­mā­no­'­pi sa­ttva­la­kṣa­ṇo hetuḥ sva­sā­dhya­ni­ya­taḥ <lb n="22,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,16</span>syāt, anyathā tatra vyā­pa­ka­vṛ­ttya­ni­śca­ye rā­śya­nta­re kṣa­ṇi­kā­'­kṣa­ṇi­ka­rū­pe ta­syā­śa­ṅkya­mā­na­tve­na tadvyā<span type="hard-break">- </span><lb n="22,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,17</span>pyasyāpi nai­kā­nta­taḥ kṣa­ṇi­ka­ni­ya­ta­tva­ni­śca­yaḥ | na ca pra­kṛ­ta­sā­dhye­'­yaṃ nyāyaḥ, ta­syā­tya­nta­pa­ro­kṣa­tve­na <lb n="22,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,18</span>he­tu­vyā­pa­ka­bhā­vā­nta­rā­dhi­ka­ra­ṇa­tvā­si­ddheḥ­; tanna vyā­pa­kā­nu­pa­la­mbha­ni­mi­tto­'­pi vipakṣe sā­dha­nā­bhā­va­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="22,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,19</span>ścayaḥ | nāpi vi­ru­ddho­pa­la­bdhi­ni­mi­ttaḥ­, pra­kṛ­ta­sā­dhya­syā­tya­nta­pa­ro­kṣa­tve­na ta­da­pra­ti­pa­ttau ta­da­bhā­va­ni­ya­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="22,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,20</span>vi­pa­kṣa­syā­pya­pra­ti­pa­tti­ta­ste­na sa­hā­rtha­pra­kā­śa­na­la­kṣa­ṇa­sya hetoḥ sa­hā­na­va­sthā­na­la­kṣa­ṇa­vi­ro­dhā­si­ddheḥ | para<span type="hard-break">- </span><lb n="22,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,21</span>spa­ra­pa­ri­hā­ra­sthi­ta­la­kṣa­ṇa­stu vi­ro­dho­'­nyo­nya­vya­va­cche­da­rū­pa­yo­ra­rtha­pra­kā­śa­nā­'­pra­kā­śa­na­yoḥ sa­mbha­va­ti­, na <lb n="22,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,22</span>pu­na­ra­rtha­pra­kā­śa­na — a­jñā­tṛ­vyā­pā­ra­yoḥ­, a­nyo­nya­vya­va­cche­da­rū­pa­tvā­bhā­vā­t | nāpi jñā­tṛ­vyā­pā­ra­ni­ya­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="22,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,23</span>tvā­da­rtha­pra­kā­śa­na­sya sā­dhya­vi­pa­kṣe­ṇa virodha iti śa­kya­ma­bhi­dhā­tu­m­, a­nyo­nyā­śra­ya­do­ṣa­pra­sa­kteḥ | tathā<span type="hard-break">- </span><lb n="22,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,24</span>hi — siddhe ta­nni­ya­ta­tve ta­dvi­pa­kṣa­vi­ro­dha­si­ddhiḥ­, ta­tsi­ddhe­śca ta­nni­ya­ta­tva­si­ddhi­ri­ti spaṣṭa e­ve­ta­re­ta­rā­śra­yo <lb n="22,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,25</span>doṣaḥ | tanna vi­ru­ddho­pa­la­bdhi­ni­mi­tto­'­pi vipakṣe sā­dha­nā­bhā­va­ni­śca­yaḥ | a­thā­da­rśa­na­śa­bde­na a­bhā­vā­khyaṃ <lb n="22,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,26</span>pramāṇaṃ vya­ti­re­ka­ni­śca­ya­ni­mi­tta­ma­bhi­dhī­ya­te­, ta­da­pya­nu­pa­pa­nna­m­; tasya ta­nni­mi­tta­tvā­sa­mbha­vā­t | tathāhi — <lb n="22,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,27</span>ni­ṣe­dhya­vi­ṣa­ya­pra­mā­ṇa­pa­ñca­ka­sva­rū­pa­ta­yā­'­'­tma­no­'­pa­ri­ṇā­ma­rū­paṃ vā ta­da­bhyu­pa­ga­mye­ta­, ta­da­nya­va­stu­vi­ṣa­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="22,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,28</span>jñā­na­rū­paṃ vā ga­tya­nta­rā­bhā­vā­t ? ta­du­kta­m — <lg n="a_109"><l><lb n="22,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,29</span>“­pra­tya­kṣā­de­ra­nu­tpa­ttiḥ pra­mā­ṇā­bhā­va ucyate | </l><l><lb n="22,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,30</span>sā­'­'­tma­no­'­pa­ri­ṇā­mo vā vijñānaṃ vā­'­nya­va­stu­ni­” || </l><trailer type="lg" n="a_110"/></lg><lb n="22,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,31</span>tatra yadi ‘­ni­ṣe­dhya­vi­ṣa­ya­pra­mā­ṇa­pa­ñca­ka­rū­pa­tve­nā­tma­no­'­pa­ri­ṇā­ma­la­kṣa­ṇa­ma­bhā­vā­khya­pra­mā­ṇaṃ sā­dha­nā­bhā­va­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="22,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,32</span>ya­ta­sā­dhyā­bhā­va­sva­rū­pa­vya­ti­re­ka­ni­śca­ya­ni­mi­tta­m­’ i­tya­bhyu­pa­ga­maḥ­, sa na yuktaḥ; tasya sa­mu­dro­da­kapalapari<span type="hard-break">- </span><lb n="22,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,33</span>mā­ṇe­nā­nai­kā­nti­ka­tvā­t | a­thā­nya­va­stu­vi­ṣa­ya­vi­jñā­na­sva­rū­pa­ma­bhā­vā­khyaṃ pramāṇaṃ vya­ti­re­ka­ni­śca­ya­ni­mi­tta<span type="hard-break">- </span><lb n="22,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,34</span>miti pakṣaḥ, so'pi na yuktaḥ; vi­ka­lpā­nu­pa­pa­tteḥ | tathāhi — kiṃ tat sā­dhya­ni­ya­ta­sā­dha­na­sva­rū­pā­da­nya­d <lb n="22,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,35</span>vastu, ya­dvi­ṣa­yaṃ jñānaṃ ta­da­nya­jñā­na­mi­tyu­cya­te ? yadi ya­tho­kta­sā­dha­na­sva­rū­pa­vya­ti­ri­ktaṃ pa­dā­rthā­nta­raṃ tadā <lb n="22,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,36</span>va­kta­vya­m — tad e­ka­jñā­na­saṃ­sa­rgi sā­dha­ne­na saha, u­tā­nya­thā iti ? yadi ya­tho­kta­sā­dha­ne­nai­ka­jñā­na­saṃ­sa­rgi tadā <lb n="22,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,37</span>ta­dvi­ṣa­yajñānāt sidhyati ya­tho­kta­sā­dha­na­syā­bhā­va­ni­śca­yaḥ pra­ti­ni­ya­ta­vi­ṣa­yaḥ­, kintu ‘yatra yatra sādhyā<span type="hard-break">- </span><lb n="22,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,38</span>bhā­va­sta­tra ta­trā­va­śyaṃ­ta­yā sā­dha­na­syā­pya­bhā­vaḥ­’ i­tye­vaṃ­bhū­to vya­ti­re­ka­ni­śca­yo na tataḥ si­dhya­ti­; sa­rvo­pa­saṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="22,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 22,39</span>hāreṇa sā­dha­nā­bhā­va­ni­ya­ta­sā­dhyā­bhā­va­niścayaśca hetoḥ sā­dhya­ni­ya­ta­tva­la­kṣa­ṇa­ni­ya­ma­ni­ścā­ya­ka iti naika<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="023" ana="39 lines"/><lb n="23,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,01</span>jñā­na­saṃ­sa­rgi­pa­dā­rthā­nta­ro­pa­la­mbhā­da­bhā­vā­khyā­t pra­mā­ṇā­t vya­ti­re­ka­ni­śca­yaḥ | atha ta­da­saṃ­sa­rgi­pa­dā­rthā<span type="hard-break">- </span><lb n="23,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,02</span>nta­ro­pa­la­mbha­sva­rū­pa­ma­bhā­vā­khyaṃ pramāṇaṃ sā­dhyā­bhā­ve sā­dha­nā­bhā­va­ni­śca­ya­ni­mi­tta­m­, ta­da­pya­sa­mba­ddha­m­; <lb n="23,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,03</span>a­ti­pra­sa­ṅgā­t — na hi pa­dā­rthā­nta­ro­pa­la­mbha­mā­trā­da­nya­sya ta­da­tu­lya­yo­gya­tā­rū­pa­sya tena sa­hai­ka­jñā­nā­saṃ­sa­rgi­ṇaḥ <lb n="23,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,04</span>pa­dā­rthā­nta­ra­syā­bhā­va­ni­śca­yaḥ­, anyathā sa­hyo­pa­la­mbhā­d vi­ndhyā­bhā­va­ni­śca­yaḥ syāt | atha ta­thā­bhū­ta­sā­dha<span type="hard-break">- </span><lb n="23,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,05</span>nā­da­nya­sta­da­bhā­vaḥ­, ta­dvi­ṣa­yaṃ jñānaṃ ta­da­nya­jñā­na­m­, tad vipakṣe sā­dha­nā­bhā­va­ni­śca­ya­ni­mi­tta­m­; nanu tadapi <lb n="23,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,06</span>jñānaṃ kiṃ ‘yatra yatra sā­dhyā­bhā­va­sta­tra tatra sā­dha­nā­bhā­vaḥ­’ ityevaṃ pra­va­rtta­te­, uta ‘­kva­ci­de­va sā­dhyā­bhā­ve <lb n="23,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,07</span>sā­dha­nā­bhā­vaḥ­’ i­tye­va­m ? tatra yadyādyaḥ kalpaḥ, sa na yuktaḥ; ya­tho­kta­sā­dha­na­vi­vi­kta­sa­rva­pra­de­śa — kā­la­pra­tya­kṣī<span type="hard-break">- </span><lb n="23,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,08</span>ka­ra­ṇa­ma­nta­re­ṇa e­vaṃ­bhū­ta­jñā­no­tpa­ttya­sa­mbha­vā­t | sa­rva­de­śa­pra­tya­kṣī­ka­ra­ṇe ca kā­lā­di­vi­pra­kṛ­ṣṭā­na­nta­pra­de­śa­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="23,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,09</span>tya­kṣī­ka­ra­ṇa­va­t sva­bhā­vā­di­vya­va­hi­ta­sa­rva­pa­dā­rtha­sā­kṣā­tka­ra­ṇā­t sa eva sa­rva­da­rśī syā­di­tya­nu­mā­nā­śra<span type="hard-break">- </span><lb n="23,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,10</span>yaṇaṃ sa­rva­jñā­bhā­va­pra­sā­dha­naṃ cā­nu­pa­pa­nna­m | atha dvi­tī­ya­pa­kṣā­bhyu­pa­ga­maḥ­, tadā bhavati tataḥ pra­ti­ni­ya­te <lb n="23,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,11</span>pradeśe sā­dhyā­bhā­ve sā­dha­nā­bhā­va­ni­śca­yaḥ — gha­ṭa­vi­vi­kta­pra­tya­kṣa­pra­de­śa iva gha­ṭā­bhā­va­ni­śca­yaḥ — kiṃtu tathābhū<span type="hard-break">- </span><lb n="23,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,12</span>tāt sā­dhyā­bhā­ve sā­dha­nā­bhā­va­ni­śca­yā­nna vya­ti­re­ko niścito bhavati | sā­dha­nā­bhā­va­ni­ya­ta­sā­dhyā­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="23,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,13</span>vasya sa­rvo­pa­saṃ­hā­re­ṇa niścaye vya­ti­re­ko niścito bha­va­ti­; anyathā — yatraiva sā­dhyā­bhā­ve sā­dha­nā­bhā­vo <lb n="23,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,14</span>na bhavati tatraiva sā­dha­na­sa­dbhā­ve­'­pi na sā­dhya­mi­ti — na sādhanaṃ sā­dhya­ni­ya­taṃ syāditi vya­ti­re­ka­ni­śca<span type="hard-break">- </span><lb n="23,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,15</span>ya­ni­mi­tto na hetoḥ sā­dhya­ni­ya­ma­ni­śca­yaḥ syāt; tanna dvi­tī­yo­'­pi pakṣaḥ | atha na pra­kṛ­ta­sā­dha­nā­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="23,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,16</span>vajñānaṃ ta­dvi­vi­kta­sa­ma­sta­pra­de­śo­pa­la­mbha­ni­mi­tta­m — yena pūrvokto doṣaḥ — kintu ta­dvi­ṣa­ya­pra­mā­ṇa­pa­ñca­ka­ni­vṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="23,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,17</span>tti­ni­mi­tta­m | ta­du­kta­m — <lg n="a_111"><l><lb n="23,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,18</span>“­pra­mā­ṇa­pa­ñca­kaṃ yatra va­stu­rū­pe na jāyate | </l><l><lb n="23,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,19</span>va­stu­sa­ttā­va­bo­dhā­rthaṃ ta­trā­bhā­va­pra­mā­ṇa­tā­” || </l><trailer type="lg" n="a_112"/></lg><lb n="23,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,20</span>na­nva­trā­pi va­kta­vya­m — kiṃ sa­rva­de­śa — kā­lā­va­sthi­ta­sa­ma­sta­pra­mā­tṛ­saṃ­ba­ndhi­nī ta­nni­vṛ­tti­sta­thā­bhū­ta­sā­dha­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="23,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,21</span>bhā­va­jñā­na­ni­mi­tta­m­, uta pra­ti­ni­ya­ta­de­śa — kā­lā­va­sthi­tā­tma­sa­mba­ndhi­nī iti ka­lpa­nā­dva­ya­m | tatra <lb n="23,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,22</span>yadyādyā ka­lpa­nā­, sā na yuktā; ta­thā­bhū­tā­yā­sta­nni­vṛ­tte­ra­si­ddha­tvā­t | na cā­si­ddhā­'­pi ta­thā­bhū­ta­jñā­na­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="23,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,23</span>mi­tta­m­, a­ti­pra­sa­ṅgā­t — sa­rva­syā­pi ta­thā­bhū­ta­jñā­na­ni­mi­ttaṃ syāt ke­na­ci­t saha pra­tyā­sa­tti — vipra<span type="hard-break">- </span><lb n="23,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,24</span>ka­rṣā­bhā­vā­t­; a­na­bhyu­pa­ga­mā­cca — nahi pa­re­ṇā­pi pra­mā­ṇa­pa­ñca­ka­ni­vṛ­tte­ra­si­ddhā­yā a­bhā­va­jñā­na­ni­mi­tta­tā<span type="hard-break">- </span><lb n="23,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,25</span>'­bhyu­pa­gatā, kṛ­ta­ya­tna­syai­va pra­mā­ṇa­pa­ñca­ka­ni­vṛ­tte­ra­bhā­va­sā­dha­na­tva­pra­ti­pā­da­nā­t — <lg n="a_113"><l><lb n="23,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,26</span>“gatvā gatvā tu tān deśān yadyartho no­pa­la­bhya­te | </l><l><lb n="23,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,27</span>ta­dā­'­nya­kā­ra­ṇā­bhā­vā­da­sa­nni­tya­va­ga­mya­te­” || </l><trailer type="lg" n="a_114"> i­tya­bhi­dhā­nā­t | </trailer></lg><lb n="23,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,28</span>na ce­ndri­yā­di­va­da­jñā­tā­'­pi pra­mā­ṇa­pa­ñca­ka­ni­vṛ­tti­ra­bhā­va­jñā­naṃ ja­na­yi­ṣya­tī­ti śa­kya­ma­bhi­dhā­tu­m­, pramāṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="23,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,29</span>pa­ñca­ka­ni­vṛ­tte­stu­ccha­rū­pa­tvā­t | na ca tu­ccha­rū­pā­yā ja­na­ka­tva­m­, bhā­va­rū­pa­tā­pra­sa­kteḥ — e­vaṃ­la­kṣa­ṇa­sya bhāva<span type="hard-break">- </span><lb n="23,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,30</span>tvāt; tanna sa­rva­saṃ­ba­ndhi­nī pra­mā­ṇa­pa­ñca­ka­ni­vṛ­tti­rvi­pa­kṣe sā­dha­nā­bhā­va­ni­śca­ya­ni­ba­ndha­na­m | nā­pyā­tma­saṃ­ba<span type="hard-break">- </span><lb n="23,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,31</span>ndhinī ta­nni­mi­tta­m­, yataḥ sā'pi kiṃ tā­dā­tvi­kī­, a­tī­tā­'­nā­ga­ta­kā­la­bha­vā vā ? na pūrvā, <lb n="23,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,32</span>tasyā ga­ṅgā­pu­li­na­re­ṇu­pa­ri­saṃ­khyā­ne­nā­nai­kā­nti­ka­tvā­t | no­tta­rā­, tā­dā­tvi­ka­syā­tma­na­sta­nni­vṛ­tte­ra­saṃ­bha<span type="hard-break">- </span><lb n="23,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,33</span>vāt a­si­ddha­tvā­cca­; tanna ā­tma­saṃ­ba­ndhi­nya­pi pra­mā­ṇa­pa­ñca­ka­ni­vṛ­tti­sta­jjñā­no­tpa­tti­ni­mi­tta­m­; tanna <lb n="23,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,34</span>a­nya­va­stu­vi­jñā­na­la­kṣa­ṇa­ma­pya­bhā­vā­khyaṃ pramāṇaṃ vya­ti­re­ka­ni­śca­ya­ni­mi­tta­m | </p>
          <p n="a_116" rend="justify"><lb n="23,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,36</span>yacca — <lg n="a_117"><l><lb n="23,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,37</span>“­gṛ­hī­tvā va­stu­sa­dbhā­vaṃ smṛtvā ca pra­ti­yo­gi­na­m | </l><l><lb n="23,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 23,38</span>mānasaṃ nā­sti­tā­jñā­naṃ jā­ya­te­'­kṣā­na­pe­kṣa­yā­” || </l><trailer type="lg" n="a_118"/></lg><pb n="024" ana="45 lines"/><lb n="24,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,01</span>i­tya­bhā­va­pra­mā­ṇo­tpa­ttau ni­mi­tta­pra­ti­pā­da­na­m­, tatra kiṃ va­stva­nta­ra­sya pra­ti­yo­gi­saṃ­sṛ­ṣṭa­sya gra­ha­ṇa­m­, <lb n="24,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,02</span>ā­ho­svi­d a­saṃ­sṛ­ṣṭa­sya ? tatra yadyādyaḥ pakṣaḥ, sa na yuktaḥ; pra­ti­yo­gi­saṃ­sṛ­ṣṭa­va­stva­nta­ra­sya pra­tya­kṣe­ṇa <lb n="24,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,03</span>grahaṇe pra­ti­yo­gi­naḥ pra­tya­kṣe­ṇa va­stva­nta­re gra­ha­ṇā­d nā­bhā­vā­khya­pra­mā­ṇa­sya tatra ta­da­bhā­va­grā­ha­ka­tve­na <lb n="24,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,04</span>pra­vṛ­ttiḥ­; pravṛttau vā pra­ti­yo­gi­sa­ttve­'­pi ta­da­bhā­va­grā­ha­ka­tve­na pra­vṛ­tte­rvi­pa­rya­sta­ttvā­nna prā­mā­ṇya­m | atha <lb n="24,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,05</span>pra­ti­yo­gya­saṃ­sṛ­ṣṭa­va­stva­nta­ra­gra­ha­ṇaṃ tadā pra­tya­kṣe­ṇai­va pra­ti­yo­gya­bhā­va­sya gṛ­hī­ta­tvā­t ta­trā­bhā­vā­khyaṃ pramāṇaṃ <lb n="24,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,06</span>pra­va­rtta­mā­naṃ vyartham | atha pra­ti­yo­gya­saṃ­sṛ­ṣṭa­tā­'­va­ga­mo va­stva­nta­ra­syā­bhā­va­pra­mā­ṇa­saṃ­pā­dya­sta­rhi tadapya<span type="hard-break">- </span><lb n="24,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,07</span>bhāvākhyaṃ pramāṇaṃ prati­yo­gya­saṃ­sṛ­ṣṭa­va­stva­nta­ra­gra­ha­ṇe sati pra­va­rtta­te­, ta­da­saṃ­sṛ­ṣṭa­tā­va­ga­ma­śca pu­na­ra­pya­bhā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="24,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,08</span>pra­mā­ṇa­saṃ­pā­dya i­tya­na­va­sthā | tathā, pra­ti­yo­gi­no­'­pi smaraṇaṃ kiṃ va­stva­nta­ra­saṃ­sṛ­ṣṭa­sya­, a­thā­saṃ­sṛ­ṣṭa­sya ? <lb n="24,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,09</span>yadi saṃ­sṛ­ṣṭa­sya tadā nā­bhā­va­pra­mā­ṇa­pra­vṛ­tti­ri­ti pū­rva­va­dvā­cya­m | a­thā­saṃ­sṛ­ṣṭa­sya sma­ra­ṇa­m­, nanu pra­tya­kṣe­ṇa <lb n="24,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,10</span>va­stva­nta­rā­saṃ­sṛ­ṣṭa­sya pra­ti­yo­gi­no grahaṇe ta­thā­bhū­ta­sya tasya smaraṇaṃ nā­nya­thā­; pra­tya­kṣe­ṇa ca pū­rva­pra­vṛ­tte­na <lb n="24,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,11</span>va­stva­nta­rā­saṃ­sṛ­ṣṭa­pra­ti­yo­gi­gra­ha­ṇe pu­na­ra­pya­bhā­va­pra­mā­ṇa­pa­ri­ka­lpa­naṃ vyartham — <lg n="a_119"><l><lb n="24,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,12</span>“­va­stva­saṃ­ka­ra­si­ddhi­śca ta­tprā­mā­ṇya­sa­mā­śra­yā­” || </l><trailer type="lg" n="a_120"/></lg><lb n="24,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,13</span>i­tya­bhi­dhā­nā­t tadarthaṃ tasya pa­ri­ka­lpa­na­m­, tacca pra­tya­kṣe­ṇai­va kṛ­ta­mi­ti tasya vyarthatā | a­thā­trā­pya­bhā­va­pra­mā­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="24,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,14</span>saṃpādyaḥ pra­ti­yo­gi­no va­stva­nta­rā­saṃ­sṛ­ṣṭa­tā­gra­ha­sta­rhi ta­thā­bhū­ta­pra­ti­yo­gi­gra­ha­ṇe ta­thā­bhū­tasya tasya sma­ra­ṇa­m­, <lb n="24,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,15</span>ta­tsa­dbhā­ve cā­bhā­va­pra­mā­ṇa­pra­vṛ­ttiḥ­, ta­tpra­vṛ­ttau ca ta­syā­saṃ­sṛ­ṣṭa­tā­gra­haḥ­, tadgrahe ca sma­ra­ṇa­mi­tye­vaṃ ca­kra­ka­co­dyaṃ <lb n="24,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,16</span>bha­va­nta­ma­nu­ba­dhnā­ti | nāpi va­stu­mā­tra­sya pra­tya­kṣe­ṇa gra­ha­ṇa­mi­tya­bhi­dhā­tuṃ śa­kya­m­, ta­thā­'­bhyu­pa­ga­me tasya vastva<span type="hard-break">- </span><lb n="24,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,17</span>nta­ra­tvā­si­ddheḥ pra­ti­yo­gi­no­'­pi prati­yo­gi­tva­sya­, iti na pra­ti­yo­gi­no ni­ya­ta­rū­pa­sya sma­ra­ṇa­mi­ti su­ta­rā­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="24,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,18</span>bhā­va­pra­mā­ṇo­tpa­ttya­bhā­vaḥ | kiṃca, yadi a­bhā­vā­khyaṃ pra­mā­ṇa­ma­bhā­va­grā­ha­ka­ma­bhyu­pa­ga­mya­te tadā tameva pra­ti­pā­da<span type="hard-break">- </span><lb n="24,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,19</span>yatu, pra­ti­yo­gi­na­stu nivṛttiḥ kathaṃ tena pra­ti­pā­di­tā syāt ? a­thā­bhā­va­pra­ti­pa­ttau ta­nni­vṛ­tti­pra­ti­pa­ttiḥ­; <lb n="24,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,20</span>nanu sā'pi nivṛttiḥ pra­ti­yo­gi­sva­rū­pā­saṃ­spa­rśi­nī­, tataśca ta­tpra­ti­pa­ttau pu­na­ra­pi kathaṃ pra­ti­yo­gi­ni­vṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="24,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,21</span>ttisiddhiḥ ? ta­nni­vṛ­tti­si­ddhe­ra­pa­ra­ta­nni­vṛ­tti­si­ddhya­bhyu­pa­ga­me aparā ta­nni­vṛ­tti­sta­thā­'­bhyu­pa­ga­ma­nī­ye­tya­na<span type="hard-break">- </span><lb n="24,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,22</span>vasthā | kiṃca, a­bhā­va­pra­ti­pa­ttau pra­ti­yo­gi­sva­rū­paṃ ki­ma­nu­va­rtta­te­, vyā­va­rtta­te vā ? a­nu­vṛ­ttau kathaṃ pratiyo<span type="hard-break">- </span><lb n="24,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,23</span>gi­no­'­bhā­vaḥ ? vyāvṛttau kathaṃ pra­ti­ṣe­dhaḥ pra­ti­pā­da­yi­tuṃ śakyaḥ ? ta­dvi­vi­kta­pra­ti­pa­tte­sta­tpra­ti­ṣe­dha iti <lb n="24,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,24</span>cet, na; ta­da­pra­ti­bhā­sa­ne ta­dvi­vi­kta­tā­yā eva pra­ti­pa­ttu­ma­śa­kteḥ | pra­ti­yo­gi­pra­ti­bhā­sā­d nāyaṃ doṣa iti <lb n="24,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,25</span>cet, kva tarhi vijñāne tasya pra­ti­bhā­saḥ ? yadi pra­tya­kṣe­, na yuktaḥ; ta­tsa­dbhā­va­si­ddhyā ta­nni­vṛ­ttya­si­ddheḥ | <lb n="24,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,26</span>smaraṇe tasya pra­ti­bhā­sa iti cet, na; tatrāpi yena rūpeṇa pra­ti­bhā­ti na te­nā­bhā­vaḥ­, yena na pra­ti­bhā­ti <lb n="24,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,27</span>na tena ni­ṣe­dhaḥ­, tadevaṃ yadi pra­ti­yo­gi­sva­rū­pā­da­nyo­'­bhā­va­sta­thā­pi ta­tpra­ti­pa­ttau na ta­nni­vṛ­tti­si­ddhiḥ | <lb n="24,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,28</span>a­na­nya­tve­'­pi ta­tpra­ti­pa­ttau pra­ti­yo­gi­naḥ pra­ti­pa­nna­tvā­d na niṣedhaḥ | api ca, tad a­bhā­vā­khyaṃ pramāṇaṃ <lb n="24,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,29</span>niścitaṃ sat pra­kṛ­tā­bhā­va­ni­śca­ya­ni­mi­tta­tve­nā­bhyu­pa­ga­mya­te­, ā­ho­svi­d a­ni­ści­ta­m iti vi­ka­lpa­dva<span type="hard-break">- </span><lb n="24,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,30</span>yam | ya­dya­ni­ści­ta­mi­ti pakṣaḥ, sa na yuktaḥ; sva­ya­ma­vya­va­sthi­ta­sya kha­ra­vi­ṣā­ṇā­de­ri­va a­nya­ni­ścā­ya­ka­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="24,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,31</span>yogāt | i­ndri­yā­de­stva­ni­ści­ta­syā­pi rū­pā­di­jñā­naṃ prati kā­ra­ṇa­tvā­nni­ścā­ya­ka­tvaṃ yu­kta­m­, na pu­na­ra­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="24,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,32</span>va­pra­mā­ṇa­sya­, ta­syā­pa­ra­jñā­naṃ prati kā­ra­ṇa­tvā­sa­mbha­vā­t­; ta­da­sa­mbha­va­śca — pra­mā­ṇā­bhā­vā­tma­ka­tve­nā­va­stu<span type="hard-break">- </span><lb n="24,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,33</span>tvāt; va­stu­tve­'­pi tasyaiva pra­me­yā­bhā­va­ni­śca­ya­rū­pa­tve­nā­bhyu­pa­ga­mā­rha­tvā­t | nāpi dvitīyaḥ pakṣaḥ, yata<span type="hard-break">- </span><lb n="24,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,34</span>sta­nni­śca­yo­'­nya­smā­da­bhā­vā­khyā­t pra­mā­ṇā­dabhyu­pa­ga­mye­ta­, pra­me­yā­bhā­vā­d vā ? tatra yadi pra­tha­ma­pa­kṣaḥ­, sa <lb n="24,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,35</span>na yuktaḥ; a­na­va­sthā­pra­sa­ṅgā­t | tathāhi — a­bhā­va­pra­mā­ṇa­syā­bhā­va­pra­mā­ṇā­nni­ści­ta­syā­bhā­va­ni­ścā­ya­ka­tva­m­, <lb n="24,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,36</span>ta­syā­pya­nyā­bhā­va­pra­mā­ṇā­d i­tya­na­va­sthā | atha pra­me­yā­bhā­vā­t ta­nni­śca­yaḥ­, so'pi na yuktaḥ; i­ta­re­ta­rā­śra<span type="hard-break">- </span><lb n="24,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,37</span>ya­do­ṣa­pra­sa­ṅgā­t | tathāhi — pra­me­yā­bhā­va­ni­śca­yā­t pra­mā­ṇā­bhā­va­ni­śca­yaḥ­, so'pi pra­mā­ṇā­bhā­va­ni­śca­yā­d <lb n="24,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,38</span>iti i­ta­re­ta­rā­śra­ya­tva­m | nāpi sva­saṃ­ve­da­nā­t pra­mā­ṇā­bhā­va­ni­śca­yaḥ­, tasya bha­va­tā­'­na­bhyu­pa­ga­mā­t­; tanna <lb n="24,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 24,39</span>a­bhā­vā­khyaṃ pramāṇaṃ sa­mbha­va­ti | sa­mbha­ve­'­pi na tat pra­mā­ṇa­ci­ntā­rha­mi­ti pra­ti­pā­di­ta­m­, pra­ti­pā­da­yi<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="025" ana="45 lines"/><lb n="25,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,01</span>ṣyate ca pra­mā­ṇa­ci­ntā­'­va­sa­re a­trai­va­; ta­nnā­bhā­va­pra­mā­ṇā­da­pi vipakṣe sā­dha­nā­bhā­va­ni­śca­yaḥ­; ato na <lb n="25,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,02</span>a­da­rśa­na­ni­mi­tto­'­pi pra­kṛ­ta­vya­ti­re­ka­ni­śca­yaḥ­; ta­da­bhā­vā­d na pra­kṛ­ta­sā­dhye pra­kṛ­ta­he­to­rni­ya­ma­la­kṣa­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="25,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,03</span>saṃ­ba­ndha­ni­śca­yaḥ | </p>
          <p n="a_121" rend="justify"><lb n="25,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,04</span>na cānvaya — vya­ti­re­ka­ni­śca­ya­vya­ti­re­ke­ṇā­nya­taḥ ku­ta­ści­t ta­nni­śca­yaḥ­, ni­ya­ma­la­kṣa­ṇa­sya saṃ­ba­ndha­sya <lb n="25,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,05</span>ya­tho­ktā­nva­ya — vya­ti­re­ka­vya­ti­re­ke­ṇā­sa­mbha­vā­t | tathāhi — ya eva sā­dha­na­sya sā­dhya­sa­dbhā­ve eva bhāvaḥ <lb n="25,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,06</span>a­ya­me­va tasya sādhye ni­ya­maḥ­, sā­dhyā­bhā­ve sā­dha­na­syā­va­śya­ta­yā­'­bhā­va eva yaḥ a­ya­me­va vā tasya <lb n="25,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,07</span>tatra niyamaḥ | ato ya­de­vā­nva­ya — vya­ti­re­ka­yo­rya­tho­kta­la­kṣa­ṇa­yo­rni­ścā­ya­kaṃ pramāṇaṃ tadeva ni­ya­ma­sva­rū­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="25,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,08</span>sa­mba­ndha­ni­ścā­ya­ka­m­, ta­nni­ścā­ya­kaṃ ca pra­kṛ­ta­sā­dhya­sā­dha­ne hetorna sa­mbha­va­tī­ti pra­ti­pā­di­ta­m­; tannānu<span type="hard-break">- </span><lb n="25,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,09</span>mā­nā­da­pi jñā­tṛ­vyā­pā­ra­la­kṣa­ṇa­pra­mā­ṇa­si­ddhiḥ | </p>
          <p n="a_122" rend="justify"><lb n="25,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,10</span>athāpi syāt bāhyeṣu kā­ra­ke­ṣu vyā­pā­ra­va­tsu phalaṃ dṛṣṭam — anyathā si­ddha­sva­bhā­vā­nāṃ kā­ra­kā­ṇā­me­kaṃ <lb n="25,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,11</span>dhātvarthaṃ sā­dhya­ma­na­ṅgī­kṛ­tya kaḥ pa­ra­spa­raṃ sambandhaḥ — a­ta­sta­da­nta­rā­la­va­rti­nī sa­ka­la­kā­ra­ka­ni­ṣpā­dyā­'<span type="hard-break">- </span><lb n="25,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,12</span>bhi­ma­ta­pha­la­ja­ni­kā vyā­pā­ra­sva­rū­pā kri­yā­'­bhyu­pa­ga­nta­vyā iti pra­kṛ­te­'­pi vyā­pā­ra­si­ddhi­ri­ti­, etada<span type="hard-break">- </span><lb n="25,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,13</span>sa­mba­ddha­m­; vi­ka­lpā­nu­pa­pa­tteḥ | tathāhi — vyā­pā­ro­'­bhyu­pa­ga­mya­mā­naḥ kiṃ kā­ra­ka­ja­nyo­'­bhyu­pa­ga­mya­te­, <lb n="25,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,14</span>ā­ho­svi­d ajanyaḥ iti vi­ka­lpa­dva­ya­m | tatra ya­dya­ja­nya iti pakṣaḥ, so­'­yu­ktaḥ­; ya­to­'­ja­nyo­'­pi kiṃ <lb n="25,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,15</span>bhā­va­rū­po­'­bhyu­pa­ga­mya­te­, ā­ho­svi­d a­bhā­va­rū­paḥ ? ya­dya­bhā­va­rū­pa i­tya­bhyu­pa­ga­maḥ­, so­'­pya­yu­ktaḥ­; yato'<span type="hard-break">- </span><lb n="25,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,16</span>bhā­va­rū­pa­tve ta­syā­rtha­pra­kā­śa­la­kṣa­ṇa­pha­la­ja­na­ka­tvaṃ na syāt, tasya pha­la­ja­na­ka­tva­vi­ro­dhā­t­; a­vi­ro­dhe vā <lb n="25,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,17</span>pha­lā­rthi­naḥ kā­ra­kā­nve­ṣa­ṇaṃ vyarthaṃ syāt, tata e­vā­bhi­ma­ta­pha­la­ni­ṣpa­tte­rvi­śva­ma­da­ri­draṃ ca syāt; ta­nnā­bhā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="25,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,18</span>rūpo vyā­pā­ro­'­bhyu­pa­ga­nta­vyaḥ | atha bhā­va­rū­po­'­bhyu­pa­ga­ma­vi­ṣa­yaḥ­, ta­dā­'­trā­pi va­kta­vya­m — kimasau nityaḥ, <lb n="25,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,19</span>ā­ho­svi­d anityaḥ iti ? tatra yadi nitya iti pakṣaḥ, so­'­sa­ṅga­taḥ­; ni­tya­bhā­va­rū­pa­vyā­pā­rā­bhyu­pa­ga­me­'<span type="hard-break">- </span><lb n="25,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,20</span>ndhā­dī­nā­ma­pya­rtha­da­rśa­na­pra­sa­ṅgaḥ­, su­ptā­dya­bhā­vaḥ­, sa­rva­sa­rva­jña­tā­bhā­va­pra­sa­ṅga­śca­; kā­ra­kā­nve­ṣa­ṇa­vai­ya­rthyaṃ tu <lb n="25,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,21</span>vyaktam | a­thā­ni­tya i­tya­bhyu­pa­ga­maḥ­, so­'­pya­lau­ki­kaḥ­; a­ja­nya­sya bhā­va­syā­ni­tya­tve­na ke­na­ci­da­na­bhyu­pa­ga<span type="hard-break">- </span><lb n="25,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,22</span>māt | atha vadet — ma­yai­vā­bhyu­pa­ga­taḥ­, tatrāpi va­kta­vya­m — kiṃ kā­lā­nta­ra­sthā­yī­, uta kṣaṇikaḥ ? yadi <lb n="25,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,23</span>kā­lā­nta­ra­sthā­yī­, tadā “­kṣa­ṇi­kā hi sā na kā­lā­nta­ra­ma­va­ti­ṣṭha­te­” iti vacaḥ <lb n="25,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,24</span>pa­ri­pla­ve­ta | kā­ra­kā­nve­ṣa­ṇaṃ cātrāpi pakṣe pha­lā­rthi­nā­ma­sa­ṅga­ta­m­, ki­ya­tkā­la­sthā­yya­ja­nya­bhā­va­rū­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="25,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,25</span>vyā­pā­rā­bhyu­pa­ga­me tatkālaṃ yāvat ta­tpha­la­syā­pi niṣpatteḥ ā­vyā­pā­ra­vi­nā­śa­ma­rtha­pra­kā­śa­la­kṣa­ṇa­kā­rya<span type="hard-break">- </span><lb n="25,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,26</span>sa­dbhā­vā­da­ndha­tva — mū­rchā­dī­nā­ma­bhā­vaḥ syāt | atha kṣaṇika iti pakṣaḥ, so'pi na yuktaḥ; kṣa­ṇā­na­nta­raṃ <lb n="25,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,27</span>vyā­pā­rā­sa­ttve­nā­rtha­pra­ti­bhā­sā­bhā­vā­d a­pa­ga­tā­rtha­pra­ti­bhā­saṃ sarvaṃ jagat syāt | atha svata eva dvitī<span type="hard-break">- </span><lb n="25,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,28</span>yā­di­kṣa­ṇe­ṣu vyā­pā­ro­tpa­tte­rnā­yaṃ doṣaḥ, a­ja­nya­tvaṃ tu ta­syā­pa­ra­kā­ra­ka­ja­nya­tvā­bhā­ve­na­, nai­ta­da­sti­; kā­ra­kā­'<span type="hard-break">- </span><lb n="25,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,29</span>nā­ya­tta­sya deśa — kāla — sva­rū­pa­pra­ti­ni­ya­mā­bhā­va­sva­bhā­va­tā­yāḥ pratipādanāt | kiṃca, a­na­va­ra­ta­kṣa­ṇi­kā­'<span type="hard-break">- </span><lb n="25,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,30</span>ja­nya­vyā­pā­rā­bhyu­pa­ga­me ta­jja­nyā­rtha­pra­ti­bhā­sa­syā­pi tathaiva bhāvāt su­ptā­dya­bhā­va­do­ṣa­sta­da­va­sthaḥ­; ta­nnā­ja­nya<span type="hard-break">- </span><lb n="25,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,31</span>vyā­pā­rā­bhyu­pa­ga­maḥ śreyān | atha janyo vyāpāraḥ iti pakṣaḥ ka­kṣī­kri­ya­te­, ta­dā­'­trā­pi vi­ka­lpa­dva­ya­m — <lb n="25,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,32</span>kimasau janyo vyāpāraḥ kri­yā­'­'­tma­kaḥ­, uta ta­da­nā­tma­kaḥ iti ? tatra yadi prathamaḥ pakṣaḥ, sa na <lb n="25,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,33</span>yuktaḥ; atrāpi vi­ka­lpa­dva­yā­na­ti­vṛ­tteḥ | tathāhi — sā'pi kriyā kiṃ spa­ndā­tmi­kā­, uta aspandā<span type="hard-break">- </span><lb n="25,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,34</span>tmikā ? yadi spa­ndā­tmi­kā ta­dā­'­'­tma­no ni­śca­la­tvā­da­nye­ṣāṃ kā­ra­kā­ṇāṃ vyā­pā­ra­sa­dbhā­ve­'­pi vyāpāro <lb n="25,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,35</span>na syāt; ya­da­rtho­'­yaṃ pra­yā­sa­sta­de­va tyaktaṃ bha­va­tai­va­ma­bhyu­pa­ga­ccha­tā | a­thā­pa­ri­spa­ndā­tmi­kā kriyā <lb n="25,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,36</span>vyā­pā­ra­sva­bhā­vā­, na; ta­thā­bhū­tā­yāḥ pa­ri­spa­ndā­bhā­va­rū­pa­ta­yā pha­la­ja­na­ka­tvā­yo­gā­t a­bhā­va­sya ja­na­ka­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="25,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,37</span>vi­ro­dhā­t | na ca kriyā kāraṇa — pha­lā­'­pā­nta­rā­la­va­rti­nī pa­ri­spa­nda­sva­bhā­vā ta­dvi­pa­rī­ta­sva­bhā­vā vā <lb n="25,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,38</span>pra­mā­ṇa­go­ca­ra­cā­ri­ṇī iti na tasyāḥ sa­dvya­va­hā­ra­vi­ṣa­ya­tva­ma­bhyu­pa­ga­ntuṃ yu­kta­mi­ti na kri­yā­'­'­tma­ko <lb n="25,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,39</span>vyāpāraḥ | nāpi ta­da­nā­tma­ko vyā­pā­ro­'­ṅgī­ka­rtuṃ yuktaḥ, tatrāpi vi­ka­lpa­dva­ya­pra­vṛ­tteḥ | tathāhi — kima<span type="hard-break">- </span><lb n="25,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,40</span>sā­va­kri­yā­'­'­tma­ko vyāpāro bo­dha­sva­rū­paḥ­, a­bo­dha­sva­bhā­vo vā ? yadi bo­dha­sva­rū­paḥ­, pra­mā­tṛ­va­nna <lb n="25,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,41</span>pra­mā­ṇā­nta­ra­ga­mya­tā­'­bhyu­pa­ga­ntuṃ yuktā | a­thā­bo­dha­sva­bhā­vaḥ­, nā­ya­ma­pi pakṣaḥ; bo­dhā­tma­ka­jñā­tṛ­vyā­pā­ra­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="25,42"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,42</span>bo­dhā­tma­ka­tvā­sa­mbha­vā­t — na hi ci­drū­pa­syā­ci­drū­po vyāpāro yuktaḥ — ‘­jā­nā­ti­’ iti ca jñā­tṛ­vyā­pā­ra­sya <lb n="25,43"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 25,43</span>bo­dhā­tma­ka­syai­vā­bhi­dhā­nā­t­; tanna a­bo­dha­sva­bhā­vo­'­pi vyāpāraḥ | kiṃca, asau jñā­tṛ­vyā­pā­ro dharmi<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="026" ana="53 lines"/><lb n="26,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,01</span>sva­bhā­vaḥ­, uta dha­rma­sva­bhā­vaḥ iti pu­na­ra­pi ka­lpa­nā­dva­ya­m | dha­rmi­sva­rū­pa­tve jñā­tṛ­va­nna pra­mā­ṇā­nta­ra­ga­mya<span type="hard-break">- </span><lb n="26,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,02</span>tvamityuktam | dha­rma­sva­bhā­va­tve­'­pi dharmiṇo jñā­tu­rvya­ti­ri­kto vyā­pā­raḥ­, a­vya­ti­ri­ktaḥ­, u­bha­ya­m­, a­nu­bha­yaṃ <lb n="26,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,03</span>ceti catvāro vikalpāḥ | na tā­va­dvya­ti­ri­ktaḥ­, tattve saṃ­ba­ndhā­bhā­ve­na ‘­jñā­tu­rvyā­pā­raḥ­’ iti vya­pa­de­śā<span type="hard-break">- </span><lb n="26,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,04</span>yogāt | a­vya­ti­re­ke jñā­tai­va­, ta­tsva­rū­pa­va­d nāparo vyāpāraḥ | u­bha­ya­pa­kṣa­stu vi­ro­dha­ma­pa­ri­hṛ­tya <lb n="26,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,05</span>nā­bhyu­pa­ga­ma­nī­yaḥ | a­nu­bha­ya­pa­kṣa­stu a­nyo­'­nya­vya­va­cche­da­rū­pā­ṇā­me­ka­vi­dhā­ne­nā­pa­ra­ni­ṣe­dhā­da­yu­kta iti <lb n="26,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,06</span>pra­ti­pā­di­tam | kiṃca, vyā­pā­ra­sya kā­ra­ka­ja­nya­tvā­bhyu­pa­ga­me ta­jja­na­ne pra­va­rta­mā­nā­ni kā­ra­kā­ṇi kim <lb n="26,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,07</span>a­pa­ra­vyā­pā­ra­bhā­ñji pra­va­rtta­nte­, uta ta­nni­ra­pe­kṣā­ṇi iti vi­ka­lpa­dva­ya­m | yadyādyo vi­ka­lpaḥ­, tadā <lb n="26,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,08</span>ta­dvyā­pā­ra­ja­na­ne­'­pi tai­ra­pa­ra­vyā­pā­ra­bhā­gbhiḥ pra­va­rtti­ta­vya­m­, ta­jja­na­ne­'­pya­pa­ra­vyā­pā­ra­yu­gbhiḥ pra­va­rtti­ta­vya<span type="hard-break">- </span><lb n="26,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,09</span>mi­tya­na­va­sthi­te­rna pha­la­ja­na­na­vyā­pā­ro­dbhū­ti­ri­ti ta­tpha­la­syā­pya­nu­tpa­tti­pra­sa­ṅgā­d na vyā­pā­ra­pa­ri­ka­lpa­naṃ <lb n="26,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,10</span>śreyaḥ | atha a­pa­ra­vyā­pā­ra­ma­nta­re­ṇā­pi pha­la­ja­na­ka­vyā­pā­ra­ja­na­ne pra­va­rtta­nte iti nāyaṃ doṣaḥ, tarhi <lb n="26,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,11</span>pra­kṛ­ta­vyā­pā­ra­ma­nta­re­ṇā­pi pha­la­ja­na­ne pra­va­rtti­ṣya­nta iti ki­ma­nu­pa­la­bhya­mā­na­vyā­pā­ra­ka­lpa­na­pra­yā­se­na ? <lb n="26,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,12</span>kiṃca, asau vyāpāraḥ pha­la­ja­na­ne pra­va­rtta­mā­naḥ ki­ma­pa­ra­vyā­pā­ra­sa­vya­pe­kṣaḥ­, atha ni­ra­pe­kṣaḥ i­tya­trā­pi <lb n="26,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,13</span>ka­lpa­nā­dva­ya­m | tatra yadyādyā ka­lpa­nā­, sā na yuktā; a­pa­rā­pa­ra­vyā­pā­ra­ja­na­na­kṣī­ṇa­śa­kti­tve­na vyāpāra<span type="hard-break">- </span><lb n="26,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,14</span>syāpi pha­la­ja­na­ka­tvā­yo­gā­t | atha vyā­pā­rā­nta­rā­na­pe­kṣa eva pha­la­ja­na­ne pra­va­rtta­te­, tarhi kā­ra­kā­ṇā­ma­pi <lb n="26,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,15</span>vyāpā­ra­ni­ra­pe­kṣā­ṇāṃ pha­la­ja­na­ne pravṛttau na ka­ści­ccha­kti­vyā­ghā­taḥ sa­mbhā­vya­te | atha vyā­pā­ra­sya <lb n="26,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,16</span>vyā­pā­ra­sva­rū­pa­tvā­nnā­pa­ra­vyā­pā­rā­pe­kṣā­, kā­ra­kā­ṇāṃ tva­vyā­pā­ra­rū­pa­tvā­t ta­da­pe­kṣā­; kā pu­na­ri­yaṃ vyā­pā­ra­sya <lb n="26,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,17</span>vyā­pā­ra­sva­bhā­va­tā ? yadi pha­la­ja­na­ka­tva­m­, tad vihitapra­ti­kri­ya­m | atha kā­ra­kā­śri­ta­tva­m­, tadapi <lb n="26,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,18</span>bhinnasya ta­jja­nya­tvaṃ vihāya na sa­mbha­va­tī­tyu­ktam | atha kā­ra­ka­pa­ra­ta­ntra­tva­m­, tadapi na; a­nu­tpa­nna­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="26,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,19</span>sa­ttvā­t­, nā­pyu­tpa­nna­sya­, a­nyā­na­pe­kṣa­tvā­t­; tathāpi ta­tpa­ra­ta­ntra­tve kā­ra­kā­ṇā­ma­pi vyā­pā­ra­pa­ra­ta­ntra­tā <lb n="26,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,20</span>syāt | athaivaṃ pa­rya­nu­yo­gaḥ sa­rva­bhā­va­pra­ti­ni­ya­ta­sva­bhā­va­vyā­va­rta­ka i­tya­yu­ktaḥ­, tathāhi — e­va­ma­pi <lb n="26,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,21</span>pa­rya­nu­yo­gaḥ sa­mbha­va­ti — va­hne­rdā­ha­ka­sva­bhā­va­tve ā­kā­śa­syā­pi sa syāt, i­ta­ra­thā va­hne­ra­pi sa na <lb n="26,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,22</span>syāditi | syā­de­ta­t yadi pra­tya­kṣa­si­ddho vyā­pā­ra­sva­bhā­vo bha­ve­t­, sa ca na tatheti pra­ti­pā­di­ta­m | <lb n="26,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,23</span>tata e­vo­kta­m — <lg n="a_123"><l><lb n="26,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,24</span>“­sva­bhā­ve­'­dhya­kṣa­taḥ siddhe yadi pa­rya­nu­yu­jya­te | </l><l><lb n="26,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,25</span>ta­tro­tta­ra­mi­daṃ yuktaṃ na dṛ­ṣṭe­'­nu­pa­pa­nna­tā­” || </l></lg><lb n="26,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,26</span>tanna vyāpāro nāma kaścid ya­thā­'­bhyu­pa­ga­taḥ paraiḥ | </p>
          <p n="a_124" rend="justify"><lb n="26,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,27</span>a­thā­nu­mā­na­grā­hya­tve syādayaṃ doṣaḥ, ata e­vā­rthā­pa­tti­sa­ma­dhi­ga­mya­tā ta­syā­bhyu­pa­ga­tā | nanu dṛṣṭaḥ <lb n="26,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,28</span>śruto vā­'­rtho­'­nya­thā no­pa­pa­dya­ta i­tya­dṛ­ṣṭa­ka­lpa­nā­'­rthā­pa­ttiḥ­, tatra kaḥ pu­na­ra­sau bhāvo vyā­pā­ra­vya­ti­re<span type="hard-break">- </span><lb n="26,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,29</span>keṇa no­pa­pa­dya­te yo vyāpāraṃ ka­lpa­ya­ti ? artha iti cet, kā pu­na­ra­sya tena vi­nā­'­nu­pa­pa­dya­mā­na­tā ? <lb n="26,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,30</span>no­tpa­ttiḥ­, sva­he­tu­ta­sta­syāḥ bhāvāt | kiṃca, a­sā­va­rthaḥ kim e­ka­jñā­tṛ­vyā­pā­ra­ma­nta­re­ṇā­nu­pa­pa­dya­mā­na­staṃ <lb n="26,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,31</span>ka­lpa­ya­ti­, uta sa­rva­jñā­tṛ­vyā­pā­ra­ma­nta­re­ṇa iti va­kta­vya­m | tatra yadi sa­ka­la­jñā­tṛ­vyā­pā­ra­ma­nta­re­ṇe­ti pakṣaḥ, <lb n="26,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,32</span>tadā andhānāmapi rū­pa­da­rśa­naṃ syāt ta­dvyā­pā­ra­ma­nta­re­ṇā­rthā­bhā­vā­t sa­rva­jña­tā­pra­sa­ṅga­śca | atha e­ka­jñā­tṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="26,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,33</span>vyā­pā­ra­ma­nta­re­ṇā­nu­pa­pa­tti­sta­rhi yā­va­da­rtha­sa­dbhā­va­stā­va­t ta­syā­rtha­da­rśa­na­mi­ti suptādyabhāvaḥ | atha arthadha<span type="hard-break">- </span><lb n="26,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,34</span>rmo­'­rtha­pra­kā­śa­tā­la­kṣa­ṇo vyā­pā­ra­ma­nta­re­ṇā­nu­pa­pa­dya­mā­na­staṃ ka­lpa­ya­ti­; nanu sā­'­pya­rtha­pra­kā­śa­tā­'­rtha­dha­rmo <lb n="26,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,35</span>yadyartha eva ta­dā­'­rtha­pa­kṣo­kto doṣaḥ | atha ta­dvya­ti­ri­ktaḥ­, tadā tasya svarūpaṃ va­kta­vya­m | ta­syā­nu­bhū­ya­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="26,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,36</span>natā sā iti cet, na; pa­ryā­ya­mā­tra­me­ta­t­, na ta­tsva­rū­pa­pra­ti­pa­tti­ri­ti sa eva praśnaḥ | kiṃca, prakā<span type="hard-break">- </span><lb n="26,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,37</span>śo­'­nu­bha­va­śca jñā­na­me­va­, ta­da­na­va­ga­me ta­tka­rma­tā­yāḥ su­ta­rā­ma­na­va­ga­ma i­tya­rtha­pra­kā­śa­tā — a­nu­bhū­ya­mā­na­te <lb n="26,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,38</span>sva­rū­pe­ṇā­na­va­ga­te kathaṃ jñā­tṛ­vyā­pā­ra­pa­ri­ka­lpi­ke ? kiṃca, a­rtha­pra­kā­śa­tā­la­kṣa­ṇo­'­rtha­dha­rmo­'­nya­thā<span type="hard-break">- </span><lb n="26,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,39</span>nu­pa­pa­nna­tve­nā­ni­ści­ta­staṃ ka­lpa­ya­ti­, ā­ho­svi­d niścita iti ? tatra yadyādyaḥ kalpaḥ, sa <lb n="26,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 26,40</span>na yuktaḥ; a­ti­pra­sa­ṅgā­t | tathāhi — ya­dya­ni­ści­to­'­pi ta­thā­tve­na sa taṃ pa­ri­ka­lpa­ya­ti tadā yathā taṃ <pb n="027" ana="49 lines"/><lb n="27,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,01</span>pa­ri­ka­lpa­ya­ti tathā yena vi­nā­'­pi sa u­pa­pa­dya­te tamapi kiṃ na ka­lpa­ya­ti vi­śe­ṣā­bhā­vā­t ? athā<span type="hard-break">- </span><lb n="27,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,02</span>ni­ści­to­'­pi tena vi­nā­'­nu­pa­pa­dya­mā­na­tve­na niścitaḥ sa taṃ pa­ri­ka­lpa­ya­ti tarhi li­ṅga­syā­pi ni­ya­ta­tve­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="27,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,03</span>ni­ści­ta­syā­pi sva­sā­dhya­ga­ma­ka­tvaṃ syāt, tathā ca a­rthā­pa­tti­re­va pa­ro­kṣā­rtha­ni­ścā­yi­kā nā­nu­mā­na­mi­ti <lb n="27,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,04</span>ṣa­ṭpra­mā­ṇa­vā­dā­bhyu­pa­ga­mo vi­śī­rye­ta | atha a­nya­thā­nu­pa­pa­dya­mā­na­tve­na niścitaḥ sa dharmastaṃ pa­ri­ka­lpa­ya­ti­, <lb n="27,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,05</span>tadā va­kta­vya­m — kva ta­syā­nya­thā­nu­pa­pa­nna­tva­ni­śca­yaḥ ? yadi dṛ­ṣṭā­nta­dha­rmi­ṇi tadā li­ṅga­syā­pi tatra ni­ya­ta­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="27,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,06</span>ni­śca­yo­'­stī­tya­nu­mā­na­me­vā­rthā­pa­ttiḥ syāt, evaṃ cā­rthā­pa­tti­ra­nu­mā­ne­'­nta­rbhū­te­ti pu­na­ra­pi pra­mā­ṇa­ṣa­ṭkā<span type="hard-break">- </span><lb n="27,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,07</span>bhyu­pa­ga­mo vi­śī­rye­ta | atha sā­dhya­dha­rmi­ṇi ta­nni­śca­ya i­tya­nu­mā­nā­t pṛ­tha­ga­rthā­pa­ttiḥ­, ta­dā­trā­pi va­kta­vya­m — <lb n="27,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,08</span>kutaḥ pra­mā­ṇā­t tasya ta­nni­śca­yaḥ ? yadi vi­pa­kṣe­'­nu­pa­la­mbhā­t­, tanna yu­kta­m­; sa­rva­sa­mba­ndhi­no­'­nu­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="27,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,09</span>la­mbha­syā­si­ddha­tva­pra­ti­pāda­nā­t­, ā­tma­saṃ­ba­ndhi­nastu a­nai­kā­nti­ka­tvā­di­ti nā­nya­thā­'­nu­pa­pa­dya­mā­na­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="27,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,10</span>niścayaḥ | kiṃca, a­rthā­pa­ttyu­tthā­pa­ka­syā­rthā­nu­bhū­ya­mā­na­tā­la­kṣaṇa­syā­rtha­dha­rma­sya ya eva sva­pra­ka­lpyā­rthā­bhā­ve­'<span type="hard-break">- </span><lb n="27,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,11</span>va­śyaṃ­ta­yā­'­nu­pa­pa­dya­mā­na­tva­ni­śca­yaḥ sa eva sva­pra­ka­lpyā­rtha­sa­dbhā­ve e­vo­pa­pa­dya­mā­na­tva­ni­śca­ya ityarthā<span type="hard-break">- </span><lb n="27,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,12</span>pa­ttyu­tthā­pa­ka­syā­rtha­sya­, sva­sā­dhyā­nu­mā­pa­ka­sya ca liṅgasya na ka­ści­dvi­śe­ṣa i­tya­nu­mā­na­ni­rā­se­'­rthā­pa­tte­ra­pi <lb n="27,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,13</span>nirāsaḥ kṛta eveti nā­rthā­pa­tte­ra­pi jñā­tṛ­vyā­pā­ra­la­kṣa­ṇa­pra­mā­ṇa­ni­ścā­ya­ka­tva­m | ye'pi “­saṃ­vi­ttyā­khyaṃ <lb n="27,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,14</span>phalaṃ jñā­tṛ­vyā­pā­ra­sa­dbhā­ve sā­mā­nya­to­dṛ­ṣṭaṃ li­ṅga­m­” āhuḥ, ta­nma­ta­ma­pya­sa­mya­k­; yataḥ saṃ­ve­da­nā­khya­sya <lb n="27,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,15</span>liṅgasya kim a­rtha­pra­ti­bhā­sa­sva­bhā­va­tva­m­, uta ta­dvi­pa­rī­ta­tva­m iti ka­lpa­nā­dva­ya­m | ta­trā­rtha­pra­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="27,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,16</span>bhā­sa­sva­bhā­va­tve ki­ma­pa­re­ṇa jñā­tṛ­vyā­pā­re­ṇa ka­thi­te­na iti va­kta­vya­m | ta­du­tpa­tti­ste­na vinā na <lb n="27,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,17</span>sa­mbha­va­tī­ti cet, na; i­ndri­yā­de­sta­du­tpā­da­ka­sya sa­dbhā­vā­d vyarthaṃ ta­tpa­ri­ka­lpa­na­m | kri­yā­ma­nta­re­ṇa <lb n="27,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,18</span>kā­ra­ka­ka­lā­pā­t pha­lā­ni­ṣpa­tteḥ ta­tka­lpa­ne­ti cet, na­nvi­ndri­yā­di­sā­ma­grya­sya kva vyāpāraḥ iti <lb n="27,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,19</span>va­kta­vya­m | kri­yo­tpa­ttā­vi­ti cet, sā'pi kriyā kri­yā­nta­ra­ma­nta­re­ṇa kathaṃ kā­ra­ka­ka­lā­pā­du­pa­jā­ya­te <lb n="27,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,20</span>iti pu­na­ra­pi tadeva codyam | kri­yā­nta­ra­ka­lpa­ne­'­na­va­sthā prāk pra­ti­pā­di­tai­va; ta­nnā­rtha­pra­ti­bhā­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="27,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,21</span>sva­bhā­va­tve­'­nyo vyāpāraḥ ka­lpa­nī­yaḥ­, ni­ṣpra­yo­ja­na­tvā­t | atha dvitīyā ka­lpa­nā­'­bhyu­pa­ga­mya­te­, sā'pi <lb n="27,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,22</span>na yuktā; ya­to­'­rtha­sya saṃ­ve­da­naṃ tad bhavaj jñā­tṛ­vyā­pā­ra­li­ṅga­tāṃ sa­mā­sā­da­ya­ti­, sā ca ta­da­saṃ­ve­da­na<span type="hard-break">- </span><lb n="27,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,23</span>sva­bhā­va­sya kathaṃ saṅgatā ? śeṣaṃ tu pū­rva­me­va ni­rṇī­ta­mi­ti na pu­na­ru­cya­te | kiṃca, a­rtha­pra­ti­bhā­sa­sva­bhā­vaṃ <lb n="27,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,24</span>saṃ­ve­da­na­m­, jñātā, ta­dvyā­pā­ra­śca bo­dhā­tma­ko naitat tritayaṃ kva­ci­da­pi pra­ti­bhā­ti | atha ‘­gha­ṭa­ma­haṃ <lb n="27,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,25</span>jā­nā­mi­’ iti pra­ti­pa­tti­ra­sti­, na caiṣā nihnotuṃ śakyā, nāpyasyāḥ kiñcid bā­dha­ka­mu­pa­la­bhya­te­, tat <lb n="27,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,26</span>kathaṃ na tri­ta­ya­sa­dbhā­vaḥ ? tathāhi — ‘­a­ha­m­’ iti jñātuḥ pra­ti­bhā­saḥ­, ‘­jā­nā­mi­’ iti saṃ­ve­da­na­sya­, <lb n="27,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,27</span>‘­gha­ṭa­m­’ iti pra­tya­kṣa­syā­rtha­sya­, vyā­pā­ra­sya tva­pa­ra­sya pra­mā­ṇā­nta­ra­taḥ pra­ti­pa­tti­ri­tya­bhyu­pa­ga­maḥ­, a­yu­kta­me­ta­t­; <lb n="27,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,28</span>yataḥ ka­lpa­no­dbhū­ta­śa­bda­mā­tra­me­ta­t­, na pu­na­re­ṣa va­stu­tra­ya­pra­ti­bhā­saḥ | ata e­vo­kta­mā­cā­rye­ṇa — “­e­ka­me­ve­daṃ <lb n="27,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,29</span>saṃ­vi­drū­paṃ harpa — vi­ṣā­dā­dya­ne­kā­kā­ra­vi­va­rttaṃ sa­mu­tpa­śyā­maḥ tatra yatheṣṭaṃ saṃjñāḥ kri­ya­ntā­m­” <lb n="27,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,30</span>kiṃca, vyā­pā­ra­ni­mi­tte kā­ra­ka­saṃ­ba­ndhe vi­ka­lpa­dva­ya­m — kiṃ pūrvaṃ vyāpāraḥ paścāt saṃ­ba­ndhaḥ­, uta pūrvaṃ saṃbandhaḥ <lb n="27,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,31</span>paścād vyāpāraḥ ? pū­rva­smi­n pakṣe na vyā­pa­rā­rthaḥ saṃ­ba­ndhaḥ­, pū­rva­me­va vyā­pā­ra­sa­dbhā­vā­t | u­tta­ra­smi­n <lb n="27,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,32</span>pu­na­rvi­ka­lpa­dva­ya­m — saṃbandhe sati kiṃ pa­ra­spa­ra­sā­pe­kṣā­ṇāṃ sva­vyā­pā­ra­ka­rtṛ­tva­m­, uta ni­ra­pe­kṣā­ṇā­m ? <lb n="27,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,33</span>sā­pe­kṣa­tve sva­vyā­pā­ra­ka­rtṛ­tvā­nu­pa­pa­ttiḥ­, a­ne­ka­ja­nya­tvā­t tasya | ni­ra­pe­kṣa­tve kiṃ mī­la­ne­na ? tataśca <lb n="27,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,34</span>saṃ­sa­rgā­va­sthā­yā­ma­pi sva­vyā­pā­ra­ka­ra­ṇā­da­na­va­ra­ta­pha­la­si­ddhiḥ­, na caitad dṛ­ṣṭa­mi­ṣṭaṃ vā; tanna yuktaṃ vyāpā<span type="hard-break">- </span><lb n="27,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,35</span>ra­syā­pra­tī­ya­mā­na­sya ka­lpa­na­m | ko hyanyathā saṃ­bha­va­ti pha­le­'­pra­tī­ya­mā­na­ka­lpa­ne­nā­tmā­na­mā­yā­sa­ya­ti ? <lb n="27,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,36</span>a­nya­thā­saṃ­bha­va­śca — i­ndri­yā­di­ṣu satsu phalasya prāgeva da­rśi­taḥ­, i­ndri­yā­de­sta­vā­bhyu­pa­ga­ma­nī­ya­tvā­t | </p>
          <p n="a_125" rend="justify"><lb n="27,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,37</span>i­to­'­pi saṃ­ve­da­nā­khyaṃ pha­la­ma­pa­ro­kṣaṃ vyā­pā­rā­nu­mā­pa­ka­ma­yu­kta­m­, sva­da­rśa­na­vyā­ghā­ta­pra­sa­kteḥ | <lb n="27,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,38</span>tathāhi — bhavatā śū­nya­vā­da — pa­ra­taḥ­prā­mā­ṇya­pra­sa­kti­bha­yā­t smṛ­ti­pra­mo­ṣo­'­bhyu­pa­ga­taḥ­, vi­pa­rī­ta­khyā­tau <lb n="27,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 27,39</span>ta­yo­ra­va­śyaṃ­bhā­vi­tvā­t | tathāhi — ta­syā­ma­nya­de­śa — kā­lo­'­rtha­sta­dde­śa — kā­la­yo­ra­sa­n pra­ti­bhā­ti­; na ca <pb n="028" ana="50 lines"/><lb n="28,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,01</span>ta­dde­śā­dya­sa­ttva­syā­tya­ntā­sa­ttva­sya cā­sa­tpra­ti­bhā­se ka­ści­dvi­śe­ṣaḥ­, ya­thā­'­nya­de­śā­dya­va­sthi­ta­mā­kā­raṃ kuta<span type="hard-break">- </span><lb n="28,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,02</span>ścid bhra­ma­ni­mi­ttā­d jñānaṃ da­rśa­ya­ti tathā a­vi­dyā­va­śā­da­tya­ntāsa­nta­ma­pi kiṃ na da­rśa­ya­ti ? tathā ca <lb n="28,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,03</span>kathaṃ śū­nya­vā­dā­d muktiḥ ? tathā pa­ra­taḥ­prā­mā­ṇya­ma­pi mi­thyā­tvā­śa­ṅkā­yāṃ ka­sya­ci­jjñā­na­sya bādhakā<span type="hard-break">- </span><lb n="28,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,04</span>bhā­vā­nve­ṣa­ṇā­d va­kta­vya­m­, ta­da­nve­ṣa­ṇe ca sā­pe­kṣa­tvaṃ pra­mā­ṇā­nā­ma­pa­ri­hā­ryaṃ vi­pa­rī­ta­khyā­tau­, tato na <lb n="28,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,05</span>ka­sya­ci­d jñānasya mi­thyā­tva­m­; ta­da­bhā­vā­nnā­nya­de­śa — kā­lā­kā­rā­rtha­pra­ti­bhā­saḥ­; nāpi bā­dha­kā­bhā­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="28,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,06</span>pekṣā | bhrā­ntā­bhi­ma­te­ṣu tu ta­thā­vya­pa­de­śaḥ smṛ­ti­pra­mo­ṣā­t | tathāhi — ‘idaṃ ra­ja­ta­m­’ iti pratītau <lb n="28,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,07</span>‘­i­da­m­’ iti pū­ro­vya­va­sthi­tā­rtha­pra­ti­bhā­sa­m­, ‘­ra­ja­ta­m­’ iti pū­rvā­va­ga­ta­ra­ja­ta­sma­ra­ṇaṃ sā­dṛ­śyā­deḥ kuta<span type="hard-break">- </span><lb n="28,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,08</span>ści­nni­mi­ttā­t­, tacca sma­ra­ṇa­ma­pi sva­rū­pe­ṇa nā­va­bhā­sa­ta iti smṛ­ti­pra­mo­ṣa ucyate | yatra ‘­sma­rā­mi­’ iti <lb n="28,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,09</span>pra­tya­ya­sta­va smṛ­te­ra­pra­mo­ṣaḥ­, yatra tu smṛ­ti­tve­'­pi ‘­sma­rā­mi­’ iti rū­pā­pra­ve­da­naṃ ku­ta­ści­t kā­ra­ṇā­t tatra <lb n="28,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,10</span>smṛ­ti­pra­mo­ṣo­'­bhi­dhī­ya­te | asmin mate ‘­ra­ja­ta­m­’ iti yat pha­la­saṃ­ve­da­naṃ tat kiṃ pra­tya­kṣa­pha­la­sya sataḥ, <lb n="28,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,11</span>kiṃ vā smṛteḥ ? yadi pra­tya­kṣa­pha­la­sya tadā yathā ‘­i­da­m­’ iti pra­tya­kṣa­pha­laṃ pra­ti­bhā­ti tathā ‘­ra­ja­ta­m­’ <lb n="28,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,12</span>i­tya­pi­, tataśca tulye pra­ti­bhā­se ‘ekaṃ pra­tya­kṣa­m­, aparaṃ sma­ra­ṇa­m­’ iti kiṃkṛto viśeṣaḥ ? athoktam — <lb n="28,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,13</span>‘­sma­ra­ṇa­syā­pi sa­ta­sta­drū­pā­na­va­ga­mā­t te­nā­kā­re­ṇā­va­ga­maḥ­’ tat kiṃ ‘­ra­ja­ta­m­’ i­tya­trā­pra­ti­pa­tti­re­va ? <lb n="28,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,14</span>tasyāṃ cā­bhyu­pa­ga­mya­mā­nā­yāṃ kathaṃ smṛ­ti­pra­mo­ṣaḥ ? anyathā mū­rchā­dya­va­sthā­yā­ma­pi syāt | atha ‘­i­da­m­’ <lb n="28,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,15</span>iti tatra pra­tya­yā­bhā­vā­nnā­sau­, nanu ‘­i­da­m­’ i­tya­trā­pi va­kta­vya­m — ki­mā­bhā­ti ? pu­ro­'­va­sthi­taṃ śukti<span type="hard-break">- </span><lb n="28,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,16</span>śa­ka­la­mi­ti cet, nanu kiṃ pra­ti­bhā­sa­mā­na­tve­na tat tatra pra­ti­bhā­ti­, uta sa­nni­hi­ta­tve­na ? pratibhā<span type="hard-break">- </span><lb n="28,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,17</span>sa­mā­na­tve­na ta­thā­'­bhyu­pa­ga­me na smṛ­ti­pra­mo­ṣaḥ­, śu­kti­kā­śa­ka­le hi sva­ga­ta­dha­rma­vi­śi­ṣṭe pra­ti­bhā­sa­mā­ne <lb n="28,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,18</span>kuto ra­ja­ta­sma­ra­ṇa­saṃ­bhā­va­nā ? nahi gha­ṭa­gra­ha­ṇe pa­ṭa­sma­ra­ṇa­saṃ­bha­vaḥ | atha śuktikā — ra­ja­ta­yoḥ sā­dṛ­śyā­t <lb n="28,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,19</span>śu­kti­pra­ti­bhā­se ra­ja­ta­sma­ra­ṇa­m­, na; tasya vi­dya­mā­na­tve­'­pya­kiṃ­ci­tka­ra­tvā­t | yadā hya­sā­dhā­ra­ṇa­dha­rmā­dhyā<span type="hard-break">- </span><lb n="28,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,20</span>sitaṃ śu­kti­sva­rū­paṃ pra­ti­bhā­ti tadā kathaṃ sa­dṛ­śa­va­stu­sma­ra­ṇa­m ? anyathā sarvatra syāt | sā­mā­nya­mā­tra<span type="hard-break">- </span><lb n="28,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,21</span>grahaṇe hi tat ka­dā­ci­d bha­ve­da­pi­, nā­sā­dhā­ra­ṇa­sva­rū­pa­pra­ti­bhā­se­; tanna ‘­i­da­m­’ ityatra śu­kti­kā­śa­ka­la­sya <lb n="28,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,22</span>pra­ti­bhā­sa­nā­t ta­thā­vya­pa­de­śaḥ | sa­nni­hi­ta­tve­nā­pra­ti­bhā­sa­mā­na­syā­pi ta­dvi­ṣa­ya­tvā­bhyu­pa­ga­me indriya<span type="hard-break">- </span><lb n="28,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,23</span>saṃ­ba­ddhā­nāṃ ta­dde­śa­va­rtti­nā­ma­ṇvā­dī­nā­ma­pi pra­ti­bhā­saḥ syāt | na cā­pra­ti­bhā­sa­mā­nā­nā­mi­ndri­yā­dī­nā­mi­va <lb n="28,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,24</span>pra­tī­ti­ja­na­kā­nā­ma­pi ta­dvi­ṣa­ya­tā sa­ṅga­ccha­te­; tanna ‘­i­da­m­’ ityatra śu­kti­kā­śa­ka­la­pra­ti­bhā­saḥ | nāpi <lb n="28,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,25</span>‘­ra­ja­ta­m­’ ityatra smṛ­ti­tve­'­pi tasyāḥ sva­rū­pe­ṇā­na­va­ga­mā­t ‘­pra­mo­ṣaḥ­’ i­tya­bhyu­pa­ga­mo yuktaḥ | atha <lb n="28,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,26</span>smṛ­ti­ra­pya­nu­bha­va­tve­na pra­ti­bhā­tī­ti ta­tpra­mo­ṣo­'­bhyu­pa­ga­mya­te­, nanvevaṃ saiva śū­nya­vā­da — pa­ra­taḥ­prā­mā­ṇya<span type="hard-break">- </span><lb n="28,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,27</span>bha­yā­da­na­bhyu­pa­ga­mya­mā­nā vi­pa­rī­ta­khyā­ti­rā­pa­ti­tā | na cā­trā­pra­ti­pa­tti­re­va­, ‘­ra­ja­ta­m­’ ityevaṃ sma­ra­ṇa­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="28,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,28</span>nu­bha­va­sya vā pra­ti­bhā­sa­nā­t | i­da­ma­trai­daṃ­pa­rya­m — a­rtha­saṃ­ve­da­na­ma­pa­ro­kṣaṃ sā­mā­nya­to­dṛ­ṣṭaṃ liṅgaṃ yadi jñātṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="28,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,29</span>vyā­pā­rā­nu­mā­pa­ka­ma­bhyu­pa­ga­mya­te tadā smṛ­ti­pra­mo­ṣe ‘­ra­ja­ta­m­’ ityatra saṃ­ve­da­na­m­, u­tā­saṃ­ve­da­na­m ? <lb n="28,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,30</span>pra­ti­bhā­so­tpa­tteḥ saṃ­ve­da­ne­'­pi ra­ja­ta­ma­nu­bhū­ya­mā­na­ta­ya na saṃ­ve­dya­te­, smṛ­ti­pra­mo­ṣā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | nāpi <lb n="28,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,31</span>sma­rya­mā­ṇa­ta­yā­, pra­mo­ṣā­bhyu­pa­ga­mā­t | vi­pa­rī­ta­khyā­ti­stu nā­bhyu­pa­ga­mya­te­, tad ‘­ra­ja­ta­m­’ ityatra saṃ­ve­da­na<span type="hard-break">- </span><lb n="28,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,32</span>syā­pa­ro­kṣa­tvā­bhyu­pa­ga­me­'­pi pra­ti­bhā­sā­bhā­vaḥ prasaktaḥ | kiṃca, smṛ­ti­pra­mo­ṣaḥ pū­rvo­kta­do­ṣa­dva­ya­bha­yā­da<span type="hard-break">- </span><lb n="28,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,33</span>bhyu­pa­ga­taḥ­, tacca ta­da­bhyu­pa­ga­me­'­pi sa­mā­na­m | tathāhi — sa­mya­gra­ja­ta­pra­ti­bhā­se­'­pi ā­śa­ṅko­tpa­dya­te — <lb n="28,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,34</span>‘­ki­me­ṣa smṛ­tā­va­pi smṛ­ti­pra­mo­ṣaḥ­, uta sa­mya­ga­nu­bha­vaḥ­’ iti sā­pe­kṣa­tvā­d bādhakābhāvonveṣaṇe <lb n="28,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,35</span>pa­ra­taḥ­prā­mā­ṇya­m | tatra ca bha­va­nma­te­nā­na­va­sthā pra­da­rśi­tai­va | yatra hi smṛ­ti­pra­mo­ṣa­sta­tro­tta­ra­kā­la­bhā­vī <lb n="28,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,36</span>bā­dha­ka­pra­tya­yaḥ­, yatra tu ta­da­bhā­va­sta­tra smṛ­ti­pra­mo­ṣā­sa­mbha­va iti kathaṃ na bā­dha­kā­bhā­vā­pe­kṣā­yāṃ parataḥ — <lb n="28,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,37</span>prā­mā­ṇya­do­ṣa­bha­ya­syā­va­kā­śaḥ ? śū­nya­vā­da­do­ṣa­bha­ya­ma­pi smṛ­ti­pra­mo­ṣā­bhyu­pa­ga­me­'­va­śyaṃ­bhā­vi | tathāhi — <lb n="28,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,38</span>dhva­sta­śrī­ha­rṣā­dyā­kā­raḥ­, a­nu­tpa­nna­śa­ṅkha­ca­kra­va­rtyā­dyā­kā­ra­śca jñāne yaḥ pra­ti­bhā­ti so­'­va­śyaṃ jñā­na­ra­ci­to­'­sa­n <lb n="28,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,39</span>pra­ti­bhā­ti­; ra­ja­tā­di­smṛ­te­ra­pya­sa­nni­hi­ta­ra­ja­tā­kā­ra­pra­ti­bhā­sa­sva­bhā­va­tvā­t tatsattvaṃ ta­du­tpa­ttā­va­sa­nni<span type="hard-break">- </span><lb n="28,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,40</span>hitaṃ no­pa­yu­jya­ta iti a­sa­da­rtha­vi­ṣa­ya­tve jñānasya kathaṃ śū­nya­vā­da­bha­yā­d bhavataḥ smṛ­ti­pra­mo­ṣa­vā­di­no <lb n="28,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,41</span>muktiḥ ? tanna smṛ­ti­pra­mo­ṣaḥ | kaścāyaṃ smṛ­ti­pra­mo­ṣaḥ ? kiṃ smṛ­te­ra­bhā­vaḥ­, u­tā­nyā­va­bhā­saḥ­, āho<span type="hard-break">- </span><lb n="28,42"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 28,42</span>svid a­nyā­kā­ra­ve­di­tva­m iti vikalpāḥ | tatra nāsau smṛ­te­ra­bhā­vaḥ­, pra­ti­bhā­sā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | <pb n="029" ana="45 lines"/><lb n="29,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,01</span>a­thā­nyā­va­bhā­so­'­sau­, ta­dā­'­trā­pi va­kta­vya­m — kiṃ ta­tkā­lo­'­nyā­va­bhā­so­'­sau­, a­tho­tta­ra­kā­la­bhā­vī ? <lb n="29,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,02</span>yadi ta­tkā­la­bhā­vī a­nyā­va­bhā­saḥ smṛteḥ pra­mo­ṣa­sta­dā gha­ṭā­di­jñā­naṃ ta­tkā­la­bhā­vi tasyāḥ pramoṣaḥ <lb n="29,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,03</span>syāt | a­tho­tta­ra­kā­la­bhā­vya­sau tasyāḥ pra­mo­ṣaḥ­, ta­da­pya­yu­kta­m­; a­ti­pra­sa­ṅgā­t — yadi nā­mo­tta­ra­kā­la<span type="hard-break">- </span><lb n="29,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,04</span>ma­nyā­va­bhā­saḥ samutpannaḥ, pū­rva­jñā­na­sya smṛ­ti­pra­mo­ṣa­tve­nā­bhyu­pa­gatasya tattve ki­mā­yā­ta­m ? anyathā <lb n="29,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,05</span>sarvasya pū­rva­jñā­na­sya smṛ­ti­pra­mo­ṣa­tva­pra­sa­ṅgaḥ | a­thā­nyā­kā­ra­ve­di­tvaṃ tasyā asau, tadā vi­pa­rī­ta­khyā­tiḥ <lb n="29,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,06</span>syāt na smṛ­ti­pra­mo­ṣaḥ | kaścāsau vi­pa­rī­ta ā­kā­ra­sta­syāḥ ? yadi sphu­ṭā­rthā­va­bhā­si­tva­m­, tadasau <lb n="29,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,07</span>pra­tya­kṣa­syā­kā­raḥ kathaṃ smṛ­ti­sa­mba­ndhī ? ta­tsa­mba­ndhi­tve vā tasyāḥ pra­tya­kṣa­rū­pa­tai­va syāt na smṛti<span type="hard-break">- </span><lb n="29,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,08</span>rūpatā | ata eva śu­kti­kā­yāṃ ra­ja­ta­pra­ti­bhā­sa­sya na smṛ­ti­rū­pa­tā ta­tpra­ti­bhā­se­na vya­va­sthā­pya­te­, tasya <lb n="29,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,09</span>pra­tya­kṣa­rū­pa­ta­yā pra­ti­bhā­sa­nā­t | nāpi bā­dha­ka­pra­tya­ye­na tasyāḥ smṛ­ti­rū­pa­tā vya­va­sthā­pya­te­, <lb n="29,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,10</span>yato bā­dha­ka­pra­tya­yaḥ ta­tpra­ti­bhā­ta­syā­rtha­syā­sa­drū­pa­tva­mā­ve­da­ya­ti­, na pu­na­sta­jjñā­na­sya smṛ­ti­rū­pa­tā­m | <lb n="29,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,11</span>tathāhi — bā­dha­ka­pra­tya­ya evaṃ pra­va­rtta­te — ‘na idaṃ ra­ja­ta­m­’­, na punaḥ ‘­ra­ja­ta­pra­ti­bhā­saḥ prakṛtaḥ smṛtiḥ’ iti | <lb n="29,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,12</span>tanna smṛ­ti­pra­mo­ṣa­rū­pa­tā bhrā­nta­dṛ­śā­ma­bhyu­pa­ga­ntuṃ yuktā; ato nā­ya­ma­pi satpakṣaḥ | ta­nnā­rtha­saṃ­ve­da­na<span type="hard-break">- </span><lb n="29,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,13</span>sva­rū­pa­ma­pya­pa­ro­kṣaṃ sā­mā­nya­to­dṛ­ṣṭaṃ liṅgaṃ prā­bhā­ka­rai­ra­bhyu­pa­ga­mya­mā­naṃ jñā­tṛ­vyā­pā­ra­la­kṣa­ṇa­pra­mā­ṇā­nu­mā­pa­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="29,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,14</span>miti mī­māṃ­sa­ka­matena pra­mā­ṇa­syai­vā­si­ddha­tvā­t kathaṃ ya­thā­va­sthi­tā­rtha­pa­ri­cche­da­śa­kti­sva­bhā­va­sya prā­mā­ṇya­sya <lb n="29,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,15</span>svataḥ siddhiḥ ? na hi dha­rmi­ṇo­'­si­ddhau ta­ddha­rma­sya si­ddhi­ryu­ktā­, ato na sarvatra svataḥ prā­mā­ṇya­si­ddhi<span type="hard-break">- </span><lb n="29,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,16</span>riti sthitam || </p>
          <p n="a_127" rend="justify"><lb n="29,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,18</span>śa­bda­sa­mu­ttha­sya tu a­bhi­dhe­ya­vi­ṣa­ya­jñā­na­sya yadi prā­mā­ṇya­ma­bhyu­pa­ga­mya­te tadā a­pau­ru­ṣe­ya­tva­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="29,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,19</span>sa­mbha­vā­d gu­ṇa­va­tpu­ru­ṣa­pra­ṇī­ta­sta­du­tpā­da­kaḥ śa­bdo­'­bhyu­pa­ga­nta­vyaḥ­; atha ta­tpra­ṇī­ta­tvaṃ nā­bhyu­pa­ga­mya­te <lb n="29,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,20</span>tadā ta­tsa­mu­ttha­jñā­na­sya prā­mā­ṇya­ma­pi na syā­di­tya­bhi­prā­ya­vā­nā­cā­ryaḥ prāha — ‘­ji­nā­nā­m­’ rāga — dve­ṣa­mo­ha<span type="hard-break">- </span><lb n="29,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,21</span>la­kṣa­ṇā­n śatrūn ji­ta­va­nta iti ji­nā­ste­ṣāṃ ‘­śā­sa­naṃ­’ tada­bhyu­pa­ga­nta­vya­mi­ti pra­sa­ṅga­sā­dha­na­m | </p>
          <p n="a_128" rend="justify"><lb n="29,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,22</span>na cātredaṃ preryam — yadi ji­na­śā­sa­naṃ ji­na­pra­ṇī­ta­tve­na siddhaṃ ni­ści­ta­prā­mā­ṇya­ma­bhyu­pa­ga­ma­nī­ya­m — <lb n="29,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,23</span>anyathā prā­mā­ṇya­syā­pya­na­bhyu­pa­ga­ma­nī­ya­tvā­di­ti pra­sa­ṅga­sā­dha­na­ma­tra pra­ti­pā­dya­tve­nā­bhi­pre­ta­m — tatki<span type="hard-break">- </span><lb n="29,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,24</span>miti bau­ddha­yu­ktyā­'­'­rha­te­na tvayā sva­taḥ­prā­mā­ṇya­ni­rā­so­'­bhi­hi­taḥ ? yataḥ sa­rva­sa­ma­ya­sa­mū­hā­tma­ka­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="29,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,25</span>meva ā­cā­rye­ṇa pra­ti­pā­da­yi­tu­ma­bhi­pre­ta­m | yad va­kṣya­tya­syai­va pra­ka­ra­ṇa­sya pa­ri­sa­mā­ptau | yathā — <lg n="a_129"><l><lb n="29,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,26</span>‘bhaddaṃ mi­ccha­ddaṃ­sa­ṇa­sa­mū­ha­mai­ya­ssa a­ma­ya­sā­ra­ssa | </l><l><lb n="29,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,27</span>ji­ṇa­va­ya­ṇa­ssa bha­ga­va­o saṃ­vi­gga­su­hā­hi­ga­mma­ssa­’ || </l><trailer type="lg" n="a_130"> ityādi | </trailer></lg><lb n="29,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,28</span>a­ya­me­vā­rtho bau­ddha­yu­ktyu­pa­nyā­se­na sa­ma­rthi­taḥ | a­nya­trā­pya­nya­ma­to­pa­kṣe­pe­ṇā­nya­ma­ta­ni­rā­se­'­ya­me­vā­bhi­prā­yo <lb n="29,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,29</span>dra­ṣṭa­vyaḥ­, sa­rva­na­yā­nāṃ pa­ra­spa­ra­sā­pe­kṣā­ṇāṃ sa­mya­gma­ta­tve­na­, vi­pa­rī­tā­nāṃ vi­pa­rya­ya­tve­nā­cā­rya­sye­ṣṭa­tvā­t | <lb n="29,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,30</span>ata e­vo­kta­ma­ne­nai­va dvā­triṃ­śi­kā­yā­m — <lg n="a_131"><l><lb n="29,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,31</span>“­u­da­dhā­vi­va sa­rva­si­ndha­vaḥ sa­mu­dī­rṇā­stva­yi nātha ! dṛṣṭayaḥ | </l><l><lb n="29,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,32</span>na ca tāsu bhavān pra­dṛ­śya­te­, pra­vi­bha­ktā­su sa­ri­tsvi­vo­da­dhiḥ­” || </l><trailer type="lg" n="a_132"/></lg></p>
          <p n="a_133" rend="justify"><lb n="29,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,33</span>athāpi syāt, yadi prā­mā­ṇyā­pa­vā­da­ka­do­ṣā­bhā­vo gu­ṇa­ni­mi­tta eva bhavet tadā syā­de­ta­t <lb n="29,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,34</span>pra­sa­ṅga­sā­dha­na­m­, yā­va­tā­'­pau­ru­ṣe­ya­tve­nā­pi tasya sa­mbha­vā­t kathaṃ pra­sa­ṅga­sā­dha­na­syā­va­kā­śaḥ ? a­sa­de­ta­t­; <lb n="29,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,35</span>a­pau­ru­ṣe­ya­tva­syā­si­ddha­tvā­t | tathāhi — ki­ma­pau­ru­ṣe­ya­tvaṃ śā­sa­na­sya pra­sa­jya­pra­ti­ṣe­dha­rū­pa­ma­bhyu­pa­ga­mya­te­, <lb n="29,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,36</span>uta pa­ryu­dā­sa­rū­pa­m ? tatra yadi pra­sa­jya­rū­paṃ tadā kiṃ sa­du­pa­la­mbha­ka­pra­mā­ṇa­grā­hya­m­, uta abhāva<span type="hard-break">- </span><lb n="29,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,37</span>pra­mā­ṇa­ve­dya­m ? yadi sa­du­pa­la­mbha­ka­pra­mā­ṇa­grā­hya­m­, ta­da­yu­kta­m­; sa­du­pa­la­mbha­ka­pra­mā­ṇa­vi­ṣa­ya­syā­bhā­va­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="29,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 29,38</span>nu­pa­pa­tteḥ­, a­bhā­va­tve vā na ta­dvi­ṣa­ya­tva­m­, tasya ta­dvi­ṣa­ya­tva­vi­ro­dhā­d a­na­bhyu­pa­ga­mā­cca | abhāva<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="030" ana="54 lines"/><lb n="30,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,01</span>pra­mā­ṇa­grā­hya­tvā­bhyu­pa­ga­me­'­pi va­kta­vya­m — ki­ma­bhā­va­pra­mā­ṇaṃ jñā­na­vi­ni­rmu­ktā­tma­la­kṣa­ṇa­m­, uta a­nya­jñā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="30,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,02</span>sva­rū­pa­m ? pra­tha­ma­pa­kṣe­'­pi kiṃ sarvathā jñā­na­vi­ni­rmu­ktā­tma­sva­rū­pa­m­, ā­ho­svi­d ni­ṣe­dhya­vi­ṣa­ya­pra­mā­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="30,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,03</span>pa­ñca­ka­vi­ni­rmu­ktā­tma­la­kṣa­ṇa­m iti ? pra­tha­ma­pa­kṣe nā­'­bhā­va­pa­ri­cche­da­ka­tva­m­, pa­ri­cche­da­sya jñā­na­dha­rma­tvā­t­; <lb n="30,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,04</span>sarvathā jñā­na­vi­ni­rmu­ktā­tma­ni ca ta­da­bhā­vā­t | ni­ṣe­dhya­vi­ṣa­ya­pra­mā­ṇa­pa­ñca­ka­vi­ni­rmu­ktā­tma­no­'­pi nābhāva<span type="hard-break">- </span><lb n="30,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,05</span>vya­va­sthā­pa­ka­tva­m­, āgamā­nta­re­'­pi tasya sa­dbhā­ve­na vya­bhi­cā­rā­t | ta­da­nya­jñā­na­ma­pi yadi ta­da­nya­sa­ttā<span type="hard-break">- </span><lb n="30,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,06</span>viṣayaṃ syā­nnā­bhā­va­pra­mā­ṇaṃ syāt, tasya sa­dvi­ṣa­ya­tvavi­ro­dhā­t | ‘­pau­ru­ṣe­ya­tvā­da­nya­sta­da­bhā­va­sta­dvi­ṣa­ya­jñā­naṃ <lb n="30,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,07</span>ta­da­nya­jñā­na­m­’ a­bhā­va­pra­mā­ṇa­mi­ti cet, atrāpi va­kta­vya­m — ki­ma­syo­tthā­pa­ka­m ? pra­mā­ṇa­pa­ñca­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="30,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,08</span>bhā­va­śce­t­, na­nva­trā­pi va­kta­vya­m — ki­mā­tma­saṃ­ba­ndhī­, sa­rva­saṃ­ba­ndhī vā pra­mā­ṇa­pa­ñca­kā­bhā­va­sta­du­tthā­pa­kaḥ ? <lb n="30,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,09</span>na sa­rva­saṃ­ba­ndhī­, ta­syā­si­ddha­tvā­t | nā­tma­saṃ­ba­ndhī­, ta­syā­ga­mā­nta­re­'­pi sa­dbhā­ve­na vya­bhi­cā­ri­tvā­t | <lb n="30,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,10</span>ā­ga­mā­nta­re pareṇa pu­ru­ṣa­sa­dbhā­vā­bhyu­pa­ga­mā­t pra­mā­ṇa­pa­ñca­kā­bhā­vo nā­bhā­va­pra­mā­ṇa­sa­mu­tthā­pa­ka iti cet, <lb n="30,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,11</span>na; pa­rā­bhyu­pa­ga­ma­sya bha­va­to­'­pra­mā­ṇa­tvā­t | pra­mā­ṇa­tve vā ve­de­'­pi nā­bhā­va­pra­mā­ṇa­pra­vṛ­ttiḥ­, pareṇa tatrāpi <lb n="30,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,12</span>ka­rtṛ­pu­ru­ṣa­sa­dbhā­vā­bhyu­pa­ga­mā­t­; pravṛttau vā­'­'­ga­mā­nta­re­'­pi syāt, a­vi­śe­ṣā­t | na ca vede pu­ru­ṣā­bhyu<span type="hard-break">- </span><lb n="30,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,13</span>pagamaḥ parasya mithyā, a­nya­trā­pi ta­nmi­thyā­tva­pra­sa­kteḥ | kiṃca, pra­mā­ṇa­pa­ñca­kā­bhā­vaḥ kiṃ jñā­to­'­bhā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="30,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,14</span>pra­mā­ṇa­ja­na­kaḥ­, u­tā­jñā­taḥ ? yadi jñā­ta­sta­dā na ta­syā­pa­ra­pra­mā­ṇa­pa­ñca­kā­bhā­vā­d jñaptiḥ, a­na­va­sthā<span type="hard-break">- </span><lb n="30,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,15</span>pra­sa­ṅgā­t | nāpi pra­me­yā­bhā­vā­t­, i­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣā­t | a­thā­jñā­ta­sta­jja­na­kaḥ­, na; sa­ma­yā­na­bhi­jña­syā­pi <lb n="30,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,16</span>ta­jja­na­ka­tva­pra­sa­ṅgā­t­; na cājñātaḥ pra­mā­ṇa­pa­ñca­kā­bhā­vo­'­bhā­va­jñā­naja­na­kaḥ­, ‘­kṛ­ta­ya­tna­syai­va pra­mā­ṇa­pa­ñca­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="30,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,17</span>bhā­vo­'­bhā­va­jñā­pa­kaḥ­’ i­tya­bhi­dhānāt | na ca i­ndri­yā­de­ri­va a­jñā­ta­syā­pi pra­mā­ṇa­pa­ñca­kā­bhā­va­syā­bhā­va­jñā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="30,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,18</span>ja­na­ka­tva­m­, a­bhā­va­sya sa­rva­śa­kti­ra­hi­ta­sya ja­na­ka­tva­vi­ro­dhā­t­; a­vi­ro­dhe vā bhā­ve­'­pi ‘­a­bhā­vaḥ­’ iti <lb n="30,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,19</span>nāma kṛtaṃ syāt | na tucchāt tadabhāvāt ta­da­bhā­va­jñā­na­m­, kintu pra­mā­ṇa­pa­ñca­ka­ra­hi­tā­dā­tma­na iti <lb n="30,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,20</span>cet, na; ā­ga­mā­nta­re­'­pi ta­thā­bhū­ta­syā­tma­naḥ sa­mbha­vā­d a­bhā­va­jñā­no­tpa­ttiḥ syāt | pra­me­yā­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="30,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,21</span>vo'pi ta­ddhe­tu­sta­da­bhā­vā­nnā­ga­mā­nta­re­'­bhā­va­jñā­na­mi­ti cet, na; a­bhā­vā­bhā­vaḥ pra­me­ya­sa­dbhā­vaḥ­, tasya <lb n="30,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,22</span>pra­tya­kṣā­dya­nya­ta­ma­pra­mā­ṇe­nā­ni­śca­ye ka­tha­ma­bhā­vā­bhā­va­pra­ti­pa­ttiḥ ? a­bhā­va­jñā­nā­bhā­vā­t ta­tpra­ti­pa­tti­rna <lb n="30,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,23</span>sa­du­pa­la­mbha­ka­pra­mā­ṇa­sa­dbhā­vā­di­ti cet, na; a­bhā­va­jñā­na­sya pra­me­yā­bhā­vakā­rya­tvā­t ta­da­bhā­vā­nnābhāvā<span type="hard-break">- </span><lb n="30,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,24</span>bhā­vā­va­ga­tiḥ­, kāryābhāvasya kā­ra­ṇā­bhā­va­vya­bhi­cā­rā­t­, a­pra­ti­ba­ddha­sā­ma­rthya­syā­bhā­va­pra­tī­tā­va­pi neṣṭa<span type="hard-break">- </span><lb n="30,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,25</span>siddhiḥ | kvacit pradeśe gha­ṭā­bhā­va­pra­ti­pa­tti­stu na gha­ṭa­jñā­nā­bhā­vā­t ki­ntve­ka­jñā­na­saṃ­sa­rgi­pa­dā­rthā­nta<span type="hard-break">- </span><lb n="30,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,26</span>ro­pa­la­mbhā­t | na ca pu­ru­ṣā­bhā­vā­bhā­va­pra­ti­pa­ttā­va­yaṃ nyāyaḥ, ta­de­ka­jñā­na­saṃ­sa­rgi­ṇaḥ ka­sya­ci­da­pya<span type="hard-break">- </span><lb n="30,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,27</span>bhāvāt | na puruṣa eva ta­de­ka­jñā­na­saṃ­sargī, pu­ru­ṣa­bhā­vā­'­bhā­va­yo­rvi­ro­dhe­nai­ka­jñā­na­saṃ­sa­rgi­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="30,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,28</span>sa­mbha­vā­t­; sa­mbha­ve­'­pi na pu­ru­ṣo­pa­la­mbha­bhā­vā­t ta­da­bhā­vā­bhā­va­pra­ti­pa­ttiḥ­, ta­du­pa­la­mbha­syai­va <lb n="30,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,29</span>ta­tpra­ti­pa­tti­rū­pa­tvā­t­; ata eva vi­ru­ddha­vi­dhi­ra­pya­tra na pra­va­rtta­ta iti | kiṃca, ka­syā­bhā­va­jñā­nā­bhā­vā­t <lb n="30,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,30</span>pra­me­yā­bhā­vā­bhā­vaḥ — vā­di­naḥ­, pra­ti­vā­di­naḥ­, sarvasya vā ? yadi vā­di­no­'­bhā­va­jñā­nā­bhā­vā­nnā­ga­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="30,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,31</span>ntare pra­me­yā­bhā­vaḥ­, ve­de­'­pi mā bhūt, tatrāpi pra­ti­vā­di­no­'­bhā­va­jñā­nā­bhā­va­syā­vi­śe­ṣā­t | a­thā­ga­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="30,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,32</span>ntare vādi — pra­ti­vā­di­no­ru­bha­yo­ra­pya­bhā­va­jñā­nā­bhā­vā­nna pra­me­yā­bhā­vaḥ­, vede tu pra­ti­vā­di­no­'­bhā­va­jñā<span type="hard-break">- </span><lb n="30,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,33</span>nā­bhā­ve­'­pi vā­di­no­'­bhā­va­jñā­na­sa­dbhāvāt, na; vādino ya­da­bhā­va­jñā­naṃ tat sā­ṅke­ti­ka­m­, nā­bhā­va­ba­lo<span type="hard-break">- </span><lb n="30,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,34</span>tpannam āgamāntare pra­ti­vā­di­naḥ a­prā­mā­ṇyā­bhā­va­jñā­na­va­t­; na ca sā­ṅke­ti­kā­da­bhā­va­jñā­nā­da­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="30,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,35</span>va­si­ddhiḥ­, a­nya­thā­'­'­ga­mā­nta­re­'­pi ta­to­'­prā­mā­ṇyā­bhā­va­si­ddhi­pra­sa­ṅgaḥ­; ta­nnā­ga­mā­nta­re vā­di­no­'­bhā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="30,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 30,36</span>jñānābhāvād gatiḥ | nāpi pra­ti­vā­di­no­'­bhā­va­jñā­nā­bhā­vā­t tatra ta­dga­tiḥ­, ve­de­'­pi ta­tpra­sa­ṅgā­t | <pb n="031" ana="49 lines"/><lb n="31,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 31,01</span>ata eva na sa­rva­syā­bhā­va­jñā­nā­bhā­vā­t­, a­si­ddha­śca sa­rva­syā­bhā­va­jñā­nā­bhā­vaḥ­, tannātmā pra­mā­ṇa­pa­ñca­ka­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="31,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 31,02</span>ni­rmu­kto­'­bhā­va­jñā­na­ja­na­kaḥ | atha ve­dā­'­nā­di­sa­ttva­ma­bhā­va­jñā­no­tthā­pa­ka­m­, na­nva­trā­pi va­kta­vya­m — <lb n="31,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 31,03</span>jñā­ta­ma­jñā­taṃ vā tat ta­du­tthā­pa­ka­m ? na jñā­ta­m­, ta­jjñā­nā­sa­mbha­vā­t­, pra­tya­kṣā­de­sta­jjñā­pa­ka­tve­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="31,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 31,04</span>pra­vṛ­tteḥ­; pravṛttau vā tata eva pu­ru­ṣā­bhā­va­si­ddhe­ra­bhā­va­pra­mā­ṇa­vai­ya­rthya­m­, a­nā­di­sa­ttva­si­ddheḥ pu­ru­ṣā­bhā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="31,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 31,05</span>jñā­na­nā­nta­rī­ya­ka­tvā­t | nā­pya­jñā­taṃ tat ta­du­tthā­pa­ka­m­, a­gṛ­hī­ta­sa­ma­ya­syā­pi tatra ta­du­tpa­tti­pra­sa­ṅgā­t <lb n="31,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 31,06</span>ke­na­ci­t pra­tyā­sa­tti — vi­pra­ka­rṣā­bhā­vā­t­; tanna a­nā­di­sa­ttva­ma­pi ta­du­tthā­pa­ka­mi­ti nā­bhā­va­pra­mā­ṇā­t <lb n="31,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 31,07</span>pu­ru­ṣā­bhā­va­si­ddhiḥ | na cā­bhā­va­pra­mā­ṇa­sya prā­mā­ṇya­m­, prāk pra­ti­ṣi­ddha­tvāt pra­ti­ṣe­tsya­mā­na­tvā­cca | atha <lb n="31,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 31,08</span>pa­ryu­dā­sa­rū­pa­ma­pau­ru­ṣe­ya­tva­m­, kiṃ tat pau­ru­ṣe­ya­tvā­da­nya­t sattvam ? ta­syā­smā­bhi­ra­pya­bhyu­pa­ga­mā­t | <lb n="31,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 31,09</span>nā­'­nā­di­sa­ttva­m­, ta­dgrā­ha­ka­pra­mā­ṇā­bhā­vā­t | tathāhi — na tāvat ta­dgrā­ha­kaṃ pra­tya­kṣa­m­, a­kṣā­nu­sā­ri­ta­yā <lb n="31,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 31,10</span>ta­thā­vya­pa­de­śā­t­, akṣāṇāṃ ca a­nā­di­kā­la­sa­ṅga­tya­bhā­ve­na ta­tsa­mba­ddha­ta­tsa­ttve­nā­pya­saṃ­ba­ndhā­d na ta­tpū­rva­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="31,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 31,11</span>pra­tya­kṣa­sya ta­thā­pra­vṛ­ttiḥ­; pravṛttau vā tadvad a­nā­ga­ta­kā­la­sa­mba­ddha­dha­rma­sva­rū­pa­grā­ha­ka­tve­nā­pi pra­vṛ­tte­rna <lb n="31,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 31,12</span>dha­rma­jña­ni­ṣe­dhaḥ | tathā “­sa­tsaṃ­pra­yo­ge pu­ru­ṣa­sya i­ndri­yā­ṇāṃ bu­ddhi­ja­nma tat pra­tya­kṣa­ma­ni­mi­tta­m­, vi­dya­mā­no<span type="hard-break">- </span><lb n="31,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 31,13</span>pa­la­mbha­na­tvā­t­” iti sū­tra­m­, <lg n="a_134"><l><lb n="31,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 31,14</span>“­bha­vi­ṣya­ti na dṛṣṭaṃ ca, pra­tya­kṣa­sya ma­nā­ga­pi | </l><l><lb n="31,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 31,15</span>sāma­rthya­m­”</l><trailer type="lg" n="a_135"/></lg><lb n="31,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 31,16</span>iti ca vārttikaṃ vyāhataṃ syāditi na pra­tya­kṣā­t tatsiddhiḥ | nā­pya­nu­mā­nā­t­, ta­syā­bhā­vā­t | atha — <lg n="a_136"><l><lb n="31,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 31,17</span>“­a­tī­tā­nā­ga­tau kālau ve­da­kā­ra­vi­va­rji­tau | </l><l><lb n="31,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 31,18</span>kā­la­tvā­t­; tadyathā kālo va­rtta­mā­naḥ sa­mī­kṣya­te­” || </l></lg><lb n="31,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 31,19</span>i­tya­to­'­nu­mā­nā­t ta­tsi­ddhiḥ­, na; asya he­to­rā­ga­mā­nta­re­'­pi sa­mā­na­tvā­t | kiṃca, kiṃ ya­thā­bhū­to <lb n="31,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 31,20</span>ve­da­ka­ra­ṇā­sa­ma­rtha­pu­ru­ṣa­yu­kta idānīṃ ta­tka­rtṛ­pu­ru­ṣa­ra­hi­taḥ kāla u­pa­la­bdhaḥ­, a­tī­to­'­nā­ga­to vā ta­thā­bhū­taḥ <lb n="31,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 31,21</span>kā­la­tvā­t sā­dhya­te­, uta a­nya­thā­bhū­taḥ ? yadi ta­thā­bhū­ta­sta­dā siddhasādhyatā | a­thā­nya­thā­bhū­ta­sta­dā <lb n="31,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 31,22</span>sa­nni­ve­śā­di­va­da­pra­yo­ja­ko hetuḥ | tathāhi — ya­thā­bhū­tā­nā­ma­bhi­na­va­kū­pa — prā­sā­dā­dī­nāṃ sa­nni­ve­śā­di <lb n="31,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 31,23</span>bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­pū­rva­ka­tve­na vyā­pta­mu­pa­la­bdhaṃ ta­thā­bhū­tā­nā­me­va jī­rṇa­kū­pa — prā­sā­dā­dī­nāṃ tad buddhi<span type="hard-break">- </span><lb n="31,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 31,24</span>ma­tkā­ra­ṇa­tva­pra­yo­ja­ka­tvā­na­nya­thā­bhū­tā­nā­m | yadi pu­na­ra­nya­thā­bhū­ta­syā­pya­tī­ta­syā­nā­ga­ta­sya kālasya tadrahi<span type="hard-break">- </span><lb n="31,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 31,25</span>tatvaṃ sā­dha­ye­t kā­la­tva­m­, ta­dā­'­nya­thā­bhū­tā­nā­ma­pi bhū­dha­rā­dī­nāṃ sa­nni­ve­śā­di bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­pū­rva­ka­tvaṃ <lb n="31,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 31,26</span>sā­dha­ye­t­; na tasya sa­rva­ja­ga­jjñā­tuḥ ka­rtu­śce­śva­ra­sya si­ddhe­ścā­nya­thā­bhū­ta­kāla­bhā­va­si­ddhi­ri­tī­vā­'­pau­ru­ṣe<span type="hard-break">- </span><lb n="31,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 31,27</span>ya­tva­sā­dha­naṃ ca ve­dā­nā­ma­na­vasaram | atha ta­thā­bhū­ta­syai­vā­tī­ta­syā­nā­ga­ta­sya vā kālasya ta­dra­hi­ta­tvaṃ <lb n="31,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 31,28</span>sā­dhya­te­, na ca si­ddha­sā­dhya­tā­, a­nya­thā­bhū­ta­sya kā­la­syā­'­bhā­vā­t­, na; ‘­a­nya­thā­bhū­taḥ kālo nāsti’ <lb n="31,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 31,29</span>iti kutaḥ pra­mā­ṇā­da­va­ga­ta­m ? ya­dya­nya­taḥ tata e­vā­pau­ru­ṣe­ya­tva­si­ddhiḥ ki­ma­ne­na ? a­to­'­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="31,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 31,30</span>mā­nā­cce­t­, na; a­nya­thā­bhū­ta­kā­lā­bhā­vā­t ‘­a­to­'­nu­mā­nā­t ta­dra­hi­ta­tva­si­ddhi­sta­tsi­ddhe­sta­tsi­ddhiḥ­’ <lb n="31,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 31,31</span>i­tī­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣa­pra­sa­ṅgā­t | ta­de­va­ma­nya­thā­bhū­ta­kā­la­syā­bhā­vā­si­ddhe­sta­thā­bhū­ta­sya ta­dra­hi­ta­tva­sā­dha­ne <lb n="31,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 31,32</span>si­ddha­sā­dhanamiti | nāpi śabdāt ta­tsi­ddhiḥ­, i­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣa­pra­saṅgaḥ | ta­de­va­ma­nya­thā kathaṃ ve­da­va­ca­na<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="032" ana="52 lines"/><lb n="32,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,01</span>masti ? nāpi vi­dhi­vā­kyā­da­pa­ra­sya bhavadbhiḥ prā­mā­ṇya­ma­bhyu­pa­ga­mya­te­; a­bhyu­pa­ga­me vā pau­ru­ṣe­ya­tva­me­va <lb n="32,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,02</span>syāt | tathāhi ta­tpra­ti­pā­da­kā­ni ve­da­va­cāṃ­si śrūyante — <lg n="a_137"><l><lb n="32,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,03</span>“­hi­ra­ṇya­ga­rbhaḥ sa­ma­va­rtta­tā­gre­”</l><trailer type="lg" n="a_138"/></lg><lg n="a_139"><l><lb n="32,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,04</span>“­ta­syai­va caitāni niḥ­śva­si­tā­ni­”</l><trailer type="lg" n="a_140"/></lg><lg n="a_141"><l><lb n="32,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,05</span>“­yā­jña­va­lkya i­ti­ho­vā­ca­”</l><trailer type="lg" n="a_142"/></lg><lb n="32,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,06</span>tanna śa­bdā­da­pi tatsiddhiḥ | nā­pyu­pa­mā­nā­t ta­tsi­ddhiḥ­, yadi hi co­da­nā­sa­dṛ­śaṃ vā­kya­ma­pau­ru­ṣe­ya­tve­na <lb n="32,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,07</span>kiṃcit siddhaṃ syāt tadā ta­tsā­dṛ­śyo­pa­mā­ne­na ve­da­syā­pau­ru­ṣe­ya­tva­mu­pa­mā­nā­t siddhaṃ syāt; na ca tat <lb n="32,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,08</span>si­ddha­m­, i­tyu­pa­mā­nā­da­pi na tatsiddhiḥ | nā­pya­rthā­patteḥ, a­pau­ru­ṣe­ya­tva­vya­ti­re­ke­ṇā­nu­pa­pa­dya­mā­na­sya <lb n="32,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,09</span>vede ka­sya­ci­ddha­rma­syā­bhā­vā­t | nā­'­prā­mā­ṇyā­bhā­va­la­kṣa­ṇo dha­rmo­'­nu­pa­pa­dya­mā­no ve­da­syā­pau­ru­ṣe­ya­tvaṃ <lb n="32,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,10</span>pa­ri­ka­lpa­ya­ti­, ā­ga­mā­nta­re­'­pi tasya dharmasya bhā­vā­da­pau­ru­ṣe­ya­tvaṃ syāt | na cāsau tatra mithyā, <lb n="32,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,11</span>ve­de­'­pi ta­nmi­thyā­tva­pra­sa­ṅgā­t | a­thā­ga­mā­nta­re pu­ru­ṣa­sya ka­rtu­ra­bhyu­pa­ga­mā­t pu­ru­ṣā­ṇāṃ ca sa­rve­ṣā­ma­pi <lb n="32,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,12</span>ā­ga­mā­di­ṣu ra­kta­tvā­t taddve­ṣa­ja­ni­ta­syā­'­prā­mā­ṇya­sya tatra saṃ­bha­vā­d nā­'­prā­mā­ṇyā­bhā­va­la­kṣa­ṇo dharma<span type="hard-break">- </span><lb n="32,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,13</span>statra satyaḥ, vede tva­prā­mā­ṇya­ja­na­ka­do­ṣā­spa­da­sya pu­ru­ṣa­sya ka­rtu­ra­bhā­vā­da­prā­mā­ṇyā­bhā­va­la­kṣa­ṇo dharmaḥ <lb n="32,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,14</span>satyaḥ | kutaḥ pu­na­sta­tra pu­ru­ṣā­bhā­vo niścitaḥ ? anyataḥ pra­mā­ṇā­di­ti cet, ta­de­vo­cya­tā­m­, <lb n="32,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,15</span>ki­ma­rthā­pa­ttyā ? a­rthā­pa­tti­ta­śce­t­, na; i­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣa­pra­sa­ṅgā­t | tathāhi — a­rthā­pa­tti­taḥ puruṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="32,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,16</span>bhā­va­si­ddhā­va­prā­mā­ṇyā­si­ddhiḥ­, e­ta­tsi­ddhau cā­rthā­pa­tti­taḥ pu­ru­ṣā­bhā­va­si­ddhi­ri­tī­ta­re­ta­rā­śra­ya­tva­m | <lb n="32,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,17</span>ca­kra­ka­co­dyaṃ cātrāpi | tathāhi — ya­dya­prā­mā­ṇyā­bhā­va­la­kṣa­ṇo dha­rmo­'­nu­pa­pa­dya­mā­no ve­de­'­pau­ru­ṣe­ya­tvaṃ <lb n="32,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,18</span>ka­lpa­ya­ti­, ā­ga­mā­nta­re­'­pya­sau dha­rma­sta­t kiṃ na ka­lpa­ya­ti ? tatra pu­ru­ṣa­do­ṣa­sa­mbha­vā­da­sau dharmo mithyā <lb n="32,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,19</span>tena tatra tanna ka­lpa­ya­ti | vede kutaḥ pu­ru­ṣā­bhā­vaḥ ? a­rthā­pa­tte­śce­t­, ta­dā­'­'­gamāntare sa syād ityādi <lb n="32,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,20</span>ta­de­vā­va­rtta­ta iti ca­kra­kā­nu­pa­ra­maḥ | nā­pya­tī­ndri­yā­rtha­pra­ti­pā­da­na­la­kṣa­ṇo dha­rmo­'­nu­pa­pa­dya­mā­no vede <lb n="32,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,21</span>pu­ru­ṣā­bhā­vaṃ ka­lpa­ya­ti­, ā­ga­mā­nta­re­'­pi sa­mā­na­tvā­t | na cā­prā­mā­ṇyā­bhā­ve pu­ru­ṣā­bhā­vaḥ si­dhya­ti­, <lb n="32,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,22</span>kā­ryā­bhā­va­sya kā­ra­ṇā­bhā­vaṃ prati vya­bhi­cā­ri­tve­nā­nya­thā­nu­pa­pa­nna­tvā­sa­mbha­vā­t | apra­ti­ba­ddhā­sa­ma­rtha­sya <lb n="32,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,23</span>pu­ru­ṣa­syā­bhā­va­si­ddhā­va­pi na sarvathā pu­ru­ṣā­bhā­va­si­ddhiḥ­, pu­ru­ṣa­mā­tra­syā­pi ni­rā­ka­ra­ṇā­di­ṣṭa­si­ddhi­śca <lb n="32,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,24</span>a­prā­mā­ṇya­karaṇasya tatkartṛ­tve­nā­smā­ka­ma­pya­ni­ṣṭa­tvā­t | nāpi prā­mā­ṇya­dha­rmo­'­nya­thā­'­nu­pa­pa­dya­mā­no vede <lb n="32,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,25</span>pu­ru­ṣā­bhā­vaṃ sā­dha­ya­ti­, ā­ga­mā­nta­re­'­pi tu­lya­tvā­t | śe­ṣa­ma­tra ci­nti­ta­mi­ti na pu­na­ru­cya­te | </p>
          <p n="a_144" rend="justify"><lb n="32,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,27</span>pa­rā­rtha­vā­kyo­ccā­ra­ṇā­nya­thā­'­nu­pa­pa­tte­sta­tpra­ti­pa­tti­ri­ti cet, a­ya­ma­rthaḥ — svā­rthe­nā­va­ga­ta­saṃ­ba­ndhaḥ <lb n="32,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,28</span>śabdaḥ svārthaṃ pra­ti­pā­da­ya­ti­, a­nya­thā­'­gṛ­hī­ta­saṃ­ke­ta­syā­pi puṃ­sa­sta­to vā­cyā­rtha­pra­ti­pa­ttiḥ syāt | sa ca <lb n="32,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,29</span>saṃ­ba­ndhā­va­ga­maḥ pramāṇatra­ya­saṃ­pā­dyaḥ | tathāhi — yadaiko vṛ­ddho­'­nya­smai pra­ti­pa­nna­sa­ṅga­ta­ye pra­ti­pā­da­ya­ti — <lb n="32,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,30</span>‘­de­va­da­tta ! gā­ma­bhyā­ja enāṃ śuklāṃ da­ṇḍe­na­’ iti — tadā pā­rśva­sthi­to­'­vyu­tpa­nna­sa­ṅke­taḥ śa­bdā­'­rthau <lb n="32,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,31</span>pra­tya­kṣa­taḥ pra­ti­pa­dya­te­, śrotuśca ta­dvi­ṣa­ya­kṣe­pa­ṇā­di­ce­ṣṭā­da­rśa­nā­d a­nu­mā­na­to ga­vā­di­vi­ṣa­yāṃ pra­ti­pa­tti<span type="hard-break">- </span><lb n="32,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,32</span>ma­va­ga­ccha­ti­, ta­tpra­tī­tya­nya­thā­'­nu­pa­pa­ttyā śabdasya ca tatra vācikāṃ śaktiṃ sa eva pa­ri­ka­lpa­ya­ti | sa ca <lb n="32,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,33</span>pra­mā­ṇa­tra­ya­saṃ­pā­dyo­'­pi sa­ṅga­tya­va­ga­mo na sa­kṛ­dvā­kya­pra­yo­gā­t saṃ­bha­va­ti­, vākyāt saṃ­mu­gdhā­rtha­pra­ti­pa­ttā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="32,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,34</span>va­ya­va­śa­kte­ra­vā­pā­'­po­ddhārābhyāṃ ni­śca­yā­t | na cā­sthi­ra­sya punaḥ pu­na­ru­ccā­ra­ṇaṃ saṃ­bha­va­ti­, ta­da­bhā­ve <lb n="32,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,35</span>nānvaya — vya­ti­re­kā­bhyāṃ vā­ca­ka­śa­ktya­va­ga­maḥ­, ta­da­sa­ttvā­d na pre­kṣā­va­dbhiḥ pa­rā­va­bo­dhā­ya vā­kya­mu­ccā­rya­m­, <lb n="32,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 32,36</span>u­ccā­rya­te ca pa­rā­va­bo­dhā­ya vā­kya­m­; ataḥ pa­rā­rtha­vā­kyo­ccā­ra­ṇā­nya­thā­nu­pa­pa­ttyā ni­ścī­ya­te dhū­mā­di­ri­va <pb n="033" ana="49 lines"/><lb n="33,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,01</span>gṛ­hī­ta­sa­mba­ndho­'­rtha­pra­ti­pā­da­kaḥ śabdo nityaḥ | ta­du­kta­m — “­da­rśa­nasya pa­rā­rtha­tvā­nni­tyaḥ śabdaḥ” iti | <lb n="33,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,02</span>atha matam — bhūyo bhūya u­ccā­rya­mā­ṇaḥ śabdaḥ sā­dṛ­śyā­de­ka­tve­na ni­ścī­ya­mā­no­'­rtha­pra­ti­pa­ttiṃ vi­da­dhā­ti­, <lb n="33,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,03</span>na pu­na­rni­tya­tvā­t­; tanna kiṃ­ci­nni­tya­tva­pa­ri­ka­lpa­ne­na pra­mā­ṇa­bā­dhi­te­na­, tadayuktam; sā­dṛ­śye­na śabdā<span type="hard-break">- </span><lb n="33,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,04</span>da­rthā­pra­ti­pa­tteḥ — nahi sa­dṛ­śa­ta­yā śabdaḥ pra­tī­ya­mā­no vā­ca­ka­tve­nā­dhya­va­sī­ya­te ki­ntve­ka­tve­na | tathā<span type="hard-break">- </span><lb n="33,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,05</span>hyevaṃ pra­ti­pa­ttiḥ — ‘ya eva saṃ­ba­ndha­gra­ha­ṇa­sa­ma­ye mayā pra­ti­pa­nnaḥ śabdaḥ sa e­vā­ya­m­’ iti | kiṃca, sādṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="33,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,06</span>śyā­da­rtha­pra­ti­pa­ttau bhrāntaḥ śa­bdā­da­rtha­pra­tya­yaḥ syāt | na hya­nya­smi­n gṛ­hī­ta­sa­ṅke­te­'­nya­smā­da­rtha­pra­tya­yo­'<span type="hard-break">- </span><lb n="33,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,07</span>bhrāntaḥ, yathā gośabde gṛ­hī­ta­saṃ­ba­ndhe­'­śva­śa­bdā­d ga­vā­rtha­pra­tya­yaḥ | na ca bhū­yo­'­va­ya­va­sā­mā­nya­yo<span type="hard-break">- </span><lb n="33,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,08</span>ga­sva­rū­paṃ sādṛśyaṃ śabde saṃ­bha­va­ti­, vi­śi­ṣṭa­va­rṇā­tma­ka­tvā­ccha­bda­sya­; varṇānāṃ ca ni­ra­va­ya­va­tvā­t | <lb n="33,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,09</span>na ca sa­mā­na­sthā­na — ka­ra­ṇa­ja­nya­tva­la­kṣa­ṇaṃ sādṛśyaṃ pra­ti­pa­ttuṃ śa­kya­m­, pa­ra­kī­ya­sthā­na — ka­ra­ṇā­de­ra­tī<span type="hard-break">- </span><lb n="33,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,10</span>ndri­ya­tve­na tajjanyasyāpyapra­ti­pa­tteḥ | na ca ga­tvā­di­vi­śi­ṣṭā­nāṃ gādīnāṃ vā­ca­ka­tva­ma­bhyu­pa­ga­ntuṃ <lb n="33,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,11</span>yu­kta­m­, ga­tvā­di­sā­mā­nya­syā­bhā­vā­t­; ta­da­bhā­va­śca gādīnāṃ nā­nā­tvā­yo­gā­t­, ta­da­yo­ga­śca pra­tya­bhi­jña­yā <lb n="33,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,12</span>gā­dī­nā­me­ka­tva­ni­śca­yā­t | ata eva na sā­mā­nya­ni­ba­ndha­nā gādiṣu pra­tya­bhi­jñā­, bhe­da­ni­ba­ndha­na­sya <lb n="33,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,13</span>sā­mā­nya­syai­va gā­di­ṣva­bhā­vā­t ku­ta­sta­nni­ba­ndha­nā gādiṣu pra­tya­bhi­jñā ? kiṃca, kiṃ ga­tvā­dī­nāṃ vāca<span type="hard-break">- </span><lb n="33,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,14</span>ka­tva­m­, uta gā­di­vya­ktī­nā­m ? na tāvad ga­tvā­dī­nā­m­, ni­tya­tve­nā­sma­da­bhyu­pa­ga­mā­śra­ya­ṇa­pra­sa­ṅgā­t | <lb n="33,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,15</span>nāpi gādīnāṃ vā­ca­ka­tva­m­, vi­ka­lpā­nu­pa­pa­tteḥ | tathāhi — kiṃ ga­tvā­di­vi­śi­ṣṭaṃ vya­kti­mā­traṃ vā­ca­ka­m­, <lb n="33,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,16</span>uta gā­di­vya­kti­vi­śe­ṣaḥ ? tatra na tāvad gā­di­vya­kti­vi­śe­ṣaḥ­, sā­mā­nya­yu­kta­syā­pi ta­syā­na­nva­yā­t­; <lb n="33,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,17</span>a­na­nvi­tā­cca nā­rtha­pra­ti­bhā­saḥ | nāpi gā­di­vya­kti­mā­tra­m­, ya­ta­sta­da­pi vya­kti­mā­traṃ kiṃ sā­mā­nyā­nta­rbhū<span type="hard-break">- </span><lb n="33,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,18</span>tam, uta vya­ktya­nta­rbhū­ta­m iti ka­lpa­nā­dva­ya­m | yadi sā­mā­nyā­ntaḥ­pā­ti tadā pu­na­ra­pi nityasya <lb n="33,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,19</span>vā­ca­ka­tva­m i­tya­sma­tpa­kṣa­pra­ve­śaḥ | atha vya­ktya­nta­rbhū­ta­mi­ti pa­kṣa­sta­dā­'­na­nva­ya­do­ṣa­sta­da­va­sthi­ta iti | <lb n="33,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,20</span>kiṃca, ya­dya­ni­tyaḥ śa­bda­sta­dā­'­'­la­mba­na­ra­hi­tā­ccha­bda­pra­ti­bhā­sa­mā­trā­da­rtha­pra­ti­pa­tti­ra­bhyu­pa­ga­tā syāt | <lb n="33,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,21</span>tathāhi — śa­bda­śra­va­ṇa­m­, tataḥ sa­ṅke­ta­kā­lā­nu­bhū­ta­sma­ra­ṇa­m­, tataḥ ta­tsa­dṛ­śa­tve­nā­dhya­va­sā­yaḥ­, na caitā<span type="hard-break">- </span><lb n="33,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,22</span>vantaṃ kālaṃ śa­bda­syā­va­sthā­naṃ bha­va­tpa­ri­ka­lpa­na­yā­, tad vā­ca­ka­śū­nyā­t ta­tpra­ti­bhā­sā­da­rtha­pra­ti­pa­ttiḥ syāt | <lb n="33,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,23</span>a­to­'­rtha­pra­ti­bhā­sā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­d nā­ni­tya­tvaṃ śabdasya || </p>
          <p n="a_146" rend="justify"><lb n="33,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,25</span>atra pra­ti­vi­dhī­ya­te­, yaduktam­‘­da­rśa­na­sya pa­rā­rtha­tvā­nni­tyaḥ śabdaḥ, a­ni­tya­tve punaḥ pu­na­ru­ccā­ra­ṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="33,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,26</span>saṃ­bha­vā­d na sa­ma­ya­gra­haḥ­, ta­da­bhā­ve śa­bdā­da­rtha­pra­ti­pa­tti­rna syāditi pa­rā­rtha­śa­bdo­ccā­ra­ṇā­nya­thā­'­nu­pa­pa­tte<span type="hard-break">- </span><lb n="33,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,27</span>rnityaḥ śabdaḥ’ ta­da­yu­kta­m­; a­ni­tya­syā­pi dhū­mā­de­ri­vā­va­ga­ta­saṃ­ba­ndha­syā­rtha­pra­tyā­ya­ka­tva­saṃ­bha­vā­t śa­bda­sya­; <lb n="33,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,28</span>na hi dhū­mā­dī­nā­ma­pye­kai­va vya­kti­ra­gnyā­di­pra­ti­pā­di­kā ki­ntva­nyai­va | na cā­nā­śri­ta­sa­mā­na­pa­ri­ṇa­tī­nāṃ <lb n="33,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,29</span>sa­rva­dhū­mā­di­vya­ktī­nā­ma­rvā­gdṛ­śā sva­sā­dhye­na saṃbandhaḥ śakyo gra­hī­tu­m­, a­sā­dhā­ra­ṇa­rū­pe­ṇa sa­rva­dhū­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="33,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,30</span>di­vya­ktī­nā­ma­da­rśa­nā­t | na ca li­ṅgā­'­nu­me­ya­sā­mā­nya­yo­sta­tra saṃ­ba­ndha­gra­ha­ṇa­m­, śa­bde­'­pya­sya nyāyasya <lb n="33,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,31</span>sa­mā­na­tvā­t | na ca ‘­dhū­ma­tvā­d mayā pra­ti­pa­nno­'­gniḥ­’ iti pra­ti­pa­ttiḥ kintu dhū­mā­di­ti | sā ca <lb n="33,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,32</span>li­ṅgā­'­nu­me­ya­yoḥ sā­mā­nya­vi­śi­ṣṭa­vya­kti­mā­tra­yoḥ saṃ­ba­ndha­gra­ha­ṇe sati sā­mā­nya­vi­śi­ṣṭā­gni­vya­ktya­va<span type="hard-break">- </span><lb n="33,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,33</span>game yuktā, na ca dhū­ma­sā­mā­nyā­da­gni­sā­mā­nya­sya | yathā ca sā­mā­nya­vi­śi­ṣṭa­sya vi­śe­ṣa­sya a­nu­me­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="33,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,34</span>tvam vācyatvaṃ vā'­bhyu­pa­ga­ma­nī­ya­m — anyathā sā­mā­nya­mā­tra­sya dā­hā­dya­rtha­kri­yā­'­ja­na­ka­tve jñānādya<span type="hard-break">- </span><lb n="33,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,35</span>rtha­kri­yā­yā­śca sā­mā­nya­sā­dhyā­yā­sta­dai­va sa­mu­dbhū­te­rdā­hā­dya­rthi­nā­ma­nu­me­ya — vā­cya­pra­ti­bhā­sā­t pra­vṛ­ttya­bhā <lb n="33,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,36</span>vena liṅgi — vā­cya­pra­ti­bhā­sa­yo­ra­prā­mā­ṇya­pra­sa­ṅgaḥ — tathā dhūma — śa­bda­yo­sta­dvi­śi­ṣṭa­yoḥ ta­ttva­ma­bhyu­pa­ga­nta<span type="hard-break">- </span><lb n="33,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,37</span>vyam, nyāyasya sa­mā­na­tvā­t | na cā­nu­me­ya­tva — vācya­tva­sā­mā­nyaṃ vya­kti­vya­ti­re­ke­ṇā­nu­pa­pa­dya­mā­naṃ tāṃ <lb n="33,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 33,38</span>la­kṣa­ya­tī­ti la­kṣa­ṇa­yā pra­vṛ­tti­rbha­vi­ṣya­tī­ti vaktuṃ śa­kya­m­, kra­ma­pra­tī­te­ra­bhā­vā­t — nahi liṅga — vā­ca­ka­ja<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="034" ana="43 lines"/><lb n="34,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,01</span>ni­ta­li­ṅgi — vā­cya­pra­ti­bhā­se prāk sā­mā­nya­pra­ti­bhā­saḥ paścād vya­kti­pra­ti­bhā­sa iti kra­ma­pra­tī­tya­nu­bha­vaḥ | <lb n="34,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,02</span>‘na ca lakṣaṇā saṃ­bha­va­ti­’ iti pra­pa­ñca­taḥ pra­ti­pā­da­yi­ṣyā­ma ityāstāṃ tāvat | evaṃ sā­mā­nya­vi­śi­ṣṭa<span type="hard-break">- </span><lb n="34,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,03</span>dhū­mā­di­li­ṅga­sya ga­ma­ka­tva­va­d ga­tvā­di­vi­śi­ṣṭa­gā­di­vā­ca­ka­tve na ki­ñci­nni­tya­tve­na­, ta­da­bhā­ve­'­pi dhūmā<span type="hard-break">- </span><lb n="34,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,04</span>dibhya i­vā­rtha­pra­ti­pa­tti­saṃ­bha­vā­t | atha dhūmādau sā­mā­nya­sya saṃ­bha­vā­t pū­rvo­kte­na nyāyena ga­ma­ka­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="34,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,05</span>mastu, śabde tu na kiṃcit sā­mā­nya­ma­sti ya­dvi­śi­ṣṭa­sya śabdasya vā­ca­ka­bhā­vaḥ | śa­bda­tva­mi­ti cet, <lb n="34,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,06</span>na; go­śa­bda­sya śa­bda­tva­vi­śi­ṣṭa­sya svavācye na saṃ­ba­ndha­gra­haḥ | na ca śa­bda­tva­ma­pi gādiṣu vidyate gośa<span type="hard-break">- </span><lb n="34,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,07</span>bdatva — ga­tvā­dī­nāṃ tu sattve kā kathā | śa­bda­tvā­dī­nāṃ tvabhāvo va­rṇā­nta­ra­gra­ha­ṇe va­rṇā­nta­rā­nu­sa­ndhā<span type="hard-break">- </span><lb n="34,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,08</span>nā­bhā­vā­t­; yatra sā­mā­nya­ma­sti ta­trai­ka­gra­ha­ṇe­'­pa­ra­syā­nu­sa­ndhā­naṃ dṛṣṭam yathā śā­ba­le­ya­gra­ha­ṇe bāhule<span type="hard-break">- </span><lb n="34,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,09</span>yasya, va­rṇā­nta­re ca gādau gṛ­hya­mā­ṇe na kā­dī­nā­ma­nu­sa­ndhā­na­m­, tanna tatra śa­bda­tvā­di­saṃ­bha­vaḥ­, e­ta­da­yu­kta­m­; <lb n="34,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,10</span>yataḥ ki­mi­da­ma­nu­sa­ndhā­naṃ bha­va­to­'­bhi­pre­taṃ yad va­rṇā­nta­re gṛ­hya­mā­ṇe va­rṇā­nta­ra­sya nāstīti pra­ti­pā­dya­te ? <lb n="34,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,11</span>yadi gādau va­rṇā­nta­re gṛ­hya­mā­ṇe ‘­a­ya­ma­pi varṇaḥ’ i­tya­nu­sa­ndhā­nā­bhā­vaḥ­, ta­da­yu­kta­m­; e­vaṃ­bhū­tā­nu­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="34,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,12</span>ndhā­na­syā­nu­bhū­ya­mā­na­tve­nā­bhā­vā­si­ddheḥ | atha gādau va­rṇā­nta­re gṛ­hya­mā­ṇe ‘­a­ya­ma­pi kādiḥ’ i­tya­nu­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="34,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,13</span>ndhā­nā­bhā­vā­nna sā­mā­nya­sa­dbhā­va­sta­dā­'­tya­lpa­mi­da­mu­cya­te­, śā­ba­le­yā­dā­va­pi vya­ktya­nta­re gṛ­hya­mā­ṇe <lb n="34,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,14</span>‘­a­ya­ma­pi bā­hu­le­yaḥ­’ i­tya­nu­sa­ndhā­nā­bhā­vā­d go­tva­syā­pya­bhā­vaḥ prasaktaḥ | atha tatra ‘­gau­rgauḥ­’ i­tya­nu­ga<span type="hard-break">- </span><lb n="34,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,15</span>tā­kā­ra­pra­tya­ya­syā­bā­dhi­ta­sya sa­dbhā­vā­d na go­tvā­sa­ttva­m­, etad gā­di­ṣva­pi sa­mā­na­m — tatrāpi ‘varṇo <lb n="34,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,16</span>varṇaḥ’ i­tya­nu­ga­tā­kā­ra­syā­bā­dhi­ta­sya pra­tya­ya­sya sa­dbhā­vā­t kathaṃ na varṇeṣu va­rṇa­tva­sya­, gādiṣu ga­tvā­deḥ­, <lb n="34,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,17</span>śabde śa­bda­tva­sya saṃbhavo ni­mi­tta­sya sa­mā­na­tvā­t ? tathāhi — sa­mā­nā­'­sa­mā­na­rū­pā­su vyaktiṣu <lb n="34,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,18</span>kvacit ‘­sa­mā­nā­’ iti pra­tya­yo­'­nve­ti­, anyatra vyā­va­rtta­te­; yatra ca pra­tya­yā­nu­vṛ­tti­sta­tra sā­mā­nya­vya­va­sthā <lb n="34,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,19</span>nā­nya­tra­, sā ca pra­tya­yā­nu­vṛ­tti­rgā­di­ṣva­pi samānā iti kathaṃ na tatra sā­mā­nya­vya­va­sthā ? yadi puna<span type="hard-break">- </span><lb n="34,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,20</span>rgā­di­ṣva­nu­ga­tā­kā­ra­pra­tya­ya­sa­ttve­'­pi na ga­tvā­di­sā­mā­nya­ma­bhyu­pa­ga­mya­te tarhi śā­ba­le­yā­di­ṣva­pi na gotva<span type="hard-break">- </span><lb n="34,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,21</span>sā­mā­nya­ma­bhyu­pa­ga­ma­nī­ya­m­, na hi tatrāpi ta­thā­bhū­ta­pra­tya­yā­nu­vṛ­tti­ma­nta­re­ṇa sā­mā­nyā­bhyu­pa­ga­me­'­nya­d <lb n="34,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,22</span>ni­mi­tta­mu­tpa­śyā­maḥ | a­kṣa­ja­nya­tva­m a­bā­dhi­ta­tvā­di ca pra­tya­ya­syo­bha­ya­trā­pi viśeṣaḥ samānaḥ | yadi <lb n="34,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,23</span>cā­nu­ga­tā­'­bā­dhi­tā­'­kṣa­ja­pra­tya­ya­vi­śe­ṣa­vi­ṣa­ya­tve satyapi ga­tvā­de­ra­bhā­vaḥ­, gā­de­ra­pi vyā­vṛ­tta­ta­thā­bhū<span type="hard-break">- </span><lb n="34,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,24</span>ta­pra­tya­ya­vi­ṣa­ya­syā­bhā­vaḥ syāt, tataśca kasya da­rśa­na­sya pa­rā­rtha­tvā­nni­tya­tvaṃ sādhyeta ? atha gādau śrotra<span type="hard-break">- </span><lb n="34,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,25</span>grā­hya­tva­ni­mi­tto­'­nu­ga­taḥ pratyayo na sā­mā­nya­ni­mi­ttaḥ­, ta­da­pya­yu­kta­m­; śro­tra­grā­hya­tva­syā­tī­ndri­ya­tve­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="34,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,26</span>na­va­ga­me ni­mi­ttā­gra­ha­ṇe ta­dgra­ha­ṇa­ni­mi­ttā­nu­ga­ta­pra­tya­ya­sya gā­dā­va­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | na ca pra­tya­bhi­jña­yā gādī<span type="hard-break">- </span><lb n="34,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,27</span>nā­me­ka­tva­si­ddhe­rbhe­da­ni­ba­ndha­na­sya teṣu ga­tvā­di­sā­mā­nya­syā­bhā­va iti yu­kta­ma­bhi­dhā­na­m­, gā­dye­ka­tva­grā­hi<span type="hard-break">- </span><lb n="34,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,28</span>kāyā lū­na­pu­na­rjā­ta­ke­śa — na­khā­di­ṣvi­va tasyā bhrā­nta­tvā­t | atha da­li­ta­pu­na­ru­di­te na­kha­śi­kha­rā­dau <lb n="34,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,29</span>pra­tya­bhi­jñā­yā bā­dhi­ta­tve­na bhrāntatvaṃ na pu­na­rgā­dau­, nanu tatra pra­tya­bhi­jñā­yāḥ kiṃ bā­dha­ka­m ? a­nta­rā­le­'<span type="hard-break">- </span><lb n="34,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,30</span>da­rśa­na­mi­ti cet, nanu gā­dā­va­pya­nta­rā­le­'­da­rśa­naṃ sa­mā­na­m | atha da­li­ta­pu­na­ru­di­te na­kha­śi­kha­rā­dā­va­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="34,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,31</span>va­ni­mi­tta­ma­nta­rā­le­'­da­rśa­na­m­, na gā­dā­va­bhā­va­ni­mi­tta­m­; kiṃ pu­na­ra­trā­da­rśa­na­ni­mi­tta­mi­ti va­kta­vya­m | kimatra <lb n="34,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,32</span>va­kta­vya­m a­bhi­vya­kte­ra­bhā­vaḥ | </p>
          <p n="a_147" rend="justify"><lb n="34,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,33</span>atha ke­ya­ma­bhi­vya­kti­rya­da­bhā­vā­da­nta­rā­le gā­dya­pra­ti­pa­ttiḥ ? va­rṇā­di­saṃ­skā­raḥ | atha ko'yaṃ <lb n="34,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,34</span>va­rṇā­di­saṃ­skā­raḥ ? ātma — ma­naḥ­saṃ­yo­ga­pū­rva­ka­pra­ya­tna­pre­ri­te­na koṣṭhyena vāyunā tā­lvā­di­saṃ­yo­ga — vibhā<span type="hard-break">- </span><lb n="34,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,35</span>ga­va­śā­t pra­ti­ni­ya­ta­va­rṇā­dya­bhi­vya­ñja­ka­tve­na bhe­da­mā­sā­da­yatā va­ktṛ­mu­kha­sa­mī­pa­ga­taiḥ spa­rśa­ne­ndri­ya­pra­tya­kṣe­ṇa­, <lb n="34,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,36</span>ta­dde­śa­sya ca tūlādeḥ pre­ra­ṇā­t kā­ryā­nu­mā­ne­na­, de­śā­nta­re śa­bdo­pa­la­bdhya­nya­thā­'­nu­pa­pa­ttyā ca pratīya<span type="hard-break">- </span><lb n="34,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,37</span>mānena ni­tya­sa­rva­ga­ta­sya ga­kā­rā­de­rva­rṇa­sya­, śro­tra­sya­, u­bha­ya­sya cā­'­'­vā­ra­kā­ṇāṃ vā­yū­nā­ma­pa­na­ya­naṃ <lb n="34,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,38</span>ya­thā­kra­maṃ va­rṇa­saṃ­skā­raḥ­, śro­tra­saṃ­skā­raḥ­, u­bha­ya­saṃ­skā­ra­śce­ti cet, nanu ‘­va­rṇa­saṃ­skā­ro­'­bhi­vya­ktiḥ­’ <lb n="34,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,39</span>i­tya­bhyu­pa­ga­me ā­vā­ra­ka­vā­yu­bhi­rvi­jñā­na­ja­na­na­śa­kti­pra­ti­ghā­tā­d va­rṇo­'­pā­nta­rā­le jñānaṃ na ja­na­ya­tī­ti <lb n="34,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,40</span>a­bhyu­pa­ga­nta­vya­m­; sā ca śa­kti­rva­rṇa­sva­rū­pā­t ka­tha­ñci­da­bhi­nnā­'­bhyu­pa­ga­nta­vyā­, e­kā­nta­bhe­de tato <lb n="34,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 34,41</span>va­rṇā­da­nu­pa­kā­re ‘tasya śaktiḥ’ iti saṃ­ba­ndhā­nu­pa­pa­tteḥ­; u­pa­kā­re vā ta­du­pa­kā­ri­kā aparā śaktira<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="035" ana="44 lines"/><lb n="35,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,01</span>bhyu­pa­ga­nta­vyā­, tasyā api tato bhe­de­'­na­va­sthā­; abhede pra­tha­mai­va śaktiḥ ka­tha­ñci­da­bhi­nnā­'­bhyu­pa­ga­ma­nī­yā­; <lb n="35,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,02</span>evaṃ hi pā­ra­mpa­rya­pa­ri­śra­maḥ pa­ri­hṛ­to bhavati | ta­thā­bhyu­pa­ga­me ca ta­ccha­kti­pra­ti­ghā­te va­rṇa­sva­rū­pa­me­va tada<span type="hard-break">- </span><lb n="35,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,03</span>bhi­nna­mā­vā­ra­ke­ṇa pra­ti­ha­taṃ bha­va­ti­; tataśca kathaṃ nā­ni­tya­tva­m ? vya­ñja­ke­nā­pi śa­kti­pra­ti­ba­ndhā­pa­na­ya­na<span type="hard-break">- </span><lb n="35,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,04</span>dvāreṇa vi­jñā­na­ja­na­na­śa­ktyā­vi­rbhā­ve­na va­rṇa­sva­rū­pa­me­vā­vi­rbhā­vi­taṃ bha­va­tī­ti kathaṃ na varṇasya vya­ñja­ka­ja<span type="hard-break">- </span><lb n="35,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,05</span>nyatvam ? vya­ñja­kā­vā­pta­vi­jñā­na­ja­na­na­sva­rū­po varṇo yadi tenaiva sva­rū­pe­ṇā­va­ti­ṣṭha­te tadā sarvadā tadava<span type="hard-break">- </span><lb n="35,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,06</span>bhā­si­jñā­na­pra­sa­ṅgaḥ­, sarvadā ta­jja­na­na­sva­bhā­va­sya bhā­vā­t­; ‘­sa­ha­kā­rya­pe­kṣā ca nityasya na bha­va­ti­’ iti <lb n="35,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,07</span>pra­ti­pā­da­yi­ṣyā­maḥ | a­ja­na­ne vā na ta­tsva­bhā­va­te­ti pra­tha­ma­ma­pi jñānaṃ na ja­na­ye­t­, yo hi yanna ja­na­ya­ti <lb n="35,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,08</span>na sa ta­jja­na­na­sva­bhā­vaḥ­, yathā śā­li­bī­jaṃ ya­vā­ṅku­ra­ma­ja­na­ya­nna ta­jja­na­na­sva­bhā­va­m­, na ja­na­ya­ti ca varṇo <lb n="35,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,09</span>vya­ñja­kā­bhi­ma­ta­vā­yva­bhi­vya­kto­'­pi sarvadā sva­pra­ti­bhā­si­jñā­na­mi­ti na sarvadā ta­jja­na­na­sva­bhā­vaḥ | tatsvabhā<span type="hard-break">- </span><lb n="35,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,10</span>vābhāve co­tta­ra­kā­laṃ ta­de­vā­ni­tya­tva­mi­ti vya­rtha­ma­bhi­vya­kti­ka­lpa­na­m | api ca, va­rṇā­bhi­vya­kti­pa­kṣe koṣṭhyena <lb n="35,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,11</span>vāyunā yā­va­dve­ga­ma­bhi­sa­rpa­tā yāvān va­rṇa­vi­bhā­go­'­pa­nī­tā­va­ra­ṇaḥ kṛ­ta­stā­va­ta eva śravaṇaṃ syāt na <lb n="35,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,12</span>sa­ma­sta­sya va­rṇa­sye­ti khaṇḍaśastasya pra­ti­pa­ttiḥ syāt | atha varṇasya ni­ra­va­ya­va­tvā­de­ka­tro­tsā­ri­tā­va­ra­ṇaḥ <lb n="35,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,13</span>sa­rva­trā­pa­nī­tā­va­ra­ṇa iti nāyaṃ do­ṣa­sta­rhi ni­rvi­bhā­ga­tvā­de­vai­ka­trā­na­pa­nī­tā­va­ra­ṇaḥ sarvatra tatheti ma­nā­ga­pi <lb n="35,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,14</span>śravaṇaṃ na syāt | sarvatra sa­rvā­tma­nā varṇasya pa­ri­sa­mā­pta­tvā­t sā­ma­stye­na śra­va­ṇā­bhyu­pa­ga­me varṇasyā<span type="hard-break">- </span><lb n="35,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,15</span>vyā­pa­ka­tva­m a­ne­ka­tvaṃ ca du­rni­vā­ra­m | yadi cai­ka­trā­bhi­vya­kto ni­rvi­bhā­ga­tve­na sa­rva­trā­bhi­vya­kta­sta­dā <lb n="35,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,16</span>sa­rva­de­śā­va­sthi­tai­sta­sya śravaṇaṃ syāt | ya­da­pyu­cya­te — ya­thai­vo­tpa­dya­mā­no­'­ya­mu­tpa­tti­vā­di­nāṃ pakṣe digā<span type="hard-break">- </span><lb n="35,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,17</span>dī­nā­ma­vi­bhā­gā­da­vi­bha­kta­di­gā­di­saṃ­ba­ndhi­tve­na sva­rū­pe­ṇā­sa­rva­ga­to­'­pi sarvān prati bha­va­nna­pi na sarvaira<span type="hard-break">- </span><lb n="35,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,18</span>va­ga­mya­te kintu ya­ccha­rī­ra­sa­mī­pa­va­rttī varṇa u­tpa­nna­ste­nai­vā­sau gṛhyate ta­thā­'­sma­tpa­kṣe­'­pi svataḥ sa­rva­ga­to<span type="hard-break">- </span><lb n="35,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,19</span>'pi varṇo na sa­rvai­rdū­ra­sthai­ra­va­ga­mya­te kintu ya­ccha­rī­ra­sa­mī­pa­stho­'­bhi­vya­kta­stai­re­ve­ti vya­ñja­ka­dhva­ni­sa­nni<span type="hard-break">- </span><lb n="35,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,20</span>dhā­nā­'­sa­nni­dhā­na­kṛ­taṃ varṇasya śra­va­ṇa­m a­śra­va­ṇaṃ ca yuktam | e­ta­de­vā­ha — <lg n="a_148"><l><lb n="35,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,21</span>“­ya­thai­vo­tpa­dya­mā­no­'­yaṃ na sa­rvai­ra­va­ga­mya­te || </l><l><lb n="35,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,22</span>di­gde­śā­dya­vi­bhā­ge­na sarvān prati bha­va­nna­pi | </l><l><lb n="35,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,23</span>tathaiva ya­tsa­mī­pa­sthai­rnā­daiḥ syād yasya saṃskṛtiḥ || </l><l><lb n="35,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,24</span>taireva gṛhyate śabdo na dūrasthaiḥ ka­tha­ñca­na­” | </l><trailer type="lg" n="a_149"> iti, </trailer></lg><lb n="35,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,25</span>tadapi pra­lā­pa­mā­tra­m­; yato yadi vyañjakā vāyavo yatraiva saṃ­ni­hi­tā­sta­trai­va va­rṇa­saṃ­skā­raṃ ku­ryu­sta­dā <lb n="35,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,26</span>syā­da­pye­ta­t­, kintu ta­thā­bhyu­pa­ga­me varṇasya sā­va­ya­va­tva­m a­na­bhi­vya­kta­sva­rū­pā­da­bhi­vya­kta­sva­rū­pa­sya ca <lb n="35,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,27</span>bhe­dā­da­ne­ka­tvaṃ ca syāt | sa­rvā­tma­nā tu saṃskāre — <lg n="a_150"><l><lb n="35,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,28</span>“­ya­ccha­rī­ra­sa­mī­pa­sthai­rnā­daiḥ syād yasya saṃskṛtiḥ | </l><l><lb n="35,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,29</span>tairyathā śrūyate śa­bda­sta­thā dū­ra­ga­tai­rna kim” ? || </l></lg><lb n="35,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,30</span>u­tpa­tti­pa­kṣe tu a­vyā­pa­ka­tvā­d ya­tsa­mī­pa­va­rttī varṇa u­tpa­nna­ste­nai­vā­sau gṛhyate na dū­ra­sthai­ri­ti yuktam | <lb n="35,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,31</span>“­di­gde­śā­dya­vi­bhā­ge­na­” iti cā­tī­vā­sa­ṅga­ta­m­, a­vi­bhā­ga­sya ka­sya­ci­d va­stu­no­'­saṃ­bha­ve­nā­na­bhyu­pa­ga<span type="hard-break">- </span><lb n="35,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,32</span>māt | kiṃca, vyā­pa­ka­tve­na va­rṇā­nā­me­ka­va­rṇā­'­'­va­ra­ṇā­pā­ye sa­mā­na­de­śa­tve­na sa­rve­ṣā­ma­nā­vṛ­ta­tvā­d <lb n="35,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,33</span>yu­ga­pa­t sa­rva­va­rṇa­śru­ti­śca syāt | athāpi syāt pra­ti­ni­ya­ta­va­rṇa­śra­va­ṇā­nya­thā­'­nu­pa­pa­ttyā vya­ñja­ka­bhe­da­si­ddheḥ <lb n="35,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,34</span>pra­ti­ni­ya­tai­rvya­ñja­kaiḥ pra­ti­ni­ya­tā­'­'­vā­ra­ka­ni­rā­ka­ra­ṇa­dvā­re­ṇa pra­ti­ni­ya­ta­va­rṇa­saṃ­skā­rā­d na yu­ga­pa­tsa­rva­va­rṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="35,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,35</span>śru­ti­do­ṣaḥ­, syā­de­ta­d yadi vya­ñja­kā­nāṃ vāyūnāṃ bhedaḥ syāt, sa cā­vā­ra­ka­bhe­da­ni­ba­ndha­naḥ­, anyathā <lb n="35,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,36</span>ta­da­bhe­de­'­bhi­nnā­vā­ra­kā­pa­ne­tṛ­tve­na kuto vya­ñja­ka­bhe­daḥ ? ā­vā­ra­ka­bhe­do­'­pi va­rṇa­de­śa­bhe­da­ni­ba­ndha­naḥ­, <lb n="35,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,37</span>anyathā sa­mā­na­de­śā­nāṃ ya­de­vai­ka­syā­vā­ra­kaṃ ta­de­vā­pa­ra­syā­pi i­tyā­vā­ra­ka­bhe­do na syāt | de­śa­bhe­do­'­pi <lb n="35,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,38</span>va­rṇā­nā­ma­vyā­pa­ka­tve sati syāt, vyā­pa­ka­tve tu pa­ra­spa­ra­de­śa­pā­ra­hā­re­ṇa va­rṇā­nā­ma­va­sthā­nā­bhā­vā­nna <lb n="35,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,39</span>de­śa­bhe­daḥ | na cā­vyā­pa­ka­tvaṃ va­rṇā­nā­ma­bhyu­pa­ga­mya­te bha­va­dbhi­ri­ti na de­śa­bhe­daḥ­, ta­da­bhā­vā­nnā­vā­ra­ka­bhe­daḥ­, <lb n="35,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 35,40</span>ta­da­sa­ttvā­nna vya­ñja­ka­bhe­da iti yu­ga­pa­tsa­rva­va­rṇa­śru­ti­ri­ti ta­da­va­stho doṣaḥ | nā­pyā­vā­ra­kāṇāṃ na varṇapi<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="036" ana="43 lines"/><lb n="36,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,01</span>dhā­ya­ka­tve­nā­vā­ra­ka­tvaṃ kintu varṇe dṛ­śya­sva­bhā­va­kha­ṇḍa­nā­t­; vya­ñja­kā­nā­ma­pi na ta­dā­vā­ra­kā­pa­ne­tṛ­tve­na <lb n="36,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,02</span>vya­ñja­ka­tvaṃ kintu varṇe dṛ­śya­sva­bhā­vā­dhā­nā­di­ti pū­rvo­kta­do­ṣā­bhā­va iti vaktuṃ śa­kya­m­, yata e­va­ma­bhi<span type="hard-break">- </span><lb n="36,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,03</span>dhāne sva­vā­cai­va tasya pa­ri­ṇā­mi­tva­ma­bhi­hi­taṃ syā­di­tya­vi­pra­ti­pa­tti­pra­sa­ṅgaḥ­; tanna va­rṇa­saṃ­skā­ro­'­bhi­vya<span type="hard-break">- </span><lb n="36,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,04</span>ktiriti pakṣo yuktaḥ | nāpi śro­tra­saṃ­skā­ro­'­bhi­vya­kti­ri­ti pakṣo yuktaḥ, ta­smi­nna­pi pakṣe sakṛt saṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="36,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,05</span>skṛtaṃ śrotraṃ sa­rva­va­rṇā­n yu­ga­pa­t śṛ­ṇu­yā­t­; na­hya­ñja­nā­di­nā saṃskṛtaṃ cakṣuḥ saṃ­ni­hi­taṃ sva­vi­ṣa­yaṃ kiñcit <lb n="36,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,06</span>paśyati ki­ñci­nne­ti dṛṣṭam | atha vya­ñja­kā­nāṃ vāyūnāṃ bhinneṣu ka­rṇa­mū­lā­va­ya­ve­ṣu va­rtta­mā­nā­nāṃ saṃskā<span type="hard-break">- </span><lb n="36,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,07</span>rā­dhā­ya­ka­tve­nā­rthā­pa­ttyā pra­ti­ni­ya­ta­va­rṇa­śra­va­ṇā­nya­thā­'­nu­pa­pa­tti­la­kṣa­ṇa­yā pra­ti­ni­ya­ta­va­rṇa­grā­ha­ka­tve­na saṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="36,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,08</span>skā­rā­dhā­ya­ka­tva­sya pra­tī­te­rnai­ka­va­rṇa­grā­ha­ka­tve­na saṃskṛtaṃ śrotraṃ sa­rva­va­rṇā­n yu­ga­pa­d gṛ­hṇā­tī­ti | tathāhi — <lb n="36,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,09</span>vā­ya­vī­ya­śa­bda­pa­kṣe yathā ga­kā­rā­de­rni­ṣpa­ttya­rthaṃ pra­ya­tna­pre­ri­to vā­yu­rnā­nyaṃ va­rṇa­mu­tpā­da­ya­ti ta­thā­'­sma­tpa­kṣe­'<span type="hard-break">- </span><lb n="36,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,10</span>pya­nya­va­rṇa­grā­ha­ka­śro­tra­saṃ­skā­re samartho nā­nya­va­rṇa­grā­ha­ka­śro­tra­saṃ­skā­raṃ vi­dhā­sya­ti | yeṣāṃ tu tālvādi<span type="hard-break">- </span><lb n="36,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,11</span>saṃyoga — vi­bhā­ga­ni­mi­ttaḥ śabda iti pa­kṣa­ste­ṣāṃ ya­thā­'­nya­ga­kā­rā­di­ja­na­kaiḥ saṃyoga — vi­bhā­gai­rnā­nyo varṇo <lb n="36,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,12</span>janyate ta­thā­'­sma­tpa­kṣe­'­pi nā­nya­va­rṇa­grā­ha­ka­śro­tra­saṃ­skā­rā­dhā­ya­ka­vya­ñja­ka­pre­ra­kai­ra­nya­va­rṇa­grā­ha­ka­śro­tra­saṃ­skā<span type="hard-break">- </span><lb n="36,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,13</span>rā­dhā­ya­ka­vā­yu­pre­ra­ṇaṃ kriyata i­tyu­tpa­ttya — bhi­vya­kti­pa­kṣa­yoḥ kā­rya­da­rśa­nā­nya­thā­'­nu­pa­pa­ttyā samaḥ sāmarthya<span type="hard-break">- </span><lb n="36,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,14</span>bhedaḥ prayatna — vi­va­kṣa­yoḥ siddhaḥ | ataśca yaduktaṃ kaiścit “­sa­mā­ne­ndri­ya­grā­hye­ṣva­rthe­ṣu vya­ñja­ke­ṣu na dṛṣṭo <lb n="36,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,15</span>ni­ya­maḥ­” iti, e­ta­da­yu­kta­m­; a­rthā­pa­tte­rdṛ­ṣṭā­ntā­na­pe­kṣa­tvā­t­, dṛṣṭaśca tai­lā­bhya­kta­sya ma­rī­ci­bhiḥ­, bhūmestū<span type="hard-break">- </span><lb n="36,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,16</span>da­ka­se­ke­na ga­ndhā­bhi­vya­kti­bhe­da iti kathaṃ na vya­ñja­ka­ni­ya­maḥ ? ta­du­kta­m — <lg n="a_151"><l><lb n="36,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,17</span>“­vya­ñja­kā­nāṃ hi vāyūnāṃ bhi­nnā­va­ya­va­de­śa­tā || </l><l><lb n="36,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,18</span>jā­ti­bhe­da­śca tenaiva saṃskāro vya­va­ti­ṣṭha­te | </l><l><lb n="36,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,19</span>anyārthaṃ prerito vā­yu­rya­thā­'­nyaṃ na karoti vaḥ || </l><l><lb n="36,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,20</span>ta­thā­'­nya­va­rṇa­saṃ­skā­ra­śa­kto nānyaṃ ka­ri­ṣya­ti | </l><l><lb n="36,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,21</span>a­nyai­stā­lvā­di­saṃ­yo­gai­rnā­nyo varṇo yathaiva hi || </l><l><lb n="36,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,22</span>tathā dhva­nya­nta­rā­kṣe­po na dhva­nya­nta­ra­sā­ri­bhiḥ | </l><l><lb n="36,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,23</span>ta­smā­du­tpa­ttya — bhivyaktyoḥ kā­ryā­rthā­pa­tti­taḥ samaḥ || </l><l><lb n="36,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,24</span>sā­ma­rthya­bhe­daḥ sarvatra syāt prayatna — vi­va­kṣa­yoḥ­” | </l><trailer type="lg" n="a_152"> iti, </trailer></lg><lb n="36,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,25</span>e­ta­da­saṃ­ba­ddha­m­; i­ndri­ya­saṃ­skā­ra­kā­ṇāṃ vya­ñja­kā­nāṃ sa­mā­na­de­śa — sa­mā­ne­ndri­ya­grā­hye­ṣva­rthe­ṣu pra­ti­ni­ya­ta­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="36,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,26</span>ṣa­ya­grā­ha­ka­tve­ne­ndri­ya­saṃ­skā­ra­ka­tva­sya ka­dā­ci­da­da­rśa­nā­t­; na­hya­ñja­nā­di­nā saṃskṛtaṃ cakṣuḥ sa­nni­hi­taṃ <lb n="36,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,27</span>sva­vi­ṣa­yaṃ kiñcit pa­śya­ti­, ki­ñci­nne­tyu­pa­la­bdha­m | tathā bā­dhi­rya­ni­rā­ka­ra­ṇa­dvā­re­ṇa valā­tai­lā­di­nā <lb n="36,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,28</span>saṃskṛtaṃ śrotraṃ sva­grā­hyā­n ga­kā­rā­dī­n va­rṇā­na­vi­śe­ṣe­ṇai­vo­pa­la­bha­mā­na­mu­pa­la­bhya­te­; evaṃ ghrā­ṇā­dī­nī­ndri<span type="hard-break">- </span><lb n="36,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,29</span>yāṇi sva­vya­ñja­kaiḥ saṃ­skṛ­tā­ni sva­vi­ṣa­ya­grā­ha­ka­tve­nā­vi­śe­ṣe­ṇa pra­va­rtta­mā­nā­ni pra­tī­ya­nta iti pra­kṛ­te­'­pya<span type="hard-break">- </span><lb n="36,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,30</span>yameva nyāyo yuktaḥ | yaśca tai­lā­bhya­kta­sya ma­rī­ci­bhiḥ­, bhū­me­stū­da­ka­se­ke­na ga­ndhā­bhi­vya­kti­ri­ti vyañjakaṃ <lb n="36,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,31</span>prati niyamo darśitaḥ so'pi vi­ṣa­ya­saṃ­skā­ra­ka­vya­ñja­ka­pra­ti­ni­ya­maḥ ne­ndri­ya­saṃ­skā­ra­ka­vya­ñja­ka­pra­ti­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="36,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,32</span>yamaḥ | vi­ṣa­ya­saṃ­skā­ra­ke­ṣva­pya­yaṃ niyamo bhi­nna­de­śe­ṣu darśitaḥ na sa­mā­na­de­śa — sa­mā­ne­ndri­ya­grā­hye­ṣu | tata <lb n="36,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,33</span>i­ndri­ya­saṃ­skā­ra­ke­ṣu sa­mā­ne­ndri­ya­grā­hye sa­mā­na­de­śe­'­rthe pra­ti­ni­ya­ta­vi­ṣa­ya­grā­ha­ka­tve­na i­ndri­yā­nta­ra­vi­ṣa­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="36,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,34</span>grā­ha­ka­tve­na ca i­ndri­ya­saṃ­skā­ra­ka­tva­syā­da­rśa­nā­d a­tya­ntā­saṃ­bha­vi­no nā­rthā­pa­tti­sā­ma­rthyā­t kalpanā <lb n="36,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,35</span>yuktā; kā­ra­kā­ṇāṃ tu pra­ti­ni­ya­ta­kā­rya­ka­rtṛ­tva­syā­nya­trā­pyu­pa­la­bdheḥ pra­ti­ni­ya­ta­va­rṇo­tpā­da­na­sā­ma­rthya­bhe­da­sya <lb n="36,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,36</span>tā­lvā­di­ṣva­rthā­pa­tti­taḥ kalpanā saṃ­bhā­vya­ta eva | kiṃca, indriyaṃ saṃ­sku­rva­d vyañjakaṃ yadi ya­thā­va­sthi­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="36,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,37</span>va­rṇa­grā­ha­ka­tve­ne­ndri­ya­saṃ­skā­raṃ vi­da­dhyā­t tadā sa­ka­la­na­bha­sta­la­vyā­pi­no gādeḥ pra­ti­pa­ttiḥ syāt, <lb n="36,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,38</span>na cāsau dṛṣṭā; a­thā­nya­thā­, na tarhi va­rṇa­sva­rū­pa­pra­ti­bhā­sa iti na ta­tsva­rū­pa­si­ddhiḥ­; tanna śro­tra­saṃ­skā <lb n="36,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,39</span>ro­'­pya­bhi­vya­ktiḥ | nā­pyu­bha­ya­saṃ­skā­ro­'­bhi­vya­ktiḥ­, pra­tye­ka­pa­kṣo­kta­do­ṣa­pra­sa­ṅgā­t | na cā­nya­pra­kā­raḥ <lb n="36,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 36,40</span>saṃ­skā­ro­'­bhi­vya­ktiḥ saṃ­bha­va­ti­, tad a­bhi­vya­kte­ra­saṃ­bha­vā­d nā­na­bhi­vya­kti­ni­mi­tto­'­nta­rā­le gā­dī­nā­ma<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="037" ana="46 lines"/><lb n="37,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,01</span>nu­pa­la­mbhaḥ kintu da­li­ta­na­kha­śi­kha­rā­di­ṣvi­vābhā­va­ni­mi­tta iti lū­na­pu­na­rjā­ta­na­khā­di­ṣvi­vā­pā­nta­rā<span type="hard-break">- </span><lb n="37,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,02</span>lā­da­rśa­ne­na gā­di­pra­tya­bhi­jñā­yā bā­dhya­mā­na­tvā­da­prā­mā­ṇya­m | </p>
          <p n="a_153" rend="justify"><lb n="37,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,03</span>atha kha­ṇḍi­ta­pu­na­ru­di­ta­ka­ra­ru­ha­sa­mū­ha­vi­ṣa­yā­yā api pra­tya­bhi­jñā­yā­sta­tsā­mā­nya­vi­ṣa­ya­tve­na nāprā<span type="hard-break">- </span><lb n="37,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,04</span>mā­ṇya­m­, ta­syā­sta­dvi­ṣa­ya­ta­yā­'­bā­dhya­mā­na­tvā­t­; na cāyaṃ prakāro gā­di­vi­ṣa­ya­pra­tya­bhi­jñā­yāḥ sa­mbha­va­ti­, <lb n="37,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,05</span>ta­thā­bhū­ta­ke­śā­di­ṣvi­va gā­di­bhe­da­vi­ṣa­yā­bā­dhi­ta­pra­ti­bhā­sā­bhā­ve­na ta­dbhe­dā­si­ddhau ‘­sa­mā­nā­nāṃ bhāvaḥ sāmā<span type="hard-break">- </span><lb n="37,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,06</span>nyam’ iti kṛtvā tatra sā­mā­nya­syai­vā­sa­mbha­vā­t­, a­sa­de­ta­t­; gā­di­ṣva­pi ‘­pū­rvo­pa­la­bdha­gā­deḥ sakā<span type="hard-break">- </span><lb n="37,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,07</span>śād a­ya­ma­lpaḥ mahān karkaśaḥ madhuro vā gādiḥ’ i­tya­bā­dhi­tā­kṣa­ja­pra­ti­bhā­sa­sa­dbhā­ve­na bhe­da­ni­ba­ndha<span type="hard-break">- </span><lb n="37,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,08</span>na­sā­mā­nya­sa­mbha­va­sya nyā­yā­nu­ga­ta­tvā­t | na ca yathā tu­ra­ga­ja­va­sya pu­ru­ṣe­'­dhyā­ro­pā­t ‘­pu­ru­ṣo <lb n="37,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,09</span>yāti’ iti pratyayaḥ vya­pa­de­śa­śca tathā vya­ñja­ka­dhva­ni­ga­ta­syā­lpa — ka­rka­śā­de­rgā­dā­vu­pa­cā­rā­t ta­thā­pra­tya­yaḥ <lb n="37,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,10</span>vya­pa­de­śa­śce­tya­bhyu­pa­ga­ntuṃ śa­kya­m­, ta­thā­'­bhyu­pa­ga­me vāhīke go­pra­tya­ya­va­d gā­di­pra­tya­ya­sya bhrā­nta­tve­na <lb n="37,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,11</span>gā­di­sva­rū­pā­si­ddhi­pra­sa­ṅgā­t­; nahi bhrā­nta­pra­tya­ya­saṃ­ve­dyā dvi­ca­ndrā­da­yaḥ sva­rū­pa­saṃ­ga­ti­ma­nu­bha­va­nti | na <lb n="37,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,12</span>cālpa — ma­ha­ttva­pra­tya­ya­yo­rbhrā­ntatve alpa — mahattve eva gā­di­vi­ṣa­ye a­vya­va­sthi­ta­sva­rū­pe na pu­na­rgā­di­ko <lb n="37,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,13</span>varṇaḥ, ta­tpra­tya­ya­syā­bhrā­nta­tvā­t­; na cā­nya­vi­ṣa­ya­pra­tya­ya­sya bhrā­nta­tve­'­nya­sya ta­thā­bhā­vo­'­ti­pra­sa­ṅgā­di­ti <lb n="37,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,14</span>vaktuṃ yu­kta­m­, yato yadyalpa — ma­ha­ttvā­di­dha­rma­vya­ti­ri­kta­sya gā­de­rdvi­tva­ra­hi­ta­sye­va ni­śī­thi­nī­nā­tha­sya pratyaya<span type="hard-break">- </span><lb n="37,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,15</span>vi­ṣa­ya­tvaṃ syāt tadaiva tad yu­jye­tā­pi va­ktu­m­; na ca sva­pne­'­pi ta­ddha­rmā­na­dhyā­si­to gādiḥ ke­na­ci­t <lb n="37,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,16</span>pra­tī­ya­ta iti kathaṃ tasya ma­ha­ttvā­di­dha­rma­ra­hi­ta­sya sva­rū­pa­vya­va­sthā ? ata eva ma­ha­ttvā­di­dha­rma­yu­kta­sya <lb n="37,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,17</span>sarvadā pra­tī­ya­mā­na­tvā­d gāderna ta­ddha­rma­yu­kta­ta­yā pra­tī­ya­mā­na­sya u­pa­ca­ri­ta­pra­tya­ya­vi­ṣa­ya­tā | ta­du­kta­m — <lg n="a_154"><l><lb n="37,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,18</span>“yo hya­nya­rū­pa­saṃ­ve­dyaḥ saṃ­ve­dye­tā­nya­thā­'­pi vā | </l><l><lb n="37,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,19</span>sa bhrānto na tu tenaiva yo ni­tya­mu­pa­la­bhya­te­” || </l><trailer type="lg" n="a_155"> iti | </trailer></lg><lb n="37,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,20</span>tanna vya­ñja­ka­dha­rmā­dhyā­ro­pā­du­pa­ca­ri­ta­pra­tya­ya­vi­ṣa­ya­tvaṃ ta­thā­bhū­ta­sya gādeḥ, sa­rva­bhā­vā­nā­mu­pa­ca­ri­ta­pra­tya­ya — <lb n="37,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,21</span>vi­ṣa­ya­tve­na sva­rū­pā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | na ca vya­ñja­ka­sya pra­dī­pā­de­ra­lpa — ma­ha­ttva­bhe­dā­d vyaṅgyasya gha­ṭā­de­ra­lpa — <lb n="37,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,22</span>ma­ha­ttva­bhe­da­pra­ti­bhā­so dṛṣṭaḥ | atha vya­ñja­ka­dha­rmā­nu­kā­ri­tvaṃ vyaṅgye u­pa­la­bhya­te | tathāhi — e­ka­sva­rū­pa­ma­pi <lb n="37,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,23</span>mukhaṃ khaḍge pra­ti­bi­mbi­taṃ dī­rgha­m­, ādarśe va­rtu­la­m­, nī­la­kā­ce gau­ra­ma­pi śyāmaṃ vya­ñja­ka­dha­rmā­nu­kā­ri­ta­yā <lb n="37,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,24</span>pra­ti­bhā­sa­vi­ṣa­ya­mu­pa­la­bhya­ta iti pra­kṛ­te­'­pi tathā syāt, e­ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; dṛ­ṣṭā­nta­mā­trā­da­rthā­si­ddheḥ­, tasya <lb n="37,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,25</span>hi sādhya — sā­dha­na­pra­ti­bandha­sā­dha­ka­pra­mā­ṇa­vi­ṣa­ya­ta­yā sā­dhya­si­ddhā­vu­pa­yo­go na sva­ta­ntra­sya­, anyathā — <lg n="a_156"><l><lb n="37,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,26</span>“eka eva hi bhūtātmā bhūte bhūte vya­va­sthi­taḥ­”</l><trailer type="lg" n="a_157"/></lg><lb n="37,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,27</span>i­tyā­di­dṛ­ṣṭā­nta­mā­tra­to­'­dvai­ta­vā­di­no­'­pi pu­ru­ṣā­dvai­ta­si­ddheḥ śa­bda­sva­rū­pa­syā­pya­bhā­vā­t ka­syo­pa­cā­rā­d <lb n="37,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,28</span>ma­ha­ttvā­di­pra­ti­bhā­sa i­tyu­cya­te ? mu­khā­dī­nāṃ ca chāyā khaḍgādau saṃkrāntā ta­ddha­rmā­nu­kā­ri­ṇī <lb n="37,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,29</span>pra­ti­bhā­ti na mu­khā­da­yaḥ | na ca gādīnāṃ chāyā vya­ñja­ka­dhva­ni­saṃ­krā­ntā ta­ddha­rmā­nu­kā­ri­ṇī pra­ti­bhā­tī­ti <lb n="37,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,30</span>śakyaṃ va­ktu­m­, śabdasya bha­va­tā­'­mū­rtta­tve­nā­bhyu­pa­ga­mā­t­, a­mū­rtta­sya ca mū­rtta­dhva­nau chā­yā­pra­ti­bi­mba<span type="hard-break">- </span><lb n="37,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,31</span>nā­'­saṃ­bha­vā­t­; mū­rttā­nā­me­va hi mu­khā­dī­nāṃ mūrtte ā­da­rśā­dau chā­yā­pra­ti­bi­mba­naṃ dṛṣṭaṃ nā­mū­rttā­nā­mā­tmā<span type="hard-break">- </span><lb n="37,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,32</span>dīnām | adṛṣṭe ca dhvanau chāyā pra­ti­bi­mbi­tā­'­pi na gṛhyeta kathaṃ ta­ddha­rmā­nu­kā­ri­ta­yā pra­tī­ti­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="37,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,33</span>ṣayaḥ ? na ca dhvaneḥ śa­bda­pra­ti­bhā­sa­kā­le śra­va­ṇa­pra­ti­pa­tti­vi­ṣa­ya­tva­m­, u­bha­yā­kā­ra­pra­ti­pa­tte­ra­saṃ­ve­da<span type="hard-break">- </span><lb n="37,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,34</span>nāt; tanna vyañjake dhvanau pra­ti­bi­mbi­tā ga­kā­rā­di­cchā­yā pra­ti­bhā­ti | nā­pya­mū­rtte gādau dhva­ni­cchā­yā<span type="hard-break">- </span><lb n="37,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,35</span>pra­ti­bi­mba­naṃ yu­kta­m­, amūrtte ā­kā­śā­dau gha­ṭā­di­cchā­yā­pra­ti­bi­mba­nā­nu­pa­la­bdheḥ | ta­da­yu­kta­mu­ktam <lb n="37,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,36</span>‘­kha­ṅgā­dau dī­rgha­mu­khā­di­pra­ti­bhā­sa­va­d alpa — ma­ha­ttvā­di­yu­kta­śa­bda­pra­ti­bhā­saḥ­’ iti, dṛṣṭānta — dā­rṣṭā­nti­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="37,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,37</span>yo­rvai­ṣa­myā­t | a­to­'­bā­dhi­ta­ma­ha­ttvā­di­bhe­da­bhi­nna­gā­di­pra­ti­bhā­sā­d gā­di­bhe­da­si­ddhe­sta­nni­ba­ndha­na­sya sāmā<span type="hard-break">- </span><lb n="37,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,38</span>nyasya gādau sa­dbhā­vā­t ta­nni­ba­ndha­nā pra­tya­bhi­jñā da­li­to­di­ta­na­kha­śi­kha­rā­di­ṣvi­va gā­dā­va­bhyu­pa­ga­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="37,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 37,39</span>nīyā | ata eva dhū­mā­dī­nā­mi­vā­ni­tya­tve­'­pi gādīnāṃ sā­mā­nya­sa­dbhā­va­taḥ sa­ṅga­tya­va­ga­ma­sya saṃ­bha­vā­d <pb n="038" ana="48 lines"/><lb n="38,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,01</span>na pa­rā­rtha­śa­bdo­ccā­ra­ṇā­nya­thā­'­nu­pa­pa­ttyā ta­nni­tya­tva­ka­lpa­nā yuktā, tad ga­tvā­di­vi­śi­ṣṭa­sya gā­de­ra­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="38,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,02</span>va­kṣi­ta­vi­śe­ṣa­sya svārthena sa­ṅga­tya­va­ga­me­na na ki­ñci­nni­tya­tve­na | yathā go­tvā­di­vi­śi­ṣṭa­sya go­vya­kti­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="38,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,03</span>trasya vācyatve na ka­ści­ddo­ṣa­sta­dva­d vā­ca­ka­tve­'­pi­, tad a­rtha­pra­ti­pā­da­ka­tva­sya a­nya­thā­pi sa­mbha­vā­t <lb n="38,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,04</span>‘­da­rśa­na­sya pa­rā­rtha­tvā­d nityaḥ śabdaḥ’ i­tya­yu­kta­mabhi­hi­ta­m | yat pu­na­ru­ktam ‘­sa­dṛ­śa­tve­nā­gra­ha­ṇā­d na <lb n="38,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,05</span>sā­dṛ­śyā­da­rtha­pra­ti­pa­ttiḥ­’ iti, tatra yadi sa­dṛ­śa­pa­ri­ṇā­ma­la­kṣa­ṇaṃ sāmānyaṃ vyakteḥ sā­dṛ­śya­ma­bhi­pre­taṃ tadā <lb n="38,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,06</span>tasya yathā vyakti­vi­śe­ṣa­ṇa­sya vā­ca­ka­tvaṃ tathā pra­ti­pā­di­ta­m | atha a­nya­thā­bhū­taṃ sā­dṛ­śya­ma­tra viva<span type="hard-break">- </span><lb n="38,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,07</span>kṣitaṃ tadā tasya vā­ca­ka­tvā­na­bhyu­pa­ga­mā­t sa eva pa­ri­hā­raḥ | yattūktam ‘­va­rṇā­nāṃ ni­ra­va­ya­va­tvā­d na <lb n="38,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,08</span>bhū­yo­'­va­ya­va­sā­mā­nya­yo­ga­la­kṣa­ṇa­sya sā­dṛ­śya­sya sa­mbha­vaḥ­’ ta­da­tya­ntā­sa­ṅga­ta­m­; varṇānāṃ bhā­ṣā­va­rga­ṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="38,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,09</span>rū­pa­pa­ri­ṇa­ta­pu­dga­la­pa­ri­ṇā­masyaiva sā­va­ya­va­tvā­t | </p>
          <p n="a_158" rend="justify"><lb n="38,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,10</span>atha pau­dga­li­ka­tve varṇānāṃ mahatī a­dṛ­ṣṭa­ka­lpa­nā pra­sa­jya­te | tathāhi — śabdasya śra­va­ṇa­de­śā­'­'­ga<span type="hard-break">- </span><lb n="38,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,11</span>ma­na­m­, mūrtti — spa­rśā­di­ma­ttvaṃ ca a­nu­pa­la­bhya­mā­naṃ pa­ri­ka­lpa­nī­ya­m­; teṣāṃ ca mūrtti — sparśānāṃ satāma<span type="hard-break">- </span><lb n="38,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,12</span>pya­nu­dbhū­ta­tā ka­lpa­nī­yā­, tva­ga­grā­hya­tvaṃ ca pa­ri­ka­lpa­nī­ya­m­; ye cānye sūkṣmā bhā­gā­sta­sya kalpyante <lb n="38,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,13</span>teṣāṃ ca śa­bda­ka­ra­ṇa­ve­lā­yāṃ sa­rva­thā­'­nu­pa­la­bhya­mā­nā­nāṃ kathaṃ ra­ca­nā­kra­maḥ kri­ya­tā­m ? u­pa­la­bhya­mā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="38,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,14</span>tve'pi kī­dṛ­śā­d ra­ca­nā­bhe­dā­d ga­kā­rā­di­va­rṇa­bhe­daḥ ? dra­va­tve­na ca vinā kathaṃ va­rṇā­va­ya­vā­nāṃ paraspa<span type="hard-break">- </span><lb n="38,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,15</span>rataḥ saṃśleṣo va­rṇa­ni­ṣpā­da­kaḥ ? yadyapi ca ka­tha­ñci­t kartrā ni­ṣpā­di­tā va­rṇā­sta­thā­pi ā­ga­ccha­tāṃ kathaṃ <lb n="38,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,16</span>na vāyunā viśleṣaḥ ? laghūnāṃ ta­da­va­ya­vā­nā­mu­da­kā­di­ni­ba­ndha­nā­bhā­vā­t ni­ba­ddhā­nā­ma­pyā­ga­ccha­tāṃ vṛkṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="38,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,17</span>dya­bhi­ha­tā­nāṃ viśleṣo lo­ṣṭa­va­t | na cai­ka­śa­bda­syai­ka­śro­tra­pra­ve­śe mū­rtta­tve­na pra­ti­ba­ddha­tvā­da­nye­ṣāṃ śro­tṛ­ṛ­ṇāṃ <lb n="38,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,18</span>ta­dde­śa­vya­va­sthi­tā­nā­ma­pi śra­va­ṇa­mu­pa­pa­dya­te­, pra­ya­tnā­nta­ra­syā­sa­ttve­na pu­na­rni­ṣkra­ma­ṇā­sa­mbha­vā­t | na caikago<span type="hard-break">- </span><lb n="38,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,19</span>śa­bdā­pe­kṣa­yā­'­vā­nta­ra­va­rṇa­nā­nā­tva­ka­lpa­nā­yā­ma­sti pra­yo­ja­na­m­, e­ka­smā­de­va go­śa­bdā­da­rtha­pra­tī­teḥ­; ato <lb n="38,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,20</span>ga­kā­rā­di­va­rṇa­nā­nā­tva­ma­dṛ­ṣṭaṃ pa­ri­ka­lpa­nī­ya­m | na cai­ka­syai­va go­śa­bdā­va­ya­vi­naḥ sarvāsu dikṣu gamanaṃ <lb n="38,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,21</span>yujyata i­tya­ne­kā­'­dṛ­ṣṭa­pa­ri­ka­lpa­nā syāt | ta­du­kta­m — <lg n="a_159"><l><lb n="38,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,22</span>“­śa­bda­syā­'­'­ga­ma­naṃ tā­va­da­dṛ­ṣṭaṃ pa­ri­ka­lpya­te || </l><l><lb n="38,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,23</span>mūrtti — spa­rśā­di­ma­ttvaṃ ca te­ṣā­ma­bhi­bha­vaḥ satām | </l><l><lb n="38,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,24</span>tva­ga­grā­hya­tva­ma­nye ca sūkṣmā bhāgāḥ pra­ka­lpi­tāḥ || </l><l><lb n="38,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,25</span>te­ṣā­ma­dṛ­śya­mā­nā­nāṃ kathaṃ ca ra­ca­nā­kra­maḥ ? | </l><l><lb n="38,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,26</span>kī­dṛ­śā­d ra­ca­nā­bhe­dā­d va­rṇa­bhe­da­śca jā­ya­tā­m ? || </l><l><lb n="38,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,27</span>dra­va­tve­na vinā caiṣāṃ saṃśleṣaḥ kalpyatāṃ katham ? | </l><l><lb n="38,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,28</span>ā­ga­ccha­tāṃ ca viśleṣo na bhaved vāyunā katham ? || </l><l><lb n="38,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,29</span>la­gha­vo­'­va­ya­vā hyete nibaddhā na ca ke­na­ci­t | </l><l><lb n="38,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,30</span>vṛ­kṣā­dya­bhi­ha­tā­nāṃ tu viśleṣo lo­ṣṭa­va­d bhavet || </l><l><lb n="38,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,31</span>e­ka­śro­tra­pra­ve­śe ca nānyeṣāṃ ca punaḥ śrutiḥ | </l><l><lb n="38,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,32</span>na cā­vā­nta­ra­va­rṇā­nāṃ nā­nā­tva­syā­sti kā­ra­ṇa­m || </l><l><lb n="38,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,33</span>na cai­ka­syai­va sarvāsu gamanaṃ dikṣu yu­jya­te­” | </l><trailer type="lg" n="a_160"> iti, </trailer></lg><lb n="38,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,34</span>etad bha­va­tpa­kṣe­'­pi sarvaṃ sa­mā­na­m | tathāhi — ‘­vā­yo­rā­ga­ma­naṃ tā­va­da­dṛ­ṣṭaṃ pa­ri­ka­lpya­te­’ i­tyā­dya­pi vaktuṃ <lb n="38,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,35</span>śakyata eva, kevalaṃ va­rṇa­sthā­ne vā­yu­śa­bdaḥ pa­ṭha­nī­ya iti kathaṃ na bha­va­tpa­kṣe­'­pi bhū­ya­sya­dṛ­ṣṭa­pa­ri­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="38,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,36</span>lpanā ? api ca, bha­va­tpa­kṣe­'­ya­ma­pa­raḥ pa­ri­ka­lpa­nā­gau­ra­va­do­ṣaḥ sa­mpa­dya­te — varṇasya pū­rvā­'­pa­ra­ko­ṭyoḥ <lb n="38,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,37</span>sarvatra de­śe­'­nu­pa­la­bhya­mā­na­sya sattvaṃ pa­ri­ka­lpa­nī­ya­m­, tasya cā­vā­ra­kāḥ stimitā vāyavaḥ pra­mā­ṇa­to­'<span type="hard-break">- </span><lb n="38,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,38</span>nu­pa­la­bhya­mā­nā­sta­da­pa­no­da­kā­ścā­nye ta­thā­bhū­tā eva vyañjakāḥ pa­ri­ka­lpa­nī­yāḥ­, teṣāṃ co­bha­ya­rū­pā­ṇā­ma­pi <lb n="38,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 38,39</span>śa­kti­nā­nā­tvaṃ pa­ri­ka­lpa­nī­ya­m | a­sma­tpa­kṣe tat sa­rva­ma­pi nāstīti ka­tha­ma­dṛ­ṣṭa­pa­ri­ka­lpa­nā gurvī ? <pb n="039" ana="52 lines"/><lb n="39,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,01</span>pau­dga­li­ka­tvaṃ ca śabdasya a­mba­ra­gu­ṇa­pra­ti­ṣe­dha­pra­stā­ve pra­mā­ṇo­pa­pa­nnaṃ ka­ri­ṣya­ta ityāstāṃ tāvat | yat <lb n="39,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,02</span>pu­na­rbhrā­nta­tvaṃ śa­bdā­da­rtha­pra­tya­ya­syā­bhihitaṃ tad dhū­mā­lli­ṅgā­lli­ṅgi­pra­tya­ye­na pratyuktam | ‘gatvā­di­vi­śi­ṣṭa­sya <lb n="39,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,03</span>gā­de­rvā­ca­ka­tva­ma­yu­kta­m­, gatvādeḥ sā­mā­nya­syā­sa­mbha­vā­t­’­; tad anantaraṃ ni­rā­kṛ­ta­m | yat pu­na­ru­kta­m <lb n="39,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,04</span>‘­gā­di­vya­kti­mā­traṃ ga­tvā­di­vi­śi­ṣṭaṃ no­pa­pa­dya­te­, tasya sāmānya — vi­śe­ṣa­yo­ra­nya­ta­ra­trā­nta­rbhā­ve ekatra vāca<span type="hard-break">- </span><lb n="39,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,05</span>kasya ni­tya­tva­pra­sa­ṅgā­t­, a­nya­trā­na­nva­yā­t vā­ca­ka­tvā­yo­gā­t­’ e­ta­da­sā­ra­m­; vya­kti­mā­tra­sya sāmā<span type="hard-break">- </span><lb n="39,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,06</span>nya­vi­śi­ṣṭa­sya pūrvaṃ vā­ca­ka­tva­vya­va­sthā­pa­nā­t­, tā eva vya­kta­yo­'­vi­va­kṣi­tā­sā­dhā­ra­ṇa­vi­śe­ṣāḥ sāmā<span type="hard-break">- </span><lb n="39,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,07</span>nya­vi­śi­ṣṭa­vya­kti­mā­tra­śa­bdā­bhi­dhe­yāḥ | </p>
          <p n="a_161" rend="justify"><lb n="39,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,08</span>kiṃca, kiṃ varṇānāṃ ni­tya­tva­ma­bhyu­pa­ga­mya­te­, uta va­rṇa­kra­ma­sya­, ā­ho­svi­d va­rṇā­bhi­vya­kteḥ­, kiṃ <lb n="39,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,09</span>vā ta­tkra­ma­sya ? tatra na tā­va­da­bhi­vya­kte­rni­tya­tva­m­, tasyā ni­ṣi­ddha­tvā­t­; a­ni­ṣe­dhe­'­pi pu­ru­ṣa­pra­ya­tna­pre­ri­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="39,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,10</span>vā­yu­ja­nya­tve­nā­pau­ru­ṣe­ya­tvā­sa­mbha­vā­t | nā­pya­bhi­vya­kti­kra­ma­sya­, a­bhi­vya­ktya­bhā­ve ta­tkra­ma­syā­pya­bhā­vā­t­, <lb n="39,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,11</span>ta­tpau­ru­ṣe­ya­tve tasyāpi pau­ru­ṣe­ya­tvā­t | athaivaṃ pau­ru­ṣe­ya­tva­syā­nā­di­si­ddha­sya ke­na­ci­dā­dā­va­kṛ­ta­sya <lb n="39,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,12</span>sa­rva­pu­ru­ṣaiḥ pa­ri­gra­hā­t pu­ru­ṣā­ṇāṃ svā­ta­ntryā­bhā­vā­da­pau­ru­ṣe­ya­tva­mu­cya­te | ta­du­kta­m — <lg n="a_162"><l><lb n="39,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,13</span>“vaktā nahi kramaṃ kaścit svā­ta­ntrye­ṇa pra­pa­dya­te | </l><l><lb n="39,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,14</span>ya­thai­vā­sya pa­rai­ru­ktaḥ ta­thai­vai­naṃ vi­va­kṣa­ti || </l><l><lb n="39,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,15</span>pa­ro­'­pye­vaṃ ta­ta­ścā­sya saṃ­ba­ndha­va­da­nā­di­tā | </l><l><lb n="39,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,16</span>teneyaṃ vya­va­hā­rā­t syā­da­kau­ṭa­sthye­'­pi nityatā || </l><l><lb n="39,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,17</span>yatnataḥ pra­ti­ṣe­dhyā naḥ pu­ru­ṣā­ṇāṃ sva­ta­ntra­tā­” | </l><trailer type="lg" n="a_163"> iti, </trailer></lg><lb n="39,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,18</span>e­ta­da­saṃ­ba­ddha­m­; a­pau­ru­ṣe­ya­tva­pra­ti­pā­da­ka­pra­mā­ṇa­syā­si­ddha­tvā­t | atha va­rṇa­kra­ma­syā­pau­ru­ṣe­ya­tva­ma­bhyu­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="39,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,19</span>ga­mya­te­, ta­da­pya­cā­ru­; varṇānāṃ ni­tya­tve­na kā­la­kṛ­ta­sya ta­ntu­pa­ṭa­va­d­, vyā­pa­ka­tve­na de­śa­kṛ­ta­sya muktāva<span type="hard-break">- </span><lb n="39,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,20</span>lī­mu­ktā­pha­la­mā­lā­va­d a­syā­saṃ­bha­vā­t | </p>
          <p n="a_164" rend="justify"><lb n="39,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,21</span>atha va­rṇā­nā­ma­pau­ru­ṣe­ya­tva­ma­ṅgī­kri­ya­te­, ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; “ya eva laukikāḥ śabdāsta eva <lb n="39,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,22</span>vai­di­kāḥ­” i­tya­bhi­dhā­nā­d ve­da­va­llo­kā­ya­ta­śā­stra­ma­pi pramāṇaṃ syāditi ta­da­rthā­nu­ṣṭhā­naṃ bhavataḥ <lb n="39,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,23</span>pra­sa­jya­te | laukike ca vākye yo vi­saṃ­vā­daḥ kva­ci­du­pa­la­bhya­te sa bha­va­nnī­tyā na prāpnoti | atha <lb n="39,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,24</span>laukika — vai­di­ka­śa­bda­yo­rbhe­do­'­bhyu­pa­ga­mya­te­, tathā rā­gā­di­sa­ma­nvi­ta­tvā­bhyu­pa­ga­mā­t sarvapu<span type="hard-break">- </span><lb n="39,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,25</span>ruṣāṇāṃ na teṣāṃ ya­thā­va­sthi­ta­ve­dā­rtha­pa­ri­jñā­na­m­; svayaṃ ve­do­'­pi na bhavatāṃ vedārthaṃ pra­ti­pā­da­ya­ti­; <lb n="39,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,26</span>nāpi ve­dā­rtha­pra­ti­pā­da­ka­ma­pau­ru­ṣe­yaṃ ve­da­vyā­khyā­na­ma­va­ga­tā­rthaṃ siddhaṃ yena tato ve­dā­rtha­pra­ti­pa­ttiḥ­; lauki<span type="hard-break">- </span><lb n="39,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,27</span>ka­śa­bdā­nu­sā­re­ṇa ve­da­śa­bdā­rtha­pra­ka­lpa­na­ma­pi ta­dbhe­dā­bhyu­pa­ga­me­'­nu­pa­pa­nna­mi­ti na ve­dā­rtha­pra­si­ddhiḥ syāditi <lb n="39,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,28</span>na vaidika — lau­ki­ka­śa­bda­yo­rbhe­dā­bhyu­pa­ga­maḥ śre­yā­ni­ti lau­ki­ka­va­d vai­di­ka­syā­pi pau­ru­ṣe­ya­tva­ma­bhyu­pa­ga<span type="hard-break">- </span><lb n="39,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,29</span>ntavyam | na ca laukika — vai­di­ka­śa­bda­yoḥ śa­bda­sva­rū­pā­vi­śe­ṣe­, sa­ṅke­ta­gra­ha­ṇa­vya­pe­kṣa­tve­nā­rtha­pra­ti­pā­da­ka­tve­, <lb n="39,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,30</span>a­nu­ccā­rya­mā­ṇa­yo­śca pu­ru­ṣe­ṇā­śra­va­ṇe samyate aparo viśeṣo vidyate yato vaidikā apau<span type="hard-break">- </span><lb n="39,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,31</span>ru­ṣe­yāḥ­, laukikāḥ pau­ru­ṣe­yāḥ syuḥ | tathā niyoge cā­rtha­pra­tyā­ya­na­mu­bha­yo­ra­pi | na ca nityatve <lb n="39,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,32</span>pu­ru­ṣe­cchā­va­śā­da­rtha­pra­ti­pā­da­ka­tvaṃ yu­kta­m­, u­pa­la­bhya­nte ca yatra puruṣaiḥ sa­ṅke­ti­tā­sta­ma­rtha­ma­vi­gā­ne­na prati<span type="hard-break">- </span><lb n="39,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,33</span>pā­da­ya­ntaḥ­; anyathā niyo­gā­dya­rtha­bhe­da­pa­ri­ka­lpa­na­ma­sā­raṃ syāt | ataḥ pau­ru­ṣe­ya­tva­ma­nu­mā­nā­da­va­sī­ya­te | <lb n="39,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,34</span>tathāhi — ye na­ra­ra­ci­ta­ra­ca­nā­'­vi­śi­ṣṭā­ste pau­ru­ṣe­yāḥ­, ya­thā­'­bhi­na­va­kū­pa — prā­sā­dā­di­ra­ca­nā­'­vi­śi­ṣṭā <lb n="39,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,35</span>jī­rṇa­kū­pa — prā­sā­dā­da­yaḥ­, narara­ci­ta­va­ca­na­ra­ca­nā­'­vi­śi­ṣṭaṃ ca vaidikaṃ va­ca­na­mi­ti prayogaḥ | na cā­trā­'­'­śra<span type="hard-break">- </span><lb n="39,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 39,36</span>yāsiddho hetuḥ, vai­di­kī­nāṃ ra­ca­nā­nāṃ pra­tya­kṣa­ta u­pa­la­bdheḥ | nā­pya­pra­si­ddha­vi­śe­ṣa­ṇaḥ pakṣaḥ, a­bhi­na­va<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="040" ana="46 lines"/><lb n="40,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,01</span>kūpa — prā­sā­dā­di­ṣu pu­ru­ṣa­pū­rva­ka­tve­'­sya sā­dhya­dha­rma­la­kṣa­ṇa­sya vi­śe­ṣa­ṇa­sya si­ddha­tvā­t | na ca hetoḥ <lb n="40,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,02</span>sva­rū­pā­si­ddha­tva­m­, vai­di­kī­ṣu va­ca­na­ra­ca­nā­su vi­śe­ṣa­grā­ha­ka­pra­mā­ṇā­bhā­ve­na ta­syā­bhā­vā­t | na cā'prā<span type="hard-break">- </span><lb n="40,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,03</span>mā­ṇyā­bhā­va­la­kṣa­ṇo vi­śe­ṣa­sta­tra iti śa­kya­ma­bhi­dhā­tu­m­, ta­thā­bhū­ta­sya vi­śe­ṣa­sya vi­dya­mā­na­syā­pi pauru<span type="hard-break">- </span><lb n="40,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,04</span>ṣe­ya­tvā­ni­rā­ka­ra­ṇā­t­; yādṛśo hi viśeṣa u­pa­la­bhya­mā­naḥ pau­ru­ṣe­ya­tvaṃ ni­rā­ka­ro­ti tā­dṛ­śa­sya viśeṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="40,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,05</span>syā­bhā­vā­da­vi­śi­ṣṭa­tva­mu­cya­te­, na punaḥ sarvathā vi­śe­ṣā­bhā­vā­t­; e­kā­nte­nā­vi­śi­ṣṭa­sya ka­sya­ci­da­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="40,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,06</span>vāt | a­prā­mā­ṇyā­bhā­va­la­kṣa­ṇa­śca viśeṣo do­ṣa­va­nta­ma­prā­mā­ṇya­kā­ra­ṇaṃ puruṣaṃ ni­rā­ka­ro­ti­, na ca guṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="40,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,07</span>va­nta­ma­prā­mā­ṇya­ni­va­rtta­ka­m | na ca gu­ṇa­va­taḥ pu­ru­ṣa­syā­bhā­vā­t anyasya ca tena vi­śe­ṣe­ṇa ni­va­rtti­ta­tvā­t <lb n="40,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,08</span>si­ddha­me­vā­pau­ru­ṣe­ya­tvaṃ vede i­tya­bhyu­pa­ga­ma­nī­ya­m­, a­pau­ru­ṣe­ya­tva­sya ni­rā­kṛ­ta­tvā­d­; gu­ṇa­va­tpu­ru­ṣā­bhā­ve­'<span type="hard-break">- </span><lb n="40,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,09</span>prā­mā­ṇyā­bhā­va­la­kṣa­ṇa­sya vi­śe­ṣa­syā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | na ca gu­ṇa­va­taḥ pu­ru­ṣa­syā­nye­na vi­śe­ṣe­ṇa ni­rā­ka­ra­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="40,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,10</span>miti ta­thā­bhū­ta­vi­śe­ṣa­syā­bhā­vā­d nāsiddho na­ra­ra­ci­ta­va­ca­na­ra­ca­nā­'­vi­śi­ṣṭa­tva­la­kṣa­ṇo hetuḥ | pauruṣe<span type="hard-break">- </span><lb n="40,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,11</span>yeṣu prā­sā­dā­di­ṣu na­ra­ra­ci­ta­ra­ca­nā­'­vi­śi­ṣṭa­tva­da­rśa­nā­da­pau­ru­ṣe­ye­ṣvā­kā­śā­di­ṣva­da­rśa­nā­cca nā­nai­kā­nti­kaḥ | <lb n="40,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,12</span>a­thā­pau­ru­ṣe­ye­ṣva­dṛ­ṣṭa­ma­pi na­ra­ra­ci­ta­ra­ca­nā­'­vi­śi­ṣṭa­tvaṃ tatra vi­ro­dhā­bhā­vā­dā­śa­ṅkya­mā­naṃ sa­ndi­gdha­vi­pa­kṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="40,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,13</span>vyā­vṛ­tti­ka­tvā­da­nai­kā­nti­ka­m­, na; a­pau­ru­ṣe­ye­ṣva­pi na­ra­ra­ci­ta­ra­ca­nā­'­vi­śi­ṣṭa­tva­sya bhāve pau­ru­ṣe­ya­tve­na <lb n="40,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,14</span>niściteṣu prā­sā­dā­di­ṣu sa­kṛ­da­pi tasya sadbhāvo na syāt, a­nya­he­tu­ka­sya tataḥ ka­dā­ci­da­pya­bhā­vā­t­; <lb n="40,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,15</span>bhāve vā ta­ddhe­tu­ka e­vā­sā­vi­ti nā­pau­ru­ṣe­ye tasya sadbhāvaḥ śa­ṅka­nī­yaḥ | ata eva na vi­ru­ddhaḥ­, pakṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="40,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,16</span>dharmatve sati vipakṣa eva vṛ­tti­rya­sya sa vi­ru­ddhaḥ­, na cāsya vipakṣe vṛ­tti­ri­ti pratipāditam | nāpi <lb n="40,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,17</span>kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭa — pra­ka­ra­ṇa­sa­mā­'­pra­yo­ja­ka­tvā­ni he­to­rdo­ṣāḥ sa­mbha­va­nti | tathāhi — pra­tya­kṣā­'­'­ga<span type="hard-break">- </span><lb n="40,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,18</span>ma­bā­dhi­ta­ka­rma­ni­rde­śā­na­nta­ra­pra­yu­kta­tvaṃ hetoḥ kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭa­tva­mu­cya­te­, na ca yatra sva­sā­dhyā­vi­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="40,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,19</span>bhūto he­tu­rdha­rmi­ṇi pra­va­rtta­mā­naḥ svasādhyaṃ vya­va­sthā­pa­ya­ti tatraiva pra­mā­ṇā­nta­raṃ pra­vṛ­tti­mā­sā­da­ya­t tameva <lb n="40,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,20</span>dharmaṃ vyā­va­rtta­ya­ti­; e­ka­syai­ka­dai­ka­tra vidhi — pra­ti­ṣe­dha­yo­rvi­ro­dhā­t | tanna bā­dhā­'­vi­nā­bhā­va­yoḥ sambhava <lb n="40,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,21</span>iti na kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭa­tva­ma­vi­nā­bhū­ta­sya he­to­rdo­ṣaḥ saṃ­bha­va­ti | pra­ka­ra­ṇa­sa­ma­tva­ma­pi pra­ti­he­to­rvi­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="40,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,22</span>rī­ta­dha­rma­sā­dha­ka­sya pra­ka­ra­ṇa­ci­ntā­pra­va­rtta­ka­sya tatraiva dharmiṇi sadbhāva u­cya­te­, na ca sva­sā­dhyā­vi­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="40,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,23</span>bhū­ta­he­tu­sā­dhi­ta­dha­rma­ṇo dharmiṇo vi­pa­rī­ta­tvaṃ saṃ­bha­va­tī­ti na vi­pa­rī­ta­dha­rmā­dhā­yi­no he­tva­nta­ra­sya tatra pravṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="40,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,24</span>ttiriti na pra­ka­ra­ṇa­sa­ma­tva­ma­vi­nā­bhū­ta­sya he­to­rdo­ṣaḥ | a­pra­yo­ja­ka­tvaṃ tu pa­kṣa­dha­rmā­'­nva­ya — vya­ti­re­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="40,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,25</span>ṇā­ma­nya­ta­ma­rū­pā­bhā­vaḥ­, na ca prakṛte hetau ta­da­bhā­va iti darśitam | a­thā­'­nu­mā­na­la­kṣa­ṇa­yu­kta­sya pratyanu<span type="hard-break">- </span><lb n="40,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,26</span>mā­na­syā­pau­ru­ṣe­ya­tva­sā­dha­ka­sya sa­dbhā­vā­t pra­ka­ra­ṇa­sa­ma­tā pra­kṛ­ta­sya hetoḥ, a­nu­mā­na­bā­dhi­ta­tvaṃ vā pakṣasya <lb n="40,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,27</span>doṣaḥ; pra­tya­nu­mā­naṃ ca da­rśi­ta­m — <lg n="a_165"><l><lb n="40,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,28</span>“­ve­dā­dhya­ya­na­ma­khi­laṃ gu­rva­dhya­ya­na­pū­rva­ka­m | </l><l><lb n="40,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,29</span>ve­dā­dhya­ya­na­vā­cya­tvā­da­dhu­nā­'­dhya­ya­naṃ yathā” || </l><trailer type="lg" n="a_166"> iti | </trailer></lg><lb n="40,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,30</span>na cai­ta­dā­śa­ṅka­nī­ya­m — e­vaṃ­vi­dhe pra­tya­nu­mā­ne­'­bhyu­pa­ga­mya­mā­ne kā­da­mba­ryā­dī­nā­ma­pya­pau­ru­ṣe­ya­tva­si­ddhiḥ­, <lb n="40,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,31</span>ya­ta­ste­ṣu bā­ṇā­dī­nāṃ ka­rtṛ­ṛ­ṇāṃ ni­śca­yaḥ­; tathāhi — kā­li­dā­sa­kṛ­ta­tve­na ku­mā­ra­saṃ­bha­vā­dī­ni kāvyāni <lb n="40,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,32</span>a­vi­gā­ne­na smaryante | atha ve­de­'­pi ka­rttṛ­sma­ra­ṇa­ma­sti­, tathā ca kecid hi­ra­ṇya­ga­rbhaṃ vedānāṃ karttāraṃ <lb n="40,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,33</span>sma­ra­nti­, apare a­ṣṭa­kā­dī­n ṛ­ṣī­n­, sa­tya­m­, asti na tva­vi­gī­taṃ yathā bhā­ra­tā­di­ṣu­, tathā chi­nna­mū­laṃ <lb n="40,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,34</span>ca | sma­ra­ṇa­syā­nu­bha­vo mū­la­m­, na ca vede ka­rtṛ­sma­ra­ṇa­sya ke­na­ci­t pra­mā­ṇe­na mū­lā­nu­bha­vo vya­va­sthā­pa­yi­tuṃ <lb n="40,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,35</span>śakyaḥ; yadapi ka­rtṛ­sa­dbhā­va­pra­ti­pā­da­kaṃ vacanaṃ kaiścit kṛtam — “­hi­ra­ṇya­ga­rbhaḥ sa­ma­va­rtta­tā­gre­” <lb n="40,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,36</span> i­tyā­di­, tadapi ma­ntrā­'­rtha­vā­dā­nāṃ śrū­ya­mā­ṇe­'­rthe prā­mā­ṇyā­yo­gā­d na <lb n="40,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,37</span>ta­tsa­dbhā­vā­ve­da­ka­m | ta­du­kta­m — <lg n="a_167"><l><lb n="40,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,38</span>“­bhā­ra­te­'­pi bha­ve­de­vaṃ ka­rtṛ­smṛ­tyā tu bādhyate | </l><l><lb n="40,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,39</span>vede tu ta­tsmṛ­ti­ryā tu sā­'­rtha­vā­da­ni­ba­ndha­nā­” || </l><trailer type="lg" n="a_168">, </trailer></lg><lb n="40,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 40,40</span>e­ta­da­pya­yu­kta­m­; yataḥ kimatra pra­ti­sā­dha­na­tve­na vi­va­kṣi­ta­m ? ki­ma­dhya­ya­na­śa­bda­vā­cya­tva­m­, uta kartu<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="041" ana="49 lines"/><lb n="41,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,01</span>ra­sma­ra­ṇa­m ? pū­rva­smi­n pakṣe ni­rvi­śe­ṣa­ṇo vā he­tu­ra­pau­ru­ṣe­ya­tva­pra­ti­pā­da­kaḥ­, ka­rtra­sma­ra­ṇa­vi­śi­ṣṭo vā ? <lb n="41,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,02</span>ni­rvi­śe­ṣa­ṇa­sya ni­ści­ta­ka­rtṛ­ke­ṣu bhā­ra­tā­di­ṣva­pi bhā­vā­da­nai­kā­nti­ka­tva­m | kiṃca, kiṃ ya­thā­bhū­tā­nāṃ <lb n="41,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,03</span>pu­ru­ṣā­ṇāma­dhya­ya­na­pū­rva­kaṃ dṛṣṭaṃ ta­thā­bhū­tā­nā­me­vā­dhya­ya­na­vā­cya­tva­ma­dhya­ya­na­pū­rva­ka­tvaṃ sā­dha­ya­ti­, uta <lb n="41,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,04</span>a­nya­thā­bhū­tā­nā­m ? yadi ta­thā­bhū­tā­nāṃ tadā si­ddha­sā­dha­na­m | a­thā­nya­thā­bhū­tā­nāṃ tadā sa­nni­ve­śā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="41,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,05</span>va­da­pra­yo­ja­ko hetuḥ | atha ta­thā­bhū­tā­nā­me­va sā­dha­ya­ti na ca si­ddha­sā­dha­na­m­, sa­rva­pu­ru­ṣā­ṇā­ma­tī­ndri­yā­rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="41,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,06</span>da­rśa­na­śa­kti­vai­ka­lye­na a­tī­ndri­yā­rtha­pra­ti­pā­da­ka­pre­ra­ṇā­pra­ṇe­tṛ­tvā­sā­ma­rthye­ne­dṛ­śa­tvā­t­; syā­de­ta­d yadi <lb n="41,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,07</span>pre­ra­ṇā­yā­sta­thā­bhū­tā­rtha­pra­ti­pā­da­ne­'­prā­mā­ṇyā­bhā­vaḥ siddhaḥ syāt, yāvatā gu­ṇa­va­dva­ktu­ra­bhā­ve ta­dgu­ṇai­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="41,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,08</span>ni­rā­kṛ­tai­rdo­ṣai­ra­po­di­ta­tvā­t sā­pa­vā­daṃ prā­mā­ṇya­mi­tyu­ktam | ta­thā­bhū­tāṃ ca pre­ra­ṇā­ma­tī­ndri­ya­da­rśa­na­śa­kti<span type="hard-break">- </span><lb n="41,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,09</span>vikalā api kartuṃ samarthā iti ku­ta­sta­thā­bhū­ta­pre­ra­ṇā­pra­ṇe­tṛ­tvā­sā­ma­rthye­na sa­rva­pu­ru­ṣā­ṇā­mī­dṛ­śa­tva­si­ddhi<span type="hard-break">- </span><lb n="41,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,10</span>ryataḥ si­ddha­sā­dha­naṃ na syāt ? atha na gu­ṇa­va­dva­ktṛ­kṛ­ta­tve­na co­da­nā­yā a­prā­mā­ṇya­ni­vṛ­ttiḥ kintvapau<span type="hard-break">- </span><lb n="41,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,11</span>ru­ṣe­ya­tve­na­, tato nāyaṃ doṣaḥ; nanu kutaḥ pu­na­ra­pau­ru­ṣe­ya­tvaṃ co­da­nā­yā a­va­ga­ta­m ? ya­dya­nya­to­'­nu­mā­nā­t <lb n="41,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,12</span>tadā tata e­vā­pau­ru­ṣe­ya­tva­si­ddhe­rvya­rthaṃ pra­kṛ­ta­ma­nu­mā­na­m | ata e­vā­nu­mā­nā­cce­t­, na­nva­to­'­nu­mā­nā­da­pau­ru<span type="hard-break">- </span><lb n="41,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,13</span>ṣe­ya­tva­si­ddhau pre­ra­ṇā­yā a­prā­mā­ṇyā­bhā­vaḥ­, ta­da­bhā­vā­cca ta­thā­bhū­ta­pre­ra­ṇā­pra­ṇe­tṛ­tvā­sā­ma­rthye­na sa­rva­pu­ru<span type="hard-break">- </span><lb n="41,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,14</span>ṣā­ṇā­mī­dṛ­śa­tva­si­ddhi­ri­tī­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣa­sa­dbhā­vaḥ | ataḥ sthi­ta­me­ta­t — ta­thā­bhū­tā­nāṃ ta­thā­bhū­tā­dhya­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="41,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,15</span>na­sā­dha­ne si­ddha­sā­dha­na­m­; tanna ni­rvi­śe­ṣa­ṇo hetuḥ prā­kta­no­'­pau­ru­ṣe­ya­tvaṃ sā­dha­ya­ti | atha sa­vi­śe­ṣa­ṇo <lb n="41,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,16</span>hetuḥ pūrvoktaḥ pra­kṛ­ta­sā­dhya­ga­ma­ka­sta­dā vi­śe­ṣa­ṇa­syai­va ke­va­la­sya ga­ma­ka­tvā­d vi­śe­ṣyo­pā­dā­na­ma­na­rtha­ka­m | </p>
          <p n="a_169" rend="justify"><lb n="41,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,17</span>bhavatu vi­śe­ṣa­ṇa­syai­va ga­ma­ka­tvaṃ sarvathā a­pau­ru­ṣe­ya­tva­si­ddhyā naḥ pra­yo­ja­na­mi­ti cet, a­sa­de­ta­t­; <lb n="41,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,18</span>yataḥ ka­rtra­sma­ra­ṇaṃ vi­śe­ṣa­ṇaṃ ki­ma­bhā­vā­khyaṃ pra­mā­ṇa­m­, a­rthā­pa­ttiḥ­, a­nu­mā­naṃ vā ? ya­dya­bhā­vā­khya­mi­ti <lb n="41,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,19</span>pakṣaḥ, sa na yuktaḥ; a­bhā­va­pra­mā­ṇa­sya prā­mā­ṇyā­bhā­vā­t | kiṃca, sa­du­pa­la­mbha­ka­pra­mā­ṇa­pa­ñca­ka­ni­vṛ­tti­ni­ba<span type="hard-break">- </span><lb n="41,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,20</span>ndhanā asya pra­vṛ­tti­ra­bhyu­pa­ga­mya­te bhavatā “­pra­mā­ṇa­pa­ñca­kaṃ yatra” <lb n="41,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,21</span>i­tyā­dya­bhi­dhā­nā­t­, na ca pra­mā­ṇa­pa­ñca­ka­sya vede pu­ru­ṣa­sa­dbhā­vā­'­'­ve­da­ka­sya ni­vṛ­ttiḥ­, na­ra­ra­ci­ta­ra­ca­nā­'­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="41,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,22</span>śi­ṣṭa­tva­sya pau­ru­ṣe­ya­tva­pra­ti­pā­da­ka­tve­nā­nu­mā­na­sya pra­ti­pā­da­nāt | na cā­syā­'­prā­mā­ṇya­ma­bhi­dhā­tuṃ śa­kya­m­, <lb n="41,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,23</span>ya­to­'­syā­'­prā­mā­ṇyaṃ kim a­bhā­va­pra­mā­ṇa­bā­dhi­ta­tve­na­, uta sva­sā­dhyā­vi­nā­bhā­vi­tvā­bhā­ve­na ? tatra na <lb n="41,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,24</span>tā­va­da­bhā­va­pra­mā­ṇa­bā­dhi­ta­tve­na­, ca­kra­ka­do­ṣa­pra­sa­ṅgā­t | tathāhi — na yā­va­da­bhā­va­pra­mā­ṇa­pra­vṛ­tti­rna tāvat <lb n="41,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,25</span>pra­stu­tā­nu­mā­na­bā­dhā­, yāvacca na tasya bādhā na tāvat sa­du­pa­la­mbha­ka­pra­mā­ṇa­ni­vṛ­ttiḥ­, yāvacca na tasya <lb n="41,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,26</span>ni­vṛ­tti­rna tāvat ta­nni­ba­ndha­nā a­bhā­vā­khya­pra­mā­ṇa­pra­vṛ­ttiḥ­, ta­da­pra­vṛ­ttau ca nā­nu­mā­na­bā­dhe­ti du­ru­tta­raṃ <lb n="41,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,27</span>ca­kra­ka­m­; ta­nnā­bhā­va­pra­mā­ṇa­bā­dhi­ta­tvā­t pra­stu­tā­nu­mā­na­syā­prā­mā­ṇya­m | na cā­bā­dhi­ta­tva­ma­nu­mā­na­prā<span type="hard-break">- </span><lb n="41,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,28</span>mā­ṇya­ni­ba­ndha­na­m — ta­thā­'­bhyu­pa­ga­me tasya prā­mā­ṇya­me­va na syāt; tasya ni­śce­tu­ma­śa­kya­tvā­t | tathāhi — <lb n="41,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,29</span>bā­dhā­'­bhā­vo nā­nu­pa­la­mbhā­nni­ścī­ya­te­, vi­dya­mā­na­bā­dha­ke­ṣva­pi bā­dhā­nu­pa­la­mbha­sya bhāvāt | nāpi bādha<span type="hard-break">- </span><lb n="41,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,30</span>kā­bhā­va­jñā­nā­t­, ya­ta­sta­da­pi jñānaṃ yadi tadaiva bā­dha­kā­bhā­vaṃ ni­ścā­ya­ya­ti tadā na tat prā­mā­ṇya­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="41,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,31</span>ba­ndha­na­m­; ta­thā­bhū­ta­jñā­na­sya saṃ­bha­va­dbā­dha­ke­ṣva­pi bhāvāt | atha sarvadā tad bā­dha­kā­bhā­vaṃ ni­ścā­ya­ya­ti­, <lb n="41,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,32</span>ta­da­sa­t­; ‘na pūrvaṃ bā­dha­ka­ma­tra pra­vṛ­tta­m­, nā­pyu­tta­ra­kā­laṃ pra­va­rtti­ṣya­te­’ i­tye­vaṃ­bhū­ta­sya jñā­na­syā­rvā­gdṛ­śā<span type="hard-break">- </span><lb n="41,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,33</span>ma­bhā­vā­t­; bhāve vā tasyaiva sa­rva­jña­tvā­d na ‘­pre­ra­ṇai­va dharme pra­mā­ṇa­m­’ i­tya­nya­yo­ga­vya­va­cche­de­na ta­dvi­ṣa­ya­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="41,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,34</span>tprā­mā­ṇyā­va­dhā­ra­ṇo­pa­pa­ttiḥ syāt — kintu ni­ści­ta­sva­sā­dhyā­vi­nā­bhū­ta­li­ṅga­pra­bha­va­tva­m | svasādhyā<span type="hard-break">- </span><lb n="41,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,35</span>vi­nā­bhā­va­ni­ścā­ya­kaṃ ca pra­kṛ­ta­sya hetoḥ pau­ru­ṣe­ya­tve­na kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va­ni­ścā­ya­ka­m­, tadeva ca <lb n="41,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,36</span>sva­sā­dhya­vi­pa­rya­ye tasya sa­dbhā­va­bā­dha­ka­m­, tasya ca prakṛte hetau sattvena da­rśi­ta­tvād na ta­tpra­bha­va­syā­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="41,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,37</span>mā­na­syā­prā­mā­ṇya­m­; ata eva sva­sā­dhyā­vi­nā­bhā­vi­tvā­bhā­ve­na tasya a­prā­mā­ṇya­m iti dvi­tī­yo­'­pi <lb n="41,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,38</span>pakṣo na yuktaḥ; ta­nnā­bhā­vā­khyaṃ ka­rtra­sma­ra­ṇa­la­kṣa­ṇaṃ pra­mā­ṇa­m a­pau­ru­ṣe­ya­tva­sā­dha­ka­m­, nāpi pau­ru­ṣe­ya­tva­bā­dha<span type="hard-break">- </span><lb n="41,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,39</span>kam | atha a­rthā­pa­ttiḥ ka­rtra­sma­ra­ṇa­m­, ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; a­rthā­pa­tte­ra­nu­mā­ne­'­nta­rbhā­va­sya pra­ti­pā­da­yi­ṣya<span type="hard-break">- </span><lb n="41,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,40</span>mā­ṇa­tvā­t­; ta­ddū­ṣa­ṇai­ścā­sya pakṣasya dū­ṣi­ta­tvā­t | a­thā­nu­mā­na­m­, ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; ‘­a­pau­ru­ṣe­yo vedaḥ <lb n="41,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,41</span>ka­rtra­sma­ra­ṇā­t­’ i­tye­vaṃ­pra­yo­ge he­to­rvya­dhi­ka­ra­ṇa­tva­do­ṣā­t | atha ‘­a­sma­rya­mā­ṇa­ka­rtṛ­ka­tvā­t­’ iti hetupra<span type="hard-break">- </span><lb n="41,42"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 41,42</span>yogānna vya­dhi­ka­ra­ṇa­tva­do­ṣa­sta­rhi a­sma­rya­mā­ṇa­ka­rtṛ­ka­tvaṃ bhā­ra­tā­di­ṣu ni­ści­ta­ka­rtṛ­ke­ṣva­pi vidyata ityanai<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="042" ana="49 lines"/><lb n="42,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,01</span>kā­nti­ka­tva­m | atha ā­ga­mā­nta­re paraiḥ kartuḥ sma­ra­ṇā­t tato vyā­vṛ­tta­ma­sma­rya­mā­ṇa­ka­rtṛ­ka­tva­ma­pau­ru­ṣe­ya­tve­na <lb n="42,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,02</span>vyāpyata iti nā­nai­kā­nti­ka­tva­m­, na; pa­ra­kī­ya­sya kartuḥ sma­ra­ṇa­sya bhavatā pra­mā­ṇa­tve­nā­na­bhyu­pa­ga­mā­t­, <lb n="42,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,03</span>a­bhyu­pa­ga­me vā pa­rai­rve­de­'­pi kartuḥ sma­ra­ṇā­t ‘­a­sma­rya­mā­ṇa­ka­rtṛ­ka­tvā­t­’ iti pra­ti­vā­dya­si­ddho bhavan <lb n="42,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,04</span>bha­va­to­'­pya­si­ddhaḥ syāt | atha vede sa­vi­gā­naṃ ka­rtṛ­vi­śe­ṣa­vi­pra­ti­pa­tteḥ ka­rtṛ­sma­ra­ṇa­ma­sa­tya­m | tathāhi — <lb n="42,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,05</span>kecid hi­ra­ṇya­ga­rbha­m­, a­pa­re­'­ṣṭa­kā­dī­n vedasya ka­rtṛ­ṛ­n sma­ra­ntī­ti ka­rtṛ­vi­śe­ṣa­vi­pra­ti­pa­ttiḥ | nanvevaṃ <lb n="42,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,06</span>ka­rtṛ­vi­śe­ṣa­vi­pra­ti­pa­tte­sta­dvi­śe­ṣa­sma­ra­ṇa­me­vā­sa­tyaṃ syāt tatra, na ka­rtṛ­mā­tra­sma­ra­ṇa­m­; anyathā kā­da­mba­ryā<span type="hard-break">- </span><lb n="42,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,07</span>dī­nā­ma­pi ka­rtṛ­vi­śe­ṣa­vi­pra­ti­pa­tteḥ ka­rtṛ­mā­tra­sma­ra­ṇa­syā­sa­tya­tve­na ta­trā­pya­sma­rya­mā­ṇa­ka­rtṛ­ka­tva­sya sa­dbhā­vā­t <lb n="42,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,08</span>pu­na­ra­pya­nai­kā­nti­ka­tvaṃ pra­kṛ­ta­he­toḥ | atha vede ka­rtṛ­vi­śe­ṣa­vi­pra­ti­pa­tti­va­t ka­rtṛ­mā­tre­'­pi vi­pra­ti­pa­tti­ri­ti <lb n="42,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,09</span>tatra ka­rtṛ­sma­ra­ṇa­ma­sa­tya­m­, kā­da­mba­ryā­dī­nāṃ tu ka­rtṛ­vi­śe­ṣe eva vi­pra­ti­pa­tti­rna ka­rtṛ­mā­tre­, tena tatra kartuḥ <lb n="42,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,10</span>sma­ra­ṇa­sya vi­ru­ddha­sya sa­tya­tvā­d nā­sma­rya­mā­ṇa­ka­rtṛ­ka­tvaṃ teṣu varttata iti nā­nai­kā­nti­ka­tva­m | nanu ‘vede <lb n="42,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,11</span>saugatāḥ ka­rtṛ­mā­traṃ smaranti na mī­māṃ­sa­kāḥ­’ ityevaṃ ka­rtṛ­mā­tre­'­pi vi­pra­ti­pa­tte­rya­di ka­rtṛ­sma­ra­ṇaṃ mithyā <lb n="42,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,12</span>tadā ka­rtṛ­sma­ra­ṇa­va­d a­sma­rya­mā­ṇa­ka­rtṛ­ka­tva­ma­pya­sa­tyaṃ syāt, vi­pra­ti­pa­tte­ra­vi­śe­ṣā­t­; tathā ca pu­na­ra­pya<span type="hard-break">- </span><lb n="42,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,13</span>siddho hetuḥ | etena ‘satyam, vede ka­rtṛ­sma­ra­ṇa­ma­sti na tva­vi­gī­taṃ­, yathā bhā­ra­tā­di­ṣu­’ iti ni­ra­sta­m | <lb n="42,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,14</span>ya­da­pyu­ktam ‘tathā chi­nna­mū­laṃ ca vede ka­rtṛ­sma­ra­ṇa­m | ta­syā­nu­bha­vo mū­la­m­, na cāsau tatra ta­dvi­ṣa­ya­tve­na <lb n="42,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,15</span>vi­dya­te­’ iti, ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; yataḥ kiṃ pra­tya­kṣe­ṇa ta­da­nu­bha­vā­bhā­vā­t tatra ta­cchi­nna­mū­la­tva­m­, uta <lb n="42,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,16</span>pra­mā­ṇā­nta­re­ṇa ? tatra yadi pra­tya­kṣe­ṇe­ti pa­kṣa­sta­dā va­kta­vya­m — kiṃ bha­va­tsaṃ­ba­ndhi­nā pra­tya­kṣe­ṇa tatra tadanu<span type="hard-break">- </span><lb n="42,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,17</span>bha­vā­bhā­vaḥ­, uta sa­rva­saṃ­ba­ndhi­nā tatra ta­da­nu­bha­vā­bhā­vaḥ ? yadi bha­va­tsaṃ­ba­ndhi­nā­, ta­dā­'­'­ga­mā­nta­re­'­pi <lb n="42,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,18</span>ta­tka­rtṛ­grā­ha­ka­tve­na bha­va­tpra­tya­kṣa­syā­pra­vṛ­tte­sta­tka­rtṛ­sma­ra­ṇa­sya chi­nna­mū­la­tve­nā­sma­rya­mā­ṇa­ka­rtṛ­ka­tva­sya bhāvā<span type="hard-break">- </span><lb n="42,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,19</span>da­nai­kā­nti­kaḥ pu­na­ra­pi hetuḥ | atha sa­rva­saṃ­ba­ndhi­nā pra­tya­kṣe­ṇā­na­nu­bha­vaḥ­, a­sā­va­si­ddhaḥ­; na hya­rvā­gdṛ­śā <lb n="42,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,20</span>‘­sa­rve­ṣā­ma­tra ta­dgrā­ha­ka­tve­na pratyakṣaṃ na pra­vṛ­tti­ma­t­’ iti niścetuṃ śa­kya­mi­ti tatra ta­tsma­ra­ṇa­sya chinna<span type="hard-break">- </span><lb n="42,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,21</span>mū­la­tvā­si­ddheḥ ‘­a­sma­rya­mā­ṇa­ka­rtṛ­ka­tvā­t­’ i­tya­si­ddho hetuḥ | atha pra­mā­ṇā­nta­re­ṇa ta­da­nu­bha­vā­bhā­vaḥ — <lb n="42,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,22</span>tatrāpi va­kta­vya­m — ā­ga­ma­la­kṣa­ṇaṃ kiṃ tat pra­mā­ṇā­nta­ra­ma­bhyu­pa­ga­mya­te­, uta a­nu­mā­na­sva­rū­pa­m a­pa­ra­sya <lb n="42,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,23</span>prā­mā­ṇyā­sa­mbha­vā­t ? tatra ya­dyā­ga­ma­la­kṣa­ṇe­na ta­da­na­nu­bha­va iti pakṣaḥ, sa na yuktaḥ; “­hi­ra­ṇya­ga­rbhaḥ sama<span type="hard-break">- </span><lb n="42,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,24</span>va­rtta­tā­gre­” i­tyā­de­rā­ga­ma­sya tatra ta­tsa­dbhā­vā­'­'­ve­da­ka­sya saṃbha<span type="hard-break">- </span><lb n="42,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,25</span>vāt | na ca ma­ntrā­rtha­vā­dā­nāṃ svarūpārthe prā­mā­ṇyā­bhā­va iti vaktuṃ śa­kya­m­, yato ma­ntrā­rtha­vā­dā­nāṃ <lb n="42,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,26</span>svā­bhi­dhe­ya­pra­ti­pā­da­na­dvā­re­ṇa kā­ryā­rtho­pa­yo­gi­tā­; teṣāṃ ta­trā­prā­mā­ṇye vi­dhya­rthā­ṅga­tā­'­pi na syāt | <lb n="42,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,27</span>a­thā­nu­mā­ne­na tatra ta­da­na­nu­bha­vaḥ­, so'pi na yuktaḥ; a­nu­mā­ne­na tatra ta­da­nu­bha­va­sya pra­ti­pā­di­ta­tvāt | <lb n="42,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,28</span>a­thā­nu­pa­la­mbha­pū­rva­ka­ma­sma­rya­mā­ṇa­ka­rtṛ­ka­tvaṃ ya­dya­smā­bhi­rhe­tu­tve­no­cye­ta tadā pū­rvo­kta­pra­kā­ra­ṇā­si­ddha­tvā­'­nai<span type="hard-break">- </span><lb n="42,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,29</span>kā­nti­ka­tve syā­tā­m­, na tu ta­tka­rtra­nu­pa­la­mbha­pū­rva­ka­ma­sma­rya­mā­ṇa­ka­rtṛ­ka­tvaṃ hetuḥ kintu ta­da­bhā­va­pū­rva­ka­m | <lb n="42,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,30</span>na­nva­trā­pi yadi ta­da­bhā­vaḥ pra­mā­ṇā­nta­rā­t si­ddha­sta­dā­'­syā­nu­mā­na­sya vai­ya­rthya­m | na ca ta­da­bhā­va­pra­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="42,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,31</span>pā­da­ka­ma­nya­t pra­mā­ṇa­ma­stī­tyu­ktam | a­smā­de­va a­nu­mā­nā­t ta­da­bhā­va­si­ddhi­sta­dā­'­to­'­nu­mā­nā­t tada<span type="hard-break">- </span><lb n="42,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,32</span>bhā­va­si­ddhau ta­tpū­rva­ka­ma­sma­rya­mā­ṇa­ka­rtṛ­ka­tvaṃ si­dhya­ti­, tatsiddhau cā­to­'­nu­mā­nā­t ta­da­bhā­va­si­ddhi­ri­tī<span type="hard-break">- </span><lb n="42,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,33</span>ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣā­t ta­da­va­sthaṃ sa­vi­śe­ṣa­ṇa­syā­pya­sya he­to­ra­si­ddha­tva­m | atha mataṃ yatra si­ddha­ka­rtṛ­ke­ṣu <lb n="42,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,34</span>bhā­ve­ṣva­sma­rya­mā­ṇa­ka­rtṛ­ka­tvaṃ tatra kartuḥ sma­ra­ṇa­yo­gya­tā nāstīti ni­rvi­śe­ṣa­ṇa­syā­nai­kā­nti­ka­tva­m­; vaidi<span type="hard-break">- </span><lb n="42,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,35</span>kīnāṃ tu ra­ca­nā­nāṃ sati pau­ru­ṣe­ya­tve­'­va­śyaṃ pu­ru­ṣa­sya kartuḥ ta­da­rthā­nu­ṣṭhā­na­sa­ma­ye­'­nu­ṣṭhā­tṛ­ṛ­ṇāṃ smaraṇaṃ syāt, <lb n="42,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,36</span>te hi a­dṛ­ṣṭa­pha­le­ṣu ka­rma­sve­vaṃ ni­rvi­ci­ki­tsāḥ pra­va­rtta­nte yadi teṣāṃ ta­dvi­ṣa­yaḥ sa­tya­tva­ni­śca­yaḥ­, tasyā<span type="hard-break">- </span><lb n="42,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,37</span>pye­vaṃ­bhā­vo yadi ta­du­pa­de­ṣṭuḥ sma­ra­ṇa­m­, yathā pi­trā­di­prā­mā­ṇya­va­śā­t sva­ya­ma­dṛ­ṣṭa­pha­le­ṣva­pi karmasu tadu<span type="hard-break">- </span><lb n="42,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,38</span>pa­de­śā­t pra­va­rtta­nte — pi­trā­di­bhi­re­ta­du­pa­di­ṣṭaṃ te­nā­nu­ṣṭhī­ya­te — evaṃ vai­di­ke­ṣva­pi ka­rma­sva­nu­ṣṭhī­ya­mā­ne­ṣu tatra <lb n="42,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,39</span>smaraṇaṃ syāt; na cā­bhi­yu­ktā­nā­ma­pi ve­dā­rthā­nu­ṣṭhā­tṛ­ṛ­ṇāṃ traivarṇikānāṃ kartuḥ sma­ra­ṇa­ma­sti­, ataḥ smaraṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="42,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,40</span>yogyasya ka­rtu­ra­sma­ra­ṇā­t a­pau­ru­ṣe­yo vedaḥ; evaṃ cāyaṃ hetvarthaḥ — kartuḥ sma­ra­ṇa­yo­gya­tve­'­pi sati asmarya<span type="hard-break">- </span><lb n="42,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,41</span>mā­ṇa­ka­rtṛ­ka­tvā­t a­pau­ru­ṣe­yo vedaḥ | na cai­vaṃ­vi­dha­sya hetoḥ si­ddha­ka­rtṛ­ke­ṣu bhāveṣu vṛttiḥ, ato nānaikā<span type="hard-break">- </span><lb n="42,42"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 42,42</span>ntikaḥ; yatra pau­ru­ṣe­ya­tvaṃ tatra sa­vi­śe­ṣa­ṇo heturna saṃ­bha­va­tī­ti vi­ru­ddha­tva­ma­pi na vi­dya­te­, vipakṣe va­rtta­mā­naḥ <pb n="043" ana="46 lines"/><lb n="43,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,01</span>sa­pa­kṣe­'­sa­n viruddha u­cya­te­, asya tu sa­vi­śe­ṣa­ṇa­sya pra­si­ddha­pau­ru­ṣe­ye va­stu­nya­pra­vṛ­ttiḥ­, nāpi sapakṣe <lb n="43,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,02</span>ā­kā­śā­dau a­sa­ttva­m­; ataḥ pa­ri­śu­ddhā­nva­ya — vya­ti­re­ka­he­tu­sa­dbhā­vā­t ka­rtṛ­sma­ra­ṇa­yo­gya­tve sati asmarya<span type="hard-break">- </span><lb n="43,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,03</span>mā­ṇa­ka­rtṛ­ka­tvā­t a­pau­ru­ṣe­yo vedaḥ si­dhya­ti­ ta­da­pya­saṃ­ba­ddha­m­; ā­ga­mā­nta­re­'­pi ‘kartuḥ sma­ra­ṇa­yo­gya­tve <lb n="43,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,04</span>sati a­sma­rya­mā­ṇa­ka­rtṛ­ka­tvā­t­’ ityasya hetoḥ sa­dbhā­va­bā­dha­ka­pra­mā­ṇā­bhā­ve­na sa­dbhā­va­saṃ­bha­vā­t saṃ­di­gdha­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="43,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,05</span>pa­kṣa­vyā­vṛ­tti­ka­tvā­da­nai­kā­nti­ka­tva­sya ta­da­va­stha­tvā­t | kiṃca, vi­pa­kṣa­vi­ru­ddhaṃ hi vi­śe­ṣa­ṇaṃ vi­pa­kṣā­d <lb n="43,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,06</span>vyā­va­rtta­mā­naṃ sva­vi­śe­ṣya­mā­dā­ya ni­va­rtta­ta iti yu­kta­m­, na ca pau­ru­ṣe­ya­tve­na saha kartuḥ sma­ra­ṇa­yo­gya­tva­sya <lb n="43,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,07</span>sa­hā­na­va­sthā­na­la­kṣa­ṇaḥ­, pa­ra­spa­ra­pa­ri­hā­ra­sthi­ta­la­kṣa­ṇo vā virodhaḥ siddhaḥ; siddhau vā tata eva sādhya<span type="hard-break">- </span><lb n="43,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,08</span>siddheḥ ‘­a­sma­rya­mā­ṇa­ka­rtṛ­ka­tvā­t­’ iti vi­śe­ṣyo­pā­dā­naṃ vyartham | ya­da­pyu­ktam ‘­ta­da­rthā­nu­ṣṭhā­na­sa­ma­ye­'­va­śyaṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="43,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,09</span>tayā trai­va­rṇi­kā­nā­ma­ni­ści­ta­ta­tprā­mā­ṇyā­nā­ma­pra­vṛ­tti­pra­sa­ṅgā­t sati kartari ta­tsma­ra­ṇaṃ syāt, na <lb n="43,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,10</span>cā­bhi­yu­ktā­nā­ma­pi ta­da­sti­’ iti, tad ā­ga­mā­nta­re­'­pi samānaṃ naveti cintyatāṃ sva­ya­me­va | na cāyaṃ <lb n="43,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,11</span>niyamaḥ — a­nu­ṣṭhā­tā­ro­'­bhi­pre­tā­rthā­nu­ṣṭhā­na­sa­ma­ye ta­tka­rtā­ra­ma­nu­smṛ­tyai­va pra­va­rtta­nte­, na hi pā­ṇi­nyā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="43,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,12</span>pra­ṇī­ta­vyā­ka­ra­ṇa­pra­ti­pā­di­ta­śā­bda­vya­va­hā­rā­nu­ṣṭhā­na­sa­ma­ye ta­da­nu­ṣṭhā­tā­ro­'­va­śyaṃ­ta­yā vyā­ka­ra­ṇa­pra­ṇe­tā­raṃ <lb n="43,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,13</span>pā­ṇi­nyā­di­ka­ma­nu­smṛ­tyai­va pra­va­rtta­nta iti dṛ­ṣṭa­m­; ni­ści­ta­ta­tsa­ma­yā­nāṃ ka­rtṛ­sma­ra­ṇa­vya­ti­re­ke­ṇā­pyavila<span type="hard-break">- </span><lb n="43,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,14</span>mbena ‘­bha­va­ti­’ ā­di­sā­dhu­śa­bdo­ccā­ra­ṇa­da­rśa­nā­t | tat sthi­ta­me­ta­t — sa­vi­śe­ṣa­ṇa­syā­pi ‘­a­sma­rya­mā­ṇa­ka­rtṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="43,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,15</span>ka­tvā­t­’ iti he­to­rvā­di­saṃ­ba­ndhi­no­'­nai­kā­nti­ka­tva­m­, pra­ti­vā­di­saṃ­ba­ndhi­no­'­si­ddha­tva­m­, sa­rva­saṃ­ba<span type="hard-break">- </span><lb n="43,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,16</span>ndhi­no­'­pi ta­de­ve­ti nā­smā­ddhe­to­ra­pau­ru­ṣe­ya­tva­si­ddhiḥ | a­to­'­pau­ru­ṣe­ya­tva­pra­sā­dha­ka­pra­mā­ṇā­bhā­vā­cchā­sa­na<span type="hard-break">- </span><lb n="43,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,17</span>syā­pau­ru­ṣe­ya­tvā­sa­mbha­ve yadi sa­rva­jña­pra­ṇī­ta­tvaṃ nā­bhyu­pa­ga­mya­te tadā prā­mā­ṇya­ma­pi na syāt; tathā ca <lb n="43,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,18</span>‘dharme preraṇā pra­mā­ṇa­me­va­’ i­tya­yo­ga­vya­va­cche­de­nā­va­dhā­ra­ṇa­ma­nu­pa­pa­nna­m | atha pre­ra­ṇā­prā­mā­ṇya­si­ddhya­rthaṃ sarvajñaḥ <lb n="43,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,19</span>pre­ra­ṇā­pra­ṇe­tā­'­bhyu­pa­ga­mya­te tadā “­co­da­nai­va ca bhū­ta­m­, bha­va­nta­m­, bha­vi­ṣya­nta­m­, sūkṣmam, vya­va­hi­ta­m — <lb n="43,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,20</span>e­vaṃ­jā­tī­ya­ka­ma­rtha­ma­va­ga­ma­yi­tu­ma­la­m­, nānyat ki­ñca­ne­ndri­yam” i­tyā­dya­bhi­dhā­na­ma­sa­ṅga­taṃ prā­pno­tī­tyu­bha<span type="hard-break">- </span><lb n="43,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,21</span>yataḥ pā­śā­ra­jju­rmī­māṃ­sa­ka­sya | tat sthi­ta­me­ta­d ā­cā­rye­ṇa mī­māṃ­sa­kā­pe­kṣa­yā pra­sa­ṅga­sā­dha­na­me­ta­du­pa­nya<span type="hard-break">- </span><lb n="43,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,22</span>stam — yadi siddhaṃ śā­sa­na­ma­bhyu­pa­ga­mya­te bha­va­dbhi­sta­dā jinānāṃ tat — ji­na­pra­ṇī­ta­m — a­bhyu­pa­ga­nta­vya­mi­ti || </p>
          <p n="a_172" rend="justify"><lb n="43,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,25</span>atha bhavatu pre­ra­ṇā­prā­mā­ṇya­vā­di­nāṃ mī­māṃ­sa­kā­nā­me­ta­t pra­sa­ṅga­sā­dha­na­m­, ye tu ta­da­prā­mā­ṇya­vā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="43,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,26</span>na­ścā­rvā­kā­stā­n prati, sva­pra­ti­pa­ttau vā bhavataḥ kiṃ pra­mā­ṇa­m ? na ca pra­mā­ṇā­vi­ṣa­ya­sya sa­dvya­va­hā­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="43,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,27</span>vi­ṣa­ya­tvaṃ yuktam | tathāhi — ye deśa — kāla — sva­bhā­va­vi­pra­ka­rṣa­va­ntaḥ sa­du­pa­la­mbha­ka­pra­mā­ṇa­vi­ṣa­ya­bhā­va­ma­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="43,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,28</span>pannā bhāvā na te pre­kṣā­va­tāṃ sa­dvya­va­hā­ra­pa­thā­va­tā­ri­ṇaḥ­, yathā nā­ka­pṛ­ṣṭhā­da­ya­sta­thā­tve­nā­bhyu­pa­ga­ma­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="43,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,29</span>ṣayāḥ, tathā ca sa­ma­sta­va­stu­vi­stā­ra­vyā­pi­jñā­na­saṃ­pa­tsa­ma­nvi­taḥ puruṣa iti sa­dvya­va­hā­ra­pra­ti­ṣe­dha­pha­lā­'<span type="hard-break">- </span><lb n="43,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,30</span>nu­pa­la­bdhiḥ | na cāsiddho hetuḥ | tathāhi — sa­ka­la­pa­dā­rtha­sā­kṣā­tkā­ri­jñā­nā­ṅga­nā­li­ṅgi­taḥ puruṣaḥ <lb n="43,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,31</span>pra­tya­kṣa­sa­ma­dhi­ga­myo vā a­bhyu­pa­ga­mye­ta­, a­nu­mā­nā­di­saṃ­ve­dyo vā ? na tā­va­da­dhya­kṣa­go­ca­raḥ­, pra­ti­ni­ya­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="43,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,32</span>saṃ­ni­hi­ta­rū­pā­di­vi­ṣa­ya­ni­ya­mi­ta­sā­kṣā­tka­ra­ṇa­sva­bhā­vā hi ca­kṣu­rā­di­ka­ra­ṇa­vyā­pā­ra­sa­mā­sā­di­tā­tma­lā­bhā <lb n="43,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,33</span>jñaptayo na parasthaṃ saṃ­ve­da­na­mā­tra­ma­pi tā­va­dā­la­mbi­tuṃ kṣamāḥ kimaṅga ! pu­na­ra­nā­dya­na­ntā­tī­tā­'­nā­ga­ta — <lb n="43,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,34</span>va­rtta­mā­na — sū­kṣmā­di­sva­bhā­va­sa­ka­la­pa­dā­rtha­sā­kṣā­tkā­ri­saṃ­ve­da­na­vi­śe­ṣa­m­, ta­da­dhyā­si­taṃ vā pu­ru­ṣa­m avi<span type="hard-break">- </span><lb n="43,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,35</span>ṣaye ca­kṣu­rā­di­ka­ra­ṇa­pra­va­rtti­ta­sya jñānasya pra­vṛ­ttya­sa­mbha­vā­t ? sambhave vā­'­nya­ta­ma­ka­ra­ṇa­pra­va­rtti­ta­syā­pi <lb n="43,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,36</span>jñānasya rū­pā­di­sa­ka­la­vi­ṣa­ya­grā­ha­ka­tve­na saṃ­bha­vā­t śe­ṣe­ndri­ya­pa­ri­ka­lpa­nā vyarthā | na ca sū­kṣmā­di­sa­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="43,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,37</span>sta­pa­dā­rtha­gra­ha­ṇa­ma­nta­re­ṇa pra­tya­kṣe­ṇa ta­tsā­kṣā­tka­ra­ṇa­pra­vṛ­tta­jñā­na­gra­ha­ṇa­m­, grā­hyā­gra­ha­ṇe ta­dgrā­ha­ka­tva­syā­pi <lb n="43,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,38</span>ta­dga­ta­sya te­nā­gra­ha­ṇā­t | ta­da­gra­he ca ta­ddha­rmā­dhyā­si­ta­saṃ­ve­da­na­sa­ma­nvi­ta­syā­pi na pra­tya­kṣa­taḥ pra­ti­pa­ttiḥ | <lb n="43,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,39</span>nā­pya­nu­mā­na­taḥ sa­ka­la­pa­dā­rtha­jña­pra­ti­pa­ttiḥ­, a­nu­mā­naṃ hi ni­ści­ta­sva­sā­dhya­dha­rma — dha­rmi­saṃ­ba­ndhā­d hetoru<span type="hard-break">- </span><lb n="43,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 43,40</span>da­ya­mā­sā­da­ya­t pra­mā­ṇa­tā­mā­pno­ti­; pra­ti­ba­ndha­śca sa­ma­sta­pa­dā­rtha­jña­sa­ttve­na sva­sā­dhye­na hetoḥ kiṃ pra­tya­kṣe­ṇa <pb n="044" ana="47 lines"/><lb n="44,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,01</span>gṛ­hya­te­, u­tā­nu­mā­ne­na ? na tā­va­da­dhya­kṣe­ṇa­, a­dhya­kṣa­syā­tya­kṣa­jñā­na­va­tsa­ttva­sā­kṣā­tka­ra­ṇā­kṣa­ma­tve­na ta­da­va­ga<span type="hard-break">- </span><lb n="44,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,02</span>ti­ni­mi­tta­he­tu­pra­ti­ba­ndha­gra­ha­ṇe­'­pya­kṣa­ma­tvā­t­; na hya­na­va­ga­ta­saṃ­ba­ndhi­nā ta­dga­ta­saṃ­ba­ndhā­va­ga­mo vidhātuṃ <lb n="44,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,03</span>śakyaḥ | nā­pya­nu­mā­ne­na ta­dga­ta­saṃ­ba­ndhā­va­ga­maḥ­, ta­thā­bhyu­pa­ga­me­'­na­va­sthe — ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣa­dva­yā­na­ti­vṛ­tteḥ | <lb n="44,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,04</span>na cā­'­gṛ­hī­ta­pra­ti­ba­ndhā­ddhe­to­ru­pa­jā­ya­mā­na­ma­nu­mā­naṃ pra­mā­ṇa­tā­mā­sā­da­ya­ti | tathā, dha­rmi­saṃ­ba­ndhā­va­ga<span type="hard-break">- </span><lb n="44,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,05</span>mo'pi na pra­tya­kṣa­taḥ­, a­na­kṣa­jñā­na­va­tpra­tya­kṣe­'­kṣa­pra­bha­va­syā­dhya­kṣa­syā­pra­vṛ­tteḥ­; pravṛttau vā­'­dhya­kṣe­ṇai­va sa­rva­vi­daḥ <lb n="44,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,06</span>saṃ­ve­da­nā­d a­nu­mā­na­ni­ba­ndha­na­he­tu­vyā­pā­ra­ṇaṃ vyartham | na cā­nu­mā­na­to­'­pya­na­kṣa­jñā­na­va­to­'­va­ga­maḥ­, hetu — <lb n="44,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,07</span>pa­kṣa­dha­rma­tā­va­ga­ma­ma­nta­re­ṇā­nu­mā­na­syai­va dha­rmi­grā­ha­ka­syā­pra­vṛ­tteḥ­; na cā­pra­ti­pa­nna­pa­kṣa­dha­rma­tvo hetuḥ pratini<span type="hard-break">- </span><lb n="44,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,08</span>ya­ta­sā­dhya­pra­ti­pa­tti­he­tu­ri­ti nā­nu­mā­na­to­'­pi sa­rva­jña­pra­ti­pa­ttiḥ | kiṃca, sa­rva­jña­sa­ttā­yāṃ sādhyāyāṃ trayīṃ <lb n="44,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,09</span>do­ṣa­jā­tiṃ he­tu­rnā­ti­va­rtta­te asiddha — vi­ru­ddhā­'­nai­kā­nti­ka­la­kṣa­ṇā­m | tathāhi — saka­la­jña­sa­ttve sādhye kiṃ <lb n="44,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,10</span>bhā­va­dha­rmo hetuḥ, u­tā­bhā­va­dha­rmaḥ­, ā­ho­svi­du­bha­ya­dha­rmaḥ ? tatra yadi bhā­va­dha­rma­sta­dā­'­si­ddhaḥ | athā<span type="hard-break">- </span><lb n="44,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,11</span>bhā­va­dha­rma­sta­dā vi­ru­ddhaḥ­, bhāve sā­dhye­'­bhā­va­dha­rma­syā­bhā­vā­vya­bhi­cā­ri­tve­na vi­ru­ddha­tvā­t | a­tho­bha­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="44,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,12</span>dha­rma­sta­do­bha­yā­vya­bhi­cā­ri­tve­na sa­ttā­sā­dha­ne­'­nai­kā­nti­ka­tva­mi­ti na sa­ka­la­jña­sa­ttva­sā­dha­ne kaścit <lb n="44,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,13</span>samyag hetuḥ sa­mbha­va­ti | api ca, ya­dya­ni­ya­taḥ kaścit sa­ka­la­pa­dā­rtha­jñaḥ sā­dhyo­'­bhi­pre­ta­sta­dā tatkṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="44,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,14</span>ta­pra­ti­ni­ya­tā­ga­mā­śra­ya­ṇaṃ no­pa­pa­nnaṃ bha­va­tā­m | atha pra­ti­ni­ya­ta eka e­vā­rha­n sa­rva­jño­'­bhyu­pa­ga­mya­te tadā <lb n="44,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,15</span>ta­tsā­dha­ne pra­yu­kta­sya he­to­ra­pa­ra­sa­rva­jña­syā­bhā­ve­na dṛ­ṣṭā­ntā­nu­vṛ­ttya­saṃ­bha­vā­da­sā­dhā­ra­ṇā­nai­kā­nti­ka­tvā­da­sā<span type="hard-break">- </span><lb n="44,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,16</span>dha­ka­tva­m | kiṃca, yata eva hetoḥ pra­ti­ni­ya­to­'­rha­n sa­rva­jña­sta­ta eva bu­ddho­'­pi sa syāditi kutaḥ <lb n="44,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,17</span>pra­ti­ni­ya­ta­sa­rva­jña­pra­ṇī­tā­ga­mā­śra­ya­ṇa­mu­pa­pa­tti­ma­t ? iti na kaścit sa­rva­jña­sā­dha­ko hetuḥ | atha sarve <lb n="44,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,18</span>padārthāḥ ka­sya­ci­t pratyakṣāḥ pra­me­ya­tvā­t a­gnyā­di­va­di­ti ta­tsā­dha­na­he­tu­sa­dbhā­vaḥ­, ta­da­sa­t­; ya­to­'­tra <lb n="44,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,19</span>kiṃ sa­ka­la­pa­dā­rtha­sā­kṣā­tkā­rye­ka­jñā­na­pra­tya­kṣa­tvaṃ sa­rva­pa­dā­rthā­nāṃ sādhya­tve­nā­'­'­bhi­pre­ta­m­, ā­ho­svi­d prati<span type="hard-break">- </span><lb n="44,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,20</span>ni­ya­ta­vi­ṣa­yā­ne­ka­jñā­na­pra­tya­kṣa­tva­mi­ti ka­lpa­nā­dva­ya­m | yadyādyaḥ pakṣaḥ, sa na yuktaḥ; pra­ti­ni­ya­ta­rū­pā<span type="hard-break">- </span><lb n="44,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,21</span>di­vi­ṣa­ya­grā­ha­kā­ne­ka­pra­tya­ya­pra­tya­kṣa­tve­na vyā­pta­syā­gnyā­di­dṛ­ṣṭā­nta­dha­rmi­ṇi pra­me­ya­tva­la­kṣa­ṇa­sya he­to­ru­pa­la<span type="hard-break">- </span><lb n="44,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,22</span>mbhād he­tu­vi­ru­ddha­tva — sā­dhya­vi­ka­la­dṛ­ṣṭā­nta­do­ṣa­dva­yā­ghrā­ta­tvā­t | atha dvi­tī­yaḥ­, so­'­pya­sa­ṅga­taḥ­; siddha<span type="hard-break">- </span><lb n="44,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,23</span>sā­dhya­tā­do­ṣa­pra­sa­ṅgā­t | tathā, pra­me­ya­tva­ma­pi he­tu­tve­no­pa­nya­sya­mā­naṃ ki­ma­śe­ṣa­jñe­ya­vyā­pi­pra­mā­ṇa­pra­me­ya­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="44,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,24</span>vya­kti­la­kṣa­ṇa­ma­bhyu­pa­ga­mya­te­, uta a­sma­dā­di­pra­mā­ṇa­pra­me­ya­tva­vya­kti­sva­rū­pa­m­, ā­ho­svi­t u­bha­ya­vya­kti<span type="hard-break">- </span><lb n="44,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,25</span>sā­dhā­ra­ṇa­sā­mā­nya­sva­bhā­va­m iti vikalpāḥ | tatra yadi prathamaḥ pakṣaḥ, sa na yuktaḥ; vi­vā­dā­dhyā­si<span type="hard-break">- </span><lb n="44,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,26</span>ta­pa­dā­rthe­ṣu ta­thā­bhū­ta­pra­mā­ṇa­pra­me­ya­tva­syā­si­ddha­tvā­t­; siddhatve vā sā­dhya­syā­pi he­tu­va­t si­ddha­tvā­d <lb n="44,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,27</span>vyarthaṃ he­tū­pā­dā­na­m­, ta­thā­bhū­ta­pra­mā­ṇa­pra­me­ya­tva­sya dṛ­ṣṭā­nte­'­gnyā­di­la­kṣa­ṇe­'­si­ddheḥ saṃ­di­gdhā­nva­ya­śca hetuḥ <lb n="44,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,28</span>syāt | atha a­sma­dā­di­pra­mā­ṇa­pra­me­ya­tvaṃ he­tu­sta­dā ta­thā­bhū­ta­pra­mā­ṇa­pra­me­ya­tva­sya vi­vā­da­go­ca­re­ṣva­tī<span type="hard-break">- </span><lb n="44,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,29</span>ndri­ye­ṣva­saṃ­bha­vā­da­si­ddho hetuḥ; siddhau vā ta­ta­sta­thā­bhū­ta­pra­tya­kṣa­tva­si­ddhi­re­va syāt tatra cā­vi­vā­da <lb n="44,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,30</span>iti na he­tū­pa­nyā­saḥ saphalaḥ | a­tho­bha­ya­pra­me­ya­tva­vya­kti­sā­dhā­ra­ṇaṃ pra­me­ya­tva­sā­mā­nyaṃ he­tu­ri­ti pakṣaḥ, <lb n="44,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,31</span>so­'­pya­sa­ṅga­taḥ­; a­tya­nta­vi­la­kṣa­ṇā­tī­ndri­ya — i­ndri­ya­vi­ṣa­ya­pra­mā­ṇa­pra­me­ya­tva­vya­kti­dva­ya­sā­dhā­ra­ṇa­sya sāmā<span type="hard-break">- </span><lb n="44,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,32</span>nya­syā­sa­mbha­vā­t­; na hi śā­ba­le­ya — karka­vya­kti­dva­ya­sā­dhā­ra­ṇa­me­kaṃ go­tva­sā­mā­nya­mu­pa­la­bdha­mi­ti prame<span type="hard-break">- </span><lb n="44,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,33</span>ya­tva­sā­mā­nya­la­kṣa­ṇo he­tu­ra­si­ddha iti nā­nu­mā­nā­da­pi sa­rva­jña­si­ddhiḥ | nāpi śa­bdā­t­, yataḥ śa­bdo­'­pi <lb n="44,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,34</span>ta­tpra­ti­pā­da­ko­'­bhyu­pa­ga­mya­mā­naḥ kiṃ nityaḥ, u­tā­ni­tya iti ka­lpa­nā­dva­ya­m | na tāvad nityaḥ, sa­rva­jña­bo<span type="hard-break">- </span><lb n="44,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,35</span>dhakasya ni­tya­syā­'­'­ga­ma­syā­bhā­vā­t­; bhā­ve­'­pi ta­tpra­ti­pā­da­ka­tve­na tasya prā­mā­ṇyā­sa­mbha­vā­t­; kā­rye­'­rthe <lb n="44,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,36</span>ta­tprā­mā­ṇya­sya vya­va­sthā­pi­ta­tvā­t | a­thā­ni­tya­sta­tpra­ti­pā­da­ka iti pakṣaḥ, so'pi na yuktaḥ; ya­to­'­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="44,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,37</span>tyo'pi kiṃ ta­tpra­ṇī­taḥ sa ta­da­va­bo­dha­kaḥ­, atha pu­ru­ṣā­nta­ra­pra­ṇī­ta iti vi­ka­lpa­dva­ya­m | tatra na sarvajña<span type="hard-break">- </span><lb n="44,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,38</span>praṇītaḥ sa ta­da­va­bo­dha­ka iti pakṣo yuktaḥ, i­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣa­pra­sa­ṅgā­t | tathāhi — ta­tpra­ṇī­ta­tve tasya <lb n="44,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,39</span>prā­mā­ṇya­m­, tataḥ tasya ta­tpra­ti­pā­da­ka­tva­mi­ti vya­kta­mi­ta­re­ta­rā­śra­ya­tva­m | nāpi pu­ru­ṣā­nta­ra­pra­ṇī­ta­sta­da<span type="hard-break">- </span><lb n="44,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,40</span>va­bo­dha­kaḥ­, ta­syo­nma­tta­vā­kya­va­da­pra­mā­ṇa­tvā­t­; tanna śa­bdā­da­pi tasya siddhiḥ | nā­pyu­pa­mā­nā­t ta­tsi­ddhiḥ­, <lb n="44,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,41</span>yata u­pa­mā­no­pa­me­ya­yo­ra­dhya­kṣa­tve sā­dṛ­śyā­la­mba­naṃ ta­da­bhyu­pa­ga­mya­te­; na co­pa­mā­na­bhū­taḥ kaścit sa­rva­jña­tve­na <lb n="44,42"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 44,42</span>pra­tya­kṣa­taḥ siddho yena ta­tsā­dṛ­śyā­da­nya­sya sa­rva­jña­tva­mu­pa­mā­nā­t sā­dhya­te­; siddhau vā pra­tya­kṣa­ta eva sarva<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="045" ana="43 lines"/><lb n="45,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,01</span>jñasya si­ddha­tvā­nno­pa­mā­nā­da­pi tatsiddhiḥ | sa­rva­jña­sa­dbhā­va­ma­nta­re­ṇā­nu­pa­pa­dya­mā­na­sya pra­mā­ṇa­ṣa­ṭka­vi­jñā­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="45,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,02</span>syārthasya ka­sya­ci­da­bhā­vā­d nā­rthā­pa­tte­ra­pi sa­rva­jña­sa­ttva­si­ddhiḥ | na cā­ga­ma­prā­mā­ṇya­la­kṣa­ṇa­syā­rtha­sya tama<span type="hard-break">- </span><lb n="45,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,03</span>nta­re­ṇā­nu­pa­pa­dya­mā­na­sya ta­tpa­ri­ka­lpa­ka­tva­m­, a­tī­ndri­ye sva­rgā­dya­rthe ta­tpra­ṇī­ta­tva­ni­śca­ya­ma­nta­re­ṇa tasya <lb n="45,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,04</span>prā­mā­ṇyā­ni­śca­yā­t­; a­pau­ru­ṣe­ya­tvā­da­pi ta­tprā­mā­ṇya­saṃ­bha­vā­t ku­ta­sta­sya ta­ma­nta­re­ṇā­nu­pa­pa­dya­mā­na­tā ? <lb n="45,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,05</span>ta­nnā­rthā­pa­tti­to­'­pi tatsiddhiḥ | a­bhā­vā­khya­sya tu pra­mā­ṇa­syā­bhā­va­sā­dha­ka­tve­na vyā­pā­rā­d na tatsa<span type="hard-break">- </span><lb n="45,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,06</span>dbhā­va­sā­dha­ka­tva­m | na co­pa­mā­nā­'­rthā­pa­ttya — bhā­va­pra­mā­ṇā­nāṃ bhavatā prā­mā­ṇya­ma­bhyu­pa­ga­mya­te iti na <lb n="45,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,07</span>te­bhya­sta­tsi­ddhiḥ | ta­du­kta­m — <lg n="a_173"><l><lb n="45,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,08</span>“­sa­rva­jño dṛśyate tā­va­nne­dā­nī­ma­sma­dā­di­bhiḥ | </l><l><lb n="45,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,09</span>dṛṣṭo na cai­ka­de­śo­'­sti liṅgaṃ vā yo­'­nu­mā­pa­ye­t || </l><l><lb n="45,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,10</span>na cā­ga­ma­vi­dhiḥ ka­ści­nni­tyaḥ sa­rva­jñā­bo­dha­kaḥ | </l><l><lb n="45,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,11</span>na ca ma­ntrā­rtha­vā­dā­nāṃ tā­tpa­rya­ma­va­ka­lpa­te || </l><l><lb n="45,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,12</span>na cā­ga­me­na sa­rva­jña­sta­dī­ye­'­nyo­nya­saṃ­śra­yā­t | </l><l><lb n="45,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,13</span>na­rā­nta­ra­pra­ṇī­ta­sya prāmāṇyaṃ gamyate katham ? || ”</l><trailer type="lg" n="a_174"/></lg><lb n="45,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,14</span>tato ‘ye deśa — kāla — ’ i­tyā­di­pra­yo­ge nāsiddho hetuḥ | sa­dvya­va­hā­ra­ni­ṣe­dha­śca a­nu­pa­la­mbha­mā­tra­ni­mi­ttaḥ <lb n="45,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,15</span>a­ne­ka­dhā­'­ne­na anyatra pra­va­rti­ta iti atrāpi ta­nni­mi­tta­sa­dbhā­vā­t pra­va­rtta­yi­tuṃ yuktaḥ | </p>
          <p n="a_175" rend="justify"><lb n="45,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,16</span>atha ‘­ya­thā­'­smā­kaṃ ta­tsa­dbhā­vā­'­'­ve­da­kaṃ pramāṇaṃ nāsti tathā bhavatāṃ ta­da­bhā­vā­'­'­ve­da­ka­ma­pi nāstīti <lb n="45,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,17</span>sa­dvya­va­hā­ra­va­da­bhā­va­vya­va­hā­ro­'­pi na pra­va­rtta­yi­ta­vyaḥ | tathāhi — sa­rva­vi­do­'­bhā­vaḥ kiṃ pra­tya­kṣa­sa­ma­dhi­ga­myaḥ­, <lb n="45,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,18</span>pra­mā­ṇā­nta­ra­ga­myo vā ? tatra na tāvat pra­tya­kṣa­sa­ma­dhi­ga­myaḥ­’ yataḥ pratyakṣaṃ sa­rva­jñā­bhā­vā­'­'­ve­da­ka­ma­bhyu­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="45,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,19</span>ga­mya­mā­naṃ ‘kiṃ sarvatra sarvadā sarvaḥ sarvajño na’ ityevaṃ pra­va­rtta­te­, uta ‘­kva­ci­t ka­dā­ci­t kaścit sarvajño <lb n="45,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,20</span>nāsti’ i­tye­va­m iti ka­lpa­nā­dva­ya­m | tatra yadi ‘­sa­rva­tra sarvadā sarvaḥ sarvajño na’ iti pra­tya­kṣa­sya pra­vṛ­tti­sta­rhi <lb n="45,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,21</span>na sa­rva­jñā­bhā­vaḥ­, ta­jjñā­na­va­ta eva sa­rva­jña­tvā­t­; nahi sa­ka­la­de­śa — kā­la­vya­va­sthi­ta­pu­ru­ṣa­pa­ri­ṣa­tsā­kṣā­tka­ra­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="45,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,22</span>ma­nta­re­ṇa ta­dā­dhā­ra­ma­sa­rva­jña­tva­ma­va­ga­ntuṃ śa­kya­m­, ta­tsā­kṣā­tka­ra­ṇe ca kathaṃ na ta­jjñā­na­va­taḥ sa­rva­jña­tva­m ? <lb n="45,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,23</span>iti nādyaḥ pakṣaḥ | dvi­tī­ye­'­pi pakṣe na sarvathā sa­rva­jñā­bhā­va­si­ddhi­ri­ti na pra­tya­kṣā­t sa­rva­jñā­bhā­va­si­ddhiḥ | <lb n="45,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,24</span>atha na pra­va­rtta­mā­naṃ pratyakṣaṃ sa­rva­jñā­bhā­va­sā­dha­kaṃ kiṃtu ni­va­rtta­mā­na­m­; nanu yadi ni­khi­la­de­śa — kā<span type="hard-break">- </span><lb n="45,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,25</span>lā­dhā­ra­sa­ka­la­pu­ru­ṣa­pa­ri­ṣa­dā­śri­tā­na­nta­pa­dā­rtha­saṃ­vi­dvyā­pa­ka­m kāraṇaṃ vā tat syāt tadā ta­nni­va­rtta­mā­naṃ <lb n="45,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,26</span>ta­thā­bhū­taṃ sa­rva­jña­tvaṃ vyā­va­rtta­ye­d nā­nya­thā­, ata­thā­bhū­ta­ni­vṛ­ttau ta­nni­vṛ­tte­ra­si­ddheḥ­, ta­thā­'­bhyu­pa­ga­me <lb n="45,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,27</span>vā sa eva sarvajña iti na tena ta­nni­ṣe­dhaḥ | kiṃca, pra­tya­kṣa­ni­vṛ­tti­rya­di pra­tya­kṣa­me­va tadā sa eva <lb n="45,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,28</span>doṣaḥ | atha pra­tya­kṣā­da­nyā ta­dā­'­sau pra­mā­ṇa­m­, a­pra­mā­ṇaṃ vā ? a­pra­mā­ṇa­tve nātaḥ sa­rva­jñā­bhā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="45,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,29</span>siddhiḥ | pra­mā­ṇa­tve nā­nu­mā­na­tva­m­, sa­rvā­'­'­tma­saṃ­ba­ndhi­nyā­sta­nni­vṛ­tte­rya­thā­sa­ṅkhya­ma­si­ddhā­'­nai­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="45,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,30</span>nti­ka­tva­do­ṣa­dva­ya­sa­dbhā­vā­t | na ca tucchā ta­nni­vṛ­tti­sta­da­bhā­va­jñā­pi­kā­, tucchāyāḥ ke­na­ci­t saha <lb n="45,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,31</span>pra­ti­ba­ndhā­bhā­ve­na sa­rva­sā­ma­rthya­vi­ra­he­ṇa ca jñā­pa­ka­tvā­sa­mbha­vā­t | tanna pra­va­rtta­mā­na­m­, ni­va­rtta­mā­naṃ vā <lb n="45,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,32</span>pratyakṣaṃ ta­da­bhā­vaṃ sā­dha­ya­ti | pra­mā­ṇā­nta­ra­ga­mya­tve­'­pi ta­da­bhā­vo na tā­va­da­nu­mā­na­ga­myaḥ­, ta­da­bhā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="45,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,33</span>sā­dha­kā­nu­mā­nā­bhā­vā­t | atha ‘­vi­vā­dā­dhyā­si­taḥ puruṣaḥ sarvajño na bha­va­ti­, va­ktṛ­tvā­t­, ra­thyā­pu­ru­ṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="45,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,34</span>vat’ i­tya­nu­mā­naṃ ta­da­bhā­va­sā­dha­ka­m­, nanvatra kiṃ pra­mā­ṇā­nta­ra­saṃ­vā­di­no­'­rtha­sya vaktṛtvaṃ hetuḥ, uta tadvi<span type="hard-break">- </span><lb n="45,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,35</span>pa­rī­ta­sya­, ā­ho­svi­t va­ktṛ­tva­mā­tra­mi­ti va­kta­vya­m | yadi ‘­pra­mā­ṇā­nta­ra­saṃ­vā­dya­rtha­sya va­ktṛ­tvā­t­’ iti <lb n="45,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,36</span>he­tu­sta­dā viruddho hetuḥ, ta­thā­bhū­ta­va­ktṛ­tva­sya sarvajñe eva bhāvāt | atha ‘­pra­mā­ṇā­nta­ra­vi­saṃ­vā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="45,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,37</span>no­'­rtha­sya va­ktṛ­tvā­t­’ iti he­tu­sta­dā si­ddha­sā­dha­na­m­, ta­thā­bhū­ta­sya va­ktu­ra­sa­rva­jña­tve­nā­smā­bhi­ra­pya­bhyu<span type="hard-break">- </span><lb n="45,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,38</span>pa­ga­mā­t | atha va­ktṛ­tva­mā­traṃ hetuḥ, na; tasya sā­dhya­vi­pa­rya­ye­ṇa sa­rva­jña­tve­nā­nu­pa­la­bdhe­na sa­hā­na­va­sthā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="45,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,39</span>la­kṣa­ṇa­sya­, ta­da­vya­va­cche­da­sva­bhā­ve­na ca pa­ra­spa­ra­pa­ri­hā­ra­sva­rū­pa­sya ca vi­ro­dha­syā­bhā­vā­d na tato vyāvṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="45,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,40</span>tti­si­ddhi­ri­ti na sva­sā­dhya­ni­ya­ta­tva­m­; ta­da­bhā­vā­nna sva­sā­dhya­sā­dha­ka­tva­m | atha sarvajño vaktā nopa<span type="hard-break">- </span><lb n="45,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 45,41</span>labdha iti tato vyā­vṛ­tti­si­ddhiḥ­, na; sa­rva­saṃ­ba­ndhi­no­'­nu­pa­la­mbha­syā­saṃ­bha­vā­t — sarvajña eva va­ktṛ­tva­mā<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="046" ana="44 lines"/><lb n="46,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,01</span>tma­nyu­pa­la­ṇsya­te sa­rva­jñā­nta­re­ṇa vā tat tatra saṃ­ve­di­ṣya­te iti na sambhavaḥ sa­rva­saṃ­ba­ndhi­no­'­nu­pa­la<span type="hard-break">- </span><lb n="46,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,02</span>mbhasya | atha sa­rva­jña­sya ka­sya­ci­da­bhā­vā­t sa­rva­saṃ­ba­ndhi­no­'­nu­pa­la­mbha­sya saṃ­bha­vaḥ­; nanu sa­rva­jñā­bhā­vaḥ kutaḥ <lb n="46,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,03</span>siddhaḥ ? anyataḥ pra­mā­ṇā­t cet, tata eva ta­da­bhā­va­si­ddhe­ra­sya vai­ya­rthya­m | ‘ata e­vā­nu­mā­nā­t­’ iti <lb n="46,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,04</span>na va­kta­vya­m­, i­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣa­pra­sa­ṅgā­t — si­ddhe­'­to­'­nu­mā­nā­t sa­rva­jñā­bhā­ve sa­rva­saṃ­ba­ndhya­nu­pa­la­mbha­saṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="46,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,05</span>bha­va­sā­ma­rthyā­d he­to­rvi­pa­kṣa­to vyāvṛttiḥ syāt, tasya ca vi­pa­kṣā­d vyā­vṛ­tta­sya ta­tsā­dha­ka­tva­mi­ti vyakta<span type="hard-break">- </span><lb n="46,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,06</span>mi­ta­re­ta­rā­śra­ya­tva­m | bhavatu vā sa­rva­saṃ­ba­ndhya­nu­pa­la­mbha­saṃ­bha­va­sta­thā­pi sa­ka­la­pu­ru­ṣa­ce­to­vṛ­tti­vi­śe­ṣā­ṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="46,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,07</span>ma­sa­rva­jñe­na jñā­tu­ma­śa­kte­ra­si­ddhaḥ sa­rva­saṃ­ba­ndhya­nu­pa­la­mbha iti na tato vi­pa­kṣa­vyā­vṛ­tti­ni­śca­yo va­ktṛ­tva­sye­ti <lb n="46,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,08</span>kutaḥ saṃ­di­gdha­vi­pa­kṣa­vyā­vṛ­tti­kā­d he­to­sta­da­bhā­va­si­ddhiḥ ? nāpi sva­saṃ­ba­ndhi­no­'­nu­pa­la­mbhā­t ta­dvya­ti­re<span type="hard-break">- </span><lb n="46,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,09</span>ka­ni­śca­yaḥ­, tasya sva­pi­tṛ­vya­pa­de­śa­he­tu­nā­'­pya­nai­kā­nti­ka­tvā­t | na cai­vaṃ­bhū­tā­da­pi hetoḥ sā­dhya­si­ddhiḥ­; <lb n="46,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,10</span>ta­thā­'­bhyu­pa­ga­me ‘na kaścit sa­rva­jñā­bhā­va­ma­va­bu­dhya­te­, va­ktṛ­tvā­t­, ra­thyā­pu­ru­ṣa­va­t­’ iti ta­da­bhā­vā­va­ga­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="46,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,11</span>bhā­va­syā­pi siddhiḥ syāt | a­thā­nya­trā­pi he­tā­va­yaṃ doṣaḥ samāna iti sa­rvā­nu­mā­no­cche­daḥ­, ta­da­yu­kta­m­; <lb n="46,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,12</span>anyatra vi­pa­kṣa­vyā­vṛ­tti­ni­mi­tta­syā­nu­pa­la­mbha­vya­ti­re­ke­ṇa bā­dha­ka­pra­mā­ṇa­sya sa­dbhā­vā­t | na cātrāpi <lb n="46,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,13</span>tasya sadbhāva iti śakyaṃ va­ktu­m­, ta­da­bhā­va­sya he­tu­la­kṣa­ṇa­pra­stā­ve va­kṣya­mā­ṇa­tvā­t | kiṃca, sa­rva­jña­pra­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="46,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,14</span>pā­da­ka­pra­mā­ṇā­bhā­ve ta­syā­si­ddha­tvā­t ta­da­bhā­va­sā­dha­nā­yo­pa­nya­sya­mā­naḥ sa­rvo­'­pi he­tu­rā­śra­yā­si­ddha iti <lb n="46,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,15</span>na ta­smā­da­bhā­va­si­ddhiḥ | atha ta­dgrā­ha­ka­tve­na pramāṇaṃ pra­va­rtta­ta i­tyā­śra­yā­si­ddha­tvā­bhā­va­sta­rhi tatsādha<span type="hard-break">- </span><lb n="46,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,16</span>ka­pra­mā­ṇa­bā­dhi­ta­tvā­t pakṣasya na ta­tsā­dha­nā­ya he­tu­pra­yo­ga­sā­pha­lya­mi­ti nā­nu­mā­nā­va­se­yaḥ sarvajñā<span type="hard-break">- </span><lb n="46,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,17</span>bhāvaḥ | a­pau­ru­ṣe­ya­tva­sya prā­kta­na­nyā­ye­nā­si­ddha­tvā­t sa­rva­jña­pra­ṇī­ta­tvā­na­bhyu­pa­ga­me śabdasya pu­ru­ṣa­do­ṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="46,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,18</span>saṃ­krā­ntyā­'­prā­mā­ṇyā­d na ta­to­'­pi ta­da­bhā­va­si­ddhiḥ | na ca ta­da­bhā­vā­bhi­dhā­ya­kaṃ kiñcid ve­da­vā­kyaṃ <lb n="46,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,19</span>śrū­ya­te­, kevalaṃ ta­dbhā­vā­'­'­ve­da­ka­ve­da­va­ca­no­pa­la­bdhi­ra­vi­gā­ne­na samasti — <lg n="a_176"><l><lb n="46,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,20</span>“­a­pā­ṇi­pā­do javano grahītā pa­śya­tya­ca­kṣuḥ sa śṛ­ṇo­tya­ka­rṇaḥ | </l><l><lb n="46,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,21</span>sa vetti viśvaṃ nahi tasya vettā ta­mā­hu­ra­gryaṃ puruṣaṃ ma­hā­nta­m­” || </l><trailer type="lg" n="a_177"/></lg><lb n="46,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,22</span>tathā hi­ra­ṇya­ga­rbhaṃ prakṛtya “­sa­rva­jñaḥ­” ityādi | na ca sva­rū­pe­'­rthe ta­syā­prā­mā­ṇya­m­, tatra <lb n="46,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,23</span>ta­tprā­mā­ṇya­sya pra­ti­pā­da­yi­ṣya­mā­ṇa­tvā­t­; tanna śa­bdā­da­pi ta­da­bhā­va­si­ddhiḥ | nā­pyu­pa­mā­nā­t tadabhā<span type="hard-break">- </span><lb n="46,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,24</span>vā­va­ga­maḥ­, yata u­pa­mā­na­mu­pa­mā­no­pa­me­ya­yo­ra­dhya­kṣa­tve sā­dṛ­śyā­la­mba­na­mu­de­ti­; anyathā — <lg n="a_178"><l><lb n="46,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,25</span>“­ta­smā­d yat smaryate tat syāt sā­dṛ­śye­na vi­śe­ṣi­ta­m | </l><l><lb n="46,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,26</span>pra­me­ya­mu­pa­mā­na­sya sādṛśyaṃ vā ta­da­nvi­ta­m­” || </l><trailer type="lg" n="a_179"/></lg><lb n="46,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,27</span>i­tya­bhi­dhā­nā­t pra­tya­kṣe­ṇo­pa­mā­no­pa­me­ya­yo­ra­gra­ha­ṇe u­pa­me­yasma­ra­ṇā­saṃ­bha­vā­t kathaṃ sma­rya­mā­ṇa­pa­dā­rtha­vi­śi­ṣṭaṃ <lb n="46,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,28</span>sā­dṛ­śya­m sā­dṛ­śya­vi­śi­ṣṭaṃ vā sma­rya­mā­ṇaṃ vastu u­pa­mā­na­vi­ṣa­yaḥ syāt ? ta­smā­di­dā­nīṃ­ta­no­pa­mā­na­bhū<span type="hard-break">- </span><lb n="46,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,29</span>tā­śe­ṣa­pu­ru­ṣa­pra­tya­kṣa­tva­m­, u­pa­me­yā­śe­ṣā­nya­kā­la­ma­nu­ṣya­va­rga­sā­kṣā­tka­ra­ṇaṃ cā­va­śya­ma­bhyu­pa­ga­ma­nī­ya­m­; tada<span type="hard-break">- </span><lb n="46,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,30</span>bhyu­pa­ga­me ca sa eva sarvajña iti kathaṃ u­pa­mā­nā­t ta­da­bhā­vā­va­ga­mo yuktaḥ ? ato ya­du­kta­m — <lg n="a_180"><l><lb n="46,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,31</span>“­ya­jjā­tī­yaiḥ pra­mā­ṇai­stu ya­jjā­tī­yā­rtha­da­rśa­na­m | </l><l><lb n="46,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,32</span>dṛṣṭaṃ saṃprati lokasya tathā kā­lā­nta­re­'­pya­bhū­t­” || </l><trailer type="lg" n="a_181">, </trailer></lg><lb n="46,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,33</span>ta­nni­ra­sta­m­; u­pa­mā­na­syo­ktanyā­ye­nā­tra va­stu­nya­pra­vṛ­tteḥ | nā­pya­rthā­pa­tti­ta­sta­da­bhā­vā­va­ga­maḥ­, tasyāḥ pramā<span type="hard-break">- </span><lb n="46,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,34</span>ṇa­tve­'­nu­mā­ne­'­nta­rbhū­ta­tvā­t | tathāhi — “dṛṣṭaḥ śruto vā­'­rtho­'­nya­thā no­pa­pa­dya­ta i­tya­dṛ­ṣṭā­rtha­ka­lpa­nā­'­rthā<span type="hard-break">- </span><lb n="46,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,35</span>pattiḥ” na cā­sā­va­rtho­'­nya­thā­nu­pa­pa­dya­mā­na­tvā­na­va­ga­me <lb n="46,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,36</span>a­dṛ­ṣṭā­rtha­pa­ri­ka­lpa­nā­ni­mi­tta­m — anyathā sa yena vi­no­pa­pa­dya­mā­na­tve­na ni­ści­ta­sta­ma­pi pa­ri­ka­lpa­ye­t <lb n="46,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,37</span>yena vinā no­pa­pa­dya­te tamapi vā na ka­lpa­ye­t — a­na­va­ga­ta­sya a­nya­thā­'­nu­pa­pa­nna­tve­na a­rthā­pa­ttyu­tthā­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="46,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,38</span>ka­syā­rtha­sya a­nya­thā­'­nu­pa­pa­dya­mā­na­tve sa­tya­pya­dṛ­ṣṭā­rtha­pa­ri­ka­lpa­ka­tvā­saṃ­bha­vā­t­; saṃbhave vā li­ṅga­syā­pya­ni­ści<span type="hard-break">- </span><lb n="46,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 46,39</span>ta­ni­ya­ma­sya pa­ro­kṣā­rthā­nu­mā­pa­ka­tvaṃ syāditi tadapi nā­rthā­pa­ttyu­tthā­pa­kā­da­rthā­d bhidyeta | sa cā­nya­thā­'­nu<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="047" ana="45 lines"/><lb n="47,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,01</span>pa­pa­dya­mā­na­tvā­va­ga­ma­sta­syā­rtha­sya na bhū­yo­da­rśa­na­ni­mi­ttaḥ sa­pa­kṣe­, anyathā ‘­lo­ha­le­khyaṃ va­jra­m­, pā­rthi­va­tvā­t­, <lb n="47,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,02</span>kā­ṣṭha­va­t­’ i­tya­trā­pi sā­dhya­si­ddhiḥ syāt | nāpi vipakṣe ta­syā­nu­pa­la­mbha­ni­mi­tto­'­sau — vya­ti­re­ka­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="47,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,03</span>ścā­ya­ka­tve­nā­nu­pa­la­mbha­sya pū­rva­me­va niṣiddhatvāt — kintu vi­pa­rya­ye ta­dbā­dha­ka­pra­mā­ṇa­ni­mi­ttaḥ­; tacca bādhakaṃ <lb n="47,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,04</span>pra­mā­ṇa­ma­rthā­pa­tti­pra­vṛ­tteḥ prā­ge­vā­nu­pa­pa­dya­mā­na­syā­rtha­sya tatra pra­vṛ­tti­ma­da­bhyu­pa­ga­nta­vya­m­, a­nya­thā­'­rthā­pa­ttyā <lb n="47,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,05</span>ta­syā­nya­thā­'­nu­pa­pa­dya­mā­na­tvā­va­ga­me­'­bhyu­pa­ga­mya­mā­ne yāvat ta­syā­nya­thā­'­nu­pa­pa­dya­mā­na­tvaṃ nā­va­ga­taṃ na tāva<span type="hard-break">- </span><lb n="47,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,06</span>da­rthā­pa­tti­pra­vṛ­ttiḥ­, yāvacca na ta­tpra­vṛ­tti­rna tā­va­da­rthā­pa­ttyu­tthā­pa­ka­syā­rtha­syā­nya­thā­'­nu­pa­pa­dya­mā­na­tvā­va­ga­ma <lb n="47,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,07</span>i­tī­ta­re­ta­rā­śra­ya­tvā­nnā­rthā­pa­tti­pra­vṛ­ttiḥ | ata eva ya­du­kta­m — <lg n="a_182"><l><lb n="47,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,08</span>“­a­vi­nā­bhā­vi­tā cātra tadaiva pa­ri­gṛ­hya­te | </l><l><lb n="47,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,09</span>na prā­ga­va­ga­te­tye­vaṃ sa­tya­pye­ṣā na kā­ra­ṇa­m || </l><l><lb n="47,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,10</span>tena saṃ­ba­ndha­ve­lā­yāṃ saṃ­ba­ndhya­nya­ta­ro dhruvam | </l><l><lb n="47,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,11</span>a­rthā­pa­ttyai­va mantavyaḥ pa­ścā­da­stva­nu­mā­na­tā­” || </l><trailer type="lg" n="a_183"> i­tyā­di­, </trailer></lg><lb n="47,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,12</span>ta­nni­ra­sta­m­; e­va­ma­bhyu­pa­ga­me­'­rthā­pa­tte­ra­nu­tthā­na­sya pra­ti­pā­di­ta­tvā­t | sa ca tasya pū­rva­ma­nya­thā­'­nu­pa­pa­dya<span type="hard-break">- </span><lb n="47,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,13</span>mā­na­tvā­va­ga­maḥ kiṃ dṛ­ṣṭā­nta­dha­rmi­pra­vṛ­tta­pra­mā­ṇa­saṃ­pā­dyaḥ­, ā­ho­svi­t sva­sā­dhya­dha­rmi­pra­vṛ­tta­pra­mā­ṇa­saṃ­pā­dya <lb n="47,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,14</span>iti ? tatra yadyādyaḥ pa­kṣa­sta­dā­'­trā­pi va­kta­vya­m — kiṃ tat dṛ­ṣṭā­nta­dha­rmi­ṇi pravṛttaṃ pramāṇaṃ sādhyadha<span type="hard-break">- </span><lb n="47,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,15</span>rmiṇyapi sā­dhyā­nya­thā­'­nu­pa­pa­nna­tvaṃ ta­syā­rtha­sya ni­ścā­ya­ya­ti­, ā­ho­svi­t dṛ­ṣṭā­nta­dha­rmi­ṇye­va ? tatra <lb n="47,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,16</span>yadyādyaḥ pa­kṣa­sta­dā­'­rthā­pa­ttyu­tthā­pa­ka­syā­rtha­sya liṅgasya vā sva­sā­dhya­pra­ti­pā­da­na­vyā­pā­raṃ prati na kaścid <lb n="47,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,17</span>viśeṣaḥ | atha dvi­tī­yaḥ­, sa na yuktaḥ; nahi dṛ­ṣṭā­nta­dha­rmi­ṇi ni­ści­ta­sva­sā­dhyā­nya­thā­'­nu­pa­pa­dya­mā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="47,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,18</span>tvo­'­rtho­'­nya­tra sā­dhya­dha­rmi­ṇi tathā bhavati | na ca ta­thā­tve­nā­ni­ści­taḥ sa sā­dhya­dha­rmi­ṇi svasādhyaṃ pari<span type="hard-break">- </span><lb n="47,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,19</span>ka­lpa­ya­tī­ti yu­kta­m­, a­ti­pra­sa­ṅgā­t | atha liṅgasya dṛ­ṣṭā­nta­dha­rmi­pra­vṛ­tta­pra­mā­ṇa­va­śā­t sa­rvo­pa­saṃ­hā­re­ṇa <lb n="47,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,20</span>sva­sā­dhya­ni­ya­ta­tva­ni­śca­yaḥ­, a­rthā­pa­ttyu­tthā­pa­ka­sya tvarthasya sva­sā­dhya­dha­rmi­ṇye­va pra­vṛ­ttā­t pra­mā­ṇā­t sarvo<span type="hard-break">- </span><lb n="47,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,21</span>pa­saṃ­hā­re­ṇā­dṛ­ṣṭā­rthā­nya­thā­'­nu­pa­pa­dya­mā­na­tva­ni­śca­ya iti li­ṅgā­'­rthā­pa­ttyu­tthā­pa­ka­yo­rbhe­daḥ | nāsmād bhe­dā­da­rthā<span type="hard-break">- </span><lb n="47,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,22</span>pa­tte­ra­nu­mā­naṃ bhe­da­mā­sā­da­ya­ti | a­nu­mā­ne­'­pi sva­sā­dhya­dha­rmi­ṇye­va vi­pa­rya­yā­ddhe­tu­vyā­va­rtta­ka­tve­na pravṛttaṃ <lb n="47,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,23</span>pramāṇaṃ sa­rvo­pa­saṃ­hā­re­ṇa sva­sā­dhya­ni­ya­ta­tva­ni­ścā­ya­ka­ma­bhyu­pa­ga­nta­vya­m­; anyathā ‘­sa­rva­ma­ne­kā­ntā­tma­ka­m­, <lb n="47,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,24</span>sa­ttvā­t­’ ityasya hetoḥ pa­kṣī­kṛ­ta­va­stu­vya­ti­re­ke­ṇa dṛ­ṣṭā­nta­dha­rmi­ṇo­'­bhā­vā­t kathaṃ tatra pra­va­rtta­mā­naṃ bādhakaṃ <lb n="47,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,25</span>pra­mā­ṇa­ma­ne­kā­ntā­tmaka­tva­ni­ya­ta­tva­ma­va­ga­ma­ye­t sattvasya | na ca sā­dhya­dha­rmi­ṇi dṛ­ṣṭā­nta­dha­rmi­ṇi ca pravartta<span type="hard-break">- </span><lb n="47,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,26</span>mānena pra­mā­ṇe­nā­rthā­pa­ttyu­tthā­pa­ka­syā­rtha­sya liṅgasya ca ya­thā­kra­maṃ pra­ti­ba­ndho gṛhyata i­tye­tā­va­nmā­tre­ṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="47,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,27</span>rthā­pa­ttya­nu­mā­na­yo­rbhe­do­'­bhyu­pa­ga­ntuṃ yuktaḥ, anyathā pa­kṣa­dha­rma­tva­sa­hi­ta­he­tu­sa­mu­tthā­da­nu­mā­nā­t ta­dra­hi­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="47,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,28</span>he­tu­sa­mu­ttha­ma­nu­mā­naṃ pra­mā­ṇā­nta­raṃ syāditi pra­mā­ṇa­ṣa­ṭka­vā­do vi­śī­rye­ta | ni­ya­ma­va­to liṅgāt pa­ro­kṣā­rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="47,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,29</span>pra­ti­pa­tte­ra­vi­śe­ṣā­d ‘na ta­ta­sta­d bhi­nna­m­’ i­tya­bhyu­pa­ga­me sva­sā­dhyā­vi­nā­bhū­tā­da­rthā­da­rtha­pra­ti­pa­tte­ra­vi­śe­ṣā­da­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="47,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,30</span>mā­nā­da­rthā­pa­tteḥ kathaṃ nābhedaḥ ? tadevaṃ pra­mā­ṇa­tve­'­rthā­pa­tte­ra­nu­mā­ne­'­nta­rbhā­vā­t a­nu­mā­na­sya ca sarvajñā<span type="hard-break">- </span><lb n="47,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,31</span>bhā­va­pra­ti­pā­da­ka­sya niṣedhāt ta­nni­ṣe­dhe cā­rthā­pa­tte­ra­pi ta­da­bhā­va­grā­ha­ka­tve­na ni­ṣe­dhā­nnā­rthā­pa­tti­sa­ma­dhi<span type="hard-break">- </span><lb n="47,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,32</span>ga­myo­'­pi sa­rva­jñā­bhā­vaḥ | a­bhā­vā­khyaṃ tu pra­mā­ṇa­ma­pra­mā­ṇa­tvā­de­va na ta­da­bhā­va­sā­dha­ka­m­; pra­mā­ṇa­tve­'­pi <lb n="47,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,33</span>ki­mā­tma­no­'­pa­ri­ṇā­ma­la­kṣa­ṇaṃ tat, ā­ho­svi­da­nya­va­stu­vi­jñā­na­la­kṣa­ṇa­mi­ti ? tatra ya­dyā­tma­no­'­pa­ri­ṇā­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="47,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,34</span>lakṣaṇaṃ ta­da­bhā­va­sā­dha­ka­mi­ti pakṣaḥ, sa na yuktaḥ; tasya sa­ttve­nā­bhyu­pa­ga­te pa­ra­ce­to­vṛ­tti­vi­śe­ṣe­'­pi sadbhā<span type="hard-break">- </span><lb n="47,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,35</span>ve­nā­nai­kā­nti­ka­tvā­t | a­thā­nya­vi­jñā­na­la­kṣa­ṇa­mi­ti pakṣaḥ, so­'­pya­saṃ­ba­ddhaḥ­; yataḥ sa­rva­jña­tvā­da­nya­d yadi <lb n="47,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,36</span>ki­ñci­jjña­tvaṃ ta­dvi­ṣa­yaṃ jñānaṃ ta­da­nya­jñā­naṃ ta­dā­'­trā­pi va­kta­vya­m — kiṃ sa­ka­la­de­śa — kā­la­vya­va­sthi­ta­pu­ru­ṣā­dhā­raṃ <lb n="47,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,37</span>ki­ñci­jjña­tva­m a­bhyu­pa­ga­mya­te­, ā­ho­svi­t ka­ti­pa­ya­pu­ru­ṣa­vya­kti­sa­mā­śri­ta­mi­ti ? tatra yadi sa­ma­sta­de­śa — <lb n="47,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,38</span>kā­lā­śri­ta­pu­ru­ṣā­dhā­raṃ ki­ñci­jjña­tvaṃ ta­dvi­ṣa­yaṃ jñānaṃ ta­da­nya­jñā­naṃ tat sa­rva­jñā­bhā­va­pra­sā­dha­ka­m­, ta­da­yu­kta­m­; <lb n="47,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,39</span>sa­ka­la­de­śa — kā­la­vya­va­sthi­ta­pu­ru­ṣa­pa­ri­ṣa­tsā­kṣā­tka­ra­ṇa­vya­ti­re­ke­ṇa ta­dā­dhā­ra­sya ki­ñci­jjña­tva­sya viṣayī<span type="hard-break">- </span><lb n="47,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 47,40</span>ka­rtu­ma­śa­kte­rna ta­dvi­ṣa­ya­sya ta­da­nya­jñā­na­sya sa­rva­jñā­bhā­vā­va­ga­ma­ni­mi­tta­tvaṃ yu­kta­m­; sa­rva­de­śa — kā­la­vya­va­sthi<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="048" ana="52 lines"/><lb n="48,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,01</span>tā­śe­ṣa­pu­ru­ṣa­sā­kṣā­tka­ra­ṇe ca sa eva sa­rva­da­rśī iti na ta­da­bhā­vā­bhyu­pa­ga­maḥ śreyān | atha ka­ti­pa­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="48,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,02</span>pu­ru­ṣa­vya­kti­vya­va­sthi­taṃ ki­ñci­jjña­tvaṃ ta­da­nya­t ta­dvi­ṣa­yaṃ jñānaṃ ta­da­nya­jñā­naṃ sa­rva­jñā­bhā­vā­ve­da­ka­m­, tadapya<span type="hard-break">- </span><lb n="48,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,03</span>yu­kta­m­; ta­jjñā­nā­t ta­da­bhā­vā­va­ga­me ka­ti­pa­ya­pu­ru­ṣa­vya­kti­vya­va­sthi­ta­syai­va sa­rva­jña­tvasyābhāvaḥ si­dhye­t­, na <lb n="48,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,04</span>sarvatra sarvadā sa­rva­pu­ru­ṣe­ṣu­; tathā ca si­ddha­sā­dha­na­m­, a­smā­bhi­ra­pi kutracit ka­sya­ci­d ra­thyā­pu­ru­ṣā­de­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="48,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,05</span>sa­rva­jña­tve­nā­bhyu­pa­ga­mā­t | atha sa­rva­jña­tvā­da­nya­sta­da­bhā­va­sta­dvi­ṣa­yaṃ jñānaṃ ta­da­nya­jñā­naṃ ta­dā­'­trā­pi kiṃ <lb n="48,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,06</span>‘­sa­rva­dā sarvatra sarvaḥ sarvajño na’ ityevaṃ tat pra­va­rtta­te­, uta ‘­ku­tra­ci­t ka­dā­ci­t kaścit sarvajño na’ <lb n="48,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,07</span>i­tye­va­m ? tatra nādyaḥ pakṣaḥ, sa­ka­la­de­śa — kā­la­pu­ru­ṣā­sā­kṣā­tka­ra­ṇe ta­dā­dhā­ra­sya ta­da­bhā­va­syā­va­ga­ntu­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="48,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,08</span>śa­kya­tvā­t pra­de­śā­pra­tya­kṣī­ka­ra­ṇe ta­dā­dhā­ra­sya gha­ṭā­bhā­va­sye­va­, ta­tsā­kṣā­tka­ra­ṇe ca tadeva sa­rva­jña­tva­m <lb n="48,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,09</span>iti na ta­da­bhā­va­si­ddhiḥ | atha dvitīyaḥ pa­kṣa­sta­dā na sarvatra sarvadā sa­rva­jñā­bhā­va­si­ddhi­ri­ti tadeva siddha<span type="hard-break">- </span><lb n="48,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,10</span>sā­dha­na­m | ‘­pra­mā­ṇa­pa­ñca­ka­ni­vṛ­tte­sta­da­bhā­va­jñā­na­m­’ ityādi sarvaṃ pra­ti­vi­hi­tamiti nā­bhā­va­pra­mā­ṇā­da­pi <lb n="48,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,11</span>ta­da­bhā­vā­va­ga­mo­'­bhyu­pa­ga­ntuṃ yuktaḥ ityādi yat ta­da­pya­vi­di­ta­pa­rā­bhi­prā­ya­sya sa­rva­jña­vā­di­no­'­bhi­dhā­na­m | </p>
          <p n="a_184" rend="justify"><lb n="48,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,12</span>yato nā­smā­ka­m ‘­a­tī­ndri­ya­sa­rva­jñā­di­pa­dā­rtha­bā­dha­kaṃ pra­tya­kṣā­di­pra­mā­ṇaṃ svatantraṃ pra­va­rtta­te­’ itya<span type="hard-break">- </span><lb n="48,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,13</span>bhyu­pa­ga­maḥ — a­tī­ndri­ye­ṣu sva­ta­ntra­sya pra­tya­kṣā­di­pra­mā­ṇa­sya bha­va­da­bhi­hi­ta­prā­kta­na­do­ṣa­du­ṣṭa­tve­na pra­vṛ­ttya­saṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="48,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,14</span>bhavāt — kintu pra­sa­ṅga­sā­dha­nā­bhi­prā­ye­ṇa sa­rva­me­va sa­rva­jña­pra­ti­kṣe­pa­pra­ti­pā­da­kaṃ yu­kti­jā­la­ma­bhi­hi­taṃ yathā<span type="hard-break">- </span><lb n="48,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,15</span>rtha­ma­bhi­dhā­na­mu­dva­ha­dbhi­rmī­māṃ­sa­kaiḥ | ata eva ta­da­bhi­prā­ya­pra­kā­śa­na­pa­raṃ bha­ga­va­to jaimineḥ sūtram — “satsa<span type="hard-break">- </span><lb n="48,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,16</span>mprayoge pu­ru­ṣa­sye­ndri­yā­ṇāṃ bu­ddhi­ja­nma tat pra­tya­kṣa­m­” iti, yato nā­ne­nā­pi <lb n="48,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,17</span>sūtreṇa svā­ta­ntrye­ṇa pra­tya­kṣa­la­kṣa­ṇa­ma­bhya­dhā­yi bha­ga­va­tā kintu lo­ka­pra­si­ddha­la­kṣa­ṇa­la­kṣi­ta­pra­tya­kṣā­nu­vā­de­na <lb n="48,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,18</span>tasya dharmaṃ pra­tya­ni­mi­tta­tvaṃ vi­dhī­ya­te | na cai­ta­da­trā­pi va­kta­vya­m — ka­ta­ra­sya pra­tya­kṣa­sya dharmaṃ pra­tya­ni­mi­tta­tvaṃ <lb n="48,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,19</span>vi­dhī­ya­te a­sma­dā­di­pra­tya­kṣa­sya­, sa­rva­jña­pra­tya­kṣa­sya vā ? a­sma­dā­di­pra­tya­kṣa­sya ta­da­ni­mi­tta­tva­pra­ti­pā­da­ne <lb n="48,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,20</span>si­ddha­sā­dha­na­m | sa­rva­jña­pra­tya­kṣa­sya bha­va­nma­te­nā­pra­si­ddha­tvā­ccha­śa­vi­ṣā­ṇa­sye­va kathaṃ taṃ pra­tya­ni­mi­tta­tā­vi­dhiḥ ? <lb n="48,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,21</span>athāpi syāt pareṇa ta­syā­bhyu­pa­ga­ta­tvā­t taṃ pra­tya­ni­mi­tta­tvaṃ ta­tpra­si­ddhyai­vo­cya­te­, ta­da­yu­kta­m­; pa­rī­kṣā­pū­rva<span type="hard-break">- </span><lb n="48,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,22</span>ka­tve­nā­bhyu­pa­ga­ma­sya sthi­ta­tvā­t­, ta­tpū­rva­ka­śce­t pa­ra­syā­bhyu­pa­ga­ma­sta­dā bha­va­to­'­pi tasya ta­dbhā­vaḥ­, parī<span type="hard-break">- </span><lb n="48,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,23</span>kṣāyāḥ pra­mā­ṇa­rū­pa­tvā­t­; pra­mā­ṇa­si­ddhaṃ ca na pa­ra­syai­va si­ddha­m­, pra­mā­ṇa­si­ddha­sya sa­rvai­re­vā­bhyu­pa­ga­ma­nī­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="48,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,24</span>tvāt | atha pra­mā­ṇa­vya­ti­re­ke­ṇa pareṇa sa­rva­jña­pra­tya­kṣa­ma­bhyu­pa­ga­taṃ ta­dā­'­sau pra­mā­ṇā­bhā­vā­de­va nā­bhyu­pa­ga­mo <lb n="48,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,25</span>yuktaḥ | na ca pra­mā­ṇā­bhyu­pa­ga­ta­syā­sma­dā­di­pra­tya­kṣa­vi­la­kṣa­ṇa­sya sa­rva­vi­tpra­tya­kṣa­sya taṃ pra­tya­ni­mi­tta­tvaṃ vidhātuṃ <lb n="48,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,26</span>yu­kta­m­, ya­to­'­sma­dā­di­pra­tya­kṣa­vi­la­kṣa­ṇa­tvaṃ sa­rva­vi­tpra­tya­kṣa­sya dha­rmā­di­grā­ha­ka­tve­nai­va­; taccet pra­mā­ṇa­to­'­bhyu<span type="hard-break">- </span><lb n="48,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,27</span>pa­ga­ta­m­, kathaṃ tasya taṃ pra­tya­ni­mi­tta­tva­mu­pa­pa­dye­ta ta­dgrā­ha­ka­pra­mā­ṇa­bā­dhi­ta­tvā­t ? kiñca, ayaṃ pa­ra­spa­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="48,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,28</span>vi­ru­ddho­'­pi vākyārthaḥ syāt — pra­mā­ṇa­to dha­rmā­di­grā­ha­kaṃ sa­rva­vi­tpra­tya­kṣaṃ yat prasiddhaṃ tad dha­rmā­di­grā­ha­kaṃ <lb n="48,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,29</span>na bha­va­tī­ti­ yato na pra­sa­ṅga­sā­dha­ne ā­śra­yā­si­ddha­tvā­di­dū­ṣa­ṇaṃ kramate; nahi pra­mā­ṇa­mū­la­pa­rā­bhyu­pa­ga­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="48,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,30</span>pū­rva­ka­me­va pra­sa­ṅga­sā­dha­naṃ pra­va­rtta­te­, kiṃ tarhi ? ‘yadi­’­a­rthā­bhyu­pa­ga­ma­da­rśa­na­pū­rva­ka­m | ata eva ‘­pra­sa­ṅga­sā<span type="hard-break">- </span><lb n="48,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,31</span>dhanasya vi­pa­rya­ya­pha­la­tva­m­, vi­pa­rya­ya­sya ca a­tī­ndri­ya­pa­dā­rtha­vi­ṣa­ya­pra­tya­kṣa­ni­ṣe­dha­pha­la­tva­m­, ta­nni­ṣe­dhe ca <lb n="48,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,32</span>kiṃ pra­tya­kṣa­sya dharmiṇo ni­ṣe­dhaḥ­, atha ta­ddha­rma­sya pra­tya­kṣa­tva­sye­ti ? pū­rva­smi­n pakṣe he­tū­nā­mā­śra­yā­si­ddha­te­ti <lb n="48,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,33</span>prati­pā­di­ta­m | u­tta­ra­tra pra­tya­kṣa­tva­ni­ṣe­dhe pra­mā­ṇā­nta­ra­tva­pra­sa­ktiḥ­, vi­śe­ṣa­pra­ti­ṣe­dha­sya śe­ṣā­bhya­nu­jñā­na­la<span type="hard-break">- </span><lb n="48,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,34</span>kṣa­ṇa­tvā­t­’ iti na pre­rya­m­, yato vi­śe­ṣa­ni­ṣe­dhe tasya vi­śe­ṣa­rū­pa­tve­na sattvasyaiva pra­ti­ṣe­dhaḥ | na ca dharmya<span type="hard-break">- </span><lb n="48,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,35</span>si­ddha­tvā­di­do­ṣaḥ­, ‘­ya­di­’­a­rtha­syā­bhyu­pa­ga­ta­tvā­t | kathaṃ pu­na­ra­tra prasaṅgaḥ vi­pa­rya­yo vā kriyate iti cet, <lb n="48,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,36</span>ta­du­cya­te — ‘­sā­rva­jñaṃ pratyakṣaṃ ya­dya­bhyu­pa­ga­mya­te tadā tad dha­rma­grā­ha­kaṃ na bha­va­ti­, vi­dya­mā­no­pa­la­mbha­na­tvā­t | <lb n="48,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,37</span>na cāsiddho hetuḥ | ta­thā­hi­’ — vi­dya­mā­no­pa­la­mbha­na­ma­tī­ndri­yā­rtha­ja­pra­tya­kṣa­m­, sa­tsaṃ­pra­yo­ga­ja­tvā­t | asyā<span type="hard-break">- </span><lb n="48,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,38</span>pya­si­ddha­to­dbhā­va­ne evaṃ va­kta­vya­m — ‘­vi­vā­da­go­ca­raṃ pratyakṣaṃ sa­tsaṃ­pra­yo­ga­ja­m­, pra­tya­kṣa­tvā­t ta­ccha­bda­vā­cya<span type="hard-break">- </span><lb n="48,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,39</span>tvād vā, a­sma­dā­di­pra­tya­kṣa­m sarvatra dṛ­ṣṭā­ntaḥ­’ iti prasaṅgaḥ | vi­pa­rya­ya­stve­va­m — ‘tad dha­rma­grā­ha­kaṃ cet na <lb n="48,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 48,40</span>vi­dya­mā­no­pa­la­mbha­na­m­, a­vi­dya­mānatvād dharmasya | a­vi­dya­mā­no­pa­la­mbha­na­tve na sa­tsaṃ­pra­yo­ga­ja­m | asa<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="049" ana="46 lines"/><lb n="49,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,01</span>tsaṃ­pra­yo­ga­ja­tve na pra­tya­kṣa­m­, nāpi ta­ccha­bda­vā­cya­m­’ | pra­sa­ṅga­sā­dha­nā­bhi­prā­ye­ṇai­va ‘­ya­di­’­a­rtho­pa­kṣe­pe­ṇa <lb n="49,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,02</span>vā­rtti­ka­kṛ­tā­'­pya­bhi­hi­ta­m — <lg n="a_185"><l><lb n="49,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,03</span>“yadi ṣaḍbhiḥ pramāṇaiḥ syāt sarvajñaḥ kena vāryate || </l><l><lb n="49,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,04</span>ekena tu pra­mā­ṇe­na sarvajño yena kalpyate | </l><l><lb n="49,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,05</span>nūnaṃ sa cakṣuṣā sa­rva­tra­sā­dī­n pra­ti­pa­dya­te || </l><l><lb n="49,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,06</span>ya­jjā­tī­yaiḥ pra­mā­ṇai­stu ya­jjā­tī­yā­rtha­da­rśa­na­m | </l><l><lb n="49,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,07</span>dṛṣṭaṃ saṃprati lokasya tathā kā­lā­nta­re­'­pya­bhū­t­” || </l><trailer type="lg" n="a_186"/></lg><lb n="49,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,08</span>pu­na­ra­pyu­kta­m — <lg n="a_187"><l><lb n="49,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,09</span>“­ye­'­pi sā­ti­śa­yā dṛṣṭāḥ prajñā — me­dhā­di­bhi­rna­rāḥ | </l><l><lb n="49,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,10</span>sto­ka­sto­kā­nta­ra­tve­na na tva­tī­ndri­ya­da­rśa­nā­t || </l></lg><lg n="a_188"><l><lb n="49,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,11</span>ya­trā­pya­ti­śa­yo dṛṣṭaḥ sa svā­rthā­na­ti­la­ṅgha­nā­t | </l><l><lb n="49,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,12</span>dūra — sū­kṣmā­di­dṛ­ṣṭau syānna rūpe śro­tra­vṛ­tti­taḥ” || </l><trailer type="lg" n="a_189"> ityādi | </trailer></lg><lb n="49,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,13</span>te­nā­trā­pi ‘­sva­ta­ntrā­nu­mā­nā­bhi­prā­ye­ṇā­śra­yā­si­ddha­tvā­di­dū­ṣaṇam’ ‘­u­pa­mā­no­pa­nyā­sa­bu­ddhyā vā­'­śe­ṣo­pa­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="49,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,14</span>no­pa­me­ya­bhū­ta­pu­ru­ṣa­pa­ri­ṣa­tsā­kṣā­tka­ra­ṇe u­pa­mā­naṃ pra­va­rtta­te­’ ityādi dū­ṣa­ṇā­bhi­dhānaṃ ca sa­rva­jña­va­di­naḥ svajā<span type="hard-break">- </span><lb n="49,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,15</span>tyā­vi­ṣka­ra­ṇā­mā­tra­ka­me­va | ataḥ ‘­a­tī­ndri­ya­sa­rva­vi­do na pratyakṣaṃ pra­vṛ­tti­dvā­re­ṇa ni­vṛ­tti­dvā­re­ṇa vā­'­bhā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="49,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,16</span>sā­dha­na­m­’ ityādi sa­rva­ma­bhyu­pa­ga­ma­vā­dā­nni­ra­sta­m | </p>
          <p n="a_190" rend="justify"><lb n="49,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,17</span>ya­ccā­nu­mā­ne­na sa­rva­jñā­bhā­va­sā­dha­ne dū­ṣa­ṇa­ma­bhi­hi­tam ‘kiṃ pra­mā­ṇā­nta­ra­saṃ­vā­dya­rtha­sya va­ktṛ­tvā­t­’ <lb n="49,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,18</span>i­tyā­di­, tad dhū­mā­da­gnya­nu­mā­ne­'­pi sa­mā­na­m | ­ta­thā­hi — tatrāpi vaktuṃ śakyate — kiṃ sādhya<span type="hard-break">- </span><lb n="49,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,19</span>dha­rmi­saṃ­ba­ndhī dhūmo he­tu­tve­no­pa­nya­staḥ­, uta dṛ­ṣṭā­nta­dha­rmi­saṃ­ba­ndhī ? tatra yadi sā­dhya­dha­rmi­saṃ­ba­ndhī <lb n="49,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,20</span>he­tu­sta­dā tasya dṛ­ṣṭā­nte­'­saṃ­bha­vā­da­na­nva­ya­do­ṣaḥ | atha dṛ­ṣṭā­nta­dha­rmi­saṃ­ba­ndhī­, so­'­si­ddhaḥ­; dṛṣṭānta<span type="hard-break">- </span><lb n="49,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,21</span>dha­rmi­dha­rma­sya sā­dhya­dha­rmi­ṇya­saṃ­bha­vā­t | a­tho­bha­ya­sā­dhā­ra­ṇaṃ dhū­ma­tva­sā­mā­nyaṃ he­tu­sta­dā tasya vipa<span type="hard-break">- </span><lb n="49,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,22</span>kṣe­'­na­gnau vi­ro­dhā­si­ddheḥ sa­ndi­gdha­vi­pa­kṣa­vyā­vṛ­tti­ka­tve­na sva­sā­dhyā­ga­ma­ka­tva­m | atha vi­pa­kṣe­'­na­gnau <lb n="49,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,23</span>dhū­ma­syā­nu­pa­la­mbhā­d vi­ro­dha­si­ddhe­rna sa­ndi­gdha­vi­pa­kṣa­vyā­vṛ­tti­ka­tva­m­; na­nva­trā­pi vaktuṃ śakyam — sarva<span type="hard-break">- </span><lb n="49,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,24</span>saṃ­ba­ndhi­no­'­nu­pa­la­mbha­syā­saṃ­bha­vā­t anagnau de­śā­nta­re kā­lā­nta­re vā ke­na­ci­d dhū­ma­syo­pa­la­mbhā­t | <lb n="49,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,25</span>ta­du­pa­la­bdhi­ma­taḥ ka­sya­ci­da­bhā­vā­t sa­rva­saṃ­ba­ndhi­no­'­nu­pa­la­mbha­sya saṃbhava iti cet, kena punaḥ <lb n="49,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,26</span>pra­mā­ṇe­nā­na­gnau dhū­ma­sa­ttva­grā­ha­ka­pu­ru­ṣā­bhā­vaḥ pra­ti­pa­nnaḥ ? ya­dya­nya­taḥ pra­mā­ṇā­t­, tata e­vā­na­gne­rdhū­ma­sya <lb n="49,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,27</span>vyā­vṛ­tti­si­ddhe­rvya­rthaṃ sa­rva­saṃ­ba­ndhya­nu­pa­la­mbha­la­kṣa­ṇa­sya vipakṣe dhū­ma­vi­ro­dha­sā­dha­ka­sya pra­mā­ṇa­syā­bhi­dhā<span type="hard-break">- </span><lb n="49,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,28</span>nam | atha ta­thā­bhū­tā­nu­pa­la­mbhā­t ta­da­bhā­vā­va­ga­maḥ­; nanu ta­thā­bhū­ta­pu­ru­ṣā­bhā­ve ta­da­nu­pa­la­mbha­saṃ­bha­vaḥ­, <lb n="49,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,29</span>ta­tsaṃ­bha­vā­cca ta­thā­bhū­ta­pu­ru­ṣā­bhā­va­si­ddhi­ri­tī­ta­re­ta­rā­śra­ya­tvā­d na sa­rva­saṃ­ba­ndhi­no­'­nu­pa­la­mbha­sya saṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="49,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,30</span>bhavaḥ; saṃ­bha­ve­'­pi ta­syā­si­ddhe­rna vi­pa­rya­ye vi­ro­dha­sā­dha­ka­tva­m | a­thā­tma­saṃ­ba­ndhi­no­'­nu­pa­la­mbha­sya <lb n="49,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,31</span>dhū­ma­tva­la­kṣa­ṇa­he­to­rvi­pa­kṣād vyā­vṛ­tti­sā­dha­ka­tva­m­, na; tasya pa­ra­ce­to­vṛ­tti­vi­śe­ṣai­ra­nai­kā­nti­ka­tvā­t | <lb n="49,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,32</span>a­thā­nu­pa­la­mbha­vya­ti­ri­ktaṃ dhū­ma­la­kṣa­ṇa­sya he­to­rvi­pa­rya­ye bādhakaṃ pra­mā­ṇa­ma­sti na tu va­ktṛ­tva­la­kṣa­ṇa­sya­, <lb n="49,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,33</span>kiṃ pu­na­sta­di­ti va­kta­vya­m ? agni — dhūmayoḥ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va­la­kṣa­ṇa­pra­ti­ba­ndha­grā­ha­ka­mi­ti cet, kaḥ <lb n="49,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,34</span>pu­na­ra­sau kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vaḥ­, kiṃ vā ta­dgrā­ha­kaṃ pra­mā­ṇa­m ? a­gni­bhā­ve eva dhūmasya bhā­va­sta­da­bhā­ve cābhāva <lb n="49,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,35</span>eva asau, ta­dgrā­ha­kaṃ ca pramāṇaṃ pra­tya­kṣā­'­nu­pa­la­mbha­sva­bhā­va­m | nanu ki­ñci­jjña­tva­sya ta­dvyā­pa­ka­sya vā <lb n="49,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,36</span>rā­gā­di­ma­ttva­sya bhāve eva va­ktṛ­tva­sya bhāvaḥ svā­tma­nye­va dṛṣṭaḥ, ta­da­bhā­ve cā­'­bhā­va e­vo­pa­lā­dā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="49,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,37</span>vi­gā­ne­nā­nu­pa­la­mbha­to jñāta iti kathaṃ na vi­pa­rya­ye sa­rva­jña­tve vī­ta­rā­ga­tve vā va­ktṛ­tva­la­kṣa­ṇa­sya heto<span type="hard-break">- </span><lb n="49,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 49,38</span>rbādhakaṃ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va­la­kṣa­ṇa­pra­ti­ba­ndha­grā­ha­kaṃ pra­tya­kṣā­nu­pa­la­mbhā­khyaṃ pramāṇaṃ da­rśa­nā­da­rśa­na­śa­bda­vā­cyaṃ <pb n="050" ana="48 lines"/><lb n="50,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,01</span>yuktam ? na ca da­rśa­nā­da­rśa­na­śa­bda­vā­cya­syā­sma­da­bhyu­pa­ga­ta­pra­mā­ṇa­sya pra­tya­kṣā­nu­pa­la­mbha­śa­bda­vā­cya­sya vā <lb n="50,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,02</span>bha­va­da­bhi­pre­ta­sya ka­ści­dvi­śe­ṣaḥ pra­kṛ­ta­he­tu — sā­dhya­pra­ti­ba­ndha­sā­dha­ne u­pa­la­bhya­te | atha kiñcijjñatva — rāgā<span type="hard-break">- </span><lb n="50,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,03</span>di­ma­ttva­sa­dbhā­ve­'­pi svātmani na ta­ddhe­tu­kaṃ vaktṛtvaṃ pra­ti­pa­nna­m kintu va­ktu­kā­ma­tā­he­tu­ka­m­; rāgā<span type="hard-break">- </span><lb n="50,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,04</span>di­sa­dbhā­ve­'­pi va­ktu­kā­ma­tā­'­bhā­ve­'­bhā­vā­d va­ca­na­sya | nanvevaṃ vya­bhi­cā­re vi­va­kṣā­'­pi na vacane nimittaṃ <lb n="50,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,05</span>syāt, ta­trā­pya­nya­vi­va­kṣā­yā­ma­nya­śa­bda­da­rśa­nā­t­; anyathā go­tra­skha­la­nā­de­ra­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | athārtha<span type="hard-break">- </span><lb n="50,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,06</span>vi­va­kṣā­vya­bhi­cā­re­'­pi śa­bda­vi­va­kṣā­yā­ma­vya­bhi­cā­raḥ­, na; sva­pnā­va­sthā­yā­m a­nya­ga­ta­ci­tta­sya vā śabdavi<span type="hard-break">- </span><lb n="50,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,07</span>va­kṣā­'­bhā­ve­'­pi va­ktṛ­tva­saṃ­ve­da­nā­t | na ca vya­va­hi­tā vivakṣā tasya ni­mi­tta­mi­ti pa­ri­hā­raḥ­, evama<span type="hard-break">- </span><lb n="50,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,08</span>bhyu­pa­ga­me pra­ti­ni­ya­ta­kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t sarvasya tatprāpteḥ | tanna va­ktu­kā­ma­tā­ni­mi­tta­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="50,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,09</span>pye­kā­nta­to vacanaṃ si­ddha­m­, vya­ti­re­kā­si­ddheḥ | a­nva­ya­stu ki­ñci­jjña­tve­na rā­gā­di­ma­ttve­na vā va­ca­na­sya <lb n="50,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,10</span>siddho na va­ktu­kā­ma­ta­yā | atha ki­ñci­jjña­tvā­dya­bhā­ve sarvatra vaktṛtvaṃ na bha­va­tī­tya­tra pra­mā­ṇā­bhā­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="50,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,11</span>nnā­sa­rva­jña — va­ktṛ­tva­yoḥ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va­la­kṣa­ṇaḥ pra­ti­ba­ndhaḥ si­dhya­ti­, tarhi va­hnya­bhā­ve dhūmaḥ sarvatra na <lb n="50,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,12</span>bha­va­tī­tya­trā­pi pra­mā­ṇā­bhā­va­stu­lya iti na pra­ti­ba­ndha­gra­haḥ | a­thā­gnya­bhā­ve­'­pi yadi dhūmaḥ syāt <lb n="50,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,13</span>ta­dā­'­sau ta­ddhe­tu­ka eva na bha­ve­di­ti sa­kṛ­da­pya­he­to­ra­gne­sta­sya na bhāvaḥ syāt, dṛśyate ca ma­hā­na­sā<span type="hard-break">- </span><lb n="50,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,14</span>dā­va­gni­ta iti nā­na­gne­rdhū­ma­sa­dbhā­va iti pra­ti­ba­ndha­si­ddhiḥ | nanu ya­the­ndha­nā­de­re­ka­dā sa­mu­dbhū­to­'­pi <lb n="50,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,15</span>va­hni­ra­nya­dā­'­ra­ṇi­to ma­ṇyā­de­rvā bha­va­nnu­pa­la­bhya­te­, dhūmo vā vahnita u­pa­jā­ya­mā­no­'­pi go­pā­la­gha­ṭi­kā­dau <lb n="50,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,16</span>pā­va­ko­dbhū­ta­dhū­mā­da­pyu­pa­jā­ya­te i­tya­va­ga­ma­sta­thā ka­dā­ci­da­grya­bhā­ve­'­pi bha­vi­ṣya­tī­ti kutaḥ pra­ti­ba­ndha<span type="hard-break">- </span><lb n="50,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,17</span>siddhiḥ ? atha yādṛśo va­hni­ri­ndha­nā­di­sā­ma­grī­ta u­pa­jā­ya­mā­no dṛṣṭo na tā­dṛ­śo­'­ra­ṇi­to ma­ṇyā­de­rvā­, <lb n="50,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,18</span>dhū­mo­'­pi yā­dṛ­śo­'­gni­ta u­pa­jā­ya­te na tādṛśa eva go­pā­la­gha­ṭi­kā­dā­va­gni­pra­bha­va­dhū­mā­t | a­nyā­dṛ­śā­t <lb n="50,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,19</span>tā­dṛ­śa­bhā­ve tā­dṛ­śa­tva­ma­he­tu­ka­mi­ti na tasya kva­ci­da­pi pra­ti­ni­ya­maḥ syāt, a­he­to­rde­śa — kāla — svabhāva<span type="hard-break">- </span><lb n="50,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,20</span>ni­ya­mā­yo­gā­di­ti nā­gni­ja­nya­dhū­ma­sya ta­tsa­dṛ­śa­sya vā­'­na­gne­rbhā­vaḥ­; bhāve vā tā­dṛ­śa­dhū­ma­ja­na­ka­syā­gni­sva­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="50,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,21</span>va­tai­ve­ti na vya­bhi­cā­raḥ | ta­du­kta­m — <lg n="a_191"><l><lb n="50,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,22</span>“­a­gni­sva­bhā­vaḥ śakrasya mūrddhā ya­dya­gni­re­va saḥ | </l><l><lb n="50,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,23</span>a­thā­na­gni­sva­bhā­vo­'­sau dhū­ma­sta­tra kathaṃ bha­ve­t­” || </l><trailer type="lg" n="a_192"> ityādi | </trailer></lg><lb n="50,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,24</span>ta­de­ta­d va­ktṛ­tve­'­pi sa­mā­na­m | tathāhi — yadi sarvajñe vī­ta­rā­ge vā vacanaṃ syād a­sa­rva­jñā­d rā­gā­di­yu<span type="hard-break">- </span><lb n="50,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,25</span>ktād vā ka­dā­ci­da­pi na syāt, ahetoḥ sa­kṛ­da­pya­saṃ­bha­vā­t­; bhavati ca tat tataḥ | ato na sarvajñe <lb n="50,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,26</span>tasya ta­tsa­dṛ­śa­sya vā saṃbhava iti pra­ti­ba­ndha­si­ddhiḥ | atha de­śā­nta­re kā­lā­nta­re vā­'­sa­rva­jña­kā­rya­me­va <lb n="50,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,27</span>vacanaṃ na sa­rva­jña­pra­bha­va­mi­ti na da­rśa­nā­'­da­rśa­na­pra­mā­ṇa­ga­mya­m — da­rśa­na­sye­ya­dvyā­pā­rā­saṃ­bha­vā­t a­da­rśa­na­sya ca <lb n="50,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,28</span>prā­ge­vai­vaṃ­bhū­tā­rtha­grā­ha­ka­tve­na ni­ṣi­ddha­tvāt — tarhi sa­rva­dā­'­gni­pra­bha­va eva dhū­mo­'­gnya­bhā­ve ka­dā­ca­nā­pi na <lb n="50,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,29</span>bha­va­tī­tya­trā­pi pra­tya­kṣa­sya sa­nni­hi­ta­va­rtta­mā­nā­rtha­grā­ha­ka­tve­nā­pra­vṛ­tteḥ­, a­nu­pa­la­mbha­syā­pi ta­dvi­vi­kta­pra­de­śa<span type="hard-break">- </span><lb n="50,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,30</span>vi­ṣa­ya­pra­tya­kṣa­sva­bhā­va­syā­tra vastuni vyā­pā­rā­saṃ­bha­vā­d na kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va­la­kṣa­ṇaḥ pra­ti­ba­ndhaḥ pratyakṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="50,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,31</span>nu­pa­la­mbha­sā­dha­naḥ syāt | nā­pya­nu­mā­na­to­'­pi prakṛtaḥ pra­ti­ba­ndhaḥ si­ddhi­mā­sā­da­ya­ti­, i­ta­re­ta­rā­śra­yā­'­na<span type="hard-break">- </span><lb n="50,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,32</span>va­sthā­do­ṣa­pra­sa­ṅga­sya pra­da­rśi­ta­tvā­t | na cānyat pra­ti­ba­ndha­pra­sā­dha­kaṃ pra­mā­ṇa­ma­stī­ti pra­si­ddhā­nu­mā­na­syā­pi <lb n="50,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,33</span>sa­rva­jñā­bhā­vā­'­'­ve­da­kā­nu­mā­na­ni­rā­sa­yu­ktyu­pa­kṣe­pa­mi­ccha­to­'­trā­bhā­vaḥ prasaktaḥ | atha pra­si­ddhā­nu­mā­ne sā<span type="hard-break">- </span><lb n="50,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,34</span>dhya­sā­dha­na­yoḥ pra­ti­ba­ndhaḥ ta­tpra­sā­dha­kaṃ ca pramāṇaṃ ki­ñci­da­sti tarhi sa eva pra­ti­ba­ndhaḥ ki­ñci­jjña­tva — <lb n="50,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,35</span>va­ktṛ­tva­yoḥ ta­tpra­sā­dha­kaṃ ca tadeva pramāṇaṃ bha­vi­ṣya­tī­ti siddhaḥ pra­ti­ba­ndhaḥ ki­ñci­jjña­tva — va­ktṛ­tva­yo­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="50,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,36</span>gni — dhū­ma­yo­ri­va­ ata eva ‘­vyā­pyā­bhyu­pa­ga­mo vyā­pa­kā­bhyu­pa­ga­ma­nā­nta­rī­ya­ko yatra darśyate tat pra­sa­ṅga­sā­dha<span type="hard-break">- </span><lb n="50,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,37</span>nam’ iti ta­lla­kṣa­ṇa­sya yu­ṣma­da­bhyu­pa­ga­me­nā­tra sa­dbhā­vā­d bha­va­tye­vā­to­'­nu­mā­nā­t sa­rva­jñā­bhā­va­si­ddhiḥ | pakṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="50,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,38</span>dha­rma­tā­'­bhā­va­pra­ti­pā­da­na ca yat pra­kṛ­ta­pra­sa­ṅga­sā­dha­ne pra­ti­pā­di­taṃ tad a­bhyu­pa­ga­ma­vā­dā­nni­ra­sta­m­, tatra <lb n="50,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,39</span>pa­kṣa­dha­rma­tā­yā he­to­ra­bhā­ve­'­pi ga­ma­ka­tva­sya si­ddha­tvā­t | śeṣastu pū­rva­pa­kṣa­gra­ntho­'­na­bhyu­pa­ga­mā­nni­ra­sta iti <lb n="50,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,40</span>na pra­tyu­ccā­rya dūṣitaḥ | a­to­'­yu­kta­mu­ktam ‘­sa­rva­jña­vā­di­nāṃ yathā ta­tsā­dha­ka­pra­mā­ṇā­bhā­vā­d na ta­dvi­ṣa­yaḥ <lb n="50,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,41</span>sa­dvya­va­hā­ra­sta­thā ta­da­bhā­va­vā­di­nāṃ mī­māṃ­sa­kā­dī­nāṃ ta­da­bhā­va­grā­ha­ka­pra­mā­ṇā­bhā­vā­de­va na ta­da­bhā­va­vya­va<span type="hard-break">- </span><lb n="50,42"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 50,42</span>hāraḥ’ iti, pra­sa­ṅga­sā­dha­na­sya ta­da­bhā­va­sā­dha­ka­sya sa­ma­rthi­ta­tvā­t | <pb n="051" ana="47 lines"/></p>
          <p n="a_193" rend="justify"><lb n="51,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,01</span>atha yad a­bhyā­sa­vi­ka­la­ca­kṣu­rā­di­ja­ni­taṃ pratyakṣaṃ tad dha­rmā­di­grā­ha­kaṃ na bha­va­tī­ti prasaṅga<span type="hard-break">- </span><lb n="51,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,02</span>sā­dha­nā­t sidhyati na pu­na­ra­nyā­dṛ­gbhū­ta­m­, co­da­nā­va­da­nyā­dṛ­śa­sya dha­rma­grā­ha­ka­tvā­vi­ro­dhā­t | nanu <lb n="51,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,03</span>kiṃ tajjñānaṃ pra­ti­ni­ya­ta­ca­kṣu­rā­di­ja­ni­taṃ dha­rmā­di­grā­ha­ka­m­, u­tā­bhyā­sa­ja­ni­ta­m­, ā­ho­svi­t śabda<span type="hard-break">- </span><lb n="51,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,04</span>ja­ni­ta­m­, kiṃ­vā­'­nu­mā­na­pra­bhā­vi­ta­m ? tatra yadi ca­kṣu­rā­di­pra­bha­va­m­, ta­da­yu­kta­m; ca­kṣu­rā­dī­nāṃ prati<span type="hard-break">- </span><lb n="51,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,05</span>ni­ya­ta­rū­pā­di­vi­ṣa­ya­tve­na ta­tpra­bha­va­sya ta­jjñā­na­sya dha­rmā­di­grā­ha­ka­tvā­yo­gā­t | ata eva “yadi <lb n="51,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,06</span>ṣaḍbhiḥ” ityādyuktaṃ dū­ṣa­ṇa­ma­tra pakṣe | a­thā­bhyā­sa­ja­ni­taṃ taditi pakṣaḥ — tathāhi — jñā­nā­bhyā­sā­t <lb n="51,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,07</span>pra­ka­rṣa­ta­ra­ta­mā­di­pra­kra­me­ṇa ta­tpra­ka­rṣa­sa­mbha­ve ta­du­tta­ro­tta­rā­bhyā­sa­sa­ma­nva­yā­t sa­ka­la­bhā­vā­ti­śa­ya­pa­rya­ntaṃ <lb n="51,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,08</span>saṃ­ve­da­na­ma­vā­pya­ta iti, tadapi ma­no­ra­tha­mā­tra­m­; ya­to­'­bhyā­so hi nāma ka­sya­ci­t pra­ti­ni­ya­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="51,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,09</span>śi­lpa­ka­lā­dau pra­ti­ni­ya­to­pa­de­śa­sa­dbhā­va­va­to janmato janasya saṃ­bhā­vya­te na tu sa­rva­pa­dā­rtha­vi­ṣa­yo­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="51,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,10</span>de­śa­saṃ­bha­vaḥ | na ca sa­rva­pa­dā­rtha­vi­ṣa­yā­nu­pa­de­śa­jñā­na­saṃ­bha­vo yena ta­jjñā­nā­bhyā­sā­t sa­ka­la­jñā­na­prā­ptiḥ­, <lb n="51,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,11</span>ta­tsaṃ­bha­ve vā sa­ka­la­pa­dā­rtha­vi­ṣa­ya­jñā­na­sya si­ddha­tvā­t ki­ma­bhyā­sa­pra­yā­se­na ? kiṃca, ta­da­bhyā­sa­pra­va­rtta­kaṃ <lb n="51,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,12</span>jñānaṃ yadi ca­kṣu­rā­di­pra­ti­ni­ya­ta­ka­ra­ṇa­pra­bha­va­ma­pya­nye­ndri­ya­vi­ṣa­ya­ra­sā­di­go­ca­ra­m a­tī­ndri­yā­rtha­go­ca­raṃ ca <lb n="51,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,13</span>syāt tadā pa­dā­rtha­śa­kteḥ pra­ti­ni­ya­ta­tve­na pra­mā­ṇa­si­ddhā­yā a­bhā­vā­t pra­ti­ni­ya­ta­kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vā­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="51,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,14</span>va­pra­sa­kti­sa­dbhā­vā­t sa­ka­la­vya­va­hā­ro­cche­da­pra­sa­ktiḥ | a­thā­bhyā­sa­sa­hā­yā­nāṃ ca­kṣu­rā­dī­nā­ma­pi sa­rva­jñā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="51,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,15</span>sthā­yā­ma­tī­ndri­ya­da­rśa­na­śa­kti­rna ca vya­va­hā­ro­cche­daḥ­, a­sma­dā­di­ca­kṣu­rā­dī­nā­ma­na­bhyā­sa­da­śā­yāṃ śaktipra<span type="hard-break">- </span><lb n="51,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,16</span>ti­ni­ya­mā­d a­sma­dā­da­ya eva vya­va­hā­ri­ṇa iti, e­ta­da­pya­sa­mī­cī­na­m­; na kha­lva­bhyā­se sa­tya­pya­nya­to vā <lb n="51,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,17</span>hetoḥ ka­sya­ci­da­tī­ndri­ya­da­rśa­naṃ ca­kṣu­rā­di­bhya u­pa­la­bhya­te­; dṛ­ṣṭā­nu­sā­ri­ṇya­śca kalpanā bha­va­ntī­ti | kiṃca, <lb n="51,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,18</span>sa­rva­pa­dā­rtha­ve­da­ne ca­kṣu­rā­di­ja­ni­ta­jñā­nā­t ta­da­bhyā­saḥ­, ta­tsa­hā­yaṃ ca ca­kṣu­rā­di­kaṃ sa­rva­jñā­va­sthā­yāṃ sa­rva­pa­dā<span type="hard-break">- </span><lb n="51,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,19</span>rtha­sā­kṣā­tkā­ri­jñā­naṃ ja­na­ya­tī­ti ka­tha­mi­ta­re­ta­rā­śra­ya­me­ta­t ka­lpa­nā­go­ca­ra­cā­ri ca­tu­ra­ce­ta­so bhavata iti <lb n="51,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,20</span>na dvi­tī­yo­'­pi pakṣo yu­kti­kṣa­maḥ | atha śa­bda­ja­ni­taṃ ta­jjñā­na­m­, nanu śabdasya ta­tpra­ṇī­ta­tve­na prāmāṇye <lb n="51,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,21</span>sa­rva­pa­dā­rtha­vi­ṣa­ya­jñā­na­saṃ­bha­vaḥ­, ta­jjñā­na­saṃ­bha­ve ca sa­rva­jña­sya ta­thā­bhū­ta­śa­bda­pra­ṇe­tṛ­tva­mi­tī­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="51,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,22</span>nuṣaṅgaḥ | ata e­vo­kta­m — <lg n="a_194"><l><lb n="51,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,23</span>“narte ta­dā­ga­mā­t sidhyed na ca te­nā­ga­mo vinā” | </l><trailer type="lg" n="a_195"> iti | </trailer></lg><lb n="51,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,24</span>na ca śa­bda­ja­ni­taṃ spa­ṣṭā­bha­mi­ti na ta­jjñā­na­vā­n sa­ka­la­jña i­tya­bhyu­pa­ga­mya­te­, evaṃ ca pre­ra­ṇā­ja­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="51,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,25</span>ta­jñā­na­va­to dha­rma­jña­tva­m­; ata evoktam — “­co­da­nā hi bhūtaṃ bha­va­nta­m­” i­tyā­di­, tanna tṛtīya<span type="hard-break">- </span><lb n="51,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,26</span>pa­kṣo­'­pi yu­kti­sa­ṅga­taḥ | a­nu­mā­na­ja­ni­ta­jñā­ne­na tu sa­rva­vi­ttve na dha­rma­jña­tva­m­, dha­rmā­de­ra­tī­ndri­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="51,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,27</span>tvena ta­jjñā­pa­ka­li­ṅga­tve­nā­bhyu­pa­ga­mya­mā­na­syā­rtha­sya tena saha saṃ­ba­ndhā­si­ddheḥ­; a­si­ddha­saṃ­ba­ndha­sya cā'<span type="hard-break">- </span><lb n="51,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,28</span>jñā­pa­ka­tvā­nna tato dha­rmā­dya­nu­mā­na­m i­tya­nu­mā­na­ja­ni­taṃ jñānaṃ na sa­ka­la­dha­rmā­di­pa­dā­rthā­'­'­ve­da­ka­m | <lb n="51,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,29</span>kiṃca, ta­thā­bhū­ta­pa­dā­rtha­jñā­ne­na yadi sa­rva­vi­da­bhyu­pa­ga­mya­te tadā a­sma­dā­dī­nā­ma­pi sa­rva­vi­ttva­ma­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="51,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,30</span>vā­ri­ta­pra­sa­ra­m­, ‘­bhā­vā­bhā­vo­bha­ya­rū­paṃ ja­ga­t­, pra­me­ya­tvā­t­’ i­tya­nu­mā­na­syā­sma­dā­dī­nā­ma­pi bhā­vā­t­; <lb n="51,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,31</span>aspaṣṭaṃ cā­'­nu­mā­na­mi­ti ta­jja­ni­ta­syā­pya­vai­śa­dya­saṃ­bha­vā­nna ta­jjñā­na­vā­n sarvajño yuktaḥ | a­thā­nu­mā­na­jñā­naṃ <lb n="51,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,32</span>prā­ga­vi­śa­da­ma­pi ta­de­vā­śe­ṣa­pa­dā­rtha­vi­ṣa­yaṃ pu­naḥ­pu­na­rbhā­vya­mā­naṃ bhā­va­nā­pra­ka­rṣa­pa­rya­nte yo­gi­jñā­na­rū­pa­tā­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="51,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,33</span>sā­da­ya­d vai­śa­dya­bhā­g bha­va­ti­, dṛṣṭaṃ cā­bhyā­sa­ba­lā­d jñā­na­syā­na­kṣa­ja­syā­pi kāma — śoka — bhayo — nmāda — <lb n="51,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,34</span>cau­ra­sva­pnā­dyu­pa­plu­ta­sya vai­śa­dya­m­; nanvevaṃ ta­jjñā­na­va­d a­tī­ndri­yā­rtha­vi­dvi­jñā­na­syā­pyu­pa­plu­ta­tvaṃ syāditi <lb n="51,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,35</span>ta­jjñā­na­va­taḥ kā­mā­dyu­pa­plu­ta­pu­ru­ṣa­va­d vi­pa­rya­sta­tva­m | atha yathā rajo — nī­hā­rā­dyā­va­ra­ṇā­vṛ­ta­vṛ­kṣā­di­da­rśa­na<span type="hard-break">- </span><lb n="51,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,36</span>ma­vi­śa­daṃ ta­dā­va­ra­ṇā­pā­ye vai­śa­dya­ma­nu­bha­va­ti evaṃ rā­gā­dyā­vā­ra­kā­ṇāṃ vi­jñā­nā­vai­śa­dya­he­tū­nā­ma­pā­ye sa­rva­jña­jñā­naṃ <lb n="51,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,37</span>vi­śa­da­tā­ma­nu­bha­vi­ṣya­tī­ti­, a­sa­de­ta­t­; rā­gā­dī­nā­mā­va­ra­ṇa­tvā­si­ddheḥ­, ku­ḍyā­dī­nā­me­va hyā­vā­ra­ka­tvaṃ loke <lb n="51,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,38</span>prasiddhaṃ na rā­gā­dī­nā­m | tathāhi — rā­gā­di­sa­dbhā­ve­'­pi ku­ḍyā­dyā­vāra­kā­bhā­ve vi­jñā­na­mu­tpa­dya­mā­naṃ dṛ­ṣṭa­m­, <lb n="51,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,39</span>rā­gā­dya­bhā­ve­'­pi ku­ḍyā­dyā­vā­ra­ka­sa­dbhā­ve na vi­jñā­no­da­ya i­tya­nva­ya — vya­ti­re­kā­bhyāṃ ku­ḍyā­dī­nā­me­vā­'­'­va­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="51,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,40</span>ṇa­tvā­va­ga­mo na rā­gā­dī­nā­mi­ti na rā­gā­da­ya ā­vā­ra­kā iti na ta­dvi­ga­mo­'­pi sa­rva­vi­dvi­jñā­na­sya <lb n="51,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 51,41</span>vai­śa­dya­he­tuḥ | <pb n="052" ana="50 lines"/></p>
          <p n="a_196" rend="justify"><lb n="52,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,01</span>kiṃca, sa­rva­ve­da­naṃ sa­rva­jña­jñā­ne­na kiṃ sa­ma­sta­pa­dā­rtha­gra­ha­ṇa­m­, uta śa­kti­yu­kta­tva­m­, ā­ho­svi­t pradhā<span type="hard-break">- </span><lb n="52,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,02</span>na­bhū­ta­ka­ti­pa­ya­pa­dā­rtha­gra­ha­ṇa­m ? tatra yadyādyaḥ pa­kṣa­sta­trā­pi va­kta­vya­m — kiṃ krameṇa ta­dgra­ha­ṇa­m­, ā­ho­svi­d <lb n="52,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,03</span>yau­ga­pa­dye­na ? tatra yadi krameṇa ta­dgra­ha­ṇa­m­, ta­da­yu­kta­m­; a­tī­tā­'­nā­ga­ta­va­rtta­mā­na­pa­dā­rthā­nā­ma­pa­ri­sa­mā­pte­sta<span type="hard-break">- </span><lb n="52,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,04</span>jjñā­na­syā­pya­pa­ri­sa­mā­pti­taḥ sa­rva­jña­tā­'­yo­gā­t | atha yu­ga­pa­d a­na­ntā­tī­tā­'­nā­ga­ta­pa­dā­rtha­sā­kṣā­tkā­ri tadve<span type="hard-break">- </span><lb n="52,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,05</span>da­na­ma­bhyu­pa­ga­mya­te­, ta­da­pya­sa­t­; pa­ra­spa­ra­vi­ruddhānāṃ śī­to­ṣṇā­dī­nā­me­ka­jñā­ne pra­ti­bhā­sā­saṃ­bha­vā­t­; saṃbhave <lb n="52,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,06</span>vā na ka­sya­ci­da­rtha­sya pra­ti­ni­ya­ta­sya tad grāhakaṃ syāditi ta­jjñā­ne­na a­sma­dā­di­bhyo­'­pi vyava<span type="hard-break">- </span><lb n="52,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,07</span>hāribhyo hī­na­ta­ra iti kathaṃ sarvajñaḥ ? kiṃca, yadi yu­ga­pa­t sa­rva­pa­dā­rtha­grā­ha­kaṃ ta­jjñā­na­m ta­dai­ka­kṣa­ṇe eva <lb n="52,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,08</span>sa­rva­pa­dā­rtha­gra­ha­ṇā­d dvi­tī­ya­kṣa­ṇe­'­ki­ñci­jjña eva syāt; tataśca kiṃ tena tā­dṛ­śā­'­ki­ñci­jjñe­na sa­rva­jña­tve­na ? <lb n="52,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,09</span>na cā­nā­dya­na­nta­saṃ­ve­da­na­sya pa­ri­sa­mā­ptiḥ­, pa­ri­sa­mā­ptau vā ka­tha­ma­nā­dya­na­nta­tā ? kiṃca, sa­ka­la­pa­dā­rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="52,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,10</span>sā­kṣā­tka­ra­ṇe pa­ra­stha­rā­gā­di­sā­kṣā­tka­ra­ṇa­mi­ti rā­gā­di­mā­na­pi sa syād viṭa iva | atha rā­gā­di­saṃ­ve<span type="hard-break">- </span><lb n="52,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,11</span>da­na­me­va nāsti na tarhi sa­ka­la­pa­dā­rtha­sā­kṣā­tka­ra­ṇa­m­; tanna prathamaḥ pakṣaḥ | atha śa­kti­yu­kta­tve­na sakala<span type="hard-break">- </span><lb n="52,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,12</span>pa­dā­rtha­saṃ­ve­da­naṃ ta­jjñā­na­ma­bhyu­pa­ga­mya­te­, tadapi na yu­kta­m­; sa­rva­pa­dā­rthā­'­ve­da­ne ta­ccha­kte­rjñā­tu­ma­śa­kteḥ­; <lb n="52,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,13</span>kā­rya­da­rśa­nā­nu­me­ya­tvā­ccha­ktī­nā­m | kiṃca, sa­rva­pa­dā­rtha­jñā­na­pa­ri­sa­mā­ptā­va­pi­‘­i­ya­de­va sa­rva­m­’ iti kathaṃ <lb n="52,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,14</span>pa­ri­cche­da­śa­ktiḥ ? atha ve­da­nā­'­bhā­vā­da­bhā­vo­'­pa­ra­sye­ti sa­rva­saṃ­ve­da­na­m­, a­ve­da­nā­da­bhā­vo­'­pa­ra­sye­ti <lb n="52,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,15</span>kuto niścayaḥ ? ta­da­pe­kṣa­yā ta­syo­pa­la­bdhi­la­kṣa­ṇa­prā­pta­tvā­t ta­thā­bhū­tā­nu­pa­la­bdhyā­'­bhā­va­ni­śca­ya iti cet, <lb n="52,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,16</span>evaṃ sati sa e­ve­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣaḥ — sa­rva­jña­tva­ni­śca­ye ta­da­bhā­va­ni­śca­yaḥ­, ta­da­bhā­va­ni­śca­ye ca sa­rva­jña­tva­ni­śca­ya <lb n="52,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,17</span>iti nai­ka­syā­pi siddhiḥ; tanna dvi­tī­yo­'­pi pakṣaḥ | atha yā­va­du­pa­yo­gi pra­dhā­na­bhū­ta­pa­dā­rtha­jā­taṃ tā­va­da­sau <lb n="52,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,18</span>vettīti ta­tpa­ri­jñā­nā­t sa­ka­la­jñaḥ­, tadapi sa­rva­pa­dā­rthā­'­ve­da­ne ni­ya­me­na na saṃ­bha­va­ti­; ‘­sa­ka­la­pa­dā­rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="52,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,19</span>vya­va­cche­de­na te­ṣā­me­va pra­yo­ja­na­ni­va­rttaka­tva­m­’ iti sa­ka­la­pa­ri­jñā­na­ma­nta­re­ṇā­śa­kya­sā­dha­na­mi­ti na <lb n="52,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,20</span>tṛ­tī­yo­'­pi pakṣo yuktaḥ | </p>
          <p n="a_197" rend="justify"><lb n="52,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,21</span>kiṃca, ni­tya­sa­mā­dhā­na­saṃ­bha­ve vi­ka­lpā­bhā­vā­t kathaṃ va­ca­na­m ? vacane vā vi­ka­lpa­saṃ­bha­vā­t samā<span type="hard-break">- </span><lb n="52,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,22</span>dhā­na­vi­ro­dhā­nna sa­mā­hi­ta­tva­mi­ti bhrāntacchādma­sthi­ka­jñā­na­yu­ktaḥ sa syāt | kathaṃ vā­'­tī­tā­nā­ga­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="52,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,23</span>gra­ha­ṇa­m a­tī­tā­deḥ sva­rū­pa­syā­saṃ­bha­vā­t ? a­sa­dā­kā­ra­gra­ha­ṇe ca tai­mi­ri­ka­jñā­na­va­t pra­mā­ṇa­tvaṃ na <lb n="52,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,24</span>syāt | a­thā­tī­tā­di­ka­ma­pya­sti­, evaṃ sa­tya­tī­tā­di­tvā­de­ra­pya­bhā­va eveti sa­rva­jña­vya­va­hā­ro­cche­daḥ | <lb n="52,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,25</span>atha pra­ti­pā­dyā­pe­kṣa­yā ta­syā­bhā­vaḥ­, ta­da­pya­yu­kta­m­; nahi vi­dya­mā­na­me­vā­pe­kṣa­yā ta­dai­vā­vi­dya­mā­naṃ <lb n="52,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,26</span>bhavati | ta­syā­nu­pa­la­bdhe­ra­vi­dya­mā­na­tva­me­ve­ti cet, ta­da­nu­pa­la­bdhi­re­vā­stu ka­tha­ma­vi­dya­mā­na­m ? na <lb n="52,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,27</span>hya­nya­syā­bhā­ve­'­nya­syā­pya­bhā­vaḥ­, a­ti­pra­sa­ṅgā­t | ta­syā­sā­va­vi­dya­mā­na­tve­na pra­ti­bhā­tī­ti cet, sa tarhi <lb n="52,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,28</span>bhrāntaḥ, a­sa­dvi­ka­lpa­saṃ­bha­vā­t­; ta­syā­sa­dvi­ka­lpa­sya vi­ṣa­yī­ka­ra­ṇā­t sa­rva­jño­'­pi bhrānta eveti kathaṃ sarva<span type="hard-break">- </span><lb n="52,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,29</span>vit ? atha vi­ka­lpa­syā­pi sva­rū­pe­'­bhrā­nta­tva­me­va tena tasya vedanaṃ sa­rva­jña­jñā­na­ma­bhrā­nta­m­, evaṃ tarhi <lb n="52,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,30</span>sva­rū­pa­sā­kṣā­tka­ra­ṇa­me­va ke­va­la­m ka­tha­ma­tī­tā­dya­vi­dya­mā­na­sā­kṣā­tka­ra­ṇa­m ? ta­ta­ścā­tī­tā­nā­ga­ta­pa­dā­rthā<span type="hard-break">- </span><lb n="52,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,31</span>bhāvāt ta­tsā­kṣā­tka­ra­ṇā­saṃ­bha­vā­nna ta­dgra­ha­ṇā­t sarvajñaḥ | kiṃca, sva­rū­pa­mā­tra­ve­da­ne ta­nmā­tra­syai­va vidya<span type="hard-break">- </span><lb n="52,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,32</span>mā­na­tvā­t ta­dve­da­ne­'­dvai­ta­ve­da­nā­d na sa­rva­jña­vya­va­hā­raḥ tadbhāve vā sarvaḥ sa­rva­vi­t syāt | athāpi syāt <lb n="52,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,33</span>sa­tya­sva­pna­da­rśa­na­va­d a­tī­tā­nā­ga­tā­di­da­rśa­na­m tato vya­va­hā­raḥ iti, ta­da­pya­yu­kta­m­; sa­tya­sva­pna­da­rśa­na­sya <lb n="52,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,34</span>sva­rū­pa­mā­tra­ve­da­ne na sa­tyā­sa­tya­vi­bhā­gaḥ ki­ntvā­nu­mā­ni­kaḥ­, sa­tya­sva­pna­sva­rū­pa­saṃ­ve­da­na­sya ta­nmā­tra­pa­rya­va<span type="hard-break">- </span><lb n="52,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,35</span>si­ta­tvā­t | kiṃca, a­tī­tā­nā­ga­ta­kā­la­saṃ­ba­ndhi­tvā­t pa­dā­rthā­nā­ma­tī­tā­nā­ga­ta­tva­m taddhi bhavat <lb n="52,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,36</span>ki­ma­pa­rā­tī­tā­nā­ga­ta­kā­lasaṃ­ba­ndhā­d a­bhyu­pa­ga­myate, ā­ho­svi­t svata eva ? ya­dya­pa­rā­tī­tā­nā­ga­ta­kā­la<span type="hard-break">- </span><lb n="52,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,37</span>saṃ­ba­ndhā­t kā­la­syā­tī­tā­nā­ga­ta­tvaṃ tadā ta­syā­pya­pa­rā­tī­tā­nā­ga­ta­kā­la­saṃ­ba­ndhā­da­tī­tā­nā­ga­ta­tva­m­, tasyā<span type="hard-break">- </span><lb n="52,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,38</span>pya­pa­ra­smā­di­tya­na­va­sthā | a­thā­tī­tā­nā­ga­ta­pa­dā­rtha­kri­yā­saṃ­ba­ndhā­t kā­la­syā­tī­tā­nā­ga­ta­tvaṃ te­nā­ya­ma­do­ṣaḥ­; <lb n="52,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 52,39</span>nanu pa­dā­rtha­kri­yā­ṇā­ma­pi ku­to­'­tī­tā­nā­ga­ta­tva­m ? ya­dya­pa­rā­tī­tā­nā­ga­ta­pa­dā­rtha­kri­yā­sa­dbhā­vā­t ta­dā­'­trā­pi <pb n="053" ana="45 lines"/><lb n="53,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,01</span>sai­vā­na­va­sthā | a­tī­tā­nā­ga­ta­kā­la­saṃ­ba­ndhā­t pa­dā­rtha­kri­yā­ṇā­ma­tī­tā­nā­ga­ta­tvaṃ tarhi kā­la­syā­pya­tī­tā<span type="hard-break">- </span><lb n="53,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,02</span>nā­ga­ta­pa­dā­rtha­kri­yā­saṃ­ba­ndhā­da­tī­tā­nā­ga­ta­tva­mi­ti vya­kta­mi­ta­re­ta­rā­śra­ya­tva­m­, tanna prathamaḥ pakṣaḥ | atha <lb n="53,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,03</span>sva­rū­pa­ta eva kā­la­syā­tī­tā­nā­ga­ta­tvaṃ tadā pa­dā­rthā­nā­ma­pi svata e­vā­tī­tā­nā­ga­ta­tva­ma­stu ki­ma­tī­tā­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="53,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,04</span>ga­ta­kā­la­saṃ­ba­ndhi­tve­na ? tacca pa­dā­rtha­sva­rū­pa­ma­sma­dā­di­jñā­ne­'­pi pra­ti­bhā­tī­ti nā­tī­tā­nā­ga­ta­pa­dā­rtha­grā­hi­tve<span type="hard-break">- </span><lb n="53,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,05</span>nā­sma­dā­di­bhyaḥ sa­rva­jña­sya viśeṣaḥ | api ca, saṃ­ba­ndha­syā­nya­tra vi­sta­ra­to ni­ṣi­ddha­tvā­nna ka­sya­ci­t ke­na­ci­t <lb n="53,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,06</span>saṃbandha i­tya­tī­tā­nā­ga­tā­di­saṃ­ba­ddha­pa­dā­rtha­grā­hi­jñā­na­ma­sa­da­rtha­vi­ṣa­ya­tve­na bhrāntaṃ syāditi na bhrā­nta­jñā­na­vā­n <lb n="53,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,07</span>sarvajñaḥ ka­lpa­yi­tuṃ yuktaḥ | bhavatu vā sa­rva­jña­sta­thā­pya­sau ta­tkā­le­'­pya­sa­rva­jñai­rjñā­tuṃ na śa­kya­te­, tadgrāhya<span type="hard-break">- </span><lb n="53,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,08</span>pa­dā­rthā­jñā­ne ta­dgrā­ha­ka­jñā­na­va­taḥ ke­na­ci­t pra­mā­ṇe­na pra­ti­pa­ttu­ma­śa­kteḥ | ta­du­kta­m — <lg n="a_198"><l><lb n="53,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,09</span>“­sa­rva­jño­'­ya­mi­ti hyetat ta­tkā­le­'­pi bu­bhu­tsu­bhiḥ | </l><l><lb n="53,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,10</span>ta­jjñā­na­jñe­ya­vi­jñā­na­ra­hi­tai­rga­mya­te katham ? || </l><l><lb n="53,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,11</span>ka­lpa­nī­yā­stu sarvajñā bha­ve­yu­rba­ha­va­sta­va | </l><l><lb n="53,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,12</span>ya eva syā­da­sa­rva­jñaḥ sa sarvajñaṃ na bu­dhya­te­” || </l><trailer type="lg" n="a_199"/></lg><lb n="53,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,13</span>na ca ta­da­pa­ri­jñā­ne ta­tpra­ṇī­ta­tve­nā­ga­ma­sya prā­mā­ṇya­ma­va­ga­ntuṃ śa­kya­m­; ta­da­na­va­ga­me ca ta­dvi­hi­tā­nu­ṣṭhā­ne <lb n="53,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,14</span>pra­vṛ­tti­ra­pya­sa­ṅga­tā | ta­du­kta­m — <lg n="a_200"><l><lb n="53,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,15</span>“­sa­rva­jño nā­va­bu­ddha­śce­d yenaiva syānna taṃ prati | </l><l><lb n="53,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,16</span>ta­dvā­kyā­nāṃ pra­mā­ṇa­tvaṃ mūlā­jñā­ne­na vā­kya­va­t­” || </l><trailer type="lg" n="a_201"> iti | </trailer></lg><lb n="53,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,17</span>tadevaṃ sa­rva­jña­sa­dbhā­va­grā­ha­ka­sya pra­mā­ṇa­syā­bhā­vā­t ta­tsa­dbhā­va­bā­dha­ka­sya cā­ne­ka­dhā pra­ti­pā­di­ta­tvā­t <lb n="53,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,18</span>sa­rva­jñā­bhā­va­vya­va­hā­raḥ pra­va­rtta­yi­tuṃ yuktaḥ | tathāhi — ye bā­dha­ka­pra­mā­ṇa­go­ca­ra­tā­mā­pa­nnā­ste ‘­a­sa­d­’ iti <lb n="53,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,19</span>vya­va­ha­rtta­vyāḥ­, yathā a­ṅgu­lya­gre ka­ri­yū­thā­da­yaḥ­, bā­dha­ka­pra­mā­ṇa­go­ca­rā­pa­nna­śca bha­va­da­bhyu­pa­ga­ma­vi­ṣa­yaḥ <lb n="53,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,20</span>sa­ka­la­pa­dā­rtha­sā­rtha­sā­kṣā­tkā­rī­tya­sa­dvya­va­hā­ra­vi­ṣa­ya­tvaṃ sa­rva­vi­do­'­bhyu­pa­ga­nta­vya­mi­ti pū­rva­pa­kṣaḥ || </p>
          <p n="a_203" rend="justify"><lb n="53,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,22</span>atra pra­ti­vi­dhī­ya­te — ya­ttā­va­du­kta­m ‘ye deśa — kāla — sva­bhā­va­vya­va­hi­tāḥ pra­mā­ṇa­vi­ṣa­ya­tā­ma­nā­pa­nnā <lb n="53,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,23</span>na te sa­dvya­va­hā­ra­go­ca­ra­cā­ri­ṇaḥ­’ i­tyā­di­, ta­da­yu­kta­m­; sa­rva­vi­di pra­mā­ṇa­vi­ṣa­ya­tva­sya pra­ti­pā­da­yi­ṣya­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="53,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,24</span>ṇatvād asiddho he­tu­sta­da­vi­ṣa­ya­tva­la­kṣa­ṇaḥ | ya­da­pya­bhya­dhā­yi ‘na tā­va­da­kṣa­saṃ­bha­va­jñā­na­saṃ­ve­dya­sta­dbhā­vaḥ­, <lb n="53,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,25</span>akṣāṇāṃ pra­ti­ni­ya­ta­vi­ṣa­ya­tve­na ta­tsā­kṣā­tka­ra­ṇa­vyā­pā­rā­saṃ­bha­vā­t­’ tat si­ddha­me­va sā­dhi­ta­m | ya­da­pyu­ktam <lb n="53,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,26</span>‘­nā­pya­nu­mā­na­sya tatra vyā­pā­raḥ­, taddhi pra­ti­ba­ndha­gra­ha­ṇe pa­kṣa­dha­rma­tā­gra­ha­ṇe ca hetoḥ pra­va­rtta­te­; na ca <lb n="53,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,27</span>pra­ti­ba­ndha­gra­ha­ṇaṃ pra­tya­kṣa­ta­sta­tra saṃ­bha­va­ti­’ i­tyā­di­, tad dhū­mā­de­ra­gnyā­di­pra­bha­va­tvā­nu­mā­ne­'­pi sa­mā­na­m | <lb n="53,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,28</span>a­thā­gnyā­deḥ pra­tya­kṣa­tvā­t tata eva ta­tpra­bha­va­tva — kā­rya­vi­śe­ṣa­tva­yo­rdhū­mā­dau pra­ti­ba­ndha­si­ddhiḥ­, nanu dhūmasya <lb n="53,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,29</span>ki­ma­gni­sva­rū­pa­grā­ha­ka­pra­tya­kṣe­ṇa pā­va­ka­pū­rva­ka­tva­ma­va­ga­mya­te­, uta dhū­ma­sva­bhā­va­grā­hi­ṇe­ti ka­lpa­nā­dva­ya­m | <lb n="53,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,30</span>tatra na tā­va­dā­dyaḥ pakṣaḥ, pā­va­ka­rū­pa­grā­hi pratyakṣaṃ ta­tsva­bhā­va­mā­tra­gra­ha­ṇa­pa­rya­va­si­ta­me­va na dhū­ma­rū­pa­pra­ve­da­na<span type="hard-break">- </span><lb n="53,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,31</span>pra­va­ṇa­m­, ta­da­pra­ve­da­ne ca na ta­da­pe­kṣa­yā tena vahneḥ kā­ra­ṇa­tvā­va­ga­maḥ­; nahi pra­ti­yo­gi­sva­rū­pā­gra­ha­ṇe taṃ prati <lb n="53,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,32</span>ka­sya­ci­t kā­ra­ṇa­tva­ma­nya­dvā dha­rmā­nta­raṃ grahītuṃ śa­kya­m­, a­ti­pra­sa­ṅgā­t | atha dhū­ma­sva­rū­pa­pra­ti­pa­tti­ma­tā <lb n="53,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,33</span>pra­tya­kṣe­ṇa tasya ci­tra­bhā­nuṃ prati kā­rya­tva­sva­bhā­vaṃ ta­tpra­bha­va­tvaṃ gṛ­hya­te­, nanu tasyāpi pā­va­ka­sva­rū­pa­grā­ha­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="53,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,34</span>tve­nā­pra­vṛ­tte­sta­da­gra­ha­ṇe ta­da­pe­kṣaṃ kāryatvaṃ dhūmasya ka­tha­ma­va­ga­ma­vi­ṣa­yaḥ ? athāgni — dhū­ma­dva­ya­sva­rū­pa­grā­hi­ṇā <lb n="53,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,35</span>pra­tya­kṣe­ṇa tayoḥ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va­ni­śca­yaḥ­, ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; dva­ya­grā­hi­ṇya­pi jñāne tayoḥ sva­rū­pa­me­va bhāti <lb n="53,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,36</span>na pu­na­ra­gne­rdhū­maṃ prati kā­ra­ṇa­tva­m dhūmasya vā taṃ prati kā­rya­tva­m­; na hi pa­dā­rtha­dva­ya­sya sva­sva­rū­pa­ni­ṣṭha­syai<span type="hard-break">- </span><lb n="53,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,37</span>ka­jñā­na­pra­ti­bhā­sa­mā­tre­ṇa kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va­pra­ti­bhā­saḥ­; anyathā ghaṭa — pa­ṭa­yo­ra­pi sva­sva­rū­pa­ni­ṣṭha­yo­re­ka­jñā<span type="hard-break">- </span><lb n="53,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 53,38</span>na­pra­ti­bhā­saḥ kva­ci­da­stī­ti ta­yo­ra­pi kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vā­va­ga­ma­pra­sa­ṅgaḥ | atha yasya pra­ti­bhā­sā­na­nta­raṃ <pb n="054" ana="49 lines"/><lb n="54,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,01</span>ya­tpra­ti­bhā­sa e­ka­jñā­na­ni­ba­ndha­na­sta­yo­sta­da­va­ga­ma iti nāyaṃ doṣaḥ, tadapi gha­ṭa­pra­ti­bhā­sā­na­nta­raṃ pa­ṭa­pra­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="54,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,02</span>bhāse kvacid jñāne sa­mā­na­m | na ca kra­ma­bhā­vi­pa­dā­rtha­dva­ya­pra­ti­bhā­sa­ma­nva­yye­kaṃ jñā­na­mi­ti śakyaṃ va­ktu­m­, <lb n="54,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,03</span>pra­ti­bhā­sa­bhe­da­sya bhe­da­ni­ba­ndha­na­tvā­t­; a­nya­trā­pi ta­dbhe­da­vya­va­sthā­pi­ta­tvā­d bhe­da­sya­, sa ca kra­ma­bhā­vi­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="54,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,04</span>ti­bhā­sa­dva­yā­dhyā­si­ta­jñā­ne sa­ma­stī­ti kathaṃ na tasya bhedaḥ ? na cai­ka­me­va jñānaṃ ja­nmā­na­nta­ra­kṣa­ṇā­di­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="54,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,05</span>lamāsta iti bha­va­tā­ma­bhyu­pa­ga­maḥ | ta­du­kta­m — “­kṣa­ṇi­kā hi sā, na kā­lā­nta­ra­mā­ste” <lb n="54,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,06</span>iti | atha vahni — dhū­ma­sva­rū­pa­dva­ya­grā­hi­jñā­na­dva­yā­na­nta­ra­bhā­vi­sma­ra­ṇa­sa­ha­kā­ri indriyaṃ sa­vi­ka­lpa­ka­jñā­naṃ jana<span type="hard-break">- </span><lb n="54,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,07</span>yati tatra ta­ddva­ya­sya pū­rvā­pa­ra­kā­la­bhā­vi­naḥ pra­ti­bhā­sā­t kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va­ni­śca­yo bha­vi­ṣya­ti­, ta­da­pya­sa­ṅga<span type="hard-break">- </span><lb n="54,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,08</span>tam; pū­rva­pra­vṛ­tta­pra­tya­kṣa­dva­ya­sya ta­trā­vyā­pā­rā­t ta­du­tta­ra­sma­ra­ṇa­sya ca pa­dā­rtha­mā­tra­gra­ha­ṇe­'­pya­sā­ma­rthyā­cca­kṣu­rā<span type="hard-break">- </span><lb n="54,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,09</span>dīnāṃ ca ta­da­va­ga­ma­jñā­na­ja­na­ne­'­śa­kteḥ­; śaktau vā pra­tha­mā­kṣa­sa­nni­pā­ta­ve­lā­yā­me­va ta­da­va­ga­ma­jñā­no­tpa­tti­pra­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="54,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,10</span>ṅgād a­ki­ñci­tka­ra­sya sma­ra­ṇā­de­ra­na­pe­kṣa­ṇī­ya­tvā­t pa­ri­ma­la­sma­ra­ṇa­sa­vya­pe­kṣa­sya lo­ca­na­sya ‘­su­ra­bhi ca­nda­na­m­’ <lb n="54,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,11</span>i­tya­vi­ṣa­ye gandhādau jñā­na­ja­na­ka­tva­sye­va tatrāpi ta­jja­na­ka­tva­vi­ro­dhā­t | atha ta­tsma­ra­ṇa­sa­vya­pe­kṣa­lo­ca<span type="hard-break">- </span><lb n="54,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,12</span>na­vyā­pā­rā­na­nta­raṃ ‘­kā­rya­kā­ra­ṇa­bhū­te ete va­stu­nī­’ i­tye­ta­dā­kā­ra­jñā­na­saṃ­ve­da­nā­t kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vā­va­ga­maḥ <lb n="54,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,13</span>sa­vi­ka­lpa­ka­pra­tya­kṣa­ni­ba­ndha­no vya­va­sthā­pya­te­; nanvevaṃ pa­ri­ma­la­sma­ra­ṇa­sa­ha­kā­ri­ca­kṣu­rvyā­pā­rā­na­nta­ra­bhā­vī <lb n="54,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,14</span>‘­su­ra­bhi ma­la­ya­ja­m­’ iti pratyayaḥ sa­ma­nu­bhū­ya­ta iti pa­ri­ma­la­syā­pi ca­kṣu­rja­pra­tya­ya­vi­ṣa­ya­tvaṃ syāt | atha <lb n="54,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,15</span>pa­ri­ma­la­sya lo­ca­nā­vi­ṣa­ya­tvā­d nāyaṃ pra­tya­ya­sta­jjaḥ kintu ga­ndha­sa­ha­ca­ri­ta­rū­pa­da­rśa­na­pra­bha­vā­nu­mā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="54,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,16</span>sva­bhā­vaḥ­, ta­de­ta­t pra­kṛ­te­'­pi kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­ve lo­ca­nā­vi­ṣa­ya­tvaṃ sa­mā­na­m­; pra­tya­ya­sya tu ta­da­dhya­va­sā<span type="hard-break">- </span><lb n="54,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,17</span>yi­no­'­pa­raṃ nimittaṃ ka­lpa­nī­ya­m­; tanna pra­tya­kṣa­taḥ sa­vi­ka­lpa­kā­da­pi dhūma — pā­va­ka­yoḥ kā­rya­kā­ra­ṇa­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="54,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,18</span>vagamaḥ | mā­na­sa­pra­tya­kṣaṃ tu ta­da­va­ga­ma­ni­mi­ttaṃ bhavatā nā­bhyu­pa­ga­mya­te | api ca, kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vaḥ <lb n="54,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,19</span>sa­rva­de­śa — kā­lā­va­sthi­tā­khi­la­dhū­ma — pā­va­ka­vya­kti­kro­ḍī­ka­ra­ṇe­na a­va­ga­to­'­nu­mā­na­ni­mi­tta­tā­mu­pa­ga­ccha­ti­, <lb n="54,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,20</span>na ca pra­tya­kṣa­sye­ya­ti vastuni sa­vi­ka­lpa­ka­sya ni­rvi­ka­lpa­ka­sya vā vyāpāraḥ saṃ­bha­va­tī­tya­sa­kṛ­t pratipā<span type="hard-break">- </span><lb n="54,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,21</span>ditam | kiṃca, na kā­ra­ṇa­sya prā­gbhā­vi­tva­mā­tra­me­va bau­ddhā­nā­mi­va kā­ra­ṇa­tva­m — yena tasya kā­ra­ṇa­sva­rū­pā<span type="hard-break">- </span><lb n="54,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,22</span>bhedāt ta­tsva­rū­pa­grā­hi­ṇā pra­tya­kṣe­ṇa ta­da­bhi­nna­sva­bhā­va­sya kā­ra­ṇa­tvasyā­'­pya­va­ga­maḥ­, kevalaṃ kā­rya­da­rśa­nā­du<span type="hard-break">- </span><lb n="54,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,23</span>tta­ra­kā­laṃ ta­nni­ścī­ya­te — kintu kāraṇasya kā­rya­ja­na­na­śa­ktiḥ kā­ra­ṇa­tva­m­; sā ca śaktirna pra­tya­kṣā­va­se­yā <lb n="54,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,24</span>api tu kā­rya­da­rśa­na­sa­ma­va­ga­myā bhavatā pa­ri­ka­lpi­tā | ta­du­kta­m — <lg n="a_204"><l><lb n="54,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,25</span>“­śa­kta­yaḥ sa­rva­bhā­vā­nāṃ kā­ryā­'­rthā­pa­tti­go­ca­rāḥ­” | </l><trailer type="lg" n="a_205"/></lg><lb n="54,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,26</span>tataḥ kathaṃ pra­tya­kṣā­t kā­ra­ṇa­sya kā­ra­ṇa­tvā­va­ga­maḥ ? atha kā­ryā­de­va kā­ra­ṇa­sya kā­ra­ṇa­tvā­va­ga­mo bhavatu kiṃ <lb n="54,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,27</span>na­śchi­nna­m­; nanu kāryāt kā­ra­ṇa­sya kā­ra­ṇa­tvā­va­ga­me­'­nu­mā­nā­ccha­ktya­va­ga­maḥ­, tatra ca tadapi kāryaṃ liṅga<span type="hard-break">- </span><lb n="54,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,28</span>bhūtaṃ yadi kā­ra­ṇa­śa­kti­ma­va­ga­ma­ya­ti tadā śakti — kāryayoḥ pra­ti­ba­ndha­gra­ha­ṇa­ma­bhyu­pa­ga­nta­vya­m­; sa ca pratiba<span type="hard-break">- </span><lb n="54,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,29</span>ndhā­va­ga­mo na pra­tya­kṣā­di­ti pra­ti­pā­di­tam | a­nu­mā­nā­t ta­da­va­ga­me i­ta­re­ta­rā­śra­yā­'­na­va­sthā­do­ṣā­va­tāro'<span type="hard-break">- </span><lb n="54,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,30</span>trāpi samānaḥ | a­rthā­pa­tte­stva­nu­mā­ne­'­nta­rbhā­vaḥ pra­ti­pā­dita iti na pra­si­ddhā­nu­mā­na­syā­pi pra­vṛ­tti­rbha­va­da<span type="hard-break">- </span><lb n="54,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,31</span>bhi­prā­ye­ṇa | atha va­hni­ga­ta­dha­rmā­nu­vi­dhā­nā­d dhūmasya ta­tpū­rva­ka­tvaṃ ku­ta­ści­t pra­mā­ṇā­t pra­si­ddha­mi­ti dhūma<span type="hard-break">- </span><lb n="54,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,32</span>tvasya ta­tpū­rva­ka­tva­vyā­pti­si­ddhiḥ — anyathā dhū­mā­da­gnya­si­ddheḥ sa­ka­la­lo­ka­pra­si­ddha­vya­va­hā­rā­bhā­vaḥ­, anumā<span type="hard-break">- </span><lb n="54,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,33</span>nābhāve pra­tya­kṣa­to­'­pi vya­va­hā­rā­sa­mbha­vā­t — tarhi va­ca­na­vi­śe­ṣa­syā­pi yadi vi­śi­ṣṭa­kā­ra­ṇa­pū­rva­ka­tvaṃ tata <lb n="54,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,34</span>eva pra­mā­ṇā­t prasiddhaṃ vi­vā­dā­dhyā­si­te vacane va­ca­na­vi­śe­ṣa­tvā­t sādhyeta tadā ko­'­pa­rā­dhaḥ ? </p>
          <p n="a_206" rend="justify"><lb n="54,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,35</span>ya­da­pyu­kta­m ‘­pa­kṣa­dha­rma­tva­ni­śca­ye sati he­to­ra­nu­mā­naṃ pra­va­rtta­te­, na ca sa­rva­vi­t ku­ta­ści­t pramā<span type="hard-break">- </span><lb n="54,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,36</span>ṇāt siddhaḥ’ i­tyā­di­, ta­da­pya­yu­kta­m­; yato yadi sa­rva­vi­do dharmitvaṃ kriyeta tadā ta­syā­si­ddha­tvā­t <lb n="54,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,37</span>syā­da­pya­pa­kṣa­dha­rma­tva­la­kṣa­ṇaṃ dū­ṣa­ṇa­m­; yadā tu va­ca­na­vi­śe­ṣa­sya dharmitvaṃ tasya vi­śi­ṣṭa­kā­ra­ṇa­pū­rva­ka­tvaṃ <lb n="54,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,38</span>sā­dhya­tve­no­pa­kṣi­ptaṃ tadā tatra ta­dvi­śe­ṣa­tvā­di­la­kṣa­ṇo he­tu­ru­pā­dī­ya­mā­naḥ ka­tha­ma­pa­kṣa­dha­rmaḥ syāt ? na <lb n="54,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,39</span>cā­pa­kṣa­dha­rmā­da­pi he­to­ru­pa­jā­ya­mā­na­ma­nu­mā­naṃ pramāṇaṃ bha­va­tā­'­bhyu­pa­ga­ccha­tā pa­kṣa­dha­rma­tvā­bhā­va­la­kṣa­ṇaṃ <lb n="54,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 54,40</span>dū­ṣa­ṇa­mā­sa­ñja­yi­tuṃ yuktam | anyathā — <pb n="055" ana="57 lines"/><lb n="55,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,01</span><lg n="a_207"><l><lb n="55,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,02</span>“­pi­tro­śca brā­hma­ṇa­tve­na pu­tra­brā­hma­ṇa­tā­'­nu­mā | </l><l><lb n="55,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,03</span>sa­rva­lo­ka­pra­si­ddhā na pa­kṣa­dha­rma­ma­pe­kṣa­te­” || </l></lg><lb n="55,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,04</span>i­tyā­dya­pa­kṣa­dha­rma­he­tu­sa­mu­tthā­nu­mā­na­prā­mā­ṇya­pra­ti­pā­da­naṃ bha­va­to­'­pya­yu­ktaṃ syāt | ya­da­pya­bhya­dhāyi ‘­sa­rva­jña<span type="hard-break">- </span><lb n="55,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,05</span>sattāyāṃ sādhyāyāṃ trayīṃ do­ṣa­jā­tiṃ he­tu­rnā­ti­va­rtta­te­’ i­tyā­di­, tatra syā­da­pya­yaṃ doṣaḥ yadi tatsattā <lb n="55,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,06</span>sā­dhya­tve­nā­bhyu­pa­ga­mya­te­; yāvatā pū­rvo­kta­pra­kā­re­ṇa va­ca­na­vi­śe­ṣa­sya vi­śi­ṣṭa­kā­ra­ṇa­pū­rva­ka­tvaṃ sā­dhya­mi­tyu<span type="hard-break">- </span><lb n="55,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,07</span>ktam, tatra cāsya do­ṣa­syo­pa­kṣe­po­'­yu­kta eva | ya­da­pya­bhya­dhāyi ‘­ya­dya­ni­ya­taḥ kaścit sa­ka­la­pa­dā­rtha­jñaḥ <lb n="55,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,08</span>sā­dhyo­'­bhi­pre­taḥ­’ i­tyā­di­, ta­da­pya­sa­ṅga­ta­me­va­; yato nāsmābhiḥ pra­ti­ni­ya­ta eva kaścit sa­rva­jño­'­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="55,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,09</span>mānāt sādhyate kintu vi­śi­ṣṭa­kā­ra­ṇa­pū­rva­ka­tvaṃ vi­śi­ṣṭa­śa­bda­sya­; tacca sva­sā­dhya­vyā­pta­he­tu­ba­lā­t sādhya<span type="hard-break">- </span><lb n="55,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,10</span>dharmiṇi si­ddhi­mā­sā­da­ya­d he­tu­pa­kṣa­dha­rma­tva­ba­lā­t pra­ti­ni­ya­ta­sa­rva­jña­pū­rva­ka­tve­nai­va si­ddhi­mā­sā­da­ya­ti | na ca <lb n="55,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,11</span>‘tata eva he­to­ra­nya­syā­pi sa­rva­jña­sya si­ddhe­ra­nyā­ga­mā­śra­ya­ṇa­ma­pi bhavatāṃ pra­sa­jya­te­’ iti dūṣaṇam, anyāga<span type="hard-break">- </span><lb n="55,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,12</span>mānāṃ dṛ­ṣṭa­vi­ṣa­ya eva pra­mā­ṇa­vi­ru­ddhā­rtha­pra­ti­pā­da­ka­tve­nā­prā­mā­ṇya­sya vya­va­sthā­pa­yi­ṣya­mā­ṇa­tvā­t kathaṃ <lb n="55,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,13</span>ta­tpra­ṇe­tṛ­ṛ­ṇā­ma­pi sa­rva­jña­tva­si­ddhiḥ | ya­ccā­nya­da­bhi­hi­tam ‘na kaścit sa­rva­jña­pra­ti­pā­da­kaḥ samyag hetuḥ <lb n="55,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,14</span>saṃ­bha­va­ti­’­, ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; ta­tpra­ti­pā­da­ka­sya sa­mya­gghe­to­rva­ca­na­vi­śe­ṣa­tvā­deḥ pra­ti­pā­da­yi­ṣya­mā­ṇa­tvā­t | <lb n="55,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,15</span>ya­ccā­nya­da­bhi­hi­tam ‘sarve padārthāḥ ka­sya­ci­t pra­tya­kṣāḥ­, pra­me­ya­tvā­t­, a­gnyā­di­va­t­’ ityatra ‘yadi sakala<span type="hard-break">- </span><lb n="55,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,16</span>pa­dā­rtha­grā­hi­pra­tya­kṣa­tvaṃ sā­dhya­m­’ ityādi, ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; evaṃ sā­dhya­vi­ka­lpa­ne­'­gnyā­de­ra­pya­nu­mā­nā­nna <lb n="55,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,17</span>siddhiḥ syāt | tathāhi — a­trā­pye­vaṃ vaktuṃ śakyate — yadi pra­ti­ni­ya­ta­sādhya­dha­rmi­dha­rmo vahniḥ sā­dhya­tve­nā­bhi<span type="hard-break">- </span><lb n="55,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,18</span>pre­ta­sta­dā ta­dvi­ru­ddhe­na dṛ­ṣṭā­nta­dha­rmi­ṇi ta­ddha­rmi­dha­rme­ṇa pā­va­ke­na vyāptasya dhū­ma­la­kṣa­ṇa­sya he­to­ra­si­ddha­tvā­d <lb n="55,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,19</span>viruddho hetuḥ syāt sā­dhya­vi­ka­la­śca dṛṣṭāntaḥ | atha dṛ­ṣṭā­nta­dha­rmi­dha­rmaḥ sā­dhya­dha­rmi­ṇi sādhyate tadā <lb n="55,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,20</span>pra­tya­kṣā­di­vi­ro­dhaḥ | a­tho­bha­ya­ga­taṃ va­hni­sā­mā­nyaṃ tadā si­ddha­sā­dhya­tā­do­ṣaḥ | ‘tathā pra­me­ya­tva­ma­pi hetu<span type="hard-break">- </span><lb n="55,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,21</span>tve­no­pa­nya­sya­mā­na­m­’ ityādi yaduktaṃ tad dhūma­la­kṣa­ṇe­'­pi hetau sa­mā­na­m | tathāhi — atrāpi kiṃ sādhya<span type="hard-break">- </span><lb n="55,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,22</span>dha­rmi­dha­rmo he­tu­tve­no­pā­ttaḥ­, uta dṛ­ṣṭā­nta­dha­rmi­dha­rmaḥ­, a­tho­bha­ya­ga­taṃ sā­mā­nya­m ? tatra yadi sādhya<span type="hard-break">- </span><lb n="55,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,23</span>dha­rmi­dha­rmo hetuḥ, sa dṛ­ṣṭā­nta­dha­rmi­ṇi nā­nve­tī­tya­na­nva­yo he­tu­do­ṣaḥ | atha dṛ­ṣṭā­nta­dha­rmi­dha­rmaḥ­, sa sādhya<span type="hard-break">- </span><lb n="55,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,24</span>dha­rmi­ṇya­si­ddha i­tya­si­ddha­tā­he­tu­do­ṣaḥ | a­tho­bha­ya­ga­taṃ sā­mā­nya­m­, tadapi pra­tya­kṣā­'­pra­tya­kṣa­ma­hā­na­sa­pa­rva­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="55,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,25</span>pra­de­śa­vi­la­kṣa­ṇa­vya­kti­dva­yā­śri­taṃ na saṃ­bha­va­tī­ti he­to­ra­si­ddha­tā ta­da­va­sthi­tā | atha pa­rva­ta­pra­de­śā­śri­tā­gni — <lb n="55,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,26</span>ta­ddhū­ma­vya­kte­ru­tta­ra­kā­la­bhā­vi­pra­tya­kṣa­pra­tī­ya­mā­na­tve­na na ma­hā­na­so­pa­la­bdha­dhū­ma­vya­ktyā­'­tya­nta­vai­la­kṣa­ṇya­mi­ti <lb n="55,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,27</span>no­bha­ya­ga­ta­sā­mā­nyā­bhā­vaḥ­; na­nū­bha­ya­ga­ta­sā­mā­nya­pra­ti­pa­ttau ta­to­'­nu­mā­na­pra­vṛ­ttiḥ­, ta­tpra­vṛ­ttau ca ta­da­rtha­kri<span type="hard-break">- </span><lb n="55,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,28</span>yā­rthi­na­sta­tra pra­va­rta­mā­na­sya pra­tya­kṣa­pra­vṛ­ttiḥ­, tasyāṃ ca sa­tyā­ma­tya­nta­vai­la­kṣa­ṇyā­bhā­va­sta­dvya­kteḥ­, ta­tsa­dbhā­ve <lb n="55,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,29</span>co­bha­ya­ga­ta­sā­mā­nya­si­ddhi­ta­sta­da­nu­mā­na­pra­vṛ­tti­ri­ti ca­kra­ka­dū­ṣa­ṇā­va­kā­śaḥ | atha ka­ṇṭha­kṣī­ṇa­tā­di­la­kṣa­ṇa­dha<span type="hard-break">- </span><lb n="55,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,30</span>rma­ka­lā­pa­sā­dha­rmyā­nna ma­hā­na­sa — pa­rva­ta­pra­de­śa­sa­ṅga­ta­dhū­ma­vya­ktyo­ra­tya­nta­vai­la­kṣa­ṇya­mi­tyu­bha­ya­ga­ta­sā­mā­nya­si­ddhau <lb n="55,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,31</span>na dhū­mā­nu­mā­ne he­tva­si­ddha­tā­di­do­ṣa­sta­rhi vā­cyā­vi­saṃ­vā­dā­di­dha­rma­ka­lā­pa­sā­dha­rmya­sya va­ca­na­vi­śe­ṣa­vya­kti­dva<span type="hard-break">- </span><lb n="55,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,32</span>ye­'­pya­tya­nta­vai­la­kṣa­ṇya­ni­va­rtta­ka­sya sa­dbhā­ve­na kathaṃ na ta­dvi­śe­ṣa­tva­sā­mā­nya­saṃ­bha­vaḥ ? pra­me­ya­tvaṃ tu yathā prakṛta<span type="hard-break">- </span><lb n="55,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,33</span>sādhye he­tu­rbha­va­ti tathā pra­ti­pā­da­yi­ṣyā­maḥ­, ā­stāṃ­tā­va­t | yattu ‘nāpi śabdāt ta­tsi­ddhiḥ­’ ityādi prati<span type="hard-break">- </span><lb n="55,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,34</span>pāditaṃ tat si­ddha­sā­dhya­tā­do­ṣā­ghrā­ta­tvā­nni­ra­sta­m | ya­da­pyu­ktam ‘ye deśa — kāla — i­tyā­di­pra­yo­ge nāsiddho <lb n="55,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,35</span>hetuḥ’ iti, e­ta­da­pya­yu­kta­m­; a­nu­mā­na­sya ta­du­pa­la­mbha­sva­bhā­va­sya pra­ti­pā­da­yi­ṣya­mā­ṇa­tve­nā­nu­pa­la­mbha­la­kṣa­ṇa­sya <lb n="55,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,36</span>hetoḥ pa­ra­pra­yu­kta­syā­si­ddha­tvā­t | ata eva ‘­sa­dvya­va­hā­ra­ni­ṣe­dha­ścā­nu­pa­la­mbha­ni­mi­tto­'­ne­na­’ ityādya­sā­ra­ta­yā <lb n="55,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,37</span>sthitam | ‘atha ya­thā­'­smā­kaṃ ta­tsa­dbhā­vā­'­'­ve­da­kaṃ pramāṇaṃ nāsti tathā bhavatāṃ ta­da­bhā­vā­'­'­ve­da­ka­ma­pi <lb n="55,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,38</span>nāsti’ ityādi yāvat ‘­pra­sa­ṅga­sā­dha­nā­bhi­prā­ye­ṇa sa­rva­me­va sa­rva­jña­pra­ti­kṣe­pa­pra­ti­pā­da­kaṃ yu­kti­jā­la­ma­bhi­hi<span type="hard-break">- </span><lb n="55,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,39</span>tam’ iti yaduktam, ta­da­pya­cā­ru­; yataḥ “­sa­rva­jño dṛśyate tā­va­nne­dā­nī­m­” <lb n="55,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 55,40</span> i­tyā­di­nā ta­tsa­dbhā­vo­pa­la­mbha­ka­pra­mā­ṇa­pa­ñca­ka­ni­vṛ­tti­pra­ti­pā­da­na­dvā­re­ṇa yad a­bhā­vā­khya­pra­mā­ṇa<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="056" ana="47 lines"/><lb n="56,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,01</span>pra­vṛ­tti­pra­ti­pā­da­naṃ tat tadabhā­vā­ve­da­ka­sva­ta­ntrā­bhā­vā­khya­pra­mā­ṇā­bhyu­pa­ga­ma­vya­ti­re­ke­ṇā­saṃ­bha­va­d bhavatāṃ <lb n="56,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,02</span>mi­thyā­vā­di­tāṃ sū­ca­ya­ti | ya­da­pya­vādi ‘tathā ca pra­sa­ṅga­sā­dha­nā­bhi­prā­ye­ṇa bha­ga­va­to jaimineḥ sū­tra­m­’ <lb n="56,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,03</span>i­tyā­di­, ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; yataḥ pra­sa­ṅga­sā­dha­na­sya ta­tpū­rva­ka­sya ca vi­pa­rya­ya­sya vyā­pya­vyā­pa­ka­bhā­va­si­ddhau yatra <lb n="56,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,04</span>vyā­pyā­bhyu­pa­ga­mo vyā­pa­kā­bhyu­pa­ga­ma­nā­nta­rī­ya­kaḥ vyā­pa­ka­ni­vṛ­tti­to vyā­pya­ni­vṛ­tti­ra­va­śyaṃ­bhā­vi­nī ca <lb n="56,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,05</span>pra­da­rśya­te tatra ya­thā­kra­maṃ pra­vṛ­ttiḥ­, atra tu pra­tya­kṣa­tva­sya sa­tsaṃ­pra­yo­ga­ja­tve­na­, tasya ca vi­dya­mā­no­pa­la­mbha<span type="hard-break">- </span><lb n="56,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,06</span>na­tve­na­, tasyāpi dha­rmā­di­kaṃ pra­tya­ni­mi­tta­tve­na kva vyā­pya­vyā­pa­ka­bhā­vā­va­ga­mo yena prasaṅga — ta­dvi­pa­rya­ya­yoḥ <lb n="56,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,07</span>pravṛttiḥ syāt ? nanūkta­me­vai­ta­t ‘­svā­tma­nye­va­’ sa­tya­m­; uktaṃ natu yu­kta­mu­kta­m | a­yu­kta­tā ca — sarvaṃ <lb n="56,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,08</span>ca­kṣu­rā­di­ka­ra­ṇa­grā­ma­pra­bha­vaṃ pratyakṣaṃ sa­nni­hi­ta­de­śa — kāla — pa­dā­rthā­nta­ra­sva­bhā­vā­vi­pra­kṛ­ṣṭa­pra­ti­ni­ya­ta­rū­pā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="56,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,09</span>grāhakaṃ sarvatra sarvadā ceti na vyā­pya­vyā­pa­ka­bhā­va­grā­ha­kaṃ pra­mā­ṇa­ma­sti­, vi­pa­rya­ya­śco­pa­la­bhya­te — yojana<span type="hard-break">- </span><lb n="56,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,10</span>śa­ta­vi­pra­kṛ­ṣṭa­syā­rtha­sya grāhakaṃ saṃ­pā­ti­gṛ­dhra­rā­ja­pra­tya­kṣaṃ rā­mā­ya­ṇa — bhā­ra­tā­dau bha­va­tpra­mā­ṇa­tve­nā­bhyu­pa­ga­te <lb n="56,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,11</span>śrū­ya­te­, ta­the­dā­nī­ma­pi gṛdhra — varāha — pi­pī­li­kā­dī­nāṃ cakṣuḥ — śrotra — ghrā­ṇa­ja­sya pra­tya­kṣa­sya ya­thā­kra­maṃ <lb n="56,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,12</span>rūpa — śabda — ga­ndhā­di­ṣu de­śa­vi­pra­kṛ­ṣṭe­ṣu pra­vṛ­tti­ru­pa­la­bhya­te­, tathā kā­la­vi­pra­kṛ­ṣṭa­syā­pya­tī­ta­kā­la­saṃ­ba­ndhi<span type="hard-break">- </span><lb n="56,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,13</span>tvasya pū­rva­da­rśa­na­saṃ­ba­ndhi­tva­sya ca sma­ra­ṇa­sa­vya­pe­kṣa­lo­ca­nā­di­ja­nya­pra­tya­bhi­jñā­pra­tya­kṣa­grā­hya­tvaṃ pū­ro­vya­va<span type="hard-break">- </span><lb n="56,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,14</span>sthi­te­'­rthe bha­va­tā­'­bhyu­pa­ga­mya­te­; anyathā — <lg n="a_208"><l><lb n="56,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,15</span>“deśa — kā­lā­di­bhe­de­na tadā'­stya­va­sa­ro miteḥ” | </l><trailer type="lg" n="a_209"/></lg><lg n="a_210"><l><lb n="56,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,16</span>“­i­dā­nīṃ­ta­na­ma­sti­tvaṃ nahi pū­rva­dhi­yā ga­ta­m­” | </l><trailer type="lg" n="a_211"/></lg><lb n="56,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,17</span>i­tyā­di­va­ca­na­saṃ­da­rbhe­ṇa pra­tya­bhi­jñā­pra­tya­kṣa­syā­gṛ­hī­tā­rthā­dhi­ga­ntṛ­tvaṃ pū­rvā­pa­ra­kā­la­saṃ­ba­ndhi­tva­la­kṣa­ṇa­ni­tya<span type="hard-break">- </span><lb n="56,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,18</span>tva­grā­ha­ka­tvaṃ ca pra­ti­pā­dya­mā­na­ma­sa­ṅga­taṃ syāt | athā­tī­tā­tī­ndri­ya­kā­la­saṃ­ba­ndhi­tvaṃ pū­rva­da­rśa­na­saṃ­ba­ndhi­tvaṃ <lb n="56,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,19</span>vā va­rtta­mā­na­kā­la­saṃ­ba­ndhi­naḥ pu­ro­vya­va­sthi­ta­syā­rtha­sya yadi ca­kṣu­rā­di­pra­bha­va­pra­tya­bhi­jñā­ne­na gṛhyate tadā — <lg n="a_212"><l><lb n="56,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,20</span>“­saṃ­ba­ddhaṃ va­rtta­mā­naṃ ca gṛhyate ca­kṣu­rā­di­bhiḥ­” | </l><trailer type="lg" n="a_213"/></lg><lb n="56,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,21</span>iti vacanaṃ vi­ru­ddhā­rthaṃ syāt, ta­thā­'­tī­ndri­ya­kā­la — da­rśa­nā­de­rva­rtta­mā­nā­rtha­vi­śe­ṣa­ṇa­tve­na gra­ha­ṇe­'­tī­ndri­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="56,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,22</span>dha­rmā­de­ra­pi gra­ha­ṇa­pra­sa­ṅgā­t pra­sa­ṅga­sā­dha­na — ta­dvi­pa­rya­ya­yo­ra­pra­vṛ­ttiḥ sva­ya­me­va pra­ti­pā­di­tā syāt; nanvaya<span type="hard-break">- </span><lb n="56,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,23</span>mevātra doṣaḥ kā­la­vi­pra­kṛ­ṣṭā­rtha­grā­ha­ka­tve­na i­ndri­ya­ja­pra­tya­kṣa­sya pra­ti­pā­da­yi­tu­ma­smā­bhi­ra­bhi­pre­ta iti <lb n="56,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,24</span>ka­syā­tro­pā­la­mbhaḥ | atha va­rtta­mā­na­kā­la­saṃ­ba­ddhe viśeṣye pu­ro­va­rtti­ni vyā­pā­ra­va­cca­kṣu­sta­dvi­śe­ṣa­ṇa­bhū­te­'­tī<span type="hard-break">- </span><lb n="56,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,25</span>ndri­ye­'­pi pū­rva­kā­la­da­rśa­nā­dau pra­va­rtta­te­, anyathā ca­kṣu­rvyā­pā­rā­na­nta­raṃ ‘­pū­rva­dṛ­ṣṭaṃ pa­śyā­mi­’ iti viśeṣyā<span type="hard-break">- </span><lb n="56,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,26</span>lambanaṃ pra­tya­bhi­jñā­naṃ no­pa­pa­dye­ta­, nā­gṛ­hī­ta­vi­śe­ṣa­ṇā viśeṣye bu­ddhi­ru­pa­jā­ya­te da­ṇḍā­gra­ha­ṇa iva daṇḍi<span type="hard-break">- </span><lb n="56,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,27</span>buddhiḥ; na ca dha­rmā­dā­va­yaṃ nyāyaḥ saṃ­bha­va­tī­ti cet, nanu dharmādeḥ ki­ma­tī­ndri­ya­tvā­cca­kṣu­rā­di­nā­'­gra­ha­ṇa­m­, <lb n="56,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,28</span>uta a­vi­dya­mā­na­tvā­t­, ā­ho­svi­d a­vi­śe­ṣa­ṇa­tvā­t ? tatra nādyaḥ pakṣaḥ, a­tī­ndri­ya­syā­pya­tī­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="56,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,29</span>kā­lā­de­rgra­ha­ṇā­bhyu­pa­ga­mā­t | nā­pya­vi­dya­mā­na­tvā­t­, bhā­vi­dha­rmā­de­ri­vā­tī­ta­kā­lā­de­ra­vi­dya­mā­na­tve­'­pi prati<span type="hard-break">- </span><lb n="56,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,30</span>bhāsasya bhāvāt | a­thā­vi­śe­ṣa­ṇa­tvā­ddha­rmā­de­ra­pra­ti­bhā­saḥ­, ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; sarvadā pa­dā­rtha­ja­na­ka­tve­na <lb n="56,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,31</span>dravya — guṇa — ka­rma­ja­nya­tve­na ca dharmādeḥ sa­rva­pa­dā­rtha­vi­śe­ṣa­ṇa­bhā­va­saṃ­bha­vā­d a­tī­tā­tī­ndri­ya­kā­lā­de­ri­va <lb n="56,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,32</span>tasyāpi vi­śe­ṣya­gra­ha­ṇa­pra­vṛ­tta­ca­kṣu­rā­di­nā gra­ha­ṇa­saṃ­bha­va iti kathaṃ dharmaṃ pra­tya­ni­mi­tta­tva­pra­sa­ṅga­sā­dha­na­sya <lb n="56,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,33</span>ta­dvi­pa­rya­ya­sya vā saṃbhavaḥ ? tathā, praśnādi — ma­ntrā­di­dvā­re­ṇa saṃskṛtaṃ ca­kṣu­rya­thā kā­la­vi­pra­kṛ­ṣṭa­pa­dā­rtha­grā­ha<span type="hard-break">- </span><lb n="56,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,34</span>ka­mu­pa­la­bhya­te tathā dha­rmā­de­ra­pi yadi grāhakaṃ ka­sya­ci­t syāt tadā na ka­ści­ddo­ṣaḥ | api ca, anālo<span type="hard-break">- </span><lb n="56,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,35</span>kā­ndha­kā­ra­vya­va­hi­ta­sya mū­ṣi­kā­de­rna­ktaṃ­ca­ra­vṛ­ṣa­daṃ­śā­de­śca­kṣu­rya­thā grā­ha­ka­mu­pa­la­bhya­te tathā ya­dya­tī­ndri­yā­tī<span type="hard-break">- </span><lb n="56,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,36</span>tā­'­nā­ga­ta­dha­rmā­di­pa­dā­rtha­sā­kṣā­tkā­ri ka­sya­ci­t tadeva syāt ta­dā­'­trā­pi ko doṣaḥ ? na ca jātya<span type="hard-break">- </span><lb n="56,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,37</span>nta­ra­syā­ndha­kā­ra­vya­va­hi­ta­rū­pā­di­grā­ha­kaṃ ca­kṣu­rdṛ­ṣṭaṃ na pu­na­rma­nu­ṣya­dha­rma­ṇa iti pra­ti­sa­mā­dhā­na­ma­trā­bhi­dhā­tuṃ <lb n="56,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 56,38</span>yu­kta­m­, ma­nu­ṣya­dha­rma­ṇo­'­pi nirjī­vi­kā­de­rdra­vya­vi­śe­ṣā­di­saṃ­skṛ­taṃ cakṣuḥ sa­mu­dra­ja­lā­di­vya­va­hi­ta­pa­rva­tā­di<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="057" ana="50 lines"/><lb n="57,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,01</span>grahaṇe sa­ma­rtha­mu­pa­la­bhya­ta iti dha­rmā­de­ra­pi deśa — kāla — sva­bhā­va­vi­pra­kṛ­ṣṭa­sya ka­sya­ci­t pu­ru­ṣa­vi­śe­ṣa­sya <lb n="57,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,02</span>pu­ṇyā­di­saṃ­skṛ­taṃ ca­kṣu­rā­di grāhakaṃ bha­vi­ṣya­tī­ti na kaścit dṛ­ṣṭa­sva­bhā­va­vya­ti­kra­maḥ | atha ca­kṣu­rā­deḥ <lb n="57,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,03</span>ka­ra­ṇa­sya pra­ti­ni­ya­ta­rū­pā­di­vi­ṣa­ya­tve­nā­nya­ka­ra­ṇa­vi­ṣa­ya­grā­ha­ka­tve svā­rthā­ti­kra­mo vya­va­hā­ra­vi­lo­pī syāt; <lb n="57,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,04</span>nanu śrūyata eva cakṣuṣā śa­bda­śra­va­ṇaṃ prā­ṇi­vi­śe­ṣā­ṇā­m — ‘­ca­kṣuḥ­śra­va­so bhu­ja­ṅgāḥ­’ iti lo­ka­pra­vā­dā­t | <lb n="57,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,05</span>mithyā sa pravāda iti cet, nai­ta­t­; pra­vā­da­bā­dha­ka­syā­bhā­vā­t ka­rṇa­cchi­drā­nu­pa­la­bdhe­śca | na ca <lb n="57,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,06</span>‘­da­nda­śū­ka­ca­kṣu­ṣo jā­tya­nta­ra­tvā­t­’ i­tyu­tta­ra­ma­tro­pa­yo­gi­, a­nya­trā­pi pra­kṛ­ṣṭa­pu­ṇya­saṃ­bhā­ra­ja­ni­ta­sa­rva­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="57,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,07</span>ccakṣuṣi sa­mā­na­tvā­t | tadevaṃ dha­rmā­di­sa­ma­sta­pa­dā­rtha­grā­ha­ka­tve­na ca­kṣu­rā­di­ja­ni­ta­pra­tya­kṣa­syā­'­vi­ro­dhā­d na <lb n="57,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,08</span>pra­tya­kṣa­tva — sa­tsaṃ­pra­yo­ga­ja­tvā­de­rvyā­pya­vyā­pa­ka­bhā­va­si­ddhi­ri­ti na prasaṅga — vi­pa­rya­ya­yoḥ pra­vṛ­tti­ri­ti na tata<span type="hard-break">- </span><lb n="57,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,09</span>sta­tpra­ti­kṣe­paḥ | etena “yadi ṣaḍbhiḥ pramāṇaiḥ syāt sa­rva­jñaḥ­” ityādi <lb n="57,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,10</span>vā­rtti­ka­kṛ­tpra­ti­pā­di­taṃ pra­sa­ṅga­sā­dha­nā­bhi­prā­ye­ṇa yu­kti­jā­la­ma­khi­laṃ ni­ra­sta­m­, vyā­pti­pra­ti­ṣe­dha­sya pūrvokta<span type="hard-break">- </span><lb n="57,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,11</span>pra­kā­re­ṇa vi­hi­ta­tvā­t | yacca ‘kiṃ pra­mā­ṇā­nta­ra­saṃ­vā­dya­rtha­sya va­ktṛ­tvā­t ityādi tad dhū­mā­da­gnya­nu­mā­ne­'­pi <lb n="57,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,12</span>sa­mā­na­m | tathāhi — atrāpi vaktuṃ śakyam — kiṃ sā­dhya­dha­rmi­saṃ­ba­ndhī dhūmo he­tu­tve­no­pa­nya­staḥ­’ ityādi <lb n="57,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,13</span>yāvat ‘siddhaḥ pra­ti­ba­ndho­'­sa­rva­jña­tva — va­ktṛ­tva­yo­ra­gni — dhū­ma­yo­ri­va­’ iti paryantam, ta­da­pya­yu­kta­m­; yato'<span type="hard-break">- </span><lb n="57,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,14</span>sa­rva­jña­tva — va­ktṛ­tva­yo­ri­va nāgni — dhūmayoḥ kā­rya­kā­ra­ṇa­tva­pra­ti­ba­ndha­sya ta­dgrā­ha­ka­pra­mā­ṇa­sya vā­'­bhā­vaḥ nahi <lb n="57,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,15</span>va­hni­sa­dbhā­ve dhūmo dṛ­ṣṭa­sta­da­bhā­ve ca na dṛṣṭa i­tye­tā­va­tā dhū­ma­syā­gni­kā­rya­tva­mu­cya­te kintu <lg n="a_214"><l><lb n="57,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,16</span>“kāryaṃ dhūmo hu­ta­bhu­jaḥ kārye dha­rmā­nu­vṛ­tti­taḥ­”</l><trailer type="lg" n="a_215"> | </trailer></lg><lb n="57,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,17</span>na cāsau da­rśa­nā­'­da­rśa­na­mā­tra­ga­myaḥ kintu vi­śi­ṣṭā­t pra­tya­kṣā­'­nu­pa­la­mbhā­khyā­t pra­mā­ṇā­t | </p>
          <p n="a_216" rend="justify"><lb n="57,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,18</span>pra­tya­kṣa­me­va pramāṇaṃ pra­tya­kṣā­'­nu­pa­la­mbha­śa­bdā­bhi­dhe­ya­m­, tadeva kā­rya­kā­ra­ṇā­bhi­ma­ta­pa­dā­rtha­vi­ṣa­yaṃ pratya<span type="hard-break">- </span><lb n="57,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,19</span>kṣam, ta­dvi­vi­ktā­nya­va­stu­vi­ṣa­ya­ma­nu­pa­la­mbha­śa­bdā­bhi­dhe­ya­m­; ka­dā­ci­da­nu­pa­la­mbha­pū­rva­kaṃ pratyakṣaṃ ta­dbhā­va­sā<span type="hard-break">- </span><lb n="57,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,20</span>dha­ka­m­, ka­dā­ci­t pra­tya­kṣa­pu­raḥ­sa­ro­'­nu­pa­la­mbhaḥ | ta­trā­dye­na yeṣāṃ kā­ra­ṇā­bhi­ma­tā­nāṃ sa­nni­dhā­nā­t prāga<span type="hard-break">- </span><lb n="57,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,21</span>nu­pa­la­bdhaṃ sad dhūmādi ta­tsa­nni­dhā­nā­du­pa­la­bhya­te tasya ta­tkā­rya­tā vya­va­sthā­pya­te | tathāhi — e­tā­va­dbhiḥ <lb n="57,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,22</span>pra­kā­rai­rdhū­mo­'­gni­ja­nyo na syāt — ya­dya­gni­sa­nni­dhā­nā­t prāgapi tatra deśe syāt, anyato vā­'­'­ga<span type="hard-break">- </span><lb n="57,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,23</span>cchet, ta­da­nya­he­tu­ko vā bhavet | ta­de­ta­t sa­rva­ma­nu­pa­la­mbha­pu­ra­ssa­re­ṇa pra­tya­kṣe­ṇa ni­ra­sta­m | etena prāga<span type="hard-break">- </span><lb n="57,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,24</span>nu­pa­la­bdha­sya rā­sa­bha­sya ku­mbha­kā­ra­sa­nni­dhā­nā­na­nta­ra­mu­pa­la­bhya­mā­na­sya ta­tkā­rya­tā syāditi ni­ra­sta­m | <lb n="57,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,25</span>tathāhi — tatrāpi yadi rā­sa­bha­sya tatra prā­ga­sa­ttva­m­, a­nya­de­śā­da­nā­ga­ma­na­m­, a­nyā­kā­ra­ṇa­tvaṃ ca <lb n="57,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,26</span>niścetuṃ śakyeta tadā syādeva ku­mbha­kā­ra­kā­rya­tā­, kevalaṃ tadeva ni­śce­tu­ma­śa­kya­m | evaṃ tā­va­da­nu­pa­la­mbha<span type="hard-break">- </span><lb n="57,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,27</span>pu­ra­ssa­ra­sya pra­tya­kṣa­sya ta­tsā­dha­na­tva­mu­kta­m | tathā, pra­tya­kṣa­pu­ra­ssa­ro­'­nu­pa­la­mbho­'­pi ta­tsā­dha­naḥ — <lb n="57,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,28</span>yeṣāṃ sa­nni­dhā­ne pra­va­rtta­mā­naṃ tat kāryaṃ dṛṣṭaṃ teṣu madhye ya­dai­ka­syā­pya­bhā­vo bhavati tadā no­pa­la­bhya­te­, tat <lb n="57,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,29</span>tasya kā­ra­ṇa­mi­ta­ra­t kāryam | na cāgni — kā­ṣṭhā­di­sa­nni­dhā­ne bhavato dhū­ma­syā­pa­nī­te ku­mbha­kā­rā­dā­va­nu­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="57,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,30</span>la­mbho­'­sti­, agryādau tva­pa­nī­te bha­va­tya­nu­pa­la­mbhaḥ | evaṃ pa­ra­spa­ra­sa­hi­tau pra­tya­kṣā­nu­pa­la­mbhā­va­bhi­ma­te­ṣve­va <lb n="57,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,31</span>kā­rya­kā­ra­ṇe­ṣu niḥ­sa­ndi­gdhaṃ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vaṃ sā­dha­ya­taḥ | </p>
          <p n="a_217" rend="justify"><lb n="57,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,32</span>sa­rva­kā­laṃ cā­gni­sa­nni­dhā­ne bhavato dhū­ma­syā­na­gni­ja­nya­tvaṃ ka­dā­ci­t sa­da­sa­to­ra­ja­nya­tve­na­, ahetu<span type="hard-break">- </span><lb n="57,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,33</span>ka­tve­na­, a­dṛ­śya­he­tu­ka­tve­na vā bhavet ? tatra na tāvat prathamaḥ pakṣaḥ, asato ja­nya­tvā­t­, “­sa­de­va na <lb n="57,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,34</span>ja­nya­te­” iti tva­da­bhi­prā­yā­t sata eva ja­nya­mā­na­tvā­nu­pa­pa­tteḥ­; kāryatvasya ca kādāci<span type="hard-break">- </span><lb n="57,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,35</span>tkatvena si­ddha­tvā­t | nā­pya­he­tu­ka­tva­m­, kā­dā­ci­tka­tve­nai­va­; a­he­tu­tve ta­da­yo­gā­t | nā­pya­dṛ­śya­he­tu­ka­tva­m­, <lb n="57,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,36</span>dhū­ma­syā­gnyā­di­sā­ma­grya­nva­ya — vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­nā­t | athāpi syād a­dṛ­śya­syā­yaṃ svabhāvo ya­da­gnyā­di­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="57,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,37</span>nnidhāna eva dhū­ma­m­, ka­rpū­ro­rṇā­di­dā­ha­kā­le su­ga­ndhā­di­yu­ktaṃ ca karoti nā­nya­de­ti­, tat ki­ma­gni­ma­nta­re­ṇa <lb n="57,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,38</span>ka­dā­ci­d dhū­mo­tpa­tti­rdṛ­ṣṭā ye­nai­va­mu­cya­te ? neti cet, kathaṃ nā­gni­kā­ryo dhū­ma­sta­dbhā­ve bhāvāt ? dhū­mo­tpa­tti<span type="hard-break">- </span><lb n="57,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,39</span>kāle ca sarvadā pra­tī­ya­mā­no­'­gniḥ kā­ka­tā­lī­ya­nyā­ye­na vya­va­sthi­ta i­tya­lau­ki­ka­m | atha sa evādṛśyasya <lb n="57,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,40</span>svabhāvo ya­da­gni­sa­nni­dhā­na eva dhūmaṃ ka­ro­ti­; nanu ya­dya­gni­nā nā­sā­vu­pa­kri­ya­te ki­ma­gni­sa­nni­dhā­nā­d na pūrvaṃ <lb n="57,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 57,41</span>paścād vā dhūmaṃ vi­da­dhā­ti ? na cānyadā ka­ro­tī­ti tasya ta­jja­nya­sva­bhā­va­sa­vya­pe­kṣa­sya dhū­ma­ja­na­ne tadeva <pb n="058" ana="46 lines"/><lb n="58,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,01</span>pā­raṃ­pa­rye­ṇā­gni­ja­nya­tvaṃ dhūmasya | kiṃca, yathā deśa — kā­lā­di­ka­ma­nta­re­ṇa dhū­ma­syā­nu­tpa­tte­sta­da­pe­kṣā pra­tī­ya­te <lb n="58,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,02</span>ta­thā­'­gni­ma­nta­re­ṇā­pi dhū­ma­syā­nu­tpa­tti­da­rśa­nā­t ta­da­pe­kṣā kena vāryate ? ta­da­pe­kṣā ca ta­tkā­rya­tai­va | yathā <lb n="58,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,03</span>cā­dṛ­śya­bhā­ve eva dhūmasya bhāvāt ta­jja­nya­tva­mi­ṣya­te tathā sa­rva­dā­'­gni­bhā­ve eva dhūmasya bhā­va­da­rśa­nā­t <lb n="58,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,04</span>ta­jja­nya­tā kiṃ neṣyate ? yāvatāṃ ca sa­nni­dhā­ne bhāvo dṛśyate tāvatāṃ hetutvaṃ sa­rve­ṣā­mi­tya­gnyā­di­sā­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="58,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,05</span>grī­ja­nya­tvā­d dhūmasya ku­to­'­gni­vya­bhi­cā­raḥ ? </p>
          <p n="a_218" rend="justify"><lb n="58,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,06</span>na cāyaṃ pra­kā­ro­'­sa­rva­jña­tva — va­ktṛ­tva­yoḥ saṃ­bha­va­ti­, a­sa­rva­jña­tva­dha­rmā­nu­vi­dhā­na­sya vacane a­da­rśa­nā­t | <lb n="58,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,07</span>tathāhi — yadi sa­rva­jña­tvā­da­nya­t pa­ryu­dā­sa­vṛ­ttyā ki­ñci­jjña­tva­ma­sa­rva­jña­tva­mu­cya­te tadā ta­ddha­rmā­nu­vi­dhā­nā­'­da<span type="hard-break">- </span><lb n="58,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,08</span>rśanānna ta­jja­nya­tā va­ca­na­sya | nahi ki­ñci­jjña­tva­ta­ra­ta­ma­bhā­vā­t va­ca­na­sya ta­ra­ta­ma­bhā­va u­pa­la­bhya­te | tathā<span type="hard-break">- </span><lb n="58,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,09</span>hi — ki­ñci­jjña­tvaṃ pra­kṛ­ṣṭa­m a­tya­lpa­vi­jñā­ne­ṣu kṛ­myā­di­ṣu­, na ca teṣu va­ca­na­pra­vṛ­tte­ru­tka­rṣa u­pa­la­bhya­te | atha <lb n="58,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,10</span>pra­sa­jya­pra­ti­ṣe­dha­vṛ­ttyā sa­rva­jña­tvā­bhā­vo­'­sa­rva­jña­tvaṃ tatkāryaṃ tu vacanaṃ tadā jñā­na­ra­hi­te mṛ­ta­śa­rī­re tasyopa<span type="hard-break">- </span><lb n="58,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,11</span>lambhaḥ syāt, na ca ka­dā­ca­nā­pi tat ta­tro­pa­la­bhya­te | </p>
          <p n="a_219" rend="justify"><lb n="58,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,12</span>jñā­nā­ti­śa­ya­va­tsu ca sa­ka­la­śā­stra­vyā­khyā­tṛ­ṣu va­ca­na­syā­ti­śa­ya­bhā­vo dṛśyate iti jñā­na­pra­ka­rṣa­ta­ra­ta­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="58,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,13</span>dya­nu­vi­dhā­na­da­rśa­nā­t ta­tkā­rya­tā tasya — dhū­ma­sye­vā­gnyā­di­sā­ma­grī­ga­ta­su­ra­bhi­ga­ndhā­dya­nu­vi­dhā­yi­no — yathokta<span type="hard-break">- </span><lb n="58,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,14</span>pra­tya­kṣā­'­nu­pa­la­mbhā­bhyāṃ vya­va­sthā­pya­te | ata eva kā­ra­ṇa­ga­ta­dha­rmā­nu­vi­dhā­na­me­va kāryasya ta­tkā­rya­tā­va­ga­ma­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="58,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,15</span>mittam na pu­na­ra­nva­ya — vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­na­mā­tra­m | ta­du­kta­m — <lg n="a_220"><l><lb n="58,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,16</span>“kāryaṃ dhūmo hu­ta­bhu­jaḥ kārye dha­rmā­nu­vṛ­tti­taḥ­” | </l><trailer type="lg" n="a_221"> iti | </trailer></lg><lb n="58,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,17</span>yacca ya­tkā­rya­tve­na niścitaṃ tat ta­da­bhā­ve na ka­dā­ci­da­pi bha­va­ti­, anyathā ta­ddhe­tu­ka­me­va tanna syāditi <lb n="58,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,18</span>sa­kṛ­da­pi tato na bha­ve­t­; bhavati ca yad yatra ni­ści­tā­vi­saṃ­vā­daṃ vacanaṃ tat ta­da­vi­saṃ­vā­di­jñā­na­vi­śe­ṣā­d <lb n="58,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,19</span>i­tyā­tma­nye­vā­sa­kṛ­nni­ści­ta­mi­ti nā­nya­ta­sta­sya bhāvaḥ; tena — <lg n="a_222"><l><lb n="58,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,20</span>“yad yasyaiva guṇa — doṣān ni­ya­me­nā­nu­va­rtta­te | </l><l><lb n="58,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,21</span>ta­nnā­nta­rī­ya­kaṃ tat syādato jñā­no­dbha­vaṃ vacaḥ” || </l></lg></p>
          <p n="a_223" rend="justify"><lb n="58,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,22</span>atha yadi nā­mā­vi­saṃ­vā­di­jñā­na­dha­rmā­nu­ka­ra­ṇa­to­'­vi­saṃ­vā­di va­ca­na­me­kaṃ ta­tpra­bha­vaṃ ya­tho­kta­pra­tya­kṣā­'­nu­pa­la<span type="hard-break">- </span><lb n="58,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,23</span>mbha­to­'­va­ga­taṃ ta­da­nya­to na bha­va­ti­, ta­thā­pya­nya­va­ca­na­sya ta­ddha­rmā­nu­ka­ra­ṇa­to na ta­tkā­rya­tva­si­ddhi­ri­ti tasyānya<span type="hard-break">- </span><lb n="58,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,24</span>to'pi bhā­va­saṃ­bha­vā­t ku­to­'­vya­bhi­cā­raḥ ? na; ī­dṛ­gbhū­taṃ va­ca­na­mī­dṛ­kṣa­jñā­na­taḥ sarvatra bha­va­tī­ti sa­kṛ­tpra­vṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="58,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,25</span>tta­pra­tya­kṣa­to­'­va­ga­mā­t | nanu sa­ka­la­vya­ktya­nu­ga­ta­ti­rya­ksā­mā­nyā­na­bhyu­pa­ga­me yāvanti ta­thā­bhū­ta­va­cāṃ­si tāni <lb n="58,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,26</span>sarvāṇi pra­tya­kṣī­ka­ra­ṇī­yā­ni ta­thā­bhū­ta­jñā­na­kā­rya­ta­yā­, a­nya­thai­ka­syā­pi va­ca­sa­sta­dvyā­pta­ta­yā­'­pra­tya­kṣī­ka­ra­ṇe <lb n="58,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,27</span>tenaiva vya­bhi­cā­rī hetuḥ syāt; na cai­tā­va­tpra­tya­kṣī­ka­ra­ṇa­sa­ma­rthaṃ pra­tya­kṣa­m­, tasya sa­nni­hi­ta­vi­ṣa­ya­tvā­t­; na <lb n="58,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,28</span>cānyeṣāṃ sva­la­kṣa­ṇā­nā­ma­nu­mā­nā­t sā­dhya­dha­rme­ṇa vyā­pti­gra­ha­ṇa­m­, a­na­va­sthā­pra­sa­ṅga­t­; ta­da­yu­ktā­m­; yataḥ pratyakṣaṃ <lb n="58,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,29</span>ta­thā­bhū­ta­jñā­na­sa­nni­dhā­na eva ta­thā­bhū­ta­va­ca­na­bhe­dā­t pra­ti­pa­dya e­ṣu­‘­a­ta­thā­bhū­ta­va­ca­na­vyā­vṛ­ttaṃ rūpama<span type="hard-break">- </span><lb n="58,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,30</span>ta­thā­bhū­ta­jñā­na­vyā­vṛ­tta­jñā­na­ja­nya­m­’­i­tya­va­dhā­ra­ya­ti­, ya­thā­'­tra ta­thā­'­nya­trā­pi deśa — kālādau ‘­ta­thā­bhū­ta­jñā­na­ja<span type="hard-break">- </span><lb n="58,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,31</span>nya­me­va­’­i­tya­pya­va­dhā­ra­ya­ti­; a­nya­thā­'­trā­pi ta­thā­bhū­ta­jñā­na­ja­nya­ta­yā na pra­tya­kṣe­ṇā­va­dhā­rye­ta | evaṃ hi tathābhū<span type="hard-break">- </span><lb n="58,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,32</span>tā­'­ta­thā­bhū­ta­jñā­na­ja­nya­ta­yā tathā­bhū­ta­va­ca­na­sya pratītiḥ syāt na ta­thā­bhū­ta­jñā­na­ja­nya­ta­yai­va­; pra­tī­ya­te ca <lb n="58,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,33</span>ta­thā­bhū­ta­jñā­na­ja­nya­ta­yā tathābhūtaṃ va­ca­na­m­; ta­smā­da­nya­trā­nya­dā ca ta­thā­bhū­ta­jñā­nā­de­va ta­thā­bhū­ta­va­ca­na­mi­ti <lb n="58,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,34</span>kuto vya­bhi­cā­raḥ ? yaśca ta­drū­pa­ma­nya­to vyā­vṛ­tta­ma­va­dhā­ra­yi­tuṃ śaknoti tasyaiva ta­da­nu­mā­na­m­, yathā bāṣpā<span type="hard-break">- </span><lb n="58,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,35</span>divi la­kṣa­ṇa­dhū­mā­va­dhā­ra­ṇe­'­gnya­nu­mā­na­m | kiṃca, ti­rya­ksā­mā­nya­vā­di­no­'­pi go­pā­la­gha­ṭi­kā­dau dhū­ma­sā­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="58,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,36</span>nya­syā­gni­ma­nta­re­ṇā­pi da­rśa­nā­d vya­bhi­cā­rā­śa­ṅka­yā­'­gni­ni­ya­ta­dhū­ma­sā­mā­nyā­va­dhā­ra­ṇe­nai­va ta­da­nu­mā­na­m­; agni<span type="hard-break">- </span><lb n="58,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,37</span>ni­ya­ta­dhū­ma­sā­mā­nyā­va­dhā­ra­ṇaṃ cā­gni­saṃ­ba­ddha­dhū­ma­vya­ktya­va­dhā­ra­ṇa­pu­ra­ssa­ra­me­va­; na ca sa­rva­de­śā­dā­va­gni­saṃ­ba­ddha<span type="hard-break">- </span><lb n="58,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,38</span>dhū­ma­vya­kti­vi­śi­ṣṭa­sya dhū­ma­sā­mā­nya­sya ke­na­ci­t pra­mā­ṇe­nā­va­dhā­ra­ṇaṃ saṃ­bha­va­ti­; na ca ma­hā­na­sā­dā­va­gni­ni­ya­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="58,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,39</span>dhū­ma­vya­kti­vi­śi­ṣṭaṃ dhū­ma­sā­mā­nyaṃ pra­ti­pa­nna­ma­nya­trā­nu­yā­yi­, vya­kte­ra­na­nva­yā­t­; yacca dhū­ma­sā­mā­nya­ma­nu­yā­yi tad <lb n="58,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,40</span>nā­gnya­vya­bhi­cā­ri­; tasmāt sā­mā­nya­vyā­pti­gra­ha­ṇa­vā­di­nā­ma­pi kathaṃ vi­śi­ṣṭa­dhū­ma­sā­mā­nyaṃ sa­rva­trā­gni­nā vyāptaṃ <lb n="58,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,41</span>pra­ti­pa­nna­mi­ti tulyaṃ codyam | atha vi­śi­ṣṭa­dhū­ma­syā­nya­trā­gni­ja­nya­tve na kiñcid bā­dha­ka­ma­sti­, ‘­ta­de­ve­da­m­’ <lb n="58,42"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,42</span>iti ca pratīteḥ ta­tsā­mā­nyaṃ pra­tī­ta­mi­ṣya­te­; a­smā­ka­ma­pi ‘­ta­de­ve­daṃ va­ca­na­m­’ iti pra­tya­ya­syo­tpa­tte­sta­t <lb n="58,43"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 58,43</span>pra­ti­pa­nna­mi­ti sa­dṛ­śa­pa­ri­ṇā­ma­la­kṣa­ṇa­sā­mā­nya­vā­di­no jainasya bhavato vā ko vi­śe­ṣo­'­tra vastuni ? iti <pb n="059" ana="49 lines"/><lb n="59,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,01</span>ya­tki­ñci­de­ta­t | te­nā­gni­ga­ma­ka­tve­na dhūmasya yo nyāyaḥ so­'­trā­pi samāna iti vi­śi­ṣṭa­jñā­na­ga­ma­ka­tvaṃ <lb n="59,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,02</span>vi­śi­ṣṭa­śa­bda­syā­bhyu­pa­ga­nta­vya­m | </p>
          <p n="a_224" rend="justify"><lb n="59,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,03</span>atha jñā­na­vi­śe­ṣa­gra­ha­ṇe pravṛttaṃ sa­vi­ka­lpa­kaṃ ni­rvi­ka­lpa­kaṃ vā tato bhi­nna­ma­bhi­nnaṃ vā jñānaṃ na vacana<span type="hard-break">- </span><lb n="59,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,04</span>viśeṣe pra­va­rtta­te­, tasya ta­dā­nī­ma­nu­tpa­nna­tve­nā­sa­ttvā­t­; ta­da­pra­vṛ­tte­na ca jñā­na­vi­śe­ṣa­sva­rū­pa­me­va tena gṛhyate na <lb n="59,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,05</span>ta­da­pe­kṣa­yā tasya kā­ra­ṇa­tva­m­, va­ca­na­vi­śe­ṣa­grā­ha­ke­ṇā­pi ta­tsva­rū­pa­me­va gṛhyate na pūrvaṃ prati kā­rya­tva­m­, kāra<span type="hard-break">- </span><lb n="59,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,06</span>ṇa­syā­tī­ta­tve­nā­gra­ha­ṇā­t­; nā­pyu­bha­ya­grā­hi­ṇā­, bhi­nna­kā­la­tve­na ta­yo­re­ka­jñā­ne pra­ti­bhā­sa­nā­'­yo­gā­t­; ata <lb n="59,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,07</span>eva sma­ra­ṇa­ma­pi na tayoḥ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vā­ve­da­ka­m­, a­nu­bha­vā­nu­sā­re­ṇa tasya pra­vṛ­ttyu­pa­pa­tteḥ­, a­nu­bha­va­sya <lb n="59,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,08</span>cātra vastuni ni­ṣi­ddha­tvā­t­; a­sa­de­ta­t­; yataḥ kāryasya na tā­va­da­sā­va­nu­tpa­nna­syai­va kāryatvaṃ dharmaḥ, asa<span type="hard-break">- </span><lb n="59,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,09</span>ttvāt ta­dā­nī­m­; nā­pyu­tpa­nna­syā­tya­nta­bhi­nnaṃ tat, ta­ddha­rma­tvā­de­va | tathā, kā­ra­ṇa­syā­pi kā­ra­ṇa­tvaṃ kā­rya­ni­ṣpa<span type="hard-break">- </span><lb n="59,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,10</span>ttya­'­ni­ṣpa­ttya­va­sthā­yāṃ na bhi­nna­me­va | nāpi tayoḥ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vaḥ saṃ­ba­ndho­'­nyo­'­sti­, bhi­nna­kā­la­tvā­de­va­; <lb n="59,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,11</span>saṃ­ba­ndha­sya ca dvi­ṣṭha­tvā­bhyu­pa­ga­mā­t | ta­ta­sta­tsva­rū­pa­grā­hi­ṇā pra­tya­kṣe­ṇa ta­da­bhi­nna­sva­bhā­va­dha­rma­rū­paṃ kā­ra­ṇa­tvaṃ <lb n="59,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,12</span>kāryatvaṃ ca gṛhyate eva kṣa­yo­pa­śa­ma­va­śā­t­; yatra tu sa nāsti tatra kā­rya­da­rśa­nā­dapi na ta­nni­ścī­ya­te­, yato <lb n="59,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,13</span>nākārya — kā­ra­ṇa­yoḥ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vaḥ saṃ­bha­va­ti | nāpi te­nā­bhi­nnā u­tta­ra­kā­laṃ tayoḥ kā­rya­kā­ra­ṇa­tā karttuṃ <lb n="59,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,14</span>śakyā, vi­ro­dhā­t | nāpi bhinnā, tayoḥ sva­rū­pe­ṇā­kā­rya­kā­ra­ṇa­tā­pra­sa­ṅgā­t | nāpi sva­rū­pe­ṇa kārya — kāra<span type="hard-break">- </span><lb n="59,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,15</span>ṇa­yo­ra­rthā­nta­ra­bhū­ta­kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va­sva­rū­pa­saṃ­ba­ndha­pa­ri­ka­lpa­ne­na pra­yo­ja­na­m­, ta­dvya­ti­re­ke­ṇā­pi sva­rū­pe­ṇai­va <lb n="59,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,16</span>kā­rya­kā­ra­ṇa­rū­pa­tvā­t | na ca bhi­nna­pa­dā­rtha­grā­hi pra­tya­kṣa­dva­yaṃ dvi­tī­yā­gra­ha­ṇe ta­da­pe­kṣaṃ kāryatvaṃ kā­ra­ṇa­tvaṃ vā <lb n="59,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,17</span>gra­hī­tu­ma­śa­kta­mi­ti vaktuṃ yu­kta­m­, kṣa­yo­pa­śa­ma­va­tāṃ dhū­ma­mā­tra­da­rśa­ne­'­pi va­hni­ja­nya­tā­va­ga­ma­sya bhā­vā­t­; anyathā <lb n="59,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,18</span>bā­ṣpā­di­vai­la­kṣa­ṇye­na ta­syā­na­va­dhā­ra­ṇā­t ta­to­'­na­lā­va­ga­mā­bhā­ve­na sa­rva­vya­va­hā­ro­cche­da­pra­sa­ṅgā­t | kā­ra­ṇā­bhi <lb n="59,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,19</span>ma­ta­pa­dā­rtha­gra­ha­ṇa­pa­ri­ṇā­mā­'­pa­ri­tyā­ga­va­tā kā­rya­sva­rū­pa­grā­hi­ṇā ca pra­tya­kṣe­ṇa kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vā­va­ga­me na kaścid <lb n="59,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,20</span>doṣaḥ | na ca kā­ra­ṇa­sva­bhā­vā­va­bhā­saṃ pratyakṣaṃ na kā­rya­sva­rū­pā­va­bhā­sa­yu­ktaṃ pra­ti­bhā­sa­bhe­de­na bhe­do­pa­pa­tte­ri­ti <lb n="59,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,21</span>pre­ra­ṇī­ya­m­, ci­tra­pra­ti­bhā­si­jñā­na­sya nī­la­pra­ti­bhā­sā­'­pa­ri­tyā­ga­pra­vṛ­tta­pī­tā­di­pra­ti­bhā­sye­ka­tva­va­t pra­kṛ­ta­jñā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="59,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,22</span>syāpi ta­da­vi­ro­dhā­t | na ca ci­tra­jñā­na­syā­pye­ka­tva­ma­si­ddha­mi­ti vaktuṃ yu­kta­m­, ta­thā­'­bhyu­pa­ga­me nī­la­pra­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="59,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,23</span>bhā­sa­syā­pi pra­ti­pa­ra­mā­ṇu­bhi­nna­pra­ti­bhā­sa­tve­na bhi­nna­tvā­t e­ka­pa­ra­mā­ṇva­va­bhā­sa­sya cā­'­saṃ­ve­da­nā­t pra­ti­bhā­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="59,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,24</span>mā­tra­syā­pya­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t sa­rva­vya­va­hā­rā­bhā­vaḥ syāt | ataḥ pra­tya­kṣa­me­va ya­tho­kta­pra­kā­re­ṇa sa­rvo­pa­saṃ­hā­re­ṇa <lb n="59,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,25</span>pra­ti­ba­ndha­grā­ha­ka­ma­nu­mā­na­vā­di­nā­'­bhyu­pa­ga­nta­vya­m­; anyathā pra­si­ddhā­nu­mā­na­syā­pya­bhā­vaḥ syāt | a­the­ya­to <lb n="59,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,26</span>vyā­pā­rā­n pratyakṣaṃ ka­rtu­ma­sa­ma­rtha­m tasya sa­nni­hi­ta­vi­ṣa­ya­ba­lo­tpa­ttyā ta­nmā­tra­grā­ha­ka­tvā­t tarhi pra­tya­kṣe­ṇa <lb n="59,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,27</span>pra­ti­ba­ndha­gra­ha­ṇā­bhā­ve­'­nu­mā­ne­na ta­dgra­ha­ṇe­'­na­va­sthe — ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣa­sa­dbhā­vā­da­nu­mā­nā­pra­vṛ­tti­pra­sa­ṅga­to vyava<span type="hard-break">- </span><lb n="59,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,28</span>hā­ro­cche­da­bha­yā­da­va­śya­ma­nu­mā­na­pra­vṛ­tti­ni­ba­ndha­nā­vi­nā­bhā­va­ni­ścā­ya­ka­ma­pa­ra­ma­spa­ṣṭa­sa­rva­pa­dā­rtha­vi­ṣa­ya­mū­hā­khyaṃ pramā<span type="hard-break">- </span><lb n="59,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,29</span>ṇā­nta­ra­ma­bhyu­pa­ga­nta­vya­m­; anyathā ‘­sa­rva­mu­bha­yā­tma­kaṃ vastu’ iti ku­to­'­nu­mā­na­pra­vṛ­tti­rmī­māṃ­sa­ka­sya ? tato'<span type="hard-break">- </span><lb n="59,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,30</span>sa­rva­jña­tva — rā­gā­di­ma­ttva­sā­dha­ne va­ktṛ­tva­la­kṣa­ṇa­sya hetoḥ pra­ti­ba­ndha­sya ta­tsā­dha­ka­pra­mā­ṇa­sya ca pra­si­ddhā­nu­mā­ne <lb n="59,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,31</span>i­vā­bhā­vā­nna pra­sa­ṅga­sā­dha­nā­nu­mā­na­pra­vṛ­tti­taḥ sa­rva­jñā­bhā­va­si­ddhiḥ | vi­pa­rya­ye­ṇa va­ca­na­vi­śe­ṣa­sya vyā­pta­tva­da­rśa<span type="hard-break">- </span><lb n="59,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,32</span>nād vi­pa­rya­ya­si­ddhi­re­va tato yuktā | </p>
          <p n="a_225" rend="justify"><lb n="59,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,33</span>yacca ‘­sa­rva­jña­jñā­naṃ kiṃ ca­kṣu­rā­di­ja­ni­ta­m­’ ityādi pa­kṣa­ca­tu­ṣṭa­ya­mu­tthā­pya ‘­ca­kṣu­rā­di­ja­nya­tve­na cakṣurā<span type="hard-break">- </span><lb n="59,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,34</span>dīnāṃ pra­ti­ni­ya­ta­rū­pā­di­vi­ṣa­ya­tve­na dha­rmā­di­grā­ha­ka­tvā­yo­ga­sta­jjñā­na­sya­’ dū­ṣa­ṇa­ma­bhya­dhāyi, ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; <lb n="59,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,35</span>dha­rmā­di­grā­ha­ka­tvā­vi­ro­dha­sya ca­kṣu­rā­di­jñā­ne prāk pra­ti­pā­di­ta­tvā­t | a­bhyā­sa­pa­kṣe tu yad dū­ṣa­ṇa­ma­bhya­dhāyi ‘na <lb n="59,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,36</span>sa­ka­la­pa­dā­rtha­vi­ṣa­ya u­pa­de­śaḥ saṃ­bha­va­ti­, nāpi sa­ma­sta­vi­ṣa­yo­'­bhyā­saḥ­’ iti, tadapi na sa­mya­k­; “­u­tpā­da — <lb n="59,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,37</span>vyaya — dhrau­vya­yu­ktaṃ sat” iti sa­ka­la­pa­dā­rtha­vi­ṣa­ya­syo­pa­de­śa­sya sā­mā­nya­taḥ <lb n="59,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,38</span>saṃ­bha­vā­t | na cā­syā­'­prā­mā­ṇya­m­, a­nu­mā­nā­di­pra­mā­ṇa­saṃ­vā­da­taḥ prā­mā­ṇya­si­ddheḥ | a­nu­mā­nā­di­pra­va­rtta­na<span type="hard-break">- </span><lb n="59,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,39</span>dvāreṇa cai­ta­da­rthā­bhyā­se kathaṃ na sa­ka­la­vi­ṣa­yā­bhyā­sa­saṃ­bha­vaḥ ? yadapi ‘na ca sa­ma­sta­pa­dā­rtha­vi­ṣa­ya­ma­nu­pa­de­śa<span type="hard-break">- </span><lb n="59,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,40</span>jñānaṃ saṃ­bha­va­ti­’ ityuktam, ta­da­pya­cā­ru­; ‘­sa­rva­ma­ne­kā­ntā­tma­ka­m­, sa­ttvā­t­’ i­tya­nu­mā­na­ni­ba­ndha­na­vyā­pti­pra­sā<span type="hard-break">- </span><lb n="59,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,41</span>dha­ka­pra­mā­ṇa­sya sa­ka­la­pa­dā­rtha­vi­ṣa­ya­sya saṃ­bha­vā­t­; a­nya­thā­'­nu­mā­nā­bhā­va­sya pra­ti­pā­di­ta­tvāt | na ca tajjñā<span type="hard-break">- </span><lb n="59,42"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,42</span>navata eva sa­rva­jña­tvā­d vya­rtho­'­bhyā­saḥ­, sā­mā­nya­vi­ṣa­ya­tve­nā­spa­ṣṭa­rū­pa­syai­vā­sya jñānasya bhā­vā­t­, abhyāsa<span type="hard-break">- </span><lb n="59,43"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 59,43</span>jasya ca sa­ka­la­ta­dga­ta­vi­śe­ṣa­vi­ṣa­ya­tve­na spa­ṣṭa­tvā­nna ta­da­bhyā­so viphalaḥ | yadapi ‘­ta­da­bhyā­sa­pra­va­rtta­kaṃ cakṣurā<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="060" ana="58 lines"/><lb n="60,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,01</span>di­ja­ni­taṃ ya­dya­tī­ndri­ya­vi­ṣa­ya­m­’ i­tyā­dya­vādi, tadapi pra­ti­kṣi­pta­m­; a­tī­ndri­yā­rtha­grā­ha­ka­tva­syā­nye­ndri­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="60,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,02</span>vi­ṣa­ya­grā­ha­ka­tva­sya ca prāk pratipādanāt vya­va­hā­ro­cche­dā­bhā­va­sya ca da­rśi­ta­tvāt | a­tī­ndri­ye­'­pi ca <lb n="60,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,03</span>kālādau vi­śe­ṣa­ṇa­bhū­te ca­kṣu­rā­deḥ pra­vṛ­tti­pra­ti­pā­danācca i­ta­re­ta­rā­śra­ya­tva­do­ṣa­syā­pya­na­va­kā­śaḥ pū­rva­pa­kṣa­pra­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="60,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,04</span>pāditasya | śa­bda­jñā­na­ja­ni­ta­jñā­na­pa­kṣe tu i­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣa­pra­sa­ṅgā­pāda­na­ma­pya­yu­kta­m­, kā­ra­ṇa­pa­kṣe tada<span type="hard-break">- </span><lb n="60,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,05</span>saṃ­bha­vā­t­; a­nya­sa­rva­jña­pra­ṇī­tā­ga­ma­pra­bha­va­tve­na jñānasya ka­tha­mi­ta­re­ta­rā­śra­ya­tva­m ? ta­dā­ga­ma­pra­ṇe­tu­ra­pya­nya<span type="hard-break">- </span><lb n="60,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,06</span>sa­rva­jña­pra­ṇī­tā­ga­ma­pū­rva­ka­tve­'­na­va­sthā syāt sā ceṣyata eva; a­nā­di­tvā­dā­ga­ma — sa­rva­jña­pa­ra­mpa­rā­yāḥ | <lb n="60,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,07</span>ya­da­pya­vādi ‘­śa­bda­ja­ni­taṃ jñā­na­ma­spa­ṣṭā­bha­m­, ta­jjñā­na­va­taḥ kathaṃ sa­ka­la­jña­tva­m­’ iti, ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; nahi <lb n="60,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,08</span>śa­bda­ja­ni­te­na jñā­ne­nā­bhyā­sā­nā­sā­di­ta­vai­śa­dye­na sa­ka­la­jño­'­bhyu­pa­ga­mya­te — yenāyaṃ doṣaḥ syāt — kintva<span type="hard-break">- </span><lb n="60,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,09</span>bhyā­sā­sā­di­ta­sa­ka­la­vi­śe­ṣa­sā­kṣā­tkā­ri­tva­la­kṣa­ṇa­nai­rma­lya­va­tā | ata eva ‘­pre­ra­ṇā­ja­ni­taṃ jñā­na­ma­sma­dā­dī­nā­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="60,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,10</span>pya­tī­tā­'­nā­ga­ta — sū­kṣmā­di­pa­dā­rtha­vi­ṣa­ya­ma­stī­ti sa­rva­jña­tvaṃ syāt’ iti yaduktam, tadapi ni­ra­sta­m­; abhyāsa<span type="hard-break">- </span><lb n="60,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,11</span>jasya spa­ṣṭa­vi­jñā­na­sya sa­ka­la­pa­dā­rtha­vi­ṣa­ya­syā­sma­dā­dī­nā­ma­bhā­vā­t | ‘­li­ṅga­ja­ni­ta­tve­'­pi ta­jjñā­na­syā­tī­ndri<span type="hard-break">- </span><lb n="60,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,12</span>ya­dha­rmā­di­pa­dā­rtha­saṃ­ba­ndhā­na­va­ga­mā­d li­ṅga­syā­na­va­ga­ta­sā­dhya­saṃ­ba­ndha­sya ca tasya dha­rmā­di­sā­dhyā­nu­mā­pa­ka­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="60,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,13</span>saṃ­bha­vā­t­’ ityādi yat, ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; a­va­ga­ta­dha­rmā­dya­tī­ndri­ya­sā­dhya­saṃ­ba­ndha­sya hetoḥ pra­si­ddha­tvā­t | <lb n="60,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,14</span>tathāhi — sva­vi­ṣa­ya­gra­ha­ṇa­kṣa­ma­sya jñānasya ta­da­grā­ha­ka­tvaṃ vi­śi­ṣṭa­dra­vya­saṃ­ba­ndha­pū­rva­kaṃ pī­ta­hṛ­tpū­ra­pu­ru­ṣa­jñā­na­sye­va­; <lb n="60,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,15</span>‘­sa­rva­ma­ne­kā­ntā­tma­ka­m­’­i­ti sa­ka­la­sā­mā­nya­vi­ṣa­ya­sya ca jñānasya ta­dga­tā­śe­ṣa­vi­śe­ṣā­grā­ha­katvaṃ suprasi­ddha­mi­ti <lb n="60,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,16</span>bhavati pau­dga­li­kā­'­tī­ndri­ya­dha­rmā­di­si­ddhi­ra­to hetoḥ | ya­da­pyu­ktam ‘­a­nu­mā­na­jñā­ne­na sa­ka­la­jña­tvā­bhyu­pa­ga<span type="hard-break">- </span><lb n="60,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,17</span>me­'­sma­dā­dī­nā­ma­pi tat syāt, bhā­va­nā­ba­lā­t ta­dvai­śa­dye tu kā­mā­di­vi­plu­ta­vi­śa­da­jñā­na­va­ta i­vā­sa­rva­jña­tva­m­; <lb n="60,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,18</span>ta­jjñā­na­sya tadvad u­pa­plu­ta­tva­prā­pteḥ­’ iti, ta­da­pya­cā­ru­; yato bhā­va­nā­ba­lā­jjñā­naṃ vai­śa­dya­ma­nu­bha­va­tī­tye­tā­va­nmā<span type="hard-break">- </span><lb n="60,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,19</span>treṇa dṛ­ṣṭā­nta­syo­pā­tta­tvā­d na sa­ka­la­dṛ­ṣṭā­nta­dha­rmā­ṇāṃ sā­dhya­dha­rmi­ṇyā­sa­ñja­naṃ yu­kta­m­; ta­thā­'­bhyu­pa­ga­me sakalā<span type="hard-break">- </span><lb n="60,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,20</span>nu­mā­no­cche­da­pra­sa­kteḥ | na cā­nu­mā­na­gṛ­hī­ta­syā­rtha­sya bhā­va­nā­ba­lā­d vaiśadyaṃ ta­tpra­ti­bhā­si­nya­bhyā­sa­je jñā­ne­'­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="60,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,21</span>bhavato vai­pa­rī­tya­saṃ­bha­vo yena ta­da­va­bhā­si­no jñānasya kā­mā­dyu­pa­plu­ta­jñā­na­sye­vo­pa­plu­ta­tvaṃ syāt | ya­da­pya­bhyadhāyi <lb n="60,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,22</span>‘rajo — nī­hā­rā­dyā­va­ra­ṇā­pā­ye vṛ­kṣā­di­da­rśa­na­va­d rā­gā­dyā­va­ra­ṇā­bhā­ve sa­rva­jña­jñā­naṃ vai­śa­dya­bhā­g bha­vi­ṣya­ti­’ ‘na <lb n="60,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,23</span>ca rā­gā­dī­nā­mā­vā­ra­ka­tvaṃ si­ddha­m­’ i­tyā­di­, ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; ku­ḍyā­dī­nā­ma­pya­nva­ya — vya­ti­re­kā­bhyā­mā­vā­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="60,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,24</span>ka­tvā­si­ddheḥ | tathāhi — sa­tya­sva­pna­pra­ti­bhā­sa­syā­rtha­gra­ha­ṇe na ku­ḍyā­dī­nā­mā­vā­ra­ka­tva­m­, ni­śchi­drā­pa­va­ra­ka­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="60,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,25</span>dhya­sthi­te­nā­pi bhā­vya­tī­ndriyā­dya­rtha­syā­nta­rā­va­ra­ṇā­bhā­ve pra­mā­ṇā­nta­ra­saṃ­vā­di­na u­pa­la­mbhā­t­; ku­ḍyā­dī­nāṃ <lb n="60,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,26</span>tvā­va­ra­ṇa­tve ta­dda­rśa­na­ma­saṃ­bha­vye­va syāt, ta­thā­pra­ti­bhāse­nā­dṛ­ṣṭā­rthe­'­pi ku­ḍyā­dī­nāṃ nā­vā­ra­ka­tva­m | yacca <lb n="60,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,27</span>prātibhaṃ jñānaṃ jā­gra­da­va­sthā­yāṃ śabda — li­ṅgā­'­kṣa­vyā­pā­rā­bhā­ve­'­pi ‘śvo bhrātā me ā­ga­ntā­’ i­tyā­dyā­kā­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="60,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,28</span>mu­tpa­dya­mā­na­mu­pa­la­bhya­te tatra ku­ḍyā­dī­nāṃ ka­tha­mā­vā­ra­ka­tva­m ? kathaṃ vā vi­jñā­na­sya nā­tī­ndri­ya­viśe­ṣa­ṇa­bhū­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="60,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,29</span>śva­sta­na­kā­lā­dya­va­bhā­sa­ka­tva­m a­ni­ndri­ya­ja­sya ca jñānasya bāhya — sū­kṣmā­di­pa­dā­rtha­sā­kṣā­tkā­ri­tvaṃ na siddham <lb n="60,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,30</span>yena ‘­sa­rva­jña­jñā­na­syā­na­kṣa­ja­tve bā­hyā­'­tī­ndri­yā­di­sa­ka­la­pa­dā­rtha­sā­kṣā­tka­ra­ṇaṃ spaṣṭatvaṃ ca na syāt’ ityādi <lb n="60,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,31</span>preryeta ? | ata eva sa­ka­la­pa­dā­rtha­gra­ha­ṇa­sva­bhā­va­sya jñānasya i­ndri­yā­di­ja­nya­tva­kṛ­ta eva pra­ti­ni­ya­ta­rū­pā­di­grā<span type="hard-break">- </span><lb n="60,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,32</span>ha­ka­tva­ni­ya­mo­'­va­sī­ya­te­, prā­ti­bhā­dau ta­da­ja­nye ta­syā­bhā­vā­t | sa­ka­la­jña­jñā­naṃ cā­tī­ndri­ya­mi­ti kathaṃ “­ye­'­pi <lb n="60,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,33</span>sā­ti­śa­yā dṛṣṭāḥ” ityādi tathā “­ya­trā­pya­ti­śa­yo dṛṣṭaḥ” ityādi ca <lb n="60,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,34</span>dūṣaṇaṃ tatra kramate ? na hi jñā­na­syā­śe­ṣa­jñe­ya­jñā­na­sva­bhā­va­sya kaścit pra­ti­ni­ya­to rū­pā­di­kaḥ svārthaḥ <lb n="60,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,35</span>saṃ­bha­va­ti i­tya­sa­kṛ­dā­ve­di­ta­m | </p>
          <p n="a_226" rend="justify"><lb n="60,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,36</span>atha rā­gā­dī­nā­māvā­ra­ka­tve­'­pi ka­tha­mā­tya­nti­kaḥ kṣayaḥ, kathaṃ vā­'­bhya­sya­mā­na­ma­pya­vi­śa­daṃ jñānaṃ <lb n="60,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,37</span>la­ṅgha­no­da­ka­tā­pā­di­va­t pra­kṛ­ṣṭa­pra­ka­rṣā­va­sthā­m vaiśadyaṃ cā­'­vā­pno­tī­ti ? naitat pre­rya­m­; yato yadi rā­gā­dī­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="60,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 60,38</span>mā­vā­ra­ka­tvā­di­sva­rū­paṃ na jñā­ye­ta­, ni­tya­tva­mā­ka­smi­ka­tvaṃ vā teṣāṃ syāt, ta­ddhe­tū­nāṃ vā sva­rū­pā­pa­ri­jñā­naṃ <pb n="061" ana="51 lines"/><lb n="61,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,01</span>nityatvaṃ vā saṃ­bhā­vye­ta­, ta­dvi­pa­kṣa­sya vā sva­rū­pa­to­'­jñā­naṃ a­na­bhyā­sa­śca syāt tadaitanna syā­da­pi­; yāvatā <lb n="61,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,02</span>rā­gā­dī­nāṃ jñā­nā­va­ra­ṇa­he­tu­tve­nā­va­ra­ṇa­sva­rū­pa­tvaṃ siddham | na ca teṣāṃ ni­tya­tva­m­, ta­tsa­dbhā­ve sa­rva­jña­jñā­na­sya <lb n="61,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,03</span>pra­ti­pā­da­yi­ṣya­mā­ṇa­pra­mā­ṇa­ni­ści­ta­syā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | nā­pyā­ka­smi­ka­tva­m­, ata eva | na cai­ṣā­mu­tpādako <lb n="61,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,04</span>he­tu­rnā­va­ga­taḥ­, mi­thyā­jñā­na­sya ta­jja­na­ka­tve­na si­ddha­tvā­t | na ca tasyāpi ni­tya­tva­m­, a­nya­thā­'­vi­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="61,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,05</span>la­kā­ra­ṇa­sya mi­thyā­jñā­na­sya bhāve pra­ba­ndha­pra­vṛ­tta­rā­gā­di­do­ṣa­sa­dbhā­vā­t ta­dā­vṛ­ta­tve­na sa­rva­vi­dvi­jñā­na­syā­bhā­vaḥ <lb n="61,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,06</span>syāditi sa eva doṣaḥ | ā­ka­smi­ka­tve­'­pi mi­thyā­jñā­na­sya he­tu­vya­ti­re­ke­ṇā­pi pra­vṛ­tte­sta­tkā­rya­bhū­ta­rā<span type="hard-break">- </span><lb n="61,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,07</span>gā­dī­nā­ma­pi pra­vṛ­tti­ri­ti pu­na­ra­pi sa­rva­jña­jñā­nā­bhā­vaḥ­; a­he­tu­ka­sya ca mi­thyā­jñā­na­sya deśa — kāla — puru<span type="hard-break">- </span><lb n="61,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,08</span>ṣa­pra­ti­ni­ya­mā­bhā­vo­'­pi syāditi na ce­ta­nā­'­ce­ta­na­vi­bhā­gaḥ | na ca ta­tpra­ti­pa­kṣa­bhū­ta­syo­pā­ya­syā­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="61,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,09</span>ri­jñā­na­m­, mi­thyā­tva­vi­pa­kṣa­tve­na sa­mya­gjñā­na­sya ni­ści­ta­tvā­t | ta­du­tka­rṣe mi­thyā­jñā­na­syā­tya­nti­kaḥ <lb n="61,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,10</span>kṣayaḥ | tathāhi — ya­du­tka­rṣa­tā­ra­ta­myā­d ya­syā­pa­ca­ya­tā­ra­ta­myaṃ tasya vi­pa­kṣa­pra­ka­rṣā­va­sthā­ga­ma­ne bha­va­tyā­tya<span type="hard-break">- </span><lb n="61,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,11</span>ntikaḥ kṣayaḥ, ya­tho­ṣṇa­spa­rśa­sya ta­thā­bhū­ta­sya pra­ka­rṣa­ga­ma­ne śī­ta­spa­rśa­sya ta­thā­vi­dha­syai­va­, sa­mya­gjñā­no­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="61,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,12</span>ca­ya­tā­ra­ta­myā­nu­vi­dhā­yī ca mi­thyā­jñā­nā­pa­ca­ya­ta­ra­ta­mā­di­bhā­va iti ta­du­tka­rṣe­'­syā­'­'­tya­nti­ka­kṣa­ya­sa­dbhā<span type="hard-break">- </span><lb n="61,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,13</span>vāt ta­tkā­rya­bhū­ta­rā­gā­dya­nu­tpa­tte­rā­va­ra­ṇā­bhā­vaḥ siddhaḥ | rā­gā­di­vi­pa­kṣa­bhū­ta­vai­rā­gyā­bhyā­sā­d vā rāgā<span type="hard-break">- </span><lb n="61,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,14</span>dīnāṃ nirmūlataḥ kṣaya iti kathaṃ nā­va­ra­ṇā­bhā­vaḥ ? </p>
          <p n="a_227" rend="justify"><lb n="61,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,15</span>na ca laṅghano — da­ka­tā­pā­di­va­da­bhya­sya­mā­na­syā­pi sa­mya­gjñā­na — vai­rā­gyā­de­rna pa­ra­pra­ka­rṣa­prā­pti­ri­ti <lb n="61,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,16</span>ku­ta­sta­dvi­ṣa­ye mi­thyā­jñā­nā­bhā­vā­d rā­gā­de­rā­tya­nti­ko­'­nu­tpa­tti­la­kṣa­ṇaḥ kṣa­ya­la­kṣa­ṇo vā­'­bhā­va iti <lb n="61,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,17</span>vaktuṃ yu­kta­m­, yato laṅghanaṃ hi pū­rva­pra­ya­tna­sā­dhyaṃ yadi vya­va­sthi­ta­me­va syāt ta­do­tta­ra­pra­ya­tna<span type="hard-break">- </span><lb n="61,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,18</span>syā­pa­rā­pa­ra­la­ṅgha­nā­ti­śa­yo­tpa­ttau vyā­pā­rā­t bha­ve­lla­ṅgha­na­syā­pya­na­pe­kṣi­ta­pū­rvā­ti­śa­ya­sa­dbhā­va­pra­ya­tnā­nta­ra­sya <lb n="61,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,19</span>pra­ka­rṣā­vā­ptiḥ­; na cai­va­m­, a­pa­rā­pa­ra­pra­ya­tna­sya pū­rva­pū­rvā­ti­śa­yo­tpā­da­ne e­vo­pa­kṣī­ṇa­śa­kti­tvā­t | a­thai­ta­t <lb n="61,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,20</span>syāt — yadi tatrāpi pū­rva­pra­ya­tno­tpā­di­to­'­ti­śa­yo na vya­va­sthi­taḥ syāt, ta­tki­mi­ti pra­tha­ma­me­va <lb n="61,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,21</span>yā­va­lla­ṅgha­yi­tavyaṃ tāvanna la­ṅgha­ya­ti ? ta­lla­ṅgha­nā­bhyā­sā­pe­kṣa­ṇā­t pū­rva­pra­ya­tnā­hi­tā­ti­śa­ya­sa­dbhā­ve­'­pi na <lb n="61,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,22</span>la­ṅgha­na­pra­ka­rṣa­prā­pti­ri­ti yathā tasya vya­va­sthi­to­tka­rṣa­tā tathā jñā­na­syā­pi bha­vi­ṣya­ti­, na; yataḥ <lb n="61,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,23</span>śle­ṣmā­di­nā prāk śa­rī­ra­sya jāḍyād yā­va­lla­ṅgha­yi­ta­vyaṃ na tāvad vyā­yā­mā­na­pa­nī­ta­śle­ṣmā­'­nā­sā<span type="hard-break">- </span><lb n="61,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,24</span>di­ta­pa­ṭu­bhā­vaḥ kāyo la­ṅgha­ya­ti­; a­bhyā­sā­sā­di­ta­śle­ṣma­kṣa­ya — pa­ṭu­bhā­va­stu yā­va­lla­ṅgha­yi­ta­vyaṃ tā­va­lla­ṅgha<span type="hard-break">- </span><lb n="61,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,25</span>ya­tī­tya­bhyā­sa­sta­tra sa­pra­yo­ja­naḥ | jñānasya tu yo­'­bhyā­sa­sa­mā­sā­di­to­'­ti­śa­yaḥ so­'­ti­śa­yā­nta­ro­tpa­ttau <lb n="61,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,26</span>punaḥ prā­kta­nā­bhyā­sā­pe­kṣo na bha­va­tī­tyu­tta­ro­tta­rā­bhyā­sā­nā­ma­pa­rā­pa­rā­ti­śa­yo­tpā­da­ne vyā­pā­rā­d na vyava<span type="hard-break">- </span><lb n="61,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,27</span>sthi­to­tka­rṣa­te­ti bhavati jñānasya pa­ra­pra­ka­rṣa­kā­ṣṭhā | u­da­ka­tā­pe tva­ti­śa­ye­na kri­ya­mā­ṇe ta­dā­śra­ya­syai­va kṣayād <lb n="61,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,28</span>nā­ti­tā­pya­mā­na­ma­pyu­da­ka­ma­gni­rū­pa­tā­mā­sā­da­ya­ti­; vi­jñā­na­sya tvā­śra­yo­'­tya­bhya­sya­mā­ne­'­pi tasmin na <lb n="61,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,29</span>kṣa­ya­mu­pa­yā­tī­ti kathaṃ tasya vya­va­sthi­to­tka­rṣa­tā ? na ca vi­jñā­na­ma­pi prā­kta­nā­bhyā­sā­dā­sā­di­tā­ti­śa­yaṃ <lb n="61,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,30</span>pū­rva­me­va vi­na­ṣṭa­m a­pa­rā­bhyā­sā­da­nya­da­ti­śa­ya­va­du­tpa­nna­mi­ti kathaṃ pū­rvā­bhyā­sa­sa­mā­sā­di­to­'­ti­śa­yo <lb n="61,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,31</span>nā­bhyā­sā­nta­rā­pe­kṣo yena vya­va­sthi­to­tka­rṣa­tā tasyāpi na syāditi vaktuṃ yu­kta­m­, tatra pū­rvā­bhyā­sa­ja­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="61,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,32</span>ta­saṃ­skā­ra­syo­tta­ra­trā­nu­vṛ­tteḥ­; anyathā śā­stra­pa­rā­va­rtta­nā­di­vai­ya­rthya­pra­sa­ṅgā­t | nāpi ‘­ya­du­pa­ca­ya­tā­ra­ta­myā<span type="hard-break">- </span><lb n="61,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,33</span>nu­vi­dhā­yī ya­da­pa­ca­ya­ta­ra­ta­ma­bhā­va­sta­sya ta­dvi­pa­kṣa­pra­ka­rṣa­ga­ma­nā­dā­tya­nti­kaḥ kṣayaḥ’ ityatra prayoge śleṣmaṇā <lb n="61,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,34</span>vya­bhi­cā­ra u­dbhā­va­yi­tuṃ śakyaḥ kila — ni­mbā­dyau­ṣadho­pa­yo­gā­t pra­ka­rṣa­tā­ra­ta­myā­nu­bha­va­va­ta­sta­ra­ta­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="61,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,35</span>bhā­vā­pa­cī­ya­mā­na­syā­pi śleṣmaṇo nā­tya­nti­kakṣaya iti — ya­ta­sta­tra ni­mbā­dyau­ṣa­dho­pa­yo­ga­syai­va notkarṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="61,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,36</span>niṣṭhā ā­pā­da­yi­tuṃ śakyā, ta­du­pa­yo­ge­'­pi śle­ṣma­pu­ṣṭi­kā­ra­ṇā­nā­ma­pi ta­dai­vā­'­'­se­va­nā­t­, a­nya­thau­ṣa­dho­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="61,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,37</span>yo­gā­dhā­ra­syai­va vināśaḥ syāt | ci­ki­tsā­śā­stra­sya ca dhā­tu­do­ṣa­sā­myā­pā­da­nā­bhi­prā­ye­ṇai­va pra­vṛ­tte­sta<span type="hard-break">- </span><lb n="61,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,38</span>tpra­ti­pā­di­tau­ṣa­dho­pa­yo­ga­syo­dri­kta­dhā­tu­do­ṣa­sā­mya­vi­dhā­ne eva vyāpāro na pu­na­sta­sya ni­rmū­la­ne­; anyathā <lb n="61,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,39</span>do­ṣā­nta­ra­syā­tya­nta­kṣa­ye ma­ra­ṇā­vā­pte­ri­ti na śleṣmaṇā ta­thā­bhū­te­nā­nai­kā­nti­ko hetuḥ | na ca samyagjñā<span type="hard-break">- </span><lb n="61,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,40</span>nasā­tmī­bhā­ve­'­pi pu­na­rmi­thyā­jñā­na­syā­pi saṃbhavo bha­vi­ṣya­ti ta­du­tka­rṣa iva sa­mya­gjñā­na­sye­ti vaktuṃ yu­kta­m­, <lb n="61,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 61,41</span>yato mi­thyā­jñā­ne rāgādau vā do­ṣa­da­rśa­nā­t­, ta­dvi­pa­kṣe ca sa­mya­gjñā­na — vai­rā­gya­la­kṣa­ṇe gu­ṇa­da­rśa­nā­t tatra <pb n="062" ana="53 lines"/><lb n="62,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,01</span>pu­na­ra­bhyā­sa­pra­vṛ­tti­saṃ­bha­vā­t pra­kṛ­ṣṭe­'­pi mi­thyā­jñā­na — rā­gā­dā­vu­tpa­dye­te eva sa­mya­gjñā­na — vai­rā­gye­; naivaṃ <lb n="62,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,02</span>tayoḥ pra­ka­rṣā­va­sthā­yāṃ do­ṣa­da­rśa­naṃ tatra ta­dvi­pa­rya­ye vā gu­ṇa­da­rśa­naṃ yena pu­na­sta­tsā­tmī­bhā­ve­'­pi <lb n="62,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,03</span>mi­thyā­jñā­na — rā­gā­de­ru­tpa­ttiḥ saṃ­bhā­vye­ta | na cā­na­kṣa­ja­sya jñānasya sa­rva­vi­tsaṃ­ba­ndhi­naḥ kathaṃ pra­tya­kṣa­śa­bda<span type="hard-break">- </span><lb n="62,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,04</span>vā­cya­te­ti vaktuṃ yu­kta­m­, ya­to­'­kṣa­ja­tvaṃ pra­tya­kṣa­sya śa­bda­vyu­tpa­tti­ni­mi­tta­me­va na punaḥ śa­bda­pra­vṛ­tti­ni­mi<span type="hard-break">- </span><lb n="62,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,05</span>ttam; ta­nni­mi­ttaṃ hi ta­de­kā­rthā­śri­ta­ma­rtha­sā­kṣā­tkā­ri­tva­m | anyaddhi śabdasya vyutpattau ni­mi­tta­m anyacca <lb n="62,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,06</span>pra­vṛ­ttau­, yathā go­śa­bda­sya gamanaṃ vyu­tpa­ttau­, go­pi­ṇḍā­śri­ta­go­tvaṃ pravṛttau ni­mi­tta­m — anyathā yadi yadeva <lb n="62,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,07</span>vyu­tpa­tti­ni­mi­ttaṃ tadeva pra­vṛ­ttā­va­pi tadā ga­ccha­ntyā­me­va gavi go­śa­bda­pra­vṛ­ttiḥ syāt na sthi­tā­yā­m­, <lb n="62,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,08</span>ma­hi­ṣyā­dau ca ga­ma­na­pa­ri­ṇā­ma­va­ti gośabdaḥ pra­va­rtte­ta — tathā­'­trā­pi pra­vṛ­tti­ni­mi­tta­sa­dbhā­vā­t pratyakṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="62,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,09</span>vya­pa­de­śaḥ saṃ­bha­va­tye­va | yadvā yadeva vyu­tpa­tti­ni­mi­ttaṃ tadeva pra­vṛ­ttā­va­pya­stu tathāpi ta­ccha­bda­vā­cya­tā<span type="hard-break">- </span><lb n="62,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,10</span>yāstatra nābhāvaḥ | tathāhi — ‘­a­śru­te­’ sa­rva­pa­dā­rthā­n jñā­nā­tma­nā vyā­pno­tī­ti vyu­tpa­tti­śa­bda­sa­mā­śra­ya­ṇā­d <lb n="62,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,11</span>akṣaḥ ātmā, ta­mā­śri­ta­m u­tpā­dya­tve­na taṃ prati ga­ta­mi­ti pra­tya­kṣa­mi­ti vyutpatteḥ | a­bhyu­pa­ga­ma­vā­de­na <lb n="62,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,12</span>cā­bhyā­sa­va­śā­t prā­pta­pra­ka­rṣe­ṇa jñānena sarvajña iti pra­ti­pā­di­ta­m | na tva­smā­ka­ma­ya­ma­bhyu­pa­ga­maḥ kintu <lb n="62,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,13</span>jñā­nā­dyā­vā­ra­ka­ghā­ti­ka­rma­ca­tu­ṣṭa­ya­kṣa­yo­dbhū­tā­śe­ṣa­jñe­ya­vyā­pya­ni­ndri­ya­śa­bda­li­ṅga­sā­kṣā­tkā­ri­jñā­na­va­taḥ sarva<span type="hard-break">- </span><lb n="62,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,14</span>jña­tva­ma­bhyu­pa­ga­mya­te | </p>
          <p n="a_228" rend="justify"><lb n="62,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,15</span>yaccoktam ‘­ya­dya­tī­tā­nā­ga­ta­va­rtta­mā­nā­śe­ṣa­pa­dā­rtha­sā­kṣā­tkā­ri­jñā­ne­na sa­rva­jña­sta­dā kra­me­ṇā­tī­tā<span type="hard-break">- </span><lb n="62,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,16</span>nā­ga­ta­pa­dā­rtha­ve­da­ne pa­dā­rthā­nā­mā­na­ntyā­d na jñā­na­pa­ri­sa­mā­ptiḥ­’ iti, ta­da­yu­kta­m­; ta­thā­'­na­bhyu­pa­ga­mā­t­; <lb n="62,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,17</span>śāstrārthe kra­me­ṇā­nu­bhū­te­'­pya­tya­ntā­bhyā­sā­nna krameṇa saṃ­ve­da­na­ma­nu­bhū­ya­te ta­dva­da­trā­pi syāt | yadapya<span type="hard-break">- </span><lb n="62,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,18</span>bhyadhāyi ‘atha yu­ga­pa­tsa­rva­pa­dā­rtha­ve­da­kaṃ ta­jjñā­na­ma­bhyu­pa­ga­mya­te tadā pa­ra­spa­ra­vi­ru­ddhā­nāṃ śītoṣṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="62,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,19</span>dī­nā­me­ka­jñā­ne pra­ti­bhā­sā­saṃ­bha­vā­t­; saṃ­bha­ve­'­pi­’ i­tyā­di­, ta­da­pya­yu­kta­m­; yataḥ pa­ra­spa­ra­vi­ru­ddhā­nāṃ kime<span type="hard-break">- </span><lb n="62,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,20</span>ka­dā­'­saṃ­bha­vaḥ­, kiṃvā saṃ­bha­ve­'­pye­ka­jñā­ne­'­pra­ti­bhā­sa­naṃ bhavatā pra­ti­pā­da­yi­tu­ma­bhi­pre­ta­m ? tatra yadyādyaḥ <lb n="62,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,21</span>pakṣaḥ, sa na yuktaḥ; ja­lā­'­na­lā­dī­nāṃ chā­yā­'­'­ta­pā­dī­nāṃ caikadā vi­ru­ddhā­nā­ma­pi saṃ­bha­vā­t | a­thai­ka­tra <lb n="62,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,22</span>vi­ru­ddhā­nā­ma­saṃ­bha­va­sta­dā­'­saṃ­bha­vā­de­va naikatra jñāne teṣāṃ pra­ti­bhā­so na pu­na­rvi­ru­ddha­tvā­t­, vi­ru­ddhā­nā­ma­pi <lb n="62,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,23</span>te­ṣā­me­ka­jñā­ne pra­ti­bhā­sa­saṃ­ve­da­nā­t | etena ‘­vi­ru­ddhā­rtha­grā­ha­ka­sya ca ta­jjñā­na­sya na pra­ti­ni­ya­tā­rtha­grā­ha­ka­tvaṃ <lb n="62,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,24</span>syāt’ ityādyapi ni­ra­sta­m­, chā­yā­'­'­ta­pā­di­vi­ru­ddhā­rtha­grā­hi­ṇo­'­pi jñānasya pra­ti­ni­ya­tā­rtha­grā­ha­ka­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="62,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,25</span>saṃ­ve­da­nā­t | yaccoktam ‘yadi yu­ga­pa­tsa­rva­pa­dā­rtha­grā­ha­kaṃ tajjñānaṃ ta­dai­ka­kṣa­ṇa eva sa­rva­pa­dā­rtha­ve­da­nā­t <lb n="62,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,26</span>dvi­tī­yā­di­kṣa­ṇe kiñcijjña eva sa syāt’ i­tyā­di­, ta­da­pya­tya­ntā­saṃ­ba­ddha­m­; yato yadi dvi­tī­ya­kṣa­ṇe <lb n="62,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,27</span>pa­dā­rthā­nā­m ta­jjñā­na­sya cābhāvaḥ syāt tadā syā­da­pye­ta­t­; na cai­ta­tsaṃ­bha­va­ti­, ta­thā­'­bhyu­pa­ga­me dvi­tī­ya­kṣa­ṇe <lb n="62,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,28</span>sa­rva­pa­dā­rthā­bhā­vā­t sa­ka­la­saṃ­sā­ro­cche­daḥ syāt | ya­da­pya­bhya­dhāyi ‘­a­nā­dya­na­nta­pa­dā­rtha­saṃ­ve­da­ne ta­tsaṃ­ve­da<span type="hard-break">- </span><lb n="62,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,29</span>na­syā­pa­ri­sa­mā­ptiḥ­’ i­tyā­di­, ta­da­pya­yu­kta­m­; a­tya­ntā­bhya­sta­śā­strā­rtha­jñā­na­sye­va yu­ga­pa­danā­dya­na­ntā­rtha­grā­hi<span type="hard-break">- </span><lb n="62,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,30</span>ṇa­sta­jjñā­na­syā­pi pa­ri­sa­mā­pti­saṃ­bha­vā­t­; anyathā bhūta — bha­vi­ṣya­t — sū­kṣmā­di­pa­dā­rtha­grā­hi­ṇaḥ pre­ra­ṇā­ja­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="62,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,31</span>ta­jñā­na­syā­pi kathaṃ pa­ri­sa­mā­ptiḥ ? ta­trā­pya­pa­ri­sa­mā­ptya­bhyu­pa­ga­me “­co­da­nā bhūtaṃ bhavantaṃ bha­vi­ṣya­nta­m­” <lb n="62,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,32</span>ityā­di­va­ca­na­sya nai­ra­rtha­kyaṃ syāditi | yadapi ‘­pa­ra­stha­rā­gā­di­saṃ­ve­da­ne sarāgaḥ syāt’ i­tyā­di­, <lb n="62,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,33</span>ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; nahi pa­ra­stha­rā­gā­di­saṃ­ve­da­nā­d rā­gā­di­mā­n bha­va­ti­; anyathā śro­tri­ya­dvi­ja­syā­pi <lb n="62,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,34</span>sva­pna­jñā­ne­na ma­dya­pā­nā­di­saṃ­ve­da­nā­d ma­dya­pā­na­do­ṣaḥ syāt | a­thā­pya­ra­sa­ne­ndri­ya­jaṃ ta­jjñā­na­mi­ti <lb n="62,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,35</span>nāyaṃ do­ṣa­sta­rhi sa­rva­jña­jñā­na­ma­pi ne­ndri­ya­ja­mi­ti ka­tha­ma­śu­ci­ra­sā­svā­da­do­ṣa­sta­trā­sa­jye­ta ? na ca <lb n="62,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,36</span>rā­gā­di­saṃ­ve­da­nā­d ‘­rā­gī­’ iti loke vya­va­hā­raḥ ki­ntva­ṅga­nā­kā­ma­nā­dya­bhi­lāṣa­sva­saṃ­vi­di­ta­syā­śi <lb n="62,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,37</span>ṣṭa­vya­va­hā­ra­kā­ri­ṇaḥ svātma­sva­bhā­va­syo­tpa­tteḥ­; na cāsau tatreti kathaṃ sa rā­gā­di­mā­n ? yadapi ‘atha <lb n="62,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,38</span>śa­kti­yu­kta­tve­na sa­rva­pa­dā­rtha­ve­da­na­m­’ i­tyā­di­, ta­da­pya­cā­ru­; yathā u­pa­la­bdhi­la­kṣa­ṇa­prā­pte sa­nni­hi­ta­de­śā­dā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="62,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,39</span>nu­pa­la­bdheḥ ‘­a­pa­ra­ma­tra nāsti’ iti i­dā­nīṃ­ta­nā­nā­mi­ya­ttā­ni­śca­ya­sta­thā sa­rva­jña­syā­pi sva­śa­kti­pa­ri­cche<span type="hard-break">- </span><lb n="62,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 62,40</span>dāt; anyathā gha­ṭā­dī­nā­ma­pi kvacit pra­de­śe­'­bhā­va­ni­śca­ye­'­pa­ra­pra­kā­rā­saṃ­bha­vā­t sa­ka­la­vya­va­hā­ra­vi­lo­paḥ <pb n="063" ana="55 lines"/><lb n="63,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,01</span>syāt | ‘atha yā­va­du­pa­yo­gi­pra­dhā­na­pa­dā­rtha­jā­ta­m­’ ityādi api a­yu­kta­m­, sa­ka­la­pa­dā­rtha­jña­tva­pra­ti­pā­da<span type="hard-break">- </span><lb n="63,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,02</span>nāt | ata eva — <lg n="a_229"><l><lb n="63,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,03</span>“jño jñeye ka­tha­ma­jñaḥ syād asati pra­ti­ba­ndha­ri | </l><l><lb n="63,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,04</span>satyeva dāhye na hyagniḥ kvacid dṛṣṭo na dāhakaḥ || ”</l></lg><lb n="63,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,05</span>ityatra yaduktam “kiṃ sa­rva­jña­tvā­t­, atha ki­ñci­jjña­tvā­d iti, no­bha­ya­thā­pi hetuḥ | yadi tāvat <lb n="63,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,06</span>sa­rva­jña­tvā­di­ti hetvarthaḥ pa­ri­ka­lpya­te tadā pra­ti­jñā­rthai­ka­de­śo he­tu­ra­si­ddha eva; kathaṃ hi tadeva sādhyam <lb n="63,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,07</span>tadeva hetuḥ | atha ki­ñci­jjña­tvā­di­ti he­tu­sta­dā vi­ru­ddha­tā syāt; kathaṃ hi ki­ñci­jjña­tvaṃ sa­rva­jña­tve­na viruddhaṃ <lb n="63,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,08</span>sa­rva­jña­tvaṃ sā­dha­ye­t ? atha jña­tva­mā­traṃ he­tu­sta­dā­'­nai­kā­nti­kaḥ­, jña­tva­mā­tra­sya ki­ñci­jjña­tve­nā­pya­vi­ro­dhā­t­” <lb n="63,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,09</span>iti, tadapi ni­ra­sta­m­; sā­mā­nye­na ‘­sa­rva­jña­tvā­t­’ ityasya he­tu­tvā­t vi­śe­ṣe­ṇa ta­jjña­tva­sya sā­dhya­tvā­t <lb n="63,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,10</span>sāmānya — vi­śe­ṣa­yo­śca bhedasya ka­tha­ñci­t pra­ti­pā­da­yi­ṣya­mā­ṇa­tvā­t sā­mā­nye­na sa­rva­jña­tva­sya cā­nu­mā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="63,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,11</span>vya­va­hā­ri­ṇaṃ prati sā­dhi­ta­tvā­t | etena ‘­sū­kṣmā­'­nta­ri­ta­dū­rā­rthāḥ ka­sya­ci­t pratyakṣāḥ pra­me­ya­tvā­t­’ <lb n="63,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,12</span>ityatra prayoge prameyatva­he­to­rya­d dū­ṣa­ṇa­mu­pa­nya­staṃ pū­rva­pa­kṣa­vā­di­nā tadapi ni­ra­sta­m­, sa­rva­sū­kṣmā­'­nta­ri­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="63,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,13</span>pa­dā­rthā­nāṃ vyā­pti­pra­sā­dha­ke­nā­nu­mā­na­pra­mā­ṇe­na vā ekena sā­mā­nya­taḥ pra­me­ya­tva­sya pra­sā­dhi­ta­tvā­t | </p>
          <p n="a_230" rend="justify"><lb n="63,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,14</span>yacca ‘­pra­dhā­na­pa­dā­rtha­pa­ri­jñā­naṃ na sa­ka­la­pa­dā­rtha­jñā­na­ma­nta­re­ṇa saṃ­bha­va­ti­’ iti, tat sa­rva­jña­va­ca­nā­mṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="63,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,15</span>ta­la­vā­svā­da­saṃ­bha­vo bha­va­to­'­pi ka­tha­ñci­t saṃpanna iti lakṣyate | tathāhi tadvacaḥ — <lg n="a_231"><l><lb n="63,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,16</span>“je egaṃ jāṇai”</l><trailer type="lg" n="a_232"> ityādi | </trailer></lg><lb n="63,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,17</span>ta­nma­tā­nu­sā­ri­bhiḥ pū­rvā­cā­ryai­ra­pya­ya­ma­rtho nyagādi — <lg n="a_233"><l><lb n="63,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,18</span>“eko bhā­va­sta­ttva­to yena dṛṣṭaḥ sarve bhāvāḥ sarvathā tena dṛṣṭāḥ | </l><l><lb n="63,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,19</span>sarve bhāvāḥ sarvathā yena dṛṣṭā eko bhā­va­sta­ttva­ta­ste­na dṛṣṭaḥ” || </l></lg><lb n="63,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,20</span>a­syā­ya­ma­rthaḥ — na hya­sa­rva­vi­dā ka­ści­de­ko­'­pi pa­dā­rtha­sta­ttva­to draṣṭuṃ śakyaḥ, e­ka­syā­pi pa­dā­rtha­syā­nu­ga­ta — <lb n="63,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,21</span>vyā­vṛ­tta­dha­rma­dvā­re­ṇa sākṣāt pā­raṃ­pa­rye­ṇa vā sa­rva­pa­dā­rtha­saṃ­ba­ndhi­sva­bhā­va­tvā­t­; ta­tsva­bhā­vā­'­ve­da­ne ca <lb n="63,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,22</span>ta­syā­'­ve­da­na­me­va pa­ra­mā­rtha­taḥ ta­ta­sta­jjñā­naṃ sva­pra­ti­bhā­sa­me­va vettīti nārtho viditaḥ syāt, kevalaṃ <lb n="63,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,23</span>ta­trā­bhi­mā­na­mā­tra­me­va lokasya | atha saṃ­ba­ndhi­sva­bhā­va­tā pa­dā­rtha­sya sva­rū­pa­me­va na bha­va­ti­, yat kevalaṃ <lb n="63,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,24</span>pra­tya­kṣa­pra­tī­taṃ sa­nni­hi­ta­mā­traṃ sa eva va­stu­sva­bhā­vaḥ­; saṃ­ba­ndhi­tā tu tatra pa­ri­ka­lpi­tai­va pa­dā­rthā­nta­ra­da<span type="hard-break">- </span><lb n="63,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,25</span>rśa­na­saṃ­bha­va­ta­yā | tathā coktam — <lg n="a_234"><l><lb n="63,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,26</span>“­ni­ṣpa­tte­ra­pa­rā­dhī­na­ma­pi kāryaṃ sva­he­tu­nā | </l><l><lb n="63,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,27</span>saṃ­ba­dhya­te ka­lpa­na­yā­, ki­ma­kā­ryaṃ ka­tha­ñca­na ? ” || </l><trailer type="lg" n="a_235"> iti, </trailer></lg><lb n="63,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,28</span>ta­de­ta­da­yu­kta­m­; evaṃ hi pa­ri­ka­lpya­mā­ne sva­rū­pa­mā­tra­saṃ­ve­da­nā­d a­dvai­ta­me­va prā­pta­m­, tataḥ sa­rva­pa­dā­rthā­bhā­ve <lb n="63,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,29</span>vya­va­hā­rā­bhā­vaḥ | atha vya­va­hā­ro­cche­da­bha­yā­t pa­dā­rtha­sa­dbhā­vo­'­bhyu­pa­ga­mya­te tarhi sa­rva­pa­dā­rtha­saṃ­ba­ndhi<span type="hard-break">- </span><lb n="63,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,30</span>tā'pi sākṣāt pā­raṃ­pa­rye­ṇa ca pa­dā­rtha­sva­bhā­vo­'­bhyu­pa­ga­nta­vyaḥ­; anyathā sākṣāt pā­raṃ­pa­rye­ṇa vā­'­nya­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="63,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,31</span>dā­rtha­ja­nya­ja­na­ka­tā­la­kṣa­ṇa­saṃ­ba­ndhi­tā­'­na­bhyu­pa­ga­me ta­dvyā­vṛ­ttya­nu­ga­ti­saṃ­ba­ndhi­tā­'­na­bhyu­pa­ga­me ca pa­dā­rtha­sva<span type="hard-break">- </span><lb n="63,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,32</span>rū­pa­syā­pya­bhā­vaḥ | ta­tpa­dā­rtha­pa­ri­jñā­ne ca ta­dvi­śe­ṣa­ṇa­bhū­tā ta­tsaṃ­ba­ndhi­tā­'­pi jñā­tai­va­, anyathā tasya <lb n="63,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,33</span>ta­tpa­ri­jñā­na­me­va na syāt; ta­tpa­ri­jñā­ne ca sa­ka­la­pa­dā­rtha­pa­ri­jñā­na­ma­sma­dā­dī­nā­ma­nu­mā­na­taḥ­, sa­rva­jña­sya ca <lb n="63,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,34</span>sākṣāt ta­jjñā­ne­na sa­ka­la­pa­dā­rtha­jñā­na­m | lokastu pra­tya­kṣe­ṇa ka­tha­ñci­t ka­sya­ci­t pra­ti­pa­ttā | tathāhi — <lb n="63,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,35</span>dhū­ma­syā­pya­gni­ja­nya­ta­yā pra­ti­pa­ttau bā­ṣpā­di­vyā­vṛ­tta­dhū­ma­sva­rū­pa­pra­ti­pa­ttiḥ­; anyathā vya­va­hā­rā­bhā­vaḥ | <lb n="63,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,36</span>tathā nī­lā­di­pra­ti­bhā­sa­sya bā­hyā­rtha­saṃ­ba­ndhi­ta­yā­'­pra­ti­pa­ttau bā­hyā­rthā­pra­ti­pa­tti­re­va syāt | tasmāt <lb n="63,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,37</span>saṃ­ba­ndhi­ta­yai­va pa­dā­rtha­sva­rū­pa­pra­ti­pa­ttiḥ­; tacca saṃ­ba­ndhi­tvaṃ pra­me­ya­ma­nu­mā­ne­na pra­tī­ya­te­'­bhyā­sa­da­śā­yā­ma­sma<span type="hard-break">- </span><lb n="63,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,38</span>dā­di­bhiḥ­; yatra kṣa­yo­pa­śa­ma­la­kṣa­ṇo­'­bhyā­sa­sta­tra tasya pra­tya­kṣa­to­'­pi pra­ti­pa­tti­ri­ti kathaṃ na pra­dhā­na­bhū­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="63,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 63,39</span>pa­dā­rtha­ve­da­ne sa­ka­la­pa­dā­rtha­ve­da­na­m e­ka­ve­da­ne­'­pi sa­ka­la­ve­da­na­sya pra­ti­pā­di­tatvāt ? <pb n="064" ana="48 lines"/></p>
          <p n="a_236" rend="justify"><lb n="64,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,01</span>vi­ka­lpā­bhā­ve­'­pi ma­ntrā­vi­ṣṭa­ku­mā­ri­kā­di­va­ca­na­va­nni­tya­sa­mā­hi­ta­syā­pi va­ca­na­saṃ­bha­vā­d ‘­vi­ka­lpā<span type="hard-break">- </span><lb n="64,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,02</span>bhāve kathaṃ va­ca­na­m­’ ityādi ni­ra­sta­m | dṛśyate cā­tya­ntā­bhya­ste viṣaye vya­va­hā­ri­ṇāṃ vi­ka­lpa­na­ma­nta­re<span type="hard-break">- </span><lb n="64,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,03</span>ṇāpi va­ca­na­pra­vṛ­tti­ri­ti kathaṃ tataḥ sa­rva­jñā­sya chā­dma­sthi­ka­jñā­nā­sa­ñja­naṃ yuktam ? ya­da­pyu­kta­m ‘­a­tī­tā<span type="hard-break">- </span><lb n="64,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,04</span>de­ra­sa­ttvā­t kathaṃ ta­jjñā­ne­na gra­ha­ṇa­m­, grahaṇe vā­'­sa­da­rtha­grā­hi­tvā­t ta­jjñā­na­vā­n bhrāntaḥ syāt’ i­tyā­di­, <lb n="64,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,05</span>ta­da­pya­yu­kta­m­; yataḥ ki­ma­tī­tā­de­ra­tī­tā­di­kā­la­saṃ­ba­ndhi­tve­nā­sa­ttva­m­, uta ta­jjñā­na­kā­la­saṃ­ba­ndhi­tve­na ? <lb n="64,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,06</span>ya­dya­tī­tā­di­kā­la­saṃ­ba­ndhi­tve­ne­ti pakṣaḥ, sa na yuktaḥ; va­rtta­mā­na­kā­la­saṃ­ba­ndhi­tve­na va­rtta­mā­na­sye­va tatkā<span type="hard-break">- </span><lb n="64,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,07</span>la­saṃ­ba­ndhi­tve­nā­tī­tā­de­ra­pi sa­ttva­saṃ­bha­vā­t | a­thā­tī­tā­deḥ kā­la­syā­bhā­vā­t ta­tsaṃ­ba­ndhi­no­'­pya­bhā­vaḥ­, <lb n="64,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,08</span>ta­da­sa­ttvaṃ ca pratipāditaṃ pū­rva­pa­kṣa­vā­di­nā­'­na­va­sthe — ta­re­ta­rā­śra­yā­di­do­ṣa­pra­ti­pā­da­ne­na­; sa­tya­m­, pra­ti­pā­di­taṃ <lb n="64,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,09</span>na ca sa­mya­k­; tathāhi — nā­smā­bhi­ra­pa­rā­tī­tā­di­kā­la­saṃ­ba­ndhi­tvā­da­syā­tī­tā­di­tva­ma­bhyu­pa­ga­mya­te — yenā<span type="hard-break">- </span><lb n="64,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,10</span>navasthā syāt — nāpi pa­dā­rthā­nā­ma­tī­tā­di­tve­na kā­la­syā­tī­tā­di­tva­m — ye­ne­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣaḥ — kintu <lb n="64,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,11</span>sva­rū­pa­ta e­vā­tī­tā­di­sa­ma­ya­syā­tī­tā­di­tva­m | tathāhi — a­nu­bhū­ta­va­rtta­mā­na­tvaḥ sa­ma­yo­'­tī­ta i­tyu­cya­te­, <lb n="64,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,12</span>a­nu­bha­vi­ṣya­dva­rtta­mā­na­tva­ścā­nā­ga­taḥ­; ta­tsaṃ­ba­ndhi­tvā­t pa­dā­rtha­syā­pya­tī­tā­'­nā­ga­ta­tve a­vi­ru­ddhe | ‘atha <lb n="64,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,13</span>ya­thā­'­tī­tā­deḥ sa­ma­ya­sya sva­rū­pe­ṇai­vā­tī­tā­di­tvaṃ tathā pa­dā­rthā­nā­ma­pi ta­dbha­vi­ṣya­tī­ti vya­rtha­sta­da­bhyu<span type="hard-break">- </span><lb n="64,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,14</span>pa­ga­maḥ­’ eta­ccā­tya­ntā­sa­ṅga­ta­m­, na hye­ka­pa­dā­rtha­dha­rma­sta­da­nya­trā­pyā­sa­ñja­yi­tuṃ yuktaḥ; anyathā ni­mbā­de­sti<span type="hard-break">- </span><lb n="64,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,15</span>ktatā gu­ḍā­dā­va­pyā­sa­ñja­nī­yā syāt | na ca sā­'­trai­va pra­tya­kṣa­si­ddhā i­tya­nya­trā­sa­ñja­ne ta­dvi­ro­dha ityutta<span type="hard-break">- </span><lb n="64,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,16</span>ram, pra­kṛ­te­'­pya­syo­tta­ra­sya sa­mā­na­tvā­t | bhavatu pa­dā­rtha­dha­rma e­vā­tī­tā­di­tvaṃ tathāpi nā­smā­ka­ma­bhyu­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="64,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,17</span>ga­ma­kṣa­tiḥ­, vi­śi­ṣṭa­pa­dā­rtha­pa­ri­ṇā­ma­syai­vā­tī­tā­di­kā­la­tve­ne­ṣṭeḥ — <lg n="a_237"><l><lb n="64,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,18</span>“pariṇāma — varttanā — divi — pa­rā­'­pa­ra­tva­”</l><trailer type="lg" n="a_238"> — </trailer></lg><lb n="64,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,19</span>i­tyā­dyā­ga­mā­t | tathāhi — sma­ra­ṇa­vi­ṣa­ya­tvaṃ pa­dā­rtha­syā­tī­ta­tva­mu­cya­te­, a­nu­bha­va­vi­ṣa­ya­tvaṃ va­rtta­mā­na­tva­m­, <lb n="64,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,20</span>sthi­rā­va­sthā­da­rśa­na­li­ṅga­ba­lo­tpa­dya­mā­na­‘­kā­lā­nta­ra­sthā­yya­yaṃ pa­dā­rthaḥ­’ i­tya­nu­mā­na­vi­ṣa­ya­tvaṃ dha­rmo­'­nā­ga<span type="hard-break">- </span><lb n="64,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,21</span>ta­kā­la­tva­mi­ti | tena yaducyate ‘yadi svata eva kā­la­syā­tī­tā­di­tvaṃ pa­dā­rtha­syā­pi tat svata <lb n="64,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,22</span>eva syāt’ iti, pareṇa tat siddhaṃ sā­dhi­ta­m | tad a­tī­tā­di­kā­la­sya sattvānna tatkāla<span type="hard-break">- </span><lb n="64,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,23</span>saṃ­ba­ndhi­tve­nā­tī­tā­deḥ pa­dā­rtha­syā­'­sa­ttva­m­, va­rtta­mā­na­kā­la­saṃ­ba­ndhi­tve­na tva­tī­tā­de­ra­sa­ttva­pra­ti­pā­da<span type="hard-break">- </span><lb n="64,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,24</span>ne­'­bhi­ma­ta­me­va pra­ti­pā­di­taṃ bha­va­ti­; na hya­tī­ta­kā­la­saṃ­ba­ndhi­tva­sa­ttva­me­vai­ta­jjñā­na­kā­la­saṃ­ba­ndhi­tva­ma­smā<span type="hard-break">- </span><lb n="64,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,25</span>bhi­ra­bhyu­pa­ga­mya­te | na cai­ta­tkā­la­saṃ­ba­ndhi­tve­nā­sa­ttve sva­kā­la­saṃ­ba­ndhi­tve­nā­pya­tī­tā­de­ra­sa­ttvaṃ bha­va­ti­; <lb n="64,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,26</span>a­nya­thai­ta­tkā­la­saṃ­ba­ndhi­tva­syā­pya­tī­tā­di­kā­la­saṃ­ba­ndhi­tve­nā­sa­ttvā­t sa­rvā­bhā­vaḥ syāditi sa­ka­la­vya<span type="hard-break">- </span><lb n="64,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,27</span>va­hā­ro­cche­daḥ | athāpi syāt — bha­va­tva­tī­tā­deḥ sattvaṃ tathāpi sa­rva­jña­jñā­ne na tasya pra­ti­bhā­saḥ­, <lb n="64,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,28</span>ta­jjñā­na­kā­le ta­syā­sa­nni­hi­ta­tvā­t­; sa­nni­dhā­ne vā ta­jjñā­nā­va­bhā­si­na iva va­rtta­mā­na­kā­la­saṃ­ba­ndhi­no­'<span type="hard-break">- </span><lb n="64,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,29</span>tī­tā­de­ra­pi va­rtta­mā­na­kā­la­saṃ­ba­ndhi­tva­prā­pteḥ | na hi va­rtta­mā­na­syā­pi sa­nni­hi­ta­tve­na ta­tkā­la­jñā­na­pra­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="64,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,30</span>bhāsitvaṃ mu­ktvā­'­nya­d va­rtta­mā­na­kā­la­saṃ­ba­ndhi­tva­m­; e­va­ma­tī­tā­de­sta­jjñā­nā­va­bhā­si­tve va­rtta­mā­na­tva­me­ve­ti <lb n="64,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,31</span>va­rtta­mā­na­mā­tra­pa­dā­rtha­jñā­na­vā­na­sma­dā­di­va­nna sarvajñaḥ syāt | kiṃca, a­tī­tā­de­sta­jjñā­na­kā­le­'­sa­nni­hi­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="64,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,32</span>tvena ta­jjñā­ne­'­pra­ti­bhā­saḥ­; pra­ti­bhā­se vā sva­jñā­na­saṃ­ba­ndhi­tve­na tasya gra­ha­ṇā­t ta­jjñā­na­sya vi­pa­rī­ta­khyā<span type="hard-break">- </span><lb n="64,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,33</span>ti­rū­pa­tā­pra­sa­ktiḥ­, e­ta­da­saṃ­ba­ddha­m­; yato ya­thā­'­sma­dā­dī­nā­ma­sa­nni­hi­ta­kā­lo­'­pya­rthaḥ sa­tya­sva­pna­jñā­ne <lb n="64,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,34</span>pra­ti­bhā­ti — na cā­sa­nni­hi­ta­sya ta­syā­tī­tā­di­kā­la­saṃ­ba­ndhi­no va­rtta­mā­na­kā­la­saṃ­ba­ndhi­tva­m­; nāpi <lb n="64,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,35</span>sva­kā­la­saṃ­ba­ndhi­tve­na sa­tya­sva­pna­jñā­ne tasya pra­ti­bhā­sa­nā­t ta­dgrā­hi­ṇo jñānasya vi­pa­rī­ta­khyā­ti­tva­m | <lb n="64,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,36</span>yatra hya­nya­de­śa — kā­lo­'­rtho­'­nya­de­śa — kā­la­saṃ­ba­ndhi­tve­na pra­ti­bhā­ti sā vi­pa­rī­ta­khyā­tiḥ | atra tvatī<span type="hard-break">- </span><lb n="64,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,37</span>tā­di­kā­la­saṃ­ba­ndhī a­tī­tā­di­kā­la­saṃ­ba­ndhi­tve­nai­va pra­ti­bhā­tī­ti na ta­tpra­ti­bhā­si­no­'­rtha­sya ta­tkā­la­saṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="64,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,38</span>ba­ndhi­tve­na va­rtta­mā­na­tva­m­; nāpi ta­dgrā­hi­ṇo vi­jñā­na­sya vi­pa­rī­ta­khyā­ti­tva­m — tathā sa­rva­jña­jñā­ne­'­pi <lb n="64,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 64,39</span>ya­dā­'­tī­tā­di­kā­lo­'­rtho­'­tī­tā­di­kā­la­saṃ­ba­ndhi­tve­na pra­ti­bhā­ti tadā kathaṃ ta­syā­rtha­sya va­rtta­mā­na­kā­la<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="065" ana="47 lines"/><lb n="65,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,01</span>saṃ­ba­ndhi­tva­m­, kathaṃ vā ta­jjñā­na­sya vi­pa­rī­ta­khyā­ti­tva­mi­ti ? yathā vā vi­śi­ṣṭa­ma­ntra­saṃ­skṛ­ta­ca­kṣu­ṣā­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="65,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,02</span>ṅgu­ṣṭhā­di­ni­rī­kṣa­ṇe­nā­nya­de­śā api cau­rā­da­yo gṛ­hya­mā­ṇā na taddeśā bha­va­nti­, nāpi tajjñānaṃ ta­dde­śā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="65,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,03</span>saṃ­ba­ndhi­tva­ma­nu­bha­va­ti­, tathā sa­rva­vi­dvi­jñā­na­ma­pya­sa­nni­hi­ta­kā­laṃ ya­dya­rtha­ma­va­bhā­sa­ya­ti svātmanā tatkā<span type="hard-break">- </span><lb n="65,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,04</span>la­saṃ­ba­ndhi­tva­ma­na­nu­bha­va­da­pi tadā ko vi­ro­dhaḥ­, kathaṃ vā ta­syā­tī­tā­de­ra­rtha­sya ta­jjñā­na­kā­la­tva­mi­ti ? <lb n="65,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,05</span>na ca sa­tya­sva­pna­jñā­ne­'­pya­tī­tā­dya­rtha­pra­ti­bhā­se sa­mā­na­me­va dū­ṣa­ṇa­mi­ti na ta­ddṛ­ṣṭā­nta­dvā­re­ṇa sa­rva­jña­jñā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="65,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,06</span>ma­tī­tā­dya­rtha­grā­ha­kaṃ vya­va­sthā­pa­yi­tuṃ yu­kta­mi­ti vaktuṃ yu­kta­m­, a­vi­saṃ­vā­da­va­to­'­pi jñānasya vi­saṃ­vā­da­vi­ṣa­ye <lb n="65,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,07</span>vi­pra­ti­pa­ttya­bhyu­pa­ga­me sva­saṃ­ve­da­na­mā­tre­'­pi vi­pra­ti­pa­tti­sa­dbhā­vā­d a­ti­sū­kṣme­kṣi­ka­yā tasyāpi tatsva<span type="hard-break">- </span><lb n="65,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,08</span>rū­pa­tvā­saṃ­bha­vā­t sa­rva­śū­nya­tā­pra­sa­ṅgā­t­; ta­nni­ṣe­dha­sya ca pra­ti­pā­da­yi­ṣya­mā­ṇa­tvā­t | ato na yu­kta­mu­ktam <lb n="65,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,09</span>‘atha pra­ti­pā­dyā­pe­kṣa­yā­’ ityādi ‘na bhrā­nta­jñā­na­vā­n sarvajñaḥ ka­lpa­yi­tuṃ yuktaḥ’ i­ti­pa­rya­ntam | yadapyu<span type="hard-break">- </span><lb n="65,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,10</span>ktam ‘­bha­va­tu vā sa­rva­jña­sta­thā­pya­sau ta­tkā­le­'­pya­sa­rva­jñai­rjñā­tuṃ na śa­kya­te­’ i­tyā­di­, ta­da­pya­saṃ­ga­ta­m­; yato <lb n="65,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,11</span>yathā sa­ka­la­śā­strā­rthā­pa­ri­jñā­ne­'­pi vya­va­hā­ri­ṇā ‘­sa­ka­la­śā­stra­jñaḥ­’ iti kaścit puruṣo ni­ścī­ya­te tathā <lb n="65,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,12</span>sa­ka­la­pa­dā­rthā­pa­ri­jñā­ne­'­pi yadi ke­na­ci­t kaścit sa­rva­jña­tve­na ni­ścī­ya­te tadā ko virodhaḥ ? yuktaṃ <lb n="65,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,13</span>cai­ta­t­; anyathā yu­ṣmā­bhi­ra­pi sa­ka­la­ve­dā­rthā­pa­ri­jñā­ne kathaṃ jai­mi­ni­ra­nyo vā ve­dā­rtha­jña­tve­na ni­ścī­ya­te ? <lb n="65,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,14</span>ta­da­ni­śca­ye ca kathaṃ ta­dvyā­khyā­tā­rthā­nu­sa­ra­ṇā­da­gni­ho­trā­dā­va­nu­ṣṭhā­ne pravṛttiḥ ? iti ya­tki­ñci­de­ta­t <lb n="65,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,15</span>“­sa­rva­jño­'­ya­mi­ti hye­ta­t­” ityādi | tadevaṃ sa­rva­jña­sa­dbhā­va­grā­ha­ka­sya pra­mā­ṇa­sya jñatva — pra­me­ya­tva — vacana<span type="hard-break">- </span><lb n="65,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,16</span>vi­śe­ṣa­tvā­de­rda­rśi­ta­tvā­t ta­da­bhā­va­pra­sā­dha­ka­sya ca ni­ra­sta­tvā­t ‘ye bā­dha­ka­pra­mā­ṇa­go­ca­ra­tā­mā­pa­nnā­ste <lb n="65,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,17</span>‘­a­sa­t­’ iti vya­va­ha­rtta­vyāḥ­’ iti prayoge he­to­ra­si­ddha­tvā­t ye su­ni­ści­tā­saṃ­bha­va­dbā­dha­ka­pra­mā­ṇa­tve sati <lb n="65,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,18</span>sa­du­pa­la­mbha­ka­pra­mā­ṇa­go­ca­rā­ste ‘­sa­t­’ iti vya­va­ha­rtta­vyāḥ­, ya­tho­bha­ya­vā­dya­vi­pra­ti­pa­tti­vi­ṣa­yā gha­ṭā­da­yaḥ­, <lb n="65,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,19</span>ta­thā­bhū­ta­śca sa­rva­vi­t iti bha­va­tya­taḥ pra­mā­ṇā­t sa­rva­jña­vya­va­hā­ra­pra­vṛ­tti­ri­ti | </p>
          <p n="a_239" rend="justify"><lb n="65,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,20</span>athāpi syāt — sva­vi­ṣa­yā­vi­saṃ­vā­di­va­ca­na­vi­śe­ṣa­sya ta­dvi­ṣa­yā­vi­saṃ­vā­di­jñā­na­pū­rva­ka­tva­mā­tra­me­va <lb n="65,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,21</span>bhavatā pra­sā­dhi­ta­m­, na cai­tā­va­tā­'­na­ntā­rtha­sā­kṣā­tkā­ri­jñā­na­vā­n sarvajñaḥ si­ddhi­mā­sā­da­ya­ti­, sakala<span type="hard-break">- </span><lb n="65,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,22</span>sū­kṣmā­di­pa­dā­rtha­sā­rtha­sā­kṣā­tkā­ri­jñā­na­vi­śe­ṣa­pū­rva­ka­tve hi va­ca­na­vi­śe­ṣa­sya siddhe ta­jjñā­na­va­taḥ sa­rva­jña­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="65,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,23</span>siddhiḥ syāt | na ca ta­thā­bhū­ta­jñā­na­pū­rva­ka­tvaṃ va­ca­na­vi­śe­ṣa­sya si­ddha­m­, a­nu­mā­nā­di­jñā­nā­da­pi svaviṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="65,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,24</span>yā­vi­saṃ­vā­di­va­ca­na­vi­śe­ṣa­sya saṃ­bha­vā­t­; na ca ta­thā­bhū­ta­jñā­na­vā­n sarvajño bha­va­dbhi­ra­bhyu­pa­ga­mya­ta i­tye­ta­d <lb n="65,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,25</span>hṛdi kṛ­tvā­'­'­ha sūriḥ — <hi rend="b">‘­ku­sa­ma­ya­vi­sā­sa­ṇaṃ­’</hi> iti | samyak — pra­mā­ṇā­nta­rā­vi­saṃ­vā­di­tve­na — īyante <lb n="65,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,26</span>pa­ri­cchi­dya­nte iti samayāḥ — naṣṭa — muṣṭi — cintā — lā­bhā­'­lā­bha — sukhā­'­su­kha — jīvita — maraṇa — graho — parāga<span type="hard-break">- </span><lb n="65,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,27</span> — mantrau — ṣa­dha­śa­ttyā­da­yaḥ padārthāḥ — teṣāṃ vi­vi­dha­m — a­nya­pa­dā­rtha­kā­ra­ṇa­tve­na kā­rya­tve­na cā­ne­ka­pra­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="65,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,28</span>ram — śā­sa­na­m pra­ti­pā­da­ka­m yataḥ śā­sa­na­m kuḥ pṛthvī tasyā iva | </p>
          <p n="a_240" rend="justify"><lb n="65,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,29</span>a­ya­ma­bhi­prā­yaḥ — jñatva — pra­me­ya­tvā­de­ra­ne­ka­pra­kā­ra­sya pra­ti­pā­di­ta­nyā­ye­na sa­rva­jña­sa­ttva­pra­ti­pā­da­ka­sya <lb n="65,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,30</span>hetoḥ sa­dbhā­ve­'­pi ta­tkṛ­ta­tve­na śā­sa­na­prā­mā­ṇya­pra­ti­pā­da­nā­rthaṃ sa­rva­jño­'­bhyu­pa­ga­mya­te­; tasya cānyato <lb n="65,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,31</span>hetoḥ pra­ti­pā­da­ne­'­pi ta­dā­ga­ma­pra­ṇe­tṛ­tvaṃ he­tva­nta­rā­t punaḥ pra­ti­pā­da­nī­yaṃ syāditi he­tva­nta­ra­mu­tsṛ­jya <lb n="65,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,32</span>pra­ti­pā­da­na­gau­ra­va­pa­ri­hā­rā­rthaṃ va­ca­na­vi­śe­ṣa­la­kṣa­ṇa eva he­tu­sta­tsa­dbhā­vā­ve­da­ka u­pa­nya­sa­nī­yaḥ­, sa cānena <lb n="65,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,33</span>gā­thā­sū­trā­va­ya­ve­na sūcitaḥ | ata eva saṃskṛtya hetuḥ karttavyaḥ | tathāhi — yo ya­dvi­ṣa­yā­'­vi­saṃ­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="65,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,34</span>dya­li­ṅgā­nu­pa­de­śā­na­nva­ya­vya­ti­re­ka­pū­rva­ko va­ca­na­vi­śe­ṣaḥ sa ta­tsā­kṣā­tkā­ri­jñā­na­vi­śe­ṣa­pra­bha­vaḥ­, yathā'<span type="hard-break">- </span><lb n="65,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,35</span>sma­dā­di­pra­va­rtti­taḥ pṛ­thvī­kā­ṭhi­nyā­di­vi­ṣa­ya­sta­thā­bhū­to va­ca­na­vi­śe­ṣaḥ­, naṣṭa — mu­ṣṭi­vi­śe­ṣā­di­vi­ṣa­yā­vi­saṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="65,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,36</span>vā­dya­li­ṅgā­nu­pa­de­śā­na­nva­ya­vya­ti­re­ka­pū­rva­ka­va­ca­na­vi­śe­ṣa­ścā­yaṃ śā­sa­na­la­kṣa­ṇo­'­rtha iti | </p>
          <p n="a_241" rend="justify"><lb n="65,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,37</span>na cā­trā­vi­saṃ­vā­di­tvaṃ va­ca­na­vi­śe­ṣa­tva­la­kṣa­ṇa­sya he­to­rvi­śe­ṣa­ṇa­ma­si­ddha­m­, naṣṭa — mu­ṣṭyā­dī­nāṃ vacana<span type="hard-break">- </span><lb n="65,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,38</span>vi­śe­ṣa­pra­ti­pā­di­tā­nāṃ pra­mā­ṇā­nta­ra­ta­sta­thai­vo­pa­la­bdhe­ra­vi­saṃ­vā­da­si­ddheḥ | yo'pi kvacid va­ca­na­vi­śe­ṣa­sya tatra <lb n="65,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,39</span>vi­saṃ­vā­do bhavatā pa­ri­ka­lpya­te so'pi ta­da­rtha­sya sa­mya­ga­pa­ri­jñā­nā­t sā­ma­grī­vai­ka­lyā­t­; na pu­na­rva­ca­na<span type="hard-break">- </span><lb n="65,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,40</span>vi­śe­ṣa­syā­sa­tyā­rtha­tvā­t | na ca sā­ma­grī­vai­ka­lyā­de­ka­trā­sa­tyā­rtha­tve sarvatra tathātvaṃ pa­ri­ka­lpa­yi­tuṃ <lb n="65,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 65,41</span>yu­kta­m­; anyathā pra­tya­kṣa­syā­pi dvi­ca­ndrā­di­vi­ṣa­ya­sya sā­ma­grī­vai­ka­lye­no­pa­jā­ya­mā­na­syā­sa­tya­tva­saṃ­bha­vā­t <pb n="066" ana="44 lines"/><lb n="66,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,01</span>sa­ma­gra­sā­ma­grī­pra­bha­va­syā­pya­sa­tya­tvaṃ syāt | a­thā­vi­ka­la­sā­ma­grī­pra­bha­vaṃ pratyakṣaṃ vi­ka­la­sā­ma­grī­pra­bha­vā­t <lb n="66,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,02</span>tasmād vi­la­kṣa­ṇa­mi­ti nāyaṃ doṣaḥ, ta­da­trā­pi sa­mā­na­m | tathāhi — sa­mya­ga­jñā­ta­ta­da­rthā­d va­ca­nā­d <lb n="66,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,03</span>yad naṣṭa — mu­ṣṭyā­di­vi­ṣa­yaṃ vi­saṃ­vā­di­jñā­na­mu­tpa­dya­te tat sa­mya­ga­va­ga­ta­ta­da­rtha­va­ca­no­dbha­vā­d vi­la­kṣa­ṇa­me­va | <lb n="66,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,04</span>yathā ca vi­śi­ṣṭa­sā­ma­grī­pra­bha­va­sya pra­tya­kṣa­sya na kvacid vya­bhi­cā­ra iti ta­syā­vi­saṃ­vā­di­tvaṃ ta­thā­'­va<span type="hard-break">- </span><lb n="66,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,05</span>ga­ta­sa­mya­ga­rtha­va­ca­no­dbha­va­syā­pi naṣṭa — mu­ṣṭyā­di­vi­ṣa­ya­vi­jñā­na­sye­ti si­ddha­ma­trā­vi­saṃ­vā­di­tva­la­kṣa­ṇaṃ viśe<span type="hard-break">- </span><lb n="66,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,06</span>ṣaṇaṃ pra­kṛ­ta­he­toḥ | </p>
          <p n="a_242" rend="justify"><lb n="66,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,07</span>nā­pya­li­ṅga­pū­rva­ka­tvaṃ vi­śe­ṣa­ṇa­ma­si­ddha­m­, naṣṭa — mu­ṣṭyā­dī­nā­ma­sma­dā­dī­ndri­yā­vi­ṣa­ya­tve­na ta­lli­ṅga­tve<span type="hard-break">- </span><lb n="66,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,08</span>nā­bhi­ma­ta­syā­pya­rtha­syā­sma­dā­dya­kṣā­vi­ṣa­ya­tvā­nna ta­tpra­ti­pa­ttiḥ­; pra­ti­pa­ttau vā­'­sma­dā­dī­nā­ma­pi talliṅga<span type="hard-break">- </span><lb n="66,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,09</span>da­rśa­nā­d va­ca­na­vi­śe­ṣa­ma­nta­re­ṇā­pi graho — pa­rā­gā­di­pra­ti­pa­ttiḥ syāt | na hi sā­dhya­vyā­pta­li­ṅga­ni­śca<span type="hard-break">- </span><lb n="66,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,10</span>ye­'­gnyā­di­pra­ti­pa­ttau va­ca­na­vi­śe­ṣā­pe­kṣā dṛṣṭā; na bhavati cā­sma­dā­dī­nāṃ va­ca­na­vi­śe­ṣa­ma­nta­re­ṇa kadā<span type="hard-break">- </span><lb n="66,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,11</span>canāpi pra­ti­ni­ya­ta­di­k — pramāṇa — pha­lā­dya­vi­nā­bhū­ta­gra­ho — pa­rā­gā­di­pra­ti­pa­tti­ri­ti ta­thā­bhū­ta­va­ca­na­pra­ṇe­tu­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="66,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,12</span>tī­ndri­yā­rtha­vi­ṣa­yaṃ jñā­na­ma­li­ṅga­ma­bhyu­pa­ga­nta­vya­mi­tya­li­ṅga­pū­rva­ka­tva­ma­pi vi­śe­ṣa­ṇaṃ pra­kṛ­ta­he­to­rnā­si­ddha­m | </p>
          <p n="a_243" rend="justify"><lb n="66,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,13</span>nā­pya­ya­mu­pa­de­śa­pa­ra­mpa­ra­yā­'­tī­ndri­yā­rtha­da­rśa­nā­bhā­ve­'­pi pra­mā­ṇa­bhū­taḥ pra­ba­ndhe­nā­nu­va­rta­ta i­tya­nu­pa­de­śa<span type="hard-break">- </span><lb n="66,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,14</span>pū­rva­ka­tva­vi­śe­ṣa­ṇā­si­ddhi­ri­ti vaktuṃ yu­kta­m­, u­pa­de­śa­pa­ra­mpa­rā­pra­bha­va­tve naṣṭa — mu­ṣṭyā­di­pra­ti­pā­da­ka­va­ca­na<span type="hard-break">- </span><lb n="66,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,15</span>vi­śe­ṣa­sya va­ktu­ra­jñā­na — du­ṣṭā­bhi­prā­ya — va­ca­nā­kau­śa­la­do­ṣaiḥ śroturvā ma­nda­bu­ddhi­tva — vi­pa­rya­sta­bu­ddhi­tva — gṛ­hī­ta­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="66,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,16</span>smaraṇaiḥ pra­ti­pu­ru­ṣaṃ hī­ya­mā­na­syā­nā­dau kāle mū­la­ta­ści­ro­cche­da eva syāt | tathāhi — i­dā­nī­ma­pi kecid <lb n="66,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,17</span>jyo­tiḥ­śā­strā­di­ka­ma­jñā­na­do­ṣā­da­nya­tho­pa­di­śa­nta u­pa­la­bhya­nte­, anye sa­mya­ga­va­ga­ccha­nto­'­pi du­ṣṭā­bhi­prā<span type="hard-break">- </span><lb n="66,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,18</span>ya­ta­yā­, anye va­ca­na­do­ṣā­da­vya­kta­ma­nya­thā ceti; tathā śro­tā­ro­'­pi kecid ma­nda­bu­ddhi­tva­do­ṣā­du­kta­ma­pi <lb n="66,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,19</span>ya­thā­va­nnā­va­dhā­ra­ya­nti­, anye vi­pa­rya­sta­bu­ddha­yaḥ sa­mya­gu­pa­di­ṣṭa­ma­pya­nya­thā­'­va­dhā­ra­ya­nti­, kecit punaḥ <lb n="66,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,20</span>sa­mya­kpa­ri­jñā­ta­ma­pi vi­sma­ra­ntī­tye­va­mā­di­bhiḥ kāraṇaiḥ pra­ti­pu­ru­ṣaṃ hī­ya­mā­na­syai­tā­va­ntaṃ kālaṃ yāvadā<span type="hard-break">- </span><lb n="66,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,21</span>ga­ma­na­me­va na syācciro­cchi­nna­tve­na­, ā­ga­ccha­ti ca; ta­smā­da­nta­rā­'­nta­rā vicchinnaḥ sū­kṣmā­di­pa­dā­rtha­sā<span type="hard-break">- </span><lb n="66,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,22</span>kṣā­tkā­ri­jñā­na­va­tā ke­na­ci­da­bhi­vya­kta ityantaṃ kālaṃ yā­va­dā­ga­ccha­tī­tya­bhyu­pa­ga­ma­nī­ya­mi­ti nā­nu­pa­de­śa<span type="hard-break">- </span><lb n="66,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,23</span>pū­rva­ka­tva­vi­śe­ṣa­ṇā­si­ddhiḥ | </p>
          <p n="a_244" rend="justify"><lb n="66,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,24</span>nā­pya­nva­ya — vya­ti­re­kā­bhyāṃ naṣṭa — mu­ṣṭyā­di­kaṃ jñātvā ta­dvi­ṣa­ya­va­ca­na­vi­śe­ṣa­pra­va­rtta­naṃ ka­sya­ci­t <lb n="66,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,25</span>saṃ­bha­va­ti ye­nā­na­nva­ya — vya­ti­re­ka­pū­rva­ka­tva­vi­śe­ṣa­ṇā­si­ddhiḥ syāt, yato nānvaya — vya­ti­re­kā­bhyāṃ graho — <lb n="66,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,26</span>parāgau — ṣa­dha­śa­ktyā­da­yo jñātuṃ śa­kya­nte­, prā­vṛ­ṭsa­ma­ye śi­lī­ndhro­dbhe­da­va­d graho — pa­rā­gā­dī­nāṃ dik — <lb n="66,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,27</span>pramāṇa — phala — kā­lā­di­ṣu ni­ya­mā­bhā­vā­t | dra­vya­śa­kti­pa­ri­jñā­nā­bhyu­pa­ga­me­'­nva­ya — vya­ti­re­kā­bhyāṃ yāvanti <lb n="66,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,28</span>jagati dravyāṇi tā­nye­ka­tra mī­la­yi­tvai­ka­sya rasa — ka­lkā­di­bhe­de­na­, ka­rṣā­di­mā­trā­bhe­de­na­, bāla — madhya<span type="hard-break">- </span><lb n="66,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,29</span>mā­dya­va­sthā­bhe­de­na­, mūla — pa­trā­dya­va­ya­va­bhe­de­na prakṣepo — ddhā­rā­bhyā­me­ko­'­pi yogo yu­ga­sa­ha­sre­ṇā­pi na <lb n="66,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,30</span>jñātuṃ pāryate ki­mu­tā­ne­ka iti ku­ta­stā­bhyā­mau­ṣa­dha­śa­ktya­va­ga­maḥ ? tena nā­na­nva­ya — vya­ti­re­ka­pū­rva­ka­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="66,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,31</span>vi­śe­ṣa­ṇa­syā­si­ddhiḥ | nāpi naṣṭa — mu­ṣṭyā­di­vi­ṣa­ya­va­ca­na­vi­śe­ṣa­syā­pau­ru­ṣe­ya­tvā­d vi­śi­ṣṭa­jñā­na­pū­rva­ka­tva­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="66,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,32</span>si­ddhe­ra­si­ddhaḥ prakṛto hetuḥ, a­pau­ru­ṣe­ya­sya va­ca­na­sya pū­rva­me­va ni­ṣi­ddha­tvā­t | </p>
          <p n="a_245" rend="justify"><lb n="66,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,33</span>nā­pya­sā­kṣā­tkā­ri­jñā­na­pū­rva­ka­tve­'­pi pra­kṛ­ta­va­ca­na­vi­śe­ṣa­sya saṃ­bha­vā­da­nai­kā­nti­kaḥ­, sa­vi­śe­ṣa­ṇa­sya heto<span type="hard-break">- </span><lb n="66,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,34</span>rvipakṣe sattvasya pra­ti­ṣi­ddha­tvā­t | ata eva na vi­ru­ddhaḥ­, vipakṣa eva va­rtta­mā­no vi­ru­ddhaḥ­; na cāsya pūrvokta<span type="hard-break">- </span><lb n="66,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,35</span>pra­kā­re­ṇā­va­ga­ta­sva­sā­dhya­pra­ti­ba­ndha­sya vipakṣe vṛ­tti­saṃ­bha­vaḥ | atha bhavatu graho — pa­rā­gā­bhi­dhā­ya­ka­va­ca­na­sya <lb n="66,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,36</span>ta­tpū­rva­ka­tva­si­ddhi­ra­to hetoḥ, tatra tasya saṃ­vā­dā­t­; dha­rmā­di­pa­dā­rtha­sā­kṣā­tkā­ri­jñā­na­pū­rva­ka­tva­si­ddhi­stu <lb n="66,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,37</span>kathaṃ tatra tasya saṃ­vā­dā­bhā­vā­t ? na, tatrāpi tasya saṃ­vā­dā­t | tathāhi — jyo­tiḥ­śā­strā­de­rgra­ho — <lb n="66,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,38</span>pa­rā­gā­di­kaṃ vi­śi­ṣṭa­va­rṇa — pramāṇa — di­gvi­bhā­gā­di­vi­śi­ṣṭaṃ pra­ti­pa­dya­mā­naḥ pra­ti­ni­ya­tā­nāṃ pra­ti­ni­ya­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="66,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,39</span>de­śa­va­rtti­nāṃ prāṇināṃ pra­ti­ni­ya­ta­kā­le pra­ti­ni­ya­ta­ka­rma­pha­la­saṃ­sū­ca­ka­tve­na pra­ti­pa­dya­te | uktaṃ ca tatra — <lg n="a_246"><l><lb n="66,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,40</span>“­na­kṣa­tra — gra­ha­pa­ñja­ra­ma­ha­rni­śaṃ lo­ka­ka­rma­vi­kṣi­pta­m | </l><l><lb n="66,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,41</span>bhramati śu­bhā­śu­bha­ma­khi­laṃ pra­kā­śa­ya­t pū­rva­ja­nma­kṛ­ta­m­” || </l></lg><lb n="66,42"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,42</span>ato jyo­tiḥ­śā­straṃ graho — pa­rā­gā­di­ka­mi­va dha­rmā­'­dha­rmā­va­pi pra­mā­ṇā­nta­ra­saṃ­vā­da­to­'­va­ga­ma­ya­ti tena graho<span type="hard-break">- </span><lb n="66,43"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 66,43</span>pa­rā­gā­di­va­ca­na­vi­śe­ṣa­sya dha­rmā­'­dha­rma­sā­kṣā­tkā­ri­jñā­na­pū­rva­ka­tva­ma­pi si­ddha­m­; tatsiddhau sa­ka­la­pa­dā­rtha­sā<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="067" ana="45 lines"/><lb n="67,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,01</span>kṣā­tkā­ri­jñā­na­pū­rva­ka­tva­ma­pi si­ddhi­mā­sā­da­ya­ti | nahi dha­rmā­'­dha­rma­yoḥ sukha — duḥ­kha­kā­ra­ṇa­tva­sā­kṣā­tka­ra­ṇaṃ <lb n="67,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,02</span>sa­ha­kā­ri­kā­ra­ṇā­śe­ṣa­pa­dā­rtha — ta­dā­dhā­ra­bhū­ta­sa­ma­sta­prā­ṇi­ga­ṇa­sā­kṣā­tka­ra­ṇa­ma­nta­re­ṇa saṃ­bha­va­ti­, sa­rva­pa­dā<span type="hard-break">- </span><lb n="67,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,03</span>rthānāṃ pa­ra­spa­ra­pra­ti­ba­ndhā­de­ka­pa­dā­rtha­sa­rva­dha­rma­pra­ti­pa­tti­śca sa­ka­la­pa­dā­rtha­pra­ti­pa­tti­nā­nta­rī­ya­kā prāk pratipā<span type="hard-break">- </span><lb n="67,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,04</span>ditā | ato bhavati sa­ka­la­pa­dā­rtha­sā­kṣā­tkā­ri­jñā­na­pū­rva­ka­tva­si­ddhi­ra­to he­to­rva­ca­na­vi­śe­ṣa­sya­; tatsiddhau <lb n="67,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,05</span>ca ta­tpra­ṇe­tuḥ sū­kṣmā­'­nta­ri­ta­dū­rā­na­ntā­rtha­sā­kṣā­tkā­rya­tī­ndri­ya­jñā­na­sa­mpa­tsa­ma­nvi­ta­sya kathaṃ na siddhiḥ ? </p>
          <p n="a_247" rend="justify"><lb n="67,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,06</span>nā­pye­ta­d va­kta­vya­m — sādhyokti — ta­dā­vṛ­tti­va­ca­na­yo­ra­na­bhi­dhā­nā­d nyūnatā nā­mā­'­tra sā­dha­na­do­ṣaḥ­, <lb n="67,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,07</span>pra­ti­jñā­va­ca­ne­na pra­yo­ja­nā­bhā­vā­t | atha vi­ṣa­ya­ni­rde­śā­rthaṃ pra­ti­jñā­va­ca­na­m­; nanu sa eva kimarthaḥ ? <lb n="67,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,08</span>sā­dha­rmya­va­tpra­yo­gā­di­pra­ti­pa­ttya­rthaḥ | tathāhi — asati sā­dhya­ni­rde­śe ‘yo va­ca­na­vi­śe­ṣaḥ sa sā­kṣā­tkā­ri<span type="hard-break">- </span><lb n="67,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,09</span>jñā­na­pū­rva­kaḥ­’ ityukte kimayaṃ sā­dha­rmya­vā­n pra­yo­gaḥ­, uta vai­dha­rmya­vā­ni­ti na jñā­ye­ta­, ubhayaṃ hya­trā­śa­ṅkye­ta — <lb n="67,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,10</span>va­ca­na­vi­śe­ṣa­tve­na sā­kṣā­tkā­ri­jñā­na­pū­rva­ka­tve sādhye sā­dha­rmya­vā­n­, a­sā­kṣā­tkā­ri­jñā­na­pū­rva­ka­tve­na <lb n="67,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,11</span>va­ca­nā­vi­śe­ṣa­tve sādhye vai­dha­rmya­vā­ni­ti | hetu — vi­ru­ddhā­'­nai­kā­nti­ka­pra­tī­ti­śca na syāt | pra­ti­jñā­pū­rva­ke <lb n="67,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,12</span>tu prayoge śa­bda­vi­śe­ṣaḥ sā­kṣā­tkā­ri­jñā­na­pū­rva­kaḥ­, śa­bda­vi­śe­ṣa­tvā­d iti he­tu­bhā­vaḥ pra­tī­ya­te­; asākṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="67,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,13</span>tkā­ri­jñā­na­pū­rva­ko va­ca­na­vi­śe­ṣa­tvā­d iti vi­ru­ddha­tā­; ca­kṣu­rā­di­ka­ra­ṇa­ja­ni­ta­jñā­na­pū­rva­ko va­ca­na­vi­śe­ṣa­tvā­d <lb n="67,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,14</span>i­tya­nai­kā­nti­ka­tva­m | hetośca trairūpyaṃ na ga­mye­ta­, tasya sā­dhyā­pe­kṣa­yā vya­va­sthi­teḥ | sati pra­ti­jñā­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="67,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,15</span>rde­śe­'­va­ya­ve sa­mu­dā­yo­pa­cā­rā­t sādhyadharmī iti pakṣa iti tatra pra­vṛ­tta­sya va­ca­na­vi­śe­ṣa­tva­sya pa­kṣa­dha­rma<span type="hard-break">- </span><lb n="67,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,16</span>tvam, sā­dhya­dha­rma­sā­mā­nye­na ca sa­mā­no­'­rthaḥ sapakṣa iti tatra va­rtta­mā­na­sya sapakṣe sa­ttva­m­, na sa­pa­kṣo­'<span type="hard-break">- </span><lb n="67,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,17</span>sapakṣa i­tya­sa­pa­kṣe­'­pya­sa­ttvaṃ pra­tī­ya­te ta­di­da­ma­nā­lo­ci­tā­bhi­dhā­na­m­; tathāhi — yo va­ca­na­vi­śe­ṣaḥ sa <lb n="67,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,18</span>sā­kṣā­tkā­ri­jñā­na­pū­rva­ka i­tye­tā­va­nmā­tra­ma­bhi­dhā­ya naiva ka­ści­dā­ste kintu he­to­rdha­rmi­ṇyu­pa­saṃ­hā­raṃ karoti | <lb n="67,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,19</span>tatra yadi va­ca­na­vi­śe­ṣa­ścā­yaṃ naṣṭa — mu­ṣṭyā­di­vi­ṣa­yo va­ca­na­saṃ­da­rbha iti brūyāt tadā sā­dha­rmya­va­tpra­yo­ga<span type="hard-break">- </span><lb n="67,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,20</span>pra­tī­tiḥ­, a­thā­sā­kṣā­tkā­ri­jñā­na­pū­rva­ka­śce­tya­bhi­da­dhyā­t tadā vai­dha­rmya­va­ta iti saṃ­ba­ndha­va­ca­na­pū­rva­kā­t <lb n="67,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,21</span>pa­kṣa­dha­rma­tva­va­ca­nā­t pra­yo­ga­dva­yā­va­ga­tiḥ vi­va­kṣi­ta­sā­dhyā­va­ga­ti­śca | hetu — vi­ru­ddhā­'­nai­kā­nti­kā api <lb n="67,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,22</span>pa­kṣa­dha­rma­va­ca­na­mā­tre­ṇa na pra­tī­ya­nte­, yadā tu saṃ­ba­ndha­va­ca­na­ma­pi kriyate tadā ka­tha­ma­pra­tī­tiḥ ? tathāhi — <lb n="67,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,23</span>yo va­ca­na­vi­śe­ṣaḥ sa sā­kṣā­tkā­ri­jñā­na­pū­rva­ka ityukte he­tu­ra­va­ga­mya­te­, vi­dhī­ya­mā­ne­nā­nū­dya­mā­na­sya vyāpteḥ | <lb n="67,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,24</span>yo va­ca­na­vi­śe­ṣaḥ so­'­sā­kṣā­tkā­ri­jñā­na­pū­rva­ka ityukte vi­ru­ddhaḥ­, vi­pa­rya­ya­vyā­pteḥ | yo va­ca­na­vi­śe­ṣaḥ sa <lb n="67,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,25</span>ca­kṣu­rā­di­ja­ni­ta­jñā­na­pū­rva­ka iti a­nai­kā­nti­kā­dhya­va­sā­yaḥ­, vya­bhi­cā­rā­t | tathā, trai­rū­pya­ma­pi he­to­rga­mya­ta <lb n="67,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,26</span>eva, yato vyā­pti­pra­da­rśa­na­kā­le vyāpako dharmaḥ sā­dhya­ta­yā a­va­ga­mya­te­; yatra tu vyāpyo dharmo vivādā<span type="hard-break">- </span><lb n="67,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,27</span>spa­dī­bhū­te dha­rmi­ṇyu­pa­saṃ­hri­ya­te sa sa­mu­dā­yai­ka­de­śa­ta­yā pakṣa iti ta­tro­pa­saṃ­hṛ­ta­sya vyā­pya­dha­rma­sya pa­kṣa­dha­rma<span type="hard-break">- </span><lb n="67,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,28</span>tvā­va­ga­tiḥ | sā ca vyā­pti­rya­tra dha­rmi­ṇyu­pa­da­rśya­te sa sā­dhya­dha­rma­sā­mā­nye­na sa­mā­no­'­rthaḥ sapakṣaḥ pra­tī­ya­ta <lb n="67,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,29</span>iti sapakṣe sa­ttva­ma­pya­va­ga­mya­te | sāmarthyācca vyā­pa­ka­ni­vṛ­ttau vyā­pya­ni­vṛ­tti­rya­trā­va­sī­ya­te so­'­sa­pa­kṣa <lb n="67,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,30</span>iti a­sa­pa­kṣe­'­pya­sa­ttva­ma­pi ni­ścī­ya­te iti nārthaḥ pra­ti­jñā­va­ca­ne­na | tadāha dha­rma­kī­rttiḥ — “yadi pratī<span type="hard-break">- </span><lb n="67,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,31</span>ti­ra­nya­thā na syāt sarvaṃ śo­bhe­ta­, dṛṣṭā ca pa­kṣa­dha­rma­saṃ­ba­ndha­va­ca­na­mā­trā­t pra­ti­jñā­va­ca­na­ma­nte­ra­ṇā­pi pratī<span type="hard-break">- </span><lb n="67,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,32</span>tiriti ka­sta­syo­pa­yo­gaḥ­” ? yadā ca pra­ti­jñā­vacanaṃ nai­ra­rtha­kya­ma­nu­bha­va­ti tadā ta­dā­vṛ­tti<span type="hard-break">- </span><lb n="67,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,33</span>va­ca­na­sya ni­ga­ma­na­la­kṣa­ṇa­sya su­ta­rā­ma­nu­pa­yo­ga iti na pra­ti­jñā­dya­va­ca­na­ma­pi pra­kṛ­ta­sā­dha­na­sya nyū­na­tā­do­ṣaḥ­; <lb n="67,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,34</span>kevalaṃ ta­tpra­ti­pā­dya­syā­rtha­sya sva­sā­dhyā­vi­nā­bhū­ta­sya hetoḥ sā­dhya­dha­rmi­ṇyu­pa­saṃ­hā­ra­mā­trā­de­va si­ddha­tvā­d <lb n="67,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,35</span>a­rthā­dā­pa­nna­sya sva­śa­bde­na pu­na­ra­bhi­dhā­naṃ ni­gra­ha­sthā­na­mi­ti pra­ti­jñā­di­va­ca­naṃ vā­da­ka­thā­yāṃ kri­ya­mā­ṇaṃ <lb n="67,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,36</span>ta­dva­ktu­rni­gra­ha­mā­pā­da­ya­ti | u­pa­na­ya­va­ca­naṃ tu hetoḥ pa­kṣa­dha­rma­tva­pra­ti­pā­da­nā­de­va la­bdha­mi­ti tasyāpi tataḥ <lb n="67,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,37</span>pṛthak pra­ti­pā­da­ne pu­na­ru­kta­tā­la­kṣa­ṇa eva doṣa iti na ta­da­na­bhi­dhā­ne­'­pi nyūnaṃ sā­dha­na­vā­kya­m­; tataḥ <lb n="67,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,38</span>sa­rva­do­ṣa­ra­hi­ta­tvā­t sā­dha­na­vā­kya­sya bha­va­tya­taḥ pra­kṛ­ta­sā­dhya­si­ddhiḥ | </p>
          <p n="a_248" rend="justify"><lb n="67,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,39</span>sva­sā­dhyā­vi­nā­bhū­ta­śca hetuḥ sā­dhya­dha­rmi­ṇyu­pa­da­rśa­yi­ta­vyo vā­da­ka­thā­yā­mi­tya­bhi­prā­ya­va­tā ācā<span type="hard-break">- </span><lb n="67,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,40</span>ryeṇa gā­thā­sū­trā­va­ya­ve­na ta­thā­bhū­ta­he­tu­pra­da­rśa­naṃ kṛ­ta­mi­ti | tathāhi — ‘­sa­ma­ya­vi­śā­sa­na­m­’ i­tya­ne­na gāthā<span type="hard-break">- </span><lb n="67,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 67,41</span>sū­trā­va­ya­va­va­ca­ne­na sva­sā­dhya­vyā­pta­sya hetoḥ sā­dhya­dha­rmi­ṇyu­pa­saṃ­hā­raḥ sūcitaḥ | hetośca sva­sā­dhya­vyā­ptiḥ <pb n="068" ana="45 lines"/><lb n="68,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,01</span>pra­mā­ṇa­taḥ sa­rvo­pa­saṃ­hā­re­ṇa pra­da­rśa­nī­yā | tacca pramāṇaṃ vyā­pti­pra­sā­dha­kaṃ ka­dā­ci­t sā­dhya­dha­rmi­ṇye­va pravṛttaṃ <lb n="68,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,02</span>tāṃ tasya sā­dha­ya­ti ka­dā­ci­t dṛ­ṣṭā­nta­dha­rmi­ṇi | yatra hi ‘­sa­rva­ma­ne­kā­ntā­tma­ka­m­, sa­ttvā­t­’ ityādau <lb n="68,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,03</span>prayoge na dṛ­ṣṭā­nta­dha­rmi­sa­dbhā­va­sta­tra vyā­pti­pra­sā­dha­kaṃ pramāṇaṃ pra­va­rtta­mā­naṃ sā­dhya­dha­rmi­ṇye­va sa­rvo­pa­saṃ­hā­re­ṇa <lb n="68,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,04</span>hetoḥ sva­sā­dhya­vyā­ptiṃ pra­sā­dha­ya­ti | yatra tu pra­kṛ­ta­pra­yo­gā­dau dṛ­ṣṭā­nta­dha­rmi­ṇo­'­pi sattvaṃ tatra dṛ­ṣṭā­nta­dha<span type="hard-break">- </span><lb n="68,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,05</span>rmiṇyapi pravṛttaṃ tat pramāṇaṃ sa­rvo­pa­saṃ­hā­re­ṇai­va tasyāḥ pra­sā­dha­ka­ma­bhyu­pa­ga­nta­vya­m­; anyathā dṛ­ṣṭā­nta­dha­rmi­ṇi <lb n="68,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,06</span>hetoḥ sva­sā­dhya­vyā­ptā­va­pi sā­dhya­dha­rmi­ṇi tasya ta­da­vyā­ptau na ta­ta­sta­tra ta­tpra­ti­pa­ttiḥ syāt, dṛ­ṣṭā­nta­dha<span type="hard-break">- </span><lb n="68,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,07</span>rmiṇyeva tena tasya vyā­pta­tvā­t­; ba­hi­rvyā­pte­rvi­dya­mā­nā­yā api sā­dhya­dha­rmi­ṇi sā­dhya­pra­ti­pa­ttā­va­nu­pa­yo<span type="hard-break">- </span><lb n="68,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,08</span>gāt sā­dṛ­śya­mā­tra­syā­ki­ñci­tka­ra­tvā­t­; anyathā ‘śuklaṃ su­va­rṇa­m­, sa­ttvā­t­, ra­ja­ta­va­t­’ i­tya­trā­pi śukla — <lb n="68,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,09</span>tva­pra­ti­pa­ttiḥ syāt | athātra pakṣasya pra­tya­kṣa­bā­dha­na­m­, pra­tya­kṣa­bā­dhi­taka­rma­ni­rde­śā­na­nta­ra­pra­yu­kta­tve­na hetoḥ <lb n="68,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,10</span>kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭa­tvaṃ vā doṣaḥ, ta­da­yu­kta­m­; bā­dhā­'­vi­nā­bhā­va­yo­rvi­ro­dhā­t | tathāhi — satyeva sādhyadha<span type="hard-break">- </span><lb n="68,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,11</span>rmiṇi sādhye he­tu­rva­rtta­ta iti tasya ta­da­vi­nā­bhā­vaḥ­, ta­tpra­ti­pā­di­ta­sā­dhya­dha­rmā­bhā­va­śca pra­mā­ṇa­to bādhā, <lb n="68,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,12</span>sā­dhya­dha­rma­bhā­vā­'­bhā­va­yo­ścai­ka­tra dha­rmi­ṇye­ka­dā virodha iti nai­ta­ddo­ṣā­da­sya sā­dha­na­sya duṣṭatvaṃ kintu <lb n="68,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,13</span>sā­dhya­dha­rmi­ṇi sā­dhya­dha­rmā­vi­nā­bhū­ta­tve­nā­'­ni­śca­yaḥ | sa ca ba­hi­rvyā­pti­mā­tre­ṇa hetoḥ sā­dhya­sā­dha­ka­tvā­bhyu<span type="hard-break">- </span><lb n="68,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,14</span>pa­ga­me­'­nya­trā­pi samāna iti nā­nu­mā­nā­t kva­ci­da­pi sā­dhya­ni­śca­yaḥ syāt | ato dṛ­ṣṭā­nta­dha­rmi­ṇi <lb n="68,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,15</span>pra­vṛ­tte­na pra­mā­ṇe­na vyāptyā hetoḥ sva­sā­dhyā­vi­nā­bhā­vo niśceyaḥ | sa ca ni­ści­tā­vi­nā­bhā­vo yatra <lb n="68,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,16</span>dha­rmi­ṇyu­pa­la­bhya­te tatra sva­sā­dhya­ma­vi­dya­mā­na­pra­mā­ṇā­nta­ra­bā­dha­naṃ ni­ścā­ya­ya­ti­, ya­thā­'­trai­va sarvajñamā<span type="hard-break">- </span><lb n="68,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,17</span>tra­la­kṣa­ṇe sādhye va­ca­na­vi­śe­ṣa­la­kṣa­ṇe sā­dhya­dha­rmi­ṇi tadvi­śe­ṣa­tva­la­kṣa­ṇo hetuḥ | pra­ti­ba­ndha­pra­sā­dha­kaṃ cāsya <lb n="68,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,18</span>hetoḥ prāgeva dṛ­ṣṭā­nta­dha­rmi­ṇi pramāṇaṃ prada­rśi­ta­mi­tya­bhi­prā­ya­va­tai­va ā­cā­rye­ṇā­pi <hi rend="b">‘­ku­sa­ma­ya­vi­sā­sa­ṇaṃ­’</hi><lb n="68,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,19</span>iti sūtre ‘kuḥ’ i­tya­ne­na dṛ­ṣṭā­nta­sū­ca­naṃ vihitam, na ca pa­kṣa­va­ca­nā­dyu­pa­kṣe­paḥ sūcitaḥ | </p>
          <p n="a_249" rend="justify"><lb n="68,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,20</span>nanu bha­va­tva­smā­ddhe­to­rya­tho­kta­pra­kā­re­ṇa sa­rva­jña­mā­tra­si­ddhi­rna pu­na­sta­dvi­śe­ṣa­si­ddhiḥ | tathāhi — yathā <lb n="68,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,21</span>naṣṭa — mu­ṣṭyā­di­vi­ṣa­ya­va­ca­na­vi­śe­ṣa­sya a­rha­tsa­rva­jña­pra­ṇī­ta­tvaṃ va­ca­na­vi­śe­ṣa­tvā­t sidhyati tathā bu­ddhā­di­sa­rva<span type="hard-break">- </span><lb n="68,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,22</span>jña­pū­rva­ka­tva­ma­pi tata eva se­tsya­tī­ti ku­ta­sta­dvi­śe­ṣa­si­ddhiḥ ? na ca naṣṭa — mu­ṣṭyā­di­pra­ti­pā­da­ko va­ca­na­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="68,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,23</span>śe­ṣo­'­rha­cchā­sa­na eveti vaktuṃ yu­kta­m­, bu­ddha­śā­sa­nā­di­ṣva­pi ta­syo­pa­la­mbhā­t i­tyā­śa­ṅkyā­ha sūriḥ <lb n="68,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,24</span><hi rend="b">‘­si­ddha­tthā­ṇaṃ­’</hi> iti | a­syā­ya­ma­bhi­prā­yaḥ — pra­tya­kṣā­'­nu­mā­nā­di­pra­mā­ṇa­vi­ṣa­ya­tve­na pra­ti­pā­di­tāḥ śāsa<span type="hard-break">- </span><lb n="68,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,25</span>nena ye te ta­dvi­ṣa­ya­tve­nai­va tai­rni­ści­tā iti siddhāḥ, te ca ‘­a­rya­nte­’ iti arthā u­cya­nte­, teṣāṃ śāsanaṃ <lb n="68,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,26</span>pra­ti­pā­da­ka­m a­rha­tsa­rva­jña­śā­sa­na­me­va na bu­ddhā­di­śā­sa­na­m | ato va­ca­na­vi­śe­ṣa­tva­la­kṣa­ṇa­sya he­to­ste­ṣva­si<span type="hard-break">- </span><lb n="68,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,27</span>ddhatvāt ku­ta­ste­ṣā­ma­pi sa­rva­jña­tvaṃ yena vi­śe­ṣa­sa­rva­jña­tva­si­ddhi­rna syāt ? yathā cā­ga­mā­nta­re­ṇa pra­tya­kṣā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="68,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,28</span>vi­ṣa­ya­tve­na pra­ti­pā­di­tā­nā­ma­rthā­nāṃ ta­dvi­ṣa­ya­tvaṃ na saṃ­bha­va­ti ta­thā­'­trai­va ya­thā­sthā­naṃ pra­ti­pā­da­yi­ṣya­te | </p>
          <p n="a_250" rend="justify"><lb n="68,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,29</span>athavā ‘­si­ddhā­rthā­nā­m­’ i­tya­ne­na he­tu­saṃ­sū­ca­naṃ vi­hi­ta­mā­cā­rye­ṇa — siddhāḥ pra­mā­ṇā­nta­ra­saṃ­vā­da­to <lb n="68,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,30</span>ni­ści­tāḥ­, ye'rthā naṣṭa — mu­ṣṭyā­da­yaḥ­, teṣāṃ śāsanaṃ pra­ti­pā­da­kaṃ yato dvā­da­śā­ṅgaṃ pra­va­ca­na­ma­to jinānāṃ <lb n="68,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,31</span>kā­rya­tve­na saṃ­ba­ndhi­; tenāyaṃ pra­yo­gā­rthaḥ sūcitaḥ — pra­yo­ga­śca — pra­mā­ṇā­nta­ra­saṃ­vā­di­ya­tho­kta­na­ṣṭa — muṣṭyādi<span type="hard-break">- </span><lb n="68,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,32</span>sū­kṣmā­nta­ri­ta­dū­rā­rtha­pra­ti­pā­da­ka­tvā­nya­thā­'­nu­pa­pa­tte­rji­na­pra­ṇī­taṃ śā­sa­na­m | atra ca sū­kṣmā­dya­rtha­pra­ti­pā­da<span type="hard-break">- </span><lb n="68,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,33</span>ka­tvā­nya­thā­'­nu­pa­pa­tti­la­kṣa­ṇa­sya he­to­rji­na­pra­ṇī­ta­tva­la­kṣa­ṇe­na sva­sā­dhye­na vyāptiḥ sā­dhya­dha­rmi­ṇye­va niści<span type="hard-break">- </span><lb n="68,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,34</span>teti ta­nni­ścā­ya­ka­pra­mā­ṇa­vi­ṣa­ya­sye­ha dṛ­ṣṭā­nta­sya pra­da­rśa­na­mā­cā­rye­ṇa na vi­hi­ta­m­, ta­da­rtha­sya ta­dvya­ti­re­ke­ṇai­va <lb n="68,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,35</span>si­ddha­tvā­t | yathā cā­rthā­pa­tteḥ sā­dhya­dha­rmi­ṇye­va vyā­pti­ni­śca­yā­d dṛ­ṣṭā­nta­vya­ti­re­ke­ṇā­pi ta­du­tthā­pa­kā­da­rthā<span type="hard-break">- </span><lb n="68,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,36</span>du­pa­jā­ya­mā­nā­yāḥ sa­rva­jña­pra­ti­kṣe­pa­vā­di­bhi­rmī­māṃ­sa­kaiḥ prā­mā­ṇya­ma­bhyu­pa­ga­mya­te tathā pra­kṛ­tā­da­nya­thā­'­nu­pa­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="68,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,37</span>tti­la­kṣa­ṇā­ddhe­to­ru­pa­jā­ya­mā­na­syā­'­nu­mā­na­sya tat kiṃ neṣyate ? pra­ti­pā­di­taścā­rthā­pa­tte­ra­nu­mā­ne­'­nta­rbhā<span type="hard-break">- </span><lb n="68,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 68,38</span>vaḥ prāgiti bha­va­tya­to hetoḥ pra­kṛ­ta­sā­dhya­si­ddhiḥ | ata eva pū­rvā­cā­ryai­rhe­tu­la­kṣa­ṇa­pra­ṇe­tṛ­bhi­re­ka­la­kṣa­ṇo hetuḥ <pb n="069" ana="44 lines"/><lb n="69,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,01</span><lg n="a_251"><l><lb n="69,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,02</span>“­a­nya­thā­'­nu­pa­pa­nna­tvaṃ yatra tatra trayeṇa kim ? </l><l><lb n="69,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,03</span>nā­nya­thā­'­nu­pa­pa­nna­tvaṃ yatra tatra trayeṇa kim ? ” || </l></lg><lb n="69,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,04</span>i­tyā­di­va­ca­na­saṃ­da­rbhe­ṇa pra­ti­pā­di­ta iti ma­nvā­ne­na ā­cā­rye­ṇā­pi na dṛ­ṣṭā­nta­sū­ca­naṃ vi­hi­ta­ma­tra prayoge | <lb n="69,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,05</span>‘­ku­sa­ma­ya­vi­śā­sa­na­m­’ iti ca atra vyākhyāne bu­ddhā­di­śā­sa­nā­nā­ma­sa­rva­jña­pra­ṇī­ta­tva­pra­ti­pā­da­ka­tve­na <lb n="69,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,06</span>vyā­khye­ya­m | tathāhi — kutsitāḥ pra­mā­ṇa­bā­dhi­tai­kā­nta­sva­rū­pā­rtha­pra­ti­pā­da­ka­tve­na­, samayāḥ ka­pi­lā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="69,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,07</span>pra­ṇī­ta­si­ddhā­ntā­ste­ṣā­m “santi pañca ma­ha­bbhū­yā­” <lb n="69,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,08</span>i­tyā­di­va­ca­na­saṃ­da­rbhe­ṇa dṛ­ṣṭe­ṣṭa­vi­ṣa­ye vi­ro­dhā­dyu­dbhā­va­ka­tve­na ‘­vi­śā­sa­na­m­’ vi­dhvaṃ­sa­kaṃ yataḥ ato dvāda<span type="hard-break">- </span><lb n="69,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,09</span>śā­ṅga­me­va jinānāṃ śā­sa­na­mi­ti bha­va­tya­to vi­śe­ṣa­ṇā­t sa­rva­jña­vi­śe­ṣa­si­ddhi­ri­ti sthi­ta­me­ta­jji­na­śā­sa­naṃ <lb n="69,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,10</span>dvā­da­śā­ṅgaṃ ta­ttvā­de­va siddhaṃ ni­ści­ta­prā­mā­ṇya­mi­ti || </p>
          <p n="a_253" rend="justify"><lb n="69,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,12</span>atra ī­śva­ra­kṛ­ta­ja­ga­dvā­di­naḥ prāhuḥ — yu­kta­mu­ktam ‘­sa­rva­jña­pra­ṇī­taṃ śā­sa­na­m­, ta­tpra­ṇī­ta­tvā­cca tat pramā<span type="hard-break">- </span><lb n="69,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,13</span>ṇam’ iti | idaṃ tva­yu­kta­m ‘rāga — dve­ṣā­di­kā­n śatrūn ji­ta­va­nta iti jināḥ’ | sā­mā­nya­yo­gi­na e­ve­śva­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="69,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,14</span>vya­ti­ri­ktā e­ta­lla­kṣa­ṇa­yo­gi­naḥ na punaḥ śā­sa­nā­di­sa­rva­ja­ga­tsra­ṣṭā īśvaraḥ | tathā ca pa­ta­ñja­liḥ — </p>
          <p n="a_254" rend="justify"><lb n="69,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,15</span>“kleśa — karma — vi­pā­kā­'­'­śa­yai­ra­pa­rā­mṛ­ṣṭaḥ pu­ru­ṣa­vi­śe­ṣa ī­śva­raḥ­” iti | <lb n="69,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,16</span>anena sūtreṇa rā­gā­di­la­kṣa­ṇa­kle­śa­śa­tru­ra­hi­ta­tvaṃ sa­ha­ja­mī­śva­ra­sya pra­ti­pā­di­ta­m na pu­na­rvi­pa­kṣa­bhā­va­nā­dya­bhyā­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="69,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,17</span>vyā­pā­rā­t kle­śā­di­kṣa­ya­sta­sya­, yena ‘­rā­gā­dī­n sva­vyā­pā­re­ṇa ji­ta­va­ntaḥ­’ iti vacaḥ sārthakaṃ ta­dvi­ṣa­ya­tve­na <lb n="69,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,18</span>syāt | tathā cā­nyai­ra­pyu­kta­m — <lg n="a_255"><l><lb n="69,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,19</span>“­jñā­na­ma­pra­ti­ghaṃ yasya aiśvaryaṃ ca ja­ga­tpa­teḥ | </l><l><lb n="69,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,20</span>vairāgyaṃ caiva dharmaśca saha siddhaṃ ca­tu­ṣṭa­ya­m­” || </l></lg><lb n="69,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,21</span>i­tyā­śa­ṅkyā­ha — <hi rend="b">‘­bha­va­ji­ṇā­ṇaṃ­’</hi> iti, bhavanti nāraka — tiryag — na­rā­'­ma­ra­pa­ryā­ya­tve­no­tpa­dya­nte prā­ṇi­no­'<span type="hard-break">- </span><lb n="69,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,22</span>sminniti bhavaḥ saṃ­sā­raḥ­; ta­ddhe­tu­tvā­d rā­gā­da­yo­'­tra ‘­bha­va­’­śa­bde­no­pa­cā­rā­d vi­va­kṣi­tāḥ­, taṃ jita<span type="hard-break">- </span><lb n="69,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,23</span>vanta iti jināḥ | u­pa­cā­rā­śra­ya­ṇe ca pra­yo­ja­na­m — na hya­vi­ka­la­kā­ra­ṇe rāgādau adhvaste ta­tkā­rya­sya <lb n="69,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,24</span>saṃ­sā­ra­sya jayaḥ śakyo vi­dhā­tu­mi­ti pra­ti­pā­da­na­m | bha­va­kā­ra­ṇa­bhū­ta­rā­gā­di­ja­ye copāyaḥ pra­ti­pā­di­taḥ <lb n="69,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,25</span>prāk; ta­du­pā­ye­na ca vi­pa­kṣa­rā­gā­di­ja­ya­dvā­re­ṇa ta­tkā­rya­bhū­ta­sya bhavasya jayaḥ saṃ­bha­va­ti nā­nya­the­ti | <lb n="69,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,26</span>na hyu­pā­ya­vya­ti­re­ke­ṇo­pe­ya­si­ddhiḥ­; a­nya­tho­pe­ya­sya ni­rhe­tu­ka­tve­na deśa — kāla — sva­bhā­va­pra­ti­ni­ya­mo na syā<span type="hard-break">- </span><lb n="69,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,27</span>diti sa­rva­prā­ṇi­nā­mī­śva­ra­tva­m­, na vā ka­sya­ci­t syāt | pra­ti­pā­di­ta­ścā­ya­ma­rthaḥ — <lg n="a_256"><l><lb n="69,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,28</span>“nityaṃ sa­ttva­ma­sa­ttvaṃ vā­'­he­to­ra­nyā­na­pe­kṣa­ṇā­t | </l><l><lb n="69,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,29</span>a­pe­kṣā­to hi bhāvānāṃ kā­dā­ci­tka­tva­saṃ­bha­vaḥ­” || </l></lg><lb n="69,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,30</span>i­tyā­di­nā granthena dha­rma­kī­rtti­nā | tanna rā­gā­di­kle­śa­vi­ga­maḥ sva­bhā­va­ta e­ve­śva­ra­sye­ti yuktam | </p>
          <p n="a_259" rend="justify"><lb n="69,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,33</span>atra bṛ­ha­spa­ti­ma­tā­nu­sā­ri­ṇaḥ sva­bhā­va­saṃ­si­ddha­jñā­nā­di­dha­rma­ka­lā­pā­dhyā­si­ta­sya sthā­ṇo­ra­bhā­va­pra­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="69,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,34</span>pādanaṃ jainena ku­rva­tā­'­smā­kaṃ sā­hā­yya­ma­nu­ṣṭhi­ta­mi­ti manvānāḥ prāhuḥ — yuktamuktaṃ yat ‘­sva­bhā­va­saṃ­si­ddha<span type="hard-break">- </span><lb n="69,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,35</span>jñā­nā­di­saṃ­pa­tsa­ma­nvi­ta­sye­śva­ra­syā­bhā­vaḥ­’ ‘­nā­ra­ka — tiryag — na­rā­'­ma­ra­rū­pa­pa­ri­ṇa­ti­sva­bhā­va­ta­yā u­tpa­dya­nte <lb n="69,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,36</span>prā­ṇi­no­'­smi­nni­ti­’ e­ta­ccā­yu­kta­ma­bhi­hi­tam, pa­ra­lo­ka­sa­dbhā­ve pra­mā­ṇā­bhā­vā­t | tathāhi — pa­ra­lo­ka­sa­dbhā<span type="hard-break">- </span><lb n="69,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,37</span>vā­ve­da­kaṃ pramāṇaṃ pra­tya­kṣa­m a­nu­mā­na­m āgamo vā jai­ne­nā­bhyu­pa­ga­ma­nī­yaḥ­, anyasya pra­mā­ṇa­tve­na <lb n="69,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,38</span>te­nā­ni­ṣṭeḥ | na cā­trai­ta­d va­kta­vya­m — bha­va­to­'­pi kiṃ ta­tpra­ti­kṣe­pa­kaṃ pra­mā­ṇa­m ? yato nā­smā­bhi­sta­tpra­ti­kṣe<span type="hard-break">- </span><lb n="69,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,39</span>pa­ka­pra­mā­ṇā­t ta­da­bhā­vaḥ pra­ti­pā­dya­te kintu pa­ro­pa­nya­sta­pra­mā­ṇa­pa­rya­nu­yo­ga­mā­tra­me­va kriyate | ata eva <lg n="a_260"><l><lb n="69,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 69,40</span>“­sa­rva­tra pa­rya­nu­yo­ga­pa­rā­ṇye­va sūtrāṇi bṛ­ha­spa­teḥ­”</l><trailer type="lg" n="a_261"> iti cā­rvā­kai­ra­bhi­hi­ta­m | </trailer></lg><pb n="070" ana="46 lines"/><lb n="70,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,01</span>sa ca pa­ro­pa­nya­sta­pra­mā­ṇa­pa­rya­nu­yo­gaḥ ta­da­bhyu­pa­ga­ma­sya pra­śnā­di­dvā­re­ṇa vi­cā­ra­ṇā na punaḥ sva­si­ddha­pra­mā­ṇo<span type="hard-break">- </span><lb n="70,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,02</span>pa­nyā­saḥ­, yena ‘­a­tī­ndri­yā­rtha­pra­ti­kṣe­pa­ka­tve­na pra­va­rtta­mā­naṃ pra­mā­ṇa­mā­śra­yā­si­ddha­tvā­di­do­ṣa­du­ṣṭa­tve­na kathaṃ <lb n="70,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,03</span>pra­va­rtta­te­’ i­tya­smā­n prati bha­va­tā­'­pi pa­rya­nu­yo­gaḥ kriyeta | ata eva pa­ra­lo­ka­pra­sā­dha­ka­pra­mā­ṇā­bhyu­pa­ga­maṃ <lb n="70,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,04</span>pareṇa grā­ha­yi­tvā ta­da­bhyu­pa­ga­ma­syā­ne­na pra­kā­re­ṇa vicāraḥ kriyate — </p>
          <p n="a_262" rend="justify"><lb n="70,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,05</span>tatra na tāvat pa­ra­lo­ka­pra­ti­pā­da­ka­tve­na ca­kṣu­rā­di­ka­ra­ṇa­vyā­pā­ra­sa­mā­sā­di­tā­tma­lā­bhaṃ sa­nni­hi­ta­pra­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="70,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,06</span>ni­ya­ta­rū­pā­di­vi­ṣa­ya­tvā­t pratyakṣaṃ pra­va­rtta­te | nā­pya­tī­ndri­yaṃ yo­gi­pra­tya­kṣaṃ tatra pra­va­rtta­ta iti vaktuṃ śa­kya­m­, <lb n="70,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,07</span>pa­ra­lo­kā­di­va­t ta­syā­pya­si­ddheḥ | </p>
          <p n="a_263" rend="justify"><lb n="70,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,08</span>nā­pya­nu­mā­naṃ pra­tya­kṣa­pū­rva­kaṃ tatra pra­vṛ­tti­mā­sā­da­ya­ti­, pra­tya­kṣā­pra­vṛ­ttau ta­tpū­rva­ka­syā­nu­mā­na­syā­pi tatrāpra<span type="hard-break">- </span><lb n="70,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,09</span>vṛtteḥ | atha yadyapi pra­tya­kṣā­va­ga­ta­pra­ti­ba­ndha­li­ṅga­pra­bha­va­ma­nu­mā­naṃ na tatra pra­va­rtta­te tathāpi sā­mā­nya­to­dṛ­ṣṭaṃ <lb n="70,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,10</span>tatra pra­va­rtti­ṣya­te­, tadapi na yu­kta­m­; ya­ta­sta­da­pi sā­mā­nya­to­dṛ­ṣṭa­ma­va­ga­ta­pra­ti­ba­ndha­li­ṅgo­dbha­va­m­, ā­ho­svi­t <lb n="70,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,11</span>a­na­va­ga­ta­pra­ti­ba­ndha­li­ṅga­sa­mu­ttha­m ? ya­dya­na­va­ga­ta­pra­ti­ba­ndha­li­ṅgo­dbha­va­mi­ti pakṣaḥ, sa na yuktaḥ; ta­thā­bhū­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="70,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,12</span>li­ṅga­pra­bha­va­sya sva­vi­ṣa­ya­vya­bhi­cā­re­ṇa a­śva­da­rśa­nā­na­nta­ro­dbhū­ta­rā­jyā­vā­pti­vi­ka­lpa­sye­vā­pra­mā­ṇa­tvā­t | atha <lb n="70,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,13</span>pra­ti­pa­nna­saṃ­ba­ndha­li­ṅga­pra­bha­vaṃ tat tatra pra­va­rtta­ta iti pakṣaḥ, so'pi na yuktaḥ; pra­ti­ba­ndhā­va­ga­ma­syai­va tatra <lb n="70,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,14</span>li­ṅga­syā­saṃ­bha­vā­t | tathāhi — pra­tya­kṣa­sya tatra li­ṅga­saṃ­ba­ndhā­va­ga­ma­ni­mi­tta­syā­bhā­ve­'­nu­mā­naṃ li­ṅga­saṃ­ba­ndha<span type="hard-break">- </span><lb n="70,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,15</span>grā­ha­ka­ma­bhyu­pa­ga­nta­vya­m | tatra yadi tadeva pa­ra­lo­ka­sa­dbhā­vā­ve­da­ka­ma­nu­mā­naṃ sva­vi­ṣa­yā­bhi­ma­te­nā­rthe­nā­tmo<span type="hard-break">- </span><lb n="70,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,16</span>tpā­da­ka­li­ṅga­saṃ­ba­ndha­grā­ha­kaṃ ta­de­ta­re­ta­rā­śra­ya­tva­do­ṣaḥ | a­thā­nu­mā­nā­nta­rā­d gṛ­hī­ta­pra­ti­ba­ndhā­lli­ṅgā­du­pa­jā<span type="hard-break">- </span><lb n="70,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,17</span>yamānaṃ ta­dvi­ṣa­yaṃ ta­da­bhyu­pa­ga­mya­te ta­dā­'­na­va­sthā | tathā, sa­rva­ma­pya­nu­mā­na­ma­smā­n pra­tya­si­ddha­m | tathāhi — <lb n="70,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,18</span>bṛ­ha­spa­ti­sū­tra­m — <lg n="a_264"><l><lb n="70,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,19</span>“­a­nu­mā­na­ma­pra­mā­ṇa­m­”</l><trailer type="lg" n="a_265"> iti | </trailer></lg><lb n="70,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,20</span>anena pra­ti­jñā­pra­ti­pā­da­naṃ kṛ­ta­m­, a­ni­ści­tā­rtha­pra­ti­pā­da­ka­tvāsi­ddha­pra­mā­ṇā­bhā­sa­va­di­ti hetu<span type="hard-break">- </span><lb n="70,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,21</span>dṛ­ṣṭā­ntā­va­bhyū­hyau | </p>
          <p n="a_266" rend="justify"><lb n="70,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,22</span>vi­ṣa­ya­vi­cā­re­ṇa vā­'­nu­mā­na­prā­mā­ṇya­ma­yu­kta­m — dharma — dha­rmyu­bha­ya­sva­ta­ntra­sā­dha­ne si­ddha­sā­dhya­tā yataḥ, <lb n="70,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,23</span>ato vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­bhā­vaḥ sādhyaḥ | pra­me­ya­vi­śe­ṣa­vi­ṣa­yāṃ pramāṃ kurvat pramāṇaṃ pra­mā­ṇa­tā­ma­śnu­te | <lb n="70,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,24</span>i­ta­re­ta­rā­va­cchi­nna­śca sa­mu­dā­yo­'­tra pra­me­yaḥ­; ta­da­pe­kṣa­yā ca pa­kṣa­dha­rma­tvā­dī­nā­ma­nya­ta­ma­syā­pi rū­pa­syā­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="70,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,25</span>siddhiḥ | nahi sa­mu­dā­ya­dha­rma­tā hetoḥ, nāpi sa­mu­dā­ye­nā­nva­yo vya­ti­re­ko vā, dha­rmi­mā­trā­pe­kṣa­yā <lb n="70,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,26</span>pa­kṣa­dha­rma­tve sā­dhya­dha­rmā­pe­kṣa­yā ca vyāptau gau­ṇa­te­ti | uktaṃ ca — <lg n="a_267"><l><lb n="70,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,27</span>“­pra­mā­ṇa­syāgau­ṇa­tvā­da­nu­mā­nā­da­rtha­ni­śca­yo du­rla­bhaḥ­”</l><trailer type="lg" n="a_268"> iti | </trailer></lg><lb n="70,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,28</span>dharmidharma­tā­gra­ha­ṇe­'­pi na gau­ṇa­tā­pa­ri­hā­raḥ­, pra­tī­ya­mā­nā­pe­kṣa­yā gauṇa — mu­khya­vya­va­hā­ra­sya ci­ntya­tvā­t­; <lb n="70,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,29</span>sa­mu­dā­ya­śca pra­tī­ya­te | e­ka­de­śā­śra­ya­ṇe­nā­pi trai­rū­pya­ma­yu­kta­m­, vyā­ptya­si­ddheḥ | nahi sa­ttā­mā­tre­ṇā­vi­nā­bhā­vo <lb n="70,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,30</span>gamakaḥ api tva­va­ga­taḥ­, a­nya­thā­'­ti­pra­sa­ṅgā­t | sa ca sa­ka­la­sa­pa­kṣa — vi­pa­kṣā­pra­tya­kṣī­ka­ra­ṇe du­rvi­jñā­no­'<span type="hard-break">- </span><lb n="70,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,31</span>sa­rva­vi­dā | na cātra bhū­yo­da­rśa­naṃ śa­ra­ṇa­m­, sa­ha­sra­śo­'­pi dṛ­ṣṭa­sā­ha­ca­rya­sya vya­bhi­cā­rā­t | ata eva na <lb n="70,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,32</span>da­rśa­nā­da­rśa­na­ma­pi | ta­du­kta­m — <lg n="a_269"><l><lb n="70,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,33</span>“­go­mā­ni­tye­va martyena bhā­vya­ma­śva­va­tā­'­pi kim ? ”</l><trailer type="lg" n="a_270"> iti | </trailer></lg><lb n="70,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,34</span>deśa — kā­lā­'­va­sthā­bhe­de­na ca bhāvānāṃ nā­nā­tvā­va­ga­mā­da­nā­śvā­saḥ | ta­du­kta­m — <lg n="a_271"><l><lb n="70,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,35</span>“­a­va­sthā — deśa — kālānām”</l><trailer type="lg" n="a_272"> ityādi | āha ca — </trailer></lg><lg n="a_273"><l><lb n="70,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,36</span>“­a­vi­nā­bhā­va­saṃ­ba­ndha­sya gra­hī­tu­ma­śa­kya­tvā­t­”</l></lg><lb n="70,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 70,37</span>yacca ‘­sā­mā­nya­sya ta­dvi­ṣa­ya­syā­bhā­vā­t­, svārtha — pa­rā­rtha­bhe­dā­saṃ­bha­vā­t­, vi­ru­ddhā­'­nu­mā­na — vi­ro­dha­yoḥ sarvatra <pb n="071" ana="42 lines"/><lb n="71,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,01</span>saṃ­bha­vā­t­, kvacicca vi­ru­ddhā­vya­bhi­cā­ri­ṇaḥ­’ ityādi dū­ṣa­ṇa­jā­laṃ tad a­nu­dgho­ṣa­ṇī­ya­me­va­, ya­to­'­ni­ści­tā<span type="hard-break">- </span><lb n="71,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,02</span>rtha­pra­ti­pā­da­ka­tvā­d “­a­nu­mā­na­ma­pra­mā­ṇa­m­” i­tya­nu­mā­nā­'­pra­mā­ṇa­tā­pra­ti­pā­da­ne kṛte śe­ṣa­dū­ṣa­ṇa­jā­la­sya mṛta<span type="hard-break">- </span><lb n="71,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,03</span>mā­ra­ṇa­ka­lpa­tvā­t | ta­to­'­nu­mā­na­syā­pra­mā­ṇa­tvā­da­tī­ndri­ya­pa­ra­lo­ka­sa­dbhā­va­pra­ti­pā­da­ne ku­ta­sta­sya pravṛttiḥ ? </p>
          <p n="a_275" rend="justify"><lb n="71,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,04</span>a­the­da­me­va janma pū­rva­ja­nmā­nta­ra­ma­nta­re­ṇa na yu­kta­mi­ti ja­nmā­nta­ra­la­kṣa­ṇa­sya pa­ra­lo­ka­sya si­ddhi­ri­ṣya­te­, <lb n="71,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,05</span>tat ki­mi­ya­ma­rthā­pa­ttiḥ­, a­thā­nu­mā­naṃ vā ? na tā­va­da­rthā­pa­ttiḥ­, ta­lla­kṣa­ṇā­bhā­vā­t­, <lg n="a_276"><l><lb n="71,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,06</span>“dṛṣṭaḥ śruto vā­'­rtho­'­nya­thā no­pa­pa­dya­te­”</l><trailer type="lg" n="a_277"/></lg><lb n="71,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,07</span>iti hi tasyā lakṣaṇaṃ vi­ca­kṣa­ṇai­ri­ṣya­te | na tu ja­nmā­nta­ra­ma­nta­re­ṇa no­pa­pa­tti­ma­di­daṃ janmeti si­ddha­m­, <lb n="71,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,08</span>mā­tā­pi­tṛ­sā­ma­grī­mā­tra­ke­ṇa ta­syo­pa­pa­tteḥ­, ta­nmā­tra­he­tu­ka­tve cā­nya­pa­ri­ka­lpa­nā­yā­ma­ti­pra­sa­ṅgā­t | </p>
          <p n="a_278" rend="justify"><lb n="71,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,09</span>atha prajñā — me­dhā­da­yo ja­nmā­dā­va­bhyā­sa­pū­rva­kā dṛṣṭāḥ ka­tha­ma­ta­tpū­rva­kā bha­ve­yuḥ­, na va­hni­pū­rva­ko dhū­ma­sta­tpū<span type="hard-break">- </span><lb n="71,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,10</span>rva­ka­tā­ma­nta­re­ṇa ka­dā­ci­da­pi bha­va­nnu­pa­la­bdhaḥ­, ta­da­pya­sa­t­; a­vi­nā­bhā­va­saṃ­ba­ndha­sya deśa — kā­la­vyā­pti­la<span type="hard-break">- </span><lb n="71,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,11</span>kṣaṇasya pra­tya­kṣe­ṇa pra­ti­pa­ttu­ma­śa­kteḥ — sa­nni­hi­ta­mā­tra­pra­ti­pa­tti­ni­mi­ttaṃ hi pra­tya­kṣa­mu­pa­la­bhya­te ‘nahi sa­ka­la­de<span type="hard-break">- </span><lb n="71,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,12</span>śa — kā­la­yo­rvi­nā va­hni­ma­saṃ­bha­va eva dhū­ma­sya­’ iti pra­tya­kṣa­taḥ pra­tī­ti­ryu­ktā­; ato na dhū­mo­'­pi va­hni­pū­rva­kaḥ <lb n="71,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,13</span>sarvatra pra­tya­kṣā­'­nu­pa­la­mbhā­bhyāṃ siddha iti ku­ta­ste­na dṛ­ṣṭā­nte­na ja­nmā­nta­ra­sva­rū­pa­pa­ra­lo­ka­sā­dha­na­m ? tasmāt <lb n="71,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,14</span>kecit prajñā — me­dhā­da­ya­sta­thā­bhū­tā­bhyā­sa­pū­rva­kāḥ­, kecid mā­tā­pi­tṛ­śa­rī­ra­pū­rva­kā iti | na ca pra­jñā­da­yaḥ <lb n="71,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,15</span>śa­rī­ra­to vya­ti­ri­cya­mā­na­sva­bhā­vāḥ saṃ­ve­da­na­vi­ṣa­ya­tā­mu­pa­yā­nti­, śarīraṃ ca ta­da­nva­ya — vya­ti­re­kā­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="71,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,16</span>vṛ­tti­ma­de­va dṛ­ṣṭa­mi­ti ka­tha­ma­nya­thā vya­va­sthā­ma­rha­ti ? </p>
          <p n="a_279" rend="justify"><lb n="71,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,17</span>atha pū­rvo­pā­ttā­dṛ­ṣṭa­ma­nta­re­ṇa kathaṃ mā­tā­pi­tṛ­vi­la­kṣa­ṇaṃ śa­rī­ra­m ? na­nve­te­nai­va vya­bhi­cā­ro dṛ­śya­te­, <lb n="71,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,18</span>nahi sarvadā kā­ra­ṇā­nu­rū­pa­me­va kā­rya­m­, tena vi­la­kṣa­ṇā­da­pi mā­tā­pi­tṛ­śa­rī­rā­d yadi prajñā — me­dhā­di­bhi­rvi<span type="hard-break">- </span><lb n="71,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,19</span>lakṣaṇaṃ ta­da­pa­tya­sya śa­rī­ra­mu­pa­jā­ye­ta­, ka­dā­ci­t ta­dā­kā­rā­nu­kā­ri tat ka e­vā­'­tra virodhaḥ ? yathā kaścit <lb n="71,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,20</span>śā­lū­kā­de­va śā­lū­kaḥ­, kaścid go­ma­yā­t tathā ka­ści­du­pa­de­śā­d vi­ka­lpaḥ­, kaścit ta­dā­kā­ra­pa­dā­rtha­da­rśa<span type="hard-break">- </span><lb n="71,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,21</span>nāt | atha da­rśa­nā­da­pi vikalpaḥ pū­rva­vi­ka­lpa­vā­sa­nā­ma­nta­re­ṇa kathaṃ bhavet ? tarhi go­ma­yā­da­pi śālūkaḥ <lb n="71,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,22</span>kathaṃ śā­lū­ka­ma­nta­re­ṇe­ti e­ta­da­pi pra­ṣṭa­vya­m | tasmāt kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va­mā­trame­vai­ta­t | tatra ca ni­ya­mā­bhā­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="71,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,23</span>da­vi­jñā­nā­da­pi mā­tā­pi­tṛ­śa­rī­rā­d vi­jñā­na­mu­pa­jā­ya­tā­m­; athavā yathā vi­ka­lpā­d vya­va­hi­tā­da­pi vikalpa <lb n="71,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,24</span>u­pa­jā­ya­te tathā vya­va­hi­tā­da­pi mā­tā­pi­tṛ­śa­rī­ra­ta eveti na bhedaṃ paśyāmaḥ | yathā cai­ka­mā­tā­pi­tṛ­śa­rī­rā­da<span type="hard-break">- </span><lb n="71,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,25</span>ne­kā­pa­tyo­tpa­tti­sta­thai­ka­smā­de­va brahmaṇaḥ pra­jo­tpa­tti­ri­ti na jā­tya­nta­ra­pa­ri­gra­haḥ ka­sya­ci­di­ti na pa­ra­lo­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="71,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,26</span>siddhiḥ | nahi mā­tā­pi­tṛ­saṃ­ba­ndha­mā­tra­me­va pa­ra­lo­kaḥ­, ta­the­ṣṭā­va­bhyu­pa­ga­ma­vi­ro­dhā­t | </p>
          <p n="a_280" rend="justify"><lb n="71,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,27</span>a­thā­nā­dya­na­nta ā­tmā­'­sti ta­mā­śri­tya pa­ra­lo­kaḥ sā­dhya­te­, na hye­kā­nu­bha­vi­tṛ­vya­ti­re­ke­ṇā­nu­sa­ndhā­naṃ <lb n="71,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,28</span>saṃ­bha­va­ti­, bhi­nnā­nu­bha­vi­ta­rya­nu­sa­ndhā­nā­dṛ­ṣṭeḥ­, ta­da­yu­kta­m­; <lg n="a_281"><l><lb n="71,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,29</span>“­pa­ra­lo­ki­no­'­bhā­vā­t pa­ra­lo­kā­bhā­vaḥ­”</l><trailer type="lg" n="a_282"> iti va­ca­nā­t | </trailer></lg><lb n="71,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,30</span>na hya­nā­dya­na­nta ātmā pratya­kṣa­pra­mā­ṇa­pra­si­ddhaḥ | a­nu­mā­ne­na ce­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣa­pra­sa­ṅgaḥ — siddhe ā­tma­nye­ka­rū<span type="hard-break">- </span><lb n="71,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,31</span>pe­ṇā­nu­sa­ndhā­na­vi­ka­lpa­syā­vi­nā­bhū­ta­tve ā­tma­si­ddhiḥ­, ta­tsi­ddhe­ścā­nu­sa­ndhā­na­sya ta­da­vi­nā­bhū­ta­tva­si­ddhi­ri­tī<span type="hard-break">- </span><lb n="71,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,32</span>ta­re­ta­rā­śra­ya­sa­dbhā­vā­nnai­ka­syā­pi siddhiḥ | na cā­si­ddha­ma­si­ddhe­na sādhyate | kiṃca, da­rśa­nā­'­nu­sa­ndhā­na­yoḥ <lb n="71,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,33</span>pū­rvā­pa­ra­bhā­vi­noḥ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vaḥ pra­tya­kṣa­si­ddhaḥ­, tat ku­to­'­nu­sa­ndhā­na­sma­ra­ṇā­dā­tma­si­ddhiḥ ? api ca, <lb n="71,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,34</span>śa­rī­rā­nta­rga­ta­sya jñā­na­syā­mū­rta­tve­na kathaṃ ja­nmā­nta­ra­śa­rī­ra­saṃ­cā­raḥ ? a­thā­nta­rā­bha­va­śa­rī­ra­sa­nta­tyā saṃ­ca­ra­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="71,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,35</span>mu­cya­te­, tadapi pa­ra­lo­kā­nna vi­śi­ṣya­te | saṃ­cā­ra­śca na dṛṣṭo jīvata iha ja­nma­ni­, ma­ra­ṇa­sa­ma­ye bha­vi­ṣya­tī­ti <lb n="71,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,36</span>du­ra­dhi­ga­ma­me­ta­t na pa­ra­lo­ka­si­ddhiḥ | athavā si­ddhe­'­pi pa­ra­lo­ke pra­ti­ni­ya­ta­ka­rma­pha­la­saṃ­ba­ndhā­si­ddhe­rvya­rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="71,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,37</span>me­vā­nu­mā­ne­na pa­ra­lo­kā­sti­tva­sā­dha­na­m | a­thā­ga­mā­t pra­ti­ni­ya­ta­ka­rma­pha­la­saṃ­ba­ndha­si­ddhiḥ­, ta­thā­sa­ti para<span type="hard-break">- </span><lb n="71,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,38</span>lo­kā­sti­tva­ma­pyā­ga­mā­de­va si­ddha­mi­ti ki­ma­nu­mā­na­pra­yā­se­na ? </p>
          <p n="a_283" rend="justify"><lb n="71,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,39</span>na cā­ga­mā­da­pi pa­ra­lo­ka­si­ddhiḥ­, tasya prā­mā­ṇyā­si­ddheḥ | na cā­pra­mā­ṇa­si­ddhaṃ pa­ra­lo­kā­di­ka­ma­bhyu­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="71,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 71,40</span>gantuṃ yu­kta­m­, ta­da­bhā­va­syā­pi ta­thā­'­bhyu­pa­ga­ma­pra­sa­ṅgā­t | tanna pa­ra­lo­ka­sā­dha­ka­pra­mā­ṇa­pra­ti­pā­da­na­ma­kṛ­tvā <pb n="072" ana="50 lines"/><lb n="72,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,01</span>‘­bha­va­’ śa­bda­vyu­tpa­tti­ra­rtha­saṃ­spa­rśiṃ­nya­bhi­dhā­tuṃ yuktā | ḍi­tthā­di­śa­bda­vyu­tpa­tti­tu­lyā tu yadi kriyeta tadā <lb n="72,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,02</span>nā­smā­bhi­ra­pi ta­tpra­ti­pā­da­ka­pra­mā­ṇa­pa­rya­nu­yo­ge manaḥ pra­ṇi­dhī­ya­ta iti pū­rva­pa­kṣaḥ || </p>
          <p n="a_285" rend="justify"><lb n="72,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,04</span>a­tro­cya­te — yaduktam ‘­pa­rya­nu­yo­ga­mā­tra­ma­smā­bhiḥ kri­ya­te­’ iti, tatra va­kta­vya­m — pa­rya­nu­yo­go­'­pi kriya<span type="hard-break">- </span><lb n="72,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,05</span>māṇaḥ kiṃ pra­mā­ṇa­taḥ kri­ya­te­, u­tā­pra­mā­ṇa­taḥ ? yadi pra­mā­ṇa­ta­sta­da­yu­kta­m­, ya­ta­sta­tkā­rya­pi pramāṇaṃ kiṃ pra­tya­kṣa­m­, <lb n="72,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,06</span>u­tā­nu­mā­nā­di ? yadi pra­tya­kṣa­m ta­da­yu­kta­m­, pra­tya­kṣa­syā­vi­cā­ra­ka­tve­na pa­rya­nu­yo­ga­sva­rū­pa­vi­cā­ra­ra­ca­nā­'<span type="hard-break">- </span><lb n="72,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,07</span>ca­tu­ra­tvā­t | </p>
          <p n="a_286" rend="justify"><lb n="72,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,08</span>na ca pra­tya­kṣa­syā­pi pra­mā­ṇa­tvaṃ yu­kta­m­, bha­va­da­bhyu­pa­ga­me­na ta­lla­kṣa­ṇā­saṃ­bha­vā­t | ta­da­saṃ­bha­va­śca svarūpa<span type="hard-break">- </span><lb n="72,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,09</span>vya­va­sthā­pa­ka­dha­rma­sya la­kṣa­ṇa­tvā­t | tatra pra­tya­kṣa­sya prā­mā­ṇya­sva­rū­pa­vya­va­sthā­pa­ko dha­rmo­'­vi­saṃ­vā­di­tva­la<span type="hard-break">- </span><lb n="72,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,10</span>kṣa­ṇo­'­bhyu­pa­ga­nta­vyaḥ | ta­ccā­vi­saṃ­vā­di­tvaṃ pra­tya­kṣa­prā­mā­ṇye­nā­vi­nā­bhū­ta­ma­bhyu­pa­ga­mya­m­, a­nya­thā­bhū­tā­t tataḥ <lb n="72,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,11</span>pra­tya­kṣa­prā­mā­ṇyā­si­ddheḥ­; siddhau vā yataḥ ku­ta­ści­d yat ki­ñci­da­na­bhi­ma­ta­ma­pi si­dhye­di­tya­ti­pra­sa­ṅgaḥ | sa <lb n="72,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,12</span>cā­vi­nā­bhā­va­sta­sya ku­ta­ści­t pra­mā­ṇā­da­va­ga­nta­vyaḥ­, a­na­va­ga­ta­pra­ti­ba­ndhā­da­rthā­nta­ra­pra­ti­pa­ttau nā­li­ke­ra­dvī­pa­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="72,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,13</span>si­no­'­pya­na­va­ga­ta­pra­ti­ba­ndhā­d dhūmād dhū­ma­dhva­ja­pra­ti­pa­ttiḥ syāt | a­vi­nā­bhā­vā­va­ga­ma­ścā­khi­la­de­śa — kāla<span type="hard-break">- </span><lb n="72,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,14</span>vyāptyā pra­mā­ṇa­to­'­bhyu­pa­ga­ma­nī­yaḥ­; anyathā ya­syā­me­va pra­tya­kṣa­vya­ktau saṃ­vā­di­tva — prā­mā­ṇya­yo­ra­sā­va­va­ga­ta­sta<span type="hard-break">- </span><lb n="72,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,15</span>syā­me­vā­vi­saṃ­vā­di­tvā­t tat sidhyet na vya­ktya­nta­re­, tatra ta­syā­na­va­ga­mā­t | na cā­va­ga­ta­la­kṣya­la­kṣa­ṇa­saṃ­ba­ndhā <lb n="72,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,16</span>vya­kti­rde­śa — kā­lā­nta­ra­ma­nu­va­rtta­te­, tasyāḥ pra­tya­kṣa­vya­kte­sta­dai­va dhvaṃsād vya­ktya­nta­rā­na­nu­ga­mā­t | a­nu­ga­me vā <lb n="72,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,17</span>vya­kti­rū­pa­tā­vi­rahāt a­nu­ga­ta­sya sā­mā­nya­rū­pa­tvā­t tasya ca bha­va­tā­'­na­bhyu­pa­ga­mā­t | a­bhyu­pa­ga­me vā na sāmā<span type="hard-break">- </span><lb n="72,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,18</span>nya­la­kṣa­ṇā­nu­mā­na­vi­ṣa­yā­bhā­va­pra­ti­pā­da­ne­na ta­tpra­ti­kṣe­po yuktaḥ | sa ca pra­mā­ṇa­taḥ pratyakṣe lakṣya — la­kṣa­ṇa­yo<span type="hard-break">- </span><lb n="72,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,19</span>rvyā­ptyā­'­vi­nā­bhā­vā­va­ga­mo yadi pra­tya­kṣā­da­bhyu­pa­ga­mya­te ta­da­yu­kta­m­, pra­tya­kṣa­sya sa­nni­hi­ta­sva­vi­ṣa­ya­pra­ti­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="72,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,20</span>samātra eva bhavatā vyā­pā­rā­bhyu­pa­ga­mā­t | a­thai­ka­tra vyaktau pra­tya­kṣe­ṇa ta­yo­ra­vi­saṃ­vā­di­tva — prā­mā­ṇya­yo­ra­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="72,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,21</span>nābhāvā­va­ga­mā­da­nya­trā­pi ‘­e­vaṃ­bhū­taṃ pra­tya­kṣa­m pra­mā­ṇa­m­’ iti pra­tya­kṣe­ṇā­pi lakṣya — la­kṣa­ṇa­yo­rvyā­ptyā pratiba<span type="hard-break">- </span><lb n="72,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,22</span>ndhā­va­ga­ma­sta­rhya­nya­trā­pi ‘­e­vaṃ­bhū­taṃ jñā­na­la­kṣa­ṇaṃ kāryam e­vaṃ­bhū­ta­jñā­na­kā­rya­pra­bha­va­m­’ iti tenaiva kathaṃ na <lb n="72,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,23</span>sa­rvo­pa­saṃ­hā­re­ṇa kā­rya­la­kṣa­ṇa­he­toḥ sva­sā­dhyā­vi­nā­bhā­vā­va­ga­maḥ | yena ‘­a­nu­mā­na­ma­pra­mā­ṇa­m­, a­vi­nā­bhā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="72,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,24</span>saṃ­ba­ndha­sya vyāptyā gra­hī­tu­ma­śa­kya­tvā­t­’ iti dū­ṣa­ṇa­ma­nu­mā­na­vā­di­naṃ prati bha­va­tā­'­'­sa­jya­mā­naṃ śobhate | <lb n="72,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,25</span>kiṃca, a­vi­saṃ­vā­di­tva­la­kṣa­ṇo dharmaḥ pra­tya­kṣa­prā­mā­ṇya­la­kṣya­vya­va­sthā­pa­kaḥ pra­tya­kṣa­pra­ti­ba­ddha­tve­na ni­śce­yaḥ­; <lb n="72,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,26</span>anyathā tatraiva tataḥ prā­mā­ṇya­la­kṣa­ṇa­la­kṣya­vya­va­sthā na syāt, a­saṃ­ba­ddha­sya ke­na­ci­t saha pra­tyā­sa­tti — vi<span type="hard-break">- </span><lb n="72,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,27</span>pra­ka­rṣā­bhā­vāt ta­dva­da­nya­trā­pi ta­ta­sta­dvya­va­sthā­pra­sa­ṅgaḥ | ta­thā­'­bhyu­pa­ga­me ca yathā saṃ­vā­di­tva­la­kṣa­ṇo dharmo <lb n="72,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,28</span>la­kṣyā­na­va­ga­me­'­pi pra­tya­kṣa­dha­rmi­saṃ­ba­ndhi­tve­nā­va­ga­mya­te tathā dhū­mo­'­pi pa­rva­tai­ka­de­śe a­na­lā­na­va­ga­tā­va­pi <lb n="72,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,29</span>pra­de­śa­saṃ­ba­ndhi­ta­yā­'­va­ga­mya­ta iti katham ‘­sa­mu­dā­yaḥ sādhyaḥ, ta­da­pe­kṣa­yā ca pa­kṣa­dha­rma­tvaṃ he­to­ra­va­ga­nta<span type="hard-break">- </span><lb n="72,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,30</span>vyam, na ca pa­kṣa­dha­rma­tvā­pra­ti­pa­ttau sā­dhya­dha­rmā­na­la­vi­śi­ṣṭa­ta­tpra­de­śa­pra­ti­pa­ttiḥ­; pra­ti­pa­ttau vā pa­kṣa­dha­rma<span type="hard-break">- </span><lb n="72,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,31</span>tvā­dya­nu­sa­ra­ṇaṃ vya­rtha­m­, ta­tpra­ti­pa­tteḥ prāgeva ta­du­tpa­tteḥ | sa­mu­dā­ya­sya sā­dhya­tve­no­pa­cā­rā­t ta­de­ka­de­śa­dha­rmi<span type="hard-break">- </span><lb n="72,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,32</span>dha­rma­tvā­va­ga­me­'­pi pa­kṣa­dha­rma­tvā­va­ga­mā­da­do­ṣe u­pa­ca­ri­taṃ pa­kṣa­dha­rma­tvaṃ hetoḥ syā­di­tya­nu­mā­na­sya gau­ṇa­tvā­pa­tteḥ <lb n="72,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,33</span>pra­mā­ṇa­syā­gau­ṇa­tvā­da­nu­mā­nā­da­rtha­ni­rṇa­yo du­rla­bhaḥ­’ iti co­dyā­va­sa­raḥ ? pra­tya­kṣa­prā­mā­ṇya­la­kṣa­ṇe­'­pi kri­ya­mā­ṇe<span type="hard-break">- </span><lb n="72,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,34</span>'sya sarvasya sa­mā­na­tve­na pra­ti­pā­di­tatvāt | yadā cā­vi­saṃ­vā­di­tva­la­kṣa­ṇa — pra­tya­kṣa­prā­mā­ṇya­la­kṣya­yoḥ sarvo<span type="hard-break">- </span><lb n="72,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,35</span>pa­saṃ­hā­re­ṇa vyā­pti­ra­bhyu­pa­ga­mya­te­, a­vi­saṃ­vā­di­tva­la­kṣa­ṇa­śca prā­mā­ṇya­vya­va­sthā­pa­ko dha­rma­sta­trā­ṅgī­kri­ya­te pūrvo<span type="hard-break">- </span><lb n="72,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,36</span>kta­nyā­ye­na tadā ka­tha­ma­nu­mā­naṃ nā­bhyu­pa­ga­mya­te pra­mā­ṇa­ta­yā ? tathāhi — ‘yat kiñcid dṛṣṭaṃ tasya ya­trā­vi­nā­bhā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="72,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,37</span>sta­dvi­da­sta­sya tad gamakaṃ tatra’ i­tye­tā­va­nmā­tra­me­vā­nu­mā­na­syā­pi la­kṣa­ṇa­m | tacca pra­tya­kṣa­prā­mā­ṇya­la­kṣa­ṇa­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="72,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,38</span>bhyu­pa­ga­ccha­tā­'­bhyu­pa­gamyate de­vā­nāṃ­pri­ye­ṇa | tathā, prā­mā­ṇya­ma­pya­nu­mā­na­syā­bhyu­pa­ga­ta­me­va­, yato ya­de­vā­vi­saṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="72,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 72,39</span>vā­di­tva­la­kṣa­ṇaṃ pra­tya­kṣa­sya prā­mā­ṇya­m a­nu­mā­na­syā­pi tadeva | ta­du­kta­m — <pb n="073" ana="46 lines"/><lb n="73,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,01</span><lg n="a_287"><l><lb n="73,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,02</span>“­a­rtha­syā­saṃ­bha­ve­'­bhā­vā­t pra­tya­kṣe­'­pi pra­mā­ṇa­tā | </l><l><lb n="73,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,03</span>pra­ti­ba­ddha­sva­bhā­va­sya ta­ddhe­tu­tve samaṃ dva­ya­m­” || </l><trailer type="lg" n="a_288"> iti | </trailer></lg><lb n="73,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,04</span>a­rthā­saṃ­bha­ve­'­bhā­vaḥ pra­tya­kṣa­sya saṃ­vā­da­sva­bhā­vaḥ prāmāṇye ni­mi­tta­m­, sa ca sā­dhyā­rthā­bhā­ve­'­bhā­vi­no <lb n="73,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,05</span>li­ṅgā­du­pa­jā­ya­mā­na­syā­nu­mā­na­syā­pi samāna iti kathaṃ na tasyāpi prā­mā­ṇyā­bhyu­pa­ga­maḥ ? </p>
          <p n="a_289" rend="justify"><lb n="73,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,06</span>kiṃca, ayaṃ cārvākaḥ pra­tya­kṣai­ka­pra­mā­ṇa­vā­dī yadi parebhyaḥ pra­tya­kṣa­la­kṣa­ṇa­ma­na­va­bu­dhya­mā­ne­bhya­sta­t <lb n="73,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,07</span>pra­ti­pā­da­ya­ti tadā teṣāṃ jñā­na­saṃ­ba­ndhi­tvaṃ kutaḥ pra­mā­ṇā­da­va­ga­ccha­ti ? na tāvat pra­tya­kṣā­t — pa­ra­ce­to<span type="hard-break">- </span><lb n="73,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,08</span>vṛttīnāṃ pra­tya­kṣa­to jñā­tu­ma­śa­kya­tvā­t — kiṃ tarhi svātmani jñā­na­pū­rva­kau vyāpāra — vyāhārau pra­mā­ṇa­to <lb n="73,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,09</span>niścitya pa­re­ṣva­pi ta­thā­bhū­ta­ta­dda­rśa­nā­t ta­tsaṃ­ba­ndhitva­ma­va­bu­dhya­te ta­ta­ste­bhya­sta­t pra­ti­pā­da­ya­ti | <lb n="73,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,10</span>ta­thā­'­bhyu­pa­ga­me ca vyāpāra — vyā­hā­rā­de­rli­ṅga­sya jñā­na­saṃ­ba­ndhi­tva­la­kṣa­ṇa­sva­sā­dhyā­vya­bhi­cā­ri­tvaṃ pa­kṣa­dha­rma­tvaṃ <lb n="73,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,11</span>cā­bhyu­pa­ga­taṃ bha­va­tī­ti ka­tha­ma­nu­mā­no­tthā­pa­ka­syā­rtha­sya trai­rū­pya­ma­si­ddha­m — yena ‘­nā­smā­bhi­ra­nu­mā­na­pra­ti­kṣe­paḥ <lb n="73,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,12</span>kriyate kiṃtu tri­la­kṣa­ṇaṃ ya­da­nu­mā­na­vā­di­bhi­rli­ṅga­ma­bhyu­pa­ga­taṃ tanna la­kṣa­ṇa­bhā­g bha­va­tī­ti pra­ti­pā­dya­te­’ iti <lb n="73,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,13</span>vacaḥ śo­bhā­ma­nu­bha­va­ti — pra­tya­kṣa­la­kṣa­ṇa­pra­ti­pā­da­nā­rthaṃ pa­ra­ce­to­vṛ­tti­pa­ri­jñā­nā­bhyu­pa­ga­me tri­la­kṣa­ṇa­he­tva­bhyu­pa­ga<span type="hard-break">- </span><lb n="73,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,14</span>ma­syā­va­śyaṃ­bhā­vi­tva­pra­ti­pā­da­nā­t ? atha nāsmābhiḥ pra­tya­kṣa­ma­pi pra­mā­ṇa­tve­nā­bhyu­pa­ga­mya­te — yena ‘­ta­lla­kṣa­ṇa­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="73,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,15</span>ṇa­ya­ne­'­va­śyaṃ­bhā­vī a­nu­mā­na­prā­mā­ṇyā­bhyu­pa­ga­maḥ­’ i­tya­smā­n prati bhavadbhiḥ pra­ti­pā­dye­ta — yattu “­pra­tya­kṣa­me­vai­kaṃ <lb n="73,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,16</span>pra­mā­ṇa­m­” iti vacanaṃ tat tā­ntri­ka­lakṣa­ṇā­la­kṣi­ta­lo­ka­saṃ­vya­va­hā­ri­pra­tya­kṣā­pe­kṣa­yā­, ata eva <lb n="73,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,17</span>la­kṣa­ṇa­la­kṣi­ta­pra­tya­kṣa­pū­rva­kā­nu­mā­na­sya “­a­nu­mā­na­ma­pra­mā­ṇa­m­” i­tyā­di­gra­nthasa­nda­rbhe­ṇā­prā­mā­ṇya­pra­ti­pā­da­naṃ <lb n="73,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,18</span>vi­dhī­ya­te na pu­na­rgo­pā­lā­dya­jña­lo­ka­vya­va­hā­ra­ra­ca­nā­ca­tu­ra­sya dhū­ma­da­rśa­na­mā­trā­vi­rbhū­tā­na­la­pra­ti­pa­tti­rū­pa­sya­, <lb n="73,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,19</span>nai­ta­ccā­ru­; tasyāpi ma­hā­na­sā­di­dṛ­ṣṭā­nta­dha­rmi­pra­vṛ­tta­pra­mā­ṇā­va­ga­ta­sva­sā­dhya­pra­ti­ba­ndha­ni­ści­ta­sā­dhya­dha­rmi­dha<span type="hard-break">- </span><lb n="73,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,20</span>rma­dhū­ma­ba­lo­dbhū­ta­tve­na tā­ntri­ka­la­kṣa­ṇa­la­kṣi­ta­pra­tya­kṣa­pū­rva­ka­tva­sya vastutaḥ pra­da­rśi­ta­tvā­t | ‘­e­ta­t pa­kṣa­dha­rma <lb n="73,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,21</span>tvam’ ‘iyaṃ cāsya dhūmasya vyāptiḥ’ iti sā­ṅke­ti­ka­vya­va­hā­ra­sya go­pā­lā­di­mū­rkha­lo­kā­saṃ­bha­vi­no­'­ki­ñci <lb n="73,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,22</span>tka­ra­tvā­t | pra­tya­kṣa­sya cā­vi­saṃ­vā­di­tvaṃ prā­mā­ṇya­la­kṣa­ṇa­m­, tad yathā saṃ­bha­va­ti tathā pa­ra­taḥ­prā­mā­ṇyaṃ <lb n="73,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,23</span>vya­va­sthā­pa­ya­dbhiḥ <hi rend="b">‘­si­ddhaṃ­’</hi> i­tye­ta­tpa­da­vyā­khyā­yāṃ darśitaṃ na pu­na­ru­cya­te | tat sthi­ta­me­ta­t — na pra­tya­kṣa­sya <lb n="73,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,24</span>bha­va­da­bhi­prā­ye­ṇa prā­mā­ṇya­vya­va­sthā­pa­ka­la­kṣa­ṇa­saṃ­bha­vaḥ­; tadbhāve vā'­nu­mā­na­syā­pi prā­mā­ṇya­pra­si­ddhi­ri­ti na <lb n="73,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,25</span>pratyakṣaṃ pa­rya­nu­yo­ga­vi­dhā­yi | </p>
          <p n="a_290" rend="justify"><lb n="73,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,26</span>nā­'­pya­nu­mā­nā­di­kaṃ pa­rya­nu­yo­ga­kā­ri­, a­nu­mā­nā­deḥ pra­mā­ṇa­tve­nā­na­bhyu­pa­ga­mā­t | a­thā­smā­bhi­rya­dya­pya <lb n="73,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,27</span>nu­mā­nā­di­kaṃ na pra­mā­ṇa­ta­yā­'­bhyu­pa­ga­mya­te tathāpi pareṇa tat pra­mā­ṇa­ta­yā­'­bhyu­pa­ga­ta­mi­ti ta­tpra­si­ddhe­na tena <lb n="73,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,28</span>parasya pa­rya­nu­yo­go vi­dhī­ya­te­; nanu parasya tat pra­mā­ṇa­taḥ prā­mā­ṇyā­bhyu­pa­ga­ma­vi­ṣa­yaḥ­, a­thā­pra­mā­ṇa­taḥ ? yadi <lb n="73,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,29</span>pra­mā­ṇa­taḥ tadā bha­va­to­'­pi pra­mā­ṇa­vi­ṣa­ya­sta­t syāt; nahi pra­mā­ṇa­to­'­bhyu­pa­ga­maḥ ka­sya­ci­d bhavati kasya <lb n="73,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,30</span>cinneti yuktam | a­thā­pra­mā­ṇa­to­'­nu­mā­nā­di­kaṃ pra­mā­ṇa­ta­yā­'­bhyu­pa­ga­mya­te pareṇa ta­dā­'­pra­mā­ṇe­na na tena <lb n="73,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,31</span>pa­rya­nu­yo­go yuktaḥ, a­pra­mā­ṇa­sya pa­ra­lo­ka­sā­dha­na­va­t ta­tsā­dha­ka­pra­mā­ṇa­pa­rya­nu­yo­ge­'­pya­sā­ma­rthyā­t | atha tena <lb n="73,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,32</span>pra­mā­ṇa­la­kṣa­ṇā­pa­ri­jñā­nā­t ta­tprā­mā­ṇya­ma­bhyu­pa­ga­ta­mi­ti ta­tsi­ddhe­nai­va tena pa­ra­lo­kā­di­sā­dha­nā­bhi­ma­ta­pra­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="73,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,33</span>ṇa­pa­rya­nu­yo­gaḥ kri­ya­te­; na­nva­jñā­nā­t tat parasya pra­mā­ṇa­tve­nā­bhi­ma­ta­m­, na cā­jñā­nā­da­nya­thā­tve­nā­bhi­ma­nya<span type="hard-break">- </span><lb n="73,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,34</span>mānaṃ vastu ta­tsā­dhyā­ma­rtha­kri­yāṃ ni­rva­rtta­ya­ti­; anyathā vi­ṣa­tve­nā­jñai­rma­nya­mā­naṃ ma­hau­ṣa­dhā­di­ka­ma­pi tān <lb n="73,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,35</span>mā­ra­yi­tu­kā­me­na dī­ya­mā­naṃ sva­kā­rya­ka­ra­ṇa­kṣa­maṃ syāt | atha nāsmābhiḥ pa­ra­lo­ka­pra­sā­dha­ka­pra­mā­ṇa­pa­rya­nu­yo­go<span type="hard-break">- </span><lb n="73,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,36</span>'­nu­mā­nā­di­nā sva­ta­ntra­pra­si­ddha­prā­mā­ṇye­na­, pa­rā­bhyu­pa­ga­mā­va­ga­ta­prā­mā­ṇye­na vā kriyate kiṃ tarhi ‘yadi para<span type="hard-break">- </span><lb n="73,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,37</span>lo­kā­di­ko­'­tī­ndri­yo­'­rthaḥ pa­re­ṇā­bhyu­pa­ga­mya­te tadā ta­tpra­ti­pā­da­kaṃ pramāṇaṃ va­kta­vya­m­, pra­mā­ṇa­ni­ba­ndha­nā <lb n="73,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,38</span>hi pra­me­ya­vya­va­sthi­tiḥ­, tasya ca pra­mā­ṇa­sya ta­lla­kṣa­ṇā­dya­saṃ­bha­ve­na ta­dvi­ṣa­yā­bhi­ma­ta­syā­pya­bhā­vaḥ­’ i­tye­vaṃ­vi­cā<span type="hard-break">- </span><lb n="73,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,39</span>ra­ṇā­la­kṣa­ṇaḥ pa­rya­nu­yo­gaḥ kriyata iti na sva­ta­ntrā­nu­mā­no­pa­nyā­sa­pa­kṣa­dha­rmya­si­ddhyā­di­la­kṣa­ṇa­do­ṣā­va­kā­śo <lb n="73,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,40</span>bṛ­ha­spa­ti­ma­tā­nu­sā­ri­ṇā­m­; na­nve­va­ma­pya­na­yā bhaṅgyā bhavatā pa­ra­lo­kā­dya­tī­ndri­yā­rtha­pra­sā­dha­ka­pra­mā­ṇa­pa­rya­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="73,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 73,41</span>yoge pra­sa­ṅga­sā­dha­nā­khya­ma­nu­mā­na­m ta­dvi­pa­rya­ya­sva­rū­paṃ ca sva­vā­cai­va pra­ti­pā­di­taṃ bhavati | tathāhi — ‘pramā <pb n="074" ana="52 lines"/><lb n="74,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,01</span>ṇa­ni­ba­ndha­nā pra­me­ya­vya­va­sthi­tiḥ­’ i­tye­vaṃ­va­da­tā pra­me­ya­vya­va­sthā pra­mā­ṇa­ni­mi­ttai­va pra­ti­pā­di­tā bha­va­ti­; etacca <lb n="74,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,02</span>pra­sa­ṅga­sā­dha­na­m­, tacca ‘­vyā­pya­vyā­pa­ka­bhā­ve siddhe yatra vyā­pyā­bhyu­pa­ga­mo vyā­pa­kā­bhyu­pa­ga­ma­nā­nta­rī­ya­kaḥ <lb n="74,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,03</span>pra­da­rśya­te­’ i­tye­vaṃ­la­kṣa­ṇa­m­, tena pra­me­ya­vya­va­sthā pra­mā­ṇa­pra­vṛ­ttyā vyāptā pra­mā­ṇa­to bhavatā pra­da­rśa­nī­yā­; <lb n="74,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,04</span>anyathā pra­mā­ṇa­pra­vṛ­tti­ma­nta­re­ṇā­pi pra­me­ya­vya­va­sthā syāt | tataśca kathaṃ pa­ra­lo­kā­di­sā­dha­ka­pra­mā­ṇa­pa­rya­nu­yo<span type="hard-break">- </span><lb n="74,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,05</span>ge'pi pa­ra­lo­ka­vya­va­sthā na bhavet ? vyā­pya­vyā­pa­ka­bhā­va­grā­ha­ka­pra­mā­ṇā­bhyu­pa­ga­me ca kathaṃ kā­rya­he­toḥ svabhā<span type="hard-break">- </span><lb n="74,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,06</span>va­he­to­rvā pa­ra­lo­kā­di­pra­sā­dha­ka­tve­na pra­va­rtta­mā­na­sya pra­ti­kṣe­paḥ vyā­pti­pra­sā­dha­ka­pra­mā­ṇa­sa­dbhā­ve­'­nu­mā­na­pra­vṛ­tte<span type="hard-break">- </span><lb n="74,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,07</span>ra­nā­yā­sa­si­ddha­tvā­t ? pra­mā­ṇā­bhā­ve ta­nni­ba­ndha­nā­yāḥ pra­me­ya­vya­va­sthā­yā a­pya­bhā­va iti pra­sa­ṅga­vi­pa­rya­yaḥ­; sa <lb n="74,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,08</span>ca ‘­vyā­pa­kā­bhā­ve vyā­pya­syā­pya­bhā­vaḥ­’ i­tye­vaṃ­bhū­ta­vyā­pa­kā­nu­pa­la­bdhi­sa­mu­dbhū­tā­nu­mā­na­svarūpaḥ | e­ta­da­pi prasa<span type="hard-break">- </span><lb n="74,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,09</span>ṅga­vi­pa­rya­ya­rū­pa­ma­nu­mā­naṃ pra­mā­ṇa­to vyāpyavyāpa­ka­bhā­va­si­ddhau pra­va­rta­ta iti vyā­pti­pra­sā­dha­ka­sya pra­mā­ṇa­sya <lb n="74,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,10</span>ta­tpra­sā­da­la­bhya­sya cā­nu­mā­na­sya prāmāṇye sva­vā­cai­va bhavatā dattaḥ svahasta iti nā­nu­mā­nā­di­prā­mā­ṇya­pra­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="74,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,11</span>pā­da­ne­'­smā­bhiḥ pra­ya­sya­te | ato yaduktam ‘­sa­rva­tra pa­rya­nu­yo­ga­pa­rā­ṇye­va sūtrāṇi bṛ­ha­spa­teḥ­’ iti, tad abhi<span type="hard-break">- </span><lb n="74,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,12</span>dhe­ya­śū­nya­mi­va lakṣyate u­kta­nyā­yā­t | </p>
          <p n="a_291" rend="justify"><lb n="74,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,13</span>yat tūktam ‘­pra­tya­kṣaṃ sa­nni­hi­ta­vi­ṣa­ya­tve­na ca­kṣu­rā­di­pra­bha­vaṃ pa­ra­lo­kā­di­grā­ha­ka­tve­na na pra­va­rta­te­’ tatra <lb n="74,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,14</span>si­ddha­sā­dha­na­m | ya­cco­kta­m ‘­nā­pya­tī­ndri­yaṃ yo­gi­pra­tya­kṣa­m­, pa­ra­lo­ka­va­t ta­syā­si­ddheḥ­’ iti, tad vismara<span type="hard-break">- </span><lb n="74,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,15</span>ṇa­śī­la­sya bhavato va­ca­na­m­, a­tī­ndri­yā­rtha­pra­vṛ­tti­pra­va­ṇa­sya yo­gi­pra­tya­kṣa­syā­na­nta­ra­me­va pra­ti­pā­di­ta­tvāt | </p>
          <p n="a_292" rend="justify"><lb n="74,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,16</span>yat pu­na­ri­da­mu­cyate ‘nāpi pra­tya­kṣa­pū­rva­ka­ma­nu­mā­naṃ ta­da­bhā­ve pra­va­rtta­te­’ ta­da­sa­ṅga­ta­m­, pra­tya­kṣe­ṇa hi saṃba<span type="hard-break">- </span><lb n="74,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,17</span>ndha­gra­ha­ṇa­pū­rvaṃ parokṣe pā­va­kā­dau ya­thā­'­nu­mā­naṃ pra­va­rta­mā­na­mu­pa­la­bhya­te sa eva nyāyaḥ pa­ra­lo­ka­sā­dha­ne­'<span type="hard-break">- </span><lb n="74,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,18</span>pya­nu­mā­na­sya ki­mi­tya­dṛ­ṣṭo duṣṭo vā | tathāhi — yat kāryaṃ tat kā­ryā­nta­ro­dbhū­ta­m­, yathā pa­ṭā­di­la­kṣa­ṇaṃ <lb n="74,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,19</span>kā­rya­m­, kāryaṃ cedaṃ janma iti bha­va­tya­to hetoḥ pa­ra­lo­ka­si­ddhiḥ | tathāhi — <lg n="a_293"><l><lb n="74,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,20</span>“nityaṃ sa­ttva­ma­sa­ttvaṃ vā­'­he­to­ra­nyā­na­pe­kṣa­ṇā­t | </l><l><lb n="74,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,21</span>a­pe­kṣā­to hi bhāvānāṃ kā­dā­ci­tka­tva­saṃ­bha­vaḥ­” || </l><trailer type="lg" n="a_294"> iti | </trailer></lg><lb n="74,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,22</span>na tāvat kā­rya­tva­mi­ha­ja­nma­no na si­ddha­m­, a­kā­rya­tve he­tu­ni­ra­pe­kṣa­sya nityaṃ sa­ttvā­'­sa­ttva­pra­sa­ṅgā­t | atha <lb n="74,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,23</span>sva­bhā­va­ta eva kā­dā­ci­tka­tvaṃ pa­dā­rthā­nāṃ bha­vi­ṣya­ti­, nahi kārya­kā­ra­ṇa­bhā­va­pū­rva­ka­tvaṃ pra­tya­kṣa­ta u­pa­la­bdhaṃ yena <lb n="74,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,24</span>ta­da­bhā­vā­nni­va­rte­ta­, pra­tya­kṣa­taḥ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va­syai­vā­si­ddheḥ | yadyevaṃ bā­hye­nā­pya­rthe­na saha kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="74,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,25</span>siddheḥ sva­saṃ­ve­da­na­mā­tra­tve sati a­dvai­ta­m­, vi­cā­ra­ta­sta­syā­pya­bhā­ve sa­rva­śū­nya­tva­mi­ti sa­ka­la­vya­va­hā­ro­cche<span type="hard-break">- </span><lb n="74,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,26</span>da­pra­sa­ktiḥ | tasmād yathā pra­tya­kṣe­ṇa bā­hyā­rtha­pra­ti­ba­ddha­tva­mā­tma­naḥ pra­tī­ya­te — a­nya­the­ha­lo­ka­syā­pya­pra­si­ddheḥ­, <lb n="74,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,27</span>pra­tya­kṣa­taḥ ta­jja­nya­sva­bhā­va­tvā­na­va­ga­me tasya ta­dgrā­ha­ka­tvā­saṃ­bha­vā­t­; tathā ce­ha­lo­ka­sā­dha­nā­rtha­ma­ṅgī­ka­rtta­vyaṃ <lb n="74,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,28</span>pratyakṣaṃ svā­rthe­nā­tma­naḥ pra­ti­ba­ndha­sā­dha­ka­m — tathā pa­ra­lo­ka­sā­dha­nā­rtha­ma­pi tadeva sā­dha­na­mi­ti siddhaḥ para<span type="hard-break">- </span><lb n="74,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,29</span>lo­ko­'­nu­mā­na­taḥ | yathā ca bā­hyā­rtha­pra­ti­ba­ddha­tvaṃ pra­tya­kṣa­sya kā­dā­ci­tka­tve­na sā­dhya­te­, dhū­ma­syā­pi va­hni­pra­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="74,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,30</span>ba­ddha­tva­m­, ta­the­ha­ja­nma­no­'­pi kā­dā­ci­tka­tve­na ja­nmā­nta­ra­pra­ti­ba­ddha­tva­ma­pi | ta­to­'­na­la — bā­hyā­rtha­va­t <lb n="74,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,31</span>pa­ra­lo­ke­'­pi si­ddha­ma­nu­mā­na­m | </p>
          <p n="a_295" rend="justify"><lb n="74,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,32</span>a­the­ha­ja­nmā­di­bhū­ta­mā­tā­pi­tṛ­sā­ma­grī­mā­trā­da­pyu­tpa­tteḥ kā­dā­ci­tka­tvaṃ yu­kta­me­ve­ha­ja­nma­naḥ­; nanvevaṃ <lb n="74,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,33</span>pradeśa — sa­ma­na­nta­ra­pra­tya­ya­mā­tra­sā­ma­grī­vi­śe­ṣā­de­va dhūma — pra­tya­kṣa­saṃ­ve­da­na­yoḥ kā­dā­ci­tka­tva­mi­ti na sidhyati <lb n="74,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,34</span>vahni — bā­hyā­rtha­pra­tī­ti­ri­ti sa­ka­la­vya­va­hā­rā­bhā­vaḥ | a­thā­kā­ra­vi­śe­ṣā­de­vā­na­nya­thā­tva­saṃ­bhavino'<span type="hard-break">- </span><lb n="74,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,35</span>nala — bā­hyā­rtha­si­ddhi­sta­rhī­ha­ja­nma­no­'­pi prajñā — me­dhā­dyā­kā­ra­vi­śe­ṣa­ta eva mā­tā­pi­tṛ­vya­ti­ri­kta­ni­ja­ja­nmā<span type="hard-break">- </span><lb n="74,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,36</span>nta­ra­si­ddhiḥ | tathā, ya­thā­'­'­kā­ra­vi­śe­ṣa evāyaṃ tai­mi­ri­kā­di­jñā­na­vyā­vṛ­ttaḥ pra­tya­kṣa­sya bā­hyā­rtha­ma­nta­re­ṇa <lb n="74,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,37</span>na bha­va­tī­ti ni­ścī­ya­te — anyathā bā­hyā­rthā­si­ddhe­rbau­ddhā­bhi­ma­ta­saṃ­ve­da­nā­dvai­ta­me­ve­ti pu­na­ra­pi vya­va­hā­rā<span type="hard-break">- </span><lb n="74,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,38</span>bhāvaḥ — ta­the­ha­ja­nmā­di­bhū­ta­pra­jñā­vi­śe­ṣād i­ha­ja­nma­vi­śe­ṣā­kā­ro ni­ja­ja­nmā­nta­ra­pra­ti­ba­ddha iti ni­ścī­ya­tā­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="74,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,39</span>nu­mā­na­taḥ | atha pra­tya­kṣa­me­va sa­vi­ka­lpa­kaṃ pa­ra­mā­rtha­taḥ pra­ti­pa­ttuḥ “tataḥ paraṃ pu­na­rva­stu dharmaiḥ” <lb n="74,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 74,40</span> ityādi mī­māṃ­sa­kā­di­pra­si­ddhaṃ sādhakaṃ vahni — bā­hyā­rtha­pū­rva­ka­tva­sya dhūma — jāgratpurovṛtti<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="075" ana="54 lines"/><lb n="75,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,01</span>sta­mbhā­di­pra­tya­ya­sya­, a­trā­bhyu­pa­ga­me pa­ra­lo­ka­vā­di­naḥ sva­pa­kṣa­ma­nā­yā­sa­si­ddha­me­va ma­nya­nte­; “nahi dṛ­ṣṭe­'­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="75,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,02</span>pa­pa­nna­m­” iti nyāyāt | yathaiva hi ni­śca­ya­rū­pā mātāpitṛ — ja­nma­pra­ti­ba­ddha­tva­si­ddhi­sta­thai­ve­ha­ja­nma­saṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="75,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,03</span>skā­ra­vyā­vṛ­ttā­di­ha­ja­nma­pra­jñā­dyā­kā­ra­vi­śe­ṣā­nni­ja­ja­nmā­nta­ra­pra­ti­ba­ddha­tva­si­ddhi­ra­pi pra­tya­kṣa­ni­ści­tā syāditi <lb n="75,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,04</span>na pa­ra­lo­ka­kṣa­tiḥ | na ca ni­śca­ya­pra­tya­yo­'­na­bhyā­sa­da­śā­yā­ma­nu­mā­na­tā­ma­ti­krā­ma­ti­, “­pū­rva­rū­pa­sā­dha­rmyā­t tat <lb n="75,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,05</span>ta­thā­pra­sādhitaṃ nā­nu­me­ya­tā­ma­ti­pa­ta­ti­” iti nyāyāt anvaya — vya­ti­re­ka — pa­kṣa­dha­rma­tā­'­nu­sa­ra­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="75,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,06</span>syā­na­bhyā­sa­da­śā­yā­mu­pa­la­bdheḥ­; a­bhyā­sa­da­śā­yāṃ ca pa­kṣa­dha­rma­tvā­dya­nu­sa­ra­ṇa­syā­nya­trā­pya­saṃ­ve­da­nā­t si­ddha­ma­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="75,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,07</span>mā­na­pra­tī­ta­tvaṃ pa­ra­lo­ka­sya | </p>
          <p n="a_296" rend="justify"><lb n="75,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,08</span>a­the­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣā­da­nu­mā­naṃ nā­stye­vai­vaṃ­vi­dhe viṣaye i­tyu­cye­ta­; nanvevaṃ sati sa­rva­bhe­dā­bhā­va­to <lb n="75,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,09</span>vya­va­hā­ro­cche­da iti ta­du­cche­da­ma­na­bhyu­pa­ga­ccha­tā vya­va­hā­rā­rthi­nā­'­va­śya­ma­nu­mā­na­ma­bhyu­pa­ga­nta­vya­m | etena <lb n="75,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,10</span>pra­tya­kṣa­pū­rva­ka­tvā­bhā­ve­'­pya­nu­mā­na­sya prāmāṇyaṃ pra­ti­pā­di­ta­m | na cā­nu­mā­na­pū­rva­ka­tve­'­pī­ta­re­ta­rā­śra­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="75,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,11</span>do­ṣā­nu­ṣa­ṅgaḥ­, ta­syai­ve­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣa­sya vya­va­hā­ra­pra­vṛ­tti­to ni­rā­ka­ra­ṇā­t | </p>
          <p n="a_297" rend="justify"><lb n="75,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,12</span>ya­da­pyu­ktam ‘­a­nu­mā­na­pū­rva­ka­tve­'­na­va­sthā­pra­sa­ṅgā­nnā­nu­mā­na­pra­vṛ­ttiḥ­’ iti, ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; evaṃ hi <lb n="75,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,13</span>sati pra­tya­kṣa­gṛ­hī­te­'­pya­rthe vi­pra­ti­pa­tti­vi­ṣa­ye nā­nu­mā­na­pra­vṛ­tti­ma­nta­re­ṇa ta­nni­rā­sa iti bā­hye­'­rthe pratyakṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="75,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,14</span>syā­vyā­pā­rā­t pu­na­ra­pya­dvai­tā­pa­tteḥ śū­nya­tā­pa­tte­rvā vya­va­hā­ro­cche­da iti vya­va­hā­ra­ba­lā­t sai­vā­na­va­sthā pari<span type="hard-break">- </span><lb n="75,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,15</span>hiyata iti | a­bhyu­pa­ga­ma­vā­de­na cai­ta­du­kta­m­; anyathā bā­hyā­rtha­vya­va­sthā­pa­nā­ya pratyakṣaṃ pra­va­rta­te | tathā, prada<span type="hard-break">- </span><lb n="75,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,16</span>rśitahe­to­rvyā­pti­pra­sā­dha­nā­rthaṃ ke­ṣāṃ­ci­d matena ni­rvi­ka­lpa­m­, anyeṣāṃ tu sa­vi­ka­lpa­kaṃ ca­kṣu­rā­di­ka­ra­ṇa­vyā<span type="hard-break">- </span><lb n="75,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,17</span>pā­ra­ja­nya­m­, a­pa­re­ṣāṃ mā­na­sa­m­, ke­ṣā­ñci­d vyāvṛ­tti­gra­ha­ṇo­pa­yo­gi jñā­na­m­, anyeṣāṃ pra­tya­kṣā­nu­pa­la­mbha­ba<span type="hard-break">- </span><lb n="75,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,18</span>lo­dbhū­tā­'­li­ṅga­jo­hā­khyaṃ parokṣaṃ pramāṇaṃ tatra vyā­pri­ya­ta iti ka­tha­ma­nu­mā­ne­na pra­ti­ba­ndha­gra­ha­ṇe­'­na­va­sthe — tare<span type="hard-break">- </span><lb n="75,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,19</span>ta­rā­śra­ya­do­ṣa­pra­sa­ktiḥ pa­ra­lo­ka­vā­di­naḥ prati bhavatā preryeta ? </p>
          <p n="a_298" rend="justify"><lb n="75,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,20</span>ya­da­pyu­ktam ‘­sa­rva­ma­pya­nu­mā­na­ma­smā­n prati pra­mā­ṇa­tve­nā­si­ddha­m­’ i­tyā­di­, ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; yataḥ kima<span type="hard-break">- </span><lb n="75,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,21</span>nu­mā­na­mā­tra­syā­prā­mā­ṇyaṃ bhavatā pra­ti­pā­da­yi­tu­ma­bhi­pre­ta­m “­a­nu­mā­na­ma­pra­mā­ṇa­m­” i­tyā­di­gra­nthe­na, atha <lb n="75,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,22</span>tā­ntri­ka­la­kṣa­ṇakṣepaḥ, a­tī­ndri­yā­rthā­nu­mā­na­pra­ti­kṣe­po vā ? na tā­va­da­nu­mā­na­mā­tra­pra­ti­ṣe­dho yuktaḥ, lo­ka­vya­va<span type="hard-break">- </span><lb n="75,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,23</span>hā­ro­cche­da­pra­sa­ṅgā­t | yataḥ pra­ti­ya­nti kovidāḥ ka­sya­ci­da­rtha­sya darśane ni­ya­ma­taḥ ki­ñci­da­rthā­nta­raṃ na tu <lb n="75,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,24</span>sa­rva­smā­t sa­rva­syā­va­ga­maḥ | uktaṃ cānyena — <lg n="a_299"><l><lb n="75,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,25</span>“­sva­gṛ­hā­nni­rga­to bhūyo na ta­dā­'­'­ga­ntu­ma­rha­ti­” | </l></lg><lb n="75,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,26</span>ataḥ kiñcid dṛṣṭvā ka­sya­ci­da­va­game nimittaṃ ka­lpa­nī­ya­m | tacca ni­ya­ta­sā­ha­ca­rya­ma­vi­nā­bhā­va­śa­bda<span type="hard-break">- </span><lb n="75,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,27</span>vācyaṃ nai­yā­yi­kā­di­bhiḥ pa­ri­ka­lpi­ta­m | ta­da­va­ga­ma­śca pra­tya­kṣā­'­nu­pa­la­mbha­sa­hā­ya­mā­na­sa­pra­tya­kṣa­taḥ pratī<span type="hard-break">- </span><lb n="75,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,28</span>yate | sā­mā­nya­dvā­re­ṇa pra­ti­ba­ndhā­va­ga­mā­d de­śā­di­vya­bhi­cā­ro na bā­dha­kaḥ­, nāpi vya­ktyā­na­ntya­m­, ubhaya<span type="hard-break">- </span><lb n="75,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,29</span>trāpi sā­mā­nya­syai­ka­tvā­t | sā­mā­nyā­kṛ­ṣṭā­śe­ṣa­vya­kti­pra­ti­bhā­naṃ ca mānase pratyakṣe yathā śa­ta­sa­ṅkhyā­'­va<span type="hard-break">- </span><lb n="75,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,30</span>cchedena ‘­śa­ta­m­’ iti pratyaye vi­śe­ṣa­ṇā­kṛ­ṣṭā­nāṃ pū­rva­gṛ­hī­tā­nāṃ śa­ta­sa­ṅkhyā­vi­ṣa­ya­pa­dā­rthā­nā­m | tathāhi — <lb n="75,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,31</span>‘ete śa­ta­m­’ iti pratyayo bha­va­tye­va | sā­mā­nya­sya ca sa­ttva­ma­nu­ga­tā­'­bā­dhi­ta­pra­tya­ya­vi­ṣa­ya­tve­na vyavasthā<span type="hard-break">- </span><lb n="75,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,32</span>pitam | tadevaṃ ni­ya­ta­sā­ha­carya­ma­rthā­nta­raṃ pra­ti­pā­da­ya­du­pa­la­bdhaṃ sat pra­ti­pā­da­ya­ti | u­pa­la­mbha­ścā­va­śyaṃ <lb n="75,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,33</span>kvacit sthi­ta­sya­, saiva pa­kṣa­dha­rma­tā­, tataḥ sa­mba­ndhā­nu­smṛ­tau tataḥ sā­dhyā­va­ga­maḥ | yastu pra­ti­ba­ndhaṃ <lb n="75,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,34</span>nopaiti tasyāpi kathaṃ na sa­rva­smā­t sa­rva­pra­ti­pa­ttiḥ a­bhyu­pa­ga­me vā­'­pra­ti­pa­nne­'­pi saṃbandhe pra­ti­pa­tti<span type="hard-break">- </span><lb n="75,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,35</span>prasaṅgaḥ ? | pra­mā­tṛ­saṃ­skā­ra­kā­ra­kā­ṇāṃ pū­rva­da­rśa­nā­nā­ma­bhā­vā­t i­tya­nu­tta­ra­m­, saṃ­ba­ndhā­pra­ti­pa­ttau pra­mā­tṛ­saṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="75,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,36</span>skā­rā­nu­pa­pa­tteḥ | da­rśa­na­jaḥ saṃ­skā­ro­'­pya­na­bhi­vya­ktaḥ sa­ttā­mā­tre­ṇa na pra­ti­pa­ttyu­pa­yo­gī­; na ca smṛti<span type="hard-break">- </span><lb n="75,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,37</span>ma­nta­re­ṇa ta­tsa­dbhā­vo­'­pi | na cā­nu­bha­va­pra­dhvaṃ­sa­ni­ba­ndha­nā smṛtiḥ kva­ci­dvi­ṣa­ye­, saṃ­skā­ra­ma­nta­re­ṇa tada<span type="hard-break">- </span><lb n="75,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,38</span>nu­pa­pa­tteḥ pra­dhvaṃ­sa­sya ca ni­rhe­tu­katvā­saṃ­bha­vā­t | ya­trā­pya­bhya­ste viṣaye va­stva­nta­ra­da­rśa­nā­da­vya­va­dhā­ne­na <lb n="75,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,39</span>va­stva­nta­ra­pra­ti­pa­tti­sta­trā­pi prā­kta­na­kra­mā­śra­ya­ṇe­na va­stva­nta­rā­va­ga­maḥ | iyāṃstu viśeṣaḥ — e­ka­trā­na­bhya<span type="hard-break">- </span><lb n="75,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 75,40</span>sta­tvā­da­nta­rā­le smṛ­ti­saṃ­ve­da­na­m­, a­nya­trā­bhyā­sā­d vi­dya­mā­nā­yā a­pya­saṃ­vi­ttiḥ | kecittu “­yo­gi­pra­tya­kṣaṃ <pb n="076" ana="45 lines"/><lb n="76,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,01</span>saṃ­ba­ndha­grā­ha­ka­mā­huḥ vyāpteḥ sa­ka­lā­kṣe­pe­ṇā­va­ga­mā­t­” tathā ca yatra yatreti de­śa­kā­la­vi­kṣi­ptā­nāṃ vyaktī<span type="hard-break">- </span><lb n="76,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,02</span>nā­ma­na­va­bhā­sā­'­nu­pa­pa­ttiḥ­, ata ekatra kṣaṇe yogitvaṃ pra­ti­ba­ndha­grā­hi­ṇaḥ | etat pūrva­smā­da­vi­śi­ṣṭa­m­, <lb n="76,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,03</span>tad loke a­rthā­nta­ra­da­rśa­nā­t a­rthā­nta­ra­su­dṛ­ḍha­pra­tī­tau tā­rki­kā­ṇāṃ ni­mi­tta­ci­ntā­yāṃ pa­kṣa­dha­rma­tvā­dya­bhi<span type="hard-break">- </span><lb n="76,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,04</span>dhānam | ato na tā­ntri­ka­la­kṣa­ṇa­pra­ti­kṣe­po­'­pi | </p>
          <p n="a_300" rend="justify"><lb n="76,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,05</span>u­tpa­nna­pra­tī­tī­nā­ma­stu prā­mā­ṇya­m­, u­tpā­dya­pra­tī­tī­nāṃ tu a­tī­ndri­yā­'­dṛ­ṣṭa — pa­ra­lo­ka — sa­rva­jñā­dya<span type="hard-break">- </span><lb n="76,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,06</span>nu­mā­nā­nāṃ pra­ti­kṣe­pa iti cet, ta­da­sa­t­; ya­dya­na­va­ga­ta­saṃ­ba­ndhā­n pra­ti­pa­ttṛ­ṛ­na­dhi­kṛ­tyai­ta­du­cya­te tadā <lb n="76,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,07</span>dhū­mā­di­ṣva­pi tulyam | atha gṛ­hī­tā­vi­nā­bhā­vā­nā­ma­pya­tī­ndri­ya­pa­ra­lo­kā­di­pra­ti­bhā­sā­nu­tpa­tte­re­va­mu<span type="hard-break">- </span><lb n="76,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,08</span>cyate, ta­da­sa­t­; ye hi kā­rya­vi­śe­ṣa­sya ta­dvi­śe­ṣe­ṇa gṛ­hī­tā­vi­nā­bhā­vā­ste tasmāt pa­ra­lo­kā­dya­va<span type="hard-break">- </span><lb n="76,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,09</span>ga­ccha­ntye­va­; ato na jñāyate kena vi­śe­ṣe­ṇā­tī­ndri­yā­rthā­nu­mā­na­pra­ti­kṣe­paḥ ? sā­ha­ca­ryā­vi­śe­ṣe­'­pi <lb n="76,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,10</span>vyā­pya­ga­tā ni­ya­ta­tā pra­yo­ji­kā na vyā­pa­ka­ga­tā­, ataḥ sa­ma­vyā­pti­kā­nā­ma­pi vyā­pya­mu­khe­nai­va prati<span type="hard-break">- </span><lb n="76,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,11</span>pattiḥ | ni­ya­ta­tā­'­va­ga­me cā­rthā­nta­ra­pra­ti­pa­ttau na bādhā, na pra­ti­ba­ndhaḥ­, ekasya rū­pa­bhe­dā­nu­pa­pa­tteḥ | <lb n="76,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,12</span>tato na vi­śe­ṣa­vi­ru­ddha­saṃ­bha­vaḥ nāpi vi­ru­ddhā­vya­bhi­cā­ri­ṇa iti yaduktam ‘­vi­ru­ddhā­'­nu­mā­na — vi­ro­dha­yoḥ <lb n="76,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,13</span>sarvatra saṃ­bha­vā­t kvacicca vi­ru­ddhā­vya­bhi­cā­ri­ṇaḥ­’ iti, e­ta­da­pya­pā­sta­m | ‘­a­vi­nā­bhā­va­saṃ­ba­ndha­sya <lb n="76,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,14</span>gra­hī­tu­ma­śa­kya­tvā­t­, avasthā — deśa — kā­lā­di­bhe­dā­t­’ ityādeśca pū­rva­nī­tyā­'­nu­mā­na­pra­mā­ṇa­tve­'­nu­pa­pa­ttiḥ | </p>
          <p n="a_301" rend="justify"><lb n="76,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,15</span>pa­ro­kṣa­syā­rtha­sya sā­mā­nyā­kā­re­ṇā­nya­taḥ pra­ti­pa­ttau lo­ka­pra­tī­tā­yāṃ bauddhaistu kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="76,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,16</span>lakṣaṇaḥ pra­ti­ba­ndha­sta­nni­mi­tta­tve­na kalpitaḥ | ta­du­kta­m — <lg n="a_302"><l><lb n="76,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,17</span>“­kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vā­dvā sva­bhā­vā­dvā ni­yā­ma­kā­t | </l><l><lb n="76,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,18</span>a­vi­nā­bhā­va­ni­ya­mo­'­da­rśa­nā­nna na da­rśa­nā­t­” || </l><trailer type="lg" n="a_303"> ityādi | </trailer></lg></p>
          <p n="a_304" rend="justify"><lb n="76,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,19</span>tathā — <lg n="a_305"><l><lb n="76,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,20</span>“­a­va­śyaṃ­bhā­va­ni­ya­maḥ kaḥ pa­ra­syā­nya­thā paraiḥ | </l><l><lb n="76,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,21</span>a­rthā­nta­ranimitte vā dharme vāsasi rā­ga­va­t­” || </l><trailer type="lg" n="a_306"> iti ca | </trailer></lg><lb n="76,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,22</span>tathāhi — kvacit pa­rva­tā­di­de­śe dhūma u­pa­la­bhya­mā­no ya­dya­gni­ma­nta­re­ṇai­va syāt tadā pā­va­ka­dha­rmā­nu­vṛ­tti<span type="hard-break">- </span><lb n="76,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,23</span>tastasya ta­tkā­rya­tvaṃ ya­nni­ści­taṃ vi­śi­ṣṭa­pra­tya­kṣā­'­nu­pa­la­mbhā­bhyāṃ tadeva na syā­di­tya­he­to­sta­syā­sa­ttvā­t <lb n="76,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,24</span>kva­ci­da­pyu­pa­la­mbho na syāt, sarvadā sarvatra sa­rvā­kā­re­ṇa vo­pa­la­mbhaḥ syāt; ahetoḥ sarvadā sattvāt | <lb n="76,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,25</span>sva­bhā­va­śca yadi bhā­va­vya­ti­re­ke­ṇa syāt tato bhāvasya niḥ­sva­bhā­va­tvā­pa­tteḥ sva­bhā­va­syā­pya­bhā­vā­pa­ttiḥ | <lb n="76,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,26</span>ta­tpra­ti­ba­ndha­sā­dha­kaṃ ca pramāṇaṃ kā­rya­he­to­rvi­śi­ṣṭa­pra­tya­kṣā­'­nu­pa­la­mbha­śa­bda­vā­cyaṃ pra­tya­kṣa­me­va sa­rva­jña­sā­dha­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="76,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,27</span>he­tu­pra­ti­ba­ndha­ni­śca­ya­pra­stā­ve pradarśitam | sva­bhā­va­he­to­stu ka­sya­ci­d vi­pa­rya­ye bādhakaṃ pramāṇaṃ vyā­pa­kā­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="76,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,28</span>pa­la­bdhi­sva­rū­pa­m­, ka­sya­ci­t tu viśiṣṭaṃ pra­tya­kṣa­ma­bhyu­pa­ga­ta­m | sarvathā sā­mā­nya­dvā­re­ṇa vya­ktī­nā­m atadrū<span type="hard-break">- </span><lb n="76,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,29</span>pa­pa­rā­vṛ­tta­vya­kti­rū­pe­ṇa vā tāsāṃ pra­ti­ba­ndho­'­bhyu­pa­ga­nta­vyaḥ­; a­nya­thā­'­pra­ti­ba­ddhā­da­nya­to­'­nya­pra­ti­pa­ttā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="76,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,30</span>ti­pra­sa­ṅgā­t | pra­ti­ba­ndha­pra­sā­dha­kaṃ ca pra­mā­ṇa­ma­va­śya­ma­bhyu­pa­ga­ma­nī­ya­m­; a­nya­thā­'­gṛ­hī­ta­pra­ti­ba­ndha­tvā­da<span type="hard-break">- </span><lb n="76,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,31</span>nya­to­'­nya­pra­ti­pa­ttā­va­pi pra­sa­ṅga­sta­da­va­stha eva | yatra gṛ­hī­ta­pra­ti­ba­ndho­'­sā­va­rtha u­pa­la­bhya­mā­naḥ sādhya<span type="hard-break">- </span><lb n="76,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,32</span>siddhiṃ vi­da­dhā­ti ta­ddha­rma­tā tasya pa­kṣa­dha­rma­tva­sva­rū­pā­, ta­dgrā­ha­kaṃ ca pramāṇaṃ pra­tya­kṣa­ma­nu­mā­naṃ vā | taduktaṃ <lb n="76,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,33</span>dha­rma­kī­rti­nā — <lg n="a_307"><l><lb n="76,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,34</span>“­pa­kṣa­dha­rma­tā­ni­śca­yaḥ pra­tya­kṣa­to­'­nu­mā­na­to vā”</l></lg><lb n="76,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,35</span>ato lo­ka­pra­si­ddha — tā­ntri­ka­la­kṣa­ṇa­la­kṣi­tā­nu­mā­na­yo­rbhe­dā­bhā­vā­da­tī­ndri­ya­pa­ra­lo­kā­dya­rtha­sā­dha­ka­tva­ma­pi <lb n="76,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,36</span>ta­syai­ve­ti ta­tprā­mā­ṇyā­na­bhyu­pa­ga­me i­ha­lo­ka­syā­pi a­bhyu­pa­ga­mā­bhā­va­pra­sa­ṅgaḥ | na ca ‘­ki­ma­tra ni­rvi­ka­lpa<span type="hard-break">- </span><lb n="76,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,37</span>kam, mā­na­sa­m­, yo­gi­pra­tya­kṣa­m­, ūho vā pra­ti­ba­ndha­ni­ścā­ya­ka­m­; pra­ti­ba­ndho­'­pi ni­ya­ta­sā­ha­ca­rya­la­kṣa­ṇaḥ <lb n="76,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,38</span>kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vā­di­rvā­’ iti ci­ntā­'­tro­pa­yo­gi­nī­, dhū­mā­da­gni­pra­ti­pa­tti­va­t prajñā — me­dhā­di­vi­jñā­na­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="76,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 76,39</span>rya­vi­śe­ṣā­nni­ja­ja­nmā­nta­ra­vi­jñā­na­sva­bhā­va­pa­ra­lo­ka­pra­ti­pa­tti­si­ddheḥ | a­to­'­nu­mā­nā­prā­mā­ṇya­pra­ti­pā­da­nā­ya <pb n="077" ana="57 lines"/><lb n="77,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,01</span>pū­rva­pa­kṣa­vā­di­nā yad yu­kti­jā­la­mu­pa­nyastaṃ ta­nni­ra­staṃ dra­ṣṭa­vya­m­; pra­ti­pa­da­mu­ccā­rya na dūṣyate gra­ntha­gau­ra­va­bha­yā­t | </p>
          <p n="a_308" rend="justify"><lb n="77,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,02</span>yadapyuktam ‘­pa­ra­lo­ke pra­tya­kṣa­syā­pra­vṛ­tte­ra­rthā­pa­tti­re­ve­ya­m i­ha­ja­nmā­nya­thā­'­nu­pa­pa­ttyā pa­ra­lo­ka­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="77,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,03</span>dbhāvaḥ’ iti, tadapi na sa­mya­k­; pū­rvā­nu­sā­re­ṇa sarvasya ni­ya­ta­pra­tya­ya­sya pra­vṛ­tte­ra­nu­mā­na­tva­pra­ti­pā­da­nā­t | <lb n="77,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,04</span>a­vi­nā­bhā­va­saṃ­ba­ndha­sya gra­hī­tu­ma­śa­kya­tvā­nnā­trā­nu­mā­na­mi­ti cet; nanvevaṃ tadevādvaitaṃ śūnyatvaṃ vā kasya <lb n="77,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,05</span>kena do­ṣā­bhi­dhā­na­m | tasmāt saṃ­vya­va­hā­ra­kā­ri­ṇā pra­tya­kṣe­ṇa ūhena vā pra­ti­ba­ndha­si­ddhi­ri­ti kathaṃ nānu<span type="hard-break">- </span><lb n="77,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,06</span>mānāt pa­ra­lo­ka­si­ddhiḥ ? </p>
          <p n="a_309" rend="justify"><lb n="77,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,07</span>yadapyuktam ‘­mā­tā­pi­tṛ­sā­ma­grī­mā­tre­ṇe­ha­ja­nma­saṃ­bha­vā­nna ta­jja­nma­vya­ti­ri­kta­bhū­ta­pa­ra­lo­ka­sā­dha­naṃ yu­kta­m­’ <lb n="77,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,08</span>iti, tadapi pra­ti­vi­hi­tameva; sa­ma­na­nta­ra­pra­tya­ya­mā­tre­ṇa pra­tya­ya­pra­tya­kṣa­sya bhāvāt sva­pnā­di­pra­tya­ya­va­nna <lb n="77,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,09</span>pra­tya­kṣā­d bā­hyā­rtha­si­ddhi­ra­pi iti bau­ddhā­bhi­ma­ta­pa­kṣa­si­ddhi­pra­sa­ṅgo­'­na­sta­tvā­t | yadapi pratyapādi ‘na sanni<span type="hard-break">- </span><lb n="77,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,10</span>hi­ta­mā­tra­vi­ṣa­ya­tvā­t pra­tya­kṣa­sya deśa — kā­la­vyā­ptyā pra­ti­ba­ndha­gra­ha­ṇa­sā­ma­rthya­m­’ iti, tadapi na ki­ñci­t­; <lb n="77,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,11</span>evaṃ sati a­ti­sa­nni­hi­ta­vi­ṣa­ya­tve­na pra­tya­kṣa­sya sva­rū­pa­mā­tra eva pra­vṛ­tti­pra­sa­ṅga iti tadeva bau­ddhā­dya­bhi­ma­taṃ <lb n="77,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,12</span>sva­saṃ­ve­da­na­mā­traṃ sa­rva­vya­va­hā­ro­cche­da­kā­ri pra­sa­kta­mi­ti pra­ti­pā­di­ta­tvā­t | ta­smā­llo­ka­vya­va­hā­ra­pra­va­rtta­na­kṣa­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="77,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,13</span>sa­vi­ka­lpa­ka­pra­tya­kṣa­ba­lā­d ū­hā­khya­pra­mā­ṇā­d vā deśa — kā­la­vyā­ptyā ya­tho­kta­la­kṣa­ṇa­sya hetoḥ pra­ti­ba­ndha­gra<span type="hard-break">- </span><lb n="77,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,14</span>haṇe pra­vṛ­tti­ra­nu­mā­na­sye­ti na vyāhatiḥ pra­kṛ­ta­sye­ti e­ta­da­pi ni­ra­sta­m ‘­ke­ci­t prajñā­da­yaḥ­’ ityādi | na ca <lb n="77,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,15</span>‘prajñā — me­dhā­da­yaḥ śa­rī­ra­sva­bhā­vā­nta­rga­tāḥ­’ ityādi codyaṃ yu­kta­m­, ta­da­nta­rga­ta­tve­'­pi pa­ri­hā­ra­saṃ­bha­vā­da­nva<span type="hard-break">- </span><lb n="77,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,16</span>ya — vya­ti­re­kā­bhyāṃ teṣāṃ mā­tā­pi­troḥ pi­tṛ­śa­rī­ra­ja­nyatvasya pi­tṛ­śa­rī­raṃ tarhi he­tu­bhe­dā­nna bhedo mātāpi<span type="hard-break">- </span><lb n="77,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,17</span>tṛ­śa­rī­rā­da­pa­tya­pra­jñā­dī­nā­m | a­ya­ma­pa­ro bṛ­ha­spa­ti­ma­tā­nu­sā­ri­ṇa eva do­ṣo­'­stu yaḥ kā­rya­bhe­de­'­pi kāraṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="77,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,18</span>bhedaṃ necchati | asmākaṃ tu harṣa — vi­ṣā­dā­dya­ne­ka­vi­ru­ddha­dha­rmā­krā­nta­sya vi­jñā­na­syā­nta­rmu­khā­kā­ra­ta­yā vedyasya <lb n="77,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,19</span>rū­pa­ra­sa­ga­ndha­spa­rśā­di­yu­ga­pa­dbhā­vi — bā­la­ku­mā­ra­yau­va­na­vṛ­ddhā­va­sthā­dya­ne­ka­kra­ma­bhā­vi­vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­si­ta­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="77,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,20</span>ccha­rī­rā­de­rbā­hye­ndri­ya­pra­bha­va­vi­jñā­na­sa­ma­dhi­ga­myā­d bhedaḥ siddha eva | vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­saḥ­, kā­ra­ṇa­bhe­da­śca <lb n="77,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,21</span>pa­dā­rthā­nāṃ bhe­da­kaḥ­; sa ca ja­lā­'­na­la­yo­ri­va śarīra — vi­jñā­na­yo­rvi­dya­ta eveti kathaṃ na ta­yo­rbhe­daḥ ? tadbhedā<span type="hard-break">- </span><lb n="77,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,22</span>da­pya­bhe­de bra­hmā­dvai­ta­vā­dā­pa­tte­sta­da­va­stha eva pṛ­thi­vyā­di­ta­ttva­ca­tu­ṣṭa­yā­bhā­vā­pa­ttyā vya­va­hā­ro­cche­daḥ | athavā <lb n="77,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,23</span>mā­tā­pi­tṛ — pū­rva­ja­nmai­ka­sā­ma­grī­ja­nya­me­tat kā­rya­m­, etanna do­ṣo­'­vyati­ri­kta­pa­kṣe­'­pi vijñāna<span type="hard-break">- </span><lb n="77,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,24</span>śa­rī­ra­yoḥ | pū­rva­ma­pyu­ktam ‘­vi­la­kṣa­ṇā­da­pya­nva­ya — vya­ti­re­kā­bhyāṃ mā­tā­pi­tṛ­śa­rī­rā­d vi­jñā­na­mu­pa­jā­ya­tā­m­; <lb n="77,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,25</span>nahi kā­ra­ṇā­kā­ra­me­va sakalaṃ kā­rya­m­’ iti, ta­da­pya­sa­t­; yato nahi kā­ra­ṇa­vi­la­kṣa­ṇaṃ kāryaṃ na bhavatī<span type="hard-break">- </span><lb n="77,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,26</span>tyu­cya­te­, api tu ta­da­nva­ya — vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­nā­t ta­tkā­rya­tva­m | tathāhi — yad ya­dvi­kā­rā­nva­ya — vya<span type="hard-break">- </span><lb n="77,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,27</span>ti­re­kā­nu­vi­dhā­yi tat ta­tkā­rya­mi­ti vya­va­sthā­pya­te­, yathā aguru — ka­rpū­ro­rṇā­di­dā­hya­dā­ha­ka­pā­va­ka­ga­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="77,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,28</span>su­ra­bhi­ga­ndhā­dya­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­yī dhū­ma­sta­tkā­rya­ta­yā vya­va­sthi­taḥ­, e­ka­sa­nta­tya­nu­pa­ti­ta­śā­stra­saṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="77,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,29</span>skā­rā­di­saṃ­skṛ­ta­prā­kta­na­vi­jñā­na­dha­rmā­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­yi ca prajñā — me­dhā­dyu­tta­ra­vi­jñā­na­mi­ti kathaṃ na <lb n="77,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,30</span>ta­tkā­rya­ma­bhyu­pa­gamyate ? ta­da­na­bhyu­pa­ga­me dhū­mā­de­ra­pi pra­si­ddha­va­hnyā­di­kā­rya­sya ta­tkā­rya­tvā­pra­si­ddhi­ri­ti <lb n="77,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,31</span>pu­na­ra­pi sa­ka­la­vya­va­hā­ro­cche­daḥ | <lg n="a_310"><l><lb n="77,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,32</span>“­ta­smā­dya­syai­va saṃskāraṃ ni­ya­me­nā­nu­va­rtta­te | </l><l><lb n="77,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,33</span>ta­nnā­nta­rī­ya­kaṃ ci­tta­ma­ta­ści­tta­sa­mā­śri­ta­m­” || </l></lg><lb n="77,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,34</span>pra­ti­pā­ditaśca pra­mā­ṇa­taḥ pra­ti­ni­ya­taḥ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vaḥ sa­rva­jña­sā­dha­ne <hi rend="b">‘­ku­sa­ma­ya­vi­sā­sa­ṇaṃ­’</hi><lb n="77,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,35</span>i­ti­pa­da­vyā­khyāṃ ku­rva­dbhi­rna pu­na­ri­ho­cya­te | </p>
          <p n="a_311" rend="justify"><lb n="77,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,36</span>yo'pi śā­lū­ka­dṛ­ṣṭā­nte­na vya­bhi­cā­raḥ ‘yathā go­ma­yā­da­pi śā­lū­kaḥ­, kaścit sa­mā­na­jā­tī<span type="hard-break">- </span><lb n="77,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 77,37</span>yādapi śā­lū­kā­de­va tathā kecit prajñā — me­dhā­da­ya­sta­da­bhyā­sā­t­, kecit tu ra­sā­ya­no­pa­yo­gā­t­, <pb n="078" ana="53 lines"/><lb n="78,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,01</span>apare mā­tā­pi­tṛ­śu­kra­śo­ṇi­ta­vi­śe­ṣā­de­va­’ iti, so'pi na sa­mya­g­; tatrāpi sa­mā­na­jā­tī­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="78,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,02</span>pū­rvā­bhyā­sa­saṃ­bha­vā­t­; anyathā sa­mā­ne­'­pi ra­sā­ya­nā­dyu­pa­yo­ge ya­ma­la­ka­yoḥ ka­sya­ci­t kvāpi prajñā<span type="hard-break">- </span><lb n="78,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,03</span>me­dhā­di­ka­mi­ti pra­ti­ni­ya­mo na syāt, ra­sā­ya­nā­dyu­pa­yo­ga­sya sā­dhā­ra­ṇa­tvā­di­ti | na ca pra­jñā­dī­nāṃ <lb n="78,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,04</span>janmādau ra­sā­ya­nā­bhyā­se ca vi­śe­ṣaḥ­, śālūka — go­ma­ya­ja­nya­sya tu śā­lū­kā­de­sta­da­nya­smā­d viśeṣo dṛśyate | <lb n="78,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,05</span>kva­ci­jjā­ti­smaraṇaṃ ca da­rśa­na­mi­ti na yuktā dṛ­ṣṭa­kā­ra­ṇā­de­va mā­tā­pi­tṛ­śa­rī­rā­t prajñā — me­dhā­di­kā­rya­vi­śe<span type="hard-break">- </span><lb n="78,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,06</span>ṣotpattiḥ | na ca gomaya — śā­lū­kā­de­rvya­bhi­cā­ra­vi­ṣa­ya­tve­na pratipā­di­ta­syā­tya­nta­vai­la­kṣa­ṇya­m­, rūpa — rasa — <lb n="78,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,07</span>gandha — spa­rśa­va­tpu­dga­la­pa­ri­ṇā­ma­tve­na dva­yo­ra­pi a­vai­la­kṣa­ṇyā­t | vijñāna — śa­rī­ra­yo­ścā­nta­rba­hi­rmu­khā­kā­ra­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="78,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,08</span>jñā­na­grā­hya­ta­yā sva — pa­ra­saṃ­ve­dya­ta­yā sva­saṃ­ve­da­na — bā­hya­ka­ra­ṇā­di­ja­nya­pra­tya­yā­nu­bhū­ya­mā­na­ta­yā ca pa­ra­spa­rā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="78,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,09</span>nu­yā­yya­ne­ka­vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­sa­to­'­tya­nta­vai­la­kṣa­ṇya­sya pra­ti­pā­di­tatvād no­pā­dā­no­pā­de­ya­bhā­vo yuktaḥ | </p>
          <p n="a_312" rend="justify"><lb n="78,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,10</span>yastu śa­rī­ra­vṛ­ddhyā­de­ścai­ta­nya­vṛ­ddhyā­di­la­kṣa­ṇa u­pā­dā­no­pā­de­ya­bhā­va­dha­rmo­pa­la­mbhaḥ pra­ti­pā­dya­te­'­sau mahā<span type="hard-break">- </span><lb n="78,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,11</span>kā­ya­syā­pi mā­ta­ṅgā­'­ja­ga­rā­de­ścai­ta­nyā­lpa­tve­na vya­bhi­cā­rī­ti na ta­dbhā­va­sā­dha­kaḥ | yastu śa­rī­ra­vi­kā­rā­ccai­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="78,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,12</span>nya­vi­kā­ro­pa­la­mbha­la­kṣa­ṇa­sta­ddha­rma­bhā­vaḥ pra­ti­pā­dya­te­'­sā­va­pi sā­ttvi­ka­sa­ttvā­nā­m a­nya­ga­ta­ci­ttā­nāṃ vā <lb n="78,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,13</span>che­dā­di­la­kṣa­ṇa­śa­rī­ra­vi­kā­ra­sa­dbhā­ve­'­pi ta­cci­tta­vi­kā­rā­nu­pa­la­bdhe­ra­si­ddhaḥ | dṛśyate ca sa­ha­kā­ri­vi­śe<span type="hard-break">- </span><lb n="78,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,14</span>ṣādapi jala — bhū­myā­di­la­kṣa­ṇā­d bī­jo­pā­dā­na­syā­ṅku­rā­de­rvi­śe­ṣa iti sa­ha­kā­ri­kā­ra­ṇa­tve­'­pi śa­rī­rā­de<span type="hard-break">- </span><lb n="78,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,15</span>rvi­śi­ṣṭā­hā­rā­dyu­payogādau yau­va­nā­va­sthā­yāṃ vā śā­strā­di­saṃ­skā­ro­pā­tta­vi­śe­ṣa­pū­rva­jñā­no­pā­dā­na­sya vijñā<span type="hard-break">- </span><lb n="78,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,16</span>nasya vi­vṛ­ddhi­la­kṣa­ṇo viśeṣo nā­saṃ­bha­vī | </p>
          <p n="a_313" rend="justify"><lb n="78,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,17</span>ya­da­pyu­ktam ‘­a­nā­di­mā­tā­pi­tṛ­pa­ra­mpa­rā­yāṃ ta­thā­bhū­ta­syā­pi bodhasya vya­va­hi­ta­mā­tā­pi­tṛ­ga­ta­sya <lb n="78,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,18</span>sa­dbhā­vā­t tato vā­sa­nā­pra­bo­dhe­na yukta eva prajñā — me­dhā­di­vi­śe­ṣa­sya saṃ­bha­vaḥ­’ iti, ta­da­pya­yu­kta­m­; <lb n="78,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,19</span>a­na­nta­ra­syā­pi mā­tā­pi­tṛ­pā­ṇḍi­tya­sya prāyaḥ pra­bo­dha­saṃ­bha­vā­t­; ta­ta­śca­kṣu­rā­di­ka­ra­ṇa­ja­ni­ta­sya svarū<span type="hard-break">- </span><lb n="78,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,20</span>pa­saṃ­ve­da­na­sya ca­kṣu­rā­di­jñā­na­sya vā yu­ga­pa­t krameṇa cotpattau ‘­ma­yai­vo­pa­la­bdha­me­ta­t­’ iti pra­tya­bhi­jñā­naṃ <lb n="78,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,21</span>sa­ntā­nā­nta­ra­ta­da­pa­tya­jñā­nā­nā­ma­pi syāt, na ca mā­tā­pi­tṛ­jñā­no­pa­la­bdhe­sta­da­pa­tyā­deḥ ka­sya­ci­t <lb n="78,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,22</span>pra­tya­bhi­jñā­na­mu­pa­la­bhya­te | anena ‘­e­ka­smā­d brahmaṇaḥ prajotpattiḥ’ pra­tyu­ktā­, e­ka­pra­bha­va­tve hi sa­rva­prā­ṇi­nāṃ <lb n="78,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,23</span>pa­ra­spa­raṃ pra­tya­bhi­jñā­pra­sa­ṅgaḥ e­ka­sa­ntā­no­dbhū­ta­da­rśa­na — spa­rśa­na­pra­tya­ya­yo­ri­va | </p>
          <p n="a_314" rend="justify"><lb n="78,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,24</span>ya­ttū­kta­m ‘­ā­tma­no­'­dṛ­ṣṭe­rnā­tmā­na­mā­śri­tya pa­ra­lo­kaḥ­’ iti, ta­da­yu­kta­m­; ta­da­dṛ­ṣṭya­si­ddheḥ | tathāhi — <lb n="78,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,25</span>de­he­ndri­ya — vi­ṣa­yā­di­vya­ti­ri­kto­'­haṃ­pra­tya­ya­pra­tya­kṣo­pa­la­bhya evātmā | na ca ca­kṣu­rā­deḥ ka­ra­ṇa­grā­ma­syā­tī­ndri<span type="hard-break">- </span><lb n="78,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,26</span>yātma­vi­ṣa­ya­tve­na jñā­na­ja­na­nā­vyā­pā­rā­t kathaṃ ta­jja­nya­pra­tya­kṣa­jñā­na­vi­ṣa­ya iti vaktuṃ yu­kta­m­, sva­saṃ­ve­da­na­pra­tya<span type="hard-break">- </span><lb n="78,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,27</span>kṣa­grā­hya­tvā­bhyu­pa­ga­mā­t | tathāhi — u­pa­saṃ­hṛ­ta­saka­le­ndri­ya­vyā­pā­ra­sya a­ndha­kā­ra­sthi­ta­sya ca ‘­a­ha­m­’ iti <lb n="78,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,28</span>jñānaṃ sa­rva­prā­ṇi­nā­mu­pa­jā­ya­mā­naṃ sva­saṃ­vi­di­ta­ma­nu­bhū­ya­te­, tatra ca śa­rī­rā­dya­na­va­bhā­se­'­pi ta­dvya­ti­ri­kta­mā­tma­sva<span type="hard-break">- </span><lb n="78,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,29</span>rūpaṃ pra­ti­bhā­ti | na caitad jñā­na­ma­nu­bhū­ya­mā­na­ma­pya­pa­hno­tuṃ śa­kya­m­, a­nu­bhū­ya­mā­na­syā­pya­pa­lā­pe sa­rvā­pa­lā­pa­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="78,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,30</span>saṅgāt | nā­pye­ta­nno­tpa­dya­te­, kā­dā­ci­tka­tva­vi­ro­dhā­t | nāpi bā­hye­ndri­ya­vyā­pā­ra­pra­bha­va­m­, ta­dvyā­pā­rā­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="78,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,31</span>ve­'­pyu­pa­jā­ya­mā­na­tvā­t | nāpi śabda — li­ṅgā­di­ni­mi­tto­dbhū­ta­m­, ta­da­bhā­ve­'­pyu­tpa­tti­da­rśa­nā­t | na cedaṃ <lb n="78,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,32</span>bā­dhya­tve­nā­pra­mā­ṇa­m­, tatra bā­dha­ka­sa­dbhā­va­syā­si­ddheḥ | na cedaṃ sa­vi­ka­lpa­ka­tve­nā­pra­mā­ṇa­m­, sa­vi­ka­lpa­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="78,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,33</span>syāpi jñānasya pra­mā­ṇa­tve­na pra­ti­pā­da­yi­ṣya­mā­ṇa­tvā­t | ka­dā­ci­cca bā­hye­ndri­ya­vyā­pā­ra­kā­le­'­pi yadā <lb n="78,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,34</span>‘­gha­ṭa­ma­haṃ jā­nā­mi­’ ityevaṃ vi­ṣa­ya­ma­va­ga­ccha­ti tadā svā­tmā­na­ma­pi | tathāhi — tatra yathā vi­ṣa­ya­syā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="78,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,35</span>bhāsaḥ ka­rma­ta­yā ta­thā­'­'­tma­no­'­pya­va­bhā­saḥ ka­rtṛ­ta­yā | na ca śa­rī­rā­dī­nāṃ jñā­tṛ­tā­, yathā hi śa­rī­rā­d <lb n="78,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,36</span>vya­ti­ri­ktā gha­ṭā­da­yaḥ pra­tī­ti­ka­rma­ta­yā pra­ti­bhā­nti — ‘mama gha­ṭā­da­yaḥ­, ahaṃ gha­ṭā­dī­nāṃ jñātā’ evaṃ ‘mama <lb n="78,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,37</span>śa­rī­rā­da­yaḥ­, ahaṃ śa­rī­rā­dī­nāṃ jñātā’ ityevaṃ ca pra­tī­ti­ka­rma­tve­na gha­ṭā­di­bhi­stu­lya­tvā­nna śa­rī­rā­di­saṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="78,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,38</span>ghātasya jñātṛtā | na ca jñā­tra­pra­ti­bhā­saḥ­, ta­da­pra­ti­bhā­se hi ‘­ma­mai­te bhāvāḥ pra­ti­bhā­nti nā­nya­sya­’ ityevaṃ <lb n="78,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,39</span>pra­ti­bhā­so na syāt; ta­da­va­bhā­sā­pa­hna­ve ca gha­ṭā­de­ra­pi kathaṃ pratītiḥ ? iyāṃstu viśeṣaḥ — ekasya pratī<span type="hard-break">- </span><lb n="78,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 78,40</span>ti­ka­rma­tā a­pa­ra­sya ta­tpra­tī­ti­ka­rtṛ­tā na tva­na­va­bhā­saḥ­; ato li­ṅgā­dya­na­pe­kṣa ā­tmā­'­va­bhā­so­'­pya­stī­ti <pb n="079" ana="56 lines"/><lb n="79,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,01</span>kathaṃ ta­syā­dṛ­ṣṭiḥ ? na cāsya pra­tya­ya­sya bā­dhā­ra­hi­ta­syā­pū­rvā­rtha­vi­ṣa­ya­syā­kṣa­ja­vi­ṣa­yā­va­bhā­sa­sye­vā­sa­ndi<span type="hard-break">- </span><lb n="79,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,02</span>gdha­rū­pa­sya ni­ści­ta­rū­pa­tve­na pra­ti­bhā­sa­mā­na­sya smṛ­ti­rū­pa­tā a­prā­mā­ṇyaṃ vā pra­ti­pā­da­yi­tuṃ yuktam | <lb n="79,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,03</span>a­to­'­syā­ma­pi pra­tī­tā­va­va­bhā­sa­mā­na­syā­pa­ro­kṣa­tai­va yuktā na pra­mā­ṇā­nta­ra­ga­mya­tā | </p>
          <p n="a_315" rend="justify"><lb n="79,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,04</span>ya­da­pya­trā­huḥ — ­a­stya­ya­ma­va­bhā­saḥ kintvasya pra­tya­kṣa­tā cintyā | pratyakṣaṃ hī­ndri­ya­vyā­pā­ra­jaṃ jñānam | <lb n="79,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,05</span>ta­thā­co­ktaṃ bhavadbhiḥ — “­i­ndri­yā­ṇāṃ sa­tsaṃ­pra­yo­ge bu­ddhi­ja­nma pra­tya­kṣa­m­” pratya<span type="hard-break">- </span><lb n="79,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,06</span>kṣa­vi­ṣa­ya­tvā­t ta­da­rtha­sya pra­tya­kṣa­tā na tu sā­kṣā­t­, a­ni­ndri­ya­ja­tve­na | tatra gha­ṭā­de­rbā­hye­ndri­yajñā­na­vi­ṣa­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="79,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,07</span>tvena sa­rva­lo­ka­pra­tī­tā­'­dhya­kṣa­tā na­tve­va­mā­tma­naḥ | </p>
          <p n="a_316" rend="justify"><lb n="79,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,08</span>a­thai­va­mu­cye­ta — nātmano gha­ṭā­di­tu­lyā pra­tya­kṣa­tā­, gha­ṭā­de­rhi i­ndri­ya­ja­jñā­na­vi­ṣa­ya­tve­na sā <lb n="79,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,09</span>vya­va­sthā­pya­te­, na tvātmā ka­sya­ci­t pra­mā­ṇa­sya viṣayaḥ | kathaṃ tarhi pratyakṣaḥ ? na jñā­na­vi­ṣa­ya­tvā­t <lb n="79,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,10</span>pratyakṣaḥ api tva­pa­ro­kṣa­tve­na pra­ti­bhā­sa­nā­t pratyakṣa u­cya­te­; tacca ke­va­la­sya gha­ṭā­di­pra­tī­tya­nta­rga­ta­sya <lb n="79,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,11</span>vā­'­pa­ra­sā­dha­naṃ prāk pra­ti­pā­di­tam, e­ta­da­pya­sa­t­; yataḥ a­pa­ra­sā­dha­na­mi­ti ko'rthaḥ — kiṃ ci­drū­pa­sya <lb n="79,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,12</span>sattā, ā­ho­svi­t sva­pra­tī­tau vyāpāraḥ ? yadi ci­drū­pa­sya sa­ttai­vā­tma­pra­kā­śa­na­mu­cya­te tadā dṛṣṭānto <lb n="79,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,13</span>vaktavyaḥ | na cā­trā­'­'­śa­ṅka­nī­ya­m — a­pa­ro­kṣe dṛ­ṣṭā­ntā­nve­ṣa­ṇaṃ na ka­rtta­vya­m­, ya­ta­sta­thā­vi­dhe vi­vā­da­vi­ṣa­ye <lb n="79,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,14</span>su­pra­si­ddhaṃ dṛ­ṣṭā­ntā­nve­ṣa­ṇaṃ dṛśyate | na ca dīpādi dṛ­ṣṭā­ntaḥ­, tatra hi sa­jā­tī­yā­lo­kā­na­pe­kṣa­tve­na <lb n="79,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,15</span>sva­pra­tī­tau sva­pra­kā­śa­ka­tvaṃ vya­va­sthā­pi­taṃ kaiścit na tvi­ndri­yā­grā­hya­tva­m­; ta­da­grā­hya­tve ‘svaprakāśāḥ <lb n="79,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,16</span>pra­dī­pā­da­yaḥ­’ iti ca­kṣu­ṣma­tā­mi­vā­ndhā­nā­ma­pi ta­tpra­tī­ti­pra­sa­ṅgaḥ­; tasmānna sva­pra­kā­śāḥ pra­dī­pā­da­yaḥ | <lb n="79,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,17</span>yattu ā­lo­kā­nta­ra­ni­ra­pe­kṣa­tvaṃ tat ka­sya­ci­dvi­ṣa­ya­sya kācit sāmagrī pra­kā­śi­kā iti naikatra <lb n="79,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,18</span>dṛ­ṣṭa­tve­nā­nya­trā­pi pra­sa­kti­śco­dya­te | atha dvitīyaḥ pakṣaḥ, so­'­pya­yu­ktaḥ­; a­da­rśa­nā­de­va — nahi kaścit <lb n="79,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,19</span>padārthaḥ ka­rtṛ­rū­paḥ ka­ra­ṇa­rū­po vā svātmani ka­rma­ṇī­va sa­vyā­pā­ro dṛṣṭaḥ | kathaṃ ta­rhya­nu­me­ya­tve­'­pyā­tma­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="79,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,20</span>tītiḥ pra­mā­tra­nta­rā­bhā­vā­t ? e­ka­syai­va li­ṅgā­di­ka­ra­ṇa­ma­pe­kṣyava­sthā­bhe­de­na bhede sati adoṣaḥ | </p>
          <p n="a_317" rend="justify"><lb n="79,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,21</span>kiṃca, pra­mā­ṇā­vi­ṣa­ya­tve­'­pya­pa­ro­kṣa­te­tya­sya bhā­ṣi­ta­sya ko'rthaḥ ? jñā­tṛ­ta­yā sva­rū­pe­ṇā­va­bhā­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="79,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,22</span>namiti cet, gha­ṭā­da­yo­'­pi kiṃ pa­ra­rū­pa­ta­yā pra­tī­ti­vi­ṣa­yāḥ ? ato yad yasya rūpaṃ tat pra­mā­ṇa­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="79,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,23</span>ṣa­ya­tve­'­pya­va­sī­ya­te iti na jñā­nā­vi­ṣa­ya­tā pramātuḥ | tathāhi — tasya jñātṛtā pra­mā­tṛ­tā­'­'­tma­sva­rū­pa­tā­, <lb n="79,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,24</span>ghaṭādeḥ pra­me­ya­tā jñeyatā gha­ṭā­di­rū­pa­tā­; ato yathā tasya sva­rū­pe­ṇā­va­bhā­sa­nā­nnā­'­pra­tya­kṣa­tā ta­dva­dā­tma<span type="hard-break">- </span><lb n="79,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,25</span>no'pi | a­bhyu­pa­ga­ma­nī­yaṃ cai­ta­t­, a­nya­thā­'­'­tmā­di­sva­saṃ­ve­da­na­sya pra­tya­kṣa­syā­pi pra­tya­kṣā­di­la­kṣa­ṇa­vya­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="79,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,26</span>riktaṃ la­kṣa­ṇā­nta­raṃ va­kta­vya­m­; tathā ca pra­mā­ṇe­ya­ttā­vyā­ghā­taḥ­, ke­na­ci­t pra­tya­kṣā­di­la­kṣa­ṇe­nā­tmā­di­vi­ṣa­ya­sya <lb n="79,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,27</span>sva­saṃ­ve­da­na­syā­saṃ­gra­hā­t | i­to­'­pyuktaṃ pra­mā­tṛ­va­t pha­le­'­pi saṃ­ve­da­nābhyu­pa­ga­ma­pra­sa­ṅgā­t | ta­thā­'­bhyu­pa­ga­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="79,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,28</span>dadoṣa iti cet, tathā coktam — <lg n="a_318"><l><lb n="79,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,29</span>“­saṃ­vi­ttiḥ saṃ­vi­tti­ta­yai­va saṃvedyā na saṃ­ve­dya­ta­yā­”</l><trailer type="lg" n="a_319"> iti | </trailer></lg><lb n="79,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,30</span>etat prāk pra­ti­kṣi­pta­m­, na sva­rū­pā­va­bhā­se pramāṇāvi­ṣa­ya­tā | kiṃca, evaṃ ka­lpya­mā­ne bo­dha­dva­ya­mā­nta­ra­m <lb n="79,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,31</span>sva­saṃ­vi­drū­paṃ ca kalpitaṃ syāt, tathā cā­yu­kta­m­, e­ka­smā­de­va vi­ṣa­yā­va­bhā­sa­si­ddheḥ kiṃ dva­ya­ka­lpa­na­yā ? <lb n="79,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,32</span>a­tho­cye­ta — kalpanā hya­na­va­bhā­sa­mā­na­sya­, bodhadvaye tu gha­ṭā­di­va­da­va­bhā­so­'­stī­ti na kalpanā | ya­dī­dṛ­śāḥ <lb n="79,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,33</span>pra­ti­bhā­sāḥ pra­mā­ṇa­tve­na vya­va­sthā­pya­nte tadā ‘­gha­ṭa­ma­haṃ cakṣuṣā pa­śyā­mi­’­i­ti ka­ra­ṇa­pra­tī­ti­ra­pi pramātṛ — <lb n="79,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,34</span>pha­la­pra­tī­ti­va­t ka­lpa­nī­yā | </p>
          <p n="a_320" rend="justify"><lb n="79,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,35</span>yā'pi kaiścit ka­ra­ṇa­pra­tī­tiḥ pra­tya­kṣa­tve­no­ktā sā'pi nātīva saṃ­ga­ccha­te | tathāhi — <lb n="79,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,36</span>‘­gha­ṭa­ma­haṃ cakṣuṣā pa­śyā­mi­’­i­tya­syā­ma­va­ga­tau kiṃ go­la­ka­sya ca­kṣu­ṣṭva­m­, ā­ho­svi­t tadvyati<span type="hard-break">- </span><lb n="79,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,37</span>riktasya ? go­la­ka­sya cakṣuṣṭve na ka­ści­da­ndhaḥ syāt | ta­dvya­ti­ri­kta­sya ca ra­śme­ra­na­bhyu­pa­ga­maḥ­; a­bhyu­pa­ga­me <lb n="79,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,38</span>vā na pra­tī­ti­vi­ṣa­yaḥ­, kevalaṃ śa­bda­mā­tra­mu­ccā­ra­ya­ti gha­ṭa­pra­tī­ti­kā­le | evaṃ ca pramātṛ — pha­la­vi­ṣa­yaṃ <lb n="79,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,39</span>śa­bdo­ccā­ra­ṇa­mā­tra­ma­va­sī­ya­te­, na ca tayoḥ pra­tī­ti­go­ca­ra­tā ka­ra­ṇa­sye­va tathāhi — i­ndri­ya­vyā­pā­re <lb n="79,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 79,40</span>sati śa­rī­rā­d vya­va­cchi­nna­sya vi­ṣa­ya­syai­va ke­va­la­syā­va­bhā­sa­na­mi­ti nyā­ya­vi­daḥ pra­ti­pa­nnāḥ | ‘kiṃ tasyāva<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="080" ana="55 lines"/><lb n="80,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,01</span>bhā­sa­na­m­’ iti pa­rya­nu­yo­ge mūkatvaṃ pa­ri­hā­ra­mā­huḥ­, vya­pa­de­ṣṭu­ma­śa­kya­tvā­t | ataḥ pra­mā­tra­va­bhā­sā­nu­pa­pa­ttiḥ | </p>
          <p n="a_321" rend="justify"><lb n="80,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,02</span>na­nu­‘­a­ha­m­’ iti pratyayaḥ sa­rva­lo­ka­sā­kṣi­ko nai­vā­pa­hno­tuṃ śakyaḥ | a­na­pa­hna­ve sa­vi­ṣa­yaḥ­, ni­rvi­ṣa­yo <lb n="80,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,03</span>vā ? ni­rvi­ṣa­ya­tā pra­tya­yā­nā­ma­bā­dhi­ta­rū­pā­ṇāṃ katham ? sa­vi­ṣa­ya­tve­'­pi pra­mā­tra­pra­ti­bhā­se kiṃ­vi­ṣa­yo­'­yaṃ <lb n="80,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,04</span>pratyayaḥ ? na pra­tya­yā­pa­hna­vaḥ na cāsya ni­rvi­ṣa­ya­tā kintu de­hā­di­vya­ti­ri­kto vi­ṣa­ya­tve­nā­va­bhā­sa­mā­na ā<span type="hard-break">- </span><lb n="80,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,05</span>tmā'sya na viṣayaḥ na ca jñā­tṛ­tve­nā­va­bhā­sa­mā­na i­tyu­cya­te | kastarhi viṣayaḥ ? śa­rī­ra­mi­ti brūmaḥ | tathāhi — <lb n="80,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,06</span>‘­kṛ­śo­'­ha­m sthū­lo­'­ha­m gau­ro­'­ha­m­’­i­ti śa­rī­rā­dyā­la­mba­naiḥ pra­tya­yai­ra­sya sa­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇa­tā­'­va­sī­ya­te | </p>
          <p n="a_322" rend="justify"><lb n="80,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,07</span>nanvevaṃ sukhyā­di­pra­tya­yai­ra­pya­ha­ṅkā­ra­sya sa­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇa­tā — sukhyahaṃ duḥ­khya­ha­mi­ti vā, ato na deha<span type="hard-break">- </span><lb n="80,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,08</span>vi­ṣa­ya­tā | ya­cco­cya­te ‘­gau­ro­'­ha­mi­tyā­di­sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇya­da­rśa­nā­ccha­rī­rā­la­mba­na­tva­m­’ iti, ta­trā­pye­ta­dvi<span type="hard-break">- </span><lb n="80,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,09</span>cāryam — gau­rā­dī­nāṃ śa­rī­rā­di­vya­ti­ri­ktā­nā­ma­na­ha­ṅkā­rā­spa­da­tvaṃ dṛṣṭaṃ ta­dva­ccha­rī­rā­di­ga­tā­nā­ma­pi yuktaṃ vyava<span type="hard-break">- </span><lb n="80,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,10</span>sthā­pa­yi­tu­m | tathā ca vā­rtti­ka­kṛ­to­kta­m — “na hyasya dra­ṣṭu­rya­de­ta­d mama gauraṃ rūpaṃ so­'­ha­mi­ti bhavati <lb n="80,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,11</span>pra­tya­yaḥ­, kevalaṃ ma­tu­blo­paṃ kṛtvaivaṃ ni­rdi­śa­ti­” </p>
          <p n="a_323" rend="justify"><lb n="80,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,12</span>a­ya­ma­rthaḥ — śa­rī­re­'­ha­ṅkā­ra au­pa­cā­ri­ko na tā­ttvi­kaḥ­, ya­thā­'­nya­smiṃ­sta­tkā­rya­kā­ri­ṇya­tya­nta­ni­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="80,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,13</span>ṭe­'­ha­ṅkā­ro gauṇaḥ ‘­yo­'­yaṃ so­'­ha­m­’ iti, evaṃ śa­rī­re­'­pi | yato ni­mi­ttā­d a­ya­me­ta­smiṃ­stūbha­ya­saṃ­pra­ti­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="80,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,14</span>nne­'­nā­tma­rū­pe i­daṃ­tā­pra­tya­ya­vi­ṣa­ye­'­ha­ṅkā­ra­sta­ta eva śa­rī­re­'­pi | ā­tma­vi­ṣa­ya­stva­ha­ṅkā­ro nau­pa­cā­ri­kaḥ­, <lb n="80,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,15</span>i­daṃ­pra­tya­yā­saṃ­bhi­nnā­haṃ­pra­tya­ya­pra­ti­bhā­si­tvā­t pramātā śa­rī­rā­di­vya­ti­ri­ktaḥ | </p>
          <p n="a_324" rend="justify"><lb n="80,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,16</span>e­ta­de­va katham ? ‘­ma­me­daṃ śa­rī­ra­m­’ iti pra­tya­yo­pā­dā­nā­t ‘­ma­mā­ya­mā­tmā­’­i­ti pra­tya­yā­bhā­vā­cca | nanu <lb n="80,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,17</span>‘­ma­mā­ya­mā­tmā­’ iti kiṃ na bhavati pratyayaḥ ? na bha­va­tī­ti brūmaḥ | kathaṃ ta­rhye­va­mu­cya­te ? kevalaṃ śabda u­ccā­rya­te <lb n="80,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,18</span>na tu pra­tya­ya­sya saṃbhavaḥ | atrāpi ma­ma­pra­tya­ya­pra­ti­bhā­sa­syā­da­rśa­nā­t śa­bdo­ccā­ra­ṇa­mā­traṃ kena vāryate | kimi<span type="hard-break">- </span><lb n="80,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,19</span>dānīṃ su­khā­di­yo­gaḥ śa­rī­ra­sye­ṣya­te ? nai­va­m­, su­khā­di­yo­gā­bhā­vā­t mi­thyā­pra­tya­yo­'­yaṃ ‘­su­khya­ha­m­’­i­ti <lb n="80,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,20</span>na tve­ta­dā­la­mba­naḥ | ato vya­va­sthi­ta­m — jñā­tṛ­pra­ti­bhā­sā­da­rśa­nā­t pra­ti­bhā­se vā śa­rī­ra­sya jñātṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="80,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,21</span>tve­nā­va­bhā­sa­nā­nna de­hā­di­vya­ti­ri­kta­syā­haṃ­pra­tya­ya­vi­ṣa­ya­tā­; śa­rī­ra­sya ca jñā­tṛ­tve­nā­va­bhā­sa­mā­na­syā­pi pramāṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="80,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,22</span>siddhā bu­ddhi­yo­ga­ni­ṣe­dhā­nmi­thyā­pra­tya­yā­la­mba­na­tā­; na tu ta­syā­cai­ta­nye­'­nyaḥ kaścid jñātā pra­tya­kṣa­pra­mā­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="80,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,23</span>viṣayaḥ si­dhya­tī­tyā­di­ ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; yato bhavatu jai­mi­nī­yā­nāṃ “­sa­tsaṃ­pra­yo­ge pu­ru­ṣa­sye­ndri­yā­ṇāṃ buddhi<span type="hard-break">- </span><lb n="80,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,24</span>janma pra­tya­kṣa­m­” i­ti­la­kṣa­ṇa­la­kṣi­te­ndri­ya­pra­tya­kṣa­vā­di­nā­m ‘­a­ha­m­’ i­tya­va­bhā­sa­pra­tya<span type="hard-break">- </span><lb n="80,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,25</span>ya­syā­ni­ndri­ya­ja­tve­nā­trā­'­pra­tya­kṣa­tva­do­ṣo nāsmākaṃ jinama­tā­nu­sā­ri­ṇā­m­, na hya­smā­ka­mi­ndri­ya­ja­me­va pratyakṣaṃ <lb n="80,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,26</span>kiṃtu yad yatra viśadaṃ jñā­na­mi­ndri­yā­ni­ndri­ya­ni­mi­ttaṃ tat tatra pra­tya­kṣa­mi­tya­bhyu­pa­ga­mā­t­, “tad i­ndri­yā­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="80,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,27</span>ndri­ya­ni­mi­tta­m­” iti vā­ca­ka­mu­khya­va­ca­nā­t | tena yathā pra­tya­kṣa­vi­ṣa­ya­tve­na <lb n="80,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,28</span>ghaṭādeḥ pra­tya­kṣa­tā ta­thā­'­'­tma­no­'­pi sva­saṃ­ve­da­nā­dhya­kṣa­tā­yāṃ ko virodhaḥ ? ata eva yaducyate ‘­gha­ṭā­de­rbhi<span type="hard-break">- </span><lb n="80,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,29</span>nna­jñā­na­grā­hya­tve­na pra­tya­kṣa­tā vya­va­sthā­pya­te­; ā­tma­na­stva­pa­ro­kṣa­tve­na pra­ti­bhā­sa­nā­t pra­tya­kṣa­tva­m | tacca ke­va­la­sya <lb n="80,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,30</span>gha­ṭā­di­pra­tī­tya­nta­rga­ta­sya vā­'­pa­ra­sā­dha­naṃ prāk pra­ti­pā­di­ta­mi­tya­tra a­pa­ra­sā­dha­na­mi­ti ko'rthaḥ — kiṃ ci­drū­pa­sya <lb n="80,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,31</span>sattā, ā­ho­svi­t sva­pra­tī­tau vyāpāraḥ ? iti pa­kṣa­dva­ya­mu­tthā­pya pra­tha­ma­pa­kṣe ci­drū­pa­sya sa­ttai­vā­tma­pra­kā­śa­naṃ <lb n="80,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,32</span>ya­dyu­cya­te tadā dṛṣṭānto va­kta­vyaḥ­’ iti, ta­nni­ra­sta­m­; a­dhya­kṣa­pra­tī­te­'­rthe dṛ­ṣṭā­ntā­nve­ṣa­ṇa­syā­yu­kta­tvā­t | </p>
          <p n="a_325" rend="justify"><lb n="80,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,33</span>atha vi­vā­da­go­ca­re­'­dhya­kṣa­pra­tī­te­'­pi dṛ­ṣṭā­ntā­nve­ṣa­ṇaṃ loke su­pra­si­ddha­mi­ti so­'­trā­pi vaktavya<span type="hard-break">- </span><lb n="80,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,34</span>sta­dā­'­stye­va pra­dī­pā­di­la­kṣa­ṇo dṛ­ṣṭā­nto­'­pi jñānasya prakāśaṃ prati sa­jā­tī­yā­pa­rā­na­pe­kṣa­ṇe sādhye | <lb n="80,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,35</span>tathāhi — yathā pra­dī­pā­dyā­lo­ko na sva­pra­ti­pa­ttā­vā­lo­kā­nta­ra­ma­pe­kṣa­te tathā jñā­na­ma­pi sva­pra­ti­pa­ttau na <lb n="80,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,36</span>sa­mā­na­jā­tī­ya­jñā­nā­pe­kṣa­m | e­tā­va­nmā­tre­ṇā­'­'­lo­ka­sya dṛ­ṣṭā­nta­tvaṃ na pu­na­sta­syā­pi jñā­na­tva­mā­sā­dya­te | <lb n="80,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,37</span>yena ‘­i­ndri­yā­grā­hya­tvā­cca­kṣu­ṣma­tā­mi­vā­ndhā­nā­ma­pi ta­tpra­tī­ti­pra­sa­ṅgaḥ’ iti preryate | na hi dṛṣṭānte <lb n="80,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,38</span>sādhya — dharmi — dharmāḥ sa­rve­'­pi ā­sa­ñja­yi­tuṃ yuktāḥ; anyathā gha­ṭe­'­pi śa­bda­dha­rmāḥ śa­bda­tvā­da­yaḥ pra­sa­jye­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="80,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,39</span>nniti tasyāpi śro­tra­grā­hya­tva­pra­sa­ṅgaḥ | na ca sā­dha­rmya­dṛ­ṣṭā­nta­ma­nta­re­ṇa pra­mā­ṇa­pra­tī­ta­syā­pya­rtha­syā­pra­si­ddhi­ri­ti <lb n="80,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,40</span>śakyaṃ va­ktu­m­, anyathā jī­va­ccha­rī­ra­syā­pi sā­tma­ka­tve sādhye to­dva­nta­tprasi­ddha­dṛ­ṣṭā­nta­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="80,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,41</span>bhāvāt prā­ṇā­di­ma­ttvā­de­sta­tsi­ddhi­rna syāt | </p>
          <p n="a_326" rend="justify"><lb n="80,42"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 80,42</span>atha sā­dha­rmya­dṛ­ṣṭā­ntā­bhā­ve­'­pi dṛ­ṣṭa­vai­dha­rmya­dṛ­ṣṭā­nta­sya ghaṭādeḥ sa­dbhā­vā­t ke­va­la­vyati­re­ki­ba­lā­t tatra <pb n="081" ana="48 lines"/><lb n="81,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,01</span>ta­tsi­ddhi­sta­rhi yatra sva­pra­kā­śa­ka­tvaṃ nāsti ta­trā­rtha­pra­kā­śa­ka­tva­ma­pi nāsti, yathā gha­ṭā­dā­vi­ti vyati<span type="hard-break">- </span><lb n="81,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,02</span>re­ka­dṛ­ṣṭā­nta­sa­dbhā­vā­da­rtha­pra­kā­śa­ka­tva­la­kṣa­ṇā­ddhe­toḥ sva­pra­kā­śa­ka­tvaṃ vi­jñā­na­sya kimiti na siddhimā<span type="hard-break">- </span><lb n="81,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,03</span>sā­da­ya­ti ? yattūktam ‘­ka­sya­ci­da­rtha­sya kācit sā­ma­grī­, tena prakāśaḥ pra­kā­śā­nta­ra­ni­ra­pe­kṣa eva <lb n="81,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,04</span>sva­grā­hi­ṇi jñāne pra­ti­bhā­ti­’ tad yu­kta­me­va­, yathā hi sva­sā­ma­grī­ta u­pa­jā­ya­mā­nāḥ pra­dī­pā­lo­kā­da­yo <lb n="81,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,05</span>na sa­mā­na­jā­tī­ya­mā­lo­kā­nta­raṃ sva­grā­hi­ṇi jñāne pra­ti­bhā­sa­mā­nā a­pe­kṣa­nte tathā sva­sā­ma­grī­ta <lb n="81,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,06</span>u­pa­jā­ya­mā­naṃ vijñānaṃ svā­rtha­pra­kā­śa­sva­bhā­vaṃ sva­pra­ti­pa­ttau na jñā­nā­nta­ra­ma­pe­kṣa­te­; pra­ti­ni­ya­ta­tvā­t <lb n="81,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,07</span>sva­kā­ra­ṇā­ya­tta­ja­nma­nāṃ bhā­va­śa­ktī­nā­m | yattu pra­dī­pā­lo­kā­di­kaṃ sa­jā­tī­yā­lo­kā­nta­ra­ni­ra­pe­kṣa­ma­pi <lb n="81,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,08</span>sva­pra­ti­pa­ttau jñā­na­ma­pe­kṣa­te tat ta­syā­jñā­na­rū­pa­tvā­t jñānasya ca ta­dvi­pa­rya­ya­sva­bhā­va­tvād yu­kti­yu­kta­mi­ti <lb n="81,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,09</span>‘­nai­ka­tra dṛṣṭaḥ sva­bhā­vo­'­nya­trā­sa­ñja­yi­tuṃ yuktaḥ’ iti pū­rva­pa­kṣavaco niḥ­sā­ra­ta­yā vya­va­sthi­ta­m | </p>
          <p n="a_327" rend="justify"><lb n="81,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,10</span>a­thā­lo­ka­sya ta­da­nta­ra­ni­ra­pe­kṣā pra­ti­pa­tti­ru­pa­la­bdhe­ti na ta­ddṛ­ṣṭā­nta­ba­lā­d jñā­na­syā­pi jñā­nā­nta­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="81,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,11</span>ni­ra­pe­kṣā pra­ti­pa­ttiḥ­, a­dṛ­ṣṭa­tvā­t svātmani kri­yā­vi­ro­dhā­cca­; na­nve­va­mu­pa­la­bhya­mā­ne­'­pi vastuni ya­dya­dṛ­ṣṭa<span type="hard-break">- </span><lb n="81,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,12</span>tvam vi­ro­dha­śco­cye­ta tadā svā­tma­va­d gha­ṭā­de­ra­pi bāhyasya na grāhakaṃ jñā­na­m­, a­dṛ­ṣṭa­tvā­t jaḍasya <lb n="81,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,13</span>pra­kā­śā­yo­gā­cce­tya­pi vadataḥ sau­ga­ta­sya na va­ktra­va­kra­tā sa­mu­pa­jā­ya­te | ­ta­thā­hya­sā­va­pye­vaṃ vaktuṃ <lb n="81,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,14</span>samarthaḥ — jaḍaṃ vastu na svataḥ pra­kā­śa­te­, vi­jñā­na­va­t­, ja­ḍa­tva­hā­ni­pra­sa­ṅgā­t | nāpi parataḥ pra­kā­śa­mā­na­m­, <lb n="81,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,15</span>nīla — su­khā­di­vya­ti­ri­kta­sya vi­jñā­na­syā­saṃ­ve­da­ne­nā­sa­ttvā­t | </p>
          <p n="a_328" rend="justify"><lb n="81,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,16</span>atha ‘­nī­la­sya pra­kā­śaḥ­’ iti pra­kā­śa­mā­na­nī­lā­di­vya­ti­ri­kta­sta­tpra­kā­śaḥ­, anyathā bhedenāsyāṃ <lb n="81,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,17</span>pra­ti­pa­ttau saṃ­ve­da­na­sya ta­tpra­ti­bhā­so na syāt; nanu na nīla — ta­dve­da­na­yoḥ pṛ­tha­ga­va­bhā­saḥ pra­tya­kṣa­saṃ­bha­vī­, <lb n="81,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,18</span>pra­kā­śa­vi­vi­kta­sya nī­lā­de­ra­na­nu­bha­vā­t ta­dvi­ve­ke­na ca bo­dha­syā­pra­ti­bhā­sa­nā­t | na cā­dhya­kṣa­to <lb n="81,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,19</span>vi­ve­ke­nā­pra­tī­ya­mā­na­yo­rnī­la — ta­tsaṃ­vi­do­rbhe­do yuktaḥ, vi­ve­kā­da­rśa­na­sya bhe­da­vi­pa­rya­yā­śra­ya­tvā­t­; nīla — <lb n="81,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,20</span>ta­tsva­rū­pa­va­t | athāpi kalpanā nīla — ta­tsaṃ­vi­do­rbhe­da­mu­lli­kha­ti — ‘­nī­la­syā­nu­bha­vaḥ­’ iti; na­nva­bhe­de­'­pi <lb n="81,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,21</span>bhe­do­lle­kho dṛṣṭo yathā — ‘­śi­lā­pu­tra­ka­sya vapuḥ’ ‘­nī­la­sya vā sva­rū­pa­m­’ iti | atha tatra pra­tya­kṣā­rū<span type="hard-break">- </span><lb n="81,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,22</span>ḍho­'­bhe­do bādhaka iti na bhe­do­lle­khaḥ satyaḥ sa tarhi nīla — saṃ­vi­do­ra­pi pra­tya­kṣā­rū­ḍho­'­bhe­do­'­stī­ti <lb n="81,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,23</span>na bhe­da­ka­lpa­nā satyā | tadevaṃ nī­lā­di­kaṃ sukhādikaṃ ca sva­pra­kā­śa­va­puḥ pra­ti­bhā­tī­ti sthi­ta­m­, <lb n="81,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,24</span>ta­dvya­ti­ri­kta­sya pra­kā­śa­syā­pra­ti­bhā­sa­ne­nā­bhā­vā­t | </p>
          <p n="a_329" rend="justify"><lb n="81,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,25</span>bhavatu vā vya­ti­ri­kto bo­dha­sta­thā­pi na tadgrāhyā nī­lā­da­yo yuktāḥ | tathāhi — tu­lya­kā­lo vā <lb n="81,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,26</span>bo­dha­ste­ṣāṃ pra­kā­śa­kaḥ­, bhi­nna­kā­lo vā ? tu­lya­kā­lo­'­pi pa­ro­kṣaḥ­, sva­saṃ­vi­di­to vā ? na tāvat pa­ro­kṣaḥ­, <lb n="81,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,27</span>yataḥ “­a­pra­tya­kṣo­pa­la­mbha­sya nā­rtha­dṛ­ṣṭiḥ pra­si­dhya­ti­” i­tyā­di­nā sva­saṃ­vi­di­ta­tvaṃ jñānasya <lb n="81,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,28</span>pra­sā­dha­ya­nta e­ta­tpa­kṣaṃ ni­rā­ka­ri­ṣyā­maḥ | nāpi jñā­nā­nta­ra­ve­dyaḥ­, a­na­va­sthā­di­dū­ṣa­ṇa­syā­tra pakṣe pra­da­rśa­yi<span type="hard-break">- </span><lb n="81,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,29</span>ṣya­mā­ṇa­tvā­t | sva­saṃ­ve­da­na­pa­kṣe tu ya­thā­'­nta­rni­lī­no bodhaḥ sva­saṃ­vi­di­taḥ pra­ti­bhā­ti tathā tatkāle <lb n="81,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,30</span>sva­pra­kā­śa­va­pu­ṣo nī­lā­da­yo ba­hi­rde­śa­saṃ­ba­ndhi­ta­yā pra­ti­bhā­nti iti sa­mā­na­kā­la­yo­rnī­la — ta­tsaṃ­ve­da­na­yoḥ <lb n="81,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,31</span>sva­ta­ntra­yoḥ pra­ti­bhā­sa­nā­t sa­vye­ta­ra­go­vi­ṣā­ṇa­yo­ri­va na ve­dya­ve­da­ka­bhā­vaḥ | sa­mā­na­kā­la­syā­pi bodhasya <lb n="81,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,32</span>nīlaṃ prati grā­ha­ka­tve nī­la­syā­pi taṃ prati grā­ha­ka­tā­pra­sa­ṅgaḥ | </p>
          <p n="a_330" rend="justify"><lb n="81,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,33</span>sa­mā­na­kā­la­pra­ti­bhā­sā­'­vi­śe­ṣe­'­pi bu­ddhi­rnī­lā­dī­nāṃ gra­ha­ṇa­mu­pa­ra­ca­ya­tī­ti grā­hi­kā­, nī­lā­da­ya­stu <lb n="81,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,34</span>grāhyāḥ, nai­ta­da­pi yu­kta­m­; yato nīla — bo­dha­vya­ti­ri­ktā na gra­ha­ṇa­kri­yā pra­ti­bhā­ti | tathāhi — bodhaḥ <lb n="81,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,35</span>su­khā­spa­dī­bhū­to hṛdi, bahiḥ sphu­ṭa­mu­dbhā­sa­mā­na­ta­nu­śca nī­lā­di­rā­bhā­ti na­tva­pa­rā gra­ha­ṇa­kri­yā pra­ti­bhā­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="81,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,36</span>viṣayaḥ | ta­da­na­va­bhā­se ca na tayā vyā­pya­mā­na­ta­yā nīlādeḥ karmatā yuktā | bhavatu vā nīla — bodhavya<span type="hard-break">- </span><lb n="81,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,37</span>tiriktā kriyā tathāpi kiṃ tasyā api svataḥ pra­tī­tiḥ­, ya­dvā­'­nya­taḥ ? tatra yadi svato gra­ha­ṇa­kri­yā prati<span type="hard-break">- </span><lb n="81,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,38</span>bhāti tathā sati bodhaḥ nīlam gra­ha­ṇa­kri­yā ceti trayaṃ sva­rū­pa­ni­ma­gna­me­ka­kā­laṃ pra­ti­bhā­tī­ti na kartṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="81,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,39</span>karma — kri­yā­vya­va­hṛ­tiḥ | a­thā­nya­to gra­ha­ṇa­kri­yā pra­ti­bhā­ti­; nanu ta­trā­pya­pa­rā gra­ha­ṇa­kri­yā upeyā — anyathā <lb n="81,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,40</span>tasyā grā­hya­tā­'­si­ddheḥ — pu­na­sta­trā­pya­pa­rā ka­rma­tā­ni­ba­ndha­naṃ kriyā u­pe­ye­tya­na­va­sthā­; tanna gra­ha­ṇa­kri­yā­'­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="81,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 81,41</span>rā­'­sti­, ta­tsva­rū­pā­'­na­va­bhā­sa­nā­t | ta­ta­ścā­ntaḥ­saṃ­ve­da­na­m ba­hi­rnī­lā­di­kaṃ ca sva­pra­kā­śa­me­ve­ti | <pb n="082" ana="44 lines"/></p>
          <p n="a_331" rend="justify"><lb n="82,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,01</span>sva­saṃ­vi­tti­mā­tra­vā­daḥ sā­dhī­yā­n yadi ta­rhya­nta­rni­lī­no bodho nī­lā­de­rna bodhakaḥ kintu sva­pra­kā­śa <lb n="82,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,02</span>e­vā­sau­; tathā sati ‘­nī­la­ma­haṃ vedmi’ iti karma — ka­rtṛ­bhā­vā­bhi­ni­ve­śī pratyayo na bha­ve­t­, vi­ṣa­ya­sya karma — <lb n="82,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,03</span>ka­rtṛ­bhā­va­syā­bhā­vā­t | nanu vi­ṣa­ya­ma­nta­re­ṇā­pi pratyayo dṛṣṭa eva, yathā śu­kti­kā­yāṃ ra­ja­tā­va­ga­maḥ | atha <lb n="82,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,04</span>bā­dha­ko­da­yā­t pu­na­rbhrā­nti­ra­sau­, nīlādau tu ka­rma­tā­de­rna bā­dhā­'­stī­ti satyatā | na­nva­trā­pi bodha — nīlādeḥ <lb n="82,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,05</span>sva­rū­pā­saṃ­sa­kta­sya dvayasya svā­ta­ntryo­pa­la­mbho­'­sti bādhakaḥ karma — ka­rtṛ­bhā­vo­lle­kha­sya | atha kimasyā bhrānterni<span type="hard-break">- </span><lb n="82,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,06</span>ba­ndha­na­m ? nahi bhrā­nti­ra­pi nirbījā bha­va­ti­; nanu pū­rva­bhrā­nti­re­vo­tta­ra­ka­rma — ka­rtṛ­bhā­vā­va­ga­te­rni­ba­ndha­na­m­; <lb n="82,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,07</span>pū­rva­bhrā­nti­ka­rma­tā­de­ra­pi aparā pū­rva­bhrā­nti­ri­tya­nā­di­rbhrā­nti­pa­ra­mpa­rā­, ka­rma­tā­di­rna tattvam | </p>
          <p n="a_332" rend="justify"><lb n="82,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,08</span>athavā ‘­nī­la­m­’ iti pra­tī­ti­stā­va­nmā­trā­dhya­va­sā­yi­nī pṛ­tha­k­, ‘­a­ha­m­’ ityapi ma­ti­ra­nta­ru­lle­kha­mu<span type="hard-break">- </span><lb n="82,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,09</span>dvahantī bhinnā, ‘­ve­dmi­’ ityapi pra­tī­ti­ra­pa­rai­va­; tataśca pa­ra­spa­rā­saṃ­sa­kta­pra­tī­ti­tri­ta­yaṃ kra­ma­va­t prati<span type="hard-break">- </span><lb n="82,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,10</span>bhāti na karma — ka­rtṛ­bhā­vaḥ­, tu­lya­kā­la­yo­sta­syā­yo­gā­t bhi­nna­kā­la­yo­ra­pya­na­va­bhā­sa­nā­nna ka­rma­tā­di­ga­tiḥ <lb n="82,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,11</span>ka­tha­ñci­t saṃ­bha­vi­nī | </p>
          <p n="a_333" rend="justify"><lb n="82,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,12</span>athāpi da­rśa­nā­t prāk sannapi nīlātmā na bhāti ta­du­da­ye ca bhātīti karmatā tasya, nai­ta­da­pi <lb n="82,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,13</span>sā­dhī­yaḥ­; yataḥ prāg bhā­vo­'­rtha­sya na siddhaḥ | da­rśa­ne­na sva­kā­lā­va­dhe­ra­rtha­sya gra­ha­ṇā­d da­rśa­na­kā­le hi <lb n="82,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,14</span>nī­la­mā­bhā­ti na tu tataḥ prāk, tat kathaṃ pū­rva­bhā­vo­'­rtha­sya sidhyet tasya da­rśa­na­sya pū­rva­kā­le vi­ra­hā­t ? <lb n="82,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,15</span>na ca tatkāle darśanaṃ prā­ga­rtha­sa­nni­dhiṃ vya­na­kti­, sarvadā ta­tpra­ti­bhā­sa­pra­sa­ṅgā­t | a­thā­'­nye­na da­rśa­ne­na <lb n="82,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,16</span>prāgarthaḥ pra­tī­ya­te­, nanu ta­dda­rśa­nā­da­pi prāk sa­dbhā­vo­'­rtha­syā­nye­nā­va­se­ya i­tya­na­va­sthā | tasmāt sarvasya <lb n="82,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,17</span>nī­lā­de­rda­rśa­na­kā­le pra­ti­bhā­sa­nā­nna tatpūrvaṃ sattā sidhyati | </p>
          <p n="a_334" rend="justify"><lb n="82,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,18</span>athāpi ‘­pū­rva­dṛ­ṣṭaṃ pa­śyā­mi­’ iti vya­va­sā­yā­t prāgarthaḥ si­dhya­ti­, prā­ga­rtha­sa­ttāṃ vinā <lb n="82,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,19</span>dṛ­śya­mā­na­sya pū­rva­dṛ­ṣṭe­na e­ka­tva­ga­te­ra­yo­gā­t | kena pu­na­re­ka­tvaṃ ta­yo­rga­mya­te — ki­mi­dā­nī­nta­na­da­rśa­ne­na­, <lb n="82,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,20</span>pū­rva­da­rśa­ne­na vā ? na tāvat pū­rva­da­rśa­ne­na­, tatra ta­tkā­lā­va­dhe­re­vā­rtha­sya pra­ti­bhā­sa­nā­t | nahi tena svapra<span type="hard-break">- </span><lb n="82,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,21</span>ti­bhā­si­no­'­rtha­sya va­rtta­mā­na­kā­la­da­rśa­na­vyā­pti­ra­va­sī­ya­te­, tatkāle sā­mpra­ti­ka­da­rśa­nā­de­ra­bhā­vā­t | na <lb n="82,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,22</span>cāsat pra­ti­bhā­ti­, da­rśa­na­sya vi­ta­tha­tva­pra­sa­ṅgā­t | nā­pī­dā­nī­nta­na­da­rśa­ne­na pū­rva­da­rśa­nā­di­vyā­pti­rnī­lā­de­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="82,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,23</span>va­sī­ya­te­, ta­dda­rśa­na­kā­le pū­rva­dṛ­kkā­la­syā­sta­ma­yā­t | na cā­sta­mi­ta­pū­rva­da­rśa­nā­di­saṃ­spa­rśa­ma­va­ta­ra­ti pra­tya­kṣa­m­, <lb n="82,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,24</span>vi­ta­tha­tva­pra­sa­ṅgā­de­va | tasmād ‘­a­pā­stata­tpū­rva­dṛ­gā­di­yo­gaṃ sarvaṃ vastu dṛśā gṛ­hya­te­, pū­rva­dṛ­ṣṭa­tāṃ tu smṛti<span type="hard-break">- </span><lb n="82,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,25</span>ru­lli­kha­ti­’ tada­pā­sta­m­, dṛ­ṣṭa­to­lle­khā­bhā­vā­t | na ca ‘sa e­vā­ya­m­’ iti pra­tī­ti­re­kā­, ‘saḥ’ iti <lb n="82,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,26</span>smṛ­ti­rū­pa­m­, ‘­a­ya­m­’ iti tu dṛśaḥ sva­rū­pa­m­; ta­tpa­ro­kṣā­'­pa­ro­kṣā­kā­ra­tvā­nnai­ka­sva­bhā­vau pra­tya­yau­, tat <lb n="82,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,27</span>ku­ta­sta­ttva­si­ddhiḥ ? </p>
          <p n="a_335" rend="justify"><lb n="82,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,28</span>a­thā­nu­mā­nā­t prā­gbhā­vo­'­rtha­sya sidhyati prāk sattāṃ vinā pa­ścā­dda­rśa­nā­yo­gā­di­ti­, ta­da­pya­sa­t­; <lb n="82,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,29</span>yataḥ pa­ścā­dda­rśa­na­sya prāksattāyāḥ saṃbandho na siddhaḥ, prā­ksa­ttā­yāḥ ka­tha­ñci­da­pya­si­ddheḥ | na cā­si­ddha­yā <lb n="82,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,30</span>sattayā vyāptaṃ pa­ścā­dda­rśa­naṃ sidhyati yena ta­ta­sta­tsi­ddhiḥ | atha yadi prā­ga­rtha­ma­nta­re­ṇa da­rśa­na­mu­da­ya­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="82,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,31</span>sā­da­ya­ti tathā sati ni­yā­ma­kā­bhā­vā­t sarvatra sarvadā sa­rvā­kā­raṃ tad bha­ve­t­, nā­ya­ma­pi doṣaḥ, <lb n="82,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,32</span>ni­ya­ta­vā­sa­nā­pra­bo­dhe­na saṃ­ve­da­na­ni­ya­mā­t | tathāhi — sva­pnā­va­sthā­yāṃ vā­sa­nā­ba­lā­dda­rśa­na­sya deśa — <lb n="82,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,33</span>kā­lā­'­'­kā­ra­ni­ya­mo dṛṣṭa iti jā­gra­dda­śā­yā­ma­pi tata evāsau yuktaḥ | arthasya tu na sattā siddhā <lb n="82,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,34</span>nāpi ta­dbhe­dā­t saṃ­vi­tti­ni­ya­ma iti tanna tataḥ saṃ­vi­dvai­ci­trya­m­, tasmānna ka­tha­ñci­da­pi nīlādeḥ prāk <lb n="82,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,35</span>sa­ttā­si­ddhiḥ | </p>
          <p n="a_336" rend="justify"><lb n="82,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,36</span>atha pū­rva­sa­ttā­vi­ra­he kiṃ pra­mā­ṇa­m ? na­nva­nu­pa­la­bdhi­re­va pra­mā­ṇa­m — yadi nīlaṃ pū­rva­kā­la­saṃ­ba­ndhi<span type="hard-break">- </span><lb n="82,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,37</span>svarūpaṃ syāt tenaiva rū­pe­ṇo­pa­la­bhye­ta­, na ca tathā; da­rśa­na­kā­la­bhu­vaḥ sarvadā pra­ti­bhā­sa­nā­t | yacca yenaiva <lb n="82,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,38</span>rūpeṇa pra­ti­bhā­ti tat tenaiva rū­pe­ṇā­sti­, yathā nīlaṃ nī­la­rū­pa­ta­yā­'­va­bhā­sa­mā­naṃ tathaiva sat na <lb n="82,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,39</span>pī­tā­di­rū­pa­ta­yā­, sarvaṃ co­pa­la­bhya­mā­naṃ rūpaṃ va­rtta­mā­na­kā­la­ta­yai­va pra­ti­bhā­ti na pū­rvā­di­ta­yā­, tanna pūrvaṃ <lb n="82,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 82,40</span>sa­ttā­'­rtha­sya | <pb n="083" ana="52 lines"/></p>
          <p n="a_337" rend="justify"><lb n="83,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,01</span>atha nīlaṃ ta­dda­rśa­na­vi­ra­tā­va­pi pa­ra­dṛ­śi pra­ti­bhā­tī­ti sā­dhā­ra­ṇa­ta­yā grāhyam | vijñānaṃ tvasā<span type="hard-break">- </span><lb n="83,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,02</span>dhā­ra­ṇa­ta­yā pra­kā­śa­ka­m­, nai­ta­da­pi yu­kta­m­; yato nīlasya na sā­dhā­ra­ṇa­ta­yā siddhaḥ pra­ti­bhā­saḥ­, <lb n="83,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,03</span>pra­tya­kṣe­ṇa sva­pra­ti­bhā­si­tā­yā e­vā­va­ga­teḥ | nahi nīlaṃ pa­ra­dṛ­śi pra­ti­bhā­tī­tya­tra pra­mā­ṇa­ma­sti­, pa­ra­dṛ­śo­'­na<span type="hard-break">- </span><lb n="83,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,04</span>dhigame nī­lā­de­sta­dve­dya­tā­'­na­dhi­ga­teḥ | </p>
          <p n="a_338" rend="justify"><lb n="83,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,05</span>a­thā­nu­mā­ne­na nī­lā­dī­nāṃ sā­dhā­ra­ṇa­tā pra­tī­ya­te — yathaiva hi sva­sa­ntā­ne nī­la­da­rśa­nā­t tadā<span type="hard-break">- </span><lb n="83,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,06</span>dānārthā pra­vṛ­tti­sta­thā­'­pa­ra­sa­ntā­ne­'­pi pra­vṛ­tti­da­rśa­nā­t ta­dvi­ṣa­yaṃ da­rśa­na­ma­nu­mī­ya­te­, nai­ta­da­pya­sti­; <lb n="83,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,07</span>a­nu­mā­ne­na sva — pa­ra­da­rśa­na­bhṛ­to nī­lā­de­re­ka­tā­'­si­ddheḥ­; taddhi sa­dṛ­śa­vya­va­hā­ra­da­rśa­nā­du­pa­jā­ya­mānaṃ svadṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="83,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,08</span>ṣṭa­sa­dṛ­śa­tāṃ pa­ra­dṛ­ṣṭa­sya pra­ti­pā­da­ye­t­, ya­thā­'­pa­ra­dhū­ma­da­rśa­nā­t pū­rva­sa­dṛ­śaṃ da­ha­na­ma­dhi­ga­ntu­mī­śo na tu <lb n="83,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,09</span>tameva pū­rva­dṛ­ṣṭa­m­, sā­mā­nye­nā­nva­ya­pa­ri­cche­dā­t | ta­nnā­nu­mā­na­to­'­pi grā­hyā­kā­ra­syai­ka­tā | </p>
          <p n="a_339" rend="justify"><lb n="83,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,10</span>nanu bhe­do­'­pya­sya na siddha eva | pra­ti­bhā­sa­bhe­de sati ka­tha­ma­si­ddhaḥ pa­ra­pra­ti­bhā­sa­pa­ri­hā­re­ṇa svapra<span type="hard-break">- </span><lb n="83,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,11</span>tibhāsān sva­pra­ti­bhā­sa­pa­ri­hā­re­ṇa ca pa­ra­pra­ti­bhā­sān vi­ve­ka­sva­bhā­vān vya­ti­re­ca­ya­ti anyathā <lb n="83,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,12</span>ta­syā­yo­gā­t ? tataḥ sva — pa­ra­dṛ­ṣṭa­sya nīlādeḥ pra­ti­bhā­sa­bhe­dā­d vya­va­hā­re tu­lye­'­pi bheda eva; i­ta­ra­thā <lb n="83,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,13</span>ro­mā­ñca­ni­ka­ra­sa­dṛ­śa­kā­rya­da­rśa­nā­t su­khā­de­ra­pi sva — pa­ra­sa­ntā­na­bhu­va­sta­ttvaṃ bhavet | </p>
          <p n="a_340" rend="justify"><lb n="83,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,14</span>athāpi sa­ntā­na­bhe­dā­t su­khā­de­rbhe­daḥ­; nanu sa­ntā­na­bhe­do­'­pi ki­ma­nya­bhe­dā­t ? tathā ce­da­na­va­sthā | <lb n="83,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,15</span>atha tasya sva­rū­pa­bhe­dā­d bhedaḥ su­khā­de­ra­pi tarhi sa e­vā­stu­, anyathā bhe­dā­si­ddheḥ | na hya­nya­bhe­dā­da­nya­d <lb n="83,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,16</span>bhi­nna­m­, a­ti­pra­sa­ṅgā­t | nī­lā­de­ra­pi sva — pa­ra­pra­ti­bhā­si­naḥ pra­ti­bhā­sabhe­do­'­stī­ti naikatā | </p>
          <p n="a_341" rend="justify"><lb n="83,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,17</span>atha deśaikatvā­de­ka­tva­m­, nanu de­śa­syā­pi sva — pa­ra­dṛ­ṣṭa­syā­na­nta­ro­kta­nyā­yā­d naikatā yuktā | tasmād <lb n="83,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,18</span>grā­ha­kā­kā­ra­va­t pra­ti­pu­ru­ṣa­mu­dbhā­sa­mā­naṃ nī­lā­di­ka­ma­pi bhi­nna­me­va | taccai­ka­kā­lo­pa­la­mbhā­d grā­ha­ka­va­t <lb n="83,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,19</span>sva­pra­kā­śa­m | </p>
          <p n="a_342" rend="justify"><lb n="83,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,20</span>atha grā­ha­kā­kā­ra­ści­drū­pa­tvā­d vedako nī­lā­kā­ra­stu ja­ḍa­tvā­d grāhyaḥ, a­tro­cya­te — kimidaṃ <lb n="83,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,21</span>bodhasya ci­drū­pa­tva­m ? ya­dya­pa­ro­kṣaṃ svarūpaṃ nī­lā­de­ra­pi tarhi ta­da­stī­ti na jaḍatā | atha nī­lā­de­ra­pa­ro<span type="hard-break">- </span><lb n="83,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,22</span>kṣa­sva­rū­pa­ma­nya­smā­d bha­va­tī­ti grā­hya­m­, nanu bo­dha­syā­pi sva­sva­rū­pa­mi­ndri­yā­de­rbha­va­tī­ti grāhyaṃ syāt | <lb n="83,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,23</span>atha yad i­ndri­yā­di­kā­ryaṃ na tad ve­dya­m­, nī­lā­di­ka­ma­pi tarhi na­ya­nā­di­kā­rya­ma­stu na tu grāhyam | </p>
          <p n="a_343" rend="justify"><lb n="83,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,24</span>athāpi bodho bo­dha­sva­rū­pa­ta­yā nityo nī­lā­di­ka­stu pra­kā­śya­rū­pa­ta­yā­'­ni­tya iti grāhyaḥ, <lb n="83,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,25</span>ta­da­pya­sa­t­; sta­mbhā­de­rna­ya­nā­di­ba­lā­du­de­ti rū­pa­ma­pa­ro­kṣa­tva­m­, tad anityaḥ sta­mbhā­di­rbha­va­tu­, grāhyastu <lb n="83,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,26</span>katham ? na hi yad ya­smā­du­tpa­dya­te tat tasya ve­dya­m­, a­ti­pra­sa­ṅgā­t | ta­smā­da­pa­ro­kṣa­sva­rū­pāḥ sta­mbhā­da­yaḥ <lb n="83,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,27</span>sva­pra­kā­śāḥ bodhastu ni­tyo­'­ni­tyo vā tatkāle ke­va­la­mu­dbhā­ti na tu ve­da­kaḥ­, dva­yo­ra­pi pa­ra­spa­raṃ <lb n="83,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,28</span>grāhya — grā­ha­ka­tā­pa­tteḥ | </p>
          <p n="a_344" rend="justify"><lb n="83,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,29</span>atha nī­lo­nmu­kha­tvā­d bodho grā­ha­kaḥ­, kimidaṃ ta­du­nmu­kha­tvaṃ nāma bodhasya ? yadi nī­la­kā­le sattā <lb n="83,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,30</span>sā nī­la­syā­pi tatkāle sa­ma­stī­ti nī­la­ma­pi bodhasya vedakaṃ syāt | athā­nya­du­nmu­kha­tva­m tat tarhi <lb n="83,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,31</span>sva­rū­pa­ni­ma­gnaṃ ca­kā­sa­t tṛtīyaṃ svarūpaṃ bhavet | tathāhi — tasya ta­du­nmu­kha­tvaṃ ta­dvyā­pā­raḥ­, sa ca vyāpāro <lb n="83,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,32</span>yadi nīle vyā­pri­ya­te tadā ta­trā­pya­pa­ro vyāpāra i­tya­na­va­sthā | atha na vyā­pri­ya­te na ta­dba­lā­d bodhasya <lb n="83,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,33</span>grā­ha­ka­tvaṃ nī­lā­de­stu grā­hya­tva­m | atha vyā­pā­ra­syā­pa­ra­vyā­pā­ra­vya­ti­re­ke­ṇā­pi nīlaṃ prati vyā­pṛ­ti­rū­pa­tā­, <lb n="83,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,34</span>tasya ta­drū­pa­tvā­t­; nanu nī­la­syā­pi svaṃ svarūpaṃ vidyata iti bodhaṃ prati gra­ha­ṇa­vyā­pṛ­tiḥ syāt | </p>
          <p n="a_345" rend="justify"><lb n="83,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,35</span>kiñca, bodhena yadi nīlaṃ prati gra­ha­ṇa­kri­yā janyate sā nīlād bhinnā, abhinnā vā ? bhinnā cet, <lb n="83,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,36</span>na tayā tasya grā­hya­tva­m­, bhi­nna­tvā­de­va | a­thā­bhi­nnā tarhi nī­lā­de­rjñā­na­rū­pa­tā­, jñā­na­ja­nya­tvā­du­tta­ra­jñā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="83,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,37</span>kṣa­ṇa­va­t | atha jñā­na­syai­vaṃ­bhū­tā śa­kti­rye­na tasya nīlaṃ prati grā­ha­ka­tā nī­lā­de­stu taṃ prati grāhyatā | nanu <lb n="83,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 83,38</span>bodhasya grā­ha­ka­tve nī­lā­de­stu grāhyatve siddhe śa­kti­pa­ri­ka­lpa­nā yuktā, śakteḥ kā­ryā­nu­me­ya­tvā­t­; ta­da­si­ddhau <pb n="084" ana="45 lines"/><lb n="84,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,01</span>tu ta­tpa­ri­ka­lpa­na­ma­yu­kta­m­, i­ta­re­ta­rā­śra­ya­pra­sa­ṅgā­t | tathāhi — bodhasya śa­kti­vi­śe­ṣa­si­ddhe­rnī­laṃ prati <lb n="84,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,02</span>grā­ha­ka­tva­si­ddhiḥ­, ta­tsi­ddhe­śca ta­ccha­kti­si­ddhi­ri­ti vya­kta­mi­ta­re­ta­rā­śra­ya­tva­m | tanna bodhasya nīlaṃ prati <lb n="84,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,03</span>grā­ha­ka­tva­si­ddhiḥ­; tasmād vya­ti­ri­kte­'­pi bo­dhe­'­bhyu­pa­ga­te sa­ho­pa­la­mbha­ni­ya­mā­t sva­saṃ­ve­da­na­me­va yuktam | </p>
          <p n="a_346" rend="justify"><lb n="84,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,04</span>pa­ra­mā­rtha­ta­stu su­khā­da­yo nī­lā­da­ya­ścā­pa­ro­kṣā i­tye­tā­va­de­va bhāti, ni­rā­kā­ra­stu bodhaḥ sva­pne­'­pi <lb n="84,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,05</span>no­pa­la­bhya­ta iti na tasya sadbhāva iti kathaṃ ta­syā­rtha­grā­ha­ka­tva­m ? ata eva te pra­mā­ṇa­ya­nti — iha <lb n="84,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,06</span>khalu yat pra­ti­bhā­ti tadeva sa­dvya­va­hṛ­ti­pa­tha­ma­va­ta­ra­ti­, yathā hṛdi pra­kā­śa­mā­na­va­puḥ su­kha­m­, na tatkāle <lb n="84,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,07</span>pī­ḍā­'­nu­dbhā­sa­mā­nā sa­ma­sti­, vi­jña­pti­re­va ca nī­lā­di­rū­pa­ta­yā sa­ka­la­ta­nu­bhṛ­tā­mā­bhā­tī­ti sva­bhā­va­he­tuḥ | <lb n="84,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,08</span>ta­de­va­ma­rtha­grā­ha­ka­tva­syā­pya­si­ddheḥ jaḍasya pra­kā­śa­vi­ru­ddha­tvā­cca nā­rtha­grā­ha­ka­tva­ma­pi bau­ddha­dṛ­ṣṭyā yu­kta­m­ | </p>
          <p n="a_347" rend="justify"><lb n="84,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,09</span>atha ba­hi­rde­śa­saṃ­ba­ddha­sya ja­ḍa­syā­pi nī­lā­de­ra­nu­bha­vā­nna nī­lā­di­pra­kā­śa­sya ta­dgrā­ha­ka­tva­ma­si­ddha­m­, <lb n="84,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,10</span>nā­pya­nu­bhū­ya­mā­ne sta­mbhā­di­ke jaḍe pra­kā­śa­vi­ṣa­ya­tva­vi­ro­dho­dbhā­va­naṃ yu­kti­saṃ­ga­ta­m­; pra­tya­kṣa­si­ddha­sva­bhā­ve <lb n="84,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,11</span>vastuni ta­dvi­ru­ddha­sva­bhā­vā­ve­da­ka­syā­nu­mā­na­sya pra­tya­kṣa­bā­dhi­ta­ka­rma­ni­rde­śā­na­nta­ra­pra­yu­kta­kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭa<span type="hard-break">- </span><lb n="84,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,12</span>tva­do­ṣa­du­ṣṭa­he­tu­pra­bha­va­tve­nā­nu­mā­nā­bhā­sa­tvā­t | na ca pra­tya­kṣa­si­ddhe svabhāve virodhaḥ si­dhya­ti­; anyathā <lb n="84,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,13</span>jñā­na­syā­pi jñā­na­tva­vi­ro­dha­prā­ptiḥ | nanvevaṃ nī­lā­di­saṃ­ve­da­na­syā­pi hṛdi sva­saṃ­ve­da­na­vi­ṣa­ya­ta­yā­'­nu­bha­vā­nna <lb n="84,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,14</span>sva­saṃ­vi­di­ta­tva­ma­si­ddha­m­, nāpi svātmani kri­yā­vi­ro­dho­dbhā­va­naṃ yu­kti­yu­kta­m­; a­nu­bhū­ya­mā­ne virodhā<span type="hard-break">- </span><lb n="84,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,15</span>siddheḥ | a­sva­saṃ­ve­da­na­jñā­na­sā­dha­ka­tve­no­pa­nya­sya­mā­na­sya ca hetoḥ pra­tya­kṣa­ni­rā­kṛ­ta­pa­kṣa­vi­ṣa­ya­tve­na na <lb n="84,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,16</span>sā­dhya­sā­dha­ka­tva­mi­tya­pi sa­mā­na­m | </p>
          <p n="a_348" rend="justify"><lb n="84,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,17</span>kiṃca, sva­saṃ­vi­di­ta­jñā­nā­na­bhyu­pa­ga­me ‘­pra­tī­ya­te­'­ya­ma­rtho ba­hi­rde­śa­saṃ­ba­ndhi­ta­yā­’ ityatra pra­tī­te­rvya­va<span type="hard-break">- </span><lb n="84,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,18</span>sthā­pi­kā­yā a­pra­tī­ta­tve­nā­'­vya­va­sthi­tau vya­va­sthā­pya­syā­rtha­sya na vya­va­sthi­tiḥ syāt; nahi svayama<span type="hard-break">- </span><lb n="84,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,19</span>vya­va­sthi­taṃ kha­ra­vi­ṣā­ṇā­di ka­sya­ci­d vya­va­sthā­pa­ka­mu­pa­la­bdha­m | atha pra­tī­te­ra­saṃ­vi­di­ta­tve­'­pi ekārtha<span type="hard-break">- </span><lb n="84,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,20</span>sa­ma­ve­tā­na­nta­ra­pra­tī­ti­vya­va­sthā­pi­ta­tve­na nā­vya­va­sthi­ta­tvaṃ tarhi ta­de­kā­rtha­sa­ma­ve­tā­na­nta­ra­pra­tī­te­ra­pi <lb n="84,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,21</span>a­pa­ra­ta­thā­bhū­ta­pra­tī­tya­vya­va­sthā­pi­ta­tve nā­'­rtha­vya­va­sthā­pa­na­pra­tī­ti­vya­va­sthā­pa­ka­tva­mi­ti pu­na­ra­pi tathābhū<span type="hard-break">- </span><lb n="84,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,22</span>tā­'­pa­rā pratītiḥ pra­tī­ti­vya­va­sthā­pi­kā­'­bhyu­pa­ga­nta­vye­tya­na­va­sthā | atha pra­tī­ti­vya­va­sthā­pi­kā pratītiḥ <lb n="84,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,23</span>sva­saṃ­vi­di­ta­tve­na sva­ya­me­va vya­va­sthi­te­ti nāyaṃ do­ṣa­sta­rhya­rtha­vya­va­sthā­pi­kā­'­pi pra­tī­ti­sta­thā kiṃ nābhyu<span type="hard-break">- </span><lb n="84,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,24</span>pa­ga­mya­te nyāyasya sa­mā­na­tvā­t ? atha pra­tī­ti­ra­pra­tī­tā­'­pi pra­tī­tya­nta­ra­vya­va­sthā­pi­kā tarhi pra­tha­ma­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="84,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,25</span>tī­ti­ra­pya­vya­va­sthi­tā­'­pya­rtha­vya­va­sthā­pi­kā bha­vi­ṣya­tī­ti “­nā­gṛ­hī­ta­vi­śe­ṣa­ṇā viśeṣye buddhiḥ” <lb n="84,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,26</span>iti vacaḥ kathaṃ na pa­ri­pla­ve­ta ? ‘­pra­tī­to­'­rthaḥ­’ iti vi­śe­ṣya­pra­ti­pa­ttau pra­tī­ti­vi­śe­ṣa­ṇā­na­va­ga­me­'­pi <lb n="84,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,27</span>vi­śe­ṣya­pra­ti­pa­ttya­bhyu­pa­ga­mā­t | </p>
          <p n="a_349" rend="justify"><lb n="84,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,28</span>api ca, yadi ta­de­kā­rtha­sa­ma­ve­ta­jñā­nā­nta­ra­grā­hyaṃ jñā­na­ma­rtha­grā­ha­ka­ma­bhyu­pa­ga­mya­te tadā pū­rva­pū­rva­jñā­no<span type="hard-break">- </span><lb n="84,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,29</span>pa­la­mbha­na­sva­bhā­vā­nā­mu­tta­ro­tta­ra­jñā­nā­nā­ma­na­va­ra­ta­mu­tpa­tte­rvi­ṣa­yā­nta­ra­saṃ­cā­ro jñānānāṃ na syāt, viṣayā<span type="hard-break">- </span><lb n="84,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,30</span>nta­ra­saṃ­ni­dhā­ne­'­pi pū­rva­jñā­na­la­kṣa­ṇa­sya ta­de­kā­rtha­sa­ma­ve­ta­syā­nta­ra­ṅga­tve­nā­ti­saṃ­ni­hi­ta­ta­ra­sya vi­ṣa­ya­sya <lb n="84,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,31</span>sa­dbhā­vā­t | yastvāha — ‘­vi­ṣa­yo­pa­la­mbha­ni­mi­tta­mā­tra­pra­ti­pa­ttau pra­tī­ti­vi­śe­ṣa­ṇa­syā­rtha­sya si­ddha­tvā­d <lb n="84,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,32</span>nā­na­va­sthā­’ ta­de­ta­de­va na saṃ­ga­ccha­te­, sva­saṃ­ve­da­na­jñā­nā­na­bhyu­pa­ga­mā­t­; etacca pra­ti­pā­di­ta­m | </p>
          <p n="a_350" rend="justify"><lb n="84,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,33</span>api ca, pra­mā­ṇa­saṃ­pla­va­vā­di­nā nai­yā­yi­ke­na pratyakṣa — śā­bda­jñā­na­yo­re­ka­vi­ṣa­ya­tva­ma­bhyu­pa­ga­ta­m­, <lb n="84,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,34</span>tathā cā­dhya­kṣa­jñā­na­va­t śā­bde­'­pi ta­syai­vā­nyū­nā­na­ti­ri­kta­sya vi­ṣa­ya­syā­dhi­ga­me na pra­ti­pa­tti­bhe­da <lb n="84,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,35</span>iti a­dhya­kṣa­va­cchā­bda­ma­pi spa­ṣṭa­pra­ti­bhā­saṃ syāt | a­thai­ka­vi­ṣa­ya­tve satyapi i­ndri­ya­saṃ­ba­ndhā­bhā­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="84,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,36</span>ccha­bda­vi­ṣaye pra­ti­pa­tti­bhe­daḥ­; na­nva­kṣai­ra­pi vi­ṣa­ya­sva­rū­pa­mu­dbhā­sa­nī­ya­m­, tacca yadi śā­bde­nā­pi pra­da­rśya­te <lb n="84,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,37</span>tathā sati i­ndri­ya­saṃ­ba­ndhā­bhā­ve­'­pi kimiti na spa­ṣṭā­va­bhā­saḥ śābdasya ? nahi vi­ṣa­ya­bhe­da­ma­nta­re­ṇa <lb n="84,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,38</span>jñā­nā­va­bhā­sa­bhe­do yuktaḥ; anyathā jñā­nā­va­bhā­sa­bhe­dā­d vi­ṣa­ya­bhe­da­vya­va­sthā na syāt | nahi ba­hi­ra­pi <lb n="84,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,39</span>ta­da­va­bhā­sa­bhe­da­saṃ­ve­da­na­vya­ti­re­ke­ṇā­nya­d bhe­da­vya­va­sthā­ni­ba­ndha­na­mu­tpa­śyā­maḥ | anyacca pra­tya­kṣe­'­pi sākṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="84,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,40</span>di­ndri­ya­saṃ­ba­ndho­'­stī­ti na sva­rū­pe­ṇa jñātuṃ śakyaḥ — ta­syā­tī­ndri­ya­tvā­t — kintu sva­rū­pa­pra­ti­bhā­sā­t <lb n="84,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 84,41</span>kā­ryā­t­; ta­ccā­vi­ka­laṃ yadi śā­bde­'­pi va­stu­sva­rū­paṃ pra­ti­bhā­ti tadā tata e­ve­ndri­ya­saṃ­ba­ndha­sta­trā­pi <pb n="085" ana="55 lines"/><lb n="85,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,01</span>kiṃ nā­bhyu­pa­ga­mya­te ? atha tatra spa­ṣṭa­pra­ti­bhā­sā­bhā­vā­nnā­sā­va­nu­mī­ya­te­; nanu ta­da­bhā­va­sta­da­kṣa­saṃ­ga­ti­vi­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="85,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,02</span>hāt, ta­da­bhā­va­śca sphu­ṭa­pra­ti­bhā­sā­bhā­vā­di­ti so­'­ya­mi­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣaḥ | tasmād vi­ṣa­ya­bhe­da­ni­ba­ndha­na <lb n="85,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,03</span>eva jñā­na­pra­ti­bhā­sa­bhe­dā­va­sā­yo­'­bhyu­pa­ga­nta­vyaḥ­; sa cai­ka­vi­ṣa­ya­tve śā­bdā­'­dhya­kṣa­jñā­na­yo­rna saṃ­ga­ccha­te | </p>
          <p n="a_351" rend="justify"><lb n="85,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,04</span>atha śābde va­stu­rū­pā­va­bhā­se­'­pi na sa­ka­la­ta­dga­ta­vi­śe­ṣā­va­bhā­sa i­tya­spa­ṣṭa­pra­ti­bhā­saṃ tat; nanvevaṃ <lb n="85,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,05</span>pra­tya­kṣā­va­bhā­si­no vi­śe­ṣa­syā­rtha­kri­yā­kṣa­ma­sya ta­trā­pra­ti­bhā­sa­nā­t tadeva bhi­nna­vi­ṣa­ya­tvaṃ śābdā­'­dhya­kṣa­yoḥ <lb n="85,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,06</span>pra­sa­kta­m | a­tho­bha­ya­trā­pi vya­kti­sva­rū­pa­me­ka­me­va nī­lā­di­tvaṃ pra­ti­bhā­ti vi­śa­dā­'­vi­śa­dau cākārau <lb n="85,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,07</span>jñā­nā­tma­bhū­tau­; na­nve­va­ma­kṣa­saṃ­ba­ddhe viṣaye pra­ti­bhā­sa­mā­ne tatkālaḥ spa­ṣṭa­tvā­va­bhā­so jñā­nā­va­bhā­sa iti <lb n="85,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,08</span>prā­pta­m­, vi­śi­ṣṭa­sā­ma­grī­ja­nya­sya jñānasya vi­śa­da­tvā­t­, ta­da­va­bhā­sa­vya­ti­re­ke­ṇa tu a­kṣa­saṃ­ba­ddha­nī­la­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="85,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,09</span>ti­bhā­sa­kā­le­'­nya­sya bha­va­da­bhyu­pa­ga­me­na vai­śa­dya­pra­ti­bhā­sa­ni­mi­tta­syā­saṃ­bha­vā­t | </p>
          <p n="a_352" rend="justify"><lb n="85,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,10</span>atha ca bhavatu vi­śa­da­jñā­na­pra­ti­bhā­sa­ni­mi­tta eva tatra vai­śa­dya­pra­ti­bhā­sa­vya­va­hā­ra­sta­thā­pi na svasaṃvi<span type="hard-break">- </span><lb n="85,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,11</span>di­ta­ta­jjñā­na­si­ddhiḥ­, ta­de­kā­rtha­sa­ma­ve­ta­jñā­nā­nta­ra­ve­dya­tve­'­pi ta­dvya­va­hā­ra­sya saṃ­bha­vā­t­; e­ka­kā­lā­va­bhā­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="85,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,12</span>vya­va­hā­ra­stu la­ghu­vṛ­tti­tvā­nma­na­saḥ kra­mā­nu­pa­la­kṣa­ṇa­ni­mi­ttaḥ u­tpa­la­pa­tra­śa­ta­vya­ti­bhe­da­va­t | nanvevaṃ satyaṅgu<span type="hard-break">- </span><lb n="85,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,13</span>li­pa­ñca­ka­syai­kajñā­nā­va­bhā­so­'­pi kra­mā­va­bhā­se satyapi tata eva kra­ma­pra­ti­bhā­sā­nu­pa­la­kṣa­ṇa­kṛ­ta iti <lb n="85,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,14</span>‘­sa­da­saddharmaḥ sarvaḥ ka­sya­ci­de­ka­jñā­na­pra­tya­kṣaḥ­, pra­me­ya­tvā­t­, pa­ñcā­ṅgu­li­va­t­’ iti sa­rva­jña­sā­dha­ka­pra­yo­ge <lb n="85,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,15</span>dṛ­ṣṭā­nta­sya sā­dhya­vi­ka­la­tā­pra­sa­ktiḥ | tathā, sa­ma­sta­sa­da­saddha­rma­grā­ha­ke­ṇa sa­rva­vi­jjñā­ne­na jñānātmā <lb n="85,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,16</span>gṛ­hya­te­, uta neti ? yadi na gṛhyate tadā tasya pra­me­ya­tve sati tenaiva pra­me­ya­tva­la­kṣa­ṇo heturvya<span type="hard-break">- </span><lb n="85,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,17</span>bhi­cā­rī­, a­pra­me­ya­tve tasya bhā­gā­si­ddho hetuḥ | atha sa­rva­jña­jñā­ne­na sa­rva­pa­dā­rtha­grā­hi­ṇā ā­tmā­'­pi <lb n="85,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,18</span>gṛhyata iti nā­nai­kā­nti­kaḥ­; nanvevaṃ sati ya­the­śva­ra­jñā­naṃ jñā­na­tve­'­pyā­tmā­naṃ svayaṃ gṛhṇāti na <lb n="85,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,19</span>ca tatra svātmani kri­yā­vi­ro­dhaḥ ta­thā­'­sma­dā­di­jñā­na­ma­pye­vaṃ bha­vi­ṣya­tī­ti na kaścid virodhaḥ <lb n="85,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,20</span>kiñca, e­va­ma­bhyu­pa­ga­me ‘jñānaṃ jñā­nā­nta­ra­grā­hya­m­, pra­me­ya­tvā­t­, gha­ṭa­va­t­’ ityatra prayoge ī­śva­ra­jñā­na­sya <lb n="85,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,21</span>pra­me­ya­tve satyapi jñā­nā­nta­ra­grā­hya­tvā­bhā­vā­t te­nai­vā­nai­kā­nti­kaḥ ‘­pra­me­ya­tvā­t­’ iti hetuḥ | tasmāt <lb n="85,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,22</span>jñānasya jñā­nā­nta­ra­grā­hya­tve­'­ne­ka­do­ṣa­saṃ­bha­vā­t sva­saṃ­vi­di­taṃ jñā­na­ma­bhyu­pa­ga­nta­vya­m | </p>
          <p n="a_353" rend="justify"><lb n="85,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,23</span>jñānasva­rū­pa­ścā­tmā­, anyathā bhi­nna­jñā­na­sa­dbhā­vā­dā­kā­śa­sye­va tasya jñātṛtvaṃ na syāt | na cākā<span type="hard-break">- </span><lb n="85,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,24</span>śa­vya­ti­re­ke­ṇa jñā­na­mā­tma­nye­va sa­ma­ve­ta­mi­ti tasyaiva jñātṛtvaṃ nā­kā­śā­de­ri­ti vaktuṃ yu­kta­m­, sa­ma­vā­ya­sya <lb n="85,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,25</span>ni­ṣe­tsya­mā­na­tvā­t | jñānasya ca sva­saṃ­vi­di­ta­tve siddhe ā­tma­no­'­pi ta­da­vya­ti­ri­kta­sya tat si­ddha­mi­ti <lb n="85,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,26</span>kathaṃ na sva­saṃ­ve­da­na­pra­tya­kṣa­si­ddha­tva­mā­tma­naḥ ? tanna pra­tha­ma­pakṣasya du­ṣṭa­tva­m | </p>
          <p n="a_354" rend="justify"><lb n="85,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,27</span>dvi­tī­ya­pa­kṣe­'­pi yaduktam ‘nahi kaścit padārthaḥ ka­rtṛ­rū­paḥ ka­ra­ṇa­rū­po vā svātmani ka­rma­ṇī­va <lb n="85,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,28</span>sa­vyā­pā­ro dṛṣṭaḥ’ iti, ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; bhi­nna­vyā­pā­ra­vya­ti­re­ke­ṇā­pi ātmanaḥ kartuḥ pra­mā­ṇa­sya <lb n="85,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,29</span>ca jñānasya sva­saṃ­vi­di­ta­tva­pra­ti­pā­da­nāt | e­ka­syai­va ca li­ṅgā­di­ka­ra­ṇa­ma­pe­kṣyā­va­sthā­me­de­na yathā <lb n="85,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,30</span>pra­mā­tṛ­tvaṃ pra­me­ya­tvaṃ ca bha­va­dbhi­ra­vi­ru­ddha­tve­nā­bhyu­pa­ga­mya­te ta­thai­ka­dā­'­pye­ka­syā­tma­naḥ a­ne­ka­dha­rma­sa­dbhā­vā­t <lb n="85,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,31</span>pra­mā­tṛ­tva — pra­mā­ṇa­tva — pra­me­ya­tvā­nya­vi­ru­ddhā­ni kiṃ nā­bhyu­pa­ga­mya­nte ta­tta­ddha­rma­yo­gā­t ta­tta­tsva­bhā­va­tva­sya <lb n="85,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,32</span>pra­mā­ṇa­ni­ści­ta­tve­nā­vi­ro­dhā­t ? yaccoktam ‘­pra­mā­ṇā­vi­ṣa­ya­tve­'­pya­pa­ro­kṣa­te­tya­sya bhā­ṣi­ta­sya ko­'­rthaḥ­’ <lb n="85,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,33</span>i­tyā­di­, ta­da­pya­sā­ra­m­; jñā­tṛ­ta­yā pra­mā­ṇa­tve­na ca sva­rū­pā­va­bhā­sa­na­sya pra­ti­pā­di­ta­tvā­t | na ca ghaṭādeḥ <lb n="85,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,34</span>sva­rū­pa­sya bhi­nna­jñā­na­grā­hya­tvā­t pramātuḥ pra­mā­ṇa­sya ca svarūpaṃ bhi­nna­jñā­na­grā­hya­m­, ta­yo­ści­drū­pa­tve­na gha­ṭā­de­stu <lb n="85,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,35</span>ta­dvi­pa­rya­ye­ṇa sva­rū­pa­sya si­ddha­tvā­t | na ca pramāṇa — pra­mā­tṛ­sva­rū­pa­grā­ha­ka­sya pra­tya­kṣa­sya ta­lla­kṣa­ṇe­nā­saṃ­gra­haḥ­, <lb n="85,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,36</span>ta­tsaṃ­grā­ha­ka­sya la­kṣa­ṇa­sya pra­da­rśi­ta­tvāt | yadapi ‘­gha­ṭa­ma­haṃ cakṣuṣā pa­śyā­mi­’ i­tya­ne­nāti­pra­sa­ṅgā­pā­da­naṃ <lb n="85,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,37</span>kṛ­ta­m­, ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; nahi cakṣuṣo ja­ḍa­rū­pa­syā­sva­saṃ­vi­di­ta­tve pramātṛ — pra­mi­tyo­ra­pi ci­drū­pa­yo<span type="hard-break">- </span><lb n="85,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 85,38</span>ra­sva­saṃ­vi­di­ta­tvaṃ yu­kta­m­; a­nya­sva­bhā­va­tvā­nu­pa­pa­tteḥ | yattūktam ‘­i­ndri­ya­vyā­pā­re sati śa­rī­rā­d vyavacchi<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="086" ana="46 lines"/><lb n="86,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,01</span>nnasya vi­ṣa­ya­syai­va ke­va­la­syā­va­bhā­sa­na­m­’ iti, ta­da­tya­nta­ma­sa­ṅga­ta­m­; vi­ṣa­ya­sye­va ta­da­va­bhā­sa­saṃ­ve­da­na­syā­pi <lb n="86,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,02</span>vya­va­sthā­pi­ta­tvā­t ta­da­bhā­ve vi­ṣa­yā­va­bhā­sa eva na syā­di­tya­sya ca | ataḥ pra­mā­tra­va­bhā­sa u­pa­pa­nna eva | </p>
          <p n="a_355" rend="justify"><lb n="86,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,03</span>na ca ‘­kṛ­śo­'­haṃ sthū­lo­'­ha­m­’ iti śa­rī­ra­sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇye­nā­sya pra­tya­ya­syo­pa­pa­tte­sta­dā­la­mba­na­tā­, <lb n="86,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,04</span>ca­kṣu­rā­di­ka­ra­ṇa­vyā­pā­rā­bhā­ve śa­rī­ra­syā­gra­ha­ṇe­'­pi ‘­a­ha­m­’ i­ti­pra­tya­ya­sya su­khā­di­sa­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇa­tve­na <lb n="86,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,05</span>pa­ri­sphu­ṭa­pra­ti­bhā­sa­vi­ṣa­ya­tve­no­tpa­tti­da­rśa­nā­d na śa­rī­rā­la­mba­na­tva­ma­sya vya­va­sthā­pa­yi­tuṃ yuktam | na ca <lb n="86,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,06</span>‘­kṛ­śo­'­ha­m’ iti pra­tya­ya­sya bhrāntatve ‘­jñā­na­vā­na­ha­m­’ iti jñā­na­sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇye­no­pa­jā­ya­mā­na­syā­pi <lb n="86,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,07</span>pra­tya­ya­sya bhrāntatvaṃ yu­kta­m­; anyathā ‘­a­gni­rmā­ṇa­va­kaḥ­’ iti mā­ṇa­va­ke­'­gni­pra­tya­ya­syo­pa­ca­ri­ta­vi­ṣa­ya­sya <lb n="86,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,08</span>bhrā­nta­tve­'­gnā­va­pi ta­tpra­tya­ya­syo­pa­ca­ri­ta­tve­na bhrāntatvaṃ syāt | atha tatra pāṭava — pi­ṅga­la­tvā­di­la­kṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="86,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,09</span>ṇa­syo­pa­cā­ra­ni­mi­tta­sya sa­dbhā­vā­d bhavati ta­tro­pa­ca­ri­taḥ pratyayaḥ na cā­tro­pa­cā­ra­ni­ba­ndha­naṃ ki­ñci­da­sti­, <lb n="86,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,10</span>ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; saṃ­sā­ryā­tma­naḥ śa­rī­rā­dyu­pa­kṛ­ta­tve­na ta­da­nu­ba­ddha­syo­pa­bho­gā­śra­ya­tve­no­pa­bho­ga­ka­rtṛ­tva­syā­trā­pyu<span type="hard-break">- </span><lb n="86,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,11</span>pa­cā­ra­ni­mi­tta­sya sa­dbhā­vā­t | dṛṣṭaśca śa­rī­rā­di­vya­ti­ri­kte­'­pya­tya­nto­pa­kā­ra­ke sva­bhṛ­tyā­dā­vu­pa­ca­ri­ta­sta<span type="hard-break">- </span><lb n="86,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,12</span>nnimittaḥ ‘­yo­'­yaṃ bhṛtyaḥ so­'­ha­m­’ iti pratyayaḥ | </p>
          <p n="a_356" rend="justify"><lb n="86,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,13</span>na ca su­khā­di­sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇye­no­pa­jā­ya­mā­na­syai­vā­haṃ­pra­tya­ya­syo­pa­ca­ri­ta­vi­ṣa­ya­te­ti vaktuṃ śa­kya­m­, <lb n="86,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,14</span>a­gnā­va­gni­pra­tya­ya­va­da­bā­dhi­ta­tve­nā­skha­la­drū­pa­tve­na cā­syā­'­tra mu­khya­tvā­t­; gau­ra­tvā­de­stu pu­dga­la­dha­rma­tve­na <lb n="86,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,15</span>bā­hye­ndri­ya­grā­hya­ta­yā a­nta­rmu­khā­kā­rā­ni­ndri­yā­haṃ­pra­tya­ya­vi­ṣa­ya­tvā­saṃ­bha­vā­t | na ca gau­ra­tvā­di­rū­pā­śra­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="86,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,16</span>bhūtasya pra­ti­kṣa­ṇa­vi­śa­rā­ru­tve­nā­bhyu­pa­ga­ma­vi­ṣa­ya­sya śa­rī­ra­sya ‘ya evāhaṃ prāg mitraṃ dṛ­ṣṭa­vā­n sa evāhaṃ <lb n="86,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,17</span>va­rṣa­pa­ñca­kā­di­vya­va­dhā­ne­na spṛ­śā­mi­’­i­ti sthi­rā­la­mba­na­tve­nā­nu­bhū­ya­mā­na­pra­tya­ya­vi­ṣa­ya­tvaṃ yu­kta­m­; anyathā <lb n="86,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,18</span>rū­pa­vi­ṣa­ya­tve­nā­nu­bhū­ya­mā­na­sya tasya ra­sā­dyā­la­mba­na­tvaṃ syāt | na ca su­khā­di­vi­va­rttā­tma­kā­tmā­la­mba­na­tve <lb n="86,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,19</span>kiñcid bā­dha­ka­mu­tpa­śyā­maḥ yena ta­dvi­ṣa­ya­tve­nā­sya bhrāntatvaṃ syāt | nāpi tatra tasya skha­la­drū­pa­tā yena <lb n="86,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,20</span>vāhīke go­pra­tya­ya­sye­vo­pa­ca­ri­ta­tva­ka­lpa­nā yu­kti­ma­tī syāt | ta­smā­da­bā­dhi­tā­skha­la­drū­pā­'­haṃ­pra­tya­ya­grā<span type="hard-break">- </span><lb n="86,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,21</span>hya­tvā­dā­tma­no nāsiddhiḥ | śeṣastu pū­rva­pa­kṣa­gra­ntho niḥ­sā­ra­ta­yā na pra­ti­sa­mā­dhā­na­ma­rha­tī­tyu­pe­kṣi­taḥ || </p>
          <p n="a_357" rend="justify"><lb n="86,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,22</span>na cātra bau­ddha­ma­tā­nu­sā­ri­ṇai­ta­d vaktuṃ yujyate — a­haṃ­pra­tya­ya­sya sa­vi­ka­lpa­ka­tve­nā­pra­tya­kṣa­tve­na na tadgrā<span type="hard-break">- </span><lb n="86,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,23</span>hya­tva­mā­tma­na iti, sa­vi­ka­lpa­ka­syai­va pra­tya­kṣa­sya pra­mā­ṇa­tve­na vya­va­sthā­pa­yi­ṣya­mā­ṇa­tvā­t­; pra­tya­kṣa­vi­ṣa­ya­tve­'­pi <lb n="86,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,24</span>vi­pra­ti­pa­tti­saṃ­bha­ve­'­nu­mā­na­syā­va­tā­raḥ | na ca ‘siddhe ātmana ekatve ta­tpra­ti­ba­ddho­'­nu­sa­ndhā­na­pra­tya­yaḥ <lb n="86,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,25</span>si­dhya­ti­, tatsiddhau ca ta­ta­sta­syai­ka­tva­m­’ i­tī­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣā­va­tā­raḥ­; ‘ya evāhaṃ gha­ṭa­ma­drā­kṣaṃ sa e­ve­dā­nīṃ <lb n="86,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,26</span>taṃ spṛ­śā­mi­’ iti pra­tya­yā­t pra­tya­bhi­jñā­pra­tya­kṣasva­rū­pā­dā­tma­na e­ka­tva­si­ddheḥ | </p>
          <p n="a_358" rend="justify"><lb n="86,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,27</span>na cā­trai­ta­t preryam — dra­ṣṭṭa­rū­pa­mā­tma­naḥ spra­ṣṭṭa­rū­pā­nu­pra­ve­śe­na pra­ti­bhā­sa­te­, ā­ho­svi­da­na­nu­pra­ve­śe­na ? <lb n="86,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,28</span>ya­dya­nu­pra­ve­śe­na tadā dra­ṣṭṭa­rū­pa­sya spra­ṣṭṭa­rū­pe­'­nu­pra­ve­śā­t spra­ṣṭṭa­rū­pataiveti na dra­ṣṭṭa­rū­pa­tā­; tathā ca ‘ahaṃ draṣṭā <lb n="86,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,29</span>spṛ­śā­mi­’ iti kuta u­bha­yā­va­bhā­so­lle­khye­kaṃ pra­tya­bhi­jñā­naṃ ya­ta­sta­de­ka­tva­si­ddhiḥ ? a­thā­na­nu­pra­ve­śe­na tadā <lb n="86,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,30</span>darśana — spa­rśa­nā­va­bhā­sa­yo­rbhe­dā­t kuta ekaṃ pra­tya­bhi­jñā­na­m ? nahi pra­ti­bhā­sa­bhe­de sa­tya­pye­ka­tva­m­, anyathā <lb n="86,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,31</span>ghaṭa — pa­ṭa­pra­ti­bhā­sa­yo­ra­pi tat syāt | atha pra­ti­bhā­sa­syai­vā­tra bhedo na pu­na­sta­dvi­ṣa­ya­syā­tma­naḥ­, kutaḥ <lb n="86,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,32</span>pu­na­sta­syā­bhe­daḥ ? na tāvat pra­ti­bhā­sā­bhe­dā­t­, tasya bhi­nna­tve­na vya­va­sthā­pi­ta­tvā­t | nāpi svataḥ, svato'<span type="hard-break">- </span><lb n="86,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,33</span>dyāpi vi­vā­da­vi­ṣa­ya­tvā­t | atha darśana — spa­rśa­nā­va­sthā­bhe­de­'­pi ci­drū­pa­sya ta­da­va­sthā­tu­ra­bhi­nna­tvā­nnā­yaṃ <lb n="86,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,34</span>doṣaḥ, ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; yato da­rśa­nā­va­sthā­pra­ti­bhā­se­na ta­tsaṃ­ba­ddha­me­vā­va­sthā­tṛ­rū­paṃ gṛhītaṃ na spa­rśa­na­jñā­na­saṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="86,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,35</span>bandhi, tatra ta­da­va­sthā­yā a­nu­tpa­nna­tve­nā­pra­ti­bhā­sa­nā­t­; ta­da­pra­ti­bhā­sa­ne ca ta­dvyā­pi­tve­nā­va­sthā­tu­ra­pya­pra­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="86,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,36</span>bhā­sa­nā­t | nāpi spa­rśa­na­pra­ti­bhā­se­na da­rśa­nā­va­sthā­vyā­pti­ra­va­sthā­tu­ra­va­ga­mya­te­, spa­rśa­na­jñā­ne da­rśa­na­sya <lb n="86,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,37</span>vi­na­ṣṭa­tve­nā­pra­ti­bhā­sa­nā­t­; pra­ti­bhā­sa­ne cā­'­nā­dya­va­sthā­pa­ra­mpa­rā­pra­ti­bhā­sa­pra­sa­ṅgaḥ | na ca prā­ga­va­sthā­'­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="86,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,38</span>tibhāsane ta­da­va­sthā­vyā­pti­ra­va­sthā­tu­ra­va­ga­ntuṃ śakyā | yacca yena rūpeṇa pra­ti­bhā­ti tat tenaiva sa­di­tya­bhyu­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="86,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,39</span>ga­nta­vya­m­, yathā nīlaṃ nī­la­rū­pa­ta­yā pra­ti­bhā­sa­mā­naṃ tenaiva rū­pe­ṇā­bhyu­pa­ga­mya­te | darśana — spa­rśa­na­jñā­nā­bhyāṃ <lb n="86,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,40</span>ca sva­saṃ­ba­ndhi­tva­me­vā­va­sthā­tu­rgṛ­hya­te iti tadrūpa e­vā­sā­va­bhyu­pa­ga­nta­vya iti ku­to­'­va­sthā­tṛ­si­ddhiḥ ? </p>
          <p n="a_359" rend="justify"><lb n="86,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 86,41</span>yato nī­la­pra­ti­bhā­se­'­pye­vaṃ vaktuṃ śakyam — ki­me­ka­nī­la­jñā­na­pa­ra­mā­ṇva­va­bhā­so­'­pa­ra­ta­nnī­la­jñā­na­pa­ra­mā<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="087" ana="49 lines"/><lb n="87,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,01</span>ṇva­va­bhā­sā­nu­pra­ve­śe­na pra­ti­bhā­ti­, u­tā­na­nu­pra­ve­śe­na ? ya­dya­nu­pra­ve­śe­na tadai­ka­ta­nnī­la­jñā­na­pa­ra­mā­ṇva­va­bhā­sā­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="87,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,02</span>ma­nu­pra­ve­śā­nnī­la­jñā­na­saṃ­ve­da­na­syai­ka­pa­ra­mā­ṇu­rū­pa­tva­m­; tasya cā­na­nu­bha­vā­t kuto nī­la­jñā­na­saṃ­ve­da­na­si­ddhiḥ ? <lb n="87,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,03</span>a­thā­na­nu­pra­ve­śe­na tadā nī­la­jñā­na­pa­ra­mā­ṇva­va­bhā­sā­nā­ma­yaḥ­śa­lā­kā­ka­lpā­nāṃ pra­ti­bhā­sa­nā­t kutaḥ sthū­la­me­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="87,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,04</span>nī­la­jñā­na­saṃ­ve­da­naṃ pra­ti­nī­la­jñā­na­pa­ra­mā­ṇva­va­bhā­saṃ bhi­nna­tvā­t ? atha sva­saṃ­ve­da­nā­va­bhā­sa­bhe­de satyapi na <lb n="87,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,05</span>ta­tpra­ti­bhā­sa­sya nī­la­jñā­na­sya bhedaḥ; nanu kuto nī­la­jñā­na­syā­bhe­daḥ kiṃ ta­tsva­saṃ­ve­da­nā­bhe­dā­t­, svato vā ? <lb n="87,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,06</span>yadi sva­saṃ­ve­da­nā­bhe­dā­t­, ta­da­yu­kta­m­; ta­dbhe­da­sya vya­va­sthā­pi­ta­tvā­t | atha svata eva ta­da­bhe­daḥ­, ta­da­pya­yu<span type="hard-break">- </span><lb n="87,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,07</span>ktam; ta­syā­dyā­pya­si­ddha­tvā­t | </p>
          <p n="a_360" rend="justify"><lb n="87,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,08</span>tathā, yadi da­rśa­nā­va­sthā­yāṃ spa­rśa­nā­va­sthā na pra­ti­bhā­tī­ti ta­da­va­sthā­vyā­pti­rda­rśa­na­jñā­ne­nā­va­sthā­tu­rna <lb n="87,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,09</span>grahītuṃ śakyā; nanvevaṃ ta­da­pra­ti­bhā­sane tena ta­da­vyā­pti­ra­pi kathaṃ grahītuṃ śakyā ? ta­da­pra­ti­bhā­sa­ne ‘tata <lb n="87,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,10</span>i­da­ma­va­sthā­tṛ­rū­paṃ vyā­vṛ­tta­m­’ i­tye­ta­da­pi gra­hī­tu­ma­śa­kya­me­va | na ca ta­dvi­vi­kta­pra­ti­bhā­sā­de­va tadavyā<span type="hard-break">- </span><lb n="87,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,11</span>pti­rgṛ­hī­tai­ve­ti vaktuṃ yu­kta­m­, ta­da­pra­ti­bhā­sa­ne ta­dvi­vi­kta­syai­vā­gra­ha­ṇā­t | na ca ‘­ta­da­vyā­pti­sta­sya sva­rū­pa­me­va­’ <lb n="87,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,12</span>iti da­rśa­na­jñā­ne­na ta­tsva­rū­pa­grā­hi­ṇā ta­da­bhi­nna­sva­rū­pā ta­da­vyā­pti­ra­pi gṛ­hī­tai­ve­ti yu­kta­m­, ta­dvyā­ptā­va­pya­sya <lb n="87,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,13</span>sarvasya sa­mā­na­tvā­t | na cā­bā­dhi­tai­ka­pra­tya­ya­vi­ṣa­ya­syā­tma­na e­ka­tva­ma­si­ddha­m | na cā­syai­ka­tvā­dhya­va­sā­ya­sya <lb n="87,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,14</span>ki­ñci­dbā­dha­ka­ma­sti­, ta­dbā­dha­ka­tve­na saṃ­bhā­vya­mā­na­sya pra­mā­ṇa­sya ya­thā­sthā­naṃ ni­ṣe­tsya­mā­na­tvā­t | </p>
          <p n="a_361" rend="justify"><lb n="87,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,15</span>bhavatu vā­'­nu­sa­ndhā­na­pra­tya­ya­la­kṣa­ṇā­ddhe­to­sta­de­ka­tva­si­ddhi­sta­thā­pi ne­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣaḥ­, yato naika<span type="hard-break">- </span><lb n="87,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,16</span>tva­pra­ti­ba­ddha­ma­nu­sa­ndhā­na­ma­nva­yi­dṛ­ṣṭā­nta­dvā­re­ṇa ni­ścī­ya­te — yenāyaṃ doṣaḥ syāt — api tva­ne­ka­tve­'­nu­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="87,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,17</span>ndhā­na­syā­saṃ­bha­vā­t tato vyā­vṛ­tta­ma­nu­sa­ndhā­naṃ ta­de­ka­tve­na vyāpyata i­tye­ka­sa­ntā­ne sma­ra­ṇā­dya­nu­sa­ndhā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="87,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,18</span>da­rśa­nā­da­nu­mā­na­to­'­pi tatsiddhiḥ | na ca bhede darśana — sma­ra­ṇā­di­jñā­nā­nā­ma­nu­sa­ndhā­naṃ saṃ­bha­va­ti­; anyathā <lb n="87,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,19</span>de­va­da­ttā­nu­bhū­te­'­rthe ya­jña­da­ttasya sma­ra­ṇā­dya­nu­sa­ndhā­naṃ syāt | </p>
          <p n="a_362" rend="justify"><lb n="87,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,20</span>atha de­va­da­tta — ya­jña­da­tta­yo­re­ka­sa­ntā­nā­bhā­vā­nnā­nu­saṃ­dhā­na­m­, yatra tvekaḥ sa­ntā­na­sta­tra pū­rvā­'­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="87,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,21</span>ra­jñā­na­yo­ra­tya­nta­bhe­de­'­pi bha­va­tye­vā­nu­sa­ndhā­na­m­; nanu sa­ntā­na­sya yadi sa­ntā­ni­bhyo bhedaḥ ekatvaṃ ca <lb n="87,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,22</span>tadā śa­bdā­nta­re­ṇa sa e­vā­tmā­'­bhi­hi­to ya­tpra­ti­ba­ddha­ma­nu­sa­ndhā­na­m | atha sa­ntā­ni­bhyo­'­bhi­nnaḥ santā<span type="hard-break">- </span><lb n="87,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,23</span>nastadā pū­rvo­tta­ra­jñā­na­kṣa­ṇā­nāṃ sa­ntā­ni­śa­bda­vā­cyā­nāṃ de­va­da­tta — ya­jña­da­tta­jñā­na­va­da­tya­nta­bhe­dā­t ta­da­bhi­nna­sya <lb n="87,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,24</span>sa­ntā­na­syā­pi bheda iti ku­to­'­nu­sa­ndhā­na­ni­mi­tta­tva­m ? athaikasa­nta­ti­pa­ti­tā­nāṃ pū­rvo­tta­ra­jñā­na­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="87,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,25</span>ntānināṃ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vā­d bhe­de­'­pye­ka­sa­ntā­na­tva­m ta­nni­ba­ndha­na­ścā­nu­sa­ndhā­na­pra­tya­yo yuktaḥ, na pu­na­rde­va<span type="hard-break">- </span><lb n="87,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,26</span>datta — ya­jña­da­tta­jñā­na­yoḥ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vaḥ­, a­ta­sta­nni­ba­ndha­na­sa­ntā­nā­bhā­va­ni­mi­tta­sta­trā­nu­sa­ndhā­nā­bhā­vaḥ­; nanu <lb n="87,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,27</span>de­va­da­tta­jñā­naṃ ya­jña­da­tte­na yadā vyāpāra — vyā­hā­rā­di­li­ṅga­ba­lā­da­nu­mī­ya­te tadā tad ya­jña­da­ttā­nu­mā­na­ja­na­kaṃ bhava<span type="hard-break">- </span><lb n="87,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,28</span>tīti kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va­ni­mi­ttai­ka­sa­ntā­na­ni­ba­ndha­nā­'­nu­sa­ndhā­na­pra­sa­ktiḥ syāt | </p>
          <p n="a_363" rend="justify"><lb n="87,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,29</span>atha sva­sa­nta­tā­vu­pā­dā­no­pā­de­ya­bhā­ve­na jñānānāṃ ja­nya­ja­na­ka­bhā­vaḥ bhi­nna­sa­nta­tau tu sa­ha­kā­ri­bhā­ve­na <lb n="87,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,30</span>tadbhāva iti nā'yaṃ doṣaḥ; nanu kiṃ pu­na­ri­da­mu­pā­dā­na­tvaṃ ya­da­bhā­vā­d bhi­nna­sa­ntā­ne­'­nu­sa­ndhā­nā­bhā­vaḥ ? yat <lb n="87,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,31</span>sva­sa­nta­ti­ni­vṛ­ttau kāryaṃ ja­na­ya­ti ta­du­pā­dā­na­kā­ra­ṇa­m­, yathā mṛtpiṇḍaḥ svayaṃ ni­va­rtta­mā­no gha­ṭa­mu­tpā­da­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="87,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,32</span>tīti sa gha­ṭo­tpa­ttā­vu­pā­dā­na­kā­ra­ṇa­m­; a­tha­vā­'­pa­ra­m — a­ne­ka­smā­du­tpa­dya­mā­ne kārye sva­ga­ta­vi­śe­ṣā­dhā­ya­kaṃ <lb n="87,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,33</span>tat, natvevaṃ ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­m | nanu pra­ti­kṣa­ṇa­vi­śa­rā­ru­ṣve­ka­sva­bhā­va­pau­rvā­pa­ryā­va­sthi­ta­jñā­na­sva­bhā­ve­ṣu <lb n="87,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,34</span>kṣa­ṇe­ṣū­pā­dā­no­pā­de­ya­bhā­va eva na vya­va­sthā­pa­yi­tuṃ śakyaḥ | tathāhi — u­tta­ra­jñā­naṃ ja­na­ya­t pū­rva­jñā­naṃ kiṃ naṣṭaṃ <lb n="87,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,35</span>ja­na­ya­ti­, u­tā­na­ṣṭa­m­, u­bha­ya­rū­pa­m­, a­nu­bha­ya­rū­paṃ vā ? na tā­va­nna­ṣṭa­m­, ci­ra­ta­ra­na­ṣṭa­sye­vā­na­nta­ra­na­ṣṭa­syā­pya­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="87,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,36</span>dya­mā­na­tve­no­tpā­da­ka­tva­vi­ro­dhā­t | nā­pya­na­ṣṭa­m­, kṣa­ṇa­bha­ṅga­bha­ṅga­pra­sa­ṅgā­t | nā­pyu­bha­ya­rū­pa­m­, e­ka­sva­bhā­va­sya <lb n="87,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,37</span>vi­ru­ddho­bha­ya­rū­pā­sa­mbha­vā­t | nā­pya­nu­bha­ya­rū­pa­m­, a­nyo­nya­vya­va­cche­da­rū­pā­ṇā­me­ka­ni­ṣe­dha­sya ta­da­pa­ra­vi­dhā­na­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="87,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,38</span>nta­rī­ya­ka­tve­nā­nu­bha­ya­rū­pa­tā­yā a­yo­gā­t | </p>
          <p n="a_364" rend="justify"><lb n="87,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,39</span>atha yadi vyā­pā­ra­yo­gā­t kāraṇaṃ kā­ryo­tpā­da­ka­ma­bhyu­pa­ga­mye­ta tadā syādayaṃ doṣaḥ — yaduta naṣṭasya <lb n="87,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,40</span>vyā­pā­rā­sa­mbha­vā­t kathaṃ kā­ryo­tpā­da­ka­tva­m­, yadā tu prā­gbhā­va­mā­tra­me­va kā­ra­ṇa­sya kā­ryo­tpā­da­ka­tvaṃ tadā <lb n="87,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 87,41</span>kuta e­ta­ddo­ṣā­va­sa­raḥ ? na­nve­ta­smi­nna­bhyu­pa­ga­me prā­gbhā­vi­no­'­ne­ka­smā­du­pa­jā­ya­mā­ne kārye ku­to­'­yaṃ vibhāgaḥ — <pb n="088" ana="54 lines"/><lb n="88,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,01</span>i­da­ma­tro­pā­dā­na­kā­ra­ṇa­m idaṃ ca sa­ha­kā­ri­kā­ra­ṇa­m iti, dva­yo­ra­pi kā­rye­ṇā­nu­vi­hi­tā­nva­ya — vya­ti­re­ka­tvā­t ? <lb n="88,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,02</span>atha sa­tya­pya­nva­ya — vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­ne e­ka­syo­pā­dā­na­tve­na ja­na­ka­tva­ma­pa­ra­syā­nya­the­ti­; na­nve­ta­de­vo­pā­dā<span type="hard-break">- </span><lb n="88,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,03</span>na­bhā­ve­na ja­na­ka­tvaṃ ka­sya­ci­d rūpasyāna­nu­ga­me prā­gbhā­vi­tva­mā­tre­ṇa du­ra­va­se­ya­m | athābhihi­ta­me­vo­pā­dā<span type="hard-break">- </span><lb n="88,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,04</span>na­kā­ra­ṇa­tva­sya lakṣaṇaṃ ta­da­va­ga­mā­t kathaṃ tad du­ra­va­se­ya­m | sa­tya­m­, uktam na tu ka­sya­ci­d rū­pa­syā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="88,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,05</span>nugame tat saṃ­bha­va­ti | nā­pya­va­sā­tuṃ śakyam | </p>
          <p n="a_365" rend="justify"><lb n="88,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,06</span>tathāhi — yat sva­ga­ta­vi­śe­ṣā­dhā­ya­ka­tva­mu­pā­dā­na­tva­muktaṃ tat kiṃ sva­ga­ta­ka­ti­pa­ya­vi­śe­ṣā­dhā­ya­ka­tva­m­, <lb n="88,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,07</span>ā­ho­svi­t sa­ka­la­vi­śe­ṣā­dhā­ya­ka­tva­m iti ? tatra yadi prathamaḥ pakṣaḥ, sa na yuktaḥ; sarva­jña­jñā­ne svā­kā­rā­rpa<span type="hard-break">- </span><lb n="88,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,08</span>ka­syā­sma­dā­di­vi­jñā­na­sya taṃ pra­tyu­pā­dā­na­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | tathā, rū­pa­syā­pi rū­pa­jñā­naṃ pra­tyu­pā­dā­na­bhā­va­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="88,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,09</span>saktiḥ, tasyāpi sva­ga­ta­ka­ti­pa­ya­vi­śe­ṣā­dhā­ya­ka­tvā­t­; anyathā ni­rā­kā­ra­sya bodhasya sarvān pra­tya­vi­śe­ṣā­d <lb n="88,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,10</span>‘­rū­pa­syai­vā­yaṃ grāhako na ra­sā­deḥ­’ iti tataḥ pra­ti­ka­rma­vya­va­sthā na syāt | rū­po­pā­dā­na­tve ca jñānasya <lb n="88,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,11</span>pa­ra­lo­kā­ya datto ja­lā­ñja­liḥ syāt | kiñca, ka­ti­pa­ya­vi­śe­ṣā­dhā­ya­ka­tve­no­pā­dā­na­tve e­ka­syai­va jñā­na­kṣa­ṇa­sya <lb n="88,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,12</span>ta­tkā­ryā­nu­ga­ta — vyāvṛttā­ne­ka­dha­rma­sa­mba­ndhi­tvā­bhyu­pa­ga­me vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­so­'­bhyu­pa­ga­to bha­va­ti­; tathā ca <lb n="88,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,13</span>yathā yu­ga­pa­dbhā­vya­ne­ka­vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­se­'­pye­kaṃ vijñānaṃ tathā kra­ma­bhā­vya­ne­ka­ta­ddha­rma­yo­ge ki­mi­tye­kaṃ <lb n="88,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,14</span>nā­bhyu­pa­ga­mye­ta ? </p>
          <p n="a_366" rend="justify"><lb n="88,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,15</span>atha sa­ka­la­vi­śe­ṣā­dhā­ya­ka­tve­na­, na tarhi ni­rvi­ka­lpa­kā­t sa­vi­ka­lpa­ko­tpa­ttiḥ | na ca ni­rvi­ka­lpaka<span type="hard-break">- </span><lb n="88,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,16</span>yo­ra­pyu­pā­dā­no­pā­de­ya­tve­nā­bhyu­pa­ga­ta­yo­sta­dbhā­vaḥ syāt, tathā ca kuto rū­pā­kā­rā­t sa­ma­na­nta­ra­pra­tya­yā­t <lb n="88,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,17</span>ka­dā­ci­d ra­sā­dyā­kā­ra­syā­pyu­pā­de­ya­tve­nā­bhi­ma­ta­syo­tpa­ttiḥ ? </p>
          <p n="a_367" rend="justify"><lb n="88,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,18</span>atha vi­jñā­na­sa­ntā­na­ba­hu­tvā­bhyu­pa­ga­mā­d nā'yaṃ doṣaḥ — tena sarvasya sva­sa­dṛ­śa­syo­tpa­ttiḥ — ta­rhya­smi­n <lb n="88,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,19</span>darśane e­ka­smi­nna­pi santāne pra­mā­tṛ­nā­nā­tva­pra­sa­ṅgaḥ­; tathā ca ga­vā­'­śva­da­rśa­na­yo­rbhi­nna­sa­ntā­na­va­rtti­no<span type="hard-break">- </span><lb n="88,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,20</span>rekena dṛ­ṣṭe­'­rthe­'­pa­ra­syā­nu­sa­ndhā­naṃ na syāt, de­va­da­tta — ya­jña­da­tta­sa­ntā­na­ga­ta­yo­ri­vā­nye­nā­nu­bhū­te­'­nya­sya | <lb n="88,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,21</span>dṛśyate ca — <lg n="a_368"><l><lb n="88,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,22</span>“­gā­ma­haṃ jñā­ta­vā­n pū­rva­ma­śvaṃ jā­nā­mya­haṃ punaḥ”</l><trailer type="lg" n="a_369"> | </trailer></lg><lb n="88,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,23</span>kiñca, sa­ka­la­sva­ga­ta­vi­śe­ṣā­dhā­ya­ka­tve sa­rvā­tma­no­pā­de­ya­jñā­na­kṣa­ṇe ta­syo­pa­yo­gā­d a­nu­pa­yu­kta­syā­pa­ra­sva­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="88,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,24</span>va­syā­bhā­vā­d yo­gi­vi­jñānam rū­pā­di­kaṃ cai­ka­sā­ma­grya­nta­rga­taṃ prati na sa­ha­kā­ri­tvaṃ tasyeti sa­ha­kā­ri<span type="hard-break">- </span><lb n="88,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,25</span>kā­ra­ṇā­bhā­ve no­pā­de­ya­kṣa­ṇa­vya­ti­ri­kta­kā­ryā­nta­ro­tpā­daḥ | </p>
          <p n="a_370" rend="justify"><lb n="88,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,26</span>atha yeṣāṃ kā­ra­ṇa­me­va kā­rya­ta­yā pa­ri­ṇa­ma­ti teṣāṃ bha­va­tva­yaṃ doṣo natvasmākaṃ prā­gbhā­va­mā­traṃ kā­ra­ṇa­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="88,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,27</span>ma­bhyu­pa­ga­ccha­tā­m | na­nva­trā­pi mate yena sva­rū­pe­ṇa vi­jñā­na­mu­pā­de­yaṃ vi­jñā­nā­nta­raṃ ja­na­ya­ti kiṃ tenaiva <lb n="88,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,28</span>rū­pa­me­ka­sā­ma­grya­nta­rga­ta­m­, uta sva­bhā­vā­nta­re­ṇa ? tatra yadi tenaiva tadā rū­pa­ma­pi jñā­na­mu­pā­de­ya­bhū­taṃ <lb n="88,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,29</span>syāt, ta­tsva­bhā­va­janya­tvā­t­; ta­du­tta­ra­jñā­na­kṣa­ṇa­va­t | atha sva­bhā­vā­nta­re­ṇa ta­do­pā­dā­nā­bhi­ma­taṃ jñānaṃ <lb n="88,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,30</span>dvi­sva­bhā­va­mā­sa­jya­te | yathā co­pā­dā­na — sa­ha­kā­ri­sva­bhā­va­rū­pa­dva­ya­yo­ga­sta­thā trai­lo­kyā­nta­rga­tā­nya­ja­nya­kā­ryā<span type="hard-break">- </span><lb n="88,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,31</span>nta­rā­pe­kṣa­yā ta­syā­ja­na­ka­tva­ma­pi sva­bhā­vaḥ­; ta­ta­ścai­ka­tvaṃ jñā­na­kṣa­ṇa­sya ya­tho­pā­dā­na — sa­ha­kā­rya­'­ja­na­ka­tvā­ne­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="88,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,32</span>vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­si­ta­syā­bhyu­pa­ga­mya­te tathā harṣa — vi­ṣā­dā­dya­ne­ka­vi­va­rttā­tma­na­sta­tsa­ntā­na­syā­pya­bhyu­pa­ga­nta­vya­m | <lb n="88,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,33</span>a­tho­pā­dā­na — sa­ha­kā­rya­'­ja­na­ka­tvā­da­yo dha­rmā­sta­tra ka­lpa­nā­śi­lpi­ka­lpi­tāḥ­; ekatvaṃ tu tasya sva­saṃ­ve­da­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="88,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,34</span>dhya­kṣa­si­ddha­mi­ti na tai­sta­da­pa­nī­ya­ta iti ma­ti­sta­rhyā­tma­no­'­pye­ka­tvaṃ sa­ntā­na­śa­bdā­bhi­dhe­ya­ta­yā pra­si­ddha­sya <lb n="88,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,35</span>sva­saṃ­ve­da­nā­dhya­kṣa­si­ddha­sya kra­ma­va­ddha­rṣa — vi­ṣā­dā­di­kā­rya­da­rśa­nā­'­numī­ya­mā­na­ta­da­pe­kṣa­ja­na­ka­tvā­'­ja­na­ka­tva­dha­rmā<span type="hard-break">- </span><lb n="88,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,36</span>paneyaṃ na syāt | tanna sva­ga­ta­sa­ka­la­dha­rmā­dhā­ya­ka­tva­mu­pā­dā­na­tvaṃ bha­va­da­bhyu­pa­ga­me­na sa­ṅga­ta­m | nāpi santā<span type="hard-break">- </span><lb n="88,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,37</span>na­ni­vṛ­ttyā kā­ryo­tpā­da­ka­tva­sva­bhā­va­m­, ta­thā­'­bhyu­pa­ga­me jñā­na­sa­ntā­na­ni­vṛ­tteḥ pa­ra­lo­kā­bhā­va­pra­sa­ṅgaḥ | </p>
          <p n="a_371" rend="justify"><lb n="88,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 88,38</span>atha sa­ma­na­nta­ra­pra­tya­ya­tva­mu­pā­dā­na­tva­mu­cya­te | tathāhi — sa­ma­stu­lyaḥ­, a­na­nta­ro­'­vya­va­hi­taḥ­, <pb n="089" ana="53 lines"/><lb n="89,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,01</span>pratyayoḥ janakaḥ | na caitad bhi­nna­sa­ntā­nā­di­ti na ta­trā­nu­sa­ndhā­na­saṃ­bha­vaḥ | na­nva­trā­pi samatvaṃ kāryeṇa <lb n="89,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,02</span>ya­dyu­pā­dā­na­tvaṃ pra­tya­ya­sya tadā va­kta­vya­m — kiṃ sarvathā sa­ma­tva­m­, u­tai­ka­de­śe­na ? yadi sarvathā <lb n="89,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,03</span>ta­da­sa­t­, kārya — kā­ra­ṇa­yoḥ sarvathā tulyatve yathā kā­ra­ṇā­sya prā­gbhā­vi­tvaṃ tathā kā­rya­syā­pi syāt; tathā <lb n="89,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,04</span>ca kārya — kā­ra­ṇa­yo­re­ka­kā­la­tvā­d na kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vaḥ­, na hye­ka­kā­la­yoḥ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vaḥ sa­vye­ta­ra­go­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="89,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,05</span>ṣā­ṇa­va­t | tathā, kā­ra­ṇā­bhi­ma­ta­syā­pi sva­kā­ra­ṇa­kā­la­tā­, tasyāpi sva­kā­ra­ṇa­kā­la­te­ti sa­ka­la­sa­ntā­na­śū<span type="hard-break">- </span><lb n="89,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,06</span>nya­mi­dā­nīṃ samastaṃ jagat syāt | atha ka­tha­ñci­t sa­mā­na­tā­, tathā sati ‘­yo­gi­jñā­na­syā­pya­sma­dā­di­jñā­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="89,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,07</span>la­mba­na­sya ta­dā­kā­ra­tve­nai­ka­sa­ntā­na­tvaṃ syāt’ ityādi dūṣaṇaṃ pū­rvo­kta­me­va | a­thā­na­nta­ra­tva­mu­pā­dā­na­tva­m­, nanu <lb n="89,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,08</span>kṣa­ṇi­kai­kā­nta­pa­kṣe sa­rva­ja­ga­tkṣa­ṇā­na­nta­raṃ vi­va­kṣi­ta­kṣa­ṇe jagad jāyata iti sa­rve­ṣā­mu­pā­dā­na­tva­mi­tye­ka­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="89,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,09</span>ntānatvaṃ jagataḥ | de­śā­na­nta­ryaṃ ta­trā­nu­pa­yo­gi­, de­śa­vya­va­hi­ta­syā­pī­ha­ja­nma­ma­ra­ṇa­ci­tta­sya bhā­vi­ja­nma­ci­tto<span type="hard-break">- </span><lb n="89,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,10</span>pā­dā­na­tvā­bhyu­pa­ga­mā­t | pra­tya­ya­tvaṃ tu no­pā­dā­na­tva­m­, sa­ha­kā­ri­tve­'­pi pra­tya­ya­tva­sya bhāvāt | tanna samana<span type="hard-break">- </span><lb n="89,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,11</span>nta­ra­pra­tya­ya­tva­ma­pyu­pā­dā­na­tva­m | ‘na ca pra­ti­kṣa­ṇa­vi­śa­rā­ru­ṣu bhāveṣu ka­tha­ñci­d e­kā­nva­ya­ma­nta­re­ṇa ja­na­ka­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="89,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,12</span>mapi saṃ­ga­ccha­te ki­mu­to­pā­dā­nā­di­vi­bhā­gaḥ­’ iti kṣa­ṇa­bha­ṅga­bha­ṅga­pra­ti­pā­da­nā­va­sa­re­'­bhi­dhā­syā­maḥ | </p>
          <p n="a_372" rend="justify"><lb n="89,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,13</span>atra kecit tu­lye­'­pi ja­na­ka­tve sva — pa­ra­sa­ntā­na­ga­ta­yo­rvi­jñā­na­yo­ru­pā­dā­na­tve kā­ra­ṇa­mā­huḥ — “svasa<span type="hard-break">- </span><lb n="89,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,14</span>ntatau cetitaṃ jñānaṃ jñā­nā­nta­ra­ja­na­ka­m­, na tvevaṃ pa­ra­sa­nta­tau­; ato ja­na­ka­tva­vya­ti­ri­kta­syo­pā­dā­na­kā­ra­ṇa­tve <lb n="89,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,15</span>ni­mi­tta­sya saṃ­bha­vā­di­tthaṃ­bhū­tā­ddhe­tu­pha­la­bhā­vā­d vya­va­sthā­” | asyāpi vya­va­sthā­ni­mi­tta­tva­ma­yu­kta­m­, nahi <lb n="89,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,16</span>jñānamasaṃ­ve­di­taṃ vyavasthāṃ labhate | saṃ­ve­da­naṃ hi jñānānāṃ svata e­ve­ṣya­te­, tacca sva­sa­nta­ti­pa­ti­te iva para<span type="hard-break">- </span><lb n="89,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,17</span>sa­nta­ti­pa­ti­te­'­pi tulyam | jñā­nā­nta­ra­ve­dya­tvaṃ tu na śā­kyai­ra­bhyu­pa­ga­mya­te jñānasya ni­ya­ma­ta iti nāyama<span type="hard-break">- </span><lb n="89,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,18</span>pya­ti­pra­sa­ṅga­pa­ri­hā­raḥ | na ca sva­sa­nta­tā­va­pi sva­saṃ­vi­di­ta­jñā­na­pū­rva­ka­tā jñānasya siddhā, mū­rchā­dya­va­stho­tta­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="89,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,19</span>kā­la­bhā­vi­jñā­na­sya ta­thā­tvā­na­va­ga­mā­t­; yato vi­jñā­na­pū­rva­ka­tve­'­pi tatra vi­pra­ti­pannā vādinaḥ kutaḥ punaḥ <lb n="89,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,20</span>saṃ­vi­di­ta­jñā­na­pū­rva­ka­tva­m ? ta­trai­ta­t syāt — vi­jñā­na­pū­rva­ka­tva­syā­nu­mā­ne­na ni­śca­yā­t kathaṃ vi­pra­ti­pa­ttiḥ ? <lb n="89,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,21</span>tacca darśitam ‘­ta­jjā­tī­yā­t ta­jjā­tī­yo­tpa­ttiḥ­’ iti, e­ta­da­sa­t­; a­ta­jjā­tī­yā­da­pi bhā­vā­nā­mu­tpa­tti­da­rśa<span type="hard-break">- </span><lb n="89,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,22</span>nāt, yathā dhūmādeḥ | </p>
          <p n="a_373" rend="justify"><lb n="89,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,23</span>ye­'­pya­trā­huḥ — “­sa­dṛ­śa — tā­dṛ­śa­bhe­de­na bhāvānāṃ vi­jā­tī­yo­tpa­ttya­saṃ­bha­vā­de­ta­da­dū­ṣa­ṇa­m­” te­ṣā­ma­pi <lb n="89,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,24</span>sadṛśa — tā­dṛ­śa­vi­ve­ko nā­rvā­gdṛ­kpra­mā­tṛ­go­ca­raḥ­, kā­rya­ni­rū­pa­ṇā­yā­ma­pi ta­yo­rvi­ve­ko du­rla­bha­sta­smā­da­ya­ma­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="89,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,25</span>rihāraḥ | yaiḥ pu­na­ru­cya­te — “­sa­rva­sya sa­mā­na­jā­tī­yā­du­pā­dā­nādu­tpa­ttiḥ­, ā­dya­syā­pi dhū­ma­kṣa­ṇa­syo­pā­dā<span type="hard-break">- </span><lb n="89,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,26</span>natvena vya­va­sthā­pi­tāḥ kā­ṣṭhā­nta­rga­tā a­ṇa­vaḥ­” tatrāpi sa­jā­tī­ya­tvaṃ na vidmaḥ | rū­pā­dī­nāṃ hi rū­pā­di­pū­rva<span type="hard-break">- </span><lb n="89,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,27</span>katvena vā sa­jā­tī­ya­tva­m­, dhū­ma­tvo­pa­la­kṣi­tā­va­ya­va­pū­rva­ka­tve­na vā ? prācye vikalpe nedānīṃ vi­jā­tī­yā<span type="hard-break">- </span><lb n="89,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,28</span>du­tpa­tti­rgo­ra­pya­śvā­du­pa­jā­ya­mā­na­sya | u­tta­ra­vi­ka­lpe­'­pi kā­ṣṭhā­nta­rga­tā­nā­ma­va­ya­vā­nāṃ dhūmatvaṃ lau­ki­ka­m­, <lb n="89,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,29</span>pā­ri­bhā­ṣi­kaṃ vā ? pa­ri­bhā­ṣā­yā­stā­va­da­ya­ma­vi­ṣa­yaḥ | lo­ke­'­pi ta­dā­kā­ra­vya­va­sthi­tā­nā­ma­va­ya­vā­nāṃ naiva <lb n="89,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,30</span>dhū­ma­tva­vya­va­hā­raḥ | tā­rki­ke­ṇā­pi lo­ka­pra­si­ddha­vya­va­hā­rā­nu­sa­ra­ṇaṃ yuktaṃ kartum | tasmānna sa­jā­tī­yā­du­tpa­ttiḥ | </p>
          <p n="a_374" rend="justify"><lb n="89,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,31</span>ya­ccā­tro­cya­te — ‘­ta­syā­ma­va­sthā­yāṃ vi­jñā­nā­bhā­ve ta­da­va­sthā­taḥ pra­cyu­ta­syo­tta­ra­kā­la­mī­dṛ­śī saṃ­vi­tti­rna <lb n="89,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,32</span>bha­ve­t­’ ‘na mayā ki­ñci­da­pi ce­ti­ta­m­’ ‘­smṛ­ti­rhī­ya­ma­nu­bha­va­pū­rvi­kā­, ato ye­nā­nu­bha­ve­na satā na <lb n="89,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,33</span>ki­ñci­cce­tya­te ta­syā­ma­va­sthā­yāṃ ta­syā­va­śyaṃ sa­dbhā­vo­'­bhyu­pa­ga­nta­vyaḥ­’ etat su­vyā­hṛ­ta­m­, ‘na kiñcicce<span type="hard-break">- </span><lb n="89,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,34</span>titaṃ mayā’ iti bruvatā vastvavedanaṃ vo­cye­ta­, sva­rū­pā­ve­da­naṃ vā ? va­stva­ve­da­ne sa­ka­la­pra­ti­ṣe­dho na yuktaḥ | <lb n="89,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,35</span>sva­rū­pā­ve­da­naṃ tu sva­saṃ­ve­da­nā­bhyu­pa­ga­me dū­ro­tsā­ri­ta­m | ta­smā­di­dā­nī­me­va ma­no­vyā­pā­rā­t ta­da­va­sthā­bhā­vī <lb n="89,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,36</span>sa­rvā­na­va­ga­maḥ saṃ­ve­dya­te | </p>
          <p n="a_375" rend="justify"><lb n="89,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,37</span>astu vā ta­syā­ma­va­sthā­yāṃ vijñānaṃ tathāpi ja­na­ka­tvā­ti­ri­kta­vyā­pā­ra­vi­śe­ṣā­bhā­vaḥ­, sa­ma­na­nta­ra­pra­tya­yatve <lb n="89,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,38</span>ja­na­ka­tvā­ti­ri­kte­'­bhyu­pa­ga­mya­mā­ne ta­yo­stā­ttvi­ka­bhe­da­pra­sa­ṅgaḥ­; tathā ca ‘­ya­de­vai­ka­syāṃ jñā­na­sa­nta­tau <lb n="89,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,39</span>sa­ma­na­nta­ra­pra­tya­ya­tvaṃ tadeva pa­ra­sa­nta­tāva­va­la­mba­na­tve­na ja­na­ka­tva­m­’ i­tye­ta­nna syāt | atha ja­na­ka­tva — <lb n="89,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,40</span>sa­ma­na­nta­ra­tvā­da­yo dharmāḥ kā­lpa­ni­kāḥ­, a­ka­lpi­taṃ tu yat svarūpaṃ tat tā­ttvi­ka­m­, tacca bo­dha­rū­pa­m­; <lb n="89,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 89,41</span>ki­mi­dā­nīṃ sāṃ­vṛ­tā­d rūpād bhā­vā­nā­mu­tpa­ttiḥ ? ne­tyu­cya­te­, kathaṃ vā kā­lpa­ni­ka­tvam ? atha ja­na­ka­tvā<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="090" ana="55 lines"/><lb n="90,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,01</span>ti­ri­kta­sya sa­ma­na­nta­ra­pra­tya­ya­tva­syai­va­mu­cya­te kathaṃ ta­nni­ba­ndha­nā vyavasthā ? tathāhi — ekasyāṃ santatau <lb n="90,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,02</span>pa­ra­sa­nta­ti­ga­te­na vi­jñā­ne­na tu­lye­'­pi ja­na­ka­tve sa­ma­na­nta­ra­pra­tya­yatvena ja­na­na­vi­śe­ṣa­ma­ṅgī­kṛ­tyai­ka­sa­ntā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="90,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,03</span>vyavasthā kri­ya­te­, yadā tu vya­va­sthā­ni­ba­ndha­na­syā­pi sāṃ­vṛ­ta­tvaṃ ta­ta­sta­tkṛ­tā­yā vya­va­sthā­yāḥ pa­ra­mā­rtha­sa­ttvaṃ <lb n="90,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,04</span>du­rbha­ṇa­mi­ti | a­ya­ma­pi sau­ga­tā­nāṃ doṣo na jai­nā­nā­m­, yato ‘­jñā­na­pū­rva­ka­tvaṃ jñā­na­sya­, sva­saṃ­ve­da­naṃ ca <lb n="90,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,05</span>jñānasya sva­rū­pa­m­’ i­tye­ta­t prāk pra­ti­sā­dhi­ta­m | </p>
          <p n="a_376" rend="justify"><lb n="90,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,06</span>yaccoktam ‘­a­ta­jjā­tī­yā­da­pi bhā­vā­nā­mu­tpa­tti­da­rśa­nā­d­, yathā dhū­mā­deḥ­’ ityapi na saṃ­ga­ta­m­, yato <lb n="90,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,07</span>nā­smā­bhi­ra­ta­jjā­tī­yo­tpa­tti­rnā­bhyu­pa­ga­mya­te — vi­la­kṣa­ṇā­da­pi pā­va­kā­t dhū­mo­tpa­tti­da­rśa­nā­t — kintu kāraṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="90,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,08</span>ga­ta­dha­rmā­nu­vi­dhā­naṃ kā­rya­tvā­bhyu­pa­ga­ma­ni­ba­ndha­na­m­; tacca jñānasya pradarśitaṃ prāk | na ca kāya — vi­jñā­na­yo<span type="hard-break">- </span><lb n="90,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,09</span>ri­vā­na­la — dhūmayoḥ sarvathā vai­la­kṣa­ṇya­m­, pu­dga­la­vi­kā­ra­tve­na dva­yo­ra­pi sā­dṛ­śyā­t | sarvathā sādṛśye ca <lb n="90,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,10</span>kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vā­bhā­va­pra­sa­ṅgaḥ e­ka­tva­prā­pteḥ | yattu ‘­sa­dṛ­śa­tā­dṛ­śa­vi­ve­kaḥ kā­rya­ni­rū­pa­ṇā­yā­ma­pi du­rla­bhaḥ­’ <lb n="90,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,11</span>tatra yaḥ kā­rya­da­rśa­nā­da­pi vivekaṃ nā­va­dhā­ra­yi­tuṃ kṣa­ma­sta­syā­nu­mā­na­vya­va­hā­re­'­na­dhi­kā­ra eva | ta­du­kta­m — <lg n="a_377"><l><lb n="90,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,12</span>“­su­vi­ve­ci­taṃ kāryaṃ kāraṇaṃ na vya­bhi­ca­ra­ti­, a­ta­sta­da­va­dhā­ra­ṇe yatno vi­dhe­yaḥ­”</l></lg><lb n="90,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,13</span>ata eva ‘­rū­pā­dī­nāṃ hi rū­pā­di­pū­rva­ka­tve­na vā’ ityādi a­na­bhi­ma­to­pā­la­mbha­mā­tra­m­, ka­tha­ñci­t <lb n="90,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,14</span>sā­dṛ­śya­sya kārya — kā­ra­ṇa­yo­rda­rśi­ta­tvā­t­; tasya ca prakṛte pra­mā­ṇa­si­ddha­tvā­t | </p>
          <p n="a_378" rend="justify"><lb n="90,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,15</span>yacca ‘supta — mū­rcchi­tā­dya­va­sthā­su vi­jñā­nā­bhā­ve­na ta­tpū­rva­ka­tva­mu­tta­ra­jñā­na­sya na saṃbhavati’ i­tya­bhya­dhāyi, <lb n="90,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,16</span>ta­da­sa­t­; ta­da­va­sthā­yāṃ vi­jñā­nā­bhā­va­grā­ha­ka­pra­mā­ṇā­saṃ­bha­vā­t | tathāhi — na tāvat supta eva ta­da­va­sthā­yāṃ <lb n="90,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,17</span>vi­jñā­nā­bhā­vaṃ vetti, tadā vi­jñā­nā­na­bhyu­pa­ga­mā­t­; ta­da­va­ga­me ca tasyaiva jñā­na­tvā­d na ta­da­va­sthā­yāṃ <lb n="90,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,18</span>ta­da­bhā­vaḥ | nāpi pārśva­sthi­to­'­nya­sta­da­bhā­vaṃ vetti, kāraṇa — vyāpaka — sva­bhā­vā­nu­pa­la­bdhī­nāṃ vi­ru­ddha­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="90,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,19</span>dhe­rvā­'­tra vi­ṣa­ye­'­vyā­pā­rā­t anyasya ta­da­bhā­vā­va­bhā­sa­ka­tvā­yo­gā­t | na cā­bhā­va­va­t ta­dbhā­va­syā­pi tasyā<span type="hard-break">- </span><lb n="90,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,20</span>ma­va­sthā­yā­ma­pra­ti­pa­ttiḥ­, svātmani sva­saṃ­vi­di­ta­vi­jñā­nā­vi­nā­bhū­ta­tve­na ni­ści­ta­sya prā­ṇā­'­pā­na­śa­rī­ro­ṣṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="90,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,21</span>tā­kā­ra­vi­śe­ṣā­de­sta­da­va­sthā­yā­mu­pa­la­bhya­mā­na­li­ṅga­sya sa­dbhā­ve­nā­nu­mā­na­pra­tī­tyu­tpa­tteḥ | jā­gra­da­va­sthā­yā­ma­pi <lb n="90,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,22</span>pa­ra­sa­nta­ti­pa­ti­ta­ce­to­vṛ­tte­ra­sma­dā­di­bhi­rya­tho­kta­li­ṅga­da­rśa­no­dbhū­tā­nu­mā­na­ma­nta­re­ṇā­pra­ti­pa­tteḥ | ‘na kiñcicce<span type="hard-break">- </span><lb n="90,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,23</span>titaṃ mayā iti sma­ra­ṇā­du­tta­ra­kā­la­bhā­vi­na­sta­da­va­sthā­yā­ma­nu­bha­vā­nu­mā­ne kiṃ va­stva­saṃ­ve­da­na­m­, sva­rū­pā­saṃ­ve­da­naṃ <lb n="90,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,24</span>vā’ ityādi yad dū­ṣa­ṇa­ma­bhi­hi­tam, ta­da­pya­sā­ra­m­; jā­gra­da­va­sthā­bhā­vi­sva­saṃ­vi­di­ta­ga­ccha­ttṛ­ṇa­spa­rśa­jñā­nā­'­śva<span type="hard-break">- </span><lb n="90,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,25</span>vi­ka­lpa­sa­ma­ya­go­da­rśa­nā­di­ṣū­tta­ra­kā­la­bhā­vi ‘na mayā ki­ñci­du­pa­la­kṣi­ta­m­’ iti sma­ra­ṇa­li­ṅga­ba­lo­dbhū­tā­nu­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="90,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,26</span>na­vi­ṣa­ye­ṣva­pya­sya sa­mā­na­tvā­t | na ca sva­saṃ­vi­di­ta­vi­jñā­na­vā­di­no­'­trā­pi samāno doṣa iti vaktuṃ yu­kta­m­, <lb n="90,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,27</span>“yasya yāvatī mātrā” iti sva­saṃ­vi­di­ta­jñā­na­syā­bhyu­pa­ga­mā­t | </p>
          <p n="a_379" rend="justify"><lb n="90,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,28</span>yacca ‘­sa­ma­na­nta­ra­sa­ha­kā­ri­tvā­dya­ne­ka­dha­rma­yu­kta­tva­me­ka­kṣa­ṇe jñā­na­syā­sa­jya­te­’ iti pratipāditam tada<span type="hard-break">- </span><lb n="90,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,29</span>bhyu­pa­ga­mya­mā­na­tve­nā­dū­ṣa­ṇa­m | ataḥ pau­rvā­pa­rya­vya­va­sthi­ta­ha­rṣa — vi­ṣā­dā­dya­ne­ka­pa­ryā­ya­vyā­pye­kā­tma­vya­ti­re­ke­ṇa <lb n="90,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,30</span>jñānayoḥ sva­sa­ntā­ne­'­pya­nu­sa­ndhā­na­ni­mi­tto­pā­dā­no­pā­de­ya­bhā­vā­saṃ­bha­vā­d na pa­ra­sa­ntā­na­va­da­nu­saṃ­dhā­na­pra­tya­yaḥ <lb n="90,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,31</span>syāt, dṛśyate ca; a­to­'­ne­ka­tva­vyā­vrttā­da­nu­sa­ndhā­na­pra­tya­yā­da­pi li­ṅgā­dā­tma­si­ddhiḥ | </p>
          <p n="a_380" rend="justify"><lb n="90,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,32</span>athāpi syād ga­ma­ka­tvaṃ hi hetoḥ sva­sā­dhyā­vi­nā­bhā­va­gra­ha­ṇa­pū­rva­ka­m­, ta­dgra­ha­ṇaṃ ca dha­rmya­nta­re­, <lb n="90,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,33</span>na cā­trai­ka­ka­rtṛ­ka­tve­na sā­dhya­dha­rmi­vya­ti­ri­kte dha­rmya­nta­re pra­ti­sa­ndhā­na­sya vyāptiḥ yena pra­ti­sa­ndhā­nā­de­kaḥ <lb n="90,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,34</span>ka­rttā­'­nu­mī­ye­ta | atha brūṣe kṣa­ṇi­ka­tā­sā­dha­ka­sya sa­ttā­khya­sya he­to­rya­thā dha­rmya­nta­re vyā­ptya­gra­ha­ṇe­'­pi <lb n="90,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,35</span>ga­ma­ka­tā ta­dva­da­syā­pi­, e­ta­da­cā­ru­; tasya hi kṣa­ṇi­ka­tā­yāṃ prāk pra­tya­kṣe­ṇa ni­śca­yā­nni­śca­ya­vi­ṣa­ye­ṇa ca <lb n="90,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,36</span>vyā­pte­rda­rśa­nā­d vi­pa­kṣā­t pra­cyā­vi­ta­sya bā­dha­ka­pra­mā­ṇe­na sā­dhya­dha­rmi­ṇi ya­da­va­sthā­naṃ tadeva sva­sā­dhye­na <lb n="90,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,37</span>vyā­pti­gra­ha­ṇa­m | ata evāsya hetoḥ sā­dhya­dha­rmi­ṇye­va vyā­pti­ni­śca­ya­mi­ccha­nti | nanu vyāpti — sā­dhya­ni­śca­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="90,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,38</span>yo­rni­ya­me­na pau­rvā­pa­rya­ma­bhyu­pa­ga­nta­vya­m­, vyā­pti­ni­śca­ya­sya sā­dhya­pra­ti­pa­ttya­ṅga­tvā­t­; atra tu sā­dhya­dha­rmi­ṇi <lb n="90,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 90,39</span>vyā­pti­ni­śca­yā­bhyu­pa­ga­me sā­dhya­pra­tipa­tti­kā­lo­'­nyo­'­bhyu­pa­ga­nta­vyaḥ­, na cā­sā­va­nyo­'­nu­bhū­ya­te­; a­stye­ta­t <pb n="091" ana="51 lines"/><lb n="91,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,01</span>kā­rya­he­toḥ­, ka­sya­ci­t sva­bhā­va­he­to­ra­pi­; asya tu bā­dha­kā­t pra­mā­ṇā­d vi­pa­kṣā­t pra­cyu­ta­sya yadeva sādhya<span type="hard-break">- </span><lb n="91,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,02</span>dharmiṇi sva­sā­dhya­vyā­pta­ta­yā grahaṇaṃ tadeva sā­dhya­gra­ha­ṇa­m | na cāsyaivaṃ dvai­rū­pya­m­, yato vi­pa­kṣā­d vyāvṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="91,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,03</span>tti­re­vā­nva­ya­mā­kṣi­pa­ti | iyāṃstu viśeṣaḥ — ka­sya­ci­d he­to­rvyā­pti­vi­ṣa­ya­pra­da­rśa­nā­ya dha­rmi­vi­śe­ṣaḥ pra­da­rśya­te­, <lb n="91,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,04</span>asya tu ‘yat sat tat kṣa­ṇi­ka­m­’ iti dha­rmi­vi­śe­ṣā­pra­da­rśa­ne­'­pi dha­rmi­mā­trā­kṣe­pe­ṇa vyā­pti­pra­da­rśa­na­m | tacca <lb n="91,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,05</span>sattvaṃ kvacid vya­va­sthi­ta­mu­pa­la­bhya­mā­naṃ kṣa­ṇi­ka­tā­pra­ti­pa­ttya­ṅga­m­, ataḥ pa­kṣa­dha­rma­tā­'­pya­trā­sti­, na cā­trai­va­m | </p>
          <p n="a_381" rend="justify"><lb n="91,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,06</span>a­trā­pye­na­me­va nyāyaṃ ke­ci­dā­huḥ | katham ? tatra hi vyā­pa­ka­sya krama­yau­ga­pa­dya­sya nivṛttyā vi­pa­kṣā­t <lb n="91,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,07</span>ta­nni­vṛ­ttiḥ­; atrāpi pra­mā­tṛ­ni­ya­ta­tā­yā vyā­pi­kā­yā a­bhā­vā­d vi­pa­kṣā­t pra­ti­sa­ndhā­na­la­kṣa­ṇa­sya heto<span type="hard-break">- </span><lb n="91,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,08</span>rnivṛttiḥ | atha tatra bā­dha­ka­pra­mā­ṇa­sya vyāptiḥ pra­tya­kṣe­ṇa ni­ścī­ya­te — krama — yau­ga­pa­dyā­bhyā­ma­rtha­kri­yā­ka­ra­ṇa­sya <lb n="91,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,09</span>pra­tya­kṣe­ṇa ni­śca­yā­t — atra tu katham ? atrāpi pra­mā­tṛ­ni­ya­ma­pū­rva­ka­tve­na sva­sa­ntā­na eva pra­ti­sa­ndhā­na­sya <lb n="91,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,10</span>vyā­pti­ni­śca­yā­t kathaṃ na tulyatā ? </p>
          <p n="a_382" rend="justify"><lb n="91,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,11</span>atha brūyāt ‘­pra­mā­tṛ­ni­ya­ta­tā­’ ityasya bhā­ṣi­ta­sya ko'rthaḥ ? yadi paraṃ bha­ṅgya­nta­re­ṇai­ka­ka­rtṛ­ka­tvaṃ sādhyaṃ <lb n="91,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,12</span>vya­pa­di­śya­te tasya pra­tya­kṣe­ṇa ni­śca­yā­bhyu­pa­ga­me kathaṃ bā­dha­ka­pra­mā­ṇā­va­se­ya­tā vyāpteḥ ? nai­ta­t­, pra­mā­tṛ­ni­ya­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="91,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,13</span>tā­gra­ha­ṇaṃ nai­ka­ka­rtṛ­ka­tva­gra­ha­ṇa­m­; sarve eva hi bhāvā de­śā­di­ni­ya­ta­ta­yā­'­va­sī­ya­mānā vya­va­hā­ra­go­ca­ra­tā­mu<span type="hard-break">- </span><lb n="91,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,14</span>pa­yā­nti­, pra­mā­tu­ra­pya­va­sā­ya e­va­me­va dṛśyate — ‘­i­dā­nī­ma­trā­ha­m­’ | evaṃ de­śā­dya­saṃ­sa­rga­va­t pra­mā­tra­nta­rā­saṃ­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="91,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,15</span>rgo'pi ni­ścī­ya­te | tathāhi — deśa — kā­la­ni­ba­ndha­na­ni­ya­ma­va­d vya­ti­ri­kta­pa­dā­rthā­saṃ­sa­rga­sva­bhā­va­ni­ya­ta­pra­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="91,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,16</span>bhā­so­'­pi gha­ṭā­de­ri­va­, a­trai­ka­tvā­ne­katvaniścayābhāvaḥ | pū­rva­pā­kṣi­ka­ma­te tasya nā­nā­ka­rtṛ­ke­ṣu sa­ntā­nā­nta­re­ṣu <lb n="91,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,17</span>vyā­pa­ka­syā­bhā­vā­d vi­pa­kṣā­t pra­cyu­ta­sya pra­ti­sa­ndhā­na­sya kva­ci­du­pa­la­bhya­mā­na­syai­ka­ka­rtṛ­ka­tve­na vyāptiḥ | yathā <lb n="91,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,18</span>krama — yau­ga­pa­dyā­bhyā­ma­rtha­kri­yā­ka­ra­ṇa­da­rśa­ne naivaṃ niścayaḥ — ‘kiṃ kṣaṇikaiḥ krama — yau­ga­pa­dyā­bhyāṃ sā kri­ya­te­, <lb n="91,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,19</span>ā­ho­svi­da­nya­thā­’ iti, atha ca pra­tya­kṣe­ṇa bā­dha­ka­sya vyā­ptya­va­sā­ye paścād vyā­pa­kā­nu­pa­la­bdhyā mūla<span type="hard-break">- </span><lb n="91,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,20</span>he­to­rvyā­pti­si­ddhiḥ e­va­me­ka­ka­rtṛ­ka­tvā­na­va­sā­ye­'­pi pra­mā­tṛ­ni­ya­ta­ta­yā pra­ti­sa­ndhā­na­sya sva­sa­nta­tau vyāpti<span type="hard-break">- </span><lb n="91,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,21</span>niścaye sa­tyu­tta­ra­kā­laṃ vipakṣe vyā­pa­ka­sya pra­mā­tṛ­ni­ya­ta­tva­syā­bhā­vā­de­ka­ka­rtṛ­ka­tve­na pra­ti­sa­ndhā­na­sya vyāpti<span type="hard-break">- </span><lb n="91,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,22</span>siddhiḥ | e­va­ma­na­bhyu­pa­ga­me ‘­a­ha­m anyo vā’ iti pramātra­ni­śca­ye pra­me­yā­ni­śca­yā­d a­ndha­mū­kaṃ jagat <lb n="91,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,23</span>syāt | au­pa­cā­ri­ka­sya pramātṛ­ni­ya­ta­ta­yā pra­ti­bhā­sa­vi­ṣa­ya­tve­'­nā­tma­pra­tya­kṣatvaṃ doṣaḥ | </p>
          <p n="a_383" rend="justify"><lb n="91,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,24</span>ta­trai­ta­t syāt — astyayaṃ pra­mā­tṛ­ni­ya­ma­ni­śca­yaḥ­; sa tu sva­sa­nta­tau ki­me­ka­ka­rtṛ­ka­tva­kṛ­taḥ­, utasvi<span type="hard-break">- </span><lb n="91,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,25</span>nni­mi­ttā­nta­ra­kṛ­to yuktaḥ ? ta­ccai­ka­syāṃ santatau hetu — pha­la­bhā­va­la­kṣa­ṇaṃ prāk pra­da­rśi­ta­m | sa­tya­m­, pra­da­rśi­taṃ <lb n="91,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,26</span>natu sā­dhi­ta­m | tathāhi — tatkṛtaḥ pra­mā­tṛ­ni­ya­mo nā­nya­kṛ­ta iti nai­tā­va­tpra­tya­kṣa­sya vi­ṣa­yaḥ­; na ca pramāṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="91,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,27</span>nta­ra­syā­pi | taddhi asmin viṣaye u­cya­mā­na­m a­nu­mā­na­mu­cye­ta­, tadapi pra­tya­kṣa­ni­ṣe­dhā­nni­ṣi­ddha­m | na ca <lb n="91,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,28</span>kṣa­ṇi­ka­tva­vya­va­sthā­pa­ne hetu — pha­la­bhā­va­kṛ­to niyama i­tya­bhyu­pa­ga­ntuṃ yu­kta­m­, ta­syo­pa­ri­ṣṭā­t ni­ṣe­tsya­mā­na­tvā­t | <lb n="91,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,29</span>na cāta eva doṣād e­ka­ka­rtṛ­ka­tva­kṛ­to­'­pi na niyama iti vaktuṃ śa­kya­m­, sva­saṃ­ve­da­na­pra­tya­kṣa­si­ddha­tva­sya <lb n="91,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,30</span>ta­tpū­rva­kā­nu­mā­na­si­ddha­tva­sya cātmani prāg vya­va­sthā­pi­ta­tvā­t | a­bhyu­pa­ga­ma­vā­de­na tu kṣa­ṇi­ka­tva­vya­va­sthā­pa­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="91,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,31</span>sa­ttva­he­tu­tu­lya­tva­ma­nu­sa­ndhā­na­pra­tya­ya­he­toḥ prada­rśi­ta­m­; na tu kṣa­ṇi­ka­tva­va­d ā­tmai­ka­tva­sya pra­tya­kṣā­si­ddha­tva­m <lb n="91,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,32</span>ye­nā­nu­mā­nā­t tatpra­si­ddhya­bhyu­pa­ga­me i­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣa­pra­sa­ṅgaḥ preryeta | a­to­'­dhya­kṣā­nu­mā­na­pra­mā­ṇa­si­ddha­tvā­t <lb n="91,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,33</span>pa­ra­lo­ki­naḥ “­pa­ra­lo­ki­no­'­bhā­vā­t pa­ra­lo­kā­bhā­vaḥ­” iti sūtraṃ niḥ­sā­ra­ta­yā vya­va­sthi­ta­m | </p>
          <p n="a_384" rend="justify"><lb n="91,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,34</span>ya­da­pyu­cyate ‘­śa­rī­rā­nta­rga­taṃ saṃ­ve­da­naṃ kathaṃ śa­rī­rā­nta­ra­saṃ­cā­ri­; jī­va­ta­stā­va­nna śa­rī­rā­nta­ra­saṃ­cā­ro dṛṣṭaḥ; <lb n="91,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,35</span>pa­ra­smi­n ma­ra­ṇa­sa­ma­ye bha­vi­ṣya­tī­ti du­ra­nva­ya­me­ta­t­’ tadapi na yu­kta­m­; yataḥ ku­mā­ra­śa­rī­rā­nta­rga­tāḥ pāṇḍi<span type="hard-break">- </span><lb n="91,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,36</span>tyā­di­vi­ka­lpā vṛ­ddhā­va­sthā­śa­rī­ra­saṃ­cā­ri­ṇo dṛśyante jīvata eva, ca­pa­la­tā­di­śa­rī­rā­va­sthā­vi­śe­ṣāḥ vāg<span type="hard-break">- </span><lb n="91,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,37</span>vi­kā­rā­śca­; tat kathaṃ na jīvataḥ śa­rī­rā­nta­ra­saṃ­cā­raḥ ? a­thai­ka­me­ve­daṃ śarīraṃ bāla — ku­mā­rā­di­bhe­da­bhi­nna­m­, <lb n="91,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,38</span>ja­nmā­nta­ra­śa­rī­raṃ tu mā­tā­pi­tra­nta­ra­śu­kra — śo­ṇi­ta­pra­bha­va­m — śa­rī­rā­nta­ra­pra­bha­va­m­, e­ta­da­pya­yu­kta­m­; bāla — kumā<span type="hard-break">- </span><lb n="91,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 91,39</span>ra­śa­rī­ra­syā­pi bhe­dā­t­; yathā ca bāla — ku­mā­ra­śa­rī­ra­ca­pa­la­tā­bhe­da­sta­ru­ṇā­di­śa­rī­ra­sa­ñcā­rī u­pa­la­bhya­te tathā <pb n="092" ana="50 lines"/><lb n="92,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,01</span>ni­ja­ja­nmā­nta­ra­śa­rī­ra­pra­bha­va­śca­pa­la­tā­di­bhe­daḥ pa­ra­bha­va­bhā­vi­ja­nma­śa­rī­ra­saṃ­cā­rī bha­vi­ṣya­tī­ti tato na mātā<span type="hard-break">- </span><lb n="92,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,02</span>pi­tṛ­śu­kra — śo­ṇi­tā­nva­yi ja­nmā­di­śa­rī­ra­m api tu sva­sa­ntā­na­śa­rī­rā­nva­ya­me­va­, vṛ­ddhā­di­śa­rī­ra­va­t­; anyathā <lb n="92,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,03</span>mā­tā­pi­tṛ­śa­rī­ra­ca­pa­la­tā­di­vi­lakṣa­ṇa­śa­rī­ra­ce­ṣṭā­va­nna syāt | a­the­ha­ja­nma­bā­la — ku­mā­rā­dya­va­sthā­bhe­de­'­pi pratya<span type="hard-break">- </span><lb n="92,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,04</span>bhi­jñā­nā­d ekatvaṃ siddhaṃ śa­rī­ra­sya ta­da­va­sthā­vyā­pa­ka­sya tena na ta­ddṛ­ṣṭā­nta­ba­lā­da­tya­nta­bhi­nne ja­nmā­nta­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="92,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,05</span>śa­rī­rā­dau jñā­na­saṃ­cā­ro yuktaḥ, ta­da­sa­t­; pū­rvo­tta­ra­ja­nma­śa­rī­ra­jñā­na­saṃ­cā­ra­kā­ri­ṇaḥ kā­rma­ṇa­śa­rī­ra­syā­ta eva <lb n="92,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,06</span>ka­tha­ñci­de­ka­tva­si­ddheḥ | tathāhi — jñānaṃ tā­va­di­ha­ja­nmā­dā­va­nya­ni­ja­ja­nma­jñā­na­pra­bha­vaṃ pra­sā­dhi­ta­m­, tasya ceha<span type="hard-break">- </span><lb n="92,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,07</span>ja­nma­bā­la — ku­mā­rā­dya­va­sthā­bhe­de­ṣu ‘­ta­de­ve­daṃ śa­rī­ra­m­’ ityabādhi­ta­pra­tya­bhi­jñā­pra­tya­yā­va­ga­tai­ka­rū­pā­nva­yi­ṣu saṃcā<span type="hard-break">- </span><lb n="92,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,08</span>ra­da­rśa­nā­t pū­rvo­tta­ra­ja­nmā­va­sthā­sva­pi ta­thā­bhū­tā­nu­gā­mi­rū­pa­sa­ma­nvi­tā­su tasya saṃ­cā­ro­'­nu­mī­ya­te | na <lb n="92,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,09</span>cā­sma­dā­dī­ndri­ya­saṃ­ve­dya­rū­pā­dyā­śra­ya­syau­dā­ri­ka­śa­rī­ra­sya ja­nmā­nta­ra­śa­rī­rā­dya­va­sthā­'­nu­ga­maḥ saṃ­bha­va­ti­, tasya <lb n="92,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,10</span>tadaiva ca dā­hā­di­nā dhvaṃ­so­pa­la­bdheḥ | ato ja­nma­dva­yā­va­sthā­vyā­pa­ka­syo­ṣmā­di­dha­rmā­nu­ga­ta­sya kā­rma­ṇa­śa­rī­ra­sya <lb n="92,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,11</span>vi­jñā­na­saṃ­cā­ra­kā­ri­ṇaḥ sadbhāvaḥ siddhaḥ | pū­rvo­tta­ra­ja­nmā­va­sthā­vyā­pa­ka­syā­va­sthā­tu­sta­da­va­sthā­bhyaḥ ka­tha­ñci­da<span type="hard-break">- </span><lb n="92,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,12</span>bhedād mā­tā­pi­tṛ­śa­rī­ra­vi­la­kṣa­ṇa­ni­ja­śa­rī­rā­va­sthā­ca­pa­la­tā­dya­nu­vi­dhā­ne u­tta­rā­va­sthā­yāḥ kathaṃ nā­va­sthā­tṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="92,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,13</span>dha­rmā­nu­vi­dhā­na­m ? <lg n="a_385"><l><lb n="92,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,14</span>“­ta­smā­d yasyaiva saṃskāraṃ ni­ya­me­nā­nu­va­rtta­te | </l><l><lb n="92,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,15</span>śarīraṃ pū­rva­de­ha­sya tat ta­da­nva­yi yu­kti­ma­t­” || </l></lg></p>
          <p n="a_386" rend="justify"><lb n="92,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,16</span>‘atha pū­rvā­pa­ra­yoḥ pra­tya­kṣa­syā­pra­vṛ­tte­rna kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vaḥ­, anu­mā­na­si­ddhā­vi­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣaḥ­’ iti, <lb n="92,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,17</span>tadapi pra­ti­vi­hi­ta­m­, evaṃ hi sa­rva­śū­nya­tva­mā­yā­ta­mi­ti kasya dūṣaṇaṃ sādhanaṃ vā kena pra­mā­ṇe­na ? ihalo<span type="hard-break">- </span><lb n="92,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,18</span>ka­syā­pya­bhā­va­pra­sa­kte­ri­ti pra­ti­pā­di­tatvāt | </p>
          <p n="a_387" rend="justify"><lb n="92,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,19</span>atha kā­rya­vi­śe­ṣa­sya vi­śi­ṣṭa­kā­ra­ṇa­pū­rva­ka­tva­si­ddhau ya­tho­kta­pra­kā­re­ṇa bhavatu pū­rva­ja­nma­si­ddhiḥ­, bhāvi<span type="hard-break">- </span><lb n="92,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,20</span>pa­ra­lo­ka­si­ddhi­stu katham bhāvini pra­mā­ṇā­bhā­vā­t ? tatrāpi kā­rya­vi­śe­ṣā­de­ve­ti brūmaḥ | tathāhi — kārya<span type="hard-break">- </span><lb n="92,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,21</span>viśeṣo viśiṣṭaṃ sa­ttva­me­va­, tacca na sa­ttā­saṃ­ba­ndha­la­kṣa­ṇa­m­; tasya ni­ṣe­tsya­mā­na­tvā­t | nā­pya­rtha­kri­yā­kā­ri<span type="hard-break">- </span><lb n="92,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,22</span>tva­la­kṣa­ṇa­m­, sa­nta­ti­vya­va­cche­de ta­syā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | tathāhi — śabda — buddhi — pra­dī­pā­di­sa­ntā­nā­nāṃ yadyucche<span type="hard-break">- </span><lb n="92,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,23</span>do­'­bhyu­pa­ga­mya­te tadā ta­tsa­nta­ti­ca­ra­ma­kṣa­ṇa­syā­pa­ra­kṣa­ṇā­ja­na­nā­da­sa­ttva­m­, ta­da­sa­ttve ca pū­rva­pū­rva­kṣa­ṇā­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="92,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,24</span>ma­rtha­kri­yā­'­ja­na­nā­da­sa­ttva­mi­ti sa­ka­la­sa­nta­tya­bhā­vaḥ | atha sa­nta­tya­nta­kṣa­ṇaḥ sa­jā­tī­ya­kṣa­ṇā­nta­rā­ja­na­ne­'­pi <lb n="92,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,25</span>sa­rva­jña­sa­ntā­ne sva­grā­hi­jñā­na­ja­na­ka­tve­na sanniti nāyaṃ doṣaḥ, ta­da­sa­t­; sva­sa­nta­ti­pa­ti­to­pā­de­ya­kṣa­ṇā­ja­na<span type="hard-break">- </span><lb n="92,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,26</span>katve pa­ra­sa­ntā­na­va­rtti­sva­grā­hi­jñā­na­ja­na­ka­tva­syā­pya­saṃ­bha­vā­t | na­hyu­pā­dā­na­kā­ra­ṇa­tvā­bhā­ve sa­ha­kā­ri­kā­ra­ṇa­tvaṃ <lb n="92,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,27</span>kva­ci­da­pyu­pa­la­bdha­m­; ta­tsa­dbhā­ve vā e­ka­sā­ma­grya­dhī­na­sya rūpāde ra­sa­ta­sta­tsa­mā­na­kā­la­bhā­vi­no­'­vya­bhi­cā<span type="hard-break">- </span><lb n="92,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,28</span>riṇī pra­ti­pa­tti­rna syāt, rū­pa­kṣa­ṇa­sya svo­pā­de­ya­kṣa­ṇā­nta­rā­ja­na­ne­'­pi ra­sa­sa­nta­tau sa­ha­kā­ri­kā­ra­ṇa­tve­na rasa<span type="hard-break">- </span><lb n="92,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,29</span>kṣa­ṇa­ja­na­ka­tvā­bhyu­pa­ga­mā­t­; ta­tsa­dbhā­ve­'­pi ta­tsa­mā­na­kā­la­bhā­vi­no rū­pā­de­ra­bhā­vā­t | ta­nno­pā­dā­na­kā­ra­ṇa­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="92,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,30</span>bhāve sa­ha­kā­ri­tva­syā­pi saṃbhava iti sva­sa­nta­tyu­cche­dā­bhyu­pa­ga­me­'­rtha­kri­yā­la­kṣa­ṇa­sya sa­ttva­syā­sa­mbha­va iti <lb n="92,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,31</span>utpāda — vyaya — dhrau­vya­la­kṣa­ṇa­me­va sa­ttva­ma­bhyu­pa­ga­nta­vya­mi­ti kā­rya­vi­śe­ṣa­la­kṣa­ṇā­ddhe­to­rya­tho­kta­pra­kā­re­ṇā­tī­ta­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="92,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,32</span>la­va­da­nā­ga­ta­kā­la­saṃ­ba­ndhi­tva­ma­pyā­tma­naḥ siddham | </p>
          <p n="a_388" rend="justify"><lb n="92,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,33</span>ya­da­pyu­ktam ‘­ya­dyā­ga­ma­si­ddha­tva­mā­tma­naḥ­, tasya vā pra­ti­ni­ya­ta­ka­rma­pha­la­saṃ­ba­ndha­sta­tsi­ddho­'­bhyu­pa­ga­mya­te <lb n="92,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,34</span>ta­dā­'­nu­mā­na­vai­ya­rthya­m­’ iti, tadapi mū­rkhe­śva­ra­ce­ṣṭi­ta­m­; nahi vyartham iti ni­ja­kā­ra­ṇa­sā­ma­grī­ba­lā­yātaṃ <lb n="92,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,35</span>vastu pra­ti­kṣe­ptuṃ yu­kta­m­; nahi ā­ga­ma­si­ddhāḥ padārthāḥ iti pra­tya­kṣa­syā­pi pra­ti­kṣe­po yuktaḥ | yadapi <lb n="92,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,36</span>pra­tya­kṣā­'­nu­mā­nā­vi­ṣa­ye cārthe ā­ga­ma­prā­mā­ṇya­vā­di­bhi­sta­sya prā­mā­ṇya­ma­bhyu­pa­ga­mya­te — ta­du­kta­m — <lg n="a_389"><l><lb n="92,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,37</span>“­ā­mnā­ya­sya kri­yā­'­rtha­tvā­dā­na­rtha­kya­ma­ta­da­rthā­nā­m — ”</l><trailer type="lg" n="a_390"> iti, </trailer></lg><lb n="92,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,38</span>ta­da­pya­yu­kta­m­; yato yathā pra­tya­kṣa­pra­tī­te­'­pya­rthe vi­pra­ti­pa­tti­vi­ṣa­ye­'­nu­mā­na­ma­pi pra­vṛ­tti­mā­sā­da­ya­tī­ti <lb n="92,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 92,39</span>pra­ti­pā­di­taṃ tathā pra­tya­kṣā­'­nu­mā­na­pra­ti­pa­nne­'­pyā­tma­la­kṣa­ṇe­'­rthe tasya vā pra­ti­ni­yata­ka­rma­pha­la­saṃ­ba­ndha­la­kṣa­ṇe <pb n="093" ana="48 lines"/><lb n="93,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,01</span>ki­mi­tyā­ga­ma­sya pra­vṛ­tti­rnā­bhyu­pa­ga­ma­sya viṣayaḥ ? na cā­ga­ma­sya ta­trā­prā­mā­ṇya­mi­ti vaktuṃ yu­kta­m­, sarvajña<span type="hard-break">- </span><lb n="93,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,02</span>pra­ṇī­ta­tve­na ta­tprā­mā­ṇya­sya vya­va­sthā­pi­ta­tvā­t | pra­ti­ni­ya­ta­ka­rma­pha­la­saṃ­ba­ndha­pra­ti­pā­da­ka­ścā­ga­maḥ — <lg n="a_391"><l><lb n="93,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,03</span>“­ba­hvā­ra­mbha­pari­gra­ha­tvaṃ ca nā­ra­ka­sya­”</l><trailer type="lg" n="a_392"/></lg><lb n="93,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,04</span>i­tyā­di­nā vā­ca­ka­mu­khye­na sū­trī­kṛ­to­'­syai­vā­nu­mā­na­vi­ṣa­ya­tvaṃ pra­ti­pā­da­yi­tu­kā­me­na | yathā ca karmapha<span type="hard-break">- </span><lb n="93,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,05</span>la­saṃ­ba­ndho­'­pyā­tma­no­'­nu­mā­nā­da­va­sī­ya­te tathā ya­thā­sthā­na­mi­hai­va pra­ti­pā­da­yi­ṣyā­maḥ | ā­tma­sva­rū­pa­pra­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="93,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,06</span>pādakaḥ pra­ti­ni­ya­ta­ka­rma­pha­la­saṃ­ba­ndha­pra­ti­pā­da­ka­ścā­ga­maḥ — <lg n="a_393"><l><lb n="93,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,07</span>“ege āyā”</l><trailer type="lg" n="a_394"/></lg><lg n="a_395"><l><lb n="93,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,08</span>“puvviṃ du­cci­ṇṇā­ṇaṃ du­ppa­ḍi­kaṃ­tā­ṇaṃ kaḍāṇaṃ kammāṇaṃ”</l></lg><lb n="93,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,09</span>i­tyā­di­kaḥ su­pra­si­ddha eva | tadevaṃ pra­tya­kṣā­'­nu­mā­nā­'­'­ga­ma­pra­mā­ṇa­pra­si­ddha­tvā­d nāraka — tiryag — na­rā­'­ma­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="93,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,10</span>pa­ryā­yā­nu­bhū­ti­sva­bhā­va­syā­tma­naḥ­, na ‘­bha­va­śa­bda­vyu­tpa­ttiḥ a­rthā­bhā­vā­t ḍi­tthā­di­śa­bda­vyu­tpa­tti­tu­lyā­’ <lb n="93,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,11</span>iti sthitam || </p>
          <p n="a_397" rend="justify"><lb n="93,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,13</span>a­trā­hu­rnai­yā­yi­kāḥ — kleśa — karma — vi­pā­kā­'­'­śa­yā­'­pa­rā­mṛ­ṣṭa­pu­ru­ṣā­bhyu­pa­ga­me “nityaṃ sa­ttva­ma­sa­ttvaṃ vā” <lb n="93,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,14</span>iti dū­ṣa­ṇa­ma­bhya­dhā­yi tatra ta­nni­tya­sa­ttva­pra­ti­pā­da­ne nāsmākaṃ kācit kṣatiḥ, pra­mā­ṇa­to ni­tya­jñā­nā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="93,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,15</span>dha­rma­ka­lā­pā­nvi­ta­sya ta­syā­bhyu­pa­ga­mā­t | </p>
          <p n="a_398" rend="justify"><lb n="93,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,16</span>nanu yu­kta­me­ta­d yadi ta­thā­bhū­ta­pu­ru­ṣa­sa­dbhā­va­pra­ti­pā­da­kaṃ kiñcit pramāṇaṃ syāt, tacca nāsti | <lb n="93,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,17</span>tathāhi — na pratyakṣaṃ ta­thā­vi­dha­pu­ru­ṣa­sa­dbhā­vā­ve­da­ka­ma­sma­dā­dī­nā­m | a­sma­dvi­la­kṣa­ṇa­yo­gi­bhi­sta­syā­va­sā­ya <lb n="93,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,18</span>i­tya­trā­pi na kiñcit pra­mā­ṇa­ma­sti | yadā na ta­tsva­rū­pa­gra­ha­ṇe pra­tya­kṣa­pra­mā­ṇa­pra­vṛ­tti­sta­dā ta­dga­ta­dha­rmā­ṇāṃ <lb n="93,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,19</span>ni­tya­jñā­nā­dī­nāṃ sadbhāva­vā­rttai­va na saṃ­bha­va­ti | </p>
          <p n="a_399" rend="justify"><lb n="93,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,20</span>nā­nu­mā­na­ma­pi yuktam e­ta­tsva­rū­pā­ve­da­ka­m­, pra­tya­kṣa­ni­ṣe­dhe ta­tpū­rva­ka­sya tasyāpi ni­ṣe­dhā­t | sāmā<span type="hard-break">- </span><lb n="93,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,21</span>nya­to­dṛ­ṣṭa­syā­pi nātra viṣaye pra­vṛ­ttiḥ­, liṅgasya ka­sya­ci­t ta­tpra­ti­pā­da­ka­syā­bhā­vā­t­; kā­rya­tva­sya pṛthi<span type="hard-break">- </span><lb n="93,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,22</span>vyā­dyā­śri­ta­sya ke­ṣā­ñci­nma­te­nā­si­ddheḥ | na ca saṃ­sthā­na­va­ttva­sya ta­tsā­dha­ka­tva­m­, prā­sā­dā­di­saṃ­sthā­ne­bhyaḥ <lb n="93,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,23</span>pṛ­thi­vyā­di­saṃ­sthā­na­syā­tya­nta­vai­la­kṣa­ṇyā­t saṃ­sthā­na­śa­bda­vā­cya­tve­na cā­ti­pra­sa­kti­rda­rśi­tā <lg n="a_400"><l><lb n="93,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,24</span>“­va­stu­bhe­da­pra­si­ddha­sya śa­bda­sā­myā­da­bhe­di­naḥ­”</l></lg><lb n="93,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,25</span>i­tyā­di­nā | ta­smā­nnā­nu­mā­naṃ ta­tsā­dha­nā­yā­la­m | </p>
          <p n="a_401" rend="justify"><lb n="93,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,26</span>nā­pyā­ga­maḥ­, ni­tya­syā­tra da­rśa­ne­'­na­bhyu­pa­ga­mā­t­; a­bhyu­pa­ga­me vā kā­ryā­rtha­pra­ti­pā­da­ka­sya siddhe vastu<span type="hard-break">- </span><lb n="93,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,27</span>nya­vyā­pṛ­teḥ | nā­pī­śva­ra­pū­rva­ka­sya prā­mā­ṇya­m­, i­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣa­pra­sa­ṅgā­t | a­nī­śva­ra­pū­rva­ka­syā­pi saṃbhā<span type="hard-break">- </span><lb n="93,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,28</span>vya­mā­na­do­ṣa­tve­na pra­mā­ṇa­tā­'­nu­pa­pa­tteḥ | ta­syā­nye­śva­ra­pū­rva­ka­tve tasyāpi siddhiḥ kuta iti va­kta­vya­m­, tada<span type="hard-break">- </span><lb n="93,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,29</span>siddhau na tasya prā­mā­ṇya­m­, a­ne­ke­śva­ra­pra­sa­ṅga­do­ṣa­śca | bha­va­tu­, ko doṣaḥ yata e­ka­syā­pi sādhane va­ya­ma­tī<span type="hard-break">- </span><lb n="93,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,30</span>votsukāḥ kiṃ pu­na­rba­hū­nā­mi­ti cet, na kaścit pra­mā­ṇā­bhā­vaṃ muktvā | ta­nnā­ga­ma­to­'­pi ta­tpra­ti­pa­ttiḥ | <lb n="93,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,31</span>evaṃ sva­rū­pā­si­ddhau kathaṃ tasya kā­ra­ṇa­tā ? </p>
          <p n="a_402" rend="justify"><lb n="93,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,32</span>atrāhuḥ — yaduktam ‘na tatra pratyakṣaṃ pra­mā­ṇa­m­’ ta­de­va­me­va | yadapi ‘­sa­rva­pra­kā­ra­syā­ga­ma­sya na tatsva<span type="hard-break">- </span><lb n="93,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,33</span>rū­pā­ve­da­ne vyā­pṛ­tiḥ­’ ta­tro­cya­te — ā­ga­mā­vyā­pā­re­'­pi ta­tsva­rū­pa­sā­dha­ka­ma­nu­mā­naṃ vidyate | ā­ga­ma­syā­pi <lb n="93,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,34</span>si­ddhe­'­rthe li­ṅga­da­rśa­na­nyā­ye­na yathā vyā­pṛ­ti­sta­thā pra­ti­pā­da­yi­ṣyā­maḥ | pra­tya­kṣa­pū­rva­kā­nu­mā­na­ni­ṣe­dhe siddha<span type="hard-break">- </span><lb n="93,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,35</span>sā­dha­na­m­, sā­mā­nya­to­dṛ­ṣṭā­nu­mā­na­sya tatra vyā­pā­rā­bhyu­pa­ga­mā­t | na­nva­nu­mā­na­pra­mā­ṇa­tā­yā­ma­yaṃ vicāro <lb n="93,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,36</span>yu­ktā­ra­mbhaḥ­, tasyaiva tu prāmāṇyaṃ nā­nu­ma­nya­nte cārvākā iti, e­ta­ccā­nu­ddho­ṣya­m­; a­nu­mā­na­prā­mā­ṇya­sya <lb n="93,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,37</span>vya­va­sthā­pi­ta­tvā­t | </p>
          <p n="a_403" rend="justify"><lb n="93,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,38</span>yattūktam ‘­pṛ­thi­vyā­di­ga­ta­sya kā­rya­tva­syā­pra­ti­pa­tte­rna ta­smā­dī­śva­rā­va­ga­maḥ­’ tatra pṛ­thi­vyā­dī­nāṃ bauddhaiḥ <lb n="93,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 93,39</span>kā­rya­tva­ma­bhyu­pa­ga­taṃ te ka­tha­me­vaṃ vadeyuḥ ? ye'pi cā­rvā­kā­dyāḥ pṛ­thi­vyā­dī­nāṃ kāryatvaṃ necchanti te­ṣā­ma­pi <pb n="094" ana="48 lines"/><lb n="94,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,01</span>vi­śi­ṣṭa­saṃ­sthā­na­yu­ktā­nāṃ ka­tha­ma­kā­rya­tā ? sarvaṃ saṃ­sthā­na­va­t­, kā­rya­m­, tacca pu­ru­ṣa­pū­rva­kaṃ dṛṣṭam | ye­'­pyā­huḥ — <lb n="94,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,02</span>“­saṃ­sthā­na­śa­bda­vā­cya­tvaṃ kevalaṃ gha­ṭā­di­bhiḥ samānaṃ pṛ­thi­vyā­dī­nā­m na ta­ttva­to­'­rthaḥ kaścid dva­yo­ra­nu­ga­taḥ <lb n="94,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,03</span>samāno vi­dya­te­” | te­ṣā­ma­pi na ke­va­la­ma­trā­nu­ga­tā­rthā­bhā­vaḥ kintu dhū­mā­dā­va­pi pū­rvā­pa­ra­vya­kti­ga­to naiva <lb n="94,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,04</span>ka­ści­da­nu­ga­to­'­rthaḥ sa­mā­no­'­sti | </p>
          <p n="a_404" rend="justify"><lb n="94,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,05</span>atha tatra va­stu­da­rśa­nā­yāta­ka­lpa­nā­ni­mi­tta­mu­kta­m­, atra ta­thā­bhū­ta­sya pra­ti­bhā­sa­syā­bhā­vā­nnā­nu­ga­tā­rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="94,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,06</span>kalpanā | tathāhi — ka­sya­ci­d ghaṭādeḥ kri­ya­mā­ṇa­sya viśiṣṭāṃ racanāṃ ka­rtṛ­pū­rvi­kāṃ dṛ­ṣṭvā­'­dṛ­ṣṭa­ka­rtṛ­ka­syā­pi <lb n="94,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,07</span>ghaṭa — prā­sā­dā­de­sta­sya ra­ca­nā­vi­śe­ṣa­sya ka­rtṛ­pū­rva­ka­tva­pra­ti­pa­ttiḥ­, pṛ­thi­vyā­de­stu saṃsthānaṃ ka­dā­ci­da­pi kartṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="94,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,08</span>pūrvakaṃ nā­va­ga­ta­m­; nāpi tādṛśaṃ dha­rmya­nta­re dṛ­ṣṭa­ka­rtṛ­ka iva paṭādau; tat pṛ­thi­vyā­di­ga­ta­sya saṃ­sthā­na­sya <lb n="94,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,09</span>vai­la­kṣa­ṇyā­t tato na tataḥ ka­rtṛ­pū­rva­ka­tva­pra­ti­pa­ttiḥ­; evaṃ he­to­ra­si­ddha­tve­na naitat sā­dha­na­m­, a­yu­kta­me­ta­t­; <lb n="94,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,10</span>yato ya­dya­na­va­ga­ta­saṃ­ba­ndhā­n pra­ti­pa­ttṛ­ṛ­n a­dhi­kṛ­tya he­to­ra­si­ddha­tva­mu­cya­te tadā dhū­mā­di­ṣva­pi tulyam | atha <lb n="94,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,11</span>gṛ­hī­tā­vi­nā­bhā­vā­nā­ma­pi kā­rya­tva­da­rśa­nā­t ta­nvā­di­ṣu ī­śva­rā­di­kṛ­ta­tva­pra­ti­bhā­sā­nu­tpa­tte­re­va­mu­cya­te­, tada<span type="hard-break">- </span><lb n="94,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,12</span>sat; ye hi kā­rya­tvā­de­rbu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­pū­rva­ka­tve­na gṛ­hī­tā­vi­nā­bhā­vā­ste ta­smā­dī­śva­rā­di­pū­rva­ka­tvaṃ te­ṣā­ma­va­ga<span type="hard-break">- </span><lb n="94,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,13</span>cchantyeva | tasmād vyu­tpa­nnā­nā­ma­stye­va pṛ­thi­vyā­di­saṃ­sthā­na­va­ttva — kā­rya­tvā­de­rhe­to­rdha­rmi­dha­rma­tā­'­va­ga­maḥ­, <lb n="94,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,14</span>a­vyu­tpa­nnā­nāṃ tu pra­si­ddhā­nu­mā­ne dhū­mā­dā­va­pi nāsti | </p>
          <p n="a_405" rend="justify"><lb n="94,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,15</span>api ca, bhavatu prā­sā­dā­di­saṃ­sthā­ne­bhyaḥ pṛ­thi­vyā­di­saṃ­sthā­na­sya vai­la­kṣa­ṇyaṃ tathāpi kāryatvaṃ <lb n="94,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,16</span>śā­kyā­di­bhiḥ pṛ­thi­vyā­dī­nā­mi­ṣya­te­, kāryaṃ ca kartṛ — ka­ra­ṇā­di­pū­rva­kaṃ dṛ­ṣṭa­m­; ataḥ kā­rya­tvā­d buddhima<span type="hard-break">- </span><lb n="94,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,17</span>tkā­ra­ṇa­pū­rva­ka­tvā­nu­mā­na­m | atha ka­rtṛ­pū­rva­ka­sya kā­rya­tva­sya saṃ­sthā­na­va­ttva­sya ca ta­dvai­la­kṣa­ṇyā­nna tataḥ <lb n="94,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,18</span>sā­dhyā­va­ga­maḥ | ata e­vā­dhi­ṣṭhā­tṛ­bhā­vā­bhā­vā­nu­vṛ­tti­ma­d yat saṃsthānaṃ ta­dda­rśa­nā­t ka­rtra­da­rśi­no­'­pi <lb n="94,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,19</span>ta­tpra­ti­pa­tti­ryu­kte­tya­sya dū­ṣa­ṇa­sya kā­rya­tve­'­pi sa­mā­na­tvā­t kathaṃ ga­ma­ka­tā ? ya­dye­va­ma­nu­mā­no­cche­da­pra­sa­ṅgaḥ­; <lb n="94,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,20</span>dhū­mā­di­ka­ma­pi ya­thā­vi­dha­ma­gnyā­di­sā­ma­grī­bhā­vā­bhā­vā­nu­vṛ­tti­ma­t ta­thā­vi­dha­me­va yadi pa­rva­to­pa­ri bhavet <lb n="94,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,21</span>syāt tato va­hnyā­dya­va­ga­maḥ | a­thā­dhū­ma­vyā­vṛ­ttaṃ ta­thā­vi­dha­me­va dhūmādi tarhi kā­rya­tvā­dya­pi ta­thā­vi­dhaṃ <lb n="94,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,22</span>pṛ­thi­vyā­di­ga­taṃ kiṃ neṣyate ? atha pṛ­thi­vyā­di­ga­ta­kā­rya­tvā­di­da­rśa­nā­t ka­rtra­da­rśi­nāṃ ta­da­pra­ti­pa­ttiḥ­, evaṃ <lb n="94,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,23</span>śi­kha­ryā­di­ga­ta­va­hnyā­dya­da­rśi­nāṃ dhū­mā­di­bhyo­'­pi ta­da­pra­ti­pa­tti­ra­stu | na cātra śa­bda­sā­mā­nyaṃ vastva<span type="hard-break">- </span><lb n="94,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,24</span>nugamo nāstīti vaktuṃ yu­kta­m­, dhū­mā­dā­va­pi śa­bda­sā­mā­nya­sya vaktuṃ śa­kya­tvā­t | tanna śā­kya­dṛ­ṣṭyā <lb n="94,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,25</span>kā­rya­tvā­de­ra­si­ddha­tā | </p>
          <p n="a_406" rend="justify"><lb n="94,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,26</span>nāpi cārvāka — mī­māṃ­sa­ka­dṛ­ṣṭyā­, te­ṣā­ma­pi saṃ­sthā­na­va­da­va­śyaṃ kāryaṃ gha­ṭā­di­va­t pṛ­thi­vyā­di <lb n="94,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,27</span>svā­va­ya­va­saṃ­yo­gai­rā­ra­bdha­ma­va­śyaṃ­ta­yā vi­śle­ṣā­d vi­nā­śa­ma­nu­bha­vi­ṣya­ti­; evaṃ vi­nā­śā­d vā saṃ­bhā­vi­tā­t <lb n="94,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,28</span>kā­rya­tvā­nu­mā­na­m ra­ca­nā­sva­bhā­va­tvā­d vā | yathoktaṃ bhā­ṣya­kṛ­tā — <lb n="94,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,29</span>“­ye­ṣā­ma­pya­na­va­ga­to­tpa­ttī­nāṃ bhāvānāṃ rū­pa­mu­pa­la­bhya­te teṣāṃ ta­ntu­vya­ti­ṣa­ṅga­ja­ni­taṃ rūpaṃ dṛṣṭvā tadvyati<span type="hard-break">- </span><lb n="94,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,30</span>ṣa­ṅga­vi­mo­ca­nā­t ta­dvi­nā­śā­d vā vinaṅkṣya­tī­tya­nu­mī­ya­te­” <lb n="94,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,31</span>anena saṃ­sthā­na­va­to­'­nu­pa­la­bhya­mā­no­tpa­tteḥ sa­ma­vā­yya­sa­ma­vā­yi­kā­ra­ṇa­vi­nā­śā­d vi­nā­śa­mā­ha | tathā, <lb n="94,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,32</span>pṛ­thi­vyā­deḥ saṃ­sthā­na­va­to­'­dṛ­ṣṭa­ja­nma­no rū­pa­da­rśa­nā­d nā­śa­sa­mbhā­va­nā bha­vi­ṣya­ti­; sa­mbhā­vi­tā­cca nāśāt <lb n="94,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,33</span>kā­rya­tvā­nu­mi­ttau ka­rtṛ­pra­ti­pa­ttiḥ | yathoktaṃ nyā­ya­vi­dbhiḥ — <lg n="a_407"><l><lb n="94,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,34</span>“­ta­ttva­da­rśa­naṃ pratyakṣato­'­nu­mā­na­to vā”</l></lg><lb n="94,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,35</span>kāryatva — vi­nā­śi­tva­yo­śca sa­ma­vyā­pti­ka­tvā­de­ke­nā­pa­ra­syā­nu­mā­na­mi­ṣṭa­m “tena ya­trā­pyu­bhau dharmau” <lb n="94,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,36</span> ityatra | ato jai­mi­nī­yā­nāṃ na kā­rya­tvā­de­ra­si­ddha­tā | </p>
          <p n="a_408" rend="justify"><lb n="94,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,37</span>nāpi cā­rvā­ka­ma­te­'­si­ddha­tva­m­; teṣāṃ ra­ca­nā­va­ttve­nā­va­śyaṃ­bhā­vi­nī kā­rya­tā­pra­ti­pa­tti­ra­dṛ­ṣṭo­tpa­ttī<span type="hard-break">- </span><lb n="94,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,38</span>nāmapi kṣi­tyā­dī­nā­m­, anyathā ve­da­ra­ca­nā­yā api ka­rtṛ­da­rśa­nā­bhā­vā­nna kā­rya­tā­, ya­ta­sta­trā­pye­tā<span type="hard-break">- </span><lb n="94,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,39</span>vacchakyaṃ vaktum — na ra­ca­nā­tve­na ve­da­ra­ca­nā­yāḥ kā­rya­tvā­nu­mā­na­m­, ka­rtṛ­bhā­vā­'­bhā­vā­nu­vi­dhā­yi­nī <lb n="94,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 94,40</span>ta­dda­rśa­nā­llau­ki­kye­va racanā ta­tpū­rvi­kā­'­stu mā bhūd vaidikī | atha ta­yo­rvi­śe­ṣā­nu­pa­la­mbhā­llau­ki­kī­va <pb n="095" ana="50 lines"/><lb n="95,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,01</span>vai­di­kya­pi ka­rtṛ­pū­rvi­kā tarhi prā­sā­dā­di­saṃ­sthā­na­va­t pṛ­thi­vyā­di­saṃ­sthā­na­va­ttva­syā­pi ta­drū­pa­tā­'­stu­, <lb n="95,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,02</span>vi­śe­ṣā­nu­pa­la­kṣa­ṇā­t | tanna he­to­ra­si­ddha­tā | </p>
          <p n="a_409" rend="justify"><lb n="95,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,03</span>mā bhū­da­si­ddha­tvaṃ ta­thā­'­pya­smā­t sā­dhya­si­ddhi­rna yuktā, nahi ke­va­lā­t pa­kṣa­dha­rma­tvā­d vyāptiśū<span type="hard-break">- </span><lb n="95,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,04</span>nyāt sā­dhyā­va­ga­maḥ | nanu kiṃ ghaṭādau kartṛ — karma — ka­ra­ṇa­pū­rva­ka­tve­na kā­rya­tvā­de­rvyā­ptya­na­va­ga­maḥ ? astyevaṃ <lb n="95,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,05</span>gha­ṭa­ga­te kāryatve pra­ti­pa­tti­sta­thā­pi na vyāptiḥ, sā hi sa­ka­lā­kṣe­pe­ṇa gṛ­hya­te­, atra tu vyā­pti­gra­ha­ṇa­kā­la <lb n="95,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,06</span>eva ke­ṣā­ñci­t kā­ryā­ṇā­ma­ka­rtṛ­pū­rva­kā­ṇāṃ kā­rya­tva­da­rśa­nā­nna sarvaṃ kāryaṃ ka­rtṛ­pū­rva­ka­m­, yathā vaneṣu <lb n="95,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,07</span>va­na­spa­tī­nā­m | atha tatra na ka­rtra­bhā­va­ni­śca­yaḥ kiṃtu ka­rtra­gra­ha­ṇa­m­, tacca vi­dya­mā­ne­'­pi karttari bha­va­tī­ti <lb n="95,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,08</span>kathaṃ sā­dhyā­bhā­ve he­to­rda­rśa­na­m ? kva pu­na­rvi­dya­mā­na­ka­rtṛ­kā­ṇāṃ ta­da­pra­ti­pa­ttiḥ ? yathā gha­ṭā­dī­nā­ma­na­va­ga­to<span type="hard-break">- </span><lb n="95,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,09</span>tpa­ttī­nā­m | yuktā tatra ka­rtu­ra­pra­ti­pa­ttiḥ­, u­tpā­da­kā­lā­na­va­ga­mā­t­; tatkāle ca tasya tatra sa­nni­dhā­na­m­, <lb n="95,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,10</span>a­nya­dā­'­sya sa­nni­dhā­nā­bhā­vā­da­gra­ha­ṇa­m­; va­na­ga­te­ṣu ca sthā­va­re­ṣū­pa­la­bhya­mā­na­ja­nma­su ka­rtṛ­sa­dbhā­ve tadava<span type="hard-break">- </span><lb n="95,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,11</span>ga­mo­'­va­śyaṃ­bhā­vī­, ya­tho­pa­la­bhya­mā­na­ja­nma­ni gha­ṭā­dau­; ata u­pa­la­bdhi­la­kṣa­ṇa­prā­pta­sya ka­rttu­ste­ṣva­bhā­va­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="95,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,12</span>ścayāt tatra vyā­pti­gra­ha­ṇa­kā­la eva kā­rya­tvā­de­rhe­to­rda­rśa­nā­nna ka­rtṛ­pū­rva­ka­tve­na vyāptiḥ | </p>
          <p n="a_410" rend="justify"><lb n="95,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,13</span>itaśca dṛ­ṣṭa­hā­nya­dṛ­ṣṭa­pa­ri­ka­lpa­nā­sa­mbha­vāt — dṛṣṭānāṃ kṣi­tyā­dī­nāṃ kā­ra­ṇa­tva­tyā­gaḥ a­dṛ­ṣṭa­sya ca kartuḥ <lb n="95,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,14</span>kā­ra­ṇa­tva­ka­lpa­nā na yu­kti­ma­tī | atha na kṣityādeḥ kā­ra­ṇa­tva­ni­rā­ka­ra­ṇaṃ ka­rtṛ­ka­lpa­nā­yā­ma­pi­, tatsadbhā<span type="hard-break">- </span><lb n="95,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,15</span>ve'pi ta­syā­pa­ra­kā­ra­ṇa­tva­klṛpteḥ, ta­da­sa­t­; yato yad ya­syā­nva­ya — vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­yi tat tasya kā­ra­ṇa­m <lb n="95,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,16</span>i­ta­ra­t kā­rya­m­; kṣi­tyā­dī­nāṃ tvanvaya — vya­ti­re­kā­va­nu­vi­dha­tte ta­trā­kṛ­ṣṭa­jā­taṃ va­na­spa­tyā­di nā­pa­ra­sya­, <lb n="95,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,17</span>ka­tha­ma­to vya­ti­ri­ktaṃ kāraṇaṃ bhavet ? e­va­ma­pi kā­ra­ṇa­tva­ka­lpa­nā­yāṃ doṣa uktaḥ “­cai­tra­sya vra­ṇa­ro­ha­ṇe­” <lb n="95,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,18</span>i­tyā­di­nā | tasmāt pa­kṣa­dha­rma­tve­'­pi vyā­ptya­bhā­vā­da­ga­ma­ka­tvaṃ hetoḥ | </p>
          <p n="a_411" rend="justify"><lb n="95,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,19</span>atha teṣāṃ pa­kṣe­'­nta­rbhā­vā­nna tai­rvya­bhi­cā­raḥ­, ta­da­sa­t­; tāttvikaṃ vi­pa­kṣa­tvaṃ ka­tha­mi­cchā­ka­lpi­te­na <lb n="95,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,20</span>pa­kṣa­tve­nā­po­dye­ta ? vyāptau siddhāyāṃ sādhya — ta­da­bhā­va­yo­ra­gra­ha­ṇe vā­dī­cchā­pa­ri­ka­lpi­taṃ pakṣatvaṃ kathyate | <lb n="95,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,21</span>sapakṣa — vipakṣayorhetoḥ sa­da­sa­ttva­ni­śca­yā­d vyā­pti­si­ddhiḥ | e­va­ma­pi sā­dhyā­bhā­ve dṛṣṭasya he­to­rvyā­pti<span type="hard-break">- </span><lb n="95,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,22</span>gra­ha­ṇa­kā­le vya­bhi­cā­rā­śa­ṅkā­yāṃ niścaye vā vya­bhi­cā­ra­vi­ṣa­ya­sya pa­kṣe­'­nta­rbhā­ve­na ga­ma­ka­tva­ka­lpa­ne na <lb n="95,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,23</span>ka­ści­ddhe­tu­rvya­bhi­cā­rī bhavet | ta­smā­nne­śva­ra­si­ddhau kaścid he­tu­ra­vya­bhi­cā­rya­sti­ | </p>
          <p n="a_412" rend="justify"><lb n="95,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,24</span>atrāhuḥ — nā­kṛ­ṣṭa­jā­taiḥ sthā­va­rā­di­bhi­rvya­bhi­cā­raḥ vyā­ptya­bhā­vo vā, sā­dhyā­bhā­ve va­rtta­mā­no <lb n="95,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,25</span>he­tu­rvya­bhi­cā­rī u­cya­te­, teṣu tu ka­rtra­gra­ha­ṇa­m na sa­ka­rtṛ­ka­tvā­bhā­va­ni­śca­yaḥ | nanūktam ‘­u­pa­la­bdhi­la­kṣa­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="95,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,26</span>prāptatve ka­rtu­ra­bhā­va­ni­śca­ya­sta­tra yuktaḥ’ naitad yu­kta­m­; u­pa­la­bdhi­la­kṣa­ṇa­prā­pta­tā­yāḥ ka­rttu­ste­ṣva­na­bhyu­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="95,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,27</span>gamāt | yattūktam ‘­kṣi­tyā­dya­nva­ya — vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­na­da­rśa­nā­t teṣām ta­dvya­ti­ri­kta­sya kā­ra­ṇa­tva­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="95,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,28</span>lpa­ne­'­ti­pra­sa­ṅga­do­ṣaḥ­’ iti, etasyāṃ ka­lpa­nā­yāṃ dha­rmā­dha­rma­yo­ra­pi na kā­ra­ṇa­tā bhavet | na ca ta­yo­ra­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="95,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,29</span>ra­ṇa­tai­va­, tayoḥ kā­ra­ṇa­tva­pra­sā­dha­nā­t — nahi ki­ñci­jja­ga­tya­sti yat ka­sya­ci­nna su­kha­sā­dha­na­m duḥ­kha­sā­dha­naṃ <lb n="95,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,30</span>vā | na ca ta­tsā­dha­na­syā­dṛ­ṣṭa­ni­ra­pe­kṣa­syo­tpa­ttiḥ | iyāṃstu viśeṣaḥ — śa­rī­rā­deḥ pra­ti­ni­ya­tā­'­dṛ­ṣṭā­kṣi­pta­tvaṃ <lb n="95,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,31</span>prā­ye­ṇa­, sa­rvo­pa­bho­gyā­nāṃ tu sā­dhā­ra­ṇā­'­dṛ­ṣṭā­kṣi­pta­tva­m | etat sa­rva­vā­di­bhi­ra­bhyu­pa­ga­mā­da­pra­tyā­khye­ya­m­; <lb n="95,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,32</span>yuktiśca pra­da­rśi­tai­va | cā­rvā­kai­ra­pye­ta­da­bhyu­pa­ga­nta­vya­m­, tān prati pū­rva­me­ta­tsi­ddhau pra­mā­ṇa­syo­ktatvāt | <lb n="95,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,33</span>pra­mā­ṇa­si­ddhaṃ tu na ka­sya­ci­nna siddham | a­thā­dṛ­ṣṭa­sya kā­rye­ṇā­nva­ya — vya­ti­re­kā­na­nu­vi­dhā­ne­'­pi nākāra<span type="hard-break">- </span><lb n="95,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,34</span>ṇatā, na tarhi vaktavyaṃ bhū­myā­di­vya­ti­re­ke­ṇa sthā­va­rā­di­nā kā­rye­ṇe­śva­ra­syā­nva­ya — vya­ti­re­kā­na­nu­vi­dhā<span type="hard-break">- </span><lb n="95,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,35</span>nā­da­kā­ra­ṇa­tva­m | atha ja­ga­dvai­ci­trya­ma­dṛ­ṣṭa­sya kā­ra­ṇa­tvaṃ vinā no­pa­pa­dya­te iti tat ka­lpya­te­, sarvān <lb n="95,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,36</span>u­tpa­tti­ma­taḥ prati bhūmyādeḥ sā­dhā­ra­ṇa­tvā­da­to­'­dṛ­ṣṭā­khya­vi­ci­tra­kā­ra­ṇa­kṛ­taṃ kā­rya­vai­ci­trya­m­; e­va­ma­dṛ­ṣṭa­sya <lb n="95,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,37</span>kā­ra­ṇa­tva­ka­lpa­nā­yā­mī­śva­ra­syā­pi kā­ra­ṇa­tva­pra­ti­kṣe­po na yuktaḥ; yathā kā­ra­ṇa­ga­taṃ vaicitryaṃ vinā kā­rya­ga­taṃ <lb n="95,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,38</span>vaicitryaṃ no­pa­pa­dya­te iti tat pa­ri­ka­lpya­te tathā cetanaṃ karttāraṃ vinā kā­rya­sva­rū­pā­nu­pa­pa­tti­ri­ti <lb n="95,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,39</span>kimiti tasya nā­bhyu­pa­ga­maḥ ? na cā­kṛ­ṣṭa­jā­te­ṣu sthā­va­rā­di­ṣu ta­syā­gra­ha­ṇe­na pra­ti­kṣe­paḥ­, a­nu­pa­la­bdhi­la<span type="hard-break">- </span><lb n="95,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 95,40</span>kṣa­ṇa­prā­pta­tvā­da­dṛ­ṣṭa­va­t | na ca sarvā kā­ra­ṇa­sā­ma­gryu­pa­la­bdhi­la­kṣa­ṇa­prā­ptā | ata eva dṛ­śya­mā­ne­ṣva­pi <pb n="096" ana="43 lines"/><lb n="96,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,01</span>kā­ra­ṇe­ṣu kā­ra­ṇa­tva­ma­pra­tya­kṣa­m­, kā­rye­ṇai­va ta­syo­pa­la­mbhā­t | sa­ha­kā­ri­sa­ttā dṛ­śya­mā­na­sya kā­ra­ṇa­tā­, <lb n="96,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,02</span>ke­ṣā­ñci­t sa­ha­kā­ri­ṇāṃ dṛ­śya­tve­'­pya­dṛ­ṣṭā­deḥ sa­ha­kā­ri­ṇaḥ kā­rye­ṇai­va pra­ti­pa­ttiḥ­; e­va­mī­śva­ra­sya kāraṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="96,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,03</span>tve'pi na ta­tsva­rū­pa­gra­ha­ṇaṃ pra­tya­kṣe­ṇe­ti sthitam | ta­to­'­nu­pa­la­bdhi­la­kṣa­ṇa­prā­pta­tvā­t ka­rttu­ru­pa­la­bhya­mā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="96,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,04</span>janmasu sthā­va­re­ṣu he­to­rvṛ­tti­da­rśa­nā­nna vyā­ptya­bhā­vaḥ yato ni­ści­ta­vi­pa­kṣa­vṛ­tti­rhe­tu­rvya­bhi­cā­rī | </p>
          <p n="a_413" rend="justify"><lb n="96,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,05</span>nanu ni­ści­ta­vi­pa­kṣa­vṛ­tti­rya­thā vya­bhi­cā­rī tathā sa­ndi­gdha­vya­ti­re­ko­'­pi­, ukteṣu sthā­va­re­ṣu ka­rtra­gra­ha­ṇaṃ <lb n="96,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,06</span>kiṃ ka­rtra­bhā­vā­t­, ā­ho­svi­d vi­dya­mā­na­tve­'­pi ta­syā­gra­ha­ṇa­ma­nu­pa­la­bdhi­la­kṣa­ṇa­prā­pta­tve­na ? evaṃ sandigdha<span type="hard-break">- </span><lb n="96,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,07</span>vya­ti­re­ka­tve na ka­ści­ddhe­tu­rga­ma­kaḥ | dhū­mā­de­ra­pi sa­ka­la­vya­ktyā­kṣe­pe­ṇa vyā­ptyu­pa­la­mbha­kā­le na sarvā <lb n="96,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,08</span>va­hni­vya­kta­yo dṛśyāḥ; tāsu cā­'­dṛ­śyā­su dhū­ma­vya­ktī­nāṃ dṛśyatve sa­ndi­gdha­vya­ti­re­kā­śa­ṅkā na ni­va­rtta­te — <lb n="96,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,09</span>yatra va­hne­ra­da­rśa­ne dhū­ma­da­rśa­naṃ tatra kiṃ va­hne­ra­da­rśa­na­ma­bhā­vā­t­, ā­ho­svi­d a­nu­pa­la­bdhi­la­kṣa­ṇa­prā­pta­tvā­t <lb n="96,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,10</span>iti na niścayaḥ | ato dhū­mo­'­pi sa­ndi­gdha­vya­ti­re­ka­tvā­nna gamakaḥ | </p>
          <p n="a_414" rend="justify"><lb n="96,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,11</span>atha dhūmaḥ kāryaṃ hu­ta­bhu­jaḥ­, tasya ta­da­bhā­ve sva­rū­pā­nu­pa­pa­tte­ra­dṛ­ṣṭa­tve­'­pya­na­la­sya sa­dbhā­va­ka­lpa­nā­; nanu <lb n="96,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,12</span>tat kā­rya­ma­tro­pa­la­bhya­mā­naṃ kimiti kā­ra­ṇa­ma­nta­re­ṇa kalpyate ? atha dṛ­ṣṭa­śa­kteḥ kā­ra­ṇa­sya ka­lpa­nā­'­stu mā <lb n="96,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,13</span>bhūd bu­ddhi­ma­taḥ­, va­hnyā­de­rdhū­mā­dī­n prati kathaṃ dṛ­ṣṭa­śa­kti­tā ? pra­tya­kṣā­nu­pa­la­mbhā­bhyā­mi­ti cet, bu­ddhi­ma­to­'­pi <lb n="96,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,14</span>tābhyāṃ kā­ra­ṇa­tva­klṛ­ptau va­hnyā­di­bhi­stu­lya­tā­; yathā va­hnyā­di­sā­ma­gryā dhū­mā­di­rja­nya­mā­no dṛṣṭaḥ sa tāmanta<span type="hard-break">- </span><lb n="96,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,15</span>reṇa ka­dā­ci­da­pi na bhavati — sva­rū­pa­hā­ni­pra­sa­ṅgā­t — tadvat sa­rva­mu­tpa­tti­ma­t kartṛ — karma — ka­ra­ṇa­pū­rva­kaṃ dṛ­ṣṭa­m­, <lb n="96,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,16</span>tasya sa­kṛ­da­pi ta­thā­da­rśa­nā­t ta­jja­nya­tā­sva­bhā­vaḥ­, ta­syai­vaṃ­sva­bhā­va­ni­ści­tā­va­nya­ta­mā­bhā­ve­'­pi kathaṃ bhāvaḥ ? </p>
          <p n="a_415" rend="justify"><lb n="96,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,17</span>kiṃca, a­nu­pa­la­bhya­mā­na­ka­rtṛ­ke­ṣu sthā­va­re­ṣu ka­rttu­ra­nu­pa­la­mbhaḥ śa­rī­rā­dya­bhā­vā­t na­tva­sa­ttvā­t­, yatra <lb n="96,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,18</span>śa­rī­ra­sya kartṛtā tatra ku­lā­lā­deḥ pra­tya­kṣe­ṇai­vo­pa­la­mbhaḥ­, atra tu cai­ta­nya­mā­tre­ṇo­pā­dā­nā­dya­dhi­ṣṭhā­nā­t kathaṃ <lb n="96,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,19</span>pra­tya­kṣa­vyā­pṛ­tiḥ ? nā­pye­ta­d va­kta­vya­m śa­rī­rā­dya­bhā­vā­t tarhi ka­rtṛ­tā­'­pi na yuktā, kāryasya śa­rī­re­ṇa <lb n="96,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,20</span>saha vya­bhi­cā­ra­da­rśa­nā­t — yathā sva­śa­rī­ra­sya pravṛtti — nivṛttī sa­rva­śce­ta­naḥ ka­ro­ti­, te ca kā­rya­bhū­te­; na <lb n="96,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,21</span>ca śa­rī­rā­nta­re­ṇa śa­rī­ra­pra­vṛ­tti — ni­vṛ­tti­la­kṣa­ṇaṃ kāryaṃ cetanaḥ karoti tena tasya vya­bhi­cā­raḥ | atha śarīre <lb n="96,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,22</span>eva dṛ­ṣṭa­tvā­t karotu nā­nya­tra­, tanna; yataḥ kāryaṃ śa­rī­re­ṇa vinā ka­ro­tī­ti naḥ sā­dhya­m­; tat sva­śa­rī­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="96,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,23</span>ga­ta­ma­nya­śa­rī­ra­ga­taṃ veti nānena kiñcit | e­te­nai­ta­da­pi pa­rā­kṛ­taṃ ya­dā­hu­re­ke — <lg n="a_416"><l><lb n="96,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,24</span>“­a­ce­ta­naḥ kathaṃ bhā­va­sta­di­cchā­ma­nu­va­rtta­te­”</l></lg><lb n="96,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,25</span>a­ce­ta­na­sya śa­rī­rā­de­rā­tme­cchā­nu­va­rtti­tva­da­rśa­nā­t | na cā­ce­ta­na­sya ta­di­cchā­na­nu­va­rtti­no­'­pi pra­ya­tna­pre­rya­tvaṃ <lb n="96,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,26</span>pa­ri­hā­ra iti va­kta­vya­m­, yata ī­śva­ra­syā­pi pra­ya­tna­sa­dbhā­ve na kācit kṣatiḥ | na ca śa­rī­rā­bhā­vā­t kathaṃ <lb n="96,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,27</span>prayatna iti vaktuṃ yu­kta­m­, śa­rī­rā­nta­rā­'­bhā­ve­'­pi śa­rī­ra­sya pra­ya­tna­pre­rya­tva­da­rśa­nā­t | tat karttuḥ śarīrā<span type="hard-break">- </span><lb n="96,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,28</span>bhā­vā­da­kṛ­ṣṭo­tpa­tti­ṣu sthā­va­re­ṣva­gra­ha­ṇa­m­, na ta­trā­da­rśa­ne­na he­to­rvya­bhi­cā­raḥ | ye'pi “­pra­tya­kṣā­'­nu­pa­la<span type="hard-break">- </span><lb n="96,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,29</span>mbha­sā­dha­naṃ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va­m­” ā­hu­ste­ṣā­ma­pi ka­sya­ci­t kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va­sya ta­tsā­dha­na­tve yathendri<span type="hard-break">- </span><lb n="96,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,30</span>yāṇām a­dṛ­ṣṭa­sya ca tau vinā kā­ra­ṇa­tva­si­ddhi­sta­the­śva­ra­syā­pi | ato na vyā­ptya­bhā­vaḥ | </p>
          <p n="a_417" rend="justify"><lb n="96,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,31</span>ata eva na satpra­ti­pa­kṣa­tā­'­pi­, nai­ka­smi­n sā­dhyā­nvi­te hetau sthite dvi­tī­ya­sya ta­thā­vi­dha­sya <lb n="96,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,32</span>ta­trā­va­kā­śaḥ­; vastuno dvai­rū­pyā­saṃ­bha­vā­t | </p>
          <p n="a_418" rend="justify"><lb n="96,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,33</span>nāpi bādhaḥ, a­bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­pū­rva­ka­tva­sya pra­mā­ṇe­nā­gra­ha­ṇā­t­; sā­dhyā­bhā­ve he­to­ra­bhā­vaḥ svasā<span type="hard-break">- </span><lb n="96,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,34</span>dhya­vyā­pta­tvā­de­va siddhaḥ | </p>
          <p n="a_419" rend="justify"><lb n="96,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,35</span>nāpi dha­rmya­si­ddha­tā­, kā­rya­kā­ra­ṇa­sa­ṅghā­ta­sya pṛ­thi­vyā­de­rbhū­ta­grā­ma­sya ca pra­mā­ṇe­na si­ddha­tvā­t | <lb n="96,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,36</span>ta­dā­śra­ya­tve­na he­to­rya­thā pra­mā­ṇe­no­pa­la­mbha­sta­thā pūrvaṃ pradarśitam | a­to­'­smā­dī­śva­rā­va­ga­me na tatsiddhau <lb n="96,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,37</span>pra­mā­ṇā­bhā­vaḥ | </p>
          <p n="a_420" rend="justify"><lb n="96,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,38</span>nāpi he­to­rvi­śe­ṣa­vi­ru­ddha­tā­, ta­dvi­ru­ddha­tve he­to­rvi­śe­ṣa­ṇe­'­bhyu­pa­ga­mya­mā­ne na ka­ści­ddhe­tu­ra­vi­ru­ddho <lb n="96,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,39</span>bha­ve­t­, pra­si­ddhā­nu­mā­ne­'­pi vi­śe­ṣa­vi­ru­ddhā­dī­nāṃ su­la­bha­tvā­t | ya­thā­'­yaṃ dhūmo dahanaṃ sā­dha­ya­ti tathaita<span type="hard-break">- </span><lb n="96,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,40</span>dde­śā­va­cchi­nna­va­hnya­bhā­va­ma­pi sā­dha­ya­ti | nahi pū­rva­dhū­ma­syai­ta­dde­śā­va­cchi­nne­na vahninā vyāptiḥ | evaṃ <lb n="96,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 96,41</span>kā­lā­dya­va­cche­de­na he­to­rvi­ru­ddha­tā vaktavyā | atha deśa — kā­lā­dī­n vihāya va­hni­mā­tre­ṇa he­to­rvyā­pte­rna <pb n="097" ana="44 lines"/><lb n="97,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,01</span>vi­ru­ddha­tā tarhi tadvat kā­rya­mā­tra­sya bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­pū­rva­ka­tve­na vyā­pte­rya­dya­pi dṛ­ṣṭā­nte­'­nī­śva­ro­'­sa­rva­jñaḥ <lb n="97,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,02</span>kṛ­tri­ma­jñā­na­sa­mba­ndhī sa­śa­rī­raḥ kṣi­tyā­dyu­pa­vi­ṣṭaḥ karttā tathāpi pū­rvo­kta­vi­śe­ṣa­ṇā­nāṃ dha­rmi­vi­śe­ṣa­rū­pā­ṇāṃ <lb n="97,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,03</span>vya­bhi­cā­rā­t ta­dvi­pa­rya­ya­sā­dha­ka­tve­'­pi na vi­ru­ddha­tā | viruddho hi hetuḥ sā­dhya­vi­pa­rya­ya­kā­ri­tvā­d <lb n="97,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,04</span>bhavati | na caiteṣāṃ sā­dhya­tā­, bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­pū­rva­ka­tva­mā­tra­syā­smā­ddhe­toḥ sā­dhya­tve­ne­ṣṭa­tvā­t | yathā <lb n="97,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,05</span>ca vi­śe­ṣa­vi­ru­ddhā­dī­nā­ma­dū­ṣa­ṇa­tvaṃ tathā <lg n="a_421"><l><lb n="97,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,06</span>“­si­ddhā­nta­ma­bhyu­pe­tya ta­dvi­ro­dhī vi­ru­ddhaḥ­”</l><trailer type="lg" n="a_422"/></lg><lb n="97,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,07</span>ityatra sūtre ni­rṇī­ta­m | </p>
          <p n="a_423" rend="justify"><lb n="97,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,08</span>i­ta­ścai­ta­da­dū­ṣa­ṇa­m — pū­rva­smā­ddhe­toḥ sva­sā­dhya­si­ddhā­vu­tta­re­ṇa pū­rva­si­ddha­syai­va sādhyasya kiṃ viśeṣaḥ <lb n="97,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,09</span>sā­dhya­te­, uta pū­rva­he­toḥ sva­sā­dhya­si­ddhi­pra­ti­ba­ndhaḥ kriyate ? na tāvat pūrvo vi­ka­lpaḥ­, yadi nāma <lb n="97,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,10</span>ta­trā­pa­re­ṇa hetunā vi­śe­ṣā­dhā­naṃ kṛtaṃ kiṃ tāvatā pūrvasya hetoḥ sā­dhya­si­ddhi­vi­ghā­taḥ ? yathā kṛ­ta­ka­tve­na <lb n="97,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,11</span>śa­bda­syā­ni­tya­tva­si­ddhau he­tva­nta­re­ṇa gu­ṇa­tva­si­ddhā­va­pi na pūrvasya kṣa­ti­sta­dva­da­trā­pi | a­tho­tta­ro vikalpa — <lb n="97,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,12</span>stathāpi sva­sā­dhya­si­ddhi­pra­ti­ba­ndho vyā­ptya­bhā­va­pra­da­rśa­ne­na kri­ya­te­; vyā­ptya­bhā­va­śca he­tu­rū­pā­ṇā­ma­nya­ta­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="97,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,13</span>bhāvena | na ca dha­rmi­vi­śe­ṣa­vi­pa­rya­yo­dbhā­va­ne­na ka­sya­ci­da­pi rū­pa­syā­bhā­vaḥ kathyate | na ca he­tu­rū­pā­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="97,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,14</span>vā­si­ddhā­va­ga­ma­ka­tva­m | tanna vi­śe­ṣa­vi­ru­ddha­tā | </p>
          <p n="a_424" rend="justify"><lb n="97,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,15</span>vi­śe­ṣā­stu dharmiṇaḥ sva­rū­pa­si­ddhā­vu­tta­ra­kā­laṃ pra­mā­ṇā­nta­ra­pra­ti­pā­dyā na tu pū­rva­he­tu­ba­lā­da­bhyu<span type="hard-break">- </span><lb n="97,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,16</span>pa­ga­mya­nte | tacca pra­mā­ṇā­nta­ra­mā­ga­maḥ pū­rva­he­to­rhe­tva­nta­raṃ ca | “­ta­ccā­nva­ya­vya­ti­re­ki­pū­rva­ka­ke­va­la­vya­ti­re<span type="hard-break">- </span><lb n="97,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,17</span>ki­saṃ­jña­m | yathā ga­ndhā­dyu­pa­la­bdhyā ta­tsā­dha­na­ka­ra­ṇa­mā­tra­pra­si­ddhau pra­sa­kta­pra­ti­ṣe­dhe ka­ra­ṇa­vi­śe­ṣa­si­ddhiḥ <lb n="97,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,18</span>ke­va­la­vya­ti­re­ki­ni­mi­ttā ta­the­hā­pi kā­rya­tvā­t bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­mā­tra­pra­si­ddhau pra­sa­kta­pra­ti­ṣe­dhā­t kāraṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="97,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,19</span>vi­śe­ṣa­si­ddhiḥ ke­va­la­vya­ti­re­ki­ni­mi­ttā | tathāhi — kā­rya­tvā­d bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­mā­tra­si­ddhau pra­sa­ktā­nāṃ <lb n="97,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,20</span>kṛ­tri­ma­jñā­na — śa­rī­ra­saṃ­ba­ddha­tvā­dī­nāṃ dharmāṇāṃ pra­mā­ṇā­nta­re­ṇa bā­dho­pa­pa­ttau vi­śi­ṣṭa­bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­si­ddhi­rvya<span type="hard-break">- </span><lb n="97,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,21</span>ti­re­ki­ba­lā­t­” iti kecit | </p>
          <p n="a_425" rend="justify"><lb n="97,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,22</span>anye manyante — “­ya­trā­nva­ya­vya­ti­re­ki­ṇo hetorna vi­śe­ṣa­si­ddhi­sta­tra ta­tpū­rva­kā­t ke­va­la­vya­ti­re­ki­ṇo <lb n="97,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,23</span>vi­śe­ṣa­si­ddhi­rbha­va­tu­, yathā ghrā­ṇā­di­ṣu­, atra tu pū­rva­smā­ddhe­to­rvi­śe­ṣa­si­ddhau na he­tva­nta­ra­pa­ri­ka­lpa­nā | yathā <lb n="97,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,24</span>dhūmasya va­hni­nā­'­nva­ya — vya­ti­re­ka­si­ddhau ‘atra deśe vahniḥ’ iti pa­kṣa­dha­rma­tva­ba­lā­t pra­ti­pa­tti­rnā­nva­yā­d <lb n="97,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,25</span>vya­ti­re­kā­dvā­, ta­yo­rhye­ta­dde­śā­va­cchi­nne­na va­hni­nā­'­saṃ­bha­vā­t — yadyapi vyā­pti­kā­le sa­ka­lā­kṣe­pe­ṇa ta­dde­śa­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="97,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,26</span>pyākṣepaḥ a­nya­thā­'­tra vyā­pte­ra­saṃ­bha­vā­t­, tathāpi vyā­pti­gra­ha­ṇa­ve­lā­yāṃ sā­mā­nya­rū­pa­ta­yā ta­dā­kṣe­paḥ na <lb n="97,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,27</span>vi­śe­ṣa­rū­pe­ṇe­ti vi­śe­ṣā­va­ga­mo nānvaya — vya­ti­re­ka­ni­mi­ttaḥ­, api tu pa­kṣa­dha­rma­tva­kṛ­taḥ | ata eva “pratyu<span type="hard-break">- </span><lb n="97,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,28</span>tpa­nna­kā­ra­ṇa­ja­nyāṃ smṛ­ti­ma­nu­mā­na­m­” āhuḥ | pra­tyu­tpa­nnaṃ ca kāraṇaṃ pa­kṣa­dha­rma­tva­me­va — tathā kā­rya­tvā­de<span type="hard-break">- </span><lb n="97,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,29</span>rbu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­mā­tre­ṇa vyā­pti­si­ddhā­va­pi kā­ra­ṇa­vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­ttiḥ pa­kṣa­dha­rma­tva­sā­ma­rthyā­t | ya i­tthaṃ­bhū­ta­sya <lb n="97,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,30</span>pṛ­thi­vyā­deḥ karttā ni­ya­me­nā­sā­va­kṛ­tri­ma­jñā­na­saṃ­ba­ndhī śa­rī­ra­ra­hi­taḥ sarvajña ekaḥ” iti, evaṃ yadā <lb n="97,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,31</span>pa­kṣa­dha­rma­tva­ba­lā­d vi­śe­ṣa­si­ddhi­sta­dā na vi­śe­ṣa­vi­ru­ddhā­dī­nā­ma­va­kā­śaḥ | </p>
          <p n="a_426" rend="justify"><lb n="97,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,32</span>“­a­nva­ya­sā­ma­rthyā­da­pi vi­śe­ṣa­si­ddhi­m­” anye manyante | tathā, dhū­ma­mā­tra­sya va­hni­mā­tre­ṇa vyāptiḥ <lb n="97,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,33</span>evaṃ dhū­ma­vi­śe­ṣa­sya va­hni­vi­śe­ṣe­ṇa iti dhū­ma­vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­ttau na va­hni­mā­tre­ṇā­nva­yā­nu­smṛ­tiḥ kintu vahni<span type="hard-break">- </span><lb n="97,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,34</span>vi­śe­ṣe­ṇa­, e­vaṃ­vi­śi­ṣṭa­kā­rya­tva­da­rśa­nā­nna kā­ra­ṇa­mā­trā­nu­smṛ­tiḥ kintu ta­thā­vi­dha­kā­rya­vi­śe­ṣa­ja­na­ka­kā­ra­ṇa­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="97,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,35</span>śe­ṣā­nu­smṛ­tiḥ | ta­da­nu­smṛ­tā­va­trā­nva­ya­sā­ma­rthyā­de­va kā­ra­ṇa­vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­tti­ri­ti na vi­śe­ṣa­vi­ru­ddhā­va­kā­śaḥ | </p>
          <p n="a_427" rend="justify"><lb n="97,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,36</span>eteṣāṃ pakṣāṇāṃ yu­ktā­yu­kta­tvaṃ sūrayo vi­cā­ra­yi­ṣya­ntī­ti nā­smā­ka­ma­tra ni­rba­ndhaḥ­; sarvathā viśeṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="97,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,37</span>vi­ru­ddha­syā­dū­ṣa­ṇa­tva­ma­smā­bhiḥ pra­ti­pā­dya­te ta­dvi­ru­ddha­la­kṣa­ṇa­pa­ryā­lo­ca­na­yā | pra­sa­ktā­nāṃ ca vi­śe­ṣā­ṇāṃ pramā<span type="hard-break">- </span><lb n="97,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,38</span>ṇā­nta­ra­bā­dha­yā­, a­nva­ya­vya­ti­re­ki­mū­la­ke­va­la­vya­ti­re­ki­ba­lā­dvā­, pa­kṣa­dha­rma­tva­sā­ma­rthye­na vā, kā­rya­vi­śe­ṣa­sya <lb n="97,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 97,39</span>kā­ra­ṇa­vi­śe­ṣā­nvi­ta­tve­na vā nātra pra­ya­tya­te­; sarvathā pra­stu­ta­he­tau na vyā­ptya­si­ddhiḥ | <pb n="098" ana="44 lines"/></p>
          <p n="a_428" rend="justify"><lb n="98,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,01</span>pra­sa­ktā­nāṃ vi­śe­ṣā­ṇāṃ pra­mā­ṇā­nta­ra­bā­dha­yā vi­śe­ṣa­vi­ru­ddha­tā­'­na­va­kā­śa ityuktaṃ tatra ka­ta­ma­sya prasa<span type="hard-break">- </span><lb n="98,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,02</span>ktasya vi­śe­ṣa­sya kena pra­mā­ṇe­na ni­rā­kṛ­tiḥ ? śa­rī­ra­saṃ­ba­ndha­sya tā­va­dvyā­ptya­bhā­ve­na­, śa­rī­rā­nta­ra­ra­hi­ta­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="98,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,03</span>pyātmanaḥ sva­śa­rī­ra­dhā­ra­ṇa — pre­ra­ṇa­kri­yāsu yathā | a­thā­tma­naḥ pra­ya­tna­va­ttvā­d dhā­ra­ṇā­di­kri­yā­su śarīrā<span type="hard-break">- </span><lb n="98,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,04</span>dyā­dhā­rā­su kartṛtvaṃ yuktam ne­śva­ra­sya­, ta­dra­hi­ta­tvā­t­; tathā ca bhavatāṃ mukhyaṃ ka­rtṛ­la­kṣa­ṇa­m — <lg n="a_429"><l><lb n="98,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,05</span>“jñāna — cikīrṣā — pra­ya­tnā­nāṃ sa­ma­vā­yaḥ ka­rtṛ­tā­”</l><trailer type="lg" n="a_430"> iti | </trailer></lg><lb n="98,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,06</span>ke­ne­śva­ra­sya ta­dra­hi­ta­tvā­t pra­ya­tna­pra­ti­ṣe­dhaḥ kṛtaḥ ? ātma — ma­naḥ­saṃ­yo­ga­ja­nya­tvā­t pra­ya­tna­sya ī­śva­ra­sya <lb n="98,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,07</span>ta­da­saṃ­bha­vā­t kā­ra­ṇā­bhā­vā­t ta­nni­ṣe­dhaḥ | bu­ddhi­sta­rhī­śva­re kathaṃ tasyā api ma­naḥ­saṃ­yo­ga­ja­nya­tai­va ? sā'pi <lb n="98,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,08</span>mā bhūt kā naḥ kṣatiḥ ? nanu ta­da­sa­ttai­va na tvanyā kācit | sā'pi bha­va­tu­, ta­da­bhā­ve kasya viśeṣaḥ <lb n="98,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,09</span>śa­rī­rā­di­saṃ­yo­ga­la­kṣa­ṇaḥ sādhyate ? ata e­vā­nyai­ru­kta­m — <lb n="98,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,10</span>“­nā­tī­ndri­yā­rtha­pra­ti­ṣe­dho vi­śe­ṣa­sya ka­sya­ci­t sā­dha­ne­na ni­rā­ka­ra­ṇe­na vā kāryaḥ — ta­da­bhā­ve vi­śe­ṣa­sā­dha<span type="hard-break">- </span><lb n="98,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,11</span>nasya ta­nni­rā­ka­ra­ṇa­he­to­rvā­'­'­śra­yā­si­ddha­tvā­t — ki­ntva­tī­ndri­ya­ma­rtha­ma­bhyu­pa­ga­cchaṃ­sta­tsi­ddhau pramāṇaṃ praṣṭavyaḥ | <lb n="98,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,12</span>sa cet tatsiddhau pra­yo­ja­kaṃ hetuṃ da­rśa­ya­ti ‘­o­m­’ iti kṛ­tvā­'­sau pra­ti­pa­tta­vyaḥ | atha na da­rśa­ya­ti <lb n="98,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,13</span>pra­mā­ṇā­bhā­vā­de­vā­sau nāsti, na tu vi­śe­ṣā­bhā­vā­t­” tasmād jñāna — cikīrṣā — pra­ya­tnā­nāṃ <lb n="98,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,14</span>sa­ma­vā­yo­'­stī­śva­re­, te tu jñā­nā­da­yo­'­sma­dā­di­jñā­nā­di­bhyo vi­la­kṣa­ṇāḥ­, vai­la­kṣa­ṇyaṃ ca ni­tya­tvā­di­dha­rma<span type="hard-break">- </span><lb n="98,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,15</span>yogāt | ta­nne­śva­ra­śa­rī­ra­sya ka­rtṛ­vi­śe­ṣa­sya vyā­ptya­bhā­vā­t siddhiḥ | </p>
          <p n="a_431" rend="justify"><lb n="98,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,16</span>nā­pya­sa­rva­jña­tvaṃ viśeṣaḥ ku­lā­lā­di­ṣu dṛ­ṣṭa­sta­tra sā­dhya­te­, ta­tsi­ddhā­va­pi vi­śe­ṣa­vi­ru­ddha­sya vyā­ptya­bhā­va <lb n="98,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,17</span>eva; na hya­sa­rva­vi­dā kartrā ku­lā­lā­di­nā kiñcit kāryaṃ kriyate | nanu ku­lā­lā­deḥ sa­rva­vi­ttve nedānīṃ <lb n="98,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,18</span>ka­ści­da­sa­rva­vi­t­, e­va­me­va — yad yaḥ karoti sa ta­syo­pā­dā­nā­di­kā­ra­ṇa­ka­lā­pa­m pra­yo­ja­naṃ ca jā­nā­ti­; <lb n="98,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,19</span>anyathā ta­tkri­yā­'­yo­gā­t | sa­rva­jña­tvaṃ ca pra­kṛ­ta­kā­rya­ta­nni­mi­ttā­pe­kṣa­m­, ataḥ ku­lā­lā­di­rya­thā karttā <lb n="98,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,20</span>sva­kā­rya­sya sarvaṃ jā­nā­tyu­pā­dā­nā­di e­va­mī­śva­ro­'­pi sa­rva­ka­rttā sarvasya kara­ṇa­pra­yo­ja­na­m vi­vā­da­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="98,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,21</span>ṣayasya sa­rva­syo­pā­dā­na­kā­ra­ṇā­di ca ka­rtṛ­tvā­de­va jā­nā­ti­; ataḥ ka­tha­ma­sā­va­sa­rva­vi­t ? </p>
          <p n="a_432" rend="justify"><lb n="98,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,22</span>anye tvāhuḥ — “­kṣe­tra­jñā­nāṃ ni­ya­tā­rtha­vi­ṣa­ya­gra­ha­ṇaṃ sa­rva­vi­da­dhi­ṣṭhi­tā­nā­m­, yathā pra­ti­ni­ya­ta­śa­bdā<span type="hard-break">- </span><lb n="98,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,23</span>di­vi­ṣa­ya­grā­ha­kā­ṇā­mi­ndri­yā­ṇā­ma­ni­ya­ta­vi­ṣa­ya­sa­rva­vi­da­dhi­ṣṭhi­tā­nāṃ jī­va­ccha­rī­re | tathā ca i­ndri­ya­vṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="98,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,24</span>ttyu­cche­da­la­kṣa­ṇaṃ kecid ma­ra­ṇa­mā­hu­śce­ta­nā­na­dhi­ṣṭhi­tā­nā­m | asti ca kṣe­tra­jñā­nāṃ pra­ti­ni­ya­ta­vi­ṣa­ya­gra­ha­ṇa­m <lb n="98,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,25</span>te­nā­pya­ni­ya­ta­vi­ṣa­ya­sa­rva­vi­da­dhi­ṣṭhi­te­na bhāvyam | yo'sau kṣe­tra­jñā­dhi­ṣṭhā­ya­ko­'­ni­ya­ta­vi­ṣa­yaḥ sa sarvavi <lb n="98,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,26</span>dīśvaraḥ | nanvevaṃ tasyaiva sa­ka­la­kṣe­tre­ṣva­dhi­ṣṭhā­ya­ka­tvā­t ki­ma­nta­rga­ḍu­sthā­nī­yaiḥ kṣetrajñaiḥ kṛtyam ? na <lb n="98,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,27</span>kiñcit pra­mā­ṇa­si­ddha­tāṃ muktvā | na­nve­va­ma­ni­ṣṭhā — ya­the­ndri­yā­dhi­ṣṭhā­ya­kaḥ kṣe­tra­jña­sta­da­dhi­ṣṭhā­ya­ka­śce­śva­raḥ — <lb n="98,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,28</span>e­va­ma­nyo­'­pi ta­da­dhi­ṣṭhā­ya­ko­'­stu­, bha­va­tva­ni­ṣṭhā yadi ta­tsā­dha­kaṃ pramāṇaṃ ki­ñci­da­sti­; na tvaniṣṭhā<span type="hard-break">- </span><lb n="98,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,29</span>sādhakaṃ kiñcit pra­mā­ṇa­mu­tpa­śyā­maḥ tāvata e­vā­nu­mā­na­si­ddha­tvā­t | </p>
          <p n="a_433" rend="justify"><lb n="98,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,30</span>ā­ga­mo­'­pya­smi­n vastuni vidyate — tathā ca bha­ga­vā­n vyāsaḥ — <lg n="a_434"><l><lb n="98,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,31</span>“­dvā­vi­mau puruṣau loke kṣa­ra­ścā­kṣa­ra eva ca | </l><l><lb n="98,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,32</span>kṣaraḥ sarvāṇi bhūtāni kū­ṭa­stho­'­kṣa­ra ucyate || </l><l><lb n="98,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,33</span>uttamaḥ pu­ru­ṣa­stva­nyaḥ pa­ra­mā­tme­tyu­dā­hṛ­taḥ | </l><l><lb n="98,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,34</span>yo lo­ka­tra­ya­mā­vi­śya bi­bha­rtya­vya­ya ī­śva­raḥ­” || </l><trailer type="lg" n="a_435"> iti | </trailer></lg><lb n="98,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,35</span>tathā śrutiśca ta­tpra­ti­pā­di­kā u­pa­la­bhya­te — <lg n="a_436"><l><lb n="98,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,36</span>“­vi­śva­ta­śca­kṣu­ru­ta viśvato mukho viśvato bā­hu­ru­ta vi­śva­ta­spā­t | </l><l><lb n="98,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 98,37</span>saṃ bāhubhyāṃ dhamati saṃ pa­ta­trai­rdyā­vā­bhū­mī ja­na­ya­n deva eka āste”</l><trailer type="lg" n="a_437"> ityādi | </trailer></lg><pb n="099" ana="47 lines"/><lb n="99,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,01</span>na ca sva­rū­pa­pra­ti­pā­da­kā­nā­ma­prā­mā­ṇya­m­, pra­mā­ṇa­ja­na­ka­tva­sya sa­dbhā­vā­t | tathāhi — pramā­ja­na­ka­tve­na <lb n="99,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,02</span>pra­mā­ṇa­sya prāmāṇyaṃ na pra­vṛ­tti­ja­na­ka­tve­na ta­cce­hā­stye­va | pravṛtti — nivṛttī tu pu­ru­ṣa­sya sukha — duḥ­kha­sā­dha<span type="hard-break">- </span><lb n="99,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,03</span>na­tvā­dhya­va­sā­ye sa­ma­rtha­syā­rthi­tvā­d bhavata iti | atha vi­dhā­va­ṅga­tvā­da­mī­ṣāṃ prāmāṇyaṃ na sva­rū­pā­rtha­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="99,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,04</span>diti cet, ta­da­sa­t­; svā­rtha­pra­ti­pā­da­ka­tve­na vi­dhya­ṅga­tvā­t | tathāhi — stuteḥ svā­rtha­pra­ti­pā­da­ka­tve­na <lb n="99,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,05</span>pra­va­rtta­ka­tva­m­, ni­ndā­yā­stu ni­va­rtta­ka­tva­mi­ti | anyathā hi ta­da­rthā­pa­ri­jñā­ne vihita — pra­ti­ṣi­ddhe­ṣva­vi­śe<span type="hard-break">- </span><lb n="99,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,06</span>ṣeṇa pra­vṛ­tti­rni­vṛ­tti­rvā syāt | tathā vi­dhi­vā­kya­syā­pi svā­rtha­pra­ti­pā­da­na­dvā­re­ṇai­va pu­ru­ṣa­pre­ra­ka­tvaṃ dṛṣṭam <lb n="99,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,07</span>evaṃ sva­rū­pa­pa­re­ṣva­pi vākyeṣu syāt, vā­kya­sva­rū­pa­tā­yā a­vi­śe­ṣā­t vi­śe­ṣa­he­to­ścā­bhā­vā­di­ti | tathā, <lb n="99,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,08</span>sva­rū­pā­rthā­nā­ma­prā­mā­ṇye “medhyā āpaḥ, darbhāḥ pa­vi­tra­m­, a­me­dhya­ma­śu­ci­” i­tye­vaṃ­sva­rū­pā­pa­ri­jñā­ne vidhya<span type="hard-break">- </span><lb n="99,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,09</span>ṅga­tā­yā­ma­pya­vi­śe­ṣe­ṇa pravṛtti — ni­vṛ­tti­pra­sa­ṅgaḥ­, na cai­ta­da­sti­; me­dhye­ṣve­va pra­va­rtta­te a­me­dhye­ṣu ca ni­va­rtta­ta <lb n="99,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,10</span>i­tyu­pa­la­mbhā­t | tadevaṃ sva­rū­pā­rthe­bhyo vā­kye­bhyo­'­rtha­sva­rū­pā­va­bo­dhe sati iṣṭe pra­vṛ­tti­da­rśa­nā­t aniṣṭe ca <lb n="99,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,11</span>ni­vṛ­tte­ri­ti jñāyate — sva­rū­pā­rthā­nāṃ pra­mā­ja­na­ka­tve­na pravṛttau nivṛttau vā vi­dhi­sa­ha­kā­ri­tva­mi­ti­, apa<span type="hard-break">- </span><lb n="99,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,12</span>ri­jñā­nā­ttu pra­vṛ­ttā­va­ti­pra­sa­ṅgaḥ | atha sva­rū­pā­rthā­nāṃ prāmāṇye “­grā­vā­ṇaḥ pla­va­nte­” i­tye­va­mā­dī­nā­ma­pi <lb n="99,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,13</span>ya­thā­rtha­tā syāt, na; mukhye bā­dha­ko­pa­pa­tteḥ | yatra hi mukhye bādhakaṃ pra­mā­ṇa­ma­sti ta­tro­pa­cā­ra­ka­lpa­nā­, <lb n="99,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,14</span>ta­da­bhā­ve tu prā­mā­ṇya­me­va | na ce­śva­ra­sa­dbhā­va­pra­ti­pā­da­ne­ṣu ki­ñci­da­sti bā­dha­ka­mi­ti svarūpe prāmāṇya<span type="hard-break">- </span><lb n="99,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,15</span>ma­bhyu­pa­ga­nta­vya­mi­tyā­ga­mā­da­pi si­ddha­prā­mā­ṇyā­t ta­da­va­ga­maḥ | ī­śva­ra­sya ca sa­ttā­mā­tre­ṇa sva­vi­ṣa­ya­gra­ha­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="99,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,16</span>pra­vṛ­ttā­nāṃ kṣe­tra­jñā­nā­ma­dhi­ṣṭhā­ya­ka­tā yathā spha­ṭi­kā­dī­nā­mu­pa­dhā­nā­kā­ra­gra­ha­ṇa­pra­vṛ­ttā­nāṃ sa­vi­tṛ­pra­kā­śaḥ | <lb n="99,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,17</span>yathā teṣāṃ sāvitraṃ prakāśaṃ vinā no­pa­dhā­nā­kā­ra­gra­ha­ṇa­sā­ma­rthyaṃ ta­the­śva­raṃ vinā kṣetravidāṃ na sva­vi­ṣa­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="99,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,18</span>gra­ha­ṇa­sā­ma­rthya­mi­tya­sti bha­ga­vā­nī­śva­raḥ sa­rva­vi­t­” | </p>
          <p n="a_438" rend="justify"><lb n="99,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,19</span>i­ta­ścā­sau sa­rva­vi­t — jñānasya sa­nni­hi­ta­sa­da­rtha­pra­kā­śa­ka­tvaṃ nāma sva­bhā­vaḥ­, ta­syā­nya­thā­bhā­vaḥ <lb n="99,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,20</span>ku­ta­ści­ddo­ṣa­sa­dbhā­vā­t | etat tāvad rūpaṃ ca­kṣu­rā­dyā­śra­yā­ṇāṃ jñā­nā­nā­m | yat pu­na­śca­kṣu­ra­nā­śri­taṃ <lb n="99,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,21</span>na ca rā­gā­di­ma­lā­vṛ­taṃ tasya vi­ṣa­ya­pra­kā­śa­na­sva­bhā­va­sya vi­ṣa­ye­ṣu kimiti pra­kā­śa­na­sā­ma­rthya­vi­ghā­taḥ <lb n="99,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,22</span>yathā dī­pā­de­ra­pa­va­ra­kā­nta­rga­ta­sya ? nanu rā­gā­de­rā­va­ra­ṇa­sya kathaṃ ta­trā­bhā­vo­'­va­ga­taḥ ta­tpra­ti­pā­da­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="99,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,23</span>pra­mā­ṇā­bhā­vā­t ? pra­mā­ṇa­syā­bhā­ve saṃ­śa­yo­'­stu rā­gā­dī­nā­m na tvabhāvaḥ | vi­pa­ryā­sa­kā­ra­ṇā <lb n="99,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,24</span>rā­gā­da­yaḥ­, eṣāṃ kā­ra­ṇā­bhā­ve kathaṃ tatra bhāvaḥ ? vi­pa­ryā­sa­ścā­dha­rma­ni­mi­ttaḥ­, na ca bha­ga­va­tya­dha­rmaḥ­, <lb n="99,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,25</span>ta­tsa­dbhā­ve vā i­tthaṃ­vi­dha­syā­sma­dā­di­bhi­ści­nta­yi­tu­ma­pya­śa­kya­sya kāryasya kathaṃ ta­smā­du­tpā­daḥ anekā<span type="hard-break">- </span><lb n="99,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,26</span>dṛ­ṣṭa­ka­lpa­nā­pra­sa­ṅgā­t ? kiñca, rā­gā­da­ya i­ṣṭā­ni­ṣṭa­sā­dha­ne­ṣu vi­ṣa­ye­ṣū­pa­jā­ya­mā­nā dṛṣṭāḥ | na ca bhaga<span type="hard-break">- </span><lb n="99,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,27</span>vataḥ ka­ści­di­ṣṭā­ni­ṣṭa­sā­dha­no vi­ṣa­yaḥ­, a­vā­pta­kā­ma­tvā­t | </p>
          <p n="a_439" rend="justify"><lb n="99,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,28</span>yā tu pravṛttiḥ śa­rī­rā­di­sa­rge sā kaiścit krī­ḍā­rtha­mu­ktā­; sā cā­vā­pta­pra­yo­ja­nā­nā­me­va bhavati <lb n="99,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,29</span>na­tva­nye­ṣā­m | ato yaduktaṃ vā­rtti­ka­kṛ­tā — <lb n="99,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,30</span>“krīḍā hi ra­ti­ma­vi­nda­tā­m­; na ca ratyarthī bha­ga­vā­n­, duḥ­khā­bhā­vā­t­” <lb n="99,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,31</span>tat pra­ti­kṣi­pta­m | na hi duḥkhitāḥ krīḍāsu pra­va­rtta­nte­, tasmāt krīḍārthā pravṛttiḥ | </p>
          <p n="a_440" rend="justify"><lb n="99,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,32</span>anye manyante — “­kā­ru­ṇyā­d bha­ga­va­taḥ pravṛttiḥ | nanvevaṃ kevalaḥ su­kha­rū­paḥ prā­ṇi­sa­rgo­'­stu­, <lb n="99,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,33</span>nai­va­m­; ni­ra­pe­kṣa­sya ka­rtṛ­tve­'­yaṃ doṣaḥ, sā­pe­kṣa­tve tu ka­tha­me­ka­rū­paḥ sargaḥ ? yasya ya­thā­vi­dhaḥ karmā<span type="hard-break">- </span><lb n="99,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,34</span>śayaḥ pu­ṇya­rū­po­'­pu­ṇya­rū­po vā tasya ta­thā­vi­dha­pha­lo­pa­bho­gā­ya ta­tsā­dha­nā­n śa­rī­rā­dīṃ­sta­thā­vi­dhāṃ­sta<span type="hard-break">- </span><lb n="99,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,35</span>tsāpekṣaḥ sṛ­ja­ti­” iti | “na ce­śva­ra­tva­vyā­ghā­taḥ sā­pe­kṣa­tve­'­pi­, yathā sa­vi­tṛ­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="99,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,36</span>kāśasya spha­ṭi­kā­dya­pe­kṣa­sya­, yathā vā ka­ra­ṇā­dhi­ṣṭhā­ya­ka­sya kṣe­tra­jña­sya­, sā­pe­kṣa­tve­'­pi teṣu tasye­śva­ra­tā <lb n="99,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,37</span>dvadatrāpi ne­śva­ra­tā­vi­ṣaṃ ghātaḥ” iti kecit | </p>
          <p n="a_441" rend="justify"><lb n="99,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,38</span>anye manyante — “yathā prabhuḥ se­vā­bhe­dā­nu­ro­dhe­na pha­la­bhe­da­pra­do nā­pra­bhu­sta­the­śva­ro­'­pi ka­rmā­śa­yā<span type="hard-break">- </span><lb n="99,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,39</span>pekṣaḥ phalaṃ ja­na­ya­tī­ti ‘­a­nī­śva­raḥ­’ iti na yujyate va­ktu­m­” </p>
          <p n="a_442" rend="justify"><lb n="99,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 99,40</span>bhā­ṣya­kā­raḥ kā­ru­ṇya­pre­ri­ta­sya pravṛttimāha | ta­nni­mi­ttā­yā­ma­pi pravṛttau na vā­rtti­ka­kā­rī­yaṃ <pb n="100" ana="47 lines"/><lb n="100,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,01</span>dū­ṣa­ṇa­m — “­saṃ­sṛ­je­t śu­bha­me­vai­ka­ma­nu­ka­mpā­pra­yo­ji­taḥ­” <lb n="100,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,02</span>i­tye­va­mā­di­, yataḥ ka­rmā­śa­yā­nāṃ ku­śa­lā­'­ku­śa­la­rū­pā­ṇāṃ pha­lo­pa­bho­gaṃ vinā na kṣaya iti bha­ga­vā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="100,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,03</span>va­ga­cchaṃ­sta­du­pa­bho­gā­ya prā­ṇi­sa­rgaṃ karoti | u­pa­bho­gaḥ ka­rma­pha­la­sya śa­rī­rā­di­kṛ­taḥ­, ka­sya­ci­ttu a­śu­bha­sya <lb n="100,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,04</span>karmaṇaḥ prā­ya­ści­ttā­t prakṣayaḥ | tatrāpi svalpena duḥ­kho­pa­bho­ge­na dī­rgha­kā­la­duḥ­kha­pra­daṃ karma kṣī­ya­te­, <lb n="100,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,05</span>na tu pha­la­ma­da­ttvā ka­rma­kṣa­yaḥ | ye­ṣā­ma­pi mataṃ sa­mya­gjñā­nā­d vi­pa­ryā­sa­ni­vṛ­ttau ta­jja­nya­kle­śa­kṣa­ye <lb n="100,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,06</span>ka­rmā­śa­yā­nāṃ sa­dbhā­ve­'­pi sa­ha­kā­rya­bhā­vā­nna śa­rī­rā­dyā­kṣe­pa­ka­tā­, tatrāpi kuśalaṃ karma samādhiṃ <lb n="100,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,07</span>vā­'­nta­re­ṇa na ta­ttva­jñā­no­tpa­ttiḥ­; tayostu saṃcaye pra­vṛ­tta­sya yama — ni­ya­mā­nu­ṣṭhā­ne­'­ne­ka­vi­dha­duḥ<span type="hard-break">- </span><lb n="100,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,08</span>kho­tpa­ttiḥ­, ataḥ kathaṃ ke­va­la­su­khi­rū­paḥ prā­ṇi­sa­rgaḥ ? nāraka — ti­rya­gā­di­sa­rgo­'­pi a­kṛ­ta­prā­ya­ści<span type="hard-break">- </span><lb n="100,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,09</span>ttānāṃ ta­tra­tya­duḥ­khā­nu­bha­ve pu­na­rvi­śi­ṣṭa­sthā­nā­vā­ptā­va­bhyu­da­ya­he­tu­ri­ti siddhaṃ duḥ­khi­prā­ṇi­sṛ­ṣṭā­va­pi <lb n="100,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,10</span>ka­ru­ṇa­yā pra­va­rtta­na­m | ta­nnā­sa­rva­jña­tvaṃ viśeṣaḥ | </p>
          <p n="a_443" rend="justify"><lb n="100,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,11</span>nāpi kṛ­tri­ma­jñā­na­saṃ­ba­ndhi­tva­m­, ta­jjñā­na­sya pra­tya­rtha­ni­ya­mā­bhā­vā­t | yad jñā­na­ma­ni­tyaṃ tat <lb n="100,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,12</span>śa­rī­rā­di­sā­pe­kṣaṃ pra­tya­rtha­ni­ya­ta­m ta­jjñā­na­sya tu śa­rī­rā­dya­bhā­ve kutaḥ pra­tya­rtha­ni­ya­ta­tā ? bhavatu <lb n="100,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,13</span>tajjñānaṃ pra­ti­ni­ya­ta­vi­ṣa­ya­m na tasya pra­ti­ni­ya­ta­vi­ṣa­ya­tve­'­smā­kaṃ pa­kṣa­kṣa­tiḥ | kathaṃ na kṣatiḥ ? <lb n="100,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,14</span>tasya ta­thā­vi­dha­tve yu­ga­pa­t sthā­va­rā­nu­tpā­da­pra­sa­ṅgaḥ­, ta­da­nu­tpā­de ca ka­rtṛ­tvā­si­ddhiḥ­, tada<span type="hard-break">- </span><lb n="100,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,15</span>siddhau kasya kṛ­tri­ma­jñā­na­saṃ­ba­ndhi­tā­vi­śe­ṣaḥ ? atha yu­ga­pa­tkā­ryā­nya­thā­nu­pa­pa­ttyā pra­tya­rtha­ni­ya­tā<span type="hard-break">- </span><lb n="100,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,16</span>manekāṃ bu­ddhi­mī­śva­re pra­ti­pa­dye­ta tatrāpi sa­ntā­ne­na vā ta­thā­bhū­tā bu­ddha­yaḥ­, yu­ga­pa­dvā bhaveyuḥ ? <lb n="100,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,17</span>prācye vikalpe pu­na­ra­pi yu­ga­pa­tkā­ryā­nu­tpā­da­pra­sa­ṅgaḥ | yu­ga­pa­du­tpa­ttau vā buddhīnāṃ śarīrā <lb n="100,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,18</span>di­yo­ga­sta­syai­ṣi­ta­vyaḥ­, sa ca pūrvaṃ pratikṣiptaḥ | atha kāryasya bahutva — ma­ha­ttvā­bhyāṃ bahavo bu­ddhi­ma­ntaḥ <lb n="100,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,19</span>karttāro bha­va­ntu­, na tvekaḥ sarvajñaḥ sa­rva­śa­kti­yu­ktaḥ­; na­nve­ta­smi­nna­pi pakṣe ī­śva­rā­ne­ka­tva­pra­sa­ṅgaḥ­, <lb n="100,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,20</span>bha­va­tu­, ko doṣaḥ ? vyā­ha­ta­kā­mā­nāṃ sva­ta­ntrā­ṇā­me­ka­smi­nna­rthe­'­pra­vṛ­ttiḥ | atha ta­nma­dhye­'­nye­ṣā­me­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="100,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,21</span>yattatā tadā sa e­ve­śva­raḥ­, anye pu­na­sta­da­dhī­nā a­nī­śva­rāḥ | atha stha­pa­tyā­dī­nāṃ ma­hā­prā­sā­dā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="100,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,22</span>karaṇe ya­thai­ka­ma­tyaṃ ta­dva­da­trā­pi­, nai­ta­de­va­m­; tatra ka­sya­ci­da­bhi­prā­ye­ṇa ni­ya­mi­tā­nā­mai­ka­ma­tya­m­; na <lb n="100,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,23</span>tvatra bahūnāṃ ni­yā­ma­kaḥ ka­ści­da­sti | sadbhāve vā sa e­ve­śva­raḥ | evaṃ yasya yasya vi­śe­ṣa­sya sā­dha­nā­ya <lb n="100,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,24</span>vā ni­rā­kṛ­ta­ye vā pra­mā­ṇa­mu­cya­te tasya tasya pū­rvo­kte­na nyāyena ni­rā­ka­ra­ṇaṃ ka­rtta­vya­m | tanna <lb n="100,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,25</span>vi­śe­ṣa­vi­ru­ddha­tā ī­śva­ra­sā­dha­ka­sya | </p>
          <p n="a_444" rend="justify"><lb n="100,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,26</span>prasaṅga — vi­pa­rya­ya­yo­ra­pya­nu­tpa­ttiḥ | pra­sa­ṅga­sya vyā­ptya­bhā­vā­t­, ta­nmū­la­tvā­t ta­dvi­pa­rya­ya­sya­; tathe<span type="hard-break">- </span><lb n="100,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,27</span>ṣṭavighāta­kṛ­ta­śca | yacca ni­tya­tvā­da­ka­rtṛ­ka­tva­mu­cya­te śā­kyai­sta­da­pi kṣaṇabha­ṅga­bha­ṅge pra­ti­kṣi­pta­m | yadapi <lb n="100,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,28</span>vyāpāraṃ vinā na kartṛtvaṃ tadapi jñāna — cikīrṣā — pra­ya­tna­la­kṣa­ṇa­sya vyā­pā­ra­syo­kta­tvā­nni­rā­kṛ­ta­m | </p>
          <p n="a_445" rend="justify"><lb n="100,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,29</span>vā­rtti­ka­kā­re­ṇā­pa­raṃ pra­mā­ṇa­dva­ya­mu­pa­nya­staṃ ta­tsi­ddha­ye — <lb n="100,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,30</span>“­ma­hā­bhū­tā­di­vya­ktaṃ ce­ta­nā­dhi­ṣṭhi­taṃ prāṇināṃ sukha — duḥ­kha­ni­mi­tta­m­, rū­pā­di­ma­ttvā­t­, tu­ryā­di­va­t | <lb n="100,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,31</span>tathā, pṛ­thi­vyā­dī­ni ma­hā­bhū­tā­ni bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇā­dhi­ṣṭhi­tā­ni svāsu dhā­ra­ṇā­dyā­su kriyāsu pra­va­rtta­nte­, <lb n="100,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,32</span>a­ni­tya­tvā­t­, vā­syā­di­va­t­” iti | </p>
          <p n="a_446" rend="justify"><lb n="100,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,33</span>aviddhakarṇastu ta­tsi­ddha­ye idaṃ pra­mā­ṇa­dva­ya­mā­ha — <lb n="100,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,34</span>“­dvī­ndri­ya­grā­hyā­grāhyaṃ vi­ma­tya­dhi­ka­ra­ṇa­bhā­vā­pa­nnaṃ bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­pū­rva­ka­m­, svā­ra­mbha­kā­va­ya­va­sa­nni­ve<span type="hard-break">- </span><lb n="100,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,35</span>śa­vi­śi­ṣṭa­tvā­t­, gha­ṭā­di­va­t­; vai­dha­rmye­ṇa pa­ra­mā­ṇa­vaḥ­” iti | tatra dvābhyāṃ darśana — <lb n="100,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,36</span>spa­rśa­ne­ndri­yā­bhyāṃ grāhyaṃ mahada — ne­ka­dra­vya­va­ttva — rū­pā­dyu­pa­la­bdhi­kā­ra­ṇo­pe­taṃ pṛ­thi­vyu­da­ka­jva­la­na­saṃ­jña­kaṃ <lb n="100,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,37</span>trividhaṃ dravyaṃ dvī­ndri­ya­grā­hya­m | agrāhyaṃ vā­yvā­di­, yasmād ma­ha­ttva­ma­ne­ka­dra­vya­va­ttvaṃ rū­pa­sa­ma­vā­yā<span type="hard-break">- </span><lb n="100,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,38</span>di­śco­pa­la­bdhi­kā­ra­ṇa­mi­ṣya­te­, tacca vāyvādau nāsti | ya­tho­kta­m — <lb n="100,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,39</span>“­ma­ha­tya­ne­ka­dra­vya­va­ttvā­d rū­pā­cco­pa­la­bdhiḥ­” <lb n="100,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,40</span>“­rū­pa­saṃ­skā­rā­bhā­vā­d vā­yā­va­nu­pa­la­bdhiḥ­” rū­pa­saṃ­skā­ro rūpa<span type="hard-break">- </span><lb n="100,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 100,41</span>sa­ma­vā­yaḥ­, dvya­ṇu­kā­dī­nāṃ tva­nu­pa­la­bdhi­ra­ma­ha­ttvā­di­ti | anye tu “­vā­yo­ra­pi spa­rśa­ne­ndri­ya<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="101" ana="47 lines"/><lb n="101,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,01</span>pra­tya­kṣa­grā­hya­tva­m­” icchanti | dvī­ndri­ya­grā­hya­tvā­pe­kṣa­yā tu rū­pa­sa­ma­vā­yā­bhā­vā­da­nu­pa­la­bdhi­ri­tyu­ktam | <lb n="101,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,02</span>tatra sā­mā­nye­na dvī­ndri­ya­grā­hyā­grā­hya­sya bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­pū­rva­ka­tva­sā­dha­ne si­ddha­sā­dhya­tā­do­ṣaḥ­, gha­ṭā­di­ṣu <lb n="101,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,03</span>u­bha­ya­si­ddhe­rvi­vā­dā­bhā­vā­t­; | a­bhyu­pe­ta­bā­dhā ca, a­ṇvā­kā­śā­dī­nāṃ ta­thā­'­na­bhyu­pa­ga­mā­t­, teṣāṃ ca <lb n="101,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,04</span>ni­tya­tvā­t pra­tya­kṣā­di­bā­dhā | a­ta­sta­da­rthaṃ vi­ma­tya­dhi­ka­ra­ṇa­bhā­vā­pa­nna­gra­ha­ṇa­m | vividhā ma­ti­rvi­ma­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="101,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,05</span>rvi­pra­ti­pa­tti­ri­ti yā­va­t­, tasyā a­dhi­ka­ra­ṇa­bhā­vā­pa­nnaṃ vi­vā­dā­spa­dī­bhū­ta­mi­tya­rthaḥ | evaṃ ca sati <lb n="101,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,06</span>śa­rī­re­ndri­ya­bhu­va­nā­da­ya evātra pa­kṣī­kṛ­tā iti nā­ṇvā­di­pra­sa­ṅgaḥ | kā­ra­ṇa­mā­tra­pū­rva­ka­tve­'­pi sādhye <lb n="101,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,07</span>si­ddha­sā­dhya­tā mā bhūditi buddhi ma­tkā­ra­ṇa­gra­ha­ṇa­m | sāṅkhyaṃ prati ma­tu­ba­rthā­nu­pa­pa­tte­rna si­ddha­sā­dhya­tā <lb n="101,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,08</span>a­vya­ti­ri­ktā hi buddhiḥ pra­dhā­nā­t sā­ṅkhyai­ru­cya­te­, na ca tenaiva tadeva tadvad bhavati | svāra<span type="hard-break">- </span><lb n="101,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,09</span>mbha­kā­ṇā­ma­va­ya­vā­nāṃ sa­nni­ve­śaḥ — pra­ca­yā­tma­kaḥ saṃyogaḥ — tena viśiṣṭaṃ vya­va­cchi­nnaṃ ta­dbhā­va­sta­smā­t | <lb n="101,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,10</span>a­va­ya­va­sa­nni­ve­śa­vi­śi­ṣṭa­tvaṃ go­tvā­di­bhi­rvya­bhi­cā­rī­tya­taḥ svā­ra­mbha­ka­gra­ha­ṇa­m | go­tvā­dī­ni tu dravyāra<span type="hard-break">- </span><lb n="101,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,11</span>mbha­kā­va­ya­va­sa­nni­ve­śe­na vi­śi­ṣya­nte na tu svā­ra­mbha­kā­va­ya­va­sa­nni­ve­śe­ne­ti | tena yo'sau bu­ddhi­mā­n sa <lb n="101,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,12</span>īśvara i­tye­ka­m | dvitīyaṃ tu tanu — bhuvana — ka­ra­ṇo­pā­dā­nā­ni ce­ta­nā­ce­ta­nā­ni ce­ta­nā­dhi­ṣṭhi­tā­ni svakā<span type="hard-break">- </span><lb n="101,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,13</span>rya­mā­ra­bha­nta iti pra­ti­jā­nī­ma­he­, rū­pā­di­ma­ttvā­t­, yad yad rū­pā­di­ma­t tat tat ce­ta­nā­dhi­ṣṭhi­taṃ svakā<span type="hard-break">- </span><lb n="101,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,14</span>rya­mā­ra­bha­te­, yathā ta­ntvā­di­, rū­pā­di­ma­cca tanu — bhuvana — ka­ra­ṇā­di­kā­ra­ṇa­m­, ta­smā­cce­ta­nā­dhi­ṣṭhi­taṃ svakā<span type="hard-break">- </span><lb n="101,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,15</span>rya­mā­ra­bha­te | yo'sau ce­ta­na­sta­nu — bhuvana — ka­ra­ṇo­pā­dā­nā­de­ra­dhi­ṣṭhā­tā sa bha­ga­vā­nī­śva­ra iti | </p>
          <p n="a_447" rend="justify"><lb n="101,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,16</span>u­ddyo­ta­ka­ra­stu pra­mā­ṇa­ya­ti — <lb n="101,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,17</span>“­bhu­va­na­he­ta­vaḥ pradhāna — pa­ra­mā­ṇva — dṛṣṭāḥ sva­kā­ryo­tpa­ttā­va­ti­śa­ya­bu­ddhi­ma­nta­ma­dhi­ṣṭhā­tā­ra­ma­pe­kṣa­nte­; sthitvā <lb n="101,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,18</span>pra­vṛ­tteḥ­, tantu — tu­ryā­di­va­t­” iti | </p>
          <p n="a_448" rend="justify"><lb n="101,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,19</span>pra­śa­sta­ma­ti­stvā­ha — <lb n="101,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,20</span>“­sa­rgā­dau pu­ru­ṣā­ṇāṃ vya­va­hā­ro­'­nyo­pa­de­śa­pū­rva­kaḥ­, u­tta­ra­kā­laṃ pra­bu­ddhā­nāṃ pra­tya­rtha­ni­ya­ta­tvā­t­, apra<span type="hard-break">- </span><lb n="101,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,21</span>si­ddha­vā­gvya­va­hā­rā­ṇāṃ ku­mā­rā­ṇāṃ ga­vā­di­ṣu pra­tya­rtha­ni­ya­to vā­gvya­va­hā­ro yathā mā­trā­dyu­pa­de­śa­pū­rva­kaḥ­” <lb n="101,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,22</span>iti | pra­bu­ddhā­nāṃ pra­tya­rtha­ni­ya­ta­tvā­di­ti pra­bu­ddhā­nāṃ satāṃ pratyarthaṃ ni­ya­ta­tvā­di­tya­rthaḥ | <lb n="101,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,23</span>ya­du­pa­de­śa­pū­rva­ka­śca sa sargādau vya­va­hā­raḥ sa īśvaraḥ pra­la­ya­kā­le­'­pya­lu­pta­jñā­nā­ti­śa­ya iti siddham | </p>
          <p n="a_449" rend="justify"><lb n="101,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,24</span>ta­thā­'­pa­rā­ṇya­pi u­ddyo­ta­ka­re­ṇa ta­tsi­ddha­ye sā­dha­nā­nyu­pa­nya­stā­ni — <lb n="101,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,25</span>“­bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇā­dhi­ṣṭhi­taṃ ma­hā­bhū­tā­di­kaṃ vyaktaṃ sukha<span type="hard-break">-</span>duḥ­kha­ni­mi­ttaṃ bha­va­ti­, a­ce­ta­na­tvā­t­, kārya<span type="hard-break">- </span><lb n="101,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,26</span>tvāt, vi­nā­śi­tvā­t­, rū­pā­di­ma­ttvā­t­, vā­syā­di­va­t­” iti | </p>
          <p n="a_450" rend="justify"><lb n="101,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,27</span>atha bha­va­tva­smā­ddhe­tu­ka­da­mba­kā­dī­śva­ra­sya sa­rva­ja­ga­ddhe­tu­tva­si­ddhiḥ sa­rva­jña­tvaṃ tu kathaṃ tasya siddham <lb n="101,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,28</span>yenāsau niḥ­śre­ya­sā­bhyu­da­ya­kā­mā­nāṃ bha­kti­vi­ṣa­ya­tāṃ yāyāt ? ja­ga­tka­rtṛ­tva­si­ddhe­re­ve­ti brūmaḥ | tathā cāhuḥ <lb n="101,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,29</span>pra­śa­sta­ma­ti­pra­bhṛ­ta­yaḥ — <lb n="101,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,30</span>“kartuḥ kā­ryo­pā­dā­no — pa­ka­ra­ṇa — pra­yo­ja­na — saṃ­pra­dā­na­pa­ri­jñā­nā­t­” iha hi yo yasya karttā <lb n="101,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,31</span>bhavati sa ta­syo­pā­dā­nā­dī­ni jā­nī­te­, yathā kulālaḥ ku­ṇḍā­dī­nāṃ karttā, ta­du­pā­dā­naṃ mṛ­tpi­ṇḍa­m­, upa<span type="hard-break">- </span><lb n="101,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,32</span>ka­ra­ṇā­ni ca­krā­dī­ni­, pra­yo­ja­na­mu­da­kā­ha­ra­ṇā­di­, ku­ṭu­mbi­naṃ ca saṃ­pra­dā­naṃ jānīta i­tye­ta­t si­ddha­m­; tathe<span type="hard-break">- </span><lb n="101,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,33</span>śvaraḥ sa­ka­la­bhu­va­nā­nāṃ karttā, sa ta­du­pā­dā­nā­ni pa­ra­mā­ṇvā­di­la­kṣa­ṇā­ni­, ta­du­pa­ka­ra­ṇā­ni dharma — dik — <lb n="101,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,34</span>kā­lā­dī­ni­, vya­va­hā­ro­pa­ka­ra­ṇā­ni samānya — viśeṣa — sa­ma­vā­ya­la­kṣa­ṇā­ni­, pra­yo­ja­na­mu­pa­bho­ga­m­, saṃ­pra­dā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="101,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,35</span>saṃ­jña­kāṃ­śca pu­ru­ṣā­n jānīta iti; ataḥ si­ddha­ma­sya sa­rva­jña­tva­mi­ti | ata eva nā­trai­ta­t pre­ra­ṇī­ya­m — <lb n="101,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,36</span>sa­rva­jña­pū­rva­ka­tve kṣi­tyā­dī­nāṃ sādhye sā­dhya­vi­ka­lo dṛ­ṣṭā­ntaḥ­, hetuśca vi­ru­ddhaḥ­, a­sa­rva­jñaka­rtṛ­pū­rva­ka­tve­na <lb n="101,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,37</span>kumbhādeḥ kāryasya vyā­pti­da­rśa­nā­t­, ki­ñci­jjña­pū­rva­ka­tve sā­dhye­'­bhyu­pe­ta­bā­dhā­, kā­ra­ṇa­mā­tra­pū­rva­ka­tve sādhye <lb n="101,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,38</span>karmaṇā si­ddha­sā­dha­na­mi­ti­, yataḥ sā­mā­nye­na sva­kā­ryo­pā­dā­no — pa­ka­ra­ṇa — saṃ­pra­dā­nā­mi­jña­ka­rtṛ­pū­rva­ka­tvaṃ <lb n="101,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 101,39</span>sādhyate tatra cāstyeva va­strā­di­dṛ­ṣṭā­ntaḥ | tasya hyu­pā­dā­no — pa­ka­ra­ṇā­dya­bhi­jña­ka­rtṛ­pū­rva­ka­tvaṃ sa­ka­la­lo­ka<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="102" ana="47 lines"/><lb n="102,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,01</span>prasiddhaṃ ka­tha­ma­nya­thā­ka­rtuṃ śakyate a­pa­hno­tuṃ vā ? na tu karmaṇā si­ddha­sā­dhya­tā­, tasya sa­ka­la­ja­ga­lla­kṣa­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="102,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,02</span>kā­ryo­pā­dā­nā­dya­na­bhi­jña­tvā­t­; ta­da­bhi­jña­tve vā tasyaiva bha­ga­va­taḥ ‘­ka­rma­’ iti nā­mā­nta­raṃ kṛtaṃ syāt | śeṣaṃ <lb n="102,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,03</span>tvatra ci­nti­ta­me­va | tadevaṃ sa­ka­la­do­ṣa­ra­hi­tā­du­kta­he­tu­ka­lā­pā­d jñā­nā­dya­ti­śa­ya­va­dgu­ṇa­yu­kta­sya siddheḥ tasya <lb n="102,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,04</span>ca śā­sa­na­pra­ṇe­tṛ­tvaṃ nānyeṣāṃ yo­gi­nā­mi­ti ‘­bha­va­ji­nā­nāṃ śā­sa­na­m­’ iti a­yu­kta­mu­ktamiti sthitam <lb n="102,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,05</span>iti pū­rva­pa­kṣaḥ || </p>
          <p n="a_452" rend="justify"><lb n="102,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,07</span>atra pra­ti­vi­dhī­ya­te — yat tā­va­du­ktam — ‘­sā­mā­nya­to­dṛ­ṣṭā­nu­mā­na­sya tatra vyā­pā­rā­bhyu­pa­ga­mā­t <lb n="102,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,08</span>pra­tya­kṣa­pū­rva­kā­nu­mā­na­ni­ṣe­dhe si­ddha­sā­dha­na­m­’ iti, ta­da­sa­ṅga­ta­m­; sā­mā­nya­to­dṛ­ṣṭā­nu­mā­na­syā­pi tatsā<span type="hard-break">- </span><lb n="102,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,09</span>dha­ka­tve­nā­pra­vṛ­tteḥ | tathāhi — tanu — bhuvana — ka­ra­ṇā­di­kaṃ bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­pū­rva­ka­m­, kā­rya­tvā­t­, gha­ṭā­di­va­t <lb n="102,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,10</span>ityatra dha­rmya­si­ddhe­rā­śra­yā­si­ddha­stā­va­t kā­rya­tva­la­kṣa­ṇo hetuḥ | </p>
          <p n="a_453" rend="justify"><lb n="102,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,11</span>­ta­thā­hi — a­va­ya­vi­rū­paṃ tāvat tanvādi a­va­bhā­sa­mā­na­ta­nu na yu­kta­m­; de­śā­di­bhi­nna­sya tanvādeḥ <lb n="102,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,12</span>sthū­la­syai­ka­syā­nu­pa­pa­tteḥ | na hya­ne­ka­de­śā­di­ga­ta­me­kaṃ bhavituṃ yu­kta­m­, vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­sa­sya bhe­da­la­kṣa­ṇa­tvā­t — <lb n="102,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,13</span>de­śā­di­bhe­da­sya ca vi­ru­ddha­dha­rma­rū­pa­tvā­t | ta­thā­pya­bhe­de sarvatra bhi­nna­tve­nā­bhyu­pa­ga­te ghaṭa — pa­ṭā­dā­va­pi <lb n="102,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,14</span>bhe­do­pa­ra­ti­pra­sa­ṅgā­t­; nahi bhi­nna­tve­nā­bhyu­pa­ga­te ta­trā­pya­nya­d bhe­da­ni­ba­ndha­na­mu­tpa­śyā­maḥ | pra­ti­bhā­sa­bhe­dā­t <lb n="102,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,15</span>tatra bheda iti cet, na; vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­saṃ bhe­da­ka­ma­nta­re­ṇa pra­ti­bhā­sa­syā­pi bhe­dā­nu­pa­pa­tteḥ | </p>
          <p n="a_454" rend="justify"><lb n="102,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,16</span>atha ‘­a­va­ya­vī eko na bha­va­ti­, vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­si­ta­tvā­t­’ i­tye­ta­t kiṃ sva­ta­ntra­sā­dha­na­m­, <lb n="102,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,17</span>uta pra­sa­ṅga­sā­dha­na­mi­ti ? na tāvat sva­ta­ntra­sā­dha­naṃ yu­kta­m­, a­va­ya­vi­naḥ pra­mā­ṇā­si­ddha­tve­na he­to­rā­śra<span type="hard-break">- </span><lb n="102,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,18</span>yā­si­ddha­tva­do­ṣā­t­; pra­mā­ṇa­si­ddha­tve vā ta­tpra­ti­pā­da­ka­pra­mā­ṇa­bā­dhi­ta­pa­kṣa­ni­rde­śā­na­nta­ra­pra­yu­kta­tve­na tasya <lb n="102,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,19</span>kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭa­tva­do­ṣa­du­ṣṭa­tvā­t | na ca pa­ra­syā­va­ya­vī siddha iti nā­śra­yā­si­ddha­tva­do­ṣa iti vaktuṃ <lb n="102,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,20</span>yu­kta­m­, yataḥ parasya kiṃ pra­mā­ṇa­to­'­sau siddhaḥ, u­tā­pra­mā­ṇa­taḥ ? pra­mā­ṇa­ta­śce­t tarhi bha­va­to­'­pi kiṃ <lb n="102,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,21</span>na siddhaḥ pra­mā­ṇa­si­ddha­sya sarvān pra­tya­vi­śe­ṣā­t ? tathā ca tadeva kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭa­tvaṃ hetoḥ | athā'<span type="hard-break">- </span><lb n="102,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,22</span>pra­mā­ṇa­ta­sta­dā na pa­ra­syā­pi siddha iti pu­na­ra­pyā­śra­yā­si­ddha­tva­m | tanna prathamaḥ pakṣaḥ | nā'pi dvi­tī­yaḥ­, <lb n="102,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,23</span>yataḥ vyā­pyā­bhyu­pa­ga­mo yatra vyā­pa­kā­bhyu­pa­ga­ma­nā­nta­rī­ya­kaḥ pra­da­rśya­te tat pra­sa­ṅga­sā­dha­na­m | na ca <lb n="102,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,24</span>parasya bheda — vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­sa­yo­rvyā­pya­vyā­pa­ka­bhā­vaḥ siddhaḥ, de­śā­di­bhe­da­la­kṣa­ṇa­vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­sā­bhā­ve­'­pi <lb n="102,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,25</span>rūpa — ra­sa­yo­rbhe­dā­bhyu­pa­ga­mā­t | ta­dbhā­ve­'­pi sā­mā­nyā­dā­va­bhe­da­sya pra­mā­ṇa­si­ddha­tvā­di­ti na va­kta­vya­m | </p>
          <p n="a_455" rend="justify"><lb n="102,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,26</span>yataḥ prathamaḥ pa­kṣa­stā­va­d a­na­bhyu­pa­ga­mā­de­va nirastaḥ | pra­sa­ṅga­sā­dha­na­pa­kṣe tu yad dū­ṣa­ṇa­ma­bhi­hi­tam — <lb n="102,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,27</span>‘­de­śa­bhe­da­la­kṣa­ṇa­vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­sā­bhā­ve­'­pi rūpa — ra­sa­yo­rbhe­daḥ­’ iti, tad vyā­pya­vyā­pa­ka­bhā­vā­pa­ri­jñā­naṃ <lb n="102,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,28</span>sū­ca­ya­ti na pu­na­rvyā­pya­vyā­pa­ka­bhā­vā­bhā­va­m­, yato de­śa­bhe­de sati ya­dya­bhe­daḥ kvacit siddhaḥ syāt tadā <lb n="102,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,29</span>vyā­pa­kā­bhā­ve­'­pi vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­sa­sya bhāvānna tasya tena vyāptiḥ syāt; yadā tu de­śā­bhe­de­'­pi rūpa — <lb n="102,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,30</span>ra­sa­yo­rbhe­da­sta­dā de­śa­bhe­do bhe­da­vyā­pa­ko na syāt | na pu­na­re­tā­va­tā bhedo vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­sa­vyā­pa­ko <lb n="102,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,31</span>na syāt | yadi hi bhe­da­vyā­vṛ­ttā­va­pi de­śā­di­bhe­do na vyā­va­rtte­ta tadā vyā­pa­ka­vyā­vṛ­ttā­va­pi vyāpya<span type="hard-break">- </span><lb n="102,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,32</span>syā­vyā­vṛ­tte­rna bhedena de­śā­di­vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­so vyā­pye­ta­; na caitat kva­ci­da­pi siddham | yat tu <lb n="102,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,33</span>‘­sā­mā­nyā­dā­va­bhe­da­sya pra­mā­ṇa­taḥ si­ddhe­rbhe­da­vyā­vṛ­ttā­va­pi na de­śā­di­bhe­da­la­kṣa­ṇa­sya vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­sa­sya <lb n="102,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,34</span>ni­vṛ­ttiḥ­’ iti, ta­da­yu­kta­m­; sā­mā­nyā­deḥ pra­mā­ṇa­to­'­bhi­nna­rū­pa­syā­si­ddheḥ | uktaṃ ca — <lb n="102,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,35</span>“yadi vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­saḥ pa­dā­rthā­nāṃ bhedako na syāt ta­dā­'­nya­sya ta­dbhe­da­ka­syā­bhā­vā­d vi­śva­me­kaṃ <lb n="102,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,36</span>syāt” pra­ti­bhā­sa­bhe­da­syā­pi ta­ma­nta­re­ṇa bhe­da­vya­va­sthā­pa­ka­syā­bhā­vā­di­ti vyā­pya­vyā­pa­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="102,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,37</span>bhā­va­si­ddheḥ kathaṃ na pra­sa­ṅga­sā­dha­na­syā­trā­va­kā­śaḥ ? </p>
          <p n="a_456" rend="justify"><lb n="102,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,38</span>a­thai­ka­tva­pra­ti­bhā­sā­d de­śā­di­bhe­de­'­pi ta­nvā­de­re­ka­tā­, na; de­śa­bhe­de­na vya­va­sthi­tā­nā­ma­va­ya­vā­nāṃ <lb n="102,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,39</span>pra­ti­bhā­sa­bhe­de­na bhe­dā­t­; na hye­ka­rū­pā bhāgā bhā­sa­nte­, pi­ṇḍa­syā­ṇu­mā­tra­tā­'­'­pa­tteḥ­; ta­dvya­ti­ri­kta­sya <lb n="102,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,40</span>cā­pa­ra­sya ta­nvā­dya­va­ya­vi­no dra­vya­syo­pa­la­bdhi­la­kṣa­ṇa­prā­pta­syā­nu­pa­la­mbhe­nā­sa­ttvā­t | na ca ta­syo­pa­la­bdhi<span type="hard-break">- </span><lb n="102,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 102,41</span>la­kṣa­ṇa­prā­pta­tā pa­rai­rnā­bhyu­pa­ga­mya­te | <pb n="103" ana="44 lines"/><lb n="103,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,01</span><lg n="a_457"><l><lb n="103,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,02</span>“­ma­ha­tya­ne­ka­dra­vya­va­ttvā­t rū­pā­cco­pa­la­bdhiḥ­”</l><trailer type="lg" n="a_458"/></lg><lb n="103,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,03</span>iti va­ca­nā­t | tat si­ddha­ma­nu­pa­la­bdheḥ ‘­u­pa­la­bdhi­la­kṣa­ṇa­prā­pta­sya­’ iti vi­śe­ṣa­ṇa­m | na ca madhyo — rddhvādi<span type="hard-break">- </span><lb n="103,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,04</span>bhā­ga­vya­ti­ri­kta­va­pu­rba­hi­rgrā­hyā­kā­ra­tāṃ bi­bhrā­ṇa­sta­nvā­di­rdra­vyā­tmā darśane ca­kā­stī­tya­nu­pa­la­bdhi­ra­pi <lb n="103,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,05</span>siddhā | na ca sa­mā­na­de­śa­tvā­da­va­ya­vi­no­'­va­ya­ve­bhyaḥ pṛ­tha­ga­nu­pa­la­kṣa­ṇa­mi­ti vaktuṃ śa­kya­m­, sa­mā­na­de<span type="hard-break">- </span><lb n="103,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,06</span>śa­tvā­di­ti vi­ka­lpā­nu­pa­pa­tteḥ | tathāhi — sa­mā­na­de­śa­tva­ma­va­ya­vā­'­va­ya­vi­noḥ kiṃ pā­ri­bhā­ṣi­ka­m­, <lb n="103,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,07</span>laukikaṃ vā ? yadi pā­ri­bhā­ṣi­ka­m­, ta­da­nu­ddho­ṣya­m­; pa­ri­bhā­ṣā­yā a­trā­na­dhi­kā­rā­t | na ca tat tatra <lb n="103,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,08</span>bha­va­da­bhi­prā­ye­ṇa siddham | tathāhi — anya eva pā­ṇyā­da­ya ā­ra­mbha­kā de­śā­sta­nvā­dya­va­ya­vi­no bhavadbhiḥ <lb n="103,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,09</span>pa­ri­bhā­ṣya­nte­, anye ca pā­ṇyā­dī­nāṃ ta­da­va­ya­vā­nā­mā­ra­mbha­kā deśāḥ, ā­ra­bhyā­ra­mbha­ka­vā­da­ni­ṣe­dhā­t | <lb n="103,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,10</span>tanna pā­ri­bhā­ṣi­kaṃ sa­mā­na­de­śa­tva­m | nāpi lau­ki­ka­m­, ā­kā­śa­sya lo­ka­pra­si­ddha­sya sa­mā­na­de­śa­syā­smā­n <lb n="103,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,11</span>prati a­si­ddha­tvā­t | pra­kā­śā­di­rū­pa­sya ca deśasya ta­tsi­ddha­sya sa­mā­na­tve­'­pi bhinnānāṃ vā­tā­'­'­ta­pā<span type="hard-break">- </span><lb n="103,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,12</span>dīnāṃ bhe­de­no­pa­la­bdheḥ | tathāhi — sa­mā­na­de­śā api bhāvā vā­tā­'­'­ta­pā­da­yo bhi­nna­ta­na­vaḥ pṛthak pra­tha­nte­; <lb n="103,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,13</span>na cai­va­ma­va­ya­vi­ni­rbhā­saḥ | ta­nnā­va­ya­vī ta­nvā­di­rbhi­nno­'­sti | </p>
          <p n="a_459" rend="justify"><lb n="103,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,14</span>atha ma­nda­ma­nda­pra­kā­śe a­va­ya­va­pra­ti­bhā­sa­ma­nta­re­ṇā­pya­va­ya­vi­ni pra­ti­bhā­sa u­pa­la­bhya­te tat kathaṃ <lb n="103,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,15</span>pra­ti­bhā­sā­bhā­vā­t ta­syā­bhā­vaḥ ? a­sa­de­ta­t­; nahi ta­thā­bhū­to­'­spa­ṣṭa­pra­ti­bhā­so­'­va­ya­vi­sva­rū­pa­vya­va<span type="hard-break">- </span><lb n="103,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,16</span>sthāpako yuktaḥ, ta­tpra­ti­bhā­sa­syā­spa­ṣṭa­rū­pa­sya spa­ṣṭa­jñā­nā­va­bhāsi­ta­tsva­rū­pe­ṇa vi­ro­dhā­t | atha svarūpa<span type="hard-break">- </span><lb n="103,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,17</span>dva­ya­me­ta­da­va­ya­vi­naḥ — spaṣṭam aspaṣṭaṃ ca | ta­trā­spa­ṣṭaṃ ma­ndā­lo­ka­jñā­na­vi­ṣa­yaḥ­; spaṣṭaṃ tu sā­lo­ka­jñā­na­bhū­miḥ | <lb n="103,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,18</span>na­nve­ta­t sva­rū­pa­dva­yaṃ ke­nā­va­ya­vi­no gṛhyate ? na tāvad ma­ndā­lo­ka­jñā­ne­na­, tatra sā­lo­ka­jñā­na­vi­ṣa­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="103,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,19</span>spa­ṣṭa­rū­pā­na­va­bhā­sa­nā­t­; a­spa­ṣṭa­ta­tsva­rū­pa­pra­ti­bhā­saṃ hi ta­da­nu­bhū­ya­te | nāpi sā­lo­ka­jñā­ne­na spa­ṣṭa­ta­t<span type="hard-break">- </span><lb n="103,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,20</span>sva­rū­pā­va­bhā­si­nā­, tatra ma­ndā­lo­ka­jñā­nā­va­bhā­si­ta­tsva­rū­pā­na­va­bhā­sa­nā­t­; nahi pa­ri­sphu­ṭa­pra­ti­bhā­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="103,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,21</span>ve­lā­yā­ma­vi­śa­da­rū­pā­kā­ro­'­va­ya­vya­rthaḥ pra­ti­bhā­ti tat ka­tha­ma­sā­va­va­ya­vi­naḥ sva­rū­pa­m ? atha ‘­ma­ndā­lo<span type="hard-break">- </span><lb n="103,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,22</span>ka­dṛ­ṣṭa­ma­va­ya­vi­naḥ svarūpaṃ pa­ri­sphu­ṭa­mi­dā­nīṃ pa­śyā­mi­’ iti ta­yo­re­ka­tā­; nanu ki­ma­pa­ri­sphu­ṭa­rū­pa­ta­yā <lb n="103,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,23</span>pa­ri­sphu­ṭaṃ rū­pa­ma­va­ga­mya­te­, ā­ho­svi­t pa­ri­sphu­ṭa­ta­yā­'­pa­ri­sphu­ṭa­m ? tatra yadyādyaḥ pakṣaḥ, ta­dā­'­pa­ri­sphu­ṭa<span type="hard-break">- </span><lb n="103,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,24</span>rū­pa­saṃ­ba­ndhi­tva­me­vā­va­ya­vi­naḥ prā­pno­ti­, pa­ri­sphu­ṭa­sya rū­pa­syā­sphu­ṭa­rū­pa­tā­'­nu­pra­ve­śe­na pra­ti­bhā­sa­nā­t | <lb n="103,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,25</span>atha dvitīyaḥ pakṣaḥ, ta­thā­sa­ti spa­ṣṭa­sva­rū­pa­saṃ­ba­ndhi­tva­me­va­, a­spa­ṣṭa­sya vi­śa­da­sva­rū­pā­nu­pra­vi­ṣṭa­tve­na <lb n="103,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,26</span>pra­ti­bhā­sa­nā­t | tanna sva­rū­pa­dva­yā­va­ga­mo­'­va­ya­vi­naḥ | e­ka­tva­pra­ti­bhā­sa­naṃ tu pra­ti­bhā­sa­ra­hi­ta­ma­bhi­mā­na­mā­traṃ <lb n="103,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,27</span>spa­ṣṭā­spa­ṣṭa­rū­pa­yoḥ­; anyathā sā­lo­ka­jñā­na­va­d ma­ndā­lo­ka­jñā­na­ma­pi pa­ri­sphu­ṭa­pra­ti­bhā­saṃ syāt | a­thā­'­'<span type="hard-break">- </span><lb n="103,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,28</span>lo­ka­bhā­vā­bhā­va­kṛ­ta­sta­tra spa­ṣṭā­spa­ṣṭa­pra­ti­bhā­sa­bhe­daḥ­; na­nvā­lo­ke­nā­pya­va­ya­vi­sva­rū­pa­me­vo­dbhā­sa­nī­ya­m­, <lb n="103,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,29</span>tacced a­vi­ka­laṃ ma­ndā­lo­ke pra­ti­bhā­ti kathaṃ na tatra ta­da­va­bhā­sa­kṛ­taḥ spa­ṣṭā­va­bhā­saḥ ? anyathā vi­ṣa­yā­, <lb n="103,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,30</span>va­bhā­sa­vya­ti­re­ke­ṇā­pi jñā­na­pra­ti­bhā­sa­bhe­de na jñā­nā­va­bhā­sa­bhe­do rūpa — ra­sa­yo­ra­pi bhe­da­vya­va­sthā­pa­kaḥ <lb n="103,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,31</span>syāt | a­thā­va­ya­vi­sva­rū­pa­me­ka­me­vo­bha­ya­tra pra­tī­ya­te­, vya­ktā­'­vya­ktā­kā­rau tu jñā­na­syā­tmā­nā­vi­tyu­cye­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="103,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,32</span>ta­da­pya­sa­t­; yato yadi jñā­nā­kā­rau tau ka­tha­ma­va­ya­vi­rū­pa­ta­yā pra­ti­bhā­taḥ ? ta­drū­pa­ta­yā ca pra­ti­bhā­sa­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="103,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,33</span>da­va­ya­vyā­kā­rau tā­va­bhyu­pa­ga­nta­vyau | nahi vya­kta­rū­pa­tā­m a­vya­kta­rū­pa­tāṃ ca mutavā a­va­ya­vi­sva­rū­pa­ma­pa­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="103,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,34</span>mābhāti | tat ta­syā­na­va­bhā­sā­da­bhā­va eva | vya­ktā­'­vya­ktai­kā­tma­na­ścā­va­ya­vi­no vya­ktā­'­vya­ktā­kā­ra­va­d <lb n="103,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,35</span>bhedaḥ | nahi pra­ti­bhā­sa­bhe­de­'­pye­ka­tā­, a­ti­pra­sa­ṅgā­t | tanna a­spa­ṣṭa­pra­ti­bhā­sa­ma­ndha­kā­re­'­va­ya­vi­no rūpama<span type="hard-break">- </span><lb n="103,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,36</span>va­ya­vā­pra­ti­bhā­se­'­pi pra­ti­bhā­tī­ti vaktuṃ yu­kta­m­, u­kta­do­ṣa­pra­sa­ṅgā­t | </p>
          <p n="a_460" rend="justify"><lb n="103,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,37</span>kiṃca, kiṃ ka­ti­pa­yā­va­ya­va­pra­ti­bhā­se sati a­va­ya­vī pra­ti­bhā­tī­tya­bhyu­pa­ga­mya­te­, ā­ho­svi­t sama<span type="hard-break">- </span><lb n="103,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,38</span>stā­va­ya­va­pra­ti­bhā­se ? yadyādyaḥ pakṣaḥ, sa na yuktaḥ; ja­la­ma­gna­ma­hā­kā­ya­sta­mbhā­de­ru­pa­ri­ta­na­ka­ti­pa­yā­va­ya­va<span type="hard-break">- </span><lb n="103,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,39</span>pra­ti­bhā­se­'­pi sa­ma­stā­va­ya­va­vyā­pi­naḥ sta­mbhā­dya­va­ya­vi­no­'­pra­ti­bhā­sa­nā­t | atha dvitīyaḥ pakṣaḥ, so'pi <lb n="103,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,40</span>na yuktaḥ; madhya — pa­ra­bhā­ga­va­rtti­sa­ma­stā­va­ya­va­pra­ti­bhā­sā­saṃ­bha­ve­nā­va­ya­vi­no­'­pra­ti­bhā­sa­pra­sa­ṅgā­t | atha <lb n="103,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,41</span>bhū­yo­'­va­ya­va­gra­ha­ṇe sati a­va­ya­vī gṛhyata i­tya­bhyu­pa­ga­maḥ­, so'pi na yuktaḥ; ya­to­'­rvā­gbhā­ga­bhā­vya­va­ya­va<span type="hard-break">- </span><lb n="103,42"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,42</span>grāhiṇā pra­tya­kṣe­ṇa pa­ra­bhā­ga­bhā­vya­va­ya­vā­gra­ha­ṇā­d na tena ta­dvyā­pti­ra­va­ya­vi­no grahītuṃ śakyā; vyā­pyā­gra­ha­ṇe <lb n="103,43"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 103,43</span>tena ta­dvyā­pa­ka­tva­syā­pi gra­hī­tu­ma­śa­kteḥ­; grahaṇe vā­'­ti­pra­sa­ṅgaḥ | tathāhi — yad yena rūpeṇa a­va­bhā­ti <pb n="104" ana="47 lines"/><lb n="104,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,01</span>tat tenaiva rūpeṇa saditi vya­va­hā­ra­vi­ṣa­yaḥ — yathā nīlaṃ nī­la­rū­pa­ta­yā pra­ti­bhā­sa­mā­naṃ tenaiva rūpeṇa <lb n="104,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,02</span>ta­dvi­ṣa­yaḥ­, a­rvā­gbhā­ga­bhā­vya­va­ya­va­saṃ­ba­ndhi­ta­yā cā­'­va­ya­vī pra­ti­bhā­tī­ti sva­bhā­va­he­tuḥ | na ca pa­ra­bhā­ga<span type="hard-break">- </span><lb n="104,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,03</span>bhā­vi­vya­va­hi­tā­va­ya­vā­'­pra­ti­bhā­sa­ne­'­pya­vya­va­hi­to­'­va­ya­vī pra­ti­bhā­tī­ti vaktuṃ śa­kya­m­, ta­da­pra­ti­bhā­sa­ne <lb n="104,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,04</span>ta­dga­ta­tve­nā­pra­ti­bhā­sa­nā­t | yasmiṃśca pra­ti­bhā­sa­mā­ne yad rūpaṃ na pra­ti­bhā­ti­, tat tato bhinnam — yathā <lb n="104,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,05</span>ghaṭe pra­ti­bhā­sa­mā­ne­'­pra­ti­bhā­sa­mā­naṃ pa­ṭa­sva­rū­pa­m | na pra­ti­bhā­ti ca a­rvā­gbhā­ga­bhā­vya­va­ya­va­saṃ­ba­ndhya­va­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="104,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,06</span>vi­sva­rū­pe pra­ti­bhā­sa­mā­ne pa­ra­bhā­ga­bhā­vya­va­ya­va­saṃ­ba­ndhya­va­ya­vi­sva­rū­pa­m iti kathaṃ na tat tato bhinnam ? <lb n="104,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,07</span>ta­thā­'­pya­bhe­de­'­ti­pra­sa­ṅgaḥ pra­ti­pā­di­taḥ | nāpi pa­ra­bhā­ga­bhā­vya­va­ya­vā­'­va­ya­vi­grā­hi­ṇā pra­tya­kṣe­ṇa arvā<span type="hard-break">- </span><lb n="104,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,08</span>gbhā­ga­bhā­vya­va­ya­va­saṃ­ba­ndhi­tvaṃ tasya gṛ­hya­te­, tatra ta­da­va­ya­vā­nāṃ pra­ti­bhā­sā­t ta­tsaṃ­ba­ndhye­vā­va­ya­vi­sva­rū­paṃ <lb n="104,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,09</span>pra­ti­bhā­se­ta nā­rvā­gbhā­ga­bhā­vya­va­ya­va­saṃ­ba­ndhi­; teṣāṃ ta­trā­pra­ti­bhā­sa­nā­t | ta­da­pra­ti­bhā­sa­ne ca tatsaṃba<span type="hard-break">- </span><lb n="104,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,10</span>ndhi­rū­pa­syā­pya­pra­ti­bhā­sa­nā­t­, vyā­pyā­pra­ti­pa­ttau ta­dvyā­pa­ka­tva­syāpya­pra­ti­pa­tteḥ | nāpi sma­ra­ṇe­na arvāk — <lb n="104,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,11</span>pa­ra­bhā­ga­bhā­vya­va­ya­va­saṃ­ba­ndhya­va­ya­vi­sva­rū­pa­gra­haḥ­, pra­tya­kṣā­nu­sā­re­ṇa sma­ra­ṇa­sya pra­vṛ­ttyu­pa­pa­tteḥ­; pra­tya­kṣa­sya ca <lb n="104,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,12</span>ta­dgā­ha­ka­tva­ni­ṣe­dhāt | nāpyātmā arvāk — pa­ra­bhā­gā­va­ya­va­vyā­pi­tva­ma­va­ya­vi­no grahītuṃ samarthaḥ — sattā<span type="hard-break">- </span><lb n="104,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,13</span>mātreṇa tasya ta­dgā­ha­ka­tvā­nu­pa­pa­tteḥ­; anyathā svāpa — mada — mū­rcchā­dya­va­sthā­sva­pi ta­tpra­ti­pa­tti­pra­sa­ṅgā­t — <lb n="104,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,14</span>kintu da­rśa­na­sa­hā­yaḥ­; tacca darśanaṃ na a­va­ya­vi­no­'­va­ya­va­vyā­pti­grā­ha­kaṃ pra­tya­kṣā­di­kaṃ saṃ­bha­va­tī­ti pratipā<span type="hard-break">- </span><lb n="104,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,15</span>ditam | a­thā­rvā­gbhā­ga­da­rśa­ne sa­tyu­tta­ra­kā­laṃ pa­ra­bhā­ga­da­rśa­ne­'­na­nta­ra­sma­ra­ṇa­sa­ha­kā­rī­ndri­ya­ja­ni­taṃ ‘sa <lb n="104,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,16</span>e­vā­ya­m­’ iti pra­tya­bhi­jñā­na­ma­dhya­kṣa­ma­va­ya­vi­naḥ pū­rvā­pa­rā­va­ya­va­vyā­pti­grā­ha­ka­m­, ta­da­yu­kta­m­; pra­tya­bhi­jñā<span type="hard-break">- </span><lb n="104,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,17</span>jñā­na­syai­ta­dvi­ṣa­ya­sya pra­tya­kṣa­tvā­nu­pa­pa­tteḥ | a­kṣā­nu­sāri hi pra­tya­kṣa­m­, na cā­kṣā­ṇā­ma­rvā­k — pa­ra­bhā­ga­bhā­vya<span type="hard-break">- </span><lb n="104,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,18</span>va­ya­va­gra­ha­ṇe vyāpāraḥ saṃ­bha­va­ti­, vya­va­hi­te teṣāṃ vyā­pā­rā­saṃ­bha­vā­t­; saṃbhave vā­'­ti­vya­va­hi­te­'­pi meru<span type="hard-break">- </span><lb n="104,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,19</span>pṛṣṭhādau vyāpāraḥ syāt | tanna ta­da­nu­sā­ri­ṇo­'­dhya­kṣa­rū­pa­sya pra­tya­bhi­jñā­jñā­na­sya tatra vyāpāraḥ | na ca <lb n="104,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,20</span>sma­ra­ṇa­sa­hā­ya­syā­pī­ndri­ya­syā­vi­ṣa­ye vyāpāraḥ saṃ­bha­va­ti­, yad ya­syā­'­vi­ṣa­yaḥ na tat tatra sma­ra­ṇa­sa­hā­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="104,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,21</span>mapi pra­va­rtta­te — yathā pa­ri­ma­la­sma­ra­ṇa­sa­hā­ya­ma­pi locanaṃ ga­ndhā­dau­, a­vi­ṣa­ya­śca vya­va­hi­to­'­kṣā­ṇāṃ para<span type="hard-break">- </span><lb n="104,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,22</span>bhā­ga­bhā­vya­va­ya­va­saṃ­ba­ndhi­tva­la­kṣa­ṇo­'­va­ya­vi­naḥ svabhāva iti nā­kṣa­ja­sya pra­tya­bhi­jñā­jñā­na­syā­va­ya­vi­sva­rū­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="104,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,23</span>grā­ha­ka­tva­m | na ca ‘sa e­vā­ya­m­’ iti pra­tī­ti­re­kā­, ‘saḥ’ iti smṛteḥ rū­pa­m­, ‘­a­ya­m­’ iti tu dṛśaḥ <lb n="104,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,24</span>sva­rū­pa­m | tat pa­ro­kṣā­'­pa­ro­kṣā­kā­ra­tvā­d nai­ka­sva­bhā­vā­ve­tau pratyayau | atha ‘sa e­vā­ya­m­’ i­tye­kā­dhi<span type="hard-break">- </span><lb n="104,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,25</span>ka­ra­ṇa­ta­yā etau pra­ti­bhā­ta iti ekaṃ pra­tya­bhi­jñā­jñā­nam, na; ā­kā­ra­bhe­de sati darśana — sma­ra­ṇa­yo­ri­va <lb n="104,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,26</span>sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇyā­dhya­va­sā­ye­'­pye­ka­tvā­nu­pa­pa­tteḥ | a­nya­trā­pyā­kā­ra­bhe­da eva bhedaḥ, sa cātrāpi vidyata <lb n="104,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,27</span>iti ka­tha­me­ka­tva­m ? kiñca, ‘saḥ’ i­tyā­kā­raḥ ‘­a­ya­m­’ i­tyā­kā­rā­nu­pra­ve­śe­na pra­ti­bhā­ti­, ā­ho­svi­d <lb n="104,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,28</span>a­na­nu­pra­ve­śe­ne­ti ? yadi a­nu­pra­ve­śe­na­, ‘saḥ’ i­tyā­kā­ra­sya ‘­a­ya­m­’ i­tyā­kā­re a­nu­pra­vi­ṣṭa­tvā­da­bhā­va iti <lb n="104,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,29</span>‘­a­ya­m­’ i­tyā­kā­ra eva kevalaḥ prāpta iti kutaḥ ‘­so­'­ya­m­’ ityekā pra­tya­bhi­jñā ? atha ‘­a­ya­m­’ i­tyā­kā­raḥ <lb n="104,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,30</span>‘saḥ’ i­tye­ta­smi­nna­nu­pra­vi­ṣṭa­sta­dā ‘saḥ’ ityeva prāpto na ‘­a­ya­m­’ ityapi iti ka­tha­me­kā pra­tya­bhi­jñā ? <lb n="104,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,31</span>atha ‘sa eva’ ‘­a­ya­m­’ i­tyā­kā­rau pa­ra­spa­rā­na­nu­pra­vi­ṣṭau pra­ti­bhā­ta­sta­thā­pi bhi­nnā­kā­rau bhi­nna­vi­ṣa­yau ca dvau <lb n="104,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,32</span>pra­tya­yā­vi­ti ka­tha­me­kā­rthā ekā pra­tya­bhi­jñā pra­ti­bhā­sa­bhe­da­sya vi­ṣa­ya­bhe­da­vya­va­sthā­pa­ka­tvā­t ? na ca prati<span type="hard-break">- </span><lb n="104,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,33</span>bhā­sa­bhe­de­'­pi vi­ṣa­yā­bhe­daḥ­, pra­ti­bhā­sā­bhe­da­vya­ti­re­ke­ṇa vi­ṣa­yā­bhe­da­vya­va­sthā­yāṃ pramāṇaṃ vinā pra­me­yā­bhyu<span type="hard-break">- </span><lb n="104,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,34</span>pagamaḥ syāt; tathā ca sarvaṃ sarvasya sidhyet | tanna pra­tya­bhi­jñā­to­'­pya­va­ya­vye­ka­tva­gra­haḥ | a­nu­mā­na­sya ca <lb n="104,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,35</span>a­va­ya­vi­sva­rū­pa­grā­ha­ka­sya pra­tya­kṣa­ni­ṣe­ghe ta­tpū­rva­ka­sya niṣedhaḥ kṛta eva | sā­mā­nya­to­dṛ­ṣṭa­sya cā­va­ya­vi­pra­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="104,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,36</span>ṣe­dha­pra­stā­ve niṣedho vi­dhā­sya­ta ityāstāṃ tāvat | </p>
          <p n="a_461" rend="justify"><lb n="104,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,37</span>atha ‘eko ghaṭaḥ’ iti dra­vya­pra­tī­ti­ra­sti ta­da­va­ya­va­vya­ti­re­ki­ṇī tat ka­tha­ma­bhā­vo­'­va­ya­vi­naḥ ? na; <lb n="104,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,38</span>gha­ṭā­va­sā­ye­'­pi ta­da­va­ya­vā­dhya­va­sā­yaḥ nā­mo­lle­kha­ścā­dhya­va­sī­ya­te nā­va­ya­vi dra­vya­m­, va­rṇā­kṛ­tya­kṣa­rā­kā­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="104,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,39</span>śūnyasya ta­drū­pa­sya ke­na­ci­da­pya­na­nu­bha­vā­t | va­rṇā­kṛ­tya­kṣa­rā­kā­ra­śū­nyaṃ cā­va­ya­vi­sva­rū­pa­ma­bhyu­pa­ga­mya­te | na ca <lb n="104,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,40</span>tena rūpeṇa ka­lpa­nā­jñā­ne­'­pi tat pra­ti­bhā­ti­, na cā­nyā­kā­raḥ pra­ti­bhā­so­'­nyā­kā­ra­sya va­stu­sva­rū­pa­sya <lb n="104,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 104,41</span>vya­va­sthā­pa­ka­; anyathā nī­la­pra­ti­bhā­saḥ pītasya vya­va­sthā­pa­kaḥ syāditi na va­stu­vya­va­sthā syāt | <pb n="105" ana="43 lines"/><lb n="105,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,01</span>tasmād na ka­lpa­no­lli­khya­mā­na­va­pu­ra­pya­va­ya­vī ba­hi­ra­sti­, ke­va­la­ma­nā­di­ra­ya­me­ka­vya­va­hā­ro mithyārthaḥ | na <lb n="105,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,02</span>ca vya­va­hā­ra­mā­trā­d ba­hi­re­kaṃ vastu si­dhya­ti­, ‘­nī­lā­dī­nāṃ sva­bhā­vaḥ­’ i­tya­trā­pi vya­va­hā­rā­bhe­dā­de­ka­tā<span type="hard-break">- </span><lb n="105,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,03</span>prāpteḥ sva­bhā­va­sya | atha tatra pra­ti­nī­lā­di­sva­bhā­vaṃ da­rśa­na­bhe­dā­de­ka­tvaṃ bā­dhya­te­, ihāpi tarhi ba­hī­rū­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="105,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,04</span>syo­rddhvā­'­dho — ma­dhyā­di­ni­rbhā­sa­sya bhe­dā­de­ka­tā ta­nvā­dī­nāṃ pra­ti­da­la­tu | ta­nnā­va­ya­vi­rū­po bā­hyo­'­rtho­'­sti | </p>
          <p n="a_462" rend="justify"><lb n="105,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,05</span>a­thā­va­ya­vi­no­'­bhā­ve ta­da­va­ya­vā­nā­ma­pi pā­ṇyā­dī­nāṃ di­gbhe­dā­di­vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­sā­d bhedaḥ, tada<span type="hard-break">- </span><lb n="105,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,06</span>va­ya­vā­nā­ma­pya­ṅgu­lyā­dī­nāṃ tata eva bhedāt tāvad bhedo yāvat pa­ra­mā­ṇa­vaḥ­, teṣāṃ ca sthū­la­pra­ti­bhā­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="105,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,07</span>vi­ṣa­ya­tvā­nu­pa­pa­ttiḥ | sthū­la­ta­nu­śca ba­hi­rnī­lā­di­rū­paḥ pra­ti­bhā­saḥ sphu­ṭa­mu­dbhā­ti | na ca sthū­la­rū­paṃ pratyekaṃ <lb n="105,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,08</span>pa­ra­mā­ṇu­ṣu saṃ­bha­va­ti­, tathātve pa­ra­mā­ṇu­tvā­yo­gā­t | nāpi sa­mu­di­te­ṣu sthū­la­rū­pa­saṃ­bha­vaḥ­, sa­mu­di­tā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="105,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,09</span>sthā­yā­ma­pya­ṇū­nāṃ sva­rū­pe­ṇa sū­kṣma­tvā­t | na ca ta­dvya­ti­ri­ktaḥ sa­mu­dā­yo­'­sti­, tathātve dra­vya­vā­da­pra­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="105,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,10</span>ṅgāt; tatra cokto doṣaḥ | tanna sthūlatā pa­ra­mā­ṇu­ṣu ka­tha­ñci­da­pi saṃ­bha­va­ti | na cā­nyā­dṛ­g ni­rbhā­so­'<span type="hard-break">- </span><lb n="105,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,11</span>nyā­dṛ­kṣa­syā­rtha­sya pra­kā­śa­kaḥ­, nī­la­da­rśa­na­syā­pi pī­ta­vya­va­sthā­pa­ka­tvā­pa­tteḥ­; tathā ca ni­ya­ta­vi­ṣa­ya­vya­va<span type="hard-break">- </span><lb n="105,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,12</span>sthocchedaḥ | kiñca, pa­ra­mā­ṇo­ra­pi nā­nā­di­ksaṃ­ba­ndhā­de­ka­tā no­pa­pa­nnai­va | tathā cāha — <lg n="a_463"><l><lb n="105,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,13</span>“­ṣa­ṭke­na yu­ga­pa­dyo­gā­t pa­ra­mā­ṇoḥ ṣa­ḍaṃ­śa­tā­”</l><trailer type="lg" n="a_464"> iti | </trailer></lg><lb n="105,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,14</span>pu­na­sta­daṃ­śā­nā­ma­pi nā­nā­di­ksaṃ­ba­ndhā­t sāṃ­śa­tā­'­'­pa­ttiḥ­, tathā cā­na­va­sthā | tasmānna pa­ra­mā­ṇū­nā­ma­pi <lb n="105,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,15</span>sattvam i­tya­va­ya­vya­gra­ha­ṇe sa­rvā­gra­ha­ṇa­pra­sa­ṅga iti pra­ti­bhā­sā­bhā­vā­pa­tte­rna pra­sa­ṅga­sā­dha­na­syā­va­kā­śaḥ | </p>
          <p n="a_465" rend="justify"><lb n="105,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,16</span>a­sa­de­ta­t | </p>
          <p n="a_466" rend="justify"><lb n="105,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,17</span>a­va­ya­vya­bhā­ve­'­pi ni­ra­nta­ro­tpa­nnā­nāṃ gha­ṭā­dyā­kā­re­ṇa pa­ra­mā­ṇū­nāṃ sa­dbhā­vā­t ta­dgrā­ha­kā­ṇā­ma­pi <lb n="105,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,18</span>jñā­na­pa­ra­mā­ṇū­nāṃ ta­tho­tpa­nnā­nāṃ ta­dgrā­ha­ka­tvā­d na ba­hi­ra­rthā­bhā­vaḥ­, nāpi ta­tpra­ti­bhā­sā­bhā­va iti kathaṃ <lb n="105,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,19</span>pra­sa­ṅga­sā­dha­na­sya nā­va­kā­śaḥ sthū­lai­ka­rū­pā­va­ya­vya­bhā­ve­'­pi ? yadi cā­va­ya­vi­no­'­bhā­ve pa­ra­mā­ṇū­nā­ma­pya<span type="hard-break">- </span><lb n="105,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,20</span>bhā­va­pra­sa­kteḥ pra­ti­bhā­sā­bhā­ve­na pra­sa­ṅga­sā­dha­nā­na­va­kā­śaḥ pra­ti­pā­dye­ta tadā sutarāṃ pa­ra­mā­ṇu­rū­pa­sya <lb n="105,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,21</span>jñā­na­rū­pa­sya cā­rtha­syā­bhā­ve kā­rya­tvā­di­la­kṣa­ṇa­sya he­to­rā­śra­yā­si­ddha­tā­do­ṣaḥ | </p>
          <p n="a_467" rend="justify"><lb n="105,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,22</span>bā­hyā­rtha­na­ye­na cā­smā­bhi­rā­śra­yā­si­ddha­tā­do­ṣā­t kā­rya­tva­la­kṣa­ṇā­ddhe­to­rne­śva­ra­si­ddhi­ri­ti pra­ti­pā­da<span type="hard-break">- </span><lb n="105,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,23</span>yi­tu­ma­bhi­pre­ta­m­, yadi pu­na­rvi­jñā­na — śū­nya­vā­dā­nu­kū­laṃ bha­va­tā­'­pya­nu­ṣṭhī­ya­te tadā sādhya — dṛ­ṣṭā­nta­dha­rmi<span type="hard-break">- </span><lb n="105,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,24</span>sādhya — sā­dha­na­dha­rmā­dī­nā­ma­nu­mi­tya­ṅga­bhū­tā­nāṃ sa­rve­ṣā­ma­pya­si­ddheḥ kuta u­pa­nya­sta­pra­yo­gā­dī­śva­ra­si­ddhiḥ ? <lb n="105,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,25</span>tadevaṃ ta­nvā­di­la­kṣa­ṇa­sya kā­rya­tvā­di­he­tvā­śra­ya­syā­va­ya­vi­no­'­si­ddhe­rā­śra­yā­si­ddho hetuḥ | </p>
          <p n="a_468" rend="justify"><lb n="105,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,26</span>­ta­thā­, ‘­bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­m­’ iti sā­dhya­ni­rde­śe ‘­bu­ddhi­ma­t­’ iti ma­tu­ba­rtha­sya sā­dhya­dha­rma­vi­śe­ṣa­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="105,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,27</span>syā­nu­pa­pa­ttiḥ­, ta­jjñā­na­sya tato vya­ti­re­ke a­kā­rya­tve ca ‘­ta­sya­’ iti saṃ­ba­ndhā­nu­pa­pa­tteḥ | ta­dgu­ṇa­tvā­t <lb n="105,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,28</span>tat tasyeti cet, na; a­kā­rya­tve vya­ti­re­ke ca ‘­ta­syai­va tadguṇo nā­kā­śā­deḥ­’ iti vya­va­sthā­pa­yi­tu<span type="hard-break">- </span><lb n="105,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,29</span>maśakteḥ | sa­ma­vā­yo vya­va­sthā­kā­rī­ti cet, na; tasyāpi tā­bhyā­ma­rthā­nta­ra­tve sa eva doṣaḥ — vya­ti­re­ke <lb n="105,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,30</span>sa­ma­vā­ya­syā­pi sa­rva­trā­vi­śe­ṣā­nna ta­to­'­pi ta­dvya­va­sthā | a­the­śva­rā­tma­kā­rya­tvā­d ī­śva­rā­tma­gu­ṇa­sta­jjñā<span type="hard-break">- </span><lb n="105,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,31</span>nam, kuta etat ? tasmin sati bhā­vā­di­ti cet, ā­kā­śā­dā­va­pi sati tasya bhāvāt ta­tkā­rya­tā kiṃ <lb n="105,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,32</span>na syāt ? atha ta­da­bhā­ve­'­bhā­vā­t ta­tkā­rya­tva­m­, tanna; nitya — vyā­pi­tvā­bhyāṃ tasya ta­da­yo­gā­t | tadātma<span type="hard-break">- </span><lb n="105,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,33</span>nyu­tka­li­ta­sya tasya da­rśa­nā­t ta­tkā­rya­te­ti­, kimidaṃ tasya ta­tro­tka­li­ta­tva­m ? tatra sa­ma­ve­ta­tvaṃ tasyeti <lb n="105,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,34</span>cet, na­nvi­da­me­va pṛṣṭaṃ kimidaṃ sa­ma­ve­ta­tvaṃ nāma ? tatra sa­ma­vā­ye­na va­rtta­na­mi­ti cet, nanu kiṃ vyāptyā <lb n="105,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,35</span>sa­ma­vā­ye­na tatra va­rtta­na­m­, ā­ho­svi­da­vyā­ptyā ? yadi vyāptyā ta­dā­'­sma­dā­di­jñā­na­vai­la­kṣa­ṇyaṃ yathā tajjñā<span type="hard-break">- </span><lb n="105,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,36</span>na­syā­dṛ­ṣṭa­syā­pi kalpyate ta­thā­'­kṛ­ṣṭo­tpa­tti­ṣu vane va­na­spa­tyā­di­ṣu ghaṭādau karma — kartṛ — ka­ra­ṇa­ni­rva­rtyaṃ <lb n="105,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,37</span>kā­rya­tva­mu­pa­la­bdha­ma­pi ce­ta­na­ka­rtṛ­ra­hi­ta­ma­pi bha­vi­ṣya­tī­ti kā­rya­tva­la­kṣa­ṇo he­tu­rbu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­pū­rva­ka­tve <lb n="105,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,38</span>sādhye sthā­va­rai­rvya­bhi­cā­rī­ti lā­bha­mi­ccha­to mū­la­kṣa­ti­rā­yā­te­ti | atha avyāptyā tat tatra vartate <lb n="105,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,39</span>tadā de­śā­nta­ro­pta­tti­ma­tsu ta­nvā­di­ṣu ta­syā­'­sa­nni­dhā­ne­'­pi yathā vyā­pā­ra­sta­thā­'­dṛ­ṣṭa­syā­pya­gnyā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="105,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,40</span>de­śe­ṣva­sa­nni­hi­ta­syā­pi ū­rdhva­jva­la­nā­di­vi­ṣa­yo vyāpāro bha­vi­ṣya­tī­ti | </p>
          <p n="a_469" rend="justify"><lb n="105,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,41</span>“­a­gne­rū­rdhva­jva­la­na­m­, vā­yo­sti­rya­kpa­va­na­m­, aṇu — ma­na­so­ścā­dyaṃ ka­rmā­'­dṛ­ṣṭa­kā­ri­ta­m­” <lb n="105,42"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 105,42</span><pb n="106" ana="48 lines"/><lb n="106,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,01</span>i­tya­ne­na sūtreṇa sa­rva­ga­tā­tma­sā­dha­ka­he­tu­sū­ca­naṃ yat kṛtaṃ ta­da­sa­ṅga­taṃ syāt, jñā­nā­di­vi­śe­ṣa­gu­ṇa­va­da­dṛ­ṣṭa<span type="hard-break">- </span><lb n="106,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,02</span>guṇasya ta­trā­sa­nni­hi­ta­syā­pya­gnyā­dyū­rddhva­jva­la­nā­di­kā­rye­ṣu vyā­pā­ra­saṃ­bha­vā­t | na ca sā­mā­nya­guṇa — <lb n="106,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,03</span>vi­śe­ṣa­gu­ṇa­tva­la­kṣa­ṇo­'­pi viśeṣo guṇa — gu­ṇi­no­rbhe­de saṃ­bha­va­ti | kiṃca, sa­ma­vā­ya­sya sa­rva­trā­vi­śe­ṣe <lb n="106,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,04</span>‘­ta­trai­va tena varttanaṃ nā­nya­tra­’ iti ku­to­'­yaṃ vibhāgaḥ ? atha ta­trā­'­'­dhe­ya­tvaṃ sa­ma­ve­ta­tvaṃ tadā ā­tma­va­d <lb n="106,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,05</span>ga­ga­nā­de­ra­pi sa­rva­ga­ta­tve ‘­ta­dā­tma­nye­va ta­dā­dhe­ya­tvaṃ nānyatra’ iti du­rla­bho­'­yaṃ vibhāgaḥ | ta­ta­sta­jjñā­na­sya <lb n="106,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,06</span>ta­dā­tma­no vya­ti­re­ke ‘­ta­syai­va ta­jjñā­na­m­’ iti saṃ­ba­ndhā­nu­pa­pa­ttiḥ | </p>
          <p n="a_470" rend="justify"><lb n="106,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,07</span>atha ta­ta­sta­jjñā­na­sya bhe­de­'­pi saṃ­ba­ndha­sya sa­ma­vā­ya­rū­pa­sya bhā­vā­nnā­yaṃ doṣaḥ’ a­sa­de­ta­t­; sama<span type="hard-break">- </span><lb n="106,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,08</span>vā­ya­syā­nupapatteḥ | </p>
          <p n="a_472" rend="justify"><lb n="106,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,10</span>tathāhi — kiṃ satāṃ sa­ma­vā­yaḥ­, ā­ho­svi­d a­sa­tā­mi­ti ? tatra yadi a­sa­tā­mi­ti pakṣaḥ, sa na <lb n="106,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,11</span>yuktaḥ; śa­śa­vi­ṣā­ṇa — vyo­mo­tpa­lā­dī­nā­ma­pi ta­tpra­sa­ṅgā­t | a­thā­tya­ntā­sa­ttvā­t teṣāṃ na ta­tpra­sa­ṅgaḥ­, nanu <lb n="106,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,12</span>tadātma — ta­jjñā­na­yo­ra­tya­ntā­sa­ttvā­bhā­vaḥ kutaḥ ? ta­tsa­ma­vā­yā­di­ti cet, i­ta­re­ta­rā­śra­ya­tva­m — siddhe <lb n="106,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,13</span>ta­tsa­ma­vā­ye ta­yo­ra­tya­ntā­sa­ttvā­bhā­vaḥ­, ta­da­bhā­vā­cca ta­tsa­ma­vā­ya iti vya­kta­mi­ta­re­ta­rā­śra­ya­tva­m | atha <lb n="106,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,14</span>satāṃ sa­ma­vā­yaḥ­, nanu teṣāṃ sa­ma­vā­yā­t prāk kutaḥ sattvam ? yadi a­pa­ra­sa­ma­vā­yā­t­, ta­da­sa­t­; tasyai<span type="hard-break">- </span><lb n="106,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,15</span>ka­tvā­bhyu­pa­ga­mā­t | a­ne­ka­tve­'­pi yadi a­pa­ra­sa­ma­vā­yā­t prāk teṣāṃ sa­ttva­m­, samavā­yā­da­pi <lb n="106,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,16</span>prā­ga­pa­ra­sa­ma­vā­yā­t teṣāṃ sa­ttva­ma­bhyu­pa­ga­nta­vya­mi­tya­na­va­sthā | atha sa­ma­vā­yā­t prāk teṣāṃ svata eva <lb n="106,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,17</span>sa­ttva­mi­ti nā­na­va­sthā tarhi sa­ma­vā­ya­vya­ti­re­ke­ṇā­pi sa­ttvā­bhyu­pa­ga­me vyarthaṃ sa­ma­vā­ya­pa­ri­ka­lpa­na­mi­ti <lb n="106,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,18</span>‘­sa­ttā­saṃ­ba­ndhā­t pa­dā­rthā­nāṃ sattā’ i­tyu­cya­mā­naṃ na śo­bhā­mā­va­ha­ti | </p>
          <p n="a_473" rend="justify"><lb n="106,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,19</span>atha sa­ma­vā­yā­t prāk pa­dā­rthā­nāṃ na sattvam nā­pya­sa­ttva­m sa­ttā­sa­ma­vā­yaḥ sa­ttva­m­, asade<span type="hard-break">- </span><lb n="106,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,20</span>tat; yato yadi ta­tsa­ma­vā­yā­t prāk padārthā yo­gi­jñā­na­ma­pi na ja­na­ya­nti tadā kathaṃ teṣāṃ nā­sa­ttva­m ? <lb n="106,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,21</span>atha tad ja­na­ya­nti tadā kathaṃ teṣāṃ na sattvam ? kiṃca, a­nyo­'­nya­vya­va­cche­da­rū­pā­ṇā­me­ka­ni­ṣe­dha­syā­pa­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="106,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,22</span>sa­dbhā­va­nā­nta­rī­ya­ka­tvā­t ka­tha­ma­sa­ttva­ni­ṣe­dhe na sa­ttva­vi­dhā­na­m ? ta­dvi­dhā­ne vā kathaṃ nā­sa­ttva­ni­ṣe­dhaḥ ? <lb n="106,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,23</span>i­tya­yu­kta­mu­kta­mu­ddyo­ta­ka­re­ṇa — “­go­tva­saṃ­ba­ndhā­t prāg na gauḥ, nā­pya­gauḥ­, go­tva­yo­gā­d gauḥ” <lb n="106,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,24</span> iti | api ca, sa­ma­vā­yā­d yadi pa­dā­rthā­nāṃ sattvam sa­ma­vā­ya­sya kutaḥ sa­ttva­mi­ti <lb n="106,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,25</span>va­kta­vya­m | yadi a­pa­ra­sa­ma­vā­yā­t­, a­na­va­sthā | atha svata eva sa­ma­vā­ya­sya sa­ttva­m­, pa­dā­rthā­nā­ma­pi <lb n="106,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,26</span>tat svata e­vā­stu­, pu­na­ra­pi vyarthaṃ sa­ttā­sa­ma­vā­ya­ka­lpa­na­m | atha yadi nāma sa­ma­vā­ya­sya svataḥ sa­ttva­mi­ti <lb n="106,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,27</span>rūpam ka­tha­ma­nya­pa­dā­rthā­nā­ma­pi tadeva rū­pa­mi­ti sa­ce­ta­sā vaktuṃ yuktam ? nahi la­va­ṇa­sya svato la­va­ṇa­tve <lb n="106,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,28</span>sū­pā­de­ra­pi ta­dvya­ti­re­ke­ṇa tad bha­va­ti­, a­sa­de­ta­t­; ya­to­'­dhya­kṣa­taḥ siddhe pa­dā­rtha­sva­bhā­ve yu­jye­tai­ta­d <lb n="106,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,29</span>va­ktu­m­; na ca sa­ma­vā­yā­deḥ sva­rū­pa­taḥ sattvam a­nya­pa­dā­rthā­nāṃ tu tatsa­dbhā­vā­t sa­ttva­mi­tya­dhya­kṣā­t siddham | </p>
          <p n="a_474" rend="justify"><lb n="106,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,30</span>api ca, ayaṃ sa­ma­vā­yaḥ kiṃ sa­ma­vā­yi­noḥ pa­ri­ka­lpya­te­, u­tā­sa­ma­vā­yi­no­ri­ti vi­ka­lpa­dva­ya­m | <lb n="106,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,31</span>tatra ya­dya­sa­ma­vā­yi­no­ri­ti pakṣaḥ, sa na yuktaḥ; ghaṭa — pa­ṭa­yo­ra­tya­nta­bhi­nna­yo­sta­tpra­sa­ṅgā­t | na cā­sa­ma­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="106,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,32</span>yi­no­rbhi­nna­sa­ma­vā­ye­na sa­ma­vā­yi­tvaṃ ta­da­bhi­nnaṃ vidhātuṃ śa­kya­m­, vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­se­na tābhyāṃ tasya bheda<span type="hard-break">- </span><lb n="106,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,33</span>pra­sa­ṅgā­t | nāpi bhi­nna­m­, ta­tka­ra­ṇe tayoḥ ta­tsaṃ­ba­ndhi­tvā­nu­pa­pa­tteḥ­; bhi­nna­syo­pa­kā­ra­ma­nta­re­ṇa tadayo<span type="hard-break">- </span><lb n="106,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,34</span>gāt | u­pa­kā­re­'­pi ta­dbhi­nna­sa­ma­vā­yi­tva­ka­ra­ṇe pu­na­ra­pi ta­yo­ra­sa­ma­vā­yi­tva­m­; a­nyā­nyo­pa­kā­ra­ka­ra­ṇe <lb n="106,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,35</span>tva­na­va­sthā | svata eva tu sa­ma­vā­yi­noḥ kiṃ sa­ma­vā­ye­na ta­ddhe­tu­nā pa­ri­ka­lpi­te­na ? atha sa­ma­vā­ye­na <lb n="106,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,36</span>ta­yo­sta­dvya­va­hā­raḥ kri­ya­te­, nanu yadi sa­ma­vā­yi­noḥ svarūpaṃ pra­tya­kṣā­di­pra­mā­ṇa­go­ca­ra­sta­dā tata eva tadvya<span type="hard-break">- </span><lb n="106,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,37</span>va­hā­ra­syā­pi si­ddhe­rvya­rtha­me­va tadarthaṃ ta­tpa­ri­ka­lpa­na­m | </p>
          <p n="a_475" rend="justify"><lb n="106,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 106,38</span>atha pra­tya­kṣa­pra­mā­ṇa­si­ddha­tvā­t sa­ma­vā­ya­sya evaṃ vi­ka­lpa­na­ma­yu­kta­m­, ta­da­sa­t­; yadi hi ta­tsi­ddha­tvaṃ <pb n="107" ana="49 lines"/><lb n="107,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,01</span>tasya syāt tadā yu­kta­me­ta­t­, na ca pra­tya­kṣa­pra­mā­ṇe ta­tsva­rū­pā­va­bhā­saḥ — nahi ta­dā­tmā­, jñānam tatsama<span type="hard-break">- </span><lb n="107,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,02</span>vā­ya­śce­ti tri­ta­ya­mi­ndri­ya­jā­dhya­kṣa­go­ca­raḥ­, nāpi sva­saṃ­ve­da­nā­dhya­kṣa­vi­ṣa­yaḥ­, tasya bha­va­tā­'­na­bhyu­pa­ga­mā­t | <lb n="107,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,03</span>nā­pye­kā­rtha­sa­ma­ve­tā­na­nta­ra­ma­no­'­dhya­kṣa­vi­ṣa­yaḥ­, tasya prāgeva niṣiddhatvāt | na ca bā­hye­ṣva­pi ghaṭa — rūpā<span type="hard-break">- </span><lb n="107,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,04</span>di­ṣva­rthe­ṣu ‘ayaṃ ghaṭaḥ, ete ca ta­tsa­ma­ve­tā rū­pā­da­yaḥ­, ayaṃ ca ta­da­nta­rā­la­va­rttī bhinnaḥ sa­ma­vā­yaḥ­’ iti <lb n="107,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,05</span>tri­ta­ya­ma­dhya­kṣa­pra­tī­tau vi­bhi­nna­sva­rū­paṃ pra­ti­bhā­ti | ta­tpra­ti­bhā­ne vā dravya — guṇa — sa­ma­vā­yā­nā­ma­dhya­kṣa­si<span type="hard-break">- </span><lb n="107,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,06</span>ddhatvād vi­bhi­nna­sva­rū­pa­ta­yā na gu­ṇa­gu­ṇi­bhā­ve sa­ma­vā­ye vā ka­sya­ci­d vivādaḥ syāt, nāpyekatvavi<span type="hard-break">- </span><lb n="107,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,07</span>bhramo ghaṭa — rū­pā­dī­nā­m­, tataśca ta­nni­rā­ka­ra­ṇā­rthaṃ śā­stra­pra­ṇa­ya­na­ma­pā­rtha­kaṃ syāt | nanu yathā pra­tya­kṣe­ṇa <lb n="107,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,08</span>pra­ti­pa­nne­'­pya­ne­kā­nte jai­ne­na­, sva­la­kṣa­ṇe vā bauddhena sva­du­rā­ga­mā­hi­ta­vā­sa­nā­ba­lā­llo­ka­sya tena ta­da­pra­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="107,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,09</span>pa­nna­tā­vi­bhra­maḥ ta­nni­rā­ka­ra­ṇā­rthaṃ ca śā­stra­pra­ṇa­ya­na­m ta­thā­'­trā­pi syāditi tarhi ta­thā­vi­dha­śā­stra­ra­hi­tā<span type="hard-break">- </span><lb n="107,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,10</span>nā­ma­ba­lā — bā­lā­dī­nāṃ na sa­ma­vā­ya­pra­tya­kṣa­tā­vi­bhra­ma iti teṣāṃ ‘śuklaḥ paṭaḥ’ iti pra­tī­ti­rna syāt, api <lb n="107,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,11</span>tu ‘ayaṃ paṭaḥ, ete śu­klā­da­yo guṇāḥ, ayaṃ ca ta­da­nta­rā­la­va­rttī aparaḥ sa­ma­vā­yaḥ­’ iti pratītiḥ syāt | <lb n="107,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,12</span>atha sa­ma­vā­ya­sya sū­kṣma­tvā­t pra­tya­kṣa­tve­'­pya­nu­pa­la­kṣa­ṇā­t ta­tra­stha­tve­na rū­pā­dī­nā­mu­pa­cā­rā­t ‘śuklaḥ <lb n="107,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,13</span>paṭaḥ’ iti pratipattiḥ syāt, nai­ta­t­; evaṃ da­ṇḍe­'­pi ‘­pu­ru­ṣaḥ­’ iti pra­ti­pa­ttiḥ syāt | u­pa­cā­rā­cce­yaṃ <lb n="107,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,14</span>pra­ti­pa­tti­ru­pa­jā­ya­mā­nā skha­la­drū­pā syād vāhīke go­bu­ddhi­va­t | na ca ‘­sa­ma­ve­ta­mi­daṃ vastu atra’ iti <lb n="107,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,15</span>pra­ti­pa­ttau vi­śe­ṣa­ṇa­bhū­taḥ sa­ma­vā­yaḥ pra­ti­bhā­tī­ti vaktuṃ yu­kta­m­, ba­hi­ṣpra­ti­bhā­sa­mā­na­rū­pā­di­vya­ti­re­ke­ṇa <lb n="107,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,16</span>a­nta­ścā­bhi­ja­lpa­ma­nta­re­ṇā­pa­ra­sya va­rṇā­kṛ­tya­kṣa­rā­kā­ra­śū­nya­sya grā­hyā­kā­ra­tāṃ bi­bhrā­ṇa­sya bahiḥ sa­ma­vā­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="107,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,17</span>sva­rū­pa­syā­pra­ti­bhā­sa­nā­t | va­rṇā­dyā­kā­ra­ra­hi­taṃ ca paraiḥ sa­ma­vā­ya­sva­rū­pa­ma­bhyu­pa­ga­mya­te | na ca ta­tka­lpa­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="107,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,18</span>bu­ddhā­va­pi pra­ti­bhā­ti | na cā­nyā­dṛ­śaḥ pra­ti­bhā­so­'­nyā­dṛ­kṣa­syā­rtha­sya vya­va­sthā­pa­kaḥ­, a­ti­pra­sa­ṅgā­t | tanna <lb n="107,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,19</span>sa­ma­vā­yo­'­dhya­kṣa­pra­mā­ṇa­go­ca­raḥ | </p>
          <p n="a_476" rend="justify"><lb n="107,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,20</span>yastvāha — “­ni­tyā­nu­me­ya­tvā­t sa­ma­vā­ya­syā­nu­mā­na­go­ca­ra­tā­, te­nā­ya­ma­do­ṣa iti | ta­ccā­nu­mā­na­m — <lb n="107,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,21</span>‘iha tantuṣu paṭaḥ’ iti bu­ddhi­sta­ntu — pa­ṭa­vya­ti­ri­kta­saṃ­ba­ndha­pū­rvi­kā­, ‘­i­ha­’ iti bu­ddhi­tvā­t­, iha kaṃ­sa­pā­tryāṃ <lb n="107,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,22</span>ja­la­bu­ddhi­va­t­” i­tye­ta­t­, so­'­pya­yu­kta­vā­dī­; ‘­sa­ma­vā­ya­syā­nya­sya vā pa­dā­rtha­sya nityaika<span type="hard-break">- </span><lb n="107,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,23</span>rūpasya kā­ra­ṇa­tvā­saṃ­bha­vā­t kva­ci­da­pi­’ iti pra­ti­pā­da­yi­ṣya­mā­ṇa­tvā­t | na ca ‘­ta­ntu­ṣu paṭaḥ, śṛṅge gauḥ, <lb n="107,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,24</span>śākhāyāṃ vṛkṣaḥ’ iti laukikī pra­tī­ti­ra­sti­, ‘paṭe ta­nta­vaḥ­, gavi śṛ­ṅga­m­, vṛkṣe śākhā’ i­tyā­kā­re­ṇa <lb n="107,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,25</span>pra­tī­tyu­tpa­tteḥ saṃ­ve­da­nā­t­, tasyāśca sa­ma­vā­ya­ni­ba­ndha­na­tve ta­ntvā­dī­nāṃ pa­ṭā­dyā­ra­bdha­tva­pra­sa­ṅgaḥ | </p>
          <p n="a_477" rend="justify"><lb n="107,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,26</span>kiṃca, sa­ma­vā­ya­sya sa­ma­vā­yi­bhi­ra­na­bhi­saṃ­ba­ndhe tasya tatra “saṃbaddha­bu­ddhi­ja­na­naṃ teṣāṃ saṃbandha eva <lb n="107,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,27</span>ca” iti ca na yu­kta­m­, na hi daṇḍa — pu­ru­ṣa­yoḥ saṃyogaḥ sahya — vi­ndhyā­bhyā­ma­na­bhi­saṃ­ba<span type="hard-break">- </span><lb n="107,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,28</span>ndhya­mā­na­sta­tra saṃ­ba­ndha­bu­ddhi­he­tuḥ tatsaṃbandho vā | tai­sta­da­bhi­saṃ­ba­ndhe vā svataḥ dravya — guṇa — karmaṇāṃ <lb n="107,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,29</span>svādhāraiḥ svataḥ saṃbandhaḥ kiṃ na syāt yataḥ sa­ma­vā­ya­pa­ri­ka­lpa­nā­'­'­na­rtha­kya­ma­śru­vī­ta ? ‘iha samavā<span type="hard-break">- </span><lb n="107,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,30</span>yiṣu sa­ma­vā­yaḥ­’ iti ca bu­ddhi­ra­pa­ra­ni­mi­tti­kā pra­kṛ­ta­sya he­to­ra­nai­kā­nti­ka­tvaṃ kathaṃ na sā­dha­ye­t <lb n="107,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,31</span>sva­ta­sta­tsaṃ­ba­ndhā­bhyu­pa­ga­me ? sa­ma­vā­yā­nta­re­ṇa tasya ta­da­bhi­saṃ­ba­ndhe­'­na­va­sthā­la­tā ga­ga­na­ta­lā­va­la­mbi­nī <lb n="107,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,32</span>pra­sa­jye­ta | vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­bhā­va­la­kṣa­ṇa­saṃ­ba­ndha­ba­lā­t tasya ta­da­bhi­saṃ­ba­ndhe tasyāpi taiḥ saṃ­ba­ndho­'­pa­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="107,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,33</span>vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­bhā­va­la­kṣa­ṇa­saṃ­ba­ndha­ba­lā­d yadi sai­vā­na­va­sthā | sa­ma­vā­ya­ba­lā­t tasya ta­tsaṃ­ba­ndhe <lb n="107,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,34</span>vya­kta­mi­ta­re­ta­rā­śra­ya­tva­m | sva­ta­stai­sta­syā­bhi­saṃ­ba­ndhe bu­ddhyā­dī­nā­ma­pi svata eva svādhāraiḥ saṃbandho <lb n="107,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,35</span>bha­vi­ṣya­tī­ti vyarthaṃ saṃ­ba­ndha­pa­ri­ka­lpa­na­m | tanna sa­ma­vā­yaḥ ka­sya­ci­t pra­mā­ṇa­sya gocaraḥ | pu­na­ra­pi cainaṃ <lb n="107,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,36</span>ya­thā­sthā­naṃ ni­ṣe­tsyā­ma iti āstāṃ tāvat | </p>
          <p n="a_478" rend="justify"><lb n="107,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,37</span>tadevaṃ bu­ddhe­sta­dā­tma­no vya­ti­re­ke saṃ­ba­ndhā­si­ddhe­rma­tu­ba­rthā­nu­pa­pa­ttiḥ | </p>
          <p n="a_479" rend="justify"><lb n="107,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,38</span>atha a­vya­ti­ri­ktā ta­dā­tma­na­sta­dbu­ddhi­sta­thā­'­pi ta­da­nu­pa­pa­ttiḥ­, na hi tadeva tenaiva tadvad bhavati <lb n="107,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,39</span>kiṃca, ta­dā­tma­na­sta­dbu­ddhe­ra­vya­ti­re­ke yadi ta­dā­tma­ni ta­dbu­ddhe­ra­nu­pra­ve­śa­sta­dā bu­ddhe­ra­bhā­vā­d bu­ddhi­vi­ka­lo <lb n="107,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,40</span>ga­ga­nā­di­va­d ja­ḍa­sva­rū­pa­sta­dā­tmā kathaṃ ja­ga­tsra­ṣṭā syāt ? bu­ddhyā­di­vi­śe­ṣa­gu­ṇa­ga­ṇa­vai­ka­lye ca tadā<span type="hard-break">- </span><lb n="107,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,41</span>tma­no­'­sma­dā­dyā­tma­no­'­pyā­tma­tve­na ta­dvai­ka­lyā­d mu­ktā­tma­na iva saṃ­sā­ri­tvaṃ na syāt, navānāṃ viśeṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="107,42"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 107,42</span>gu­ṇā­nā­mā­tya­nti­ka­kṣa­yo­pe­ta­syā­tma­no mu­kta­tvā­bhyu­pa­ga­mā­t tasya cā­sma­dā­dyā­tma­sva­pi sa­mā­na­tvā­t <pb n="108" ana="45 lines"/><lb n="108,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,01</span>bha­va­da­bhyu­pa­ga­me­na | atha ā­tma­tvā­vi­śe­ṣe­'­pi tadātmā a­sma­dā­dyā­tma­bhyo vi­śi­ṣṭo­'­bhyu­pa­ga­mya­te tarhi <lb n="108,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,02</span>kā­rya­tvā­vi­śe­ṣe­'­pi gha­ṭā­di­kā­rye­bhyaḥ sthā­va­rā­di­kā­rya­ma­kartṛ­ka­tve­na viśiṣṭaṃ kiṃ nā­bhyu­pa­ga­mya­te ? <lb n="108,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,03</span>tathā ca na kā­rya­tvā­di­la­kṣa­ṇo he­tu­ra­nu­pa­la­bhya­mā­na­ka­rtṛ­kaiḥ sthā­va­rā­di­bhi­ra­vya­bhi­cā­rī syāt | atha <lb n="108,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,04</span>tadbuddhau ta­dā­tma­no­'­nu­pra­ve­śa­sta­dā bu­ddhi­mā­tra­mā­dhā­ra­śū­nya­ma­bhyu­pa­ga­nta­vyaṃ bhavati | tathā cā­sma­dā­di­bu­ddhe<span type="hard-break">- </span><lb n="108,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,05</span>rapi ta­dva­dā­dhā­ra­vi­ka­la­tve­na ma­tu­ba­rthā­saṃ­bha­vā­d gha­ṭā­dā­va­pi bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­tva­syā­si­ddha­tvā­t sādhya<span type="hard-break">- </span><lb n="108,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,06</span>vikalo dṛṣṭāntaḥ | atha a­sma­dā­di­bu­ddhi­bhyo buddhitve sa­mā­ne­'­pi ta­dbu­ddhe­re­vā­nā­śri­ta­tva­la­kṣa­ṇo <lb n="108,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,07</span>vi­śe­ṣo­'­bhyu­pa­ga­mya­te tarhi gha­ṭā­di­kā­rye­bhyaḥ pṛ­thi­vyā­di­kā­rya­sya kāryatve sa­mā­ne­'­pi a­ka­rtṛ­pū­rva­ka­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="108,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,08</span>lakṣaṇo vi­śe­ṣo­'­bhyu­pa­ga­nta­vya iti pu­na­ra­pi kā­rya­tva­la­kṣa­ṇo he­tu­stai­re­va vya­bhi­cā­rī | </p>
          <p n="a_480" rend="justify"><lb n="108,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,09</span>kiṃca, asau tadbuddhiḥ kṣa­ṇi­kā­, a­kṣa­ṇi­kā vā iti va­kta­vya­m | yadi kṣa­ṇi­ke­ti pakṣaḥ, <lb n="108,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,10</span>ta­dā­'­'­tmā­naṃ sa­ma­vā­yi­kā­ra­ṇa­m­, ātma — ma­naḥ­saṃ­yo­gaṃ cā­'­sa­ma­vā­yi­kā­ra­ṇa­m­, ta­ccha­rī­rā­di­kaṃ ca <lb n="108,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,11</span>ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­ma­nta­re­ṇa kathaṃ dvi­tī­ya­kṣa­ṇe tasyā utpattiḥ ? ta­da­nu­tpa­ttau ca a­ce­ta­na­syā­ṇvā­de­śce­ta­nā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="108,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,12</span>dhi­ṣṭhi­ta­sya kathaṃ bhū­dha­rā­di­kā­rya­ka­ra­ṇe pravṛttiḥ vā­syā­de­ri­vā­ce­ta­na­sya ce­ta­nā­na­dhi­ṣṭhi­ta­sya pra­vṛ­ttya­na­bhyu<span type="hard-break">- </span><lb n="108,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,13</span>pa­ga­mā­t ? ta­ta­śce­dā­nīṃ bhū­ru­hā­dī­nā­ma­nu­tpa­tti­pra­sa­ṅgā­t kā­rya­śū­nyaṃ jagat syāt | atha sa­ma­vā­yyā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="108,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,14</span>kā­ra­ṇa­ma­nta­re­ṇā­pi ta­dbu­ddhe­ra­sma­dā­di­bu­ddhi­vai­la­kṣa­ṇyā­du­tpa­tti­ra­bhyu­pa­ga­mya­te­; nanvevaṃ gha­ṭā­di­kā­rya­vai­la­kṣa­ṇyaṃ <lb n="108,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,15</span>bhū­dha­rā­di­kā­rya­sya kiṃ nā­bhyu­pa­ga­mya­te iti tadeva codyam | kiṃca, ya­dī­śa­bu­ddhiḥ sa­ma­vā­yyā­di­kā­ra­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="108,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,16</span>ni­ra­pe­kṣai­vo­tpa­tti­mā­sā­da­ya­ti tarhi mu­ktā­nā­ma­pyā­na­ndā­di­kaṃ śa­rī­rā­di­ni­mi­tta­kā­ra­ṇā­di­vya­ti­re­ke­ṇā­pyu<span type="hard-break">- </span><lb n="108,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,17</span>tpatsyate iti na buddhi — su­khā­di­vi­ka­laṃ ja­ḍā­tma­sva­rū­paṃ muktiḥ syāt | </p>
          <p n="a_481" rend="justify"><lb n="108,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,18</span>atha a­kṣa­ṇi­kā ta­dbu­ddhiḥ­; na­nve­va­ma­sma­dā­di­bu­ddhi­ra­pya­kṣa­ṇi­kā kiṃ nā­bhyu­pa­ga­mya­te ? atha <lb n="108,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,19</span>pra­tya­kṣā­di­pra­mā­ṇa­vi­ro­dhā­nnā­sma­dā­di­bu­ddhi­ra­kṣa­ṇi­kā tarhi ta­dvi­ro­dhā­de­va a­kṛ­ṣṭo­tpa­tti­ṣu sthā­va­re­ṣu kāryatvaṃ <lb n="108,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,20</span>bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­pū­rva­kaṃ nā­bhyu­pa­ga­nta­vya­m | a­thā­sma­dā­di­bu­ddheḥ kṣa­ṇi­ka­tva­sā­dha­ka­ma­nu­mā­na­ma­kṣa­ṇi­ka­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="108,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,21</span>bhyu­pa­ga­ma­bā­dha­kaṃ pra­va­rtta­te na pu­na­ra­kṛ­ṣṭo­tpa­tti­ṣu sthā­va­re­ṣu­, kiṃ pu­na­sta­da­nu­mā­na­m ? atha kṣaṇikā buddhiḥ, <lb n="108,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,22</span>a­sma­dā­di­pra­tya­kṣa­tve sati vi­bhu­dra­vya­vi­śe­ṣa­gu­ṇa­tvā­t­, śa­bda­va­t i­tye­ta­t | nanu yathā a­syā­nu­mā­na­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="108,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,23</span>sma­dā­di­bu­ddhya­kṣa­ṇi­ka­tvā­bhyu­pa­ga­ma­bā­dha­ka­sya saṃ­bha­va­sta­thā­'­kṛ­ṣṭo­tpa­tti­ṣu sthā­va­re­ṣu ka­rtṛ­pū­rva­ka­tvā­bhyu<span type="hard-break">- </span><lb n="108,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,24</span>pa­ga­ma­bā­dha­ka­sya tasya saṃbhavaḥ pra­ti­pā­da­yi­ṣya­ta iti nātra vastuni bha­va­tau­tsu­kya­mā­sthe­ya­m | yathā ca <lb n="108,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,25</span>bu­ddhi­kṣa­ṇi­ka­tvā­nu­mā­na­syā­ne­ka­do­ṣa­du­ṣṭa­tvaṃ tathā śabdasya pau­dga­li­ka­tva­vi­cā­ra­ṇā­yāṃ pra­ti­pā­da­yi­ṣya­ta <lb n="108,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,26</span>i­tye­ta­da­pyā­stāṃ tāvat | yathā vā bu­ddhi­tvā­vi­śe­ṣe­'­pi ī­śā­'­sma­dā­di­bu­ddhyo­ra­ya­ma­kṣa­ṇi­ka­tva — kṣaṇi<span type="hard-break">- </span><lb n="108,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,27</span>ka­tva­la­kṣa­ṇo vi­śe­ṣa­sta­thā bhūruha — gha­ṭā­di­kā­rya­yo­ra­pya­ka­rtṛ — ka­rtṛ­pū­rva­ka­tva­la­kṣa­ṇo viśeṣaḥ kiṃ nā­bhyu­pa­ga<span type="hard-break">- </span><lb n="108,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,28</span>myate ? iti pu­na­ra­pi tadeva dūṣaṇaṃ kā­rya­tvā­de­rhe­to­ra­nai­kā­nti­ka­tva­la­kṣa­ṇaṃ pra­kṛ­ta­sā­dhye | tadevaṃ <lb n="108,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,29</span>bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­pū­rva­ka­tva­la­kṣa­ṇe sādhye ma­tu­ba­rthā­saṃ­bha­vā­t ta­nvā­dī­nā­ma­ne­ka­dhā pra­mā­ṇa­bā­dhā­saṃ­bha­vā­cca <lb n="108,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,30</span>śā­stra­vyā­khyā­nā­di­li­ṅgā­nu­mī­ya­mā­na­pā­ṇḍi­tya­gu­ṇa­sya de­va­da­tta­sye­va mū­rkha­tva­la­kṣa­ṇe sā­dhye­'­nu­mā­na­bā­dhi<span type="hard-break">- </span><lb n="108,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,31</span>ta­ka­rma­ni­rde­śā­na­nta­ra­pra­yu­kta­sya kā­rya­tvā­de­rhe­toḥ kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭa­tve­na ta­tpu­tra­tvā­de­ri­vā­ga­ma­ka­tva­m <lb n="108,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,32</span>a­nu­mā­na­bā­dhi­ta­tvaṃ vā pa­kṣa­sye­ti sthitam | </p>
          <p n="a_482" rend="justify"><lb n="108,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,33</span>tathā, ‘­kā­rya­tvā­t­’ iti he­tu­ra­pya­si­ddhaḥ | ­ta­thā­hi — kimidaṃ ta­nvā­dī­nāṃ kā­rya­tva­m — prā­ga­sa­taḥ <lb n="108,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,34</span>sva­kā­ra­ṇa­sa­ma­vā­yaḥ sa­ttā­sa­ma­vā­yo veti cet, kutaḥ prāgiti ? kā­ra­ṇa­sa­ma­vā­yā­di­ti cet; nanu <lb n="108,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,35</span>ta­tsa­ma­vā­ya­sa­ma­ye prāgiva sva­rū­pa­sa­ttva­vai­dhu­rye ‘­prā­k­’ iti vi­śe­ṣa­ṇa­ma­na­rtha­ka­m­, sati saṃbhave vya­bhi­cā­re ca <lb n="108,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,36</span>vi­śe­ṣa­ṇa­mu­pā­dī­ya­mā­na­ma­rtha­va­d bha­va­ti­; atra tu vya­bhi­cā­ra eva, na saṃbhavaḥ | tathāhi — yadi kā­ra­ṇa­sa­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="108,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,37</span>vā­ya­sa­ma­ye sva­rū­pe­ṇa sad bhavati tanvādi tadā tatkāla iva tasya prāgapi sattve kāryatvaṃ na syāditi <lb n="108,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,38</span>vi­śe­ṣa­ṇa­mu­pā­dī­ya­te ‘­prā­ga­sa­taḥ­’ iti | yadā punaḥ prāgiva kā­ra­ṇa­sa­ma­vā­ya­ve­lā­yā­ma­pi sva­rū­pa­sa­ttva­vi­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="108,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,39</span>latā tadā ‘­prā­k­’­ti vi­śe­ṣa­ṇaṃ na ka­ñci­da­rthaṃ pu­ṣṇā­ti­, ‘­a­sa­taḥ­’ i­tye­vā­stu | </p>
          <p n="a_483" rend="justify"><lb n="108,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,40</span>na cāsataḥ kā­ra­ṇa­sa­ma­vā­yo­'­pi yuktaḥ, śa­śa­vi­ṣā­ṇā­de­ra­pi ta­tpra­sa­ṅgā­t | tasya kā­ra­ṇa­vi­ra­hā­nna <lb n="108,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,41</span>ta­tpra­sa­ṅga iti cet, kuta etat ? a­sa­ttvā­t­, tanu — ka­ra­ṇā­de­ra­pi ta­dva­da­sa­ttve kiṃ kṛ­to­'­yaṃ vibhāgaḥ — <lb n="108,42"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 108,42</span>asya kā­ra­ṇa­ma­sti na śa­śa­śṛ­ṅgā­de­ri­ti ? tanvādeḥ kā­ra­ṇa­mu­pa­la­bhya­te ne­ta­ra­sye­tya­pi no­tta­ra­m­, yataḥ <pb n="109" ana="44 lines"/><lb n="109,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,01</span>kārya — kā­ra­ṇa­yo­ru­pa­la­mbhe sati etat syāt ‘­i­da­ma­sya kā­ra­ṇa­m kāryaṃ ce­da­ma­sya­’ iti | na ca parasya <lb n="109,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,02</span>ta­du­pa­la­mbhaḥ pra­tya­kṣa­taḥ­, u­pa­la­mbha­kā­ra­ṇa­mu­pa­la­mbha­vi­ṣa­ya iti nai­yā­yi­kā­nāṃ matam — “­a­rtha­va­t pra­mā­ṇa­m­” <lb n="109,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,03</span> ityatra bhāṣye “­pra­mā­tṛ — pra­me­yā­bhyā­ma­rthā­nta­ra­ma­vya­pa­de­śyā­vya­bhi­cā­ri­vya<span type="hard-break">- </span><lb n="109,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,04</span>va­sā­yā­tma­ka­jñā­ne ka­rtta­vye­'­rthaḥ sa­ha­kā­rī vidyate yasya tad a­rtha­va­t pra­mā­ṇa­m­” iti <lb n="109,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,05</span>vyā­khyā­nā­t | na cā­ja­na­kaṃ sa­ha­kā­ri­, ‘saha ka­ro­tī­ti sa­ha­kā­ri­’ iti vyutpatteḥ | na cāsat śa­śa­vi­ṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="109,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,06</span>ṇasamaṃ jñā­na­syā­nya­sya vā kā­ra­ṇa­m­, vi­ro­dhā­t | api ca, i­ndri­yā­rtha­sa­nni­ka­rṣā­t pratyakṣaṃ jñā­na­mu­tpa­tti<span type="hard-break">- </span><lb n="109,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,07</span>mat, kārya — kā­ra­ṇā­di­nā ca i­ndri­ya­sa­nni­ka­rṣaḥ saṃ­yo­gaḥ­, so'pi kathaṃ te­nā­sa­tā janyate iti cintyam | <lb n="109,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,08</span>saṃ­yo­gā­bhā­ve ca rū­pā­di­ne­ndri­ya­sya saṃ­yu­kta­sa­ma­vā­yaḥ­, rū­pa­tvā­di­nā tu saṃ­yu­kta­sa­ma­ve­ta­sa­ma­vā­ya iti sarvaṃ <lb n="109,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,09</span>du­rgha­ṭa­m | etena dra­vya­tvā­di­sā­mā­nya­saṃ­ba­ndho­'­pi tasya ni­rū­pi­taḥ | tanna ta­nvā­di­vi­ṣa­ya­ma­dhya­kṣa­m | ata <lb n="109,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,10</span>eva nā­nu­mā­na­ma­pi | tadevaṃ kha­ra­vi­ṣā­ṇā­di­va­t kārya — kā­ra­ṇā­de­ra­nu­pa­la­mbhā­nna yu­kta­me­ta­t — śa­rī­rā­deḥ <lb n="109,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,11</span>kā­ra­ṇa­ma­sti­, na śa­śa­śṛ­ṅgā­de­ri­ti | </p>
          <p n="a_484" rend="justify"><lb n="109,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,12</span>yadi pu­na­sta­nu — ka­ra­ṇā­diḥ san va­ndhyā­su­tā­di­pa­ri­hā­re­ṇe­ti matiḥ, tatra kutaḥ sa eva san ? <lb n="109,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,13</span>kā­ra­ṇa­sa­ma­vā­yā­t­, so'pi kutaḥ ? sa­ttvā­t­, a­nyo­'­nya­saṃ­śra­yaḥ — ta­tsa­ma­vā­yā­t sattvam ataśca <lb n="109,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,14</span>ta­tsa­ma­vā­ya iti | prā­ga­sa­taḥ sa­ttā­sa­ma­vā­yā­t sa eva sanniti cet, kutaḥ prāk ? sa­ttā­sa­ma­vā­yā­t­; <lb n="109,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,15</span>nanu ta­tsa­ma­vā­ya­kā­le prāgiva sva­rū­pa­sa­ttva­vi­ra­he ‘­prā­g­’ iti vi­śe­ṣa­ṇa­ma­na­rtha­ka­mi­tyādi sarvaṃ va­kta­vya­m | <lb n="109,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,16</span>a­sa­ta­śca sa­ttā­sa­ma­vā­ye kha­ra­śṛ­ṅgā­de­ra­pi saṃ­bha­ve­t a­vi­śe­ṣā­t | ‘­prā­g­’ iti ca vi­śe­ṣa­ṇaṃ śa­śa­śṛ­ṅgā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="109,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,17</span>vya­va­cche­dā­rthaṃ pa­re­ṇo­kta­m­, sa­ttā­saṃ­ba­ndha­sa­ma­ye ca tanvādeḥ sva­rū­pa­sa­ttvā­bhā­ve kastato viśeṣaḥ ? a­ya­ma­sti <lb n="109,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,18</span>viśeṣaḥ — kū­rma­ro­mā­di­ka­ma­tya­ntā­sa­t­, i­ta­ra­t punaḥ svayaṃ na sat nā­pya­sa­t­; ata eva sa­ttā­saṃ­ba­ndhā­t <lb n="109,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,19</span>‘­ta­de­va sat’ i­tyu­cya­ta iti, ta­de­ta­jja­ḍā­tma­no bhavataḥ ko'nyo bhāṣate | tathāhi — ‘na sat’ i­ti­va­ca­nā­t <lb n="109,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,20</span>tasya sa­ttā­saṃ­ba­ndhā­t prā­ga­bhā­va uktaḥ, sa­tpra­ti­ṣe­dha­la­kṣa­ṇa­tvā­da­sya | ‘­nā­pya­sa­t­’ i­tya­bhi­dhā­nā­d bhāvaḥ, <lb n="109,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,21</span>a­sa­ttva­ni­ṣe­dha­rū­pa­tvā­d bhāvasya rū­pā­nta­rā­bhā­vā­t | tathaiva vai­yā­ka­ra­ṇā­nāṃ nyāyaḥ — “dvau pra­ti­ṣe­dhau pra­kṛ­ta­ma­rthaṃ <lb n="109,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,22</span>ga­ma­ya­taḥ­” iti, ka­tha­ma­nya­thā ‘nedaṃ ni­rā­tma­kaṃ jī­va­ccha­rī­ra­m­, prā­ṇā­di­ma­ttvā­t­’ ityatra <lb n="109,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,23</span>nai­rā­tmya­ni­ṣe­dhaḥ sātmakaḥ sidhyet ? </p>
          <p n="a_485" rend="justify"><lb n="109,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,24</span>atra kecit bruvate — “naivaṃ prayogaḥ kri­ya­te­'­pi tu ‘­sā­tma­kaṃ jī­va­ccha­rī­ra­m­, prā­ṇā­di­ma­ttvā­t­’­” <lb n="109,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,25</span>iti | tai­ra­pye­vaṃ prayogaṃ kurvadbhiḥ sā­tma­ka­tvā­bhā­vo ni­ya­me­na prā­ṇā­di­ma­ttvā­bhā­ve­na vyā­pto­'­bhyu­pa­ga­nta­vyaḥ — <lb n="109,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,26</span>anyathā vya­bhi­cā­rā­śa­ṅkā na ni­va­rtte­ta — ta­da­bhyu­pa­ga­me ce­da­ma­va­śyaṃ va­kta­vya­m — jī­va­ccha­rī­re prā­ṇā­di­ma­ttvaṃ <lb n="109,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,27</span>pra­tī­ya­mā­naṃ svābhāvaṃ ni­va­rtta­ya­ti­, sa ca ni­va­rtta­mā­naḥ svavyāpyaṃ sā­tma­ka­tvā­bhā­va­mā­dā­ya ni­va­rtta­te­, <lb n="109,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,28</span>i­ta­ra­thā tenāsau vyāpto na syāt | ya­smi­nni­va­rtta­mā­ne yanna ni­va­rtta­te na tena tad vyā­pta­m­, yathā ni­va­rtta­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="109,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,29</span>ne'pi pradīpe a­ni­va­rtta­mā­naḥ pa­ṭā­di­rna tena vyāptaḥ, na ni­va­rtta­te ca prā­ṇā­di­ma­ttvā­bhā­ve ni­va­rtta­mā­ne­'­pi <lb n="109,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,30</span>sā­tma­ka­tvā­bhā­va iti | ni­va­rtta­te iti cet, ta­nni­vṛ­ttā­va­pi yadi sā­tma­ka­tvaṃ na sidhyati na tarhi tada<span type="hard-break">- </span><lb n="109,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,31</span>bhāvo ni­va­rtta­te­, sā­tma­ka­tvā­bhā­vā­bhā­ve­'­pi ta­da­bhā­va­sya ta­da­va­stha­tvā­t | si­dhya­tī­ti cet, ā­yā­ta­mi­da­m — <lb n="109,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,32</span>“dvau pra­ti­ṣe­dhau pra­kṛ­ta­ma­rthaṃ ga­ma­ya­taḥ­” iti | tathā ce­da­ma­pi yuktam — ‘nedaṃ ni­rā­tma­kaṃ jīva<span type="hard-break">- </span><lb n="109,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,33</span>ccha­rī­ra­m­, prā­ṇā­di­ma­ttvā­t­’ iti | </p>
          <p n="a_486" rend="justify"><lb n="109,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,34</span>anye tu manyante — “­a­nya­tra dṛṣṭo dharmaḥ kva­ci­ddha­rmi­ṇi vi­dhī­ya­te­, ni­ṣi­dhya­te ca” <lb n="109,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,35</span>iti va­ca­nā­t kevalaṃ ghaṭādau nai­rā­tmya­ma­prā­ṇā­di­ma­ttve­na vyāptaṃ dṛ­ṣṭa­m­, tadeva ni­ṣi­dhya­te jī­va­ccha­rī­re­'­prā<span type="hard-break">- </span><lb n="109,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,36</span>ṇā­di­ma­ttvā­bhā­ve­na­, na punaḥ sā­tma­ka­tvaṃ vi­dhī­ya­te­; ta­syā­nya­trā­da­rśa­nā­t­” iti | teṣāṃ ghaṭādau nairātmyaṃ <lb n="109,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,37</span>pra­ti­pa­nnaṃ pra­ti­ṣi­dhya­te iti bhavatu sū­kta­m­, tathāpi ta­nni­ṣe­dha­sā­ma­rthyā­d yadi jī­va­ccha­rī­re sā­tma­ka­tvaṃ na <lb n="109,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,38</span>syāt na tarhi tatra ta­nni­ṣe­dhaḥ — yadā hi nai­rā­tmya­ni­ṣe­dho na sātmakaḥ — kintu ya­thā­'­'­tma­no­'­bhā­vo <lb n="109,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,39</span>nairātmyaṃ ta­thā­'­syā­'­bhā­vo­'­pi tu­ccha­rū­paḥ ā­tma­no­'­nya­tvā­d bha­ṅgya­nta­re­ṇa nai­rā­tmya­me­va­, pu­na­sta­nni­ṣe­ddha­vya­m­, <lb n="109,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,40</span>pu­na­ra­pi ta­nni­ṣe­dha­stu­ccha­rū­po nai­rā­tmya­mi­tya­pa­ra­sta­nni­ṣe­dho mṛgyaḥ, tathā ca sati a­na­va­sthā­nā­nna nairātmya<span type="hard-break">- </span><lb n="109,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,41</span>niṣedhaḥ | kiṃca, yadi nāma ghaṭādau nai­rā­tmya­mu­pa­la­bdhaṃ ki­mi­tya­nya­tra ni­ṣi­dhya­te ? i­ta­ra­thā de­va­da­tte pāṇḍi<span type="hard-break">- </span><lb n="109,42"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,42</span>tya­mu­pa­la­bdhaṃ ya­jña­da­ttā­dau ni­ṣi­dhye­ta | tatra prā­ṇā­di­ma­ttva­da­rśa­nā­di­ti cet, yu­kta­me­ta­d yadi prā­ṇā­di­ma­ttvaṃ <lb n="109,43"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 109,43</span>nai­rā­tmya­vi­ru­ddhaṃ syād a­gni­ri­va śī­ta­vi­ru­ddhaḥ­, na cai­va­m­; anyathā sa­rva­ma­śe­ṣa­vi­ru­ddhaṃ bhavet | prā­ṇā­di­ma­ttve­na <pb n="110" ana="53 lines"/><lb n="110,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,01</span>svābhāvo nai­rā­tmya­vyā­pa­ko vi­ru­ddhaḥ­, tataḥ prā­ṇā­di­ma­ttva­bhā­vā­t ta­da­bhā­vo ni­va­rtta­te­, va­hni­bhā­vā­di­va <lb n="110,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,02</span>śī­ta­m­, sa ca ni­va­rtta­mā­naḥ svavyāpyaṃ nai­rā­tmya­mā­dā­ya ni­va­rtta­te­, yathā dhū­mā­bhā­vaḥ pā­va­kā­bhā­va­mi­ti | <lb n="110,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,03</span>darttama­tro­tta­ra­m — yadi nai­rā­tmyā­bhā­vaḥ sātmako na bhavet ta­da­va­sthaṃ nai­rā­tmya­mi­ti | bhavatu tarhi nairātmya<span type="hard-break">- </span><lb n="110,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,04</span>niṣedhaḥ sā­tma­kaḥ­, tathā sati ‘­sa­ttā­saṃ­ba­ndhā­t prāk tanvādirnā sat’ iti vacanāt tadā <lb n="110,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,05</span>tasya sa­ttva­mu­kta­m­, ‘na sat’ i­tya­bhi­dhā­nā­da­sa­ttva­mi­ti virodhaḥ | ta­to­'­sa­de­va ta­da­bhyu­pa­ga­nta­vya­mi­ti na <lb n="110,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,06</span>va­ndhyā­su­tā­de­sta­nu — ka­ra­ṇā­de­rvi­śe­ṣaḥ | bha­va­tve­vaṃ tathāpi ta­nvā­de­re­va sa­ttā­saṃ­ba­ndhā­t sattvam na kha­ra­śṛ­ṅgā­deḥ <lb n="110,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,07</span>ta­thā­da­rśa­nā­di­ti cet, uktamatra ta­thā­da­rśa­no­pā­yā­bhā­vā­di­ti | </p>
          <p n="a_488" rend="justify"><lb n="110,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,09</span>api ca, sa­ttā­'­pi yadi asatī kathaṃ tato va­ndhyā­su­tā­de­ri­vā­pa­ra­sya sattvam ? satī ced yadi <lb n="110,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,10</span>a­nya­sa­ttā­taḥ­, a­na­va­sthā | sva­ta­śce­t­, pa­dā­rthā­nā­ma­pi svata eva sattvaṃ syāditi vyarthaṃ ta­tpa­ri­ka­lpa­na­m | <lb n="110,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,11</span>kiñca, yadi svata eva sattā satī u­pe­ya­te tadā pramāṇaṃ va­kta­vya­m | atha svataḥ sattā satī — ta­tsaṃ­ba­ndhā­t <lb n="110,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,12</span>ta­nvā­dī­nāṃ sa­ttvā­nya­thā­'­nu­pa­pa­tteḥ — ta­rhya­nyo­nya­saṃ­śra­yaḥ — ta­tsaṃ­ba­ndhā­t ta­nvā­di­sa­ttve siddhe sa­ttā­sa­ttva<span type="hard-break">- </span><lb n="110,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,13</span>siddhiḥ, ta­ta­sta­tsaṃ­ba­ndhā­t ta­nvā­di­sa­ttva­si­ddhi­ri­ti vya­kta­mi­ta­re­ta­rā­śra­ya­tva­m | atha sattā svataḥ satī, <lb n="110,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,14</span>sa­da­bhi­dhā­na­pra­tya­ya­vi­ṣa­ya­tvā­t­, a­vā­nta­ra­sā­mā­nyā­di­va­t­; na; dra­vyā­di­nā vya­bhi­cā­raḥ — dra­vyā­di­ra­pi <lb n="110,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,15</span>‘sad dra­vya­m­, san guṇaḥ, sat karma’ ityevaṃ sa­da­bhi­dhā­na­pra­tya­ya­vi­ṣa­yo bha­va­ti­, na cāsau pareṇa svataḥ <lb n="110,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,16</span>sa­nna­bhyu­pa­ga­taḥ sa­ttā­pra­ka­lpa­na­vai­pha­lya­pra­sa­ṅgā­t | na ca dravyādau ta­dvi­ṣa­ya­tvaṃ pa­rā­pe­kṣaṃ na sa­ttā­yā­mi­ti <lb n="110,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,17</span>vaktuṃ yu­kta­m­, ta­syā­ma­pi ta­da­pe­kṣa­tva­saṃ­bha­vā­t | atha tatra tasya ta­da­pe­kṣa­tve kiṃ ta­da­pa­ra­mi­ti va­kta­vya­m­; <lb n="110,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,18</span>na­nve­ta­d dra­vyā­dā­va­pi sa­mā­na­m | tatra satteti cet, atrāpi dra­vyā­di­ka­m iti tulyam — yathaiva hi <lb n="110,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,19</span>sa­ttā­saṃ­ba­ndhā­t dra­vyā­di­kaṃ sat na svataḥ tathā dra­vyā­di­sva­rū­pa­sa­ttva­saṃ­ba­ndhā­t sattā satī na svataḥ | <lb n="110,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,20</span>dravyādeḥ sva­rū­pa­sa­ttvaṃ nāsti te­nā­ya­ma­do­ṣaḥ­, ta­da­sti­tve ko doṣa iti vācyam | nanu tasyā <lb n="110,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,21</span>svataḥ sa­ttve­'­vā­nta­ra­sā­mā­nyā­bhā­va­pra­sa­ṅgo doṣaḥ, nanu sva­to­'­sa­ttve kha­ra­vi­ṣā­ṇā­de­ri­va sutarāṃ tadabhāva<span type="hard-break">- </span><lb n="110,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,22</span>doṣaḥ | api ca, yo hi tatra sa­ttā­saṃ­ba­ndhaṃ necchati sa ka­tha­ma­vā­nta­ra­sā­mā­nya­saṃ­ba­ndha­mi­cche­t ? na cātra <lb n="110,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,23</span>pramāṇaṃ sva­to­'­sa­nto dra­vyā­da­yo nā­vā­nta­ra­sā­mā­nya­mi­ti | a­thai­ta­t — dra­vyā­da­yo na svataḥ santaḥ, <lb n="110,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,24</span>a­vā­nta­ra­sā­mā­nya­va­ttvā­t­, yat punaḥ svataḥ sat na tad a­vā­nta­ra­sā­mā­nya­va­t­, yathā sāmānya — viśeṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="110,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,25</span>sa­ma­vā­yā iti vya­ti­re­kī hetuḥ, nai­ta­t­; yadi hi dra­vyā­da­yo dharmiṇaḥ ku­ta­ści­t pra­tī­ti­go­ca­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="110,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,26</span>cā­ri­ṇe­tsa­nto bhavanti <note ana="accepted" type="text-addition">sa ka­tha­ma­vā­nta­ra­sā­mā­nya­saṃ­ba­ndha­mi­cche­t ? na cātra pramāṇaṃ sva­to­'­sa­nto <lb n="110,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,27</span>dra­vyā­da­yo nā­vā­nta­ra­sā­mā­nya­mi­ti | a­thai­ta­t — dra­vyā­da­yo na svataḥ sa­nto­'­vā­nta­ra­sā­mā­nya­va­ttvā­t­, <lb n="110,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,28</span>yat punaḥ svataḥ sat na ta­da­vā­nta­ra­sā­mā­nya­va­t­, yathā</note> sā­mā­nya­pra­tī­tiḥ sattvaṃ sā­dha­ya­ntī svata iti <lb n="110,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,29</span>pratijñām ta­da­sa­ttva­vi­ṣayā­bā­dha­ne ceda <note ana="accepted" type="text-addition">cā­ri­ṇa­ssa­nto bhavanti tadā kathaṃ na ta­tpra­tī­tiḥ sva­ta­ssa­ttvaṃ <lb n="110,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,30</span>sā­dha­ya­ntī ‘na sva­ta­ssa­nta­ste­’ iti pratijñāṃ ta­da­sa­ttva­vi­ṣa­yāṃ bādhate | na ceda</note> ma­tro­tta­ra­m — na svataḥ <lb n="110,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,31</span>santaste pra­tī­ti­vi­ṣa­yāḥ kintu sa­ttā­saṃ­ba­ndhā­di­ti­, yato ‘na sva­ya­ma­sa­nta­sta­tsaṃ­ba­ndhā­t ta­dvi­ṣa­yā <lb n="110,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,32</span>bha­va­nti­’ i­tyu­kta­m | kiṃca, dra­vyā­de­re­kā­nte­na yasya bhi­nnā­nya­vā­nta­ra­sā­mā­nyā­ni kathaṃ tasya tāni syuḥ <lb n="110,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,33</span>ya­to­'­vā­nta­ra­sā­mā­nya­va­ttvā­di­ti hetuḥ siddhaḥ syāt ? atha tathāpi tasyāti, na; pa­ra­spa­ra­ma­pi <lb n="110,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,34</span>syuriti sā­mā­nya­sa­ma­vā­yā­t pa­ri­śe­ṣa­va­t iti vai­dha­rmya­ni­da­rśa­na­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="110,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,35</span>yuktam | yadi matam — dravyādau tāni sa­ma­ve­tā­ni ta­ta­sta­sya tāni na sā­mā­nyā­de­rvi­pa­rya­yā­di­ti­, tanna <lb n="110,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,36</span>sa­mya­k­; ‘tatra sa­ma­ve­tā­ni­’ iti sa­ma­vā­ye­na saṃ­ba­ddhā­nī­ti ya­dya­rthaḥ­, sa na yuktaḥ; sa­ma­vā­ya­sya niṣiddha<span type="hard-break">- </span><lb n="110,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,37</span>tvā­nni­ṣe­tsya­mā­na­tvā­cca | bhavatu vā sa­ma­vā­yaḥ tathāpi yatra dravye, guṇe, karmaṇi ca dra­vya­tva­m­, gu­ṇa­tva­m­, <lb n="110,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,38</span>karmatvaṃ cā­'­vā­nta­ra­sā­mā­nyaṃ tatraiva pṛ­thi­vī­tvā­dī­ni­, rū­pa­tvā­dī­ni­, ga­ma­na­tvā­dī­ni ca ta­thā­vi­dhā­ni <lb n="110,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 110,39</span>sā­mā­nyā­ni­, sa­ma­vā­yo­'­pi tatraiva sā­mā­nya­va­t tasya sa­rva­ga­ta­tvā­cca dra­vyā­di­va­da­nyo­nya­sa­ttā­nī­ti na <pb n="111" ana="44 lines"/><lb n="111,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,01</span>dravyādeḥ svataḥ sa­ttva­bā­dha­na­mi­tyā­śa­ṅkā na ni­va­rtta­te — ‘kiṃ dra­vyā­di­saṃ­ba­ndhā­t sattā satī kiṃ vā tayā <lb n="111,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,02</span>dra­vyā­di­kaṃ sat’ iti | tanna sattātaḥ tanvādeḥ sa­ttva­m­, tasyā e­vā­si­ddha­tvā­t | </p>
          <p n="a_489" rend="justify"><lb n="111,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,03</span>­sa­ttā­pra­tya­kṣā­di­pra­mā­ṇa­si­ddha­tvā­t sattāyāḥ pratyakṣabā­dhi­ta­vi­ṣa­ya­tve­na e­va­mu­pa­nya­sya­mā­na­sya prasaṅga<span type="hard-break">- </span><lb n="111,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,04</span>sā­dha­na­syā­na­va­kā­śaḥ | na ca dra­vya­pra­ti­bhā­sa­ve­lā­yāṃ pra­tya­kṣa­bu­ddhau pa­ri­sphu­ṭa­rū­pe­ṇa vya­kti­vi­ve­ke­na sattā na <lb n="111,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,05</span>pra­ti­bhā­tī­ti śakyaṃ va­ktu­m­, a­nu­ga­tā­kā­ra­sya vyā­vṛ­ttā­kā­ra­sya ca pra­tya­kṣā­nu­bha­va­sya saṃ­ve­da­nā­t | na cānu<span type="hard-break">- </span><lb n="111,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,06</span>gata — vyā­vṛ­tta­va­stu­vya­ti­re­ke­ṇa dvyākārā bu­ddhi­rgha­ṭa­te | na hi vi­ṣa­ya­vya­ti­re­ke­ṇa pra­tī­ti­ru­tpa­dya­te­, nī­lā­di­sva<span type="hard-break">- </span><lb n="111,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,07</span>la­kṣa­ṇa­pra­tī­te­ra­pi ta­thā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | atha tai­mi­ri­ka­sya bā­hyā­rtha­sa­nni­dhi­vya­ti­re­ke­ṇā­pi ke­śo­ṇḍu­kā­di­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="111,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,08</span>tī­ti­ru­de­ti ta­thai­vā­nu­ga­ta­rū­pa­ma­nta­re­ṇā­pi bhi­nna­va­stu­ṣva­nu­ga­tā­kā­rā bu­ddhi­ru­de­ṣya­tī­ti na tataḥ sa­ttā­vya­va­sthā­, <lb n="111,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,09</span>ta­da­yu­kta­m­; tai­mi­ri­ka­pra­tī­tau hi pra­ti­bhā­sa­mā­na­sya ke­śo­ṇḍu­kā­de­rbā­dha­ka — kā­ra­ṇa­do­ṣa­pa­ri­jñā­nā­da­ta­ttva­m­; <lb n="111,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,10</span>sa­ttā­da­rśa­ne tu na bā­dha­ka­pra­tya­yo­da­yaḥ nāpi kā­ra­ṇa­do­ṣa­pa­ri­jñā­na­mi­ti na ta­dgā­hi­ṇo vi­jñā­na­sya mi­thyā­tva­m | <lb n="111,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,11</span>tathāhi — vi­bhi­nne­ṣva­pi ghaṭa — pa­ṭā­di­ṣva­rthe­ṣu ‘sat sat’ iti a­bhe­da­mu­lli­kha­ntī pra­tī­ti­ru­da­ya­mā­sā­da­ya­ti­; <lb n="111,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,12</span>na cāsau kā­lā­nta­rā­dau vi­pa­rya­ya­mu­pa­ga­ccha­ntī la­kṣya­te­, sarvadā sarveṣāṃ ghaṭa — pa­ṭā­di­ṣu ‘sat sat’ iti <lb n="111,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,13</span>vyāhṛteḥ | vya­va­hā­ra­mu­pa­ra­ca­ya­ntī ca pratītiḥ pa­rai­ra­pi pra­mā­ṇa­ma­bhyu­pa­ga­mya­te | yathoktaṃ taiḥ — “­prā­mā­ṇyaṃ <lb n="111,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,14</span>vya­va­hā­re­ṇa­” iti | ta­de­va­ma­va­sthi­ta­m — a­nu­ga­tā­kā­rā hi bu­ddhi­rvyā­vṛ­tta­rū­pa­pra­tī­tya­na­dhi­ga­taṃ <lb n="111,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,15</span>sā­dhā­ra­ṇa­rū­pa­mu­lli­kha­ntī mupa­ri­ni­ści­ta­rū­pā bā­dhā­'­yo­gā­t pra­mā­ṇa­m | sā ca a­kṣā­nva­ya — vya­ti­re­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="111,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,16</span>nu­sā­ri­ta­yā pra­tya­kṣa­m | tathāhi — vi­sphā­ri­ta­lo­ca­na­sya ghaṭa — pa­ṭā­di­ṣu rū­pa­mā­rū­ḍhāṃ sa­ttā­mu­lli­kha­ntī ‘sat <lb n="111,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,17</span>sat’ iti pra­tī­tiḥ­, ta­da­bhā­ve ca na bha­va­tī­ti ta­da­nva­ya — vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­yi­ta­yā kathaṃ na pra­tya­kṣa­m ? <lb n="111,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,18</span>tasmād bahuṣu vyā­vṛ­tte­ṣu tu­lyā­kā­rā bu­ddhi­re­ka­tā­ma­va­sya­ti | yaccātra vi­bhi­nne­ṣu gha­ṭā­di­ṣu pra­ti­ni­ya­ta­me­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="111,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,19</span>ma­nu­ga­ta­sva­rū­paṃ saiva jātiḥ | </p>
          <p n="a_490" rend="justify"><lb n="111,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,20</span>atha vya­kti­vya­ti­ri­ktā jā­ti­ru­pe­ya­te na ca vya­kti­da­rśa­na­ve­lā­yāṃ ta­drū­pa­saṃ­spa­rśa­vi­ṣa­ya­vya­ti­ri­kta­va­pu­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="111,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,21</span>pa­ra­ma­nu­ga­ti­rū­paṃ pra­ti­bhā­ti tat kathaṃ tat sā­mā­nya­m ? nai­ta­da­sti­; ya­smā­da­gṛ­hī­ta­sa­ṅke­ta­syā­pi ta­nu­bhṛ­taḥ <lb n="111,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,22</span>pra­tha­ma­mu­dbhā­ti vastu; dvitīye tu­lya­rū­pa­ta­ma­nu­sa­ra­ti buddhiḥ kva­ci­de­va na sarvatra | pra­ti­pa­ttya­nya­tā ca sarvatra <lb n="111,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,23</span>bhe­da­vya­va­hā­ra­ni­ba­ndha­naṃ tu­lya­de­śa — kā­le­'­pi rūpa — rasādau ca, pra­ti­pa­ttya­nya­tā jā­tā­va­pi vidyata iti kathaṃ <lb n="111,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,24</span>na sā bhi­nnā­'­sti ? tathāhi — vya­ktyā­kā­ra­vi­ve­ke­na vi­śa­da­ma­nu­ga­ti­rū­pa­tā bhāti ta­dvi­ve­ke­na ca vyāvṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="111,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,25</span>tta­rū­pa­te­ti kathaṃ vya­kti­sva­rū­pā­d bhi­nnā­va­bhā­si­nī jā­ti­rbhi­nnā nā­bhyu­pa­ga­ma­vi­ṣa­yaḥ ? </p>
          <p n="a_491" rend="justify"><lb n="111,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,26</span>a­thai­ke­ndri­yā­va­se­ya­tvā­d jāti — vya­ktyo­re­ka­tā rūpa — rasādau tu bhi­nne­ndri­ya­grā­hya­tvā­d bhedaḥ, tada<span type="hard-break">- </span><lb n="111,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,27</span>pya­sa­ṅga­ta­m­; yata e­ke­ndri­ya­grā­hya­ma­pi vā­tā­'­'­ta­pā­di­kaṃ sa­mā­na­de­śaṃ ca bhinnaṃ pra­ti­bhā­tī­ti bhi­nna­va­pu­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="111,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,28</span>bhyu­pe­ya­te tathā pra­ti­ni­ya­te­ndri­ya­vi­ṣa­ya­ma­pi jāti — vya­kti­dva­yaṃ bhi­nna­m­; bhi­nna­pra­ti­bhā­sā­de­va | tathāhi — <lb n="111,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,29</span>gha­ṭa­ma­nta­re­ṇā­pi pa­ṭa­gra­ha­ṇe ‘sat sat’ iti pū­rva­pra­ti­pa­nnā sa­ttā­'­va­ga­ti­rdṛ­ṣṭā­; yadi tu vya­kti­re­va satī na <lb n="111,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,30</span>jātiḥ ta­tsa­ttve­'­pi ta­da­vya­ti­ri­ktā ca, tathā sati vya­kti­rū­pa­va­t ta­da­na­nu­ga­ti­ra­pi vya­ktya­nta­re prasa<span type="hard-break">- </span><lb n="111,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,31</span>jyeta | pra­tī­ya­te ca sa­drū­pa­tā yu­ga­pa­d ghaṭa — pa­ṭā­di­ṣu pa­ra­spa­ra­vi­vi­kta­ta­nu­ṣva­pi sarvadā | te­nai­ka­rū­pai­va <lb n="111,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,32</span>jātiḥ, pratyakṣe ta­thā­bhū­tā­yā eva tasyāḥ pra­ti­bhā­sa­nā­t­; śabda — li­ṅga­yo­ra­pi ta­syā­me­va saṃ­ba­ndha­gra­ha­ṇa­mi­ti <lb n="111,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,33</span>tā­bhyā­ma­pi sā pra­tī­ya­te | tadevaṃ pra­tya­kṣā­di­pra­mā­ṇā­va­se­ya­tvā­t sattāyāḥ na ta­nni­rā­ka­ra­ṇā­ya pra­sa­ṅga­sā<span type="hard-break">- </span><lb n="111,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,34</span>dha­nā­nu­mā­na­pra­vṛ­tti­ri­ti | </p>
          <p n="a_492" rend="justify"><lb n="111,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,35</span>a­sa­de­ta­t | </p>
          <p n="a_493" rend="justify"><lb n="111,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,36</span>yato na vya­kti­da­rśa­na­ve­lā­yāṃ sva­rū­pe­ṇa ba­hi­rgrā­hyā­kā­ra­ta­yā pra­tī­ti­ma­va­ta­ra­ntī jā­ti­ru­dbhā­ti­, nahi <lb n="111,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,37</span>ghaṭa — pa­ṭa­va­stu­dva­ya­pra­ti­bhā­sa­sa­ma­ye tadaiva ta­dvya­va­sthi­ta­mū­rtti­rbhi­nnā­'­bhi­nnā vā jā­ti­rā­bhā­ti­, ta­dā­kā­ra­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="111,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,38</span>parasya grā­hya­ta­yā ba­hi­sta­trā­pra­ti­bhā­sa­nā­t | ba­hi­rgrā­hyā­va­bhā­sa­śca ba­hi­ra­rtha­vya­va­sthā­kā­rī­, nā­nta­rā­va­bhā­saḥ | <lb n="111,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,39</span>yadi tu so'pi ta­dvya­va­sthā­kā­rī syāt, tathā sati hṛdi pa­ri­va­rtta­mā­na­va­pu­ṣaḥ su­khā­de­ra­pi pra­ti­bhā­sā­d <lb n="111,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,40</span>ba­hi­sta­dvya­va­sthā syāt; tathā ca ‘­su­khā­dyā­tma­kāḥ śa­bdā­da­yaḥ­’ iti sā­ṅkhya­da­rśa­na­me­va syāt | atha sukhā<span type="hard-break">- </span><lb n="111,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,41</span>di­rā­kā­ro bā­hya­rū­pa­ta­yā na pra­ti­bhā­tī­ti na ba­hi­ra­sau­, jā­ti­ra­pi tarhi na ba­hī­rū­pa­ta­yā pra­ti­bhā­tī­ti na <lb n="111,42"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 111,42</span>ba­hī­rū­pā­'­bhyu­pa­ga­nta­vyā­, yataḥ ka­lpa­nā­ma­ti­ra­pi da­rśa­na­dṛ­ṣṭa­me­va gha­ṭā­di­rū­paṃ ba­hi­ru­lli­kha­ntī tadgiraṃ ca antaḥ <pb n="112" ana="44 lines"/><lb n="112,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,01</span>pra­ti­bhā­ti­, na tu ta­dvya­ti­ri­kta­va­pu­ṣaṃ jā­ti­mu­ddyo­ta­ya­ti | tanna ta­da­va­se­yā­'­pi ba­hi­rjā­ti­ra­sti | taimiri<span type="hard-break">- </span><lb n="112,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,02</span>kajñāne ba­hi­ṣpra­kā­śa­mā­na­va­pu­ṣo­'­pi hi ke­śo­ṇḍu­kā­da­yo na ta­thā­'­bhyu­pe­ya­nte­, bā­dhya­mā­na­jñā­na­vi­ṣa­ya­tvā­t | <lb n="112,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,03</span>jātistu na ba­hī­rū­pa­ta­yā kva­ci­da­pi jñāne pra­ti­bhā­tī­ti kathaṃ sā sa­ttvā­bhyu­pa­ga­ma­vi­ṣa­yaḥ ? bu­ddhi­re­va kevalaṃ <lb n="112,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,04</span>ghaṭa — pa­ṭā­di­ṣu pra­ti­bhā­sa­mā­ne­ṣu ‘sat sat’ iti tu­lya­ta­nu­rā­bhā­ti | yadi tarhi na bāhyā jā­ti­ra­sti­, <lb n="112,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,05</span>bu­ddhi­ra­pi ka­tha­me­ka­rū­pā pra­ti­bhā­ti nahi ba­hi­rni­mi­tta­ma­nta­re­ṇa ta­dā­kā­ro­tpa­tti­ma­tī sā yuktā ? nanu <lb n="112,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,06</span>ke­no­cya­te ba­hi­rni­mi­tta­ni­ra­pe­kṣā jā­ti­ma­ti­ri­ti­, kintu ba­hi­rjā­ti­rna ni­mi­tta­mi­ti­, bāhyāstu vyaktayaḥ <lb n="112,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,07</span>kā­ści­de­va jā­ti­bu­ddhe­rni­mi­tta­m | nanu yadi vya­kti­ni­ba­ndha­nā­'­nu­ga­tā­kā­rā matiḥ, tathā sati yathā khaṇḍa<span type="hard-break">- </span><lb n="112,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,08</span>mu­ṇḍa­vya­kti­da­rśa­ne ‘­gau­rgauḥ­’ iti pra­ti­pa­tti­ru­de­ti tathā gi­ri­śi­kha­rā­di­da­rśa­ne­'­pi ‘­gau­rgauḥ­’ i­tye­ta­dā­kā­rā <lb n="112,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,09</span>pra­ti­pa­tti­rbha­ve­t vya­kti­bhe­dā­vi­śe­ṣā­t­, ta­da­yu­kta­m­; bhe­dā­vi­śe­ṣe­'­pi khaṇḍa — mu­ṇḍā­di­vya­kti­ṣu ‘­gau­rgauḥ­’ <lb n="112,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,10</span>i­tyā­kā­rā ma­ti­ru­da­ya­mā­sā­da­ya­ntī sa­mu­pa­la­bhya­ta iti tā eva tā­mu­pa­ja­na­yi­tuṃ samarthā i­tya­va­sī­ya­te­, na <lb n="112,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,11</span>pu­na­rgi­ri­śi­kha­rā­di­ṣu ‘­gau­rgauḥ­’ iti ma­ti­rdṛ­ṣṭe­ti na te ta­nni­ba­ndha­na­m | yathā ca ā­ma­la­kī­pha­lā­di­ṣu <lb n="112,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,12</span>ya­thā­vi­dhā­na­mu­pa­yu­kte­ṣu vyā­dhi­vi­ra­ti­la­kṣa­ṇaṃ pha­la­mu­pa­la­bhya­ta iti tānyeva tadvidhau sa­ma­rthā­nī­tya­va­sī­ya­te­, <lb n="112,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,13</span>bhe­dā­vi­śe­ṣe­'­pi na pu­na­stra­pu­ṣa — da­dhyā­dī­ni | atha bhi­nne­ṣva­pi bhāveṣu ‘sat sat’ iti ma­ti­ra­sti­, vibhi<span type="hard-break">- </span><lb n="112,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,14</span>nneṣu ca bhāveṣu ya­de­ka­tvaṃ tadeva jātiḥ, ta­tro­cya­te — ta­de­ka­tvaṃ ghaṭa — pa­ṭā­di­ṣu ki­ma­nya­t­, u­tā­na­nya­t ? na <lb n="112,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,15</span>tā­va­da­nya­t­, ta­syā­pra­ti­bhā­sa­nā­di­tyukteḥ | nā­pya­na­nya­t­, e­ka­rū­pā­'­pra­ti­bhā­sa­nā­t­; na hi ghaṭasya paṭasya <lb n="112,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,16</span>cai­ka­me­va rūpaṃ pra­ti­bhā­ti­, sa­rvā­tma­nā pra­ti­dra­vyaṃ bhi­nna­rū­pa­da­rśa­nā­t | ta­smā­da­pra­tī­te­ra­bhi­nnā­'­pi jā­ti­rnā­sti­, <lb n="112,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,17</span>bu­ddhi­re­va tu­lyā­kā­ra­pra­ti­bhā­sā ‘sat sat’ iti śabdaśca dṛśyata iti ta­da­nva­ya eva yuktaḥ na jā­tya­nva­yaḥ­, <lb n="112,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,18</span>ta­syā­da­rśa­nā­t | na ca bu­ddhi­sva­rū­pa­ma­pya­pa­ra­bu­ddhi­sva­rū­pa­ma­nu­ga­ccha­ti iti na tadapi sā­mā­nya­mi­tye­kā­nu­ga<span type="hard-break">- </span><lb n="112,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,19</span>ta­jā­ti­vā­do mi­thyā­vā­daḥ | </p>
          <p n="a_494" rend="justify"><lb n="112,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,20</span>api ca, a­ne­ka­vya­kti­vyā­pi sāmānyaṃ ta­dvā­di­bhi­ra­bhyu­pa­ga­mya­te | na ca ta­dvyā­pi­tvaṃ tasya ke­na­ci­t <lb n="112,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,21</span>jñānena vya­va­sthā­pa­yi­tuṃ śakyam | tathāhi — sa­nni­hi­ta­vya­kti­pra­ti­bhā­sa­kā­le jā­ti­sta­dvya­kti­saṃ­spa­rśi­nī <lb n="112,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,22</span>sphu­ṭa­ma­va­bhā­ti na vya­ktya­nta­ra­saṃ­ba­ndhi­ta­yā­, ta­syā­sta­thā­'­sa­nni­dhā­ne­na pra­ti­bhā­sā­yo­gā­t | ta­da­pra­ti­bhā­se <lb n="112,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,23</span>ca ta­nmi­śra­tā­'­pi nā­va­ga­te­ti ka­tha­ma­sa­nni­hi­ta­vya­ktya­nta­ra­saṃ­ba­ddha­śa­rī­rā jā­ti­ra­va­bhā­ti | yadeva hi <lb n="112,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,24</span>pa­ri­sphu­ṭa­da­rśa­ne pra­ti­bhā­ti rūpaṃ tadeva tasyā yu­kta­m­, da­rśa­nā­saṃ­spa­rśi­naḥ sva­rū­pa­syā­saṃ­bha­vā­t­; saṃbhave <lb n="112,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,25</span>vā tasya dṛ­śya­sva­bhā­vā­d bhe­da­pra­sa­ṅgā­t­, ta­de­ka­tve sarvatra bhe­da­pra­ti­ha­teḥ a­nā­nai­kaṃ jagat syāt | darśana<span type="hard-break">- </span><lb n="112,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,26</span>go­ca­rā­tī­taṃ ca vya­ktya­nta­ra­saṃ­ba­ddhaṃ jā­ti­sva­rū­pa­ma­pra­ti­bhā­sa­nā­da­sa­t­; pra­ti­bhā­sa­ne vā tasya ta­tsaṃ­ba­ddhā­nāṃ <lb n="112,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,27</span>vya­va­hi­ta­vya­ktya­nta­rā­ṇā­ma­pi pra­ti­bhā­sa­pra­sa­ṅga iti sa­ka­la­ja­ga­tpra­ti­bhā­saḥ syāt | atha matam<span type="hard-break">- </span><lb n="112,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,28</span>sa­nni­hi­ta­vya­kti­da­rśa­na­kā­le vya­ktya­nta­ra­saṃ­ba­ndhi­nī jātirna bhāti; yadā tu vya­ktya­nta­raṃ dṛśyate tadā <lb n="112,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,29</span>ta­dda­rśa­na­ve­lā­yāṃ ta­dga­ta­tve­na jā­ti­rā­bhā­tī­ti sā­dhā­ra­ṇa­sva­rū­pa­pa­ri­cche­daḥ paścāt saṃ­bha­va­tī­ti­, tataśca <lb n="112,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,30</span>pa­ścā­da­rthā­nva­ya­da­rśa­ne kathaṃ na ta­syā­sta­dvyā­pi­tā­gra­haḥ ? a­sa­de­ta­t­; yato vya­ktya­nta­ra­da­rśa­na­kā­le­'­pi <lb n="112,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,31</span>ta­tpa­ri­ga­ta­me­va jāteḥ svarūpaṃ pra­ti­bhā­ti na pū­rva­vya­kti­saṃ­spa­rśi­ta­yā­; tasyāḥ pra­tya­kṣa­go­ca­rā­ti­krā­nta­ta­yā <lb n="112,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,32</span>ta­tsaṃ­ba­ddha­syā­pi rūpasya ta­da­ti­krā­nta­tvā­t | tat kathaṃ sa­nni­hi­tā­'­sa­nni­hi­ta­vya­kti­saṃ­ba­ddha­jā­ti­rū­pā­va­ga­maḥ ? </p>
          <p n="a_495" rend="justify"><lb n="112,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,33</span>atha pra­tya­bhi­jñā­nā­da­ne­ka­vya­kti­saṃ­ba­ndhi­tve­na jātiḥ pra­tī­ya­te­, nanu keyaṃ pra­tya­bhi­jñā ? yadi pra­tya­kṣa­m­, <lb n="112,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,34</span>ku­ta­sta­da­va­se­yā jā­ti­re­kā­ne­ka­vya­kti­vyā­pi­nī pratyakṣā ? atha na­ya­na­vyā­pā­rā­na­nta­raṃ sa­mu­pa­jā­ya­mā­nā <lb n="112,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,35</span>pra­tya­bhi­jñā kathaṃ na pra­tya­kṣa­m ? ni­rvi­ka­lpa­ka­syā­pya­kṣā­nva­ya — vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­nā­t pra­tya­kṣa­tvaṃ ta­da­trā­pi <lb n="112,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,36</span>tu­lya­m­, a­sa­de­ta­t­; yadi akṣajā pra­tya­bhi­jñā tathā sati pra­tha­ma­vya­kti­da­rśa­na­kā­la eva sa­ma­sta­vya­kti<span type="hard-break">- </span><lb n="112,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,37</span>saṃ­ba­ddha­jā­ti­rū­pa­pa­ri­cche­do­'­stu | atha tadā smṛ­ti­sa­ha­kā­ri­vi­ra­hā­nna ta­ttvā­va­ga­tiḥ­, yadā tu dvitīya<span type="hard-break">- </span><lb n="112,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,38</span>vya­kti­da­rśa­naṃ tadā pū­rva­da­rśa­nā­hi­ta­saṃ­skā­ra­pra­bo­dha­sa­mu­pa­jā­ta­smṛ­ti­sa­hi­ta­mi­ndri­yaṃ ta­ttva­da­rśa­naṃ ja­na­ya­ti­, <lb n="112,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,39</span>ta­da­pya­sa­t­; yataḥ sma­ra­ṇa­sa­ci­va­ma­pi locanaṃ pu­raḥ­sa­nni­hi­tā­yā­me­va vyaktau ta­tstha­jā­tau ca pra­ti­pa­ttiṃ <lb n="112,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,40</span>ja­na­yi­tu­mī­śa­m­; na pū­rva­vya­ktau­, a­sa­nni­dhā­nā­t | tanna tatsthitāṃ jātiṃ darśanaṃ pa­ri­dṛ­śya­mā­ne <lb n="112,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,41</span>vya­ktya­nta­re saṃdhatte | </p>
          <p n="a_496" rend="justify"><lb n="112,42"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 112,42</span>a­the­ndri­ya­vṛ­tti­rna sma­ra­ṇa­sa­ma­vā­yi­nī ka­ra­ṇa­tvā­di­ti nāsau saṃ­dhā­na­kā­ri­ṇī­, pu­ru­ṣa­stu ka­rtṛ­ta­yā <pb n="113" ana="47 lines"/><lb n="113,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,01</span>smṛ­ti­sa­ma­vā­yī­ti cakṣuṣā pa­ri­ga­te­'­rthe ta­du­pa­da­rśi­ta­pū­rva­vya­kti­ga­tāṃ jātiṃ saṃ­dhā­sya­tī­ti­, ta­da­sa­t­; yataḥ <lb n="113,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,02</span>so'pi na sva­ta­ntra­ta­yā­'­rtha­grā­ha­kaḥ kintu da­rśa­na­sa­hā­yaḥ | yadi punaḥ svatantra e­vā­rtha­grā­ha­kaḥ syāt tathā <lb n="113,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,03</span>sati svāpa — mada — mū­rcchā­di­ṣva­pi sa­rva­vya­ktya­nu­ga­ta­jā­ti­pra­ti­pa­ttiḥ syāt | ta­smā­dā­tmā­'­pi da­rśa­na­sa­hā­ya <lb n="113,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,04</span>e­vā­rtha­ve­dī | darśanaṃ ca pū­raḥ­sa­nni­hi­taṃ vya­kti­sva­rū­pa­ma­nu­sa­ra­ti­, nahi smṛ­ti­go­ca­ra­ma­pi pū­rva­dṛ­ṣṭa­vya­kti­ga­taṃ <lb n="113,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,05</span>jā­tyā­di­ka­mi­ti na da­rśa­na­sa­hā­yo­'­pi ta­da­nu­saṃ­dhā­na­sa­ma­rtha ātmā | atha sma­ra­ṇo­pa­nī­taṃ jā­ti­rū­pa­mā­tmā <lb n="113,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,06</span>tatra saṃ­dhā­sya­ti­; na­nva­trā­pi smṛtiḥ pa­ri­hṛ­ta­pu­ro­va­rtti­vya­kti­da­rśa­na­vi­ṣa­yā pū­rva­dṛ­ṣṭa­ma­rtha­ma­nu­sa­ra­ntī saṃ­la­kṣya­te | <lb n="113,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,07</span>tat kathaṃ pu­ro­va­rtti­ni a­pra­va­rtta­mā­nā sva­vi­ṣa­yā­n sā­mā­nyā­dīṃ­sta­tra saṃ­gha­ṭa­yi­tuṃ kṣamā ? ta­da­smṛ­taṃ ca <lb n="113,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,08</span>saṃ­gha­ṭa­naṃ ka­tha­mā­tmā­'­pi kartuṃ kṣamaḥ ? tathāhi — darśane sati draṣṭari tasya svarūpe jāte ta­nni­ma­gnaṃ na smṛti<span type="hard-break">- </span><lb n="113,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,09</span>kṛtaṃ sma­rtṛ­rū­paṃ bhāti | yadi tu bhāti tathā sati dra­ṣṭṭa­rū­pa e­vā­sau­, na smarttā | atha sma­rtṛ­rū­pe dra­ṣṭṭa­sva­rū­pa­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="113,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,10</span>nu­pra­vi­ṣṭaṃ pra­ti­bhā­ti­, tathāpi sma­rttai­vā­'­sau na draṣṭā | atha draṣṭṭa — sma­rtṛ­sva­rū­pe vivikte bhātaḥ, tathā sati <lb n="113,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,11</span>ta­yo­rbhe­da iti nai­ka­tva­m | tathāhi — dra­ṣṭṭa­sva­rū­paṃ dṛ­gvi­ṣa­yā­va­bhā­si pra­ti­bhā­ti­, sma­rtṛ­sva­rū­pa­ma­pi puṃsaḥ smṛti<span type="hard-break">- </span><lb n="113,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,12</span>vi­ṣa­ya­ma­va­tī­rṇa­ma­va­bhā­ti­; tat kutaḥ pū­rvā­pa­ra­yo­rjā­ti — rūpayoḥ saṃ­dhā­na­m ? </p>
          <p n="a_497" rend="justify"><lb n="113,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,13</span>yat pu­na­ru­kta­m ‘­sma­ra­taḥ pū­rva­dṛ­ṣṭā­rthā­nu­saṃ­dhā­nā­du­tpa­dya­mā­nā ma­ti­śca­kṣuḥ­saṃ­ba­ddha­tve pra­tya­kṣa­m­’ iti, eta<span type="hard-break">- </span><lb n="113,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,14</span>da­pya­sa­t­; ne­ndri­ya­ma­tiḥ smṛ­ti­go­ca­ra­pū­rva­rū­pa­grā­hi­ṇī­, tat kathaṃ sā ta­tsaṃ­dhā­na­mā­tma­sā­tka­ro­ti ? pūrvadṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="113,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,15</span>ṣṭa­saṃ­dhā­naṃ hi ta­tpra­ti­bhā­sa­na­m­, ta­tpra­ti­bhā­sa­saṃ­ba­ndhe cendriyamateḥ pa­ro­kṣā­rtha­grā­hi­tvā­t pa­ri­sphu­ṭa­pra­ti­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="113,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,16</span>sanam a­sa­nni­hi­ta­vi­ṣa­ya­gra­ha­ṇaṃ ca, tat ku­ta­sta­yo­rai­kya­m ? atha pa­ro­kṣa­gra­ha­ṇaṃ svātmanā ne­ndri­ya­ma­tiḥ <lb n="113,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,17</span>saṃspṛśati, evaṃ tarhi ta­dvi­vi­kte­ndri­ya­ma­ti­ri­ti kathaṃ ta­tsaṃ­dhā­yi­kā sāmagrī a­bhyu­pe­ya­te ? yadi ca <lb n="113,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,18</span>smṛ­ti­vi­ṣa­ya­sva­bhā­va­ta­yā dṛ­śya­mā­no­'­rthaḥ pra­tya­kṣa­bu­ddhi­bhi­ra­va­ga­mya­te­, tathā sati smṛ­ti­go­ca­raḥ pūrvasva<span type="hard-break">- </span><lb n="113,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,19</span>bhāvo va­rtta­mā­na­ta­yā bhātīti vi­pa­rī­ta­khyā­tiḥ sarvaṃ darśanaṃ bhavet | atha yat tadā ta­trā­vi­dya­mā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="113,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,20</span>ma­rtha­ma­vai­ti jñānaṃ tatra vi­pa­rī­ta­khyā­tiḥ­, pra­tya­kṣa­pra­tī­ti­stu pū­rva­saṃ­dhā­nā­da­pyu­pa­jā­ya­mā­nā pūraḥ sadeva <lb n="113,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,21</span>vastu gṛhṇatī kathaṃ vi­pa­rī­ta­khyā­ti­rbha­ve­t ? nanu pū­rva­rū­pa­grā­hi­ta­yā tasyāḥ sa­da­rtha­gra­ha­ṇa­me­va na saṃ­bha­va­ti­; <lb n="113,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,22</span>sma­ra­ṇo­pa­ne­yaṃ hi rūpaṃ pra­ti­ya­tī va­rta­mā­na­ta­yā pra­tya­kṣa­bu­ddhi­rna pra­ti­bhā­sa­mā­na­va­pu­ṣaḥ sattāṃ sādhayi<span type="hard-break">- </span><lb n="113,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,23</span>tu­ma­la­m­, pra­tya­sta­mi­te­'­pi rūpe smṛ­te­ra­va­tā­rā­t | ta­da­nu­sā­ri­ṇī cā­kṣa­ma­ti­ra­pi ta­de­vā­nu­sa­ra­ntī na <lb n="113,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,24</span>sa­ttā­'­'­spa­da­m | ta­smā­di­ndri­ya­ma­tiḥ sakalā pū­rva­rū­pa­gra­ha­ṇaṃ pa­ri­ha­ra­ntī va­rtta­mā­ne pa­ri­sphu­ṭe varttata iti <lb n="113,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,25</span>tadaiva tadgatāṃ jā­ti­mu­dbhā­sa­yi­tuṃ pra­bhu­ri­ti na pū­rvā­pa­ra­vya­kti­ga­tā jātiḥ samasti | yadeva hi dvi­tī­ya­vya<span type="hard-break">- </span><lb n="113,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,26</span>ktigataṃ rūpaṃ bhāti tadeva sat, pū­rva­vya­kti­ga­taṃ tu rūpaṃ na bhātīti na tat sat | ta­ta­ścā­ne­ka­vya­kti­vyā<span type="hard-break">- </span><lb n="113,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,27</span>pikāyā jā­te­ra­si­ddhi­ri­ti na tatra liṅga — śa­bda­yo­ra­pi pra­vṛ­tti­ri­ti na tā­bhyā­ma­pi ta­tpra­ti­pa­ttiḥ | yathā ca <lb n="113,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,28</span>vya­kti­bhi­nnā­'­nu­syū­tā jātirna saṃ­bha­va­ti tathā ya­thā­sthā­naṃ pra­ti­pā­da­yi­ṣya­ta ityāstāṃ tāvat | </p>
          <p n="a_498" rend="justify"><lb n="113,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,29</span>tadevaṃ sattā — sa­ma­vā­ya­yoḥ pa­ra­pa­ri­ka­lpi­ta­yo­ra­si­ddheḥ ‘­prā­ga­sa­taḥ kā­ra­ṇa­sa­ma­vā­yaḥ sa­ttā­sa­ma­vā­yo <lb n="113,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,30</span>vā kā­rya­tva­m­’ iti kā­rya­tva­syā­si­ddha­tvā­t sva­rū­pā­si­ddho­'­pi kā­rya­tva­la­kṣa­ṇo hetuḥ | </p>
          <p n="a_499" rend="justify"><lb n="113,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,31</span>atha syādeṣa doṣo yadi ya­tho­kta­la­kṣa­ṇaṃ kāryatvaṃ he­tu­tve­no­pa­nya­staṃ syāt, yā­va­tā­'­bhū­tvā bha­va­na­la<span type="hard-break">- </span><lb n="113,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,32</span>kṣaṇaṃ kāryatvaṃ he­tu­tve­no­pa­nya­staṃ te­nā­ya­ma­do­ṣaḥ | na­nve­va­ma­pi bhū — bhū­dha­rā­deḥ ka­tha­me­vaṃ­bhū­taṃ kāryatvaṃ siddham ? <lb n="113,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,33</span>atha yadi atra vi­pra­ti­pa­tti­vi­ṣa­ya­tā ta­dā­'­nu­mā­na­ta­ste­ṣu kāryatvaṃ sā­dhya­te­, ta­ccā­nu­mā­na­m — ‘bhū — bhū­dha­rā­yaḥ <lb n="113,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,34</span>kā­rya­m­, ra­ca­nā­va­ttvā­t­, gha­ṭā­di­va­t­’ iti kathaṃ na teṣu kā­rya­tva­la­kṣa­ṇo hetuḥ siddhaḥ ? a­sa­de­ta­t­; yato'<span type="hard-break">- </span><lb n="113,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,35</span>trāpi prayoge bhū — bhū­dha­rā­de­ra­va­ya­vi­no­'­si­ddhe­rā­śra­yā­si­ddhaḥ ‘­ra­ca­nā­va­ttvā­t­’ iti hetuḥ, ta­da­si­ddha­tvaṃ ca prāk <lb n="113,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,36</span>pra­ti­pā­di­tam | </p>
          <p n="a_500" rend="justify"><lb n="113,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,37</span>kiñca, ­ki­mi­daṃ ra­ca­nā­va­ttva­m ? yadi a­va­ya­va­sa­nni­ve­śo racanā tadvattvaṃ ca pṛ­thi­vyā­de­sta­du­tpā­dya<span type="hard-break">- </span><lb n="113,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,38</span>tvam ta­dā­'­va­ya­va­sa­nni­ve­śa­sya saṃ­yo­gā­pa­ra­nā­mno­'­si­ddha­tvā­da­si­ddha­vi­śe­ṣa­ṇo ra­ca­nā­va­ttvā­di­ti hetuḥ | tathā, <lb n="113,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,39</span>pṛ­thi­vyā­di­ṣu saṃ­yo­ga­ja­nya­tva­sya vi­śe­ṣya­syā­si­ddha­tvā­da­si­ddha­vi­śe­ṣya­śca prakṛto hetuḥ | </p>
          <p n="a_501" rend="justify"><lb n="113,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,40</span>kathaṃ saṃ­yo­gā­si­ddha­tva­m ye­no­kta­do­ṣa­du­ṣṭaḥ prakṛto hetuḥ syāt ? u­cya­te­, ta­dgrā­ha­ka­pra­mā­ṇā­bhā­vā­t <lb n="113,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,41</span>bā­dha­ka­pra­mā­ṇo­pa­pa­tte­śca | tathāhi — </p>
          <p n="a_503" rend="justify"><lb n="113,43"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,43</span>“saṃkhyā — pa­ri­mā­ṇā­ni pṛ­tha­ktva­m saṃyoga — vibhāgau pa­ra­tvā­'­pa­ra­tve karma ca rūpisa­ma­vā­yā­ccā<span type="hard-break">- </span><lb n="113,44"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 113,44</span>kṣu­ṣā­ṇi­” <pb n="114" ana="44 lines"/><lb n="114,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,01</span>iti va­ca­nā­t dṛ­śya­va­stu­sa­ma­ve­ta­sya saṃ­yo­ga­sya pareṇa pra­tya­kṣa­grā­hya­tva­ma­bhyu­pa­ga­ta­m | na ca ni­ra­nta­ro<span type="hard-break">- </span><lb n="114,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,02</span>tpa­nna­va­stu­dva­ya­pra­ti­bhā­sa­kā­le­'­dhya­kṣa­pra­ti­pa­ttau ta­dvya­ti­re­ke­ṇā­pa­raḥ saṃyogo ba­hi­rgrā­hya­rū­pa­tāṃ bibhrāṇaḥ prati<span type="hard-break">- </span><lb n="114,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,03</span>bhāti, nāpi ka­lpa­nā­bu­ddhau va­stu­dva­yaṃ yathoktaṃ vihāya śa­bdo­lle­khaṃ cā­nta­ra­m aparaṃ va­rṇā­kṛ­tya­kṣa­rā­kā­ra­ra­hi­taṃ <lb n="114,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,04</span>saṃ­yo­ga­sva­rū­pa­mu­dbhā­ti | ta­de­va­mu­pa­la­bdhi­la­kṣa­ṇa­prā­pta­sya saṃ­yo­ga­syā­nu­pa­la­bdhe­ra­bhā­vaḥ­, śa­śa­vi­ṣā­ṇa­va­t | </p>
          <p n="a_504" rend="justify"><lb n="114,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,05</span>tena yadāha u­ddyo­ta­ka­raḥ — <lb n="114,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,06</span>“yadi saṃyogo nā­rthā­nta­raṃ bhavet tadā kṣetra — bī­jo­da­kā­da­yo ni­rvi­śi­ṣṭa­tvā­t sa­rva­dai­vā­ṅku­rā­di­kā­ryaṃ <lb n="114,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,07</span>kuryuḥ, na cai­va­m­, taṇāt sarvadā kā­ryā­'­nā­ra­mbhā­t kṣe­trā­dī­nya­ṅku­ro­tpa­ttau kā­ra­ṇā­nta­ra­sā­pe­kṣā­ṇi­, yathā <lb n="114,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,08</span>mṛ­tpi­ṇḍā­di­sā­ma­grī gha­ṭā­di­ka­ra­ṇe ku­lā­lā­di­sā­pe­kṣā­; yo'sau kṣe­trā­di­bhi­ra­pe­kṣyaḥ sa saṃyoga iti <lb n="114,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,09</span>siddham | kiñca, asau saṃyogo dra­vya­yo­rvi­śe­ṣa­ṇa­bhā­ve­na pra­tī­ya­mā­na­tvā­t ta­to­'­rthā­nta­ra­tve­na pra­tya­kṣa­si­ddha <lb n="114,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,10</span>eva | tathāhi — kaścit ke­na­ci­t ‘­saṃ­yu­kte dravye ā­ha­ra­’ ityukto ya­yo­re­va dravyayoḥ saṃ­yo­ga­mu­pa­la­bha­te te <lb n="114,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,11</span>e­vā­ha­ra­ti na dra­vya­mā­tra­m | kiñca, dū­ra­ta­ra­va­rtti­naḥ puṃsaḥ sā­nta­re­'­pi vane ni­ra­nta­ra­rū­pā­va­sā­yi­nī buddhi<span type="hard-break">- </span><lb n="114,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,12</span>ru­da­ya­gā­sā­da­ya­ti­, seyaṃ mi­thyā­bu­ddhiḥ mu­khya­pa­dā­rthā­nu­bha­va­ma­nta­re­ṇa na kva­ci­du­pa­jā­ya­te | na hya­na­nu­bhū­ta­go<span type="hard-break">- </span><lb n="114,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,13</span>da­rśa­na­sya gavaye ‘gauḥ’ iti vibhramo bhavati | ta­smā­da­va­śyaṃ saṃyogo mu­khyo­'­bhyu­pa­ga­nta­vyaḥ | tathā, ‘na caitraḥ <lb n="114,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,14</span>ku­ṇḍa­lī­’ i­tya­ne­na pra­ti­ṣe­dha­vā­kye­na na kuṇḍalaṃ pra­ti­ṣi­dhya­te­, nāpi caitraḥ, ta­yo­ra­nya­tra deśādau sattvāt | <lb n="114,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,15</span>ta­smā­ccai­tra­sya ku­ṇḍa­la­saṃ­yo­gaḥ pra­ti­ṣi­dhya­te | tathā, ‘caitraḥ ku­ṇḍa­lī­’ i­tya­ne­nā­pi vi­dhi­vā­kye­na na caitra<span type="hard-break">- </span><lb n="114,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,16</span>ku­ṇḍa­la­yo­ra­nya­ta­ra­vi­dhā­na­m­, tayoḥ si­ddha­tvā­t­; pā­ri­śe­ṣyā­t saṃ­yo­ga­vi­dhā­na­m | ta­smā­da­stye­va saṃ­yo­gaḥ­” <lb n="114,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,17</span> iti, ta­nni­ra­staṃ dra­ṣṭa­vya­m­; saṃ­yu­kta­dra­vya­sva­rū­pā­va­bhā­sa­vya­ti­re­ke­ṇā­pa­ra­sya saṃ­yo­ga­sya <lb n="114,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,18</span>pratyakṣe ni­rvi­ka­lpa­ke sa­vi­ka­lpa­ke vā­'­pra­ti­bhā­sa­sya pra­ti­pā­di­ta­tvāt | </p>
          <p n="a_505" rend="justify"><lb n="114,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,19</span>na ca saṃ­yu­kta­pra­tya­yā­nya­thā­nu­pa­pa­ttyā saṃ­yo­ga­ka­lpa­no­pa­pa­nnā­, ni­ra­nta­rā­va­stha­yo­re­va bhāvayoḥ saṃyukta<span type="hard-break">- </span><lb n="114,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,20</span>pra­tya­ya­he­tu­tvā­t | yāvacca ta­syā­ma­va­sthā­yāṃ saṃ­yo­ga­ja­na­ka­tve­na saṃ­yu­kta­pra­tya­ya­vi­ṣa­yau tā­vi­ṣye­te tāvat saṃyo<span type="hard-break">- </span><lb n="114,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,21</span>ga­ma­nta­re­ṇa saṃ­yu­kta­pra­tya­ya­he­tu­tve­na ta­dvi­ṣa­yau kiṃ neṣyete kiṃ pā­ra­mpa­rye­ṇa ? na ca sāntare vane ni­ra­nta­rā­va­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="114,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,22</span>sinī bu­ddhi­rmu­khya­pa­dā­rthā­nu­bha­va­pū­rvi­kā­, a­skha­la­tpra­tya­ya­tve­nā­nu­pa­ca­rī­ta­tvā­t | ‘na caitraḥ ku­ṇḍa­lī­’ ityādau <lb n="114,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,23</span>cai­tra­saṃ­ba­ndhi­ku­ṇḍa­laṃ ni­ṣi­dhya­te vi­dhī­ya­te vā na saṃyogaḥ | na ca saṃ­ba­ndha­vya­ti­re­ke­ṇa caitrasya kuṇḍala<span type="hard-break">- </span><lb n="114,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,24</span>saṃ­ba­ndhā­nu­pa­pa­tti­ri­ti vaktuṃ śa­kya­m­, ya­ta­ścai­tra — ku­ṇḍa­la­yoḥ kiṃ saṃ­ba­ndhi­noḥ sa saṃ­ba­ndhaḥ­, u­tā­saṃ­ba­ndhi­noḥ ? <lb n="114,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,25</span>nā­saṃ­ba­ndhi­noḥ­, hi­ma­va­dvi­ndhya­yo­ri­vā­saṃ­ba­ndhi­noḥ saṃ­ba­ndhā­nu­pa­pa­tteḥ­; na cā­saṃ­ba­ndhi­no­rbhi­nna­saṃ­ba­ndhe­na tada<span type="hard-break">- </span><lb n="114,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,26</span>bhinnaṃ saṃ­ba­ndhi­tvaṃ śakyaṃ vi­dhā­tu­m­, vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­se­na bhedāt | nāpi bhi­nna­m­, ta­tsa­dbhā­ve­'­pi tayoḥ <lb n="114,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,27</span>sva­rū­pe­ṇā­saṃ­ba­ndhi­tva­pra­sa­ṅgā­t­; bhinnasya ta­tkṛ­to­pa­kā­ra­ma­nta­re­ṇa ta­tsaṃ­ba­ndhi­tvā­yo­gā­t; ta­to­'­pa­ro­pa­kā­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="114,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,28</span>ka­lpa­ne­'­na­va­sthā­pra­sa­ṅgā­t | saṃ­ba­ndhi­no­stu saṃ­ba­ndha­pa­ri­ka­lpa­naṃ vya­rtha­m­, saṃ­ba­ndha­ma­nta­re­ṇā­pi tayoḥ svata <lb n="114,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,29</span>eva saṃ­ba­ndhi­sva­rū­pa­tvā­t | </p>
          <p n="a_506" rend="justify"><lb n="114,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,30</span>yattūktam ‘­vi­śi­ṣṭā­va­sthā­vya­ti­re­ke­ṇa kṣiti — bī­jo­da­kā­dī­nāṃ nā­ṅku­ra­ja­na­ka­tva­m­, sā ca viśiṣṭā<span type="hard-break">- </span><lb n="114,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,31</span>vasthā teṣāṃ saṃ­yo­ga­rū­pā śaktiḥ, ta­da­sā­ra­m­; yato yathā vi­śi­ṣṭā­va­sthā­yu­ktāḥ kṣi­tyā­da­yaḥ saṃ­yo­ga­mu­tpā<span type="hard-break">- </span><lb n="114,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,32</span>dayanti tathā ta­da­va­sthā­yu­ktā a­ṅku­rā­di­ka­ma­pi kāryaṃ ni­ṣpā­da­yi­ṣya­ntī­ti vyarthaṃ saṃ­yo­ga­śa­kte­sta­da­nta­rā­la<span type="hard-break">- </span><lb n="114,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,33</span>varttinyāḥ pa­ri­ka­lpa­na­m | atha saṃ­yo­ga­śa­kti­vya­ti­re­ke­ṇa na kā­ryo­tpā­da­ne kā­ra­ṇa­ka­lā­paḥ pra­va­rtta­ta iti <lb n="114,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,34</span>ni­rba­ndha­sta­rhi saṃ­yo­ga­śa­ktyu­tpā­da­ne­'­pya­pa­ra­saṃ­yo­ga­śa­kti­vya­ti­re­ke­ṇa nāsau pra­va­rtta­ta i­tya­pa­rā saṃ­yo­ga­śa­ktiḥ <lb n="114,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,35</span>pa­ri­ka­lpa­nī­yā­, ta­trā­pya­pa­re­tya­na­va­sthā | atha tā­ma­nta­re­ṇā­pi śa­kti­mu­tpā­da­ya­nti tarhi kā­rya­ma­pi <lb n="114,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,36</span>tā­ma­nta­re­ṇai­vā­ṅku­rā­di­kaṃ ni­rva­rtta­yi­ṣya­ntī­ti vyarthaṃ saṃ­yo­ga­śa­kte­sta­da­nta­rā­la­va­rtti­nyāḥ ka­lpa­na­m | <lb n="114,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,37</span>na ca vi­śi­ṣṭā­va­sthā­vya­ti­re­ke­ṇa pṛ­thi­vyā­da­yaḥ saṃ­yo­ga­śa­kti­ma­pi ni­rva­rtta­yi­tuṃ kṣamāḥ; ta­thā­'­bhyu­pa­ga­me <lb n="114,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,38</span>sarvadā ta­nni­rva­rtta­na­pra­sa­ṅgā­da­ṅku­rā­de­ra­pya­na­va­ra­to­tpa­tti­pra­sa­ṅgaḥ | na cā­nya­ta­ra­ka­rmā­di­sa­vya­pe­kṣāḥ saṃ­yo­ga­mu­tpā<span type="hard-break">- </span><lb n="114,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,39</span>dayanti kṣi­tyā­da­ya iti nāyaṃ doṣaḥ, ka­rmo­tpa­ttā­va­pi saṃ­yo­ga­pa­kṣo­kta­dū­ṣa­ṇa­sya sarvasya tu­lya­tvā­t | <lb n="114,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 114,40</span>ta­smā­de­ka­sā­ma­grya­dhī­na­vi­śi­ṣṭo­tpa­tti­ma­tpa­dā­rtha­vya­ti­re­ke­ṇa nāparaḥ saṃ­yo­gaḥ­, tasya bā­dha­ka­pra­mā­ṇa<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="115" ana="50 lines"/><lb n="115,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,01</span>vi­ṣa­ya­tvā­t sā­dha­ka­pra­mā­ṇā­bhā­vā­cca | yastu ‘­saṃ­yu­kte dravye ete’ iti, ‘­a­na­yo­rvā­'­yaṃ saṃ­yo­gaḥ­’ iti <lb n="115,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,02</span>vya­pa­de­śaḥ sa bhedānta­ra­pra­ti­kṣe­pā­pra­ti­kṣe­pā­bhyāṃ ta­thā­'­ya­stho­tpa­nna­va­stu­dva­ya­ni­ba­ndha­na eva, nā­to­'­pa­ra­sya <lb n="115,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,03</span>saṃ­yo­ga­sya siddhiḥ | na cā­kṣa­ṇi­ka­tve tayoḥ sa saṃbandhī yuktaḥ | ta­tsaṃ­ba­ndha­sya sa­ma­vā­ya­sya niṣiddhatvāt <lb n="115,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,04</span>ni­ṣe­tsya­mā­na­tvā­cca | na ca ta­jja­nya­tvā­da­sau ta­tsaṃ­ba­ndhī­, a­kṣa­ṇi­ka­tve ja­na­ka­tva­vi­ro­dha­sya pra­ti­pā­da­yi<span type="hard-break">- </span><lb n="115,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,05</span>ṣya­mā­ṇa­tvā­t | kṣa­ṇi­ka­tve­'­pi ta­yo­re­ka­sā­ma­grya­dhī­nā nai­ra­nta­ryo­tpa­tti­re­va­, nāparaḥ saṃyoga iti ‘­ra­ca­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="115,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,06</span>va­ttvā­t­’ ityatra he­to­rvi­śe­ṣa­ṇa­sya saṃ­yo­ga­vi­śe­ṣa­sya ra­ca­nā­la­kṣa­ṇa­syā­'­si­ddhe­sta­dva­to vi­śe­ṣya­syā­pya­si­ddhi<span type="hard-break">- </span><lb n="115,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,07</span>riti sva­rū­pā­si­ddha­tva­m­ | </p>
          <p n="a_507" rend="justify"><lb n="115,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,08</span>atha pṛ­thi­vyā­deḥ kāryatvaṃ bau­ddhai­ra­bhyu­pa­ga­mya­ta eveti nā­si­ddha­tvaṃ tairasya hetoḥ pre­ra­ṇī­ya­m | na­nva­trā­pi <lb n="115,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,09</span>yā­dṛ­gbhū­taṃ bu­ddhi­ma­tpū­rva­ka­tve­na de­va­ku­lā­di­ṣva­nva­ya — vya­ti­re­kā­bhyāṃ vyāptaṃ kā­rya­tva­mu­pa­la­bdha­m — ya­da­kri­yā­da<span type="hard-break">- </span><lb n="115,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,10</span>rśi­no­'­pi jī­rṇa­de­va­ku­lā­dā­vu­pa­la­bhya­mā­naṃ lau­ki­ka­pa­rī­kṣa­kā­de­sta­tra kṛ­ta­bu­ddhi­mu­tpā­da­ya­ti — tā­dṛ­gbhū­ta­sya <lb n="115,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,11</span>kṣi­tyā­di­ṣu kā­rya­tva­syā­'­nu­pa­la­bdhe­ra­si­ddhaḥ kā­rya­tva­la­kṣa­ṇo hetuḥ | u­pa­la­mbhe vā tatra tato jī­rṇa­de­va­ku­lā<span type="hard-break">- </span><lb n="115,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,12</span>di­ṣvi­vā­'­kri­yā­da­rśi­no­'­pi kṛ­ta­bu­ddhiḥ syāt; na hyanbaya — vya­ti­re­kā­bhyāṃ su­vi­ve­ci­taṃ kāryaṃ kāraṇaṃ <lb n="115,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,13</span>vya­bhi­ca­ra­ti­, ta­syā­'­he­tu­ka­tva­pra­sa­ṅgā­t | ataḥ kṣi­tyā­di­ṣu kā­rya­tva­da­rśa­nā­da­kri­yā­da­rśi­naḥ kṛ­ta­bu­ddhya­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="115,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,14</span>pa­pa­tte­rya­d bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­tve­na vyāptaṃ kāryatvaṃ de­va­ku­lā­di­ṣu niścitaṃ tat tatra nā­stī­tya­si­ddho hetuḥ; kevalaṃ <lb n="115,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,15</span>kā­rya­tva­mā­traṃ prasiddhaṃ tatra | na ca prakṛtyā pa­ra­spa­ra­ma­rthā­nta­ra­tve­na vya­va­sthi­to­'­pi dharmaḥ śa­bda­mā­tre­ṇā­'­bhe­dī <lb n="115,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,16</span>he­tu­tve­no­pā­dī­ya­mā­no­'­bhi­ma­ta­sā­dhya­si­ddha­ye paryāpto bha­va­ti­, sā­dhya­vi­pa­rya­ye­'­pi tasya bhā­vā­vi­ro­dhā­t­; <lb n="115,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,17</span>yathā valmīke dharmiṇi ku­mbha­kā­ra­kṛ­ta­tva­si­ddha­ye mṛdvikāramātraṃ he­tu­tve­no­pā­dī­ya­mā­na­mi­ti | yad buddhi<span type="hard-break">- </span><lb n="115,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,18</span>ma­tkā­ra­ṇa­tve­na vyāptaṃ de­va­ku­lā­dau kāryatvaṃ pra­mā­ṇa­taḥ prasiddhaṃ tacca kṣi­tyā­dā­va­si­ddha­m­; yacca kṣityādau <lb n="115,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,19</span>kā­rya­tva­mā­traṃ he­tu­tve­no­pa­nya­sya­mā­naṃ siddhaṃ tat sā­dhya­vi­pa­rya­ye bā­dha­ka­pra­mā­ṇā­bhā­vā­t saṃ­di­gdha­vyati­re­ka­tve<span type="hard-break">- </span><lb n="115,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,20</span>nā­nai­kā­nti­ka­m­; na ta­to­'­bhi­ma­ta­sā­dhya­si­ddhiḥ | </p>
          <p n="a_508" rend="justify"><lb n="115,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,21</span>na­nve­ta­t kā­rya­sa­maṃ nāma jā­tyu­tta­ra­m | tathāhi — ‘­kṛ­ta­ka­tvā­da­ni­tyaḥ śabdaḥ’ ityukte jā­ti­vā­dya­trā­pi <lb n="115,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,22</span>pre­ra­ya­ti — kimidaṃ gha­ṭā­di­ga­taṃ kṛ­ta­ka­tvaṃ he­tu­tve­no­pa­nya­sta­m­, kiṃ vā śa­bda­ga­ta­m­, a­tho­bha­ya­ga­ta­mi­ti ? <lb n="115,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,23</span>ādye pakṣe he­to­ra­si­ddhiḥ­, na hya­nya­dha­rmo­'­nya­tra vartate | dvi­tī­ye­'­pi sā­dha­na­vi­ka­lo dṛṣṭāntaḥ | tṛ­tī­ye­'­pye<span type="hard-break">- </span><lb n="115,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,24</span>tāveva do­ṣā­vi­ti | etacca kā­rya­sa­maṃ nāma jā­tyu­tta­ra­mi­ti pra­ti­pā­di­ta­m­; ya­tho­kta­m — “­kā­rya­tvā­nya­tva­le<span type="hard-break">- </span><lb n="115,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,25</span>śena yat sā­dhyā­si­ddhi­da­rśa­naṃ tat kā­rya­sa­mam” iti, kā­rya­tva­sā­mā­nya­syā­ni­tya­tva­sā­dha<span type="hard-break">- </span><lb n="115,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,26</span>ka­tve­no­pa­nyā­se­'­bhyu­pa­ga­te dha­rmi­bhe­de­na vi­ka­lpa­na­va­d bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­tve kṣi­tyā­de­; kā­rya­tva­mā­tre­ṇa sā­dhye­'­bhī­ṣṭe <lb n="115,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,27</span>dha­rmi­bhe­de­na kā­rya­tvā­de­rvi­ka­lpa­nā­t­, a­sa­de­ta­t­; yataḥ sā­mā­nye­na kā­rya­tvā­ni­tya­tva­yo­rvi­pa­rya­ye bā­dha­ka­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="115,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,28</span>mā­ṇa­ba­lā­d vyā­pti­si­ddhau kā­rya­tva­sā­mā­nyaṃ śabdādau dha­rmi­ṇyu­pa­la­bhya­mā­na­ma­ni­tya­tvaṃ sā­dha­ya­tī­ti kāryatva<span type="hard-break">- </span><lb n="115,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,29</span>mā­tra­syai­va tatra he­tu­tve­no­pa­nyā­se dha­rma­vi­ka­lpa­naṃ yat tatra kriyeta tat sa­rvā­nu­mā­no­cche­da­ka­tve­na kā­rya­sa­ma­jā<span type="hard-break">- </span><lb n="115,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,30</span>tyu­tta­ra­tā­mā­sā­da­ya­ti­; na tvevaṃ kṣi­tyā­de­rbu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­tve sādhye kā­rya­tva­sā­mā­nyaṃ he­tu­tve­na saṃ­bha­va­ti­, tasya <lb n="115,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,31</span>vi­pa­rya­ye bā­dha­ka­pra­mā­ṇā­bhā­vā­t sa­ndi­gdha­vi­pa­kṣa­vyā­vṛ­tti­ka­tve­nā­'­nai­kā­nti­ka­tvā­t | yacca bu­ddhi­ma­tkā­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="115,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,32</span>ṇa­pū­rva­ka­tve­na vyāptaṃ de­va­ku­lā­dau kāryatvaṃ pra­ti­pa­nna­m — ya­da­kri­yā­da­rśi­no­'­pi jī­rṇa­prā­sā­dā­dau kṛ­ta­bu­ddhi­mu<span type="hard-break">- </span><lb n="115,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,33</span>tpā­da­ya­ti — tat ta­trā­si­ddha­mi­ti pra­ti­pā­di­tam | </p>
          <p n="a_509" rend="justify"><lb n="115,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,34</span>api ca, yadi atra vyā­pa­ka­ni­tyai­ka­bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇaṃ kṣityādeḥ kā­ra­ṇa­tve­nā­'­bhi­pre­taṃ kā­rya­tva­la­kṣa­ṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="115,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,35</span>ddhetoḥ tathā sati ghaṭādau dṛ­ṣṭā­nta­dha­rmi­ṇi ta­tpū­rva­ka­tve­na kā­rya­tva­syā­ni­śca­yā­t sā­dhya­vi­ka­lo dṛ­ṣṭā­ntaḥ­, <lb n="115,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,36</span>vi­ru­ddha­śca hetuḥ syāt, a­ni­tya­bu­ddhyā­dhā­rā­vyā­pa­kā­'­ne­ka­ka­rtṛ­pū­rva­ka­tve­na vyāptasya kā­rya­tva­sya ghaṭādau <lb n="115,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,37</span>ni­śca­yā­t | atha bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­tva­mā­traṃ sā­dhya­tve­nā­bhi­pre­taṃ kṣityādau tarhi ni­tya­bu­ddhyā­dhā­ra — vyā­pa­kai­ka­ka­rtṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="115,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,38</span>pū­rva­ka­tva­la­kṣa­ṇa­sya vi­śe­ṣa­sya kṣi­tyā­dā­va­si­ddhe­rne­śva­ra­si­ddhiḥ | atha bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­tva­sā­mā­nya­me­va kṣityādau <lb n="115,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,39</span>sā­dhya­te­, tacca pa­kṣa­dha­rma­tā­ba­lā­d vi­śi­ṣṭa­vi­śe­ṣā­dhā­raṃ sidhyati ni­rvi­śe­ṣa­sya sā­mā­nya­syā­saṃ­bha­vā­t­, <lb n="115,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,40</span>a­ni­tya­jñā­na­va­taḥ śa­rī­ri­ṇaḥ kṣi­tyā­di­vi­ni­rmā­ṇa­sā­ma­rthya­ra­hi­ta­tve­na gha­ṭā­dā­vu­pa­la­bdha­sya vi­śe­ṣa­sya buddhi<span type="hard-break">- </span><lb n="115,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 115,41</span>ma­tkā­ra­ṇa­tva­sā­mā­nyā­dhā­ra­sya ta­trā­saṃ­bha­vā­t | nanvevaṃ sā­mā­nyā­śra­ya­tve­na yad ghaṭādau vya­kti­sva­rū­paṃ <pb n="116" ana="43 lines"/><lb n="116,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,01</span>pra­ti­pa­nnaṃ tasya kṣi­tyā­dā­va­saṃ­bha­vā­t­, anyasya ca vya­kti­sva­rū­pa­sya vi­va­kṣi­ta­sā­mā­nyā­śra­ya­tve­nā­pra­si­ddha­tvā­t­, <lb n="116,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,02</span>ni­rā­dhā­ra­sya ca sā­mā­nya­syā­saṃ­bha­vā­t­, bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­tva­sā­mā­nya­syai­va kṣityādau na siddhiḥ syāt; na <lb n="116,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,03</span>hi kvacid go­tvā­dhā­ra­sya kha­ṇḍā­di­vya­kti­vi­śe­ṣa­syā­'­saṃ­bha­ve­'­nya­rū­pa­ma­hi­ṣyā­di­vya­kti­sa­mā­śri­taṃ gotvaṃ <lb n="116,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,04</span>ku­ta­ści­ddhe­toḥ si­ddhi­mā­sā­da­ya­ti | </p>
          <p n="a_510" rend="justify"><lb n="116,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,05</span>atha kā­rya­tva­sya kṣityādau bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­tvā­bhā­ve­'­bhā­va­pra­sa­ṅgā­d vi­la­kṣa­ṇa­vya­tta­yā­śri­ta­syā­pi <lb n="116,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,06</span>ta­tsā­mā­nya­sya tatra si­ddhi­rbha­va­tye­va­; yathā ma­hā­na­sa­vi­la­kṣa­ṇa­gi­ri­śi­kha­rā­dyā­dhā­ra­syā­gni­sā­mā­nya­sya <lb n="116,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,07</span>dhūmāt prasiddhiḥ | syā­de­ta­t­, yadi a­dhū­ma­vyā­vṛ­ttaṃ dhū­ma­mā­tra­ma­na­gni­vyā­vṛ­tte­nā­gni­nā vyāptaṃ yathā <lb n="116,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,08</span>pra­tya­kṣā­'­nu­pa­la­mbha­la­kṣa­ṇā­t pra­mā­ṇā­t prasiddhaṃ ta­thā­'­trā­pya­bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­vyā­vṛ­tte­na bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="116,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,09</span>mā­tre­ṇā­'­kā­rya­vyā­vṛ­tta­sya kā­rya­mā­tra­sya ku­ta­ści­t pra­mā­ṇā­d vyāptiḥ sa­rvo­pa­saṃ­hā­re­ṇa niścitā syāt, <lb n="116,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,10</span>yāvatā saiva na siddhā | atha yathā kā­rya­dha­rmā­nu­vṛ­tteḥ kāryaṃ hu­ta­bhu­jo dhūmaḥ, sa ta­da­bhā­ve­'­pi bhavan <lb n="116,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,11</span>he­tu­ma­ttāṃ vi­la­ṅgha­ye­t iti nā­gni­vya­ti­re­ke­ṇa dhūmasya sadbhāva iti sa­rvo­pa­saṃ­hā­re­ṇa vyā­pti­si­ddhi­sta­thā­'<span type="hard-break">- </span><lb n="116,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,12</span>trāpi bhū­dha­rā­di kā­rya­dha­rmā­nu­vṛ­tti­to bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­kā­rya­m­, ta­da­bhā­ve tad bhavad ni­rhe­tu­kaṃ syāditi <lb n="116,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,13</span>sa­rvo­pa­saṃ­hā­re­ṇa vyā­pti­si­ddhiḥ | nanu gha­ṭā­di­la­kṣa­ṇaḥ kā­rya­vi­śe­ṣo bu­ddhi­ma­da­nva­ya — vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­yī <lb n="116,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,14</span>ya u­pa­la­bhya­mā­na­sta­tsa­mā­ne­ṣu pa­dā­rthe­ṣva­kri­yā­da­rśi­no­'­pi kṛ­ta­bu­ddhi­mu­tpā­da­ya­ti­, sa eva bu­ddhi­ma­tkā­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="116,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,15</span>ṇa­kā­rya­tvā­t ta­da­bhā­ve bhavan ni­rhe­tu­kaḥ syāditi vaktuṃ śa­kya­m­, na punaḥ kā­rya­tva­mā­traṃ kā­ra­ṇa­mā­tra­he­tu­kaṃ <lb n="116,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,16</span>bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇā­bhā­ve bha­va­nni­rhe­tu­ka­mā­sa­jya­te­, taddhi kā­ra­ṇa­mā­trā­bhā­ve bhavad ni­rhe­tu­kaṃ syāt | na ca <lb n="116,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,17</span>kā­rya­vi­śe­ṣaḥ ka­rtā­ra­ma­nta­re­ṇa no­pa­la­bdha iti kā­rya­tva­mā­tra­ma­pi ka­rtṛ­vi­śe­ṣā­nu­mā­pa­ka­mi­ti nyā­ya­vi­dā <lb n="116,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,18</span>vaktuṃ yu­kta­m­; anyathā dhū­ma­vi­śe­ṣa­sta­tkā­la­va­hnya­vya­bhi­ca­ri­to ma­hā­na­sā­dā­vu­pa­la­bdha iti dhū­pa­gha­ṭi­kā­dau <lb n="116,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,19</span>dhū­ma­mā­tra­ma­pi ta­tkā­la­va­hnya­nu­mā­pa­kaṃ syāt | atha tatra ta­tkā­la­va­hnya­nu­mā­ne tataḥ pra­tya­kṣa­vi­ro­dhaḥ­, sa <lb n="116,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,20</span>tarhi bhū­ru­hā­dā­va­pya­kṛ­ṣṭa­jā­te ka­rtra­nu­mā­ne kā­rya­tva­la­kṣa­ṇā­ddhe­toḥ samānaḥ | atha ta­tka­rtu­ra­tī­ndri­ya­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="116,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,21</span>bhyu­pa­ga­mā­d na pra­tya­kṣa­vi­ro­dhaḥ­, dhū­pa­gha­ṭi­kā­dā­va­pi va­hne­ra­tī­ndri­ya­tvā­bhyu­pa­ga­me ko doṣo yena pratyakṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="116,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,22</span>virodha u­dbhā­vye­ta ? atha ‘yadi tatra ta­tkā­la­saṃ­ba­ndhya­na­lo bhavet tadā bhā­sva­ra­rū­pa­saṃ­ba­ndhi­tvā­t pratyakṣaḥ <lb n="116,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,23</span>syāt’ i­tya­pra­tya­kṣa­tva­la­kṣa­ṇo doṣaḥ; nanu bhā­sva­ra­rū­pa­saṃ­ba­ndhi­tvā­da­na­lo yadi tatkālaṃ syāt pratyakṣa <lb n="116,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,24</span>eva bha­ve­di­tye­ta­de­va ku­to­'­va­si­ta­m ? ma­hā­na­sā­dau ta­thā­bhū­ta­syai­va tasya da­rśa­nā­di­ti cet; nanvevaṃ bhūru<span type="hard-break">- </span><lb n="116,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,25</span>hā­dā­va­pi yadi kartā syāt tadā śa­rī­ra­vā­n dṛśya eva syāt, ghaṭādau ka­rtu­sta­thā­bhū­ta­syai­va tasyopa<span type="hard-break">- </span><lb n="116,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,26</span>lambhāt iti samānaṃ paśyāmaḥ | </p>
          <p n="a_511" rend="justify"><lb n="116,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,27</span>atha vṛ­kṣa­śā­khā­bha­ṅgā­di­kā­rya­syā­'­dṛ­śyaḥ pi­śā­cā­diḥ kartā ya­thā­'­bhyu­pa­ga­taḥ­, sva­śa­rī­rā­'­va­ya­vā­nāṃ <lb n="116,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,28</span>vā­'­pa­ra­śa­rī­ra­vya­ti­re­ke­ṇā­pi yathā vā prerako de­va­da­ttā­diḥ­, tathā bhū­ru­hā­di­kā­rya­ka­rtā­'­dṛ­śyaḥ śarīrā<span type="hard-break">- </span><lb n="116,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,29</span>di­ra­hi­ta­śca yadi syāt ko doṣaḥ ? na kaścid dṛ­ṣṭa­vya­ti­kra­ma­vya­ti­re­ke­ṇa | tathāhi — de­va­da­ttā­de­ra­pi <lb n="116,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,30</span>sva­śa­rī­rā­va­ya­va­pre­ra­ka­tvaṃ vi­śi­ṣṭa­śa­rī­ra­saṃ­ba­ndha­vya­ti­re­ke­ṇa no­pa­la­bdha­mi­tye­tā­va­nmā­tra­me­va tatra tasya <lb n="116,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,31</span>ka­rtṛ­tva­ni­ba­ndha­na­m­, nā­pa­ra­śa­rī­ra­saṃ­ba­ndha­sta­tra ta­syo­pa­yo­gī iti bhū­ru­hā­di­ka­rtu­ra­pi śa­rī­ra­saṃ­ba­ddha­syai­va <lb n="116,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,32</span>kāryakaraṇe vyāpāro yuktaḥ nānyathā | ta­tsaṃ­ba­ndha­śca tasya yadi ta­tkṛ­to­'­bhyu­pa­ga­mya­te tadā śa­rī­ra­saṃ­ba<span type="hard-break">- </span><lb n="116,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,33</span>ndha­ra­hi­ta­sya ta­da­ka­ra­ṇa­sā­ma­rthya­mi­tya­pa­ra­śa­rī­ra­saṃ­ba­ndho­'­bhyu­pa­ga­nta­vyaḥ­; anyathā śa­rī­ra­saṃ­ba­ndha­ra­hi­ta­sya <lb n="116,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,34</span>kathaṃ pra­stu­ta­kā­rya­ka­ra­ṇa­m ? tathā, ta­da­bhyu­pa­ga­me vā­'­pa­rā­pa­ra­śa­rī­ra­ni­rva­rta­ne kṣī­ṇa­vyā­pā­ra­tvā­dī­śa­sya na <lb n="116,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,35</span>bhū­ru­hā­di­kā­rya­ni­rva­rta­na­m | atha ta­da­ni­rva­rti­taṃ ta­ccha­rī­raṃ ta­dā­'­trā­pi va­kta­vya­m — kiṃ tat kā­rya­m­, uta <lb n="116,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,36</span>ni­tya­mi­ti ? yadyādyaḥ pakṣaḥ, tadā tasya kāryatve satyapi na ka­rtṛ­pū­rva­ka­tva­m­, ta­ta­ste­nai­va kāryatva<span type="hard-break">- </span><lb n="116,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,37</span>lakṣaṇo he­tu­rvya­bhi­cā­rī | atha ni­tya­m­, tadā yathā ta­ccha­rī­ra­sya śa­rī­ra­tve satyapi ni­tya­tva­la­kṣa­ṇaḥ <lb n="116,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,38</span>sva­bhā­vā­ti­kra­mo­'­bhyu­pa­ga­mya­te tathā bhū­ru­hā­deḥ kāryatve sa­tya­pya­ka­rtṛ­pū­rva­ka­tva­ma­bhyu­pa­ga­nta­vya­mi­ti puna<span type="hard-break">- </span><lb n="116,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,39</span>rapi tai­rhe­tu­rvya­bhi­cā­rī prakṛtaḥ | </p>
          <p n="a_512" rend="justify"><lb n="116,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,40</span>pi­śā­cā­de­stu śa­rī­ra­saṃ­ba­ndha­ra­hi­ta­sya kā­rya­ka­rtṛ­tvaṃ mu­ktā­tma­na i­vā­nu­pa­pa­nna­m | a­thā­stye­va tasya <lb n="116,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,41</span>śa­rī­ra­saṃ­ba­ndhaḥ­, ki­ntva­dṛ­śya­śa­rī­ra­saṃ­ba­ndhā­da­sā­va­dṛ­śyaḥ ka­rtā­'­bhyu­pa­ga­mya­te­; nanu ku­lā­lā­de­ra­pi śarīra<span type="hard-break">- </span><lb n="116,42"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 116,42</span>saṃbandha eva dṛśyatvaṃ nā­pa­ra­m­, sva­rū­pe­ṇā­tma­no­'­dṛ­śya­tvā­t | atha dṛ­śya­śa­rī­ra­saṃ­ba­ndhā­t tasya dṛśya<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="117" ana="56 lines"/><lb n="117,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,01</span>tvam; nanu pi­śā­cā­di­śa­rī­ra­sya śa­rī­ra­tve satyapi ka­tha­ma­dṛ­śya­tva­m ? a­sma­dā­di­ca­kṣu­rvyā­pā­re­ṇa tasyā<span type="hard-break">- </span><lb n="117,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,02</span>nu­pa­la­mbhā­di­ti cet; nanu yathā śa­rī­ra­tve sa­tya­pya­sma­dā­di­śa­rī­ra­vi­la­kṣa­ṇaṃ pi­śā­cā­di­la­kṣa­ṇaṃ śa­rī­ra­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="117,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,03</span>nu­pa­la­bhya­tve­nā­bhyu­pa­ga­mya­te tathā gha­ṭā­di­vi­la­kṣa­ṇaṃ bhū­ru­hā­di kāryatve sa­tya­pya­ka­rtṛ­ka­tve­na kiṃ nābhyupa<span type="hard-break">- </span><lb n="117,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,04</span>gamyate ? ta­thā­'­bhyu­pa­ga­me ca pu­na­ra­pi prakṛto he­tu­rvya­bhi­cā­rī | ta­de­va­ma­si­ddha­tvā­'­nai­kā­nti­ka­tva — viru<span type="hard-break">- </span><lb n="117,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,05</span>ddha­tva­do­ṣa­du­ṣṭa­tvā­d nā­smā­ddhe­toḥ pra­stu­ta­sā­dhya­si­ddhiḥ | tena yaduktam ‘­pṛ­thi­vyā­di­ga­ta­sya kā­rya­tva­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="117,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,06</span>pra­ti­pa­tte­rna ta­smā­dī­śva­rā­va­ga­maḥ­’ iti, tad yu­kta­me­vo­kta­m | </p>
          <p n="a_513" rend="justify"><lb n="117,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,07</span>yattūktam ‘­pṛ­thi­vyā­dī­nāṃ bauddhaiḥ kā­rya­tva­ma­bhyu­pa­ga­ta­m te ka­tha­me­vaṃ va­de­yuḥ­’ iti, ta­da­sā­ra­m­; prakṛta<span type="hard-break">- </span><lb n="117,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,08</span>sā­dhya­si­ddhi­ni­ba­ndha­na­sya kā­rya­tva­sya te­ṣva­si­ddha­tva­pra­ti­pā­da­nā­t | yaccābhāṣi ‘­ye­'­pi cā­rvā­kā­ste­ṣāṃ <lb n="117,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,09</span>kāryatvaṃ necchanti te­ṣā­ma­pi vi­śi­ṣṭa­saṃ­sthā­na­yu­ktā­nāṃ ka­tha­ma­kā­rya­tā­’ iti, ta­da­pya­yu­kta­m­; saṃ­sthā­na­yu­kta<span type="hard-break">- </span><lb n="117,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,10</span>tva­syā­si­ddha­tvā­di­do­ṣa­du­ṣṭa­tva­pra­ti­pā­da­nā­t | yacca ‘­saṃ­sthā­na­śa­bda­vā­cya­tvaṃ kevalaṃ gha­ṭā­di­bhiḥ sāmānyaṃ <lb n="117,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,11</span>pṛ­thi­vyā­dī­nā­m­, na tvarthaḥ kaścid dva­yo­ra­nu­ga­taḥ samāno vi­dya­te­’ ta­de­va­me­va­; yattūktam ‘­dhū­mā­dā­va­pi <lb n="117,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,12</span>pū­rvā­pa­ra­vya­kti­ga­to naiva ka­ści­da­nu­ga­to­'­rthaḥ sa­mā­no­'­sti­’ i­tyā­di­, ta­da­sa­ṅga­ta­m­; gha­ṭā­di­saṃ­sthā­ne­bhyaḥ <lb n="117,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,13</span>pṛ­thi­vyā­di­saṃ­sthā­na­sya vai­la­kṣa­ṇye­na he­to­ra­si­ddha­tva­pra­ti­pā­danāt | </p>
          <p n="a_514" rend="justify"><lb n="117,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,14</span>ya­da­pyu­ktam ‘­vyu­tpa­nnā­nā­ma­stye­va pṛ­thi­vyā­di­saṃ­sthā­na­va­ttva — kā­rya­tvā­de­rhe­to­rdha­rmi­dha­rma­tā­'­va­ga­maḥ­, <lb n="117,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,15</span>a­vyu­tpa­nnā­nāṃ tu pra­si­ddhā­nu­mā­ne dhū­mā­dā­va­pi nāsti’ iti, ta­da­pya­cā­ru­; yato ya­dya­nu­mā­na­ni­mi­tta­he­tu­pa­kṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="117,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,16</span>dharmatva — pra­ti­ba­ndha­la­kṣa­ṇāṃ vyu­tpa­tti­mā­śri­tya vyutpannā a­bhi­dhī­ya­nte tadā pṛ­thi­vyā­di­ga­ta­saṃ­sthā­na — kārya<span type="hard-break">- </span><lb n="117,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,17</span>tvādau gha­ṭā­di­saṃ­sthā­na­vai­la­kṣa­ṇye pra­kṛ­ta­sā­dhya­sā­dha­ke vyu­tpa­tti­rna ke­ṣā­ñci­da­pi bha­va­ti­, ya­tho­kta­sā­dhya<span type="hard-break">- </span><lb n="117,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,18</span>vyāptasya pṛ­thi­vyā­dau saṃ­sthā­nā­de­ra­bhā­vā­t | bhāve vā śa­rī­rā­di­ma­to­'­sma­dā­dī­ndri­ya­grā­hya­syā­ni­tya­bu­ddhyā<span type="hard-break">- </span><lb n="117,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,19</span>di­dha­rma­ka­lā­po­pe­ta­sya ghaṭādau saṃ­sthā­nā­di­he­tu­vyā­pa­ka­tve­na pra­ti­pa­nna­sya kartuḥ pṛ­thi­vyā­dau tataḥ pra­ti­pa­ttiḥ <lb n="117,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,20</span>syāt, na hi he­tu­vyā­pa­ka­ma­pa­hā­yā­'­vyā­pa­ka­sya vi­ru­ddha­dha­rmā­krā­nta­syā­'­pa­ra­sya sā­dhya­dha­rma­sya pra­ti­pa­ttiḥ <lb n="117,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,21</span>sā­dhya­dha­rmi­ṇi ya­tho­kta­la­kṣa­ṇa­la­kṣi­ta­he­tu­ba­la­sa­mu­tthe­tya­nu­mā­na­vi­dāṃ vya­va­hā­raḥ | kā­ra­ṇa­mā­tra­pra­ti­pa­ttau tu <lb n="117,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,22</span>tataḥ tatra na vi­pra­ti­pa­tti­ri­ti si­ddha­sā­dhya­tā | atha he­tu­la­kṣa­ṇa­vyu­tpa­tti­vya­ti­ri­ktāṃ vyu­tpa­tti­mā­śri­tya <lb n="117,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,23</span>‘­vyu­tpa­nnā­nā­m­’ i­tyu­cya­te tadā ‘­ke­na­ci­t sraṣṭrā jagat sṛ­ṣṭa­m­’ iti ni­rmū­la­du­rā­ga­mā­hi­ta­vā­sa­nā­nā­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="117,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,24</span>styeva pṛ­thi­vyā­di­saṃ­sthā­na­va­ttva — kā­rya­tvā­de­rhe­to­rdha­rmi­dha­rma­tā­'­va­ga­mā­diḥ­; na ca ta­thā­bhū­ta­dha­rmi­dha­rma­tā­dya­va­ga<span type="hard-break">- </span><lb n="117,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,25</span>māt sā­dhya­si­ddhiḥ­, vede mī­māṃ­sa­ka­syā­'­sma­rya­mā­ṇa­ka­rtṛ­ka­tvā­deḥ dha­rmi­dha­rma­tā­'­va­ga­mā­de­rya­thā­'­pau­ru­ṣe­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="117,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,26</span>tvasya | ‘­a­vyu­tpa­nnā­nāṃ tu pra­si­ddhā­nu­mā­ne dhū­mā­dā­va­pi nāsti’ iti yu­kta­me­va­, a­smā­bhi­ra­pya­bhyu­pa­ga­mā­t | </p>
          <p n="a_515" rend="justify"><lb n="117,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,27</span>yattu ‘­prā­sā­dā­di­saṃ­sthā­nā­de­rvai­la­kṣa­ṇye­'­pi pṛ­thi­vyā­di­saṃ­sthā­nā­deḥ kā­rya­tvā­di pṛ­thi­vyā­dī­nā­mi<span type="hard-break">- </span><lb n="117,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,28</span>ṣyate, kāryaṃ ca kartṛ — karaṇa — ka­rma­pū­rva­kaṃ dṛ­ṣṭa­m­’ i­tyā­di­, ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; yato yadi nāma gha­ṭā­de­rvi­śi­ṣṭa<span type="hard-break">- </span><lb n="117,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,29</span>kāryasya ka­rtṛ­pū­rva­ka­tva­mu­pa­la­bdhaṃ nai­tā­va­tā­'­vi­śi­ṣṭa­syā­pi bhū­ru­hā­di­kā­rya­sya ka­rtṛ­pū­rva­ka­tva­ma­bhyu­pa­ga­ntuṃ <lb n="117,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,30</span>yu­kta­m­; anyathā pṛ­thi­vī­la­kṣa­ṇa­sya kāryasya rūpa — rasa — gandha — spa­rśa­gu­ṇa­yo­gi­tva­mu­pa­la­bdhaṃ bhūtatve sati, <lb n="117,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,31</span>vā­yo­ra­pi ta­dyo­gi­tva­ma­bhyu­pa­ga­ma­nī­yaṃ syāt, ta­ttvā­de­va | athātra pra­tya­kṣā­di­bā­dhaḥ­, sa bhū­ru­hā­di­kā­rye<span type="hard-break">- </span><lb n="117,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,32</span>ṣvapi samāna iti prāk pra­ti­pā­di­tam | yattūktam ‘­ka­rtṛ­pū­rva­ka­sya kā­rya­tvā­de­sta­dvai­la­kṣa­ṇyā­d na tataḥ <lb n="117,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,33</span>sā­dhyā­va­ga­maḥ­’ i­tyā­di­, tat sa­tya­me­va­; ta­dvai­la­kṣa­ṇya­sya pra­sā­dhi­ta­tvāt | ata eva siddham ‘­yā­dṛ­ga­dhi<span type="hard-break">- </span><lb n="117,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,34</span>ṣṭhā­tṛ­bhā­vā­bhā­vā­nu­vṛ­tti­ma­t sa­nni­ve­śā­di­’ i­tyā­di­gra­ntha­pra­ti­pā­di­tasya dū­ṣa­ṇa­sya kā­rya­tvā­dau sa­rva­smi­nnī<span type="hard-break">- </span><lb n="117,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,35</span>śva­ra­sā­dha­ke hetau sa­mā­na­tvā­d na ka­sya­ci­t ta­tsā­dha­ka­tā | ‘­ya­dye­va­ma­nu­mā­no­cche­da­pra­sa­ṅgaḥ­, dhūmādi <lb n="117,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,36</span>ya­thā­vi­dha­ma­gnyā­di­sā­ma­grī­bhā­vā­bhā­vā­nu­vṛ­tti­ma­t ta­thā­vi­dha­me­ta­d yadi pa­rva­to­pa­ri bhavet syāt tato <lb n="117,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,37</span>va­hnyā­dya­va­ga­maḥ­’ i­tyā­di­ka­stu pū­rva­pa­kṣa­gra­nthaḥ pū­rva­me­va vi­hi­to­tta­raḥ | </p>
          <p n="a_516" rend="justify"><lb n="117,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,38</span>yathā ya­thā­bhū­to­'­dhū­ma­vyā­vṛ­tto dhū­mo­'­na­gni­vyā­vṛ­tte­nā­'­gni­nā vyāpto vi­pa­rya­ye bā­dha­ka­pra­mā­ṇa­ba<span type="hard-break">- </span><lb n="117,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 117,39</span>lā­da­va­si­to gi­ri­śi­kha­rā­dā­vu­pa­la­bhya­mā­na­sta­dde­śa­ma­gni­sā­mā­nya­ma­ni­ya­ta­tā­rṇa — pā­rṇā­dya­gni­vya­kti­sa­mā­śri<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="118" ana="52 lines"/><lb n="118,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,01</span>ta­ma­nu­mā­pa­ya­ti­; naivaṃ kā­rya­tva­mā­traṃ bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­tva­sā­mā­nye­na vyāptaṃ vi­pa­rya­ye bā­dha­ka­pra­mā­ṇa­ba­lā­d <lb n="118,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,02</span>niścitaṃ kintu kā­ra­ṇa­tva­mātreṇa vyāptaṃ tat ta­dba­lā­d ni­ści­ta­m­, ta­cco­pa­la­bhya­mā­naṃ kṣityādau kāra<span type="hard-break">- </span><lb n="118,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,03</span>ṇa­mā­tra­ma­nu­mā­pa­ya­ti yathā gi­ri­śi­kha­rā­dā­vu­pa­la­bhya­mā­no dhū­ma­sta­tsaṃ­ba­ddha­ma­gni­mā­tra­ma­ni­ya­ta­vya­kti­ni­ṣṭha­m­, <lb n="118,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,04</span>tena ‘­pṛ­thi­vyā­di­ga­ta­kā­rya­tva­da­rśa­nā­t ka­rtra­da­rśi­na­sta­da­pra­ti­pa­tti­va­t śi­kha­ryā­di­ga­ta­va­hnyā­dya­da­rśi­nāṃ <lb n="118,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,05</span>dhū­mā­da­pi ta­da­pra­ti­pa­tti­ra­stu­’ iti ko­'­nyo­'­nu­mā­na­sva­rū­pa­vi­do bhavato vaktuṃ kṣamaḥ | yadi hi kāryavi<span type="hard-break">- </span><lb n="118,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,06</span>śe­ṣā­ddhū­ma­la­kṣa­ṇā­du­pa­la­bhya­mā­nā­d gṛ­hī­tā­vi­nā­bhā­va­sya puṃ­so­'­gni­la­kṣa­ṇa­kā­ra­ṇa­vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­tti­rgi­ri­śi­kha<span type="hard-break">- </span><lb n="118,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,07</span>rādau bhavati tadā kā­rya­mā­trā­t pṛ­thi­vyā­dā­vu­pa­la­bhya­mā­nā­dabu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­vi­śe­ṣa­sya tatra <lb n="118,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,08</span>pra­ti­pa­ttau ki­mā­yā­ta­m ? kā­ra­ṇa­mā­tra­pra­ti­pa­tti­stu ta­ta­sta­tra bha­va­tye­va­, “­su­vi­ve­ci­taṃ kāryaṃ kāraṇaṃ na <lb n="118,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,09</span>vya­bhi­ca­ra­ti­” iti nyāyāt | ata e­vā­nya­sya saṃ­ba­ddha­syā­nya­taḥ pra­ti­pa­ttau kā­rya­kā­ra­ṇā­va­ga­mā­dau <lb n="118,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,10</span>prayatnaḥ kāryaḥ; anyathā ta­du­ttha­pra­mā­ṇa­sya pra­mā­ṇā­bhā­sa­tā syāt | yattu ‘na cātra śa­bda­sā­mā­nyaṃ vastvanu<span type="hard-break">- </span><lb n="118,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,11</span>gamo nāstīti yuktaṃ va­ktu­m­, dhū­mā­dā­va­pi śa­bda­sā­mā­nya­sya vaktuṃ śa­kya­tvā­t­’ iti, ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; <lb n="118,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,12</span>dhū­mā­di­vai­la­kṣa­ṇye­na pṛ­thi­vyā­dau kā­rya­tva­sya bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­tvā­vyā­pteḥ śa­bda­sā­mā­nya­sya sā­dhi­ta­tvā­t | </p>
          <p n="a_517" rend="justify"><lb n="118,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,13</span>yacca ‘­gha­ṭā­di­va­t pṛ­thi­vyā­di svā­va­ya­va­saṃ­yo­gai­rā­ra­bdha­ma­va­śyaṃ ta­dvi­śle­ṣā­d vi­nā­śa­ma­nu­bha­vi­ṣya­ti­’ <lb n="118,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,14</span>ityādi, ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; a­va­ya­va­saṃ­yo­ga­va­t ta­dvi­śle­ṣa­syā­pi vi­bhā­ga­la­kṣa­ṇa­sya vināśaṃ prati hetutve<span type="hard-break">- </span><lb n="118,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,15</span>no­pa­nya­sta­syā­si­ddha­tvā­t­; ta­da­si­ddha­tvaṃ ca saṃyogavad va­kta­vya­m | ‘evaṃ vi­nā­śā­d vā saṃ­bhā­vi­tā­t <lb n="118,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,16</span>kā­rya­tvā­nu­mā­naṃ ra­ca­nā­sva­bhā­va­tvā­d vā’ ityādi sarvaṃ nirastaṃ dra­ṣṭa­vya­m | yattu cārvākaṃ prati kāryatva<span type="hard-break">- </span><lb n="118,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,17</span>sā­dha­nā­yo­ktam — ‘yathā laukika<span type="hard-break">-</span>vaidikyo ra­ca­na­yo­ra­vi­śe­ṣā­t ka­rtṛ­pū­rva­ka­tvaṃ tathā prā­sā­dā­di — pṛthivyā<span type="hard-break">- </span><lb n="118,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,18</span>di­saṃ­sthā­na­yo­ra­pi ta­drū­pa­tā­'­stu­, a­vi­śe­ṣā­t­’ ta­da­pya­cā­ru­; ta­dvi­śe­ṣa­sya pra­ti­pā­di­ta­tvā­t­; tataḥ kārya<span type="hard-break">- </span><lb n="118,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,19</span>tvā­di­la­kṣa­ṇa­sya he­to­ra­si­ddha­tai­va | yaccābhāṣi ‘­si­ddha­tve­'­pi nā­smā­ddhe­toḥ sā­dhya­si­ddhi­ryu­ktā­; na hi ke­va­lā­t <lb n="118,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,20</span>pa­kṣa­dha­rmā­d vyā­pti­śū­nyā­t sā­dhyā­va­ga­maḥ­’ tat sa­tya­me­va­, vyā­pti­ra­hi­tā­ddhe­toḥ sā­dhya­si­ddhe­ra­saṃ­bha­vā­t | </p>
          <p n="a_518" rend="justify"><lb n="118,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,21</span>yacca ‘­gha­ṭā­dau ka­rtṛ­pū­rva­ka­tve­na kā­rya­tvā­va­ga­me­'­pi ke­ṣā­ñci­t kā­ryā­ṇā­ma­ka­rtṛ­pū­rva­kā­ṇāṃ kā­rya­tva­da­rśa<span type="hard-break">- </span><lb n="118,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,22</span>nānna sarvaṃ kāryaṃ ka­rtṛ­pū­rva­ka­m yathā vaneṣu va­na­spa­tyā­dī­nā­m­’ iti, tadapi sa­tya­me­va ‘­ta­smā­d neśvara<span type="hard-break">- </span><lb n="118,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,23</span>siddhau ka­ści­ddhe­tu­ra­vya­bhi­cā­rya­sti­’ i­tye­ta­tpa­rya­ntam | ya­da­pyu­ktam ‘­nā­kṛ­ṣṭa­jā­taiḥ sthā­va­rā­di­bhi­rvya­bhi­cā­ro <lb n="118,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,24</span>vyā­ptya­bhā­vo vā, sā­dhyā­bhā­ve he­tu­rva­rta­mā­no vya­bhi­cā­ryu­cya­te­; teṣu ka­rtra­gra­ha­ṇaṃ na ka­rtra­bhā­va­ni­śca­yaḥ­’ iti, <lb n="118,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,25</span>ta­da­pya­sā­ra­m­; sa­rva­pra­mā­ṇā­vi­ṣa­ya­tve­'­pi yadi sthā­va­rā­di­ṣu ka­rtra­bhā­va­ni­śca­yo na bhavati tathā sati <lb n="118,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,26</span>ā­kā­śā­dau rū­pā­dya­bhā­va­ni­śca­yo mā bhūt | atha tatra rū­pā­di­sa­dbhā­va­bā­dha­ka­pra­mā­ṇa­sa­dbhā­vā­t ta­da­bhā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="118,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,27</span>ni­śca­yaḥ­, so­'­trā­pi samānaḥ | tacca pramāṇaṃ pra­da­rśa­yi­ṣyā­mo­'­na­nta­ra­me­va | </p>
          <p n="a_519" rend="justify"><lb n="118,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,28</span>yattūktam ‘­kṣi­tyā­dya­nva­ya — vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­na­da­rśa­nā­t teṣām ta­da­ti­ri­kta­sya kā­ra­ṇa­tva­ka­lpa­ne­'­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="118,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,29</span>pra­sa­ṅga­do­ṣa iti, etasyāṃ ka­lpa­nā­yāṃ dha­rmā­dha­rma­yo­ra­pi na kā­ra­ṇa­tā bha­ve­t­’ i­tyā­di­, ta­da­yu­kta­m­; dharmā<span type="hard-break">- </span><lb n="118,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,30</span>dharmādeḥ kā­ra­ṇa­tvaṃ ja­ga­dvai­ci­tryā­nya­thā­'­nu­pa­pa­ttyā vya­va­sthā­pya­te | tathāhi — sarvān u­tpa­tti­ma­taḥ prati <lb n="118,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,31</span>bhūmyādeḥ sā­dhā­ra­ṇa­tvā­t ta­da­nyā­dṛ­ṣṭā­khya­vi­ci­tra­kā­ra­ṇa­kṛ­taṃ kā­rya­vai­ci­trya­m | na cai­va­mī­śva­ra­sya kāraṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="118,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,32</span>tva­pa­ri­ka­lpa­nā­yāṃ ki­ñci­nni­mi­ttaṃ saṃ­bha­va­ti­, ta­dvya­ti­re­ke­ṇa ka­sya­ci­da­rtha­syā­nu­pa­pa­dya­mā­na­syā­dṛ­ṣṭeḥ | na ca <lb n="118,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,33</span>cetanaṃ kartāraṃ vinā kā­rya­sva­rū­pā­nu­pa­pa­tti­ri­ti śakyaṃ va­ktu­m­; dṛ­ṣṭa­syai­va su­ga­ta­su­tai­ścai­tanyasya jaga<span type="hard-break">- </span><lb n="118,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,34</span>dvai­ci­trya­ka­rtṛ­ka­tve­nā­bhyu­pa­ga­mā­t­; tadā ta­dvya­ti­ri­ktā­'­nye­śva­ra­sya ka­lpa­nā­yāṃ ni­mi­ttā­bhā­vā­t | </p>
          <p n="a_520" rend="justify"><lb n="118,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,35</span>na cā­dṛ­ṣṭa­sya ce­ta­ne­ṣva­pi sa­ka­la­ja­ga­du­pā­dā­no­pa­ka­ra­ṇa­saṃ­pra­dā­nā­dya­bhi­jñā­tā na saṃ­bha­va­tī­ti <lb n="118,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,36</span>ta­dvya­ti­ri­kto­'­pa­ro ma­he­śa­sta­jjñaḥ ka­lpa­nī­ya iti vaktuṃ yu­kta­m­, ta­jjñā­na­va­ttve­na ta­syā­pya­si­ddheḥ | na ca <lb n="118,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,37</span>sa­ka­la­ja­ga­tka­rtṛ­tvā­de­va tajjñātvaṃ tasya si­ddha­m­; i­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣa­pra­sa­ṅgā­t | tathāhi — siddhe sa­ka­la­ja­ga<span type="hard-break">- </span><lb n="118,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 118,38</span>du­pā­dā­nā­dya­bhi­jña­tve sa­ka­la­ja­ga­tka­rtṛ­tva­si­ddhiḥ­, tatsiddhau ca tasya ta­da­bhi­jña­tva­si­ddhi­ri­ti vya­kta­mi­ta­re<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="119" ana="55 lines"/><lb n="119,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,01</span>ta­rā­śra­ya­tva­m | atha yad yat kāryaṃ tat tad u­pā­dā­nā­dya­bhi­jña­ka­rtṛ­pū­rva­ka­mu­pa­la­bdhaṃ gha­ṭā­di­va­t­; pṛthi<span type="hard-break">- </span><lb n="119,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,02</span>vyādyapi kā­rya­m­, tena tadapi ta­da­bhi­jña­ka­rtṛ­pū­rva­kaṃ yu­kta­mi­ti ne­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣaḥ | nanu gha­ṭā­di­kā­rya<span type="hard-break">- </span><lb n="119,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,03</span>ka­rtu­ra­pi ku­lā­lā­de­rya­da­pi sarvathā gha­ṭā­dyu­pā­dā­nā­dya­bhi­jña­tvaṃ siddhaṃ syāt tadā yu­jye­tā­pye­ta­d va­ktu­m­; na <lb n="119,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,04</span>ca ta­syā­'­pi gha­ṭā­dyu­pā­dā­no­pa­ka­ra­ṇā­deḥ pa­ri­mā­ṇā­'­va­ya­va­saṃ­khye­ya­tvā­dya­ne­ka­dha­rma­sā­kṣātka­ra­ṇa­jñā­na­ma­sti­, <lb n="119,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,05</span>tattvaṃ siddham | ci­nmā­tra­pa­ri­jñā­naṃ tu ce­ta­na­tve­'­dṛ­ṣṭa­syā­pi ta­dā­dhā­ra­sya vā sattvasya ta­da­dṛ­ṣṭa<span type="hard-break">- </span><lb n="119,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,06</span>ni­rva­rti­ta­pha­lo­pa­bho­ktuḥ pra­ti­ni­ya­ta­śa­rī­rā­dhi­ṣṭhā­ya­ka­sya vidyate iti vyarthaṃ vya­ti­ri­ktā­pa­ra­jñā­na­va­to ma­he­śa­sya <lb n="119,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,07</span>pa­ri­ka­lpa­na­m | na cā­ya­me­kā­ntaḥ — sarvaṃ kāryaṃ ta­du­pā­dā­nā­dya­bhi­jñe­nai­va kartrā ni­rva­rtya­ta iti; svāpa — madā<span type="hard-break">- </span><lb n="119,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,08</span>vasthāyāṃ śa­rī­rā­dya­va­ya­va­pre­ra­ṇa­sya kāryasya ta­du­pā­dā­nā­bhi­jñā­nā­'­bhā­ve­'­pi ta­tkṛ­ta­tve­no­pa­la­bdheḥ | </p>
          <p n="a_521" rend="justify"><lb n="119,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,09</span>yaccoktam — ‘na cā­kṛ­ṣṭa­jā­te­ṣu sthā­va­rā­di­ṣu ta­syā­gra­ha­ṇe­na pra­ti­kṣe­paḥ­, a­nu­pa­la­bdhi­la­kṣa­ṇa­prā­pta­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="119,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,10</span>da­dṛ­ṣṭa­va­t­’ iti, ta­da­pya­cā­ru­; yato yadi tasya śa­rī­ra­saṃ­ba­ndha­ra­hi­ta­sya ka­rtṛ­tva­ma­bhyu­pe­ya­te tanna yu­kti­sa­ṅga<span type="hard-break">- </span><lb n="119,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,11</span>tam, ta­tsaṃ­ba­ndha­ra­hi­ta­sya mu­ktā­tma­na iva ja­ga­tka­rtṛ­tvā­nu­pa­pa­tteḥ | atha jñāna — prayatna — cikīrṣā — samavā<span type="hard-break">- </span><lb n="119,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,12</span>yā­bhā­vā­d mu­ktā­tma­no­'­ka­rtṛ­tvaṃ na punaḥ śa­rī­ra­saṃ­ba­ndhā­bhā­vā­di­ti viṣamo dṛ­ṣṭā­ntaḥ­, ta­da­yu­kta­m­; jñānādi<span type="hard-break">- </span><lb n="119,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,13</span>sa­ma­vā­ya­sya ka­rtṛ­tve­nā­bhyu­pa­ga­ta­sya ta­trā­'­pi ni­ṣi­ddha­tvā­t | ta­smā­ccha­rī­ra­saṃ­ba­ndhā­de­va tasya ja­ga­tka­rtṛ­tva­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="119,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,14</span>bhyu­pa­ga­nta­vya­m ku­lā­la­sye­va gha­ṭa­ka­rtṛ­tva­m | ta­tsaṃ­ba­ndha­śce­da­bhyu­pa­ga­mya­te kathaṃ na ta­syo­pa­la­bdhi­la­kṣa­ṇa­prā­pta<span type="hard-break">- </span><lb n="119,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,15</span>tvam ? ku­lā­lā­de­ra­pi śa­rī­ra­saṃ­ba­ndhā­de­va u­pa­la­bdhi­la­kṣa­ṇa­prā­pta­tva­m na punaḥ ta­tsaṃ­ba­ndha­ra­hi­ta­syā­tma­no <lb n="119,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,16</span>dṛ­śya­tva­m | ta­cce­śva­re­'­pi śa­rī­ra­saṃ­ba­ndhi­tvaṃ ka­rtṛ­tvā­da­bhyu­pa­ga­nta­vya­mi­tyu­pa­la­bdhi­la­kṣa­ṇa­prā­pta­syā­nu­pa­la­bdhe<span type="hard-break">- </span><lb n="119,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,17</span>statkartuḥ sthā­va­rā­di­ṣva­bhā­vaḥ siddha iti kathaṃ na taiḥ kā­rya­tva­la­kṣa­ṇo he­tu­rvya­bhi­cā­rī ? </p>
          <p n="a_522" rend="justify"><lb n="119,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,18</span>a­thā­dṛ­śyaṃ ta­ccha­rī­ra­ma­ta­sta­tra sadapi no­pa­la­bhya­ta i­tya­ya­ma­do­ṣaḥ­; na­nve­va­ma­pi ‘asmin sati idaṃ <lb n="119,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,19</span>sthā­va­rā­di­kaṃ jā­ta­m­’ iti pra­ti­pa­tti­rmā bhūt, tathā'nyakā­ra­ṇa­bhā­ve­'­pi ya­thā­'­tī­ndri­ya­sye<span type="hard-break">- </span><lb n="119,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,20</span>ndri­ya­syā­'­bhā­ve rū­pā­di­jñā­naṃ no­pa­jā­ya­te tathā pṛ­thi­vyā­di­kā­ra­ṇa­sā­ka­lye­'­pi ka­dā­ci­t ta­ccha­rī­ra­vi­ra­he <lb n="119,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,21</span>ta­tsthā­va­rā­di­kā­ryaṃ no­pa­jā­ya­ta iti vya­ti­re­kāt pratītiḥ kiṃ na syāt ? yadā ya­tra­ta­ccha­rī­raṃ ni­ya­me­na <lb n="119,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,22</span>saṃ­ni­hi­ta­mi­ti cā'yaṃ do­ṣa­sta­rhi yu­ga­pa­dbhā­vi­ṣu tri­lo­kā­dhi­ka­ra­ṇe­ṣu bhāveṣu kā vārtā ? na hyekasya <lb n="119,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,23</span>mūrtasya sā­va­ya­va­sya ma­he­śva­ra­va­pu­ṣo­'­pi yu­ga­pa­tsa­ka­la­vyā­ptiḥ saṃ­bha­va­ti | a­mū­rta­tve ni­raṃ­śa­pra­sa­ṅgā­dā­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="119,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,24</span>śameva ta­ccha­rī­ra­m­, tasya ta­ccha­rī­ra­tve­nā­dyā­pya­si­ddha­tvā­t | atha yāvanti kra­ma­bhā­vī­nya­ṅku­rā­di­kā­ryā­ṇi <lb n="119,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,25</span>tāvanti ta­thā­vi­dhā­ni ta­ccha­rī­rā­ṇi kalpyante tarhi ta­ccha­rī­raiḥ sakalaṃ ja­ga­dā­pū­ri­ta­mi­ti nā­ṅku­rā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="119,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,26</span>kā­ryai­ru­tpa­tta­vya­m ta­du­tpa­tti­de­śā­bhā­vā­d­, nāpi mā­he­śva­raiḥ kvacit pra­va­rti­ta­vya­m­, ku­ta­ści­dvā ni­va­rti­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="119,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,27</span>vyam; ta­ccha­rī­rā­ṇāṃ pā­dā­dya­bhi­ghā­ta­bha­yā­t | api ca, tānyapi kā­ryā­ṇi­, sā­va­ya­va­tvā­t­, ku­mbha­va­t­; <lb n="119,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,28</span>ta­ta­sta­tka­ra­ṇe tā­va­ntye­vā­'­pa­rā­ṇi tasya śa­rī­rā­ṇi ka­lpa­nī­yā­ni­, pu­na­sta­tka­ra­ṇe­'­pi nānava<span type="hard-break">- </span><lb n="119,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,29</span>sthāto muktiḥ | tanna śa­rī­ra­vyā­pā­ra­sa­hā­yo­'­pya­sau sthā­va­rā­di­kā­ryaṃ ka­ro­tī­ti ka­lpa­yi­tuṃ yu­kta­m­, ane<span type="hard-break">- </span><lb n="119,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,30</span>ka­do­ṣa­pra­sa­ṅgā­t | </p>
          <p n="a_523" rend="justify"><lb n="119,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,31</span>nā'pi sa­ttā­mā­tre­ṇā­'­sau svakāryaṃ ka­ro­tī­ti ka­lpa­yi­tuṃ yu­kta­m­, śa­rī­ra­ka­lpa­na­vai­ya­rthya­pra­sa­ṅgā­t | <lb n="119,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,32</span>atha sa­rvo­tpa­tti­ma­tā­mī­śva­ro ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­m­, tasya ta­tkā­ra­ṇa­tvaṃ sa­ka­la­kā­rya­kā­ra­ṇa­pa­ri­jñā­ne nā­nya­thā­, <lb n="119,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,33</span>tatparijñānavānityasyendri­ya­śa­rī­ra­ma­nta­re­ṇā­nu­pa­patteḥ a­ta­sta­da­rthaṃ tatpa<span type="hard-break">- </span><lb n="119,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,34</span>ri­ka­lpa­na­mi­ti cet, na; sa­ka­la­he­tu­pha­la­vi­ṣa­yaṃ tasyāsyendri­ya­śa­rī­ra­jaṃ jñānaṃ na <lb n="119,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,35</span>saṃ­bha­va­ti­, i­ndri­yā­ṇāṃ yu­ga­pa­tsa­rvā­rtha­sa­nni­ka­rṣā­bhā­vā­t­; i­ndri­yā­rtha­sa­nni­ka­rṣa­jaṃ ca nai­yā­yi­kaiḥ pratyakṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="119,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,36</span>ma­bhyu­pa­ga­mya­te­, ta­du­kta­m — </p>
          <p n="a_524" rend="justify"><lb n="119,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,37</span>“­i­ndri­yā­rtha­sa­nni­ka­rṣo­tpa­nnaṃ jñā­na­ma­vya­pa­de­śya­ma­vya­bhi­cā­ri vya­va­sā­yā­tma­kaṃ pra­tya­kṣa­m­” <lb n="119,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 119,38</span><pb n="120" ana="56 lines"/><lb n="120,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,01</span>sāmagrī — phala — sva­rū­pa­vi­śe­ṣa­ṇa­pa­kṣa­tra­ye­'­pī­ndri­yā­rtha­saṃ­ni­ka­rṣa­ja­sya tasya prā­mā­ṇyā­bhyu­pa­ga­mā­t­; tathā, <lb n="120,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,02</span>“­pra­mā­ṇa­to­'­rtha­pra­ti­pa­ttau pra­vṛ­tti­sā­ma­rthyā­da­rtha­va­t pra­mā­ṇa­m­” ityatra bhāṣyam <lb n="120,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,03</span>“­pra­mā­tṛ — pra­me­yā­bhyā­ma­rthā­ntaraṃ pra­mi­ti­la­kṣa­ṇe phale sā­dha­ka­ta­ma­va­d iti arthaḥ sa­ha­kā­ri pramāṇaṃ <lb n="120,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,04</span>pra­ti­pā­di­ta­m­, sa­ha­kā­ri­tvaṃ cā­'­rtha­sya pra­mā­ṇa­sya pha­la­ja­na­ne vyā­pri­ya­mā­ṇa­sya pha­la­ja­na­ka­tve­na tasyāpi <lb n="120,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,05</span>sa­hā­ya­bhā­vaḥ­, ‘saha ka­ro­tī­ti sa­ha­kā­ri­’ iti vyutpatteḥ | na cā­sa­nni­hi­ta­syā­rtha­syā­'­tī­ta­syā­'­nā­ga­ta­sya <lb n="120,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,06</span>vā pra­mi­ti­la­kṣa­ṇa­pha­la­ja­na­naṃ prati vyāpāraḥ saṃ­bha­va­ti | na ca pra­mi­tya­ja­na­ko­'­rthaḥ­, tadabhyupagame na <lb n="120,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,07</span>pra­mā­ṇa­vi­ṣa­ya­tānyataḥ se­ndri­ya­śa­rī­ra­ja­ni­ta­pra­tya­kṣa­jñā­na­va­ttvā­bhyu­pa­ga­me ma­he­śa­sya na sa­ka­la­kā­rya<span type="hard-break">- </span><lb n="120,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,08</span>kā­ra­ṇa­vi­ṣa­ya­jñā­na­saṃ­bha­vaḥ­; iti śa­rī­ra­saṃ­ba­ndhā­t tasya ja­ga­tka­rtṛ­tvā­bhyu­pa­ga­me ta­da­ka­rtṛ­tva­me­va pra­sa­kta­m­, <lb n="120,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,09</span>iti na ta­syā­dṛ­śya­śa­rī­ra­saṃ­ba­ndho­'­bhyu­pa­ga­ntuṃ yuktaḥ | </p>
          <p n="a_525" rend="justify"><lb n="120,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,10</span>api ca, ghaṭādi kāryaṃ dṛ­śya­śa­rī­ra­saṃ­ba­ddha­pu­ru­ṣa­pū­rva­ka­mu­pa­la­bdha­m i­tya­ṅku­rā­di kā­rya­ma­pi tathā <lb n="120,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,11</span>ka­lpa­nī­ya­m | atha ta­tpa­ri­ka­lpa­ne pra­tya­kṣa­bā­dhā­'­na­va­sthā­di­do­ṣā­da­ṅku­rā­di­kā­rya­sya ka­rtṛ­pū­rva­ka­tai­va vi­śī­rya­ta <lb n="120,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,12</span>iti na ta­thā­ka­lpa­na­m | nanu tadvivaraṇe ko doṣaḥ ? a­thā­ṅku­rā­deḥ kāryatā anekakaraṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="120,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,13</span>mā­trā­bhā­ve sa­mu­pa­jā­ya­mā­na­sya tasya a­kā­rya­tā­pra­sa­ktiḥ­, na punaḥ ka­rtṛ­bhā­ve­; anyathā go­pā­la­gha­ṭi­kā­dau <lb n="120,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,14</span>ta­tkā­lā­gnya­bhā­ve dhū­ma­syā­pya­bhā­va­pra­sa­ktiḥ­, na punaḥ ka­rtṛ­bhā­ve­nā­'­na­la­pū­rva­ka­tvaṃ vyā­pti­gra­ha­ṇa­kā­le dhūmasya <lb n="120,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,15</span>pra­ti­pa­nna­m­, tena ta­ta­sta­tra ta­tkā­ra­ṇa­ma­na­lā­'­nu­mā­na­m | nanvevaṃ kā­rya­mā­traṃ kā­ra­ṇa­mā­tra­pū­rva­ka­tve­na vyāptaṃ <lb n="120,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,16</span>vyā­pti­gra­ha­ṇa­kā­le pra­ti­pa­nna­ma­ṅku­rā­dā­vu­pa­la­bhya­mā­naṃ kā­ra­ṇa­mā­tra­mi­da­ma­nu­mā­pa­ya­tu na pu­na­rbu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="120,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,17</span>vi­śe­ṣa­m­, tena kā­rya­mā­tra­sya vyā­pte­ra­ni­śca­yā­t | na ca dṛ­śya­śa­rī­ra­saṃ­ba­ddha­bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­pū­rva­ka­tvaṃ kā­rya­vi­śe<span type="hard-break">- </span><lb n="120,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,18</span>ṣa­syo­pa­la­bdha­ma­ṅku­rā­dau tu kā­rya­tva­mu­pa­la­bhya­mā­naṃ ta­thā­bhū­ta­ka­rtṛ­pū­rva­ka­tvā­nu­mā­ne tatra pra­tya­kṣa­vi­ro­dha i­tya­dṛ­śya<span type="hard-break">- </span><lb n="120,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,19</span>saṃ­ba­ddha­śa­rī­ra­ka­rtṛ­pū­rva­ka­tva­ma­nu­mā­pa­ya­tī­ti vaktuṃ śa­kya­m­; ta­thā­'­bhyu­pa­ga­me go­pā­la­gha­ṭi­kā­dā­va­pi tatkā<span type="hard-break">- </span><lb n="120,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,20</span>lā­dṛ­śyā­'­na­lā­nu­mā­pa­ko dhūmaḥ kiṃ na syāt ? na ca va­hni­ra­dṛ­śyo na saṃ­bha­va­tī­ti vaktuṃ śa­kya­m­, <lb n="120,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,21</span>nā­ya­na­ra­śmi­ṣva­dṛ­śya­sya tasya sa­dbhā­vā­bhyu­pa­ga­mā­t | a­thā­vya­va­hi­ta­rū­po­pa­la­bdhya­nya­thā­nu­pa­pa­ttyā tasya <lb n="120,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,22</span>ta­thā­bhū­ta­sya pa­ri­ka­lpa­na­m­; nanvevaṃ dhū­ma­sa­dbhā­vā­nya­thā­'­nu­pa­pa­ttyā tatra tasya ta­thā­bhū­ta­sya kiṃ na pa­ri­ka­lpa<span type="hard-break">- </span><lb n="120,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,23</span>nam ? api ca, ya­thā­'­na­la­sya bhā­sva­ra­rū­pa­saṃ­ba­ndhi­tve satyapi ta­syo­dbhū­ta­tvā­'­nu­dbhū­ta­tvā­bhyāṃ dṛśyatvā<span type="hard-break">- </span><lb n="120,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,24</span>'­dṛ­śya­tve pa­ri­ka­lpye­te tathā prā­sā­dā­'­ṅku­rā­dī­nāṃ kāryatve kiṃ na pa­ri­ka­lpye­te nyāyasya sa­mā­na­tvā­t ? <lb n="120,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,25</span>ta­nnā­dṛ­śya­śa­rī­ra­saṃ­ba­ndhā­t ta­syā­ṅku­rā­di­kā­ryo­tpā­da­ka­tvaṃ yuktam | dṛ­śya­śa­rī­ra­saṃ­ba­ndhā­t ta­tka­rtṛ­tve <lb n="120,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,26</span>u­pa­la­bhyā­nu­pa­la­mbhā­t kathaṃ tasya nā­'­bhā­vaḥ ? yattūktam ‘na ca sarvā kā­ra­ṇa­sā­ma­gryu­pa­la­bdhi­la­kṣa­ṇa­prā­ptā­’ <lb n="120,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,27</span>i­tyā­di­, tat sa­tya­me­va­; idaṃ tva­sa­tya­m — ‘­ī­śva­ra­sya kā­ra­ṇa­tve­'­pi na ta­tsva­rū­pa­gra­ha­ṇaṃ pra­tya­kṣe­ṇa­, a­dṛ­ṣṭa­va­t <lb n="120,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,28</span>kā­rya­dbā­re­ṇa ta­tpra­ti­pa­tteḥ­’ iti; a­dṛ­ṣṭa­pra­ti­pa­ttā­vi­ve­śva­ra­pra­ti­pa­ttau kā­rya­tvā­de­rhe­to­rni­rdo­ṣa­syā­'­saṃ­bha­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="120,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,29</span>diti pra­ti­pā­di­ta­tvāt | </p>
          <p n="a_526" rend="justify"><lb n="120,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,30</span>yattūktam ‘­sthā­va­re­ṣu ka­rtra­gra­ha­ṇaṃ ka­rtra­bhā­vā­t­, ā­ho­svi­d vi­dya­mā­na­tve­'­pi ta­syā­gra­ha­ṇa­ma­nu­pa­la­bhya<span type="hard-break">- </span><lb n="120,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,31</span>sva­bhā­va­tve­na­, evaṃ saṃ­di­gdha­vya­ti­ri­kta­tve na ka­ści­ddhe­tu­rga­ma­kaḥ­, dhū­mā­de­ra­pi sa­ka­la­vya­ktyā­kṣe­pe­ṇa vyāptyu<span type="hard-break">- </span><lb n="120,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,32</span>pa­la­mbha­kā­le na sakalā va­hni­vya­kta­yo dṛśyāḥ’ ityādi yāvat ‘­sa­rva­mu­tpa­tti­ma­t kartṛ — ka­ra­ṇa­pū­rva­kaṃ <lb n="120,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,33</span>dṛ­ṣṭa­m­, tasya sa­kṛ­da­pi ta­thā­da­rśa­nā­t ta­jja­nya­tā­sva­bhā­vaḥ­, tasyaivaṃ sva­bhā­va­ni­ści­tā­va­nya­ta­mā­bhā­ve­'­pi <lb n="120,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,34</span>kathaṃ sva­bhā­vaḥ­’ iti, ta­da­pya­saṃ­ga­ta­m­; yato yā­dṛ­gbhū­ta­me­va gha­ṭā­di­kā­ryaṃ ta­tpū­rva­ka­mu­pa­la­bdhaṃ tasya sakṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="120,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,35</span>dapi ta­thā­da­rśa­nā­t tajjanyaḥ svabhāvo vya­va­sthi­ta iti ta­da­nya­ta­mā­bhāve'pi tasya bhāve sa­kṛ­da­pi <lb n="120,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,36</span>ta­ta­sta­dbhā­vo na syāditi yuktaṃ ca vaktum na pu­na­sta­dvi­la­kṣa­ṇaṃ bhū­ru­hā­di­kaṃ kartṛ<span type="hard-break">-</span>ka­ra­ṇa­pū­rva­kaṃ <lb n="120,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 120,37</span>ka­dā­ca­nā­pyu­pa­la­bdha­m kintu kā­ra­ṇa­mā­tra­pū­rva­ka­m­, a­ta­sta­dbhāve tasya bha­va­to­'­he­tu­ka­tvaprāpte<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="121" ana="54 lines"/><lb n="121,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,01</span>stadeva tad ga­ma­ya­tī­tya­sa­kṛ­dā­ve­di­tam | yathā ‘­a­nu­pa­la­bhya­mā­na­ka­rtṛ­ke­ṣu sthā­va­re­ṣu ka­rtu­ra­nu­pa­la­mbhaḥ <lb n="121,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,02</span>śa­rī­rā­dya­bhā­vā­t­, na tva­sa­ttvā­t’ i­tyā­di­, tadapi pra­ti­kṣi­pta­m­; u­kto­tta­ra­tvāt | ya­da­pyu­ktam ‘­cai­ta­nya<span type="hard-break">- </span><lb n="121,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,03</span>mā­tre­ṇo­pā­dā­nā­dya­dhi­ṣṭhā­nā­t kathaṃ pra­tya­kṣa­vyā­pṛ­tiḥ­’ ? ta­da­saṃ­ga­ta­m­; ta­tho­pā­dā­nā­dya­dhi­ṣṭhā­ya­ka­tva­sya <lb n="121,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,04</span>kva­ci­da­pya­da­rśa­nā­t­, a­dṛ­ṣṭa­syā­pi tasya kalpane bu­ddhya­na­dhi­ṣṭhi­ta­syā­pi bhū­ru­hā­dyu­pā­dā­na­sya ta­tka­rtṛ­tvaṃ <lb n="121,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,05</span>kiṃ na kalpyate a­da­rśa­nā­vi­śe­ṣā­t ? </p>
          <p n="a_527" rend="justify"><lb n="121,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,06</span>ya­ccā­bhya­dhāyi ‘­kā­rya­sya śa­rī­re­ṇa saha vya­bhi­cā­ro dṛ­śya­te­, sva­śa­rī­rā­va­ya­vā­nāṃ hi śa­rī­rā­nta­ra­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="121,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,07</span>nta­re­ṇā­pi pravṛtti — nivṛttī kevalo vi­da­dhā­ti­’ iti, ta­da­pya­yu­kta­m­; yataḥ śa­rī­ra­saṃ­ba­ndha­vya­ti­re­ke­ṇa ceta<span type="hard-break">- </span><lb n="121,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,08</span>nasya sva­śa­rī­rā­va­ya­ve­ṣva­nya­tra vā kā­rya­ni­rva­rta­ka­tvaṃ na dṛ­ṣṭa­mi­tya­nya­trā­pi tat tasya na ka­lpa­nī­ya­mi­tthe­tā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="121,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,09</span>nmā­tra­me­va pra­ti­pā­dya­te­, na tva­pa­ra­śa­rī­ra­saṃ­ba­ndha­pa­ri­ka­lpa­na­ma­tro­pa­yo­gi | yadi ca śa­rī­ra­ra­hi­ta­syā­pi tasya <lb n="121,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,10</span>bhū­ru­hā­di­kā­rye vyāpāraḥ pa­ri­ka­lpya­te tarhi mu­kta­syā­pi ta­da­nta­re­ṇa jñā­na­sa­ma­vā­yi­kā­ra­ṇa­tva­pa­ri­ka­lpa­naṃ <lb n="121,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,11</span>kiṃ na kriyate ? ta­thā­'­bhyu­pa­ga­me na jñāna — su­khā­di­gu­ṇa­ra­hi­tā­tma­sva­rū­pā­va­sthi­ti­rmu­ktiḥ saṃ­bha­va­ti iti <lb n="121,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,12</span>ta­da­rtha­mī­śva­rā­'­'­rā­dha­na­ma­saṃ­ga­ta­mā­sa­jye­ta | yadapi ‘kāryaṃ śa­rī­re­ṇa vinā ka­ro­tī­ti naḥ sā­dhya­m­, tat <lb n="121,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,13</span>sva­śa­rī­ra­ga­ta­m­, a­nya­ga­taṃ veti nānena ki­ñci­t­’ iti, ta­da­pya­sā­ra­m­; śa­rī­ra­vya­ti­re­ke­ṇa kā­rya­ka­ra­ṇā­da­rśa<span type="hard-break">- </span><lb n="121,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,14</span>nāt; sva­śa­rī­ra­pra­vṛ­tti­sva­rū­pe­'­pi kārye ta­ccha­rī­ra­saṃ­ba­ddha­syai­va vyā­pā­rā­t­, ataḥ “­a­ce­ta­naḥ kathaṃ bhāvasta<span type="hard-break">- </span><lb n="121,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,15</span>di­cchā­ma­nu­va­rtta­te­” iti dūṣaṇaṃ vya­va­sthi­ta­me­va­, a­ce­ta­na­sya śa­rī­rā­deḥ śa­rī­rā­saṃ­ba­ddhe­cchā<span type="hard-break">- </span><lb n="121,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,16</span>mā­trā­nu­va­rta­nā­'­da­rśa­nā­t | ta­da­saṃ­ba­ddha­sye­cchā­yā a­pya­bhā­vā­t mu­kta­sye­va ku­ta­sta­da­nu­va­rta­na­ma­ce­ta­na­kā­rye­ṇa ? <lb n="121,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,17</span>atha a­dṛ­ṣṭā­'­pi icchā a­śa­rī­ra­sya sthāṇoḥ pa­ri­ka­lpya­te­, kimiti bhū­ru­hā­di­kaṃ kāryaṃ ka­rtṛ­vi­ka­laṃ dṛ­ṣṭa­ma­pi na <lb n="121,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,18</span>kalpyate ? etena ‘­ī­śva­ra­syā­pi pra­ya­tna­sa­dbhā­ve na kācit kṣatiḥ’ iti ni­ra­sta­m­, śa­rī­rā­bhā­ve mu­ktā­tma­na <lb n="121,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,19</span>iva pra­ya­tnā­saṃ­bha­vā­t | a­pa­ra­śa­rī­ra­ra­hi­ta­sva­śa­rī­rā­va­ya­va­pre­ra­ṇa­pra­ya­tna­sa­dbhā­vo­'­pi na śa­rī­rā­bhā­ve pra­ya­tna­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="121,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,20</span>dbhā­vā­'­'­ve­da­kaḥ­, sarvathā śa­rī­ra­ra­hi­ta­sya tasya kva­ci­da­pya­da­rśa­nā­t­; dṛ­ṣṭā­nu­sā­ri­ṇya­śca kalpanā bhavanti | <lb n="121,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,21</span>tataḥ sthā­va­re­ṣu śa­rī­rā­bhā­vā­d na ta­tka­rtu­ra­nu­pa­la­bdhiḥ kintu ka­rtu­ra­bhā­vā­di­ti kathaṃ na taiḥ kā­rya­tvā­de<span type="hard-break">- </span><lb n="121,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,22</span>rhe­to­rvya­bhi­cā­raḥ ? </p>
          <p n="a_528" rend="justify"><lb n="121,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,23</span>na ca ya­thā­'­dṛ­ṣṭa­sye­ndri­ya­sya cā­'­nva­ya — vya­ti­re­ka­yoḥ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va­vya­va­sthā­pa­ka­yo­ra­bhā­ve­'­pi <lb n="121,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,24</span>kā­ra­ṇa­tva­si­ddhi­rvya­ti­re­ka­mā­trā­t tathā ma­he­śva­ra­syā­pi ta­ta­sta­tsi­ddhiḥ­, tasya ni­tya­vyā­pa­ka­tvā­bhyu­pa­ga­me­na <lb n="121,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,25</span>vya­ti­re­kā­saṃ­bha­vā­t | ato na vyā­pti­si­ddhiḥ kā­rya­tvā­de­sta­tsā­dha­ka­tve­no­pa­nya­sta­sya hetoḥ | ‘ata eva na <lb n="121,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,26</span>sa­tpra­ti­pa­kṣa­tā­'­pi­, nai­ka­smi­n sā­dhyā­nvi­te hetau sthite dvi­tī­ya­sya ta­thā­vi­dha­sya ta­trā­va­kā­śaḥ­’ iti <lb n="121,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,27</span>sa­tya­m­, kintu sthā­ṇu­sā­dha­ka­sya kā­rya­tvā­deḥ sā­dhyā­nvi­ta­tva­me­va na saṃ­bha­va­tī­ti pra­ti­pā­di­tam | yacco<span type="hard-break">- </span><lb n="121,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,28</span>ktam ‘­nā­'­pi bādhā, a­bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­pū­rva­ka­tva­sya pra­mā­ṇe­nā­'­gra­ha­ṇā­t­’ iti, ta­da­sāṃ­pra­ta­m­; buddhima<span type="hard-break">- </span><lb n="121,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,29</span>tkā­ra­ṇa­pū­rva­ka­tvā­bhā­va­pra­ti­pā­da­ka­sya pra­mā­ṇa­syā­'­ṅku­rā­dā­va­kṛ­ṣṭo­tpa­ttau sa­dbhā­vā­t | a­thā­ṅku­rā­di­ka­rtu­ra­tī<span type="hard-break">- </span><lb n="121,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,30</span>ndri­ya­tvā­d na pra­tya­kṣā­t ta­da­bhā­va­si­ddhiḥ­, na; pra­tya­kṣā­t ta­da­bhā­vā­'­si­ddhā­va­pya­nu­mā­na­sya tatra ta­da­bhā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="121,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,31</span>grā­ha­ka­sya bhāvāt | tathāhi — yad ya­syā­nva­ya — vya­ti­re­kau nā­nu­vi­dha­tte na tat ta­tkā­ra­ṇa­m­, yathā na <lb n="121,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,32</span>pa­ṭā­da­yaḥ ku­lā­la­kā­ra­ṇāḥ­, nā­nu­vi­da­dha­ti cā­ṅku­rā­da­yo bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇā­nva­ya — vya­ti­re­kā­vi­ti vyāpa<span type="hard-break">- </span><lb n="121,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,33</span>kā­nu­pa­la­bdhiḥ­; yacca ya­tkā­ra­ṇaṃ tat ta­syā­nva­ya — vya­ti­re­kā­va­nu­vi­dha­tte­, yathā gha­ṭā­da­yaḥ ku­lā­la­sya | na <lb n="121,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,34</span>co­pa­la­bdhi­ma­tkā­ra­ṇa­sa­nni­dhā­ne prā­ga­nu­pa­la­bdha­syā­ṅku­rā­de­ru­pa­la­mbha­sta­da­bhā­ve cā­'­pa­ra­kā­ra­ṇa­sā­ka­lye­'­pi <lb n="121,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,35</span>ta­syā­nu­pa­la­mbha i­tya­nva­ya — vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­na­ma­ṅku­rā­di­kā­ryā­ṇā­m | </p>
          <p n="a_529" rend="justify"><lb n="121,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,36</span>a­thā­ṅku­rā­di­ka­rtu­ru­pa­la­bdhi­la­kṣa­ṇa­prā­pta­tva­syā­'­bhā­vā­d na pra­tya­kṣe­ṇa sa­dbhā­vā­'­bhā­va­pra­tī­ti­ri­ti <lb n="121,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,37</span>nā­ṅku­rā­de­sta­da­nva­ya — vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­na­syo­pa­la­bdhi­ryu­ktā | nanu mā bhūt ta­da­nva­ya — vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­no<span type="hard-break">- </span><lb n="121,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,38</span>pa­la­bdhiḥ­, vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­no­pa­la­bdhi­stu yuktā, yathā rū­pā­'­'­lo­ka — ma­na­skā­ra­sā­ka­lye­'­pi ka­dā­ci­d <lb n="121,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,39</span>vi­jñā­na­kā­ryā­nu­tpa­ttyā kā­ra­ṇa­nta­ra­syā­pi tatra sā­ma­rthya­ma­va­sī­ya­te­, yacca ta­tkā­ra­ṇā­nta­raṃ sā indriya<span type="hard-break">- </span><lb n="121,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 121,40</span>śaktiḥ, ta­da­bhā­vā­d rū­pa­jñā­naṃ na saṃ­jā­ta­mi­tya­nu­pa­la­bhya­sva­bhā­va­syā­pi kā­ra­ṇa­sya vya­ti­re­kaḥ kā­rye­ṇā­nu­vi­dhī<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="122" ana="53 lines"/><lb n="122,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,01</span>yamāna u­pa­la­bhyate; na ce­ho­pa­la­bdhi­ma­tkā­ra­ṇa­sya vya­ti­re­ko­'­ṅku­rā­di­kārye­ṇā­nu­vi­dhī­ya­mā­na u­pa­la­bhya­te­, <lb n="122,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,02</span>bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­vya­ti­ri­kta­pṛ­thi­vyā­di­sā­ma­grī­sa­ka­lā'­ṅku­rā­de­ra­va­śyaṃ­bhā­va­da­rśa­nā­t | indriya<span type="hard-break">- </span><lb n="122,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,03</span>śa­kte­ra­ni­tya­tvā­vyā­pa­ka­tve­na vya­ti­re­ka­saṃ­bha­vā­t ta­dvya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­na­syo­pa­la­bdhi­ryu­ktā­, na bu­ddhi­ma­tkā­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="122,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,04</span>ṇa­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­na­sya­; tasya ni­tya­tva­vyā­pa­ka­tve­na vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­nā­bhā­vā­di­ti cet, astu nāmai<span type="hard-break">- </span><lb n="122,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,05</span>vam, ta­thā­'­pī­śva­ra­sya jñāna — prayatna — ci­kī­rṣā­sa­ma­vā­yo­'­ṅku­rā­di­kā­rya­ka­ra­ṇe vyā­pā­raḥ­, tasya sarvadā sarva<span type="hard-break">- </span><lb n="122,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,06</span>trā­'­bhā­vā­t ta­da­nu­vi­dhā­naṃ syāt | </p>
          <p n="a_530" rend="justify"><lb n="122,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,07</span>atha ta­tsa­ma­vā­ya­syā­pi sarvatra sarvadā bhāvād nāyaṃ doṣaḥ, na; tasya ni­tya­tva­vyā­pa­ka­tve satyapi <lb n="122,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,08</span>ta­dvi­śe­ṣa­ṇā­nā­mī­śva­ra­jñā­na — prayatna — ci­kī­rṣā­dī­nā­ma­ni­tya­tvā­t a­vyā­pa­ka­tvā­cca vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­na­mu­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="122,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,09</span>labhyeta | atha ta­jjñā­nā­de­ra­pi ni­tya­tvā­d nāyaṃ doṣaḥ sarvadā ta­rhya­ṅku­rā­di­kā­ryo­tpa­ttiḥ syāt | sarvadā <lb n="122,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,10</span>sa­ha­kā­ri­ṇā­ma­sa­nni­dhā­nā­d neti cet, nanu te'pi ta­jjñā­nā­dyā­ya­tta­ja­nmā­naḥ kiṃ na sarvadā sannidhī<span type="hard-break">- </span><lb n="122,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,11</span>yante ? atha naiva te ta­dā­ya­tto­tpa­tta­ya­sta­rhi taireva kā­rya­tvā­di­he­tu­ra­nai­kā­nti­kaḥ | ta­tsa­ha­kā­ri­ṇā­ma­pi <lb n="122,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,12</span>sarvadā svo­tpa­tti­he­tū­nāṃ sa­kā­ryā­ṇā­ma­sa­nni­dhā­nā­d na sa­rva­do­tpa­dya­nta iti cet, a­na­va­sthā­; tathā ca <lb n="122,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,13</span>a­pa­rā­pa­ra­sa­ha­kā­ri­pra­tī­kṣā­yā­me­vo­pa­kṣī­ṇa­śa­kti­tvā­t ta­jjñā­nā­deḥ pra­kṛ­ta­kā­rya­ka­rtṛ­tvaṃ na ka­dā­ci­da­pi <lb n="122,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,14</span>syāt | ataḥ su­dū­ra­ma­pi gatvā kva­ci­da­va­sthā­mi­ccha­tā nityatvaṃ sa­ha­kā­ri­ṇā­m a­ta­dā­ya­tto­tpa­tti­ka­tvaṃ <lb n="122,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,15</span>vā­'­bhyu­pa­ga­ma­nī­ya­m­, ta­dā­ya­tto­tpa­tti­kā­rya­syā­'­pi ta­jjñā­nā­di­vya­ti­re­ke­ṇā­'­pyu­tpa­tti­ra­bhyu­pa­ga­nta­vyā <lb n="122,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,16</span>iti vṛthā ta­tpa­ri­ka­lpa­nā | nityatve vā pu­na­ra­pi sa­ha­kā­ri­ṇāṃ ta­jjñā­nā­dī­nāṃ ca ni­tya­tvā­t sarvadā <lb n="122,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,17</span>kā­ryo­tpa­tti­pra­sa­ṅgaḥ | tadevaṃ ta­jjñā­nā­dī­nāṃ ca ni­tya­tvā­t sarvadā kā­rya­syo­tpa­tti­ra­nu­tpa­tti­rvā syāt itya<span type="hard-break">- </span><lb n="122,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,18</span>ni­tyā­sta­jjñā­nā­da­yo­'­bhyu­pa­ga­nta­vyāḥ­; tathā ca sati ta­da­nya­sā­ma­grī­sā­ka­lye­'­pya­ṅku­rā­dya­nu­tpa­ttiḥ kadā<span type="hard-break">- </span><lb n="122,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,19</span>cit syāt | sa­ka­la­ta­da­nya­sā­ma­grī­sa­nni­dhā­nā­na­nta­ra­me­va ta­jjñā­nā­dyu­tpa­tte­rna kā­ryā­nu­tpa­ttiḥ ka­dā­ci­t <lb n="122,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,20</span>sā­ma­grī­sā­ka­lye­'­pī­ti cet, sa­ha­kā­ri­kā­ra­ṇa­saṃ­bha­vā­sta­rhi ta­jjñā­nā­da­yaḥ prāptāḥ; anyathā ta­da­na­nta­ro<span type="hard-break">- </span><lb n="122,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,21</span>tpa­tti­ni­ya­mā­bhā­vā­t sa­ha­kā­ri­ṣu satsvapi ka­dā­ci­da­ṅku­rā­dya­nu­tpa­ttiḥ syāt | te tu sa­ha­kā­ri­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="122,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,22</span>sta­jjñā­nā­dya­pre­ri­tā eva ta­jjñā­nā­di ja­na­ya­nto­'­ṅku­rā­di ja­na­ya­nti ki­ma­nta­rga­ḍu­ta­jjñā­nā­di­ka­lpa­na­yā ? <lb n="122,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,23</span>ta­jjñā­nā­di­sa­ha­kṛ­tā eva ta­jjñā­nā­di­kaṃ ja­na­ya­ntī­tya­bhyu­pa­ga­me ta­jjñā­nā­dya­nta­raṃ sa­ha­kā­ri­kā­ra­ṇa­ja<span type="hard-break">- </span><lb n="122,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,24</span>nyamajanyātvā ta­da­na­nta­ra­ma­nu­tpa­dya­mā­naṃ kā­rya­ma­pi ta­jjñā­nā­di­kaṃ ta­da­na­nta­raṃ no­tpā­da­yati, <lb n="122,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,25</span>i­tyā­yā­taḥ sa eva kā­ra­ṇā­nta­ra­sā­ka­lye­'­pya­ṅku­rā­di­kā­ryā­dya­nu­tpa­tti­pra­sa­ṅgaḥ­, sa­ha­kā­ri­bhya­sta­jjñā­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="122,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,26</span>dya­nta­ro­tpa­ttau sa eva prasaṅgaḥ a­na­va­sthā ca | tasyāṃ cā­'­pa­rā­pa­ra­jñā­no­tpā­da­na eva sa­ha­kā­ri­ṇāṃ <lb n="122,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,27</span>sa­rva­do­pa­yo­gā­nna kārye ka­dā­ci­da­pyu­pa­yo­go bhavet | sa­ha­kā­ri­bhiḥ saha ta­jjñā­nā­di­kaṃ ni­ya­me­no­tpa­tti<span type="hard-break">- </span><lb n="122,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,28</span>maditi cet tarhi sa­ha­kā­ri­ṇāṃ ta­jjñā­nā­de­ścai­ka­sā­ma­grya­dhī­na­tva­ma­bhyu­pa­ga­nta­vya­m­; a­nya­thā­'­sa­ha­bhā­vā­t <lb n="122,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,29</span>ta­thai­ka­sā­ma­grī­la­kṣa­ṇaṃ kāraṇaṃ ta­jjñā­nā­di­bhi­ra­nyai­rja­ni­ta­ma­ja­ni­taṃ vā ta­jja­na­ya­ti ? <note ana="accepted" type="text-addition">na cā­ja­ni­ta­m, <lb n="122,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,30</span>tathaiva kā­rya­tvā­de­rhe­to­rvya­bhi­cā­ri­tva­pra­sa­ṅgā­t janitaṃ ta­jjñā­nā­di­ka­ma­bhyu­pa­ga­nta­vya­m­, tacca tena janyena <lb n="122,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,31</span>saha ni­ya­me­no­tpa­dya­mā­naṃ ta­de­ka­sā­ma­gryadhī­na­tva­ma­bhyu­panantaraṃ sā­ma­grya­dhī­naṃ syāt | sā ca sāmagrī <lb n="122,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,32</span>ta­jjñā­nā­nta­re­ṇo­tpā­di­tā ca iti vi­ka­lpa­dva­ye pū­rvo­kta­do­ṣa­dva­ya­pra­sa­ṅgaḥ | prā­ga­na­nta­ro­tpa­tti­ni­ya­mā­bhyu­pa­ga­me <lb n="122,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,33</span>sa­ha­kā­ri­he­tu­bhi­re­ka­sā­ma­grya­dhī­na­ta­yā syāt tatrāpi sai­ka­sā­ma­grī ta­jjñā­nā­dya­nta­re­ṇa preritā ja­na­ya­tī<span type="hard-break">- </span><lb n="122,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,34</span>tya­bhyu­pe­ya­m­; a­nya­thā­'­ce­ta­na­syā­ce­ta­nā­na­dhi­ṣṭhi­ta­sya vā­syā­de­ri­va ja­na­ka­tvā­saṃ­bha­vā­t­, jñā­nā­dya­nta­raṃ <lb n="122,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,35</span>ca preryāt sā­ma­grī­vi­śe­ṣā­t prāgantaraṃ ni­ya­me­no­tpa­dya­mā­naṃ ta­ddhe­tu­bhi­re­ka­sā­ma­grya­dhī­naṃ syāt; anyathā <lb n="122,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,36</span>prāganantaraṃ ni­ya­me­no­tpa­tti­rna syāt | sā­ma­grya­nta­raṃ ca pre­ri­ta­ma­pre­ri­taṃ vā ja­na­ya­tī­ti vi­ka­lpa­dva­ye <lb n="122,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,37</span>do­ṣa­dva­ya­pra­sa­ṅgaḥ­, tenemaṃ doṣaṃ pa­ri­ji­hī­rṣa­tā na ta­jjñā­nā­dyu­tpa­ttiḥ ta­da­na­nta­raṃ saha prā­gvā­'­nanta­ra­ma­bhyu<span type="hard-break">- </span><lb n="122,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,38</span>pa­ga­nta­vyā­, ta­da­na­nta­raṃ saha prā­gvā­'­na­nta­ra­mu­tpa­tti­ni­ya­mā­bhā­ve­'­pi</note> cā­'­ṅku­rā­di­kā­rya­sya tadvyati<span type="hard-break">- </span><lb n="122,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 122,39</span>re­kā­nu­vi­dhā­na­mu­pa­la­bhye­ta­; na co­pa­la­bhya­te­, kṣi­tyu­da­ka — bī­jā­di­kā­ra­ṇa­sā­ma­grī­saṃ­ni­dhā­ne pra­ti­ba­ndhe <pb n="123" ana="46 lines"/><lb n="123,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,01</span>cā­'­sa­ti a­ṅku­rā­di­kā­rya­syā­va­śyaṃ­bhā­va­da­rśa­nā­t | a­ta­sta­jjñā­nā­dya­nu­vi­dhā­na­sya ta­tkā­ra­ṇa­tva­vyā­pa­ka­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="123,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,02</span>nu­pa­la­mbhā­t ta­tkā­ra­ṇa­tvā­bhā­vo­'­ṅku­rā­di­kā­rya­syā­nu­mī­ya­te | ato bādhā vyā­pa­kā­nu­pa­la­bdhyā buddhi<span type="hard-break">- </span><lb n="123,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,03</span>ma­tkā­ra­ṇā­nu­mā­na­sya | </p>
          <p n="a_531" rend="justify"><lb n="123,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,04</span>bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇā­nu­mā­ne­nai­va vyā­pa­kā­nu­pa­la­bdhiḥ kasmānna bādhyate ? lo­ha­le­khyaṃ va­jra­m­, pārthiva<span type="hard-break">- </span><lb n="123,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,05</span>tvāt, kā­ṣṭha­va­di­tya­nu­mā­ne­na pratyakṣaṃ tasya ta­da­le­khya­tva­grā­ha­kaṃ kiṃ na bādhyate iti sa­mā­na­m | pra­tya­kṣe­ṇa <lb n="123,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,06</span>ta­dvi­ṣa­ya­sya bā­dhi­ta­tvā­nna tena tad bādhyata iti ced, bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­tvā­nu­mā­na­syā­pi tarhi vyāpakā<span type="hard-break">- </span><lb n="123,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,07</span>nu­pa­la­bdhyā vi­ṣa­ya­sya bā­dhi­ta­tvā­t kathaṃ ta­dbā­dha­ka­tva­m ? bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­tvā­nu­mā­ne­nai­va vyā­pa­kā­nu­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="123,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,08</span>la­bdhe­rvi­ṣa­ya­sya bā­dhi­ta­tvā­nna ta­dbā­dha­ka­tva­mi­ti cet, na; pā­rthi­va­tvā­nu­mā­ne­na ta­da­le­khya­tva­grā­ha­ka­sya <lb n="123,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,09</span>pra­tya­kṣa­sya bā­dhi­ta­vi­ṣa­ya­tvā­nna ta­dbā­dha­ka­tva­mi­tya­pi vaktuṃ śa­kya­tvā­t | atha ta­da­nu­mā­na­sya ta­dā­bhā­sa­tvā­d <lb n="123,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,10</span>na pra­kṛ­ta­pra­tya­kṣa­vi­ṣa­ya­bā­dha­ka­tva­m­, nai­ta­t­; i­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣa­pra­sa­ṅgā­t | tathāhi — pra­tya­kṣa­bā­dhi­ta­vi­ṣa <lb n="123,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,11</span>yatvāt ta­da­nu­mā­na­sya ta­dā­bhā­sa­tva­m­, tasya ta­dā­bhā­sa­tvā­t pra­tya­kṣa­sya tadbādhi­ta­vi­ṣa­ya­tve­nā­'<span type="hard-break">- </span><lb n="123,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,12</span>ta­dā­bhā­sa­tvā­t ta­dvi­ṣa­ya­bā­dha­ka­tva­m iti vya­kta­mi­ta­re­ta­rā­śra­ya­tva­m | a­thā­nu­mā­nā­bā­dhi­ta­vi­ṣa­ya­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="123,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,13</span>ni­ba­ndha­naṃ na ta­tpra­tya­kṣa­syā­'­ta­dā­bhā­sa­tva­m kiṃ tarhi sva­pa­ri­cche­dyā­vya­bhi­cā­ra­ni­ba­ndha­na­m ? na­nve­va­ma­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="123,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,14</span>mā­na­syā­pi sva­sā­dhyā­'­vya­bhi­cā­ra­ni­ba­ndha­naṃ kiṃ nā­'­ta­dā­bhā­sa­tva­ma­pya­bhyu­pa­ga­ma­vi­ṣa­yaḥ ? a­thā­'­bā­dhi<span type="hard-break">- </span><lb n="123,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,15</span>ta­vi­ṣa­ya­tve sati tasya tadeva sva­sā­dhyā­'­vya­bhi­cā­ri­tvaṃ pa­ri­sa­mā­pya­te | na­nve­va­ma­bā­dhi­ta­vi­ṣa­ya­tva­sya <lb n="123,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,16</span>pra­ti­pa­ttu­ma­śa­kte­rna kva­ci­da­pi sva­sā­dhyā­'­vya­bhi­cā­ri­tva­syā­nu­mā­ne­'­ta­dā­bhā­sa­tva­ni­ba­ndha­na­sya pra­si­ddhiḥ­; na <lb n="123,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,17</span>hi bā­dhā­'­nu­pa­la­mbhā­d bā­dhā­'­bhā­vaḥ­, tasya vi­dya­mā­na­bā­dha­ke­ṣva­pya­nu­tpa­nna­bā­dha­ka­pra­ti­pa­tti­ṣu bhāvāt | <lb n="123,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,18</span>atha yatra bā­dha­ka­sa­dbhā­va­sta­tra prāgū bā­dha­kā­nu­pa­la­mbhe­'­pyu­tta­ra­kā­la­ma­va­śyaṃ­bhā­vi­nī bā­dha­ko­pa­la­bdhiḥ­, <lb n="123,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,19</span>yatra tu na ka­dā­ci­d bā­dha­ko­pa­la­bdhi­sta­tra na ta­dbhā­vaḥ­, a­sa­de­ta­t­; na hya­rvā­gū­dṛ­śā bā­dha­kā­'­nu­pa­la­mbha<span type="hard-break">- </span><lb n="123,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,20</span>mātreṇa ‘na ka­dā­ca­nā­pya­tra bā­dha­ko­pa­la­bdhi­rbha­vi­ṣya­ti­’ iti jñātuṃ śa­kya­m­, sva­saṃ­ba­ndhi­no­'­nu­pa­la­mbha<span type="hard-break">- </span><lb n="123,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,21</span>syā­nai­kā­nti­ka­tvā­t­, sa­rva­saṃ­ba­ndhi­no­'­si­ddha­tvā­t­; na hya­sa­rva­vi­t ‘­sa­rve­ṇā­pya­tra bādhakaṃ no­pa­la­bhya­te <lb n="123,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,22</span>u­pa­la­psya­te vā’ i­tya­va­sā­tuṃ kṣamaḥ | nā'pi bā­dha­kā­bhā­vo­'­bhā­va­grā­hi­pra­mā­ṇā­va­se­yaḥ­, tasya ni­ṣi­ddha­tvāt <lb n="123,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,23</span>ni­ṣe­tsya­mā­na­tvā­cca | na cā­'­jñā­to bā­dha­kā­bhā­vo­'­nu­mā­nā­ṅgaṃ pa­kṣa­dha­rma­tvā­di­va­t | na ca sva­sā­dhyā­vya<span type="hard-break">- </span><lb n="123,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,24</span>bhi­cā­ri­tva­ni­śca­yā­de­va bā­dha­kā­bhā­va­ni­śca­yaḥ­, ta­nni­śca­ya­ma­nta­re­ṇa tva­da­bhi­prā­ye­ṇa sva­sā­dhyā­vya­bhi­cā­ri<span type="hard-break">- </span><lb n="123,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,25</span>tva­syā­'­pa­ri­sa­mā­pta­tve­na ni­śca­yā­yo­gā­t | tasmāt pa­kṣa­dha­rma­tvā­'­nva­ya — vya­ti­re­ka­ni­śca­ya­la­kṣa­ṇa­sva­sā<span type="hard-break">- </span><lb n="123,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,26</span>dhyā­vi­nā­bhā­vi­tva­sya pra­kṛ­tā­nu­mā­ne­'­pi sa­dbhā­vā­t pra­tya­kṣa­va­d na tasyāpi ta­dā­bhā­sa­tva­m | atha <lb n="123,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,27</span>vi­pa­rya­ye bā­dha­ka­pra­mā­ṇā­bhā­vā­t pā­rthi­va­tvā­nu­mā­na­sya nā­nta­rvyā­pti­ri­ti ta­dā­bhā­sa­tva­m­, evaṃ tarhi <lb n="123,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,28</span>kā­rya­tvā­nu­mā­ne­'­pi vi­pa­rya­ye bā­dha­ka­pra­mā­ṇā­bhā­vā­d vyā­ptya­bhā­va­ta­sta­dā­bhā­sa­tva­mi­ti na vyā­pa­kā­nu­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="123,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,29</span>la­bdhi­vi­ṣa­ya­bā­dha­ka­tā | atha pratyakṣaṃ nā­nu­mā­ne­na bādhyata iti lo­ha­le­khya­tvā­nu­mā­na­sya na ta­da­le­khya<span type="hard-break">- </span><lb n="123,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,30</span>tva­grā­ha­ka­pra­tya­kṣa­bā­dha­ka­tā­, kathaṃ tarhi de­śā­nta­ra­prā­pti­li­ṅga­ja­ni­tā­'­nu­mā­ne­na sthi­ra­ca­ndrā­'­rka­grā­hi­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="123,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,31</span>tyakṣasya bādhā ? atha tasya pra­tya­kṣā­bhā­sa­tvā­da­nu­mā­ne­na bādhā, nanu ku­ta­sta­sya ta­dā­bhā­sa­tva­m ? <lb n="123,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,32</span>a­nu­mā­ne­na bā­dhi­ta­vi­ṣa­ya­tvā­di­ti cet, nanu ta­de­ve­ta­re­ta­rā­śra­ya­tva­m — a­nu­mā­ne­na bā­dhi­ta­vi­ṣa­ya­tvā­t <lb n="123,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,33</span>tasya ta­dā­bhā­sa­tva­m­, tasya ta­dā­bhā­sa­tve ca tena a­bā­dhi­ta­vi­ṣa­ya­tvā­da­nu­mā­na­syā­'­ta­dā­bhā­sa­tve­na <lb n="123,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,34</span>ta­dvi­ṣa­ya­bā­dha­ka­tva­m iti vya­kta­mi­ta­re­ta­rā­śra­ya­tva­m | tasmāt sva­grā­hyā­vya­bhi­cā­ra eva sarvatra prāmā<span type="hard-break">- </span><lb n="123,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,35</span>ṇya­ni­ba­ndha­na­m | sa ca vyā­pa­kā­nu­pa­la­bdhau pa­kṣa­dha­rmā­'­nva­ya­vya­ti­re­ka­sva­rū­paḥ pra­mā­ṇa­pa­ri­ni­ści­to vidyate <lb n="123,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,36</span>iti tasyā eva sva­sā­dhya­pra­ti­pā­da­ka­tve­na prā­mā­ṇya­m na pu­na­rbu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇā­nu­mā­na­sya­, tatra svasādhyā<span type="hard-break">- </span><lb n="123,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,37</span>vya­bhi­cā­rā­bhā­va­sya pra­da­rśi­tatvāt | </p>
          <p n="a_532" rend="justify"><lb n="123,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,38</span>na ca vyā­pa­kā­nu­pa­la­bdhā­va­pi pa­kṣa­dha­rma­tvā­'­nva­ya — vya­ti­re­ka­ni­śca­ya­sya sva­sā­dhyā­vya­bhi­cā­ri­tva­ni­śca<span type="hard-break">- </span><lb n="123,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,39</span>ya­la­kṣa­ṇa­syā­bhā­va iti vaktuṃ yu­kta­m­, yato vyā­pa­kā­nu­pa­la­bdhe­stā­va­t pa­kṣa­vyā­pa­ka­tva­ni­śca­yaḥ prā­ge­vo­ktaḥ | <lb n="123,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,40</span>vipakṣe bā­dha­ka­pra­mā­ṇa­sa­dbhā­vā­d anvaya — vya­ti­re­kā­va­pi ta­trā­'­va­ga­mye­te­, ta­tkā­ra­ṇe­ṣu hi ku­mbhā­di­ṣu <lb n="123,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,41</span>ta­da­nva­ya — vya­ti­re­ka­nu­vi­dhā­na­syo­pa­la­bdhi­sta­da­nu­pa­la­bdhe­rbā­dha­kaṃ pra­mā­ṇa­m | athavā ta­tkā­ra­ṇa­tvaṃ tadanva<span type="hard-break">- </span><lb n="123,42"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 123,42</span>ya — vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­ne­na vyā­pta­m­, ta­da­bhā­ve ta­tkā­ra­ṇa­tvā­saṃ­bha­vā­t­; ta­da­bhā­ve­'­pi bha­va­ta­sta­tkā­ra­ṇa­tve sarvaṃ <pb n="124" ana="50 lines"/><lb n="124,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,01</span>sarvasya kāryaṃ kāraṇaṃ ca syāt, na kvacid kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va­vya­va­sthā­; anvaya — vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­naṃ <lb n="124,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,02</span>hi kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va­vya­va­sthā­ni­ba­ndha­na­m­, ta­da­bhā­ve­'­pi kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vaṃ ka­lpa­ya­taḥ ki­ma­nya­t tadvyava<span type="hard-break">- </span><lb n="124,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,03</span>sthā­ni­ba­ndha­naṃ syād iti ? a­to­'­ti­vyā­pti­pa­ri­hā­re­ṇa kva­ci­de­va kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va­vya­va­sthā­mi­ccha­tā <lb n="124,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,04</span>ta­da­bhā­ve kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vo nā­bhyu­pa­ga­nta­vya i­tya­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­ne­na kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vo vyāptaḥ, <lb n="124,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,05</span>sa ya­tro­pa­la­bhya­te ta­trā­nva­ya — vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­na­saṃ­ni­dhā­pa­ne­na ta­da­bhā­vaṃ bādhata i­tya­nu­mā­na­si­ddho vyati<span type="hard-break">- </span><lb n="124,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,06</span>rekaḥ; ta­tsi­ddhe­ścā­nva­yo­'­pi siddhaḥ | tathāhi — ya eva sarvatra sā­dhyā­bhā­ve sā­dha­nā­bhā­va­la­kṣa­ṇo vyati<span type="hard-break">- </span><lb n="124,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,07</span>rekaḥ sa eva sādhana­sa­dbhā­ve­'­va­śyaṃ­ta­yā sā­dhya­sa­dbhā­va­sva­rū­po­'­nva­ya iti vyā­pa­kā­nu­pa­la­bdheḥ pa­kṣa­dha­rma<span type="hard-break">- </span><lb n="124,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,08</span>tvā­nva­ya­vya­ti­re­ka­la­kṣa­ṇaḥ sā­dhyā­vya­bhi­cā­raḥ pra­mā­ṇa­taḥ siddhaḥ | na caivaṃ kā­rya­tvā­de­ra­ya­ma­vi­nā­bhā­vaḥ <lb n="124,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,09</span>saṃ­bha­va­ti­, pa­kṣa­vyā­pa­ka­tve sa­tya­nva­ya — vya­ti­re­ka­yo­ra­bhā­va­sya vi­pa­rya­ye bā­dha­ka­pra­mā­ṇā­bhā­va­taḥ pratipā<span type="hard-break">- </span><lb n="124,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,10</span>di­ta­tvā­t | </p>
          <p n="a_533" rend="justify"><lb n="124,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,11</span>api ca, bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­tve ta­nvā­dī­nāṃ sādhye ta­dvi­pa­rya­yo­'­bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇāḥ pa­ra­mā­ṇvā­da­yaḥ­, na <lb n="124,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,12</span>ca tebhyo bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­sā­dhya­vyā­vṛ­tti­ni­mi­tta­kā­rya­tvā­di­ni­vṛ­tti­pra­ti­pā­da­ka­pra­mā­ṇa­pra­vṛ­ttiḥ siddhā, <lb n="124,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,13</span>gha­ṭā­de­ra­va­ya­vi­tva­ni­rā­ka­ra­ṇe­na vi­śi­ṣṭā­va­sthā­prā­pta­pa­ra­mā­ṇu­rū­pa­tvā­t | na ca tebhyo bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­vyā­vṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="124,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,14</span>ttikṛtā kā­rya­tva­vyā­vṛ­ttiḥ pra­tya­kṣa­taḥ siddhā, bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­ni­mi­tta­kā­rya­tva­grā­ha­ka­tve­na pra­tya­kṣa­sya pratya<span type="hard-break">- </span><lb n="124,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,15</span>kṣā­nu­pa­la­mbha­śa­bda­vā­cya­sya tatra pra­vṛ­tteḥ­, pa­ra­mā­ṇva­nta­rā­saṃ­sṛ­ṣṭa­pa­ra­mā­ṇū­nāṃ ca pra­tya­kṣa­bu­ddhā­va­pra­ti­bhā­sa­nā­nna <lb n="124,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,16</span>tataḥ sā­dhya­vyā­vṛ­tti­pra­yu­ktā sā­dha­na­vyā­vṛ­tti­pra­ti­pa­ttiḥ | nā­pya­bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇe­ṣu kā­rya­tvā­de­ra­da­rśa­nā­t <lb n="124,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,17</span>sā­ka­lye­na tato vya­ti­re­ka­si­ddhiḥ­, sva­saṃ­ba­ndhi­no­'­da­rśa­na­sya pa­ra­ce­to­vṛ­tti­vi­śe­ṣai­ra­nai­kā­nti­ka­tvā­t sarva<span type="hard-break">- </span><lb n="124,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,18</span>saṃ­ba­ndhi­no­'­si­ddha­tvā­t­; na tato vi­pa­kṣā­ddhe­to­rvyā­ptyā vya­ti­re­ka­si­ddhiḥ | nā'pi pa­ra­mā­ṇvā­dī­nā­ma­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="124,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,19</span>mā­nā­nni­tya­tva­si­ddhe­ra­kā­rya­tva­sya kā­rya­tva­vi­ru­ddha­sya teṣu sa­dbhā­vā­t tato vyā­va­rta­mā­naḥ kā­rya­tva­la<span type="hard-break">- </span><lb n="124,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,20</span>kṣaṇo he­tu­rbu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­tve­nā­'­nvi­taḥ si­dhya­ti­, kā­rya­tva­syā­bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­tve­na vi­ro­dhā­si­ddhe­ra­ṅku­rā<span type="hard-break">- </span><lb n="124,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,21</span>di­ṣva­bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­ni­ṣpā­dye­ṣva­pi tasya saṃ­bha­vā­t | atha ni­tye­bhyo­'­kṛ­ta­tvā­de­va kāryatvaṃ vyā­vṛ­tta­m­, <lb n="124,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,22</span>u­tpa­tti­ma­tāṃ cā­ṅku­rā­dī­nāṃ bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­pū­rva­ka­tve­na pa­kṣī­kṛ­ta­tvā­nna tai­rhe­to­rvya­bhi­cā­ra ā­śa­ṅka­nī­ya <lb n="124,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,23</span>iti teṣu va­rta­mā­naḥ kā­rya­tva­la­kṣa­ṇo he­tu­rbu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­tve­nā­nvi­taḥ siddhaḥ | syā­de­ta­t yadi pa­kṣī­ka­ra­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="124,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,24</span>mā­tre­ṇai­vā­'­bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­tvā­bhā­va­ste­ṣu siddhaḥ syāt, ta­thā­'­bhyu­pa­ga­me vā pa­kṣī­ka­ra­ṇā­de­va sā­dhya­si­ddhe­rhe<span type="hard-break">- </span><lb n="124,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,25</span>tū­pā­dā­naṃ vyartham | atha ta­tsa­hi­tā­t sā­dhya­ni­rde­śā­t ta­da­bhā­va­si­ddhiḥ­, kathaṃ sā­ka­lye­nā­'­ni­ści­ta­vya<span type="hard-break">- </span><lb n="124,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,26</span>ti­re­kā­t kā­rya­tvā­nni­tya­vya­ti­ri­ktā­nāṃ sa­rve­ṣā­ma­ṅku­rā­dī­nā­ma­bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­tvā­bhā­va­si­ddhiḥ ? ta­da­bhā­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="124,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,27</span>siddhau ca na sā­ka­lye­na vya­ti­re­ka­ni­śca­ya iti i­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣaḥ kathaṃ na syāt ? tadevaṃ vyāptyā <lb n="124,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,28</span>vya­ti­re­kā­si­ddhau na sā­ka­lye­nā­nva­ya­si­ddhiḥ­, ta­da­si­ddhau ca na vya­ti­re­ka­si­ddhi­ri­ti na kā­rya­tvā­de­rhe­toḥ <lb n="124,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,29</span>pra­kṛ­ta­sā­dhya­sā­dha­ka­tva­m | na ca sa­rvā­nu­mā­ne­ṣve­ṣa doṣaḥ sa­mā­naḥ­, anyatra vi­pa­rya­ye bā­dha­ka­pra­mā­ṇa­ba­lā<span type="hard-break">- </span><lb n="124,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,30</span>danvaya — vya­ti­re­ka­si­ddheḥ | na ca prakṛte hetau ta­da­stī­tya­sa­kṛ­dā­ve­di­tam | tena ‘­sā­dhyā­bhā­ve he­to­ra­bhā­vaḥ <lb n="124,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,31</span>sva­sā­dhya­vyā­pta­tvā­de­va siddhaḥ’ iti ni­ra­sta­m­, ya­tho­kta­pra­kā­re­ṇa sva­sā­dhya­vyā­pta­tva­sya pra­kṛ­ta­he­to­ra­saṃ­bha<span type="hard-break">- </span><lb n="124,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,32</span>vāt | ‘­nā­'­pi dha­rmya­si­ddha­tā’ iti, e­ta­da­pi ni­ra­sta­m­; dha­rmya­si­ddha­tva­sya prāk pra­ti­pā­di­tatvāt | <lb n="124,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,33</span>‘­kā­rya­kā­ra­ṇa­sa­ṅghā­ta­’ i­tyā­di­kastu gra­ntho­'­yu­kta­tve­na pra­ti­pā­di­taḥ | ata e­ve­śva­rā­va­ga­me pra­mā­ṇā­bhā­vaḥ­, <lb n="124,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,34</span>ta­tpra­ti­pā­da­ka­pra­mā­ṇa­sya sa­mā­na­do­ṣa­tve­nā­nya­syā­'­pya­ce­ta­no­pā­dā­na­tvā­de­rni­rā­kṛ­ta­tvā­t | </p>
          <p n="a_534" rend="justify"><lb n="124,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,35</span>ya­cco­kta­m ‘­nā­'­pi he­to­rvi­śe­ṣa­vi­ru­ddha­tā­’ ityādi, ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; yato yadi kā­rya­mā­trā­t <lb n="124,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,36</span>kā­ra­ṇa­mā­traṃ tanvādeḥ sādhyate tadā vyā­pti­si­ddhe­rna vi­ru­ddhā­va­kā­śaḥ | atha bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­pū­rva­ka­tvaṃ <lb n="124,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,37</span>sādhyate tadā tatra vyā­pte­ra­si­ddha­tvaṃ pra­ti­pā­di­ta­me­va | yadi pu­na­rgha­ṭā­dau kāryatvaṃ bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­sa­ha<span type="hard-break">- </span><lb n="124,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,38</span>ca­ri­ta­mu­pa­la­bdha­mi­ti pṛ­thi­vyā­dā­va­pi tat sā­dhya­te­; tathā sati dṛ­ṣṭā­nte­'­nī­śva­rā­'­sa­rva­jña — kṛ­tri­ma­jñā<span type="hard-break">- </span><lb n="124,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,39</span>na­śa­rī­ra­saṃ­ba­ndhi­ka­rtṛ­pū­rva­ka­tvaṃ kā­rya­tva­syo­pa­la­bdha­mi­ti ta­ta­stā­dṛ­gbhū­ta­me­va kṣityādau si­ddhi­mā­sā­da­ya­ti <lb n="124,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 124,40</span>na tu ta­tsa­ha­ca­ri­ta­tve­nā­'­dṛ­ṣṭa­mī­śva­ra­tvā­di­vi­ru­ddha­dha­rma­ka­lā­po­pe­ta­bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­pū­rva­ka­tva­m­; na hi mahā<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="125" ana="52 lines"/><lb n="125,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,01</span>na­sa­pra­de­śe­'­gni­sa­ha­ca­ri­ta­mu­pa­la­bdhaṃ dhū­ma­mā­traṃ gi­ri­śi­kha­rā­dā­vu­pa­la­bhya­mā­na­ma­gni­vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­si­to­da<span type="hard-break">- </span><lb n="125,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,02</span>ka­ga­ma­kaṃ yu­kta­m­, a­ti­pra­sa­ṅgā­t | yaccoktam ‘­pū­rvo­kta­vi­śe­ṣa­ṇā­nāṃ dha­rmi­vi­śe­ṣa­rū­pā­ṇāṃ vya­bhi­cā­rā­t­’ <lb n="125,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,03</span>i­tyā­di­, ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; yā­dṛ­gbhū­taṃ hi kāryatvaṃ gha­ṭā­dā­va­nī­śva­rā­di­dha­rmo­pe­ta­bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­tve­na <lb n="125,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,04</span>vyā­pta­mu­pa­la­bdhaṃ tā­dṛ­gbhū­taṃ ta­da­nya­trā­pi jī­rṇa­prā­sā­dā­dā­vu­pa­la­bhya­mā­na­ma­kri­yā­da­rśi­no­'­pi ta­thā­bhū­ta­ka­rtṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="125,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,05</span>pū­rva­ka­tva­pra­ti­pa­ttiṃ ja­na­ya­ti | na ca tatra ke­na­ci­da­nī­śva­ra­tvā­di­dha­rme­ṇa vya­bhi­cā­raḥ ka­dā­ci­t kenā'<span type="hard-break">- </span><lb n="125,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,06</span>pyu­pa­la­bhya­te | ta­thā­bhū­ta­sā­dhya­vyā­pta­he­tū­pa­la­mbha eva tatra ta­da­vya­bhi­cā­raḥ­, sa cedasti ka­tha­ma­nī­śva­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="125,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,07</span>tvā­di­dha­rmā­ṇāṃ vya­bhi­cā­rā­da­sā­dhya­tvaṃ sa­ce­ta­sā vaktuṃ yu­kta­m­; anyathā dhū­mā­da­gni­pra­ti­pa­ttā­va­pi <lb n="125,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,08</span>bhā­sva­ra­rū­pa­saṃ­ba­ndhā­di­dha­rmā­ṇāṃ vya­bhi­cā­rā­t ta­thā­bhū­ta­syā­gne­ra­sā­dhya­tvaṃ syāt | etena ‘­pū­rva­smā­ddhe­toḥ <lb n="125,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,09</span>sva­sā­dhya­si­ddhā­vu­tta­re­ṇa pū­rva­si­ddha­syai­va sādhyasya kiṃ viśeṣaḥ sā­dhya­te­, ā­ho­svi­t pū­rva­he­toḥ svasā<span type="hard-break">- </span><lb n="125,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,10</span>dhya­si­ddhi­pra­ti­ba­ndhaḥ kri­ya­te­’ ? ityādi sarvaṃ ni­ra­sta­m­, yato yadi kā­rya­tva­mā­traṃ he­tu­tve­na kṣityādau <lb n="125,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,11</span>sā­dhya­sā­dha­ka­tve­no­pā­dī­ya­te tadā tasya saṃ­di­gdha­vi­pa­kṣa­vyā­vṛ­tti­ka­tve­na bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­pū­rva­ka­tvā­'­sā<span type="hard-break">- </span><lb n="125,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,12</span>dha­ka­tva­m | atha ghaṭādau bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­tve­na vyāptaṃ yat kāryatvaṃ tat tatra he­tu­tve­no­pā­dī­ya­te­, tat <lb n="125,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,13</span>ta­trā­si­ddha­mi­ti kathaṃ tat tatra bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­tva­syā­pi ga­ma­ka­m ? i­tya­vi­śi­ṣṭa­sya kā­rya­tva­sya vyāptya<span type="hard-break">- </span><lb n="125,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,14</span>bhā­vā­de­vā­pa­ra­vi­śe­ṣa­sā­dha­ka­he­tu­vyā­pā­ra­ma­nta­re­ṇā­'­pi kā­rya­tva­sya hetoḥ sva­sā­dhya­sā­dha­ka­tva­vyā­ghā­taḥ <lb n="125,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,15</span>saṃ­bha­va­tye­va­, kā­rya­tva­vi­śe­ṣa­sya tu ta­trā­si­ddha­tvā­de­va sā­dhyā­si­ddhi­la­kṣa­ṇa­sta­dvi­ghā­taḥ | </p>
          <p n="a_535" rend="justify"><lb n="125,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,16</span>yattu ‘­śa­bda­sya kṛ­ta­ka­tvā­da­ni­tya­tva­si­ddhau he­tva­nta­re­ṇa gu­ṇa­tva­si­ddhā­va­pi na pūrvasya kṣatiḥ’ iti, <lb n="125,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,17</span>ta­da­pya­cā­ru­; guṇatvaṃ hi dra­vyā­śri­ta­tvā­di­dha­rma­yu­kta­tva­mu­cya­te­, ta­cce­ccha­bde si­ddhi­mā­sā­da­ya­ti tadā <lb n="125,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,18</span>pū­rva­he­tu­sā­dhi­ta­ma­ni­tya­tvaṃ tatra vyā­ha­nya­ta eva; na hya­nu­tpa­nna­sya ta­syā­'­sa­ttvā­de­va dra­vyā­śri­ta­tva­m <lb n="125,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,19</span>gu­ṇa­tva­sa­ma­vā­yo vā saṃ­bha­va­ti­; u­tpa­nna­syā­pyu­tpa­ttya­na­nta­ra­dhvaṃ­si­tve­na tanna saṃ­bha­va­ti | na ca ta­dā­śri­ta­sya <lb n="125,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,20</span>u­tpa­ttyā­di­ka­me­va tat, kha­ra­vi­ṣā­ṇā­de­ra­pi ta­ttva­pra­sa­ṅgā­di­tyā­di ā­śra­yā­dā­va­si­ddha­tvaṃ hetoḥ pra­ti­pā­da<span type="hard-break">- </span><lb n="125,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,21</span>ya­dbhi­rni­rṇī­ta­mi­ti na pu­na­ru­cya­te | sa­rva­tho­tpā­da­ka­kā­ra­ṇavya­kti­vya­ti­ri­kta­sya kṣa­ṇa­mā­tra­sthi­te­rgu­ṇa­tvaṃ <lb n="125,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,22</span>na saṃ­bha­va­ti ta­tsaṃ­bha­ve ca kṣa­ṇi­ka­tvaṃ vyā­ha­nya­ta iti pra­ti­pā­da­yi­ṣyā­maḥ | dvitīye tu vikalpe ‘na ca <lb n="125,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,23</span>dha­rmi­vi­śe­ṣa­vi­pa­rya­yo­dbhā­va­ne­na ka­sya­ci­da­pi rū­pa­syā­bhā­vaḥ ka­thya­te­’ iti yaduktam, ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; <lb n="125,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,24</span>yato ya­dya­nyā­dṛ­śa­sya dharmiṇaḥ ku­ta­ści­ddhe­toḥ kṣityādau siddhiḥ syāt tadā yu­jye­tā­'­pi vaktum — <lb n="125,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,25</span>dharmi­vi­śe­ṣa­vi­pa­rya­yo­dbhā­va­ne­na na ka­sya­ci­ddhe­tu­rū­pa­syā­bhā­va iti, ta­thā­bhū­tasya tu dharmiṇo na pra­kṛ­ta­sā<span type="hard-break">- </span><lb n="125,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,26</span>dha­nā­da­va­ga­ma iti pra­ti­pā­di­ta­m | ata e­vā­ga­mā­d he­tva­nta­rā­d vā na tatra vi­śe­ṣa­si­ddhiḥ­, buddhima<span type="hard-break">- </span><lb n="125,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,27</span>tkā­ra­ṇa­syai­va dharmiṇaḥ kṣi­tyā­di­ka­rtṛ­tve­nā­si­ddha­tvā­t | tataḥ ‘taccā­'­nva­ya­vya­ti­re­ki­pūrvaṃ ke­va­la­vya­ti­re<span type="hard-break">- </span><lb n="125,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,28</span>ki­saṃ­jña­kaṃ tadeva cā­nva­ya­vya­ti­re­ki­la­kṣa­ṇaṃ pa­kṣa­dha­rma­tā­pra­sā­dā­d vi­śe­ṣa­sā­dha­na­m­’ iti pra­ti­pā­da­naṃ <lb n="125,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,29</span>dū­rā­pā­sta­m­, dha­rmya­si­ddhau ta­dvi­śe­ṣa­si­ddhe­rdū­ro­tsā­ri­ta­tvā­t | ata eva ‘ya i­ttha­mbhū­ta­sya pṛ­thi­vyā­deḥ <lb n="125,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,30</span>karttā ni­ya­me­nā­'­sā­va­kṛ­tri­ma­jñā­na­saṃ­ba­ndhī śa­rī­ra­ra­hi­taḥ sarvajña eka ityevaṃ yadā vi­śe­ṣa­si­ddhi­sta­dā <lb n="125,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,31</span>na vi­śe­ṣa­vi­ru­ddhā­nā­ma­va­kā­śaḥ­’ iti niḥ­sā­ra­ta­yā vya­va­sthi­ta­m | </p>
          <p n="a_536" rend="justify"><lb n="125,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,32</span>yattūktam ‘­śa­rī­ra­saṃ­ba­ndha­sya tāvad vyā­ptya­bhā­ve­na tatra ni­rā­kṛ­tiḥ­, śa­rī­rā­nta­ra­ra­hi­ta­syā­'­pyā­tma­naḥ <lb n="125,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,33</span>śa­rī­ra­dhā­ra­ṇa — pre­ra­ṇa­kri­yā­su yathā vyā­pā­ra­sta­the­śva­ra­syā­pi kṣi­tyā­di­kā­rye­’ iti, ta­da­pya­yu­kta­m­; apa<span type="hard-break">- </span><lb n="125,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,34</span>ra­śa­rī­ra­ra­hi­ta­tve­'­pyā­tma­naḥ śa­rī­ra­saṃ­ba­ddha­syai­va ta­ddhā­ra­ṇā­di­ka­rtṛ­tvo­pa­la­bdhe­rī­śva­ra­syā­pi śa­rī­ra­saṃ­ba­ddha­syai­va <lb n="125,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,35</span>kā­rya­ka­rtṛ­tva­ma­bhyu­pa­ga­nta­vya­mi­ti pra­ti­pā­di­tatvāt | yadi ca śa­rī­ra­saṃ­ba­ndhā­bhā­ve­'­pi tasya kṣityādi<span type="hard-break">- </span><lb n="125,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,36</span>kā­rya­ka­rtṛ­tvaṃ tadā va­kta­vya­m — kiṃ pu­na­sta­t tatra ? jñāna — cikīrṣā — pra­ya­tnā­nāṃ sa­ma­vā­yaḥ tat ta­tro­kta­me­ve­ti <lb n="125,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,37</span>cet, na; sa­ma­vā­ya­sya ni­ṣi­ddha­tvāt | na ca ku­mbha­kā­rā­dau śa­rī­ra­saṃ­ba­ndha­vya­ti­re­ke­ṇā­'­nya­t ka­rtṛ­tva­mu<span type="hard-break">- </span><lb n="125,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,38</span>pa­la­bdha­mi­tī­śva­re­'­pi tadeva pa­ri­ka­lpa­nī­ya­m­, dṛ­ṣṭā­nu­sā­ri­tvā­t ka­lpa­nā­yāḥ | na ca śa­rī­ra­vya­ti­re­ke­ṇa <lb n="125,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 125,39</span>jñāna — cikīrṣā — pra­ya­tnā­nā­ma­pi sadbhāvaḥ kva­ci­da­pyu­pa­la­bdha iti ne­śva­re­'­pi ta­da­bhā­ve­'­sā­va­bhyu­pa­ga<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="126" ana="46 lines"/><lb n="126,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,01</span>ntavyaḥ | tathāhi — jñā­nā­dī­nā­mu­tpa­ttā­vā­tmā sa­ma­vā­yi­kā­ra­ṇa­m­, ātma — ma­naḥ­saṃ­yo­go­'­sa­ma­vā­yi­kā­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="126,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,02</span>ṇam, śa­rī­rā­di ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­m­; na ca kā­ra­ṇa­tra­yā­bhā­ve pareṇa kā­ryo­tpa­tti­ra­bhyu­pa­ga­mya­te | na cā­'­sa­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="126,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,03</span>vā­yi­kā­ra­ṇā­tma — ma­naḥ­saṃ­yo­gā­di­sa­dbhā­va ī­śva­re­'­bhyu­pa­ga­ta iti na jñā­nā­de­ra­pi tatra bhāvaḥ | </p>
          <p n="a_537" rend="justify"><lb n="126,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,04</span>a­thā­sa­ma­vā­yi­kā­ra­ṇā­de­ra­bhā­ve­'­pi tatra jñā­nā­dyu­tpa­tti­sta­rhi ni­mi­tta­kā­ra­ṇe­śva­ra­vya­ti­re­ke­ṇā­ṅku­rā­deḥ <lb n="126,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,05</span>kimiti no­tpa­tti­ryu­ktā ? atha jñā­nā­dya­bhā­ve ta­da­na­dhi­ṣṭhi­tā­nāṃ ka­tha­ma­ce­ta­nā­nāṃ ta­du­pā­dā­nā­dī­nāṃ pravṛttiḥ <lb n="126,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,06</span>vā­syā­di­va­da­ce­ta­na­sya ce­ta­nā­na­dhi­ṣṭhi­ta­sya pra­vṛ­ttya­da­rśa­nā­t ? pra­vṛ­ttā­va­pi ni­ra­bhi­prā­yā­ṇāṃ deśa — kālā<span type="hard-break">- </span><lb n="126,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,07</span>'­'­kā­ra­ni­ya­mo na syāt, ta­da­dhi­ṣṭhi­ta­syai­va tasya ta­nni­ya­ta­tva­da­rśa­nā­t | nanvevaṃ ce­ta­na­syā­pi ce­ta­nā­nta­rā<span type="hard-break">- </span><lb n="126,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,08</span>na­dhi­ṣṭhi­ta­sya ka­rma­ka­rā­de­ri­va svā­mya­na­dhi­ṣṭhi­ta­sya kathaṃ pravṛttiḥ ? atha svāmina e­vā­nyā­na­dhi­ṣṭhi­ta­sya <lb n="126,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,09</span>ce­ta­na­sya pra­vṛ­tti­ru­pa­la­bhya­te­, ki­ma­ṅku­rā­de­ra­kṛ­ṣṭo­tpa­tte­ru­pā­dā­na­sya ta­da­na­dhi­ṣṭhi­ta­sya sā no­pa­la­bhya­te ? atha <lb n="126,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,10</span>gha­ṭā­de­ru­pā­dā­na­sya ta­da­na­dhi­ṣṭhi­ta­sya ta­tka­ra­ṇe pra­vṛ­tti­rno­pa­la­bhya­ta i­tya­ṅku­rā­dyu­pā­dā­na­syā­pi ta­da­dhi­ṣṭhi­ta­syai­va <lb n="126,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,11</span>sā pra­sā­dhya­te tarhi ka­rma­ka­rā­de­ra­pi svā­mya­na­dhi­ṣṭhi­ta­sya sā no­pa­la­bhya­ta iti svā­mi­no­'­pya­pa­ra­ce­ta­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="126,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,12</span>nta­rā­dhi­ṣṭhi­ta­sya sā sā­dhya­tā­m | yadi punaḥ svā­mi­no­'­pya­dhi­ṣṭhā­tā cetano maheśaḥ pa­ri­ka­lpya­te tarhi <lb n="126,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,13</span>ta­syā­pya­pa­ra i­tya­na­va­sthā | </p>
          <p n="a_538" rend="justify"><lb n="126,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,14</span>na ca ce­ta­na­syā­pya­pa­ra­ce­ta­nā­dhi­ṣṭhi­ta­sya pra­vṛ­ttya­bhyu­pa­ga­me ‘acetanaṃ ce­ta­nā­dhi­ṣṭhi­ta­m­’ iti prayoge <lb n="126,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,15</span>‘­a­ce­ta­na­m­’ iti dha­rmi­vi­śe­ṣa­ṇa­sya ‘­a­ce­ta­na­tvā­deḥ­’ iti hetoścāvya­rtha­mu­pā­dā­na­m­, a­ce­ta­na­va­cce­ta­na­syā­pi <lb n="126,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,16</span>ce­ta­nā­dhi­ṣṭhi­ta­sya pra­vṛ­ttya­bhyu­pa­ga­me vya­va­cche­dyā­bhā­vā­t | na cā­ce­ta­nā­nā­ma­pi sva­he­tu­sa­nni­dhi­sa­mā­sā<span type="hard-break">- </span><lb n="126,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,17</span>di­to­tpa­ttī­nāṃ ce­ta­nā­dhi­ṣṭhā­tṛ­vya­ti­re­ke­ṇā­pi deśa — kā­lā­'­'­kā­ra­ni­ya­mo­'­nu­pa­pa­nnaḥ­, ta­nni­ya­ma­sya svahetu<span type="hard-break">- </span><lb n="126,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,18</span>ba­lā­yā­ta­tvā­t­; a­nya­thā­'­dhi­ṣṭhā­tṛ­jñā­na­kṛ­to­'­pi sa na syāt | ta­jjñā­na­sya sa­rvā­'­ce­ta­nā­dhi­ṣṭhā­ya­ka­tve <lb n="126,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,19</span>kṣa­ṇi­ka­tve ca — ta­jjñe­ya­tva­me­va ta­da­dhi­ṣṭhi­ta­tva­m — teṣāṃ sa­rva­kā­la­bhā­vi­kā­rye tadaiva pra­vṛ­tti­ri­ti e­ka­kṣa­ṇa <lb n="126,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,20</span>e­vo­tta­ra­kā­la­bhā­vi­kā­ryo­tpa­tti­pra­sa­ṅgaḥ­, a­pa­ra­kṣa­ṇe­'­pi ta­thā­bhū­ta­ta­jjñā­na­sa­dbhā­ve pu­na­ra­pya­na­nta­ra­kā­la<span type="hard-break">- </span><lb n="126,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,21</span>kā­ryo­tpa­ttiḥ sa­dai­va­, iti yo'yaṃ kra­me­ṇā­ṅku­rā­di­kā­rya­sa­dbhā­vaḥ sa vi­śī­rye­ta | ka­ti­pa­yā­ce­ta­na­vi­ṣa­ya­tve ca <lb n="126,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,22</span>ta­jjñā­nā­deḥ ta­da­vi­ṣa­yā­ṇāṃ svakārye pra­vṛ­tti­rna syāt iti ta­tkā­rya­śū­nyaḥ sakalaḥ saṃsāraḥ pra­sa­ktaḥ­, na hi <lb n="126,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,23</span>ta­jjñā­nā­di­vi­ṣa­ya­tva­vya­ti­re­ke­ṇā­pa­raṃ teṣāṃ ta­da­dhi­ṣṭhi­ta­tvaṃ pa­re­ṇā­bhyu­pa­ga­mya­te | atha nityaṃ ta­jjñā­nā­di­; <lb n="126,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,24</span>nanvevaṃ ‘­kṣa­ṇi­kaṃ jñā­na­m­, a­sma­dā­di­pra­tya­kṣa­tve sati vi­bhu­dra­vya­vi­śe­ṣa­gu­ṇa­tvā­t­, śa­bda­va­t­’ ityatra prayoge <lb n="126,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,25</span>ma­he­śa­jñā­ne­na he­to­rvya­bhi­cā­raḥ | </p>
          <p n="a_539" rend="justify"><lb n="126,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,26</span>atha ‘­ta­jjñā­nā­di­vya­ti­re­ke sati’ iti vi­śe­ṣa­ṇā­nnā­yaṃ doṣaḥ, na; vi­pa­kṣa­vi­ru­ddha­vi­śe­ṣa­ṇaṃ he­to­sta­to <lb n="126,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,27</span>vyā­va­rta­kaṃ bha­va­ti­; anyathā ta­dvyā­va­rtta­ka­tvā­yo­gā­t | na cā­kṣa­ṇi­ka­tve­na ta­dvya­ti­ri­kta­tvaṃ vi­ru­ddha­m­, <lb n="126,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,28</span>dvi­vi­dha­syā­pi vi­ro­dha­syā­na­yo­ra­si­ddheḥ | na ca vi­pa­kṣā­vi­ru­ddha­vi­śe­ṣa­ṇo­pā­dā­na­mā­tre­ṇa he­to­rvya­bhi­cā­ra­pa­ri<span type="hard-break">- </span><lb n="126,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,29</span>hāraḥ; anyathā na kaścid he­tu­rvya­bhi­cā­rī syāt, sarvatra vya­bhi­cā­ra­vi­ṣa­ye ‘­e­ta­dvya­ti­ri­kta­tve sati’ iti <lb n="126,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,30</span>vi­śe­ṣa­ṇa­syo­pā­dā­tuṃ śa­kya­tvā­t | na ca nai­yā­yi­ka­ma­te­nā­kṣa­ṇi­kaṃ jñānaṃ saṃ­bha­va­ti­’ “­a­rtha­va­t pra­mā­ṇa­m­” <lb n="126,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,31</span> iti va­ca­nā­t a­rtha­kā­ryaṃ jñānaṃ ta­dvi­ṣa­ya­ma­bhyu­pa­ga­ta­m­, arthaśca kra­ma­bhā­vī <lb n="126,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,32</span>a­tī­to­'­nā­ga­ta­śca | yacca kra­ma­va­jjñe­ya­vi­ṣa­yaṃ jñānaṃ tat kra­ma­bhā­vi­, yathā de­va­da­ttā­di­jñā­naṃ jvā­lā­di­go­ca<span type="hard-break">- </span><lb n="126,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,33</span>ram, kra­ma­va­dvi­jñe­ya­vi­ṣa­yaṃ ce­śva­ra­jñā­na­mi­ti sva­bhā­va­he­tuḥ | </p>
          <p n="a_540" rend="justify"><lb n="126,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,34</span>pra­sa­ṅga­sā­dha­naṃ ce­da­m­, te­nā­śra­yā­si­ddha­tā he­to­rnā­śa­ṅka­nī­yā | na ca vi­pa­rya­ye bā­dha­ka­pra­mā­ṇā­bhā­vā­d <lb n="126,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,35</span>vyā­pya­vyā­pa­ka­bhā­vā­si­ddhe­rna pra­sa­ṅga­sā­dha­nā­va­kā­śo­'­tre­ti va­kta­vya­m­, tasya bhāvāt | tathāhi — yadi <lb n="126,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,36</span>kra­ma­va­tā vi­ṣa­ye­ṇa tad ī­śva­ra­jñā­naṃ sva­ni­rbhā­saṃ janyate tadā si­ddha­me­va kra­mi­tva­m | atha na janyate tadā <lb n="126,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,37</span>pra­tyā­sa­tti­ni­ba­ndha­nā­bhā­vā­d na tad jā­nī­yā­t­, vi­ṣa­ya­ma­nta­re­ṇā­pi ca bhavataḥ prā­mā­ṇya­ma­bhyu­pa­ga­taṃ <lb n="126,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,38</span>hī­ye­ta­, a­tī­tā­nā­ga­te viṣaye ni­rvi­ṣa­ya­tva­pra­sa­ṅgā­di­ti vi­pa­rya­ya­bā­dha­ka­sa­dbhā­vaḥ siddhaḥ | </p>
          <p n="a_541" rend="justify"><lb n="126,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,39</span>ta­jjñā­nā­de­śca nityatve ta­dvi­ṣa­ya­tva­ma­nta­re­ṇā­pa­ra­sya ce­ta­nā­dhi­ṣṭhi­ta­tva­syā­bhā­vā­da­vi­ka­la­kā­ra­ṇa­sya <lb n="126,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,40</span>jagato yu­ga­pa­du­tpa­tti­pra­sa­ṅgaḥ | tathāhi — yad a­vi­ka­la­kā­ra­ṇaṃ tad bha­va­tye­va­, ya­thā­'­ntyā­va­sthā­prā­ptā­yāḥ <lb n="126,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 126,41</span>sāmagryā a­vi­ka­la­kā­ra­ṇo bha­va­nna­ṅku­raḥ­, a­vi­ka­la­kā­ra­ṇaṃ ca sarvadā sa­rva­mī­śva­ra­jñā­nā­di­he­tu­kaṃ jagat iti <pb n="127" ana="44 lines"/><lb n="127,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,01</span>yu­ga­pa­d bhavet | ­syā­de­ta­t­, ne­śva­ra­bu­ddhyā­di­ka­me­va kevalaṃ kā­ra­ṇa­m api tu dha­rmā­'­dha­rmā­di­sa­ha­kā­ri<span type="hard-break">- </span><lb n="127,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,02</span>kā­ra­ṇa­ma­pe­kṣya tat tat ka­ro­ti­, ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­tvā­dī­śva­ra­bu­ddhyā­deḥ­; ato dharmādeḥ sa­ha­kā­ri­kā­ra­ṇa­sya <lb n="127,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,03</span>vai­ka­lyā­da­vi­ka­la­kā­ra­ṇa­tva­ma­si­ddha­m­, a­sa­de­ta­t­; yadi hi tasya sa­ha­kā­ri­bhiḥ ka­ści­du­pa­kā­raḥ kriyeta <lb n="127,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,04</span>tadā syāt sa­ha­kā­ri­sa­vya­pe­kṣa­tā­, yāvatā ni­tya­tvā­t pa­rai­ra­nā­dhe­yā­ti­śa­ya­sya na kiñcit tasya sahakā<span type="hard-break">- </span><lb n="127,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,05</span>ribhyaḥ prā­pta­vya­ma­sti kimiti tat ta­thā­bhū­tā­n a­nu­pa­kā­ri­ṇo­'­pe­kṣe­ta ? kiñca te'pi sa­ha­kā­ri­ṇaḥ <lb n="127,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,06</span>kimiti satataṃ na sa­nni­hi­tā bhavanti yadi tajjanyāḥ ? a­pa­ra­sva­sa­nni­dhi­he­tu­sa­ha­kā­ri­vai­ka­lyā­di­ti <lb n="127,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,07</span>no­tta­ra­m­, te­ṣā­ma­pi ta­tsaṃ­ni­dhi­sa­ha­kā­ri­ṇāṃ ta­dā­ya­tto­tpa­ttī­nāṃ tadaiva sa­nni­dhi­pra­sa­kteḥ ka­tha­ma­si­ddha­tā <lb n="127,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,08</span>hetoḥ ? atha nityatve ta­dbu­ddhyā­di­kaṃ sa­ha­kā­ri­kā­ra­ṇa­mu­tpā­dya pa­ścā­da­ṅku­rā­di­kā­rya­mu­pa­ja­na­ya­tī­tya­bhyu­pa­ga­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="127,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,09</span>sta­rhya­pa­rā­pa­ra­sa­ha­kā­ri­ja­na­ne e­vo­pa­kṣī­ṇa­śa­kti­tvā­t tasya nā­ṅku­rā­di­kā­rya­ja­na­na­m | a­thā­ta­jja­nyā eva <lb n="127,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,10</span>dha­rmā­'­dha­rmā­di­sa­ha­kā­ri­ṇaḥ a­to­'­ya­ma­do­ṣaḥ­; nanvevaṃ taireva ‘­a­ce­ta­no­pā­dā­na­tvā­t­’ iti he­tu­ra­nai­kā­nti­kaḥ <lb n="127,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,11</span>syāt, a­ta­sta­dā­ya­tta­saṃ­ni­dha­yo dha­rmā­di­sa­hi­kā­ri­ṇa iti nā­vi­ka­la­kā­ra­ṇa­tvā­khyo he­tu­ra­si­ddhaḥ | </p>
          <p n="a_542" rend="justify"><lb n="127,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,12</span>na cā­nai­kā­nti­ko­'­pi­, a­vi­ka­la­kā­ra­ṇa­tva­hā­ni­pra­sa­ṅgā­t­, a­vi­ka­la­kā­ra­ṇa­syā­pya­nu­tpa­ttau sa­rva­dai­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="127,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,13</span>nu­tpa­tti­pra­sa­ṅgā­cca vi­śe­ṣā­bhā­vā­t | etena yadapi u­ddyo­ta­ka­re­ṇo­ktam — “­ya­dya­pi ni­tya­mī­śva­rā­khyaṃ kāraṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="127,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,14</span>ma­vi­ka­laṃ bhāvānāṃ sa­nni­hi­taṃ tathāpi na yu­ga­pa­du­tpa­ttiḥ­, ī­śva­ra­sya bu­ddhi­pū­rva­kā­ri­tvā­t | yadi hīśvaraḥ <lb n="127,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,15</span>sa­ttā­mā­tre­ṇai­vā­'­bu­ddhi­pū­rvaṃ bhā­vā­nā­mu­tpā­da­kaḥ syāt tadā syā­de­ta­cco­dya­m­; yadā tu bu­ddhi­pū­rvaṃ karoti <lb n="127,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,16</span>tadā na doṣaḥ tasya svecchayā kāryeṣu pra­vṛ­tteḥ­, a­to­'­nai­kā­nti­ka­tai­va hetoḥ” iti, tadapi <lb n="127,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,17</span>ni­ra­sta­m­; na hi kāryāṇāṃ kā­ra­ṇa­sye­cchā­bhā­vā­bhā­vā­pe­kṣa­yā pravṛtti — nivṛttī bhavataḥ ye­nā­'­pra­ti­ba­ddha­sā<span type="hard-break">- </span><lb n="127,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,18</span>ma­rthye­'­pī­śva­rā­khye kāraṇe sadā sa­nni­hi­te ta­dī­ye­cchā­'­bhā­vā­d na pra­va­rte­ra­n­, kiṃ tarhi kā­ra­ṇa­ga­ta­sā­ma­rthya<span type="hard-break">- </span><lb n="127,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,19</span>bhā­vā­bhā­vā­nu­vi­dhā­yi­no bhāvāḥ | tathāhi — i­cchā­va­to­'­pi kara — ca­ra­ṇā­di­vyā­pā­rā­kṣa­mā­t ku­lā­lā­de­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="127,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,20</span>sa­ma­rthā­d no­tpa­dya­nte gha­ṭā­da­yo bhāvāḥ, sa­ma­rthā­cca bī­jā­de­ra­ni­cchā­va­to­'­pi sa­mu­tpa­dya­mā­nā u­pa­la­bhya­nte­'­ṅku<span type="hard-break">- </span><lb n="127,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,21</span>rādayaḥ | tatra ya­dī­śva­rā­khyaṃ kāraṇaṃ kā­ryo­tpā­da­kā­la­va­da­pra­ti­ha­ta­śa­kti sa­dai­vā­va­sthi­taṃ bhāvānāṃ tat kimiti <lb n="127,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,22</span>ta­dī­yā­ma­nu­pa­kā­ri­ṇīṃ tā­mi­cchā­ma­pe­kṣa­nte ye­no­tpā­da­kā­la­va­d yu­ga­pa­nnai­vo­tpa­dye­ra­n ? evaṃ hi tai­ra­vi­ka­la<span type="hard-break">- </span><lb n="127,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,23</span>kā­ra­ṇa­tva­mā­tma­no darśitaṃ bhavet yadi yu­ga­pa­d bhaveyuḥ | na cā­pī­śva­ra­sya pa­rai­ra­nu­pa­kā­rya­sya kā­ci­da­pe<span type="hard-break">- </span><lb n="127,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,24</span>kṣā'sti ye­ne­cchā­ma­pe­kṣe­ta | na ca bu­ddhi­vi­śe­ṣa­vya­ti­re­ke­ṇā­pa­re­cchā tasya saṃ­bha­va­ti | </p>
          <p n="a_543" rend="justify"><lb n="127,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,25</span>bu­ddhi­śce­śva­ra­sya yadi nityā vyā­pi­kai­kā cā­'­bhyu­pa­ga­mye­ta tadā sai­vā­'­ce­ta­na­pa­dā­rthā­dhi­ṣṭhā­trī <lb n="127,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,26</span>bha­vi­ṣya­tī­ti ki­ma­pa­ra­ta­dā­dhā­re­śva­rā­tma­pa­ri­ka­lpa­na­yā ? a­thā­nā­śri­taṃ tajjñānaṃ na saṃ­bha­va­tī­ti tadā<span type="hard-break">- </span><lb n="127,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,27</span>tma­pa­ri­ka­lpa­nā­; nanu ta­dā­tmā­'­pya­nā­śri­to na saṃ­bha­va­tī­ti a­pa­rā­pa­rā­śra­ya­pa­ri­ka­lpa­na­yā­'­na­nte­śva­ra­pra­sa­ṅgaḥ | <lb n="127,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,28</span>atha dra­vya­tvā­t ta­syā­'­nā­śri­ta­syā­pi sadbhāvaḥ na buddheḥ gu­ṇa­tvā­t iti nāyaṃ doṣaḥ | nanu ku­ta­sta­syā <lb n="127,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,29</span>gu­ṇa­tva­m ? tatra sa­ma­ve­ta­tvā­di­ti no­tta­ra­m­, ta­syai­vā­ni­śca­yā­t | ta­dā­dhe­ya­tvā­t tasyāḥ ta­tsa­ma­ve­ta­tva­mi­ti <lb n="127,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,30</span>cet, nanu ke­nai­ta­t pra­tī­ya­te ? na tā­va­dī­śva­re­ṇa­, te­nā­tma­naḥ jñānasya cā­'­gra­ha­ṇā­t ‘­i­da­ma­tra sa­ma­ve­ta­m­’ <lb n="127,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,31</span>iti tasya pra­tī­te­ra­yo­gā­t | ta­jjñā­na­sya tatra sa­ma­ve­ta­tva­me­va ta­dgra­ha­ṇa­mi­tya­pi no­tta­ra­m­, a­nyo­nya­saṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="127,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,32</span>śrayāt — siddhe hi ‘­i­da­ma­tra­’ iti grahaṇe tatra sa­ma­ve­ta­tva­si­ddhiḥ­, asyāśca ta­dgra­ha­ṇa­si­ddhi­ri­tya­nyo­nyā­śra­yaḥ | <lb n="127,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,33</span>ta­nne­śva­ra­sta­jjñā­na­mā­tma­ni sa­ma­ve­ta­ma­vai­ti­, ya­ścā­tmī­ya­ma­pi jñā­na­mā­tma­ni vya­va­sthi­taṃ na vetti sa sa­rva­ja­ga<span type="hard-break">- </span><lb n="127,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,34</span>du­pā­dā­na — sa­ha­kā­ri­kā­ra­ṇā­di­ka­ma­va­ga­ma­yi­ṣya­tī­ti kaḥ śra­ddhā­tu­ma­rha­ti ? nāpi ta­jjñā­na­ma­vai­ti ‘­sthā­ṇā­va­haṃ <lb n="127,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,35</span>sa­ma­ve­ta­m­’ iti, te­nā­tma­no­'­ve­da­nā­t ā­dhā­ra­sya ca | na ca ta­da­gra­ha­ṇe ‘idaṃ mama rū­pa­ma­tra sthi­ta­m­’ iti <lb n="127,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,36</span>pratītiḥ saṃ­bha­va­ti | na ca tat ā­tmā­na­ma­pya­vai­ti­, a­sva­saṃ­vi­di­ta­tvā­bhyu­pa­ga­mā­t | na cāparaṃ ta­dgrā­ha­kaṃ <lb n="127,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,37</span>nityaṃ jñānaṃ ta­sye­śva­ra­syā­pi saṃ­bha­va­ti — ye­nai­ke­na sakalaṃ pa­dā­rtha­jā­ta­ma­va­ga­ma­ya­ti­, a­pa­re­ṇa tu ta­jjñā­na­m — <lb n="127,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,38</span>sa­mā­na­kā­laṃ yā­va­ddra­vya­bhā­vi­sa­jā­tī­ya­gu­ṇa­dva­ya­syā­nya­trā­nu­pa­la­bdhe­sta­trā­pi ta­tka­lpa­nā­'­saṃ­bha­vā­t | ta­tka­lpa­ne <lb n="127,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,39</span>vā­'­ka­rtṛ­ka­ma­ṅku­rā­di­kā­ryaṃ kiṃ na kalpyeta ? astu vā tatra yathoktaṃ jñā­na­dva­ya­m tathāpi ta­yo­rjñā­na­yo­ra­nya<span type="hard-break">- </span><lb n="127,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,40</span>tareṇa sva­gra­ha­ṇa­vi­dhu­re­ṇa na svā­dhā­ra­sya­, na sa­ha­ca­ra­sya jñā­na­sya­, nā­pya­nya­sya go­ca­ra­sya gra­ha­ṇa­m | tathāhi — <lb n="127,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,41</span>yat sva­gra­ha­ṇa­vi­dhu­raṃ ta­nnā­nya­gra­ha­ṇa­m­, yathā gha­ṭā­di­, sva­gra­ha­ṇa­vi­dhu­raṃ ca prakṛtaṃ jñā­na­m­, ta­to­'­ne­na saha<span type="hard-break">- </span><lb n="127,42"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,42</span>ca­ra­syā­gra­ha­ṇā­t kathaṃ tenāsya gra­ha­ṇa­m ? tenāpi gra­ha­ṇa­vi­ra­hi­te­nā­'­sya vedane tadeva va­kta­vya­m iti na <lb n="127,43"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 127,43</span>ka­sya­ci­d gra­ha­ṇa­m iti na ta­tsa­ma­ve­ta­tve­na ta­dbu­ddhe­rgu­ṇa­tva­m­, nāpi ta­dā­dhā­ra­sya dravyatvaṃ si­ddhi­mu­pa­ga<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="128" ana="50 lines"/><lb n="128,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,01</span>cchati | ta­smā­nni­tya­bu­ddhi­pū­rva­ka­tve­'­ṅku­rā­dī­nāṃ kimiti yu­ga­pa­du­tpā­do na bhavet ī­śva­ra­va­t ta­dbu­ddhe­ra­pi <lb n="128,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,02</span>sadā sa­nni­hi­ta­tvā­t ? a­ni­tya­bu­ddhi­sa­vya­pe­kṣa­syā­pī­śva­ra­syā­ce­ta­nā­dhi­ṣṭhā­ya­ka­tve­na ja­ga­dvi­dhā­tṛ­tve tasya <lb n="128,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,03</span>ni­tya­tve­na ta­dbu­ddhe­ra­pi sadā sa­nni­hi­ta­tva­m­, a­vi­ka­la­kā­ra­ṇa­yoḥ sarvadā sa­nni­hi­ta­tvā­t yu­ga­pa­da­ṅku­rā­di­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="128,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,04</span>ryo­tpa­tti­pra­sa­ṅgaḥ | tasmāt ‘­bu­ddhi­ma­ttvā­t­’ iti vi­śe­ṣa­ṇa­ma­ki­ñci­tka­ra­me­va­; iti nā­'­nai­kā­nti­ka­tā hetoḥ | </p>
          <p n="a_544" rend="justify"><lb n="128,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,05</span>na cāpi vi­ru­ddha­tā­, sapakṣe bhāvāt | na caivaṃ bhavati tasmād vi­pa­rya­ya­pra­yo­gaḥ — yad yadā na <lb n="128,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,06</span>bhavati na tat ta­dā­nī­ma­vi­ka­la­kā­ra­ṇa­m­, yathā ku­śū­lā­va­sthi­ta­bī­jā­va­sthā­yā­ma­nu­pa­jā­ya­mā­no­'­ṅku­raḥ­, <lb n="128,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,07</span>na bhavati cai­ka­pa­dā­rtho­tpa­tti­kā­le sarvaṃ viśvam iti vyā­pa­kā­nu­pa­la­bdhiḥ | na ca si­ddha­sā­dhya­tā­, ī­śva­ra­sya <lb n="128,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,08</span>ta­jjñā­nā­de­rvā kā­ra­ṇa­tve vi­ka­la­kā­ra­ṇa­tvā­nu­pa­pa­tteḥ pra­sā­dhi­ta­tvā­t | tanna ni­tya­jñā­na — prayatna — ci­kī­rṣā­ṇāṃ <lb n="128,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,09</span>ta­tsa­ma­vā­ya­sya vā nityasya kartṛtvaṃ yuktam | </p>
          <p n="a_545" rend="justify"><lb n="128,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,10</span>ta­smā­ccha­rī­ra­saṃ­ba­ndha­syai­va ku­mbha­kā­rā­dau ka­rtṛ­tva­vyā­pa­ka­tve­na pra­tī­te­sta­da­bhā­ve ka­rtṛ­tva­syā­'­pi <lb n="128,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,11</span>vyā­pya­syā­bhā­va­pra­sa­ṅgaḥ | tacca kvacit ka­rā­di­vyā­pā­re­ṇa kā­ra­ka­pra­yo­ktṛ­tva­la­kṣa­ṇa­m — yathā ku­mbha­kā­ra­sya <lb n="128,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,12</span>da­ṇḍā­di­kā­ra­ṇa­pra­yo­ktṛ­tva­m­, aparaṃ vā­gvyā­pā­re­ṇa — yathā svāminaḥ ka­rma­ka­rā­di­pra­yo­ktṛ­tva­sva­rū­pa­m­, <lb n="128,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,13</span>anyacca pra­ya­tna­vyā­pā­re­ṇa — yathā jāgrataḥ sva­śa­rī­rā­va­ya­va­pre­ra­ka­tva­sva­bhā­va­m­, kiñcicca nidrā — mada — pra­mā­da­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="128,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,14</span>śeṣeṇa tālvādi — ka­rā­di­pre­ra­ka­tva­m­, sarvathā śa­rī­ra­saṃ­ba­ndha eva ka­rtṛ­tva­sya vyā­pa­kaḥ­; sa ce­dī­śva­rā­nni­va­rta­te <lb n="128,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,15</span>sva­vyā­pya­ma­pi ka­rtṛ­tva­mā­dā­ya ni­va­rta­te iti na tasya ka­rtṛ­tva­ma­bhyu­pa­ga­nta­vya­mi­ti prasaṅgaḥ | atha tasya <lb n="128,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,16</span>ja­ga­tka­rtṛ­tva­ma­bhyu­pa­ga­mya­te tadā śa­rī­ra­saṃ­ba­ndhaḥ ka­rtṛ­tva­vyā­pa­ko­'­bhyu­pa­ga­nta­vya iti pra­sa­ṅga­vi­pa­rya­yaḥ | na <lb n="128,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,17</span>ca kā­ra­ka­śa­kti­pa­ri­jñā­na­la­kṣa­ṇaṃ tasya ka­rtṛ­tva­m — yena prasaṅga — vi­pa­rya­ya­yo­rvyā­ptya­si­ddhe­ra­bhā­vaḥ syāt — <lb n="128,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,18</span>ku­mbha­kā­rā­dau mṛ­dda­ṇḍā­di­kā­ra­ka­śa­kti­pa­ri­jñā­ne­'­pi śa­rī­ra­vyā­pā­rā­bhā­ve gha­ṭā­di­kā­rya­ka­rtṛ­tvā­da­rśa­nā­t <lb n="128,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,19</span>supta — pra­ma­ttā­dau ca tā­lvā­di­kā­ra­ṇa­pa­ri­jñā­nā­bhā­ve­'­pi ta­dvyā­pā­re pra­ya­tna­la­kṣa­ṇe sati ta­tpre­ra­ṇa­kā­rya­da­rśa­nā­t | <lb n="128,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,20</span>ya­da­pya­bhi­dhā­na­mā­tre­ṇa vi­ṣā­pa­hā­rā­di­kā­rya­ka­rtṛ­tva­m tadapi na jñā­na­mā­tra­ni­ba­ndha­na­m kintu śa­rī­ra­saṃ­ba­ndhā­'<span type="hard-break">- </span><lb n="128,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,21</span>vi­nā­bhū­ta­vi­śi­ṣṭā­tma­pra­ya­tna­he­tu­ka­me­va | </p>
          <p n="a_546" rend="justify"><lb n="128,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,22</span>api ca, vi­śi­ṣṭa­dha­rmā­'­dha­rmā­dyu­pa­de­śa­vi­dhā­yī­śva­raḥ sa­rva­jña­tve­na mu­mu­kṣu­bhi­ru­pā­syaḥ­; anyathā ajñopa<span type="hard-break">- </span><lb n="128,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,23</span>de­śā­nu­ṣṭhā­ne teṣāṃ vi­pra­la­mbha­śa­ṅka­yā tatra pra­vṛ­tti­rna syāt | ta­du­kta­m — <lg n="a_547"><l><lb n="128,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,24</span>“­jñā­na­vā­n mṛgyate kaścit ta­du­kta­pra­ti­pa­tta­ye | </l><l><lb n="128,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,25</span>a­jño­pa­de­śa­ka­ra­ṇe vi­pra­la­mbha­na­śa­ṅki­bhiḥ­” || </l></lg><lb n="128,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,26</span>tasya ca sa­rva­jña­tve sa­tya­pya­śa­rī­ri­ṇo va­ktrā­bhā­vā­du­pa­de­ṣṭṭa­tvā­'­saṃ­bha­va iti ta­tkṛ­ta­tve­na ta­du­pa­de­śa­sya <lb n="128,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,27</span>prā­mā­ṇyā­'­si­ddhe­rna mu­mu­kṣū­ṇāṃ tatra pravṛttiḥ syāditi u­pa­de­śa­ka­rtṛ­tve tasya śa­rī­ra­saṃ­ba­ndho­'­pya­va­śya­ma­bhyu<span type="hard-break">- </span><lb n="128,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,28</span>pa­ga­nta­vyaḥ­, vyā­pyā­bhyu­pa­ga­ma­sya vyā­pa­kā­bhyu­pa­ga­ma­nā­nta­rī­ya­ka­tvā­t | śa­rī­ra­saṃ­ba­ndhā­bhā­ve tu vyāpyasyā<span type="hard-break">- </span><lb n="128,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,29</span>pyu­pa­de­śa­vi­dhā­tṛ­tva­syā­bhā­va iti prasaṅga — vi­pa­rya­yau | vyā­pya­vyā­pa­ka­bhā­va­pra­sā­dha­kaṃ ca pramāṇaṃ tālvādi<span type="hard-break">- </span><lb n="128,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,30</span>vyā­pā­rā­bhā­ve­'­pyu­pa­de­śa­sya sadbhāve tasya ta­ddhe­tu­ka­tvaṃ na syāditi kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va­pra­sā­dha­kaṃ prāgeva <lb n="128,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,31</span>pradarśitamiti na pu­na­ru­cya­te | tat sthi­ta­me­ta­t — na śa­rī­rā­bhā­ve ma­he­śa­sya ka­rtṛ­tva­mi­ti | tena śarīra<span type="hard-break">- </span><lb n="128,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,32</span>ma­naḥ­saṃ­ba­ndhā­bhā­ve prayatna — bu­ddhyā­de­ra­bhā­vā­dī­śva­ra­sa­ttai­vā­si­ddhā | ataḥ ‘­ta­da­bhā­ve kasya viśeṣaḥ <lb n="128,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,33</span>śa­rī­rā­di­yo­ga­la­kṣa­ṇaḥ sādhyate ? ’ i­tyā­di­pū­rva­pa­kṣa­vacanaṃ niḥ­sā­ra­ta­yā vya­va­sthi­ta­m­, prasaṅga — vi­pa­rya­ya­yo<span type="hard-break">- </span><lb n="128,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,34</span>rni­mi­tta­bhū­ta­vyā­pti­pra­da­rśa­na­sya vi­hi­ta­tvā­t | ya­da­pyu­ktam ‘jñāna — cikīrṣā — pra­ya­tnā­nāṃ sa­ma­vā­yo­'­stī­śva­re­, <lb n="128,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,35</span>te tu jñā­nā­da­ya­sta­tra nityāḥ’ iti, ta­da­pya­yu­kta­tve­na pra­ti­pā­di­tam | yaccoktam ‘tatra śa­rī­ra­saṃ­ba­ndha­sya <lb n="128,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,36</span>vyā­ptya­bhā­vā­da­si­ddhiḥ­’­, ta­da­pya­sa­t­; śa­rī­ra­saṃ­ba­ndha­sya ka­rtṛ­tva­vyā­pa­ka­tva­pra­ti­pā­da­nāt | </p>
          <p n="a_548" rend="justify"><lb n="128,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,37</span>ya­da­pyu­ktam ‘­nā­pya­sa­rva­jña­tvaṃ viśeṣaḥ ku­lā­lā­di­ṣu dṛ­ṣṭa­sta­tra sā­dhya­te­’ i­tyā­di­, ta­da­pya­yu­kta­m­; <lb n="128,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,38</span>ku­lā­lā­de­rgha­ṭā­di­kā­rya­syo­pā­dā­nā­dya­bhi­jña­tve ka­rmā­di­ni­mi­tta­kā­ra­ṇā­bhi­jña­tva­prā­pteḥ sa­rva­jña­tva­pra­sa­ktiḥ iti <lb n="128,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,39</span>vya­rtha­ma­pa­re­śva­ra­sa­rva­jña­pa­ri­ka­lpa­na­m­, ta­nni­rva­rta­kā­tī­ndri­yā­'­dṛ­ṣṭa­pa­ri­jñā­na­va­t tasyāpi sa­ka­la­pa­dā­rtha­pa­ri­jñā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="128,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,40</span>prasakteḥ | a­thā­dṛ­ṣṭā­pa­ri­jñā­ne­'­pi kulālo mṛ­tpi­ṇḍa­da­ṇḍā­di­ka­ti­pa­ya­kā­ra­ka­śa­kti­pa­ri­jñā­nā­de­va ghaṭādi<span type="hard-break">- </span><lb n="128,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,41</span>lakṣaṇaṃ svakāryaṃ ni­rva­rta­ya­tī­ti­, ta­rhī­śva­ro­'­pya­tī­ndri­yā­śe­ṣa­pa­dā­rtha­pa­ri­jñā­na­ma­nta­re­ṇā­pi ka­ti­pa­ya­kā­ra­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="128,42"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 128,42</span>śa­kti­pa­ri­jñā­nā­de­va svakāryaṃ ni­rva­rta­yi­ṣya­ti iti na sa­ka­la­kā­rya­ka­rtṛ­tvā­nya­thā­'­nu­pa­pa­ttyā ta­syā­tī­ndri<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="129" ana="48 lines"/><lb n="129,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,01</span>yā­dya­śe­ṣa­pa­dā­rtha­jña­tva­la­kṣa­ṇa­sa­rva­jña­tva­si­ddhiḥ | yaccoktam ‘­kṣe­tra­jñā­nāṃ ni­ya­tā­rtha­vi­ṣa­ya­gra­ha­ṇaṃ sa­rva­vi­da­dhi­ṣṭhi­tā<span type="hard-break">- </span><lb n="129,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,02</span>nām, yathā pra­ti­ni­ya­ta­śa­bdā­di­vi­ṣa­ya­grā­ha­kā­ṇā­ma­ni­ya­ta­vi­ṣa­ya­sa­rva­vi­da­dhi­ṣṭhi­tā­nāṃ jī­va­ccha­rī­re­’ i­tyā­di­, <lb n="129,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,03</span>ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; yataḥ śa­bdā­di­vi­ṣa­ya­grā­ha­kā­ṇā­mi­ti dṛ­ṣṭā­nta­tve­no­pa­nyā­so ya­dī­ndri­yā­ṇāṃ tadā teṣāṃ <lb n="129,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,04</span>ka­ra­ṇa­tvā­d ve­da­na­la­kṣa­ṇa­kri­yā­'­nā­śra­ya­tvā­t kathaṃ ni­ya­ta­śa­bdā­di­vi­ṣa­ya­gra­ha­ṇa­m ? atha gra­ha­ṇā­dhā­ra­tve­na na <lb n="129,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,05</span>teṣāṃ ni­ya­ta­śa­bdā­di­vi­ṣa­ya­gra­ha­ṇaṃ kintu ka­ra­ṇa­tve­na­; nanvevaṃ kṣe­tra­jñā­nā­ma­pi vi­ṣa­ya­gra­ha­ṇe ka­ra­ṇa­tva­m na <lb n="129,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,06</span>ka­rtṛ­tva­mi­ti ghaṭādi ku­lā­la­ka­rtṛ­kaṃ ta­tkā­ra­ṇa­śa­kti­pa­ri­jñā­ne­na na si­ddha­mi­ti ku­ta­sta­ddṛ­ṣṭā­ntā­t kṣityā<span type="hard-break">- </span><lb n="129,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,07</span>de­rjñā­nā­dhā­ra­ka­rtṛ­ka­tvaṃ si­ddhi­mu­pa­ga­ccha­ti ? yadi pu­na­rjñā­na­sa­ma­vā­ye­na ca­kṣu­rā­dī­nāṃ ni­ya­ta­vi­ṣa­yā­ṇāṃ kartṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="129,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,08</span>tve­'­pya­ni­ya­ta­vi­ṣa­yā­'­pa­ra­kṣe­tra­jña­ka­rtra­dhi­ṣṭhi­ta­tva­ma­ṅgī­kri­ya­te tarhi ce­ta­nā­nā­ma­pi kṣe­tra­jñā­nāṃ ni­ya­ta­vi­ṣa­yā­ṇāṃ <lb n="129,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,09</span>yathā pa­ro­'­ni­ya­ta­vi­ṣa­ya­śce­ta­no­'­dhi­ṣṭhā­tā tathā ta­syā­'­pi pra­ti­ni­ya­ta­vi­ṣa­ya­tva­ka­lpa­nā­yā­ma­pa­ro­'­ni­ya­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="129,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,10</span>vi­ṣa­ya­sta­da­dhi­ṣṭhā­tā­'­bhyu­pa­ga­nta­vyaḥ­, ta­syā­pya­pa­ra i­tya­na­va­sthā­pra­sa­ktiḥ | tathā, ce­ta­nā­nā­ma­pi kṣe­tra­jñā­nāṃ <lb n="129,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,11</span>yadā ce­ta­no­'­dhi­ṣṭhā­tā­'­bhyu­pa­ga­mya­te tadā ‘­a­ce­ta­naṃ ce­ta­nā­dhi­ṣṭhi­taṃ pra­va­rta­te­, a­ce­ta­na­tvā­t­, vā­syā­di­va­t­’ <lb n="129,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,12</span>iti prayo­ge­'­ce­ta­na­gra­ha­ṇaṃ dharmi — he­tu­vi­śe­ṣa­ṇaṃ no­pā­de­yaṃ syāt, vya­va­cche­dyā­'­bhā­vā­t | </p>
          <p n="a_549" rend="justify"><lb n="129,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,13</span>yattūktam ‘­bha­va­tva­ni­ṣṭhā yadi ta­tpra­sā­dha­kaṃ pramāṇaṃ ki­ñci­da­sti­, tāvata e­vā­'­nu­mā­na­si­ddha­tvā­t­’ <lb n="129,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,14</span>iti, ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; yataḥ pra­mā­ṇa­ma­nta­re­ṇa he­tvā­bhā­sā­d ya­dye­ka­sya si­ddhi­ra­bhyu­pa­ga­mya­te a­pa­ra­syā­pi tata <lb n="129,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,15</span>eva sā kiṃ nā­bhyu­pa­ga­mya­te ? pra­mā­ṇa­si­ddha­tvaṃ tu tā­va­to­'­pi nāsti, a­ni­ṣṭha­yā ta­tpra­sā­dha­ka­sya pramāṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="129,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,16</span>syā­prā­mā­ṇyā­'­'­sa­ñja­nā­d | ya­da­pyu­ktam ‘­ā­ga­mo­'­pya­smi­n vastuni vi­dya­te­’ i­tyā­di­, ta­da­pya­yu­kta­m­; <lb n="129,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,17</span>ā­ga­ma­sya ta­tpra­ṇī­ta­tve­na prā­mā­ṇya­m­, ta­tprā­mā­ṇyā­cca ta­ta­sta­tsi­ddhi­ri­tī­ta­re­ta­rā­śra­ya­pra­sa­kteḥ | nityasya <lb n="129,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,18</span>tvā­ga­ma­sya prāmāṇyaṃ vai­śe­ṣi­kai­rnā­bhyu­pa­ga­ta­m­, ī­śva­ra­ka­lpa­nā­vai­ya­rthya­pra­sa­ṅgā­t | nā­pya­nye­śva­ra­kṛ­ta­ta­dā­ga­mā­t <lb n="129,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,19</span>ta­tsi­ddhiḥ­, tatrāpi ta­tkṛ­ta­tve­na prāmāṇye i­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣā­t | a­pa­re­śva­ra­pra­ṇī­tā­'­pa­rā­ga­ma­ka­lpa­ne­'­pi <lb n="129,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,20</span>tadeva va­kta­vya­mi­tya­ni­ṣṭhā­pra­sa­ktiḥ | tadevaṃ sva­rū­pe­'­rthe ā­ga­ma­sya prā­mā­ṇye­'­pi na tata ī­śva­ra­si­ddhiḥ | <lb n="129,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,21</span>yattūktam ‘tasya ca sa­ttā­mā­tre­ṇa sva­vi­ṣa­ya­gra­ha­ṇa­pra­vṛ­ttā­nāṃ kṣe­tra­jñā­nā­ma­dhi­ṣṭhā­ya­ka­tā yathā spha­ṭi­kā­dī­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="129,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,22</span>mu­pa­dhā­nā­kā­ra­gra­ha­ṇa­pra­vṛ­ttā­nāṃ sa­vi­tṛ­pra­kā­śaḥ­’ ta­da­yu­kta­m­; sa­ttā­mā­tre­ṇa sa­vi­tṛ­pra­kā­śa­syā­pi sphaṭi<span type="hard-break">- </span><lb n="129,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,23</span>kā­dya­dhi­ṣṭhā­ya­ka­tvā­'­saṃ­bha­vā­t — ta­da­saṃ­bha­va­ścā­kā­śā­de­ra­pi sa­ttā­mā­tra­sya sa­dbhā­vā­t ta­da­dhi­ṣṭhā­ya­ka­tā syāt<span type="hard-break">- </span><lb n="129,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,24</span>kintu sa­vi­tṛ­pra­kā­śa­sya ta­dvi­śi­ṣṭā­va­sthā­ja­na­ka­tve­na ta­da­dhi­ṣṭhā­ya­ka­tva­m­, taccet kṣe­tra­jñe­ṣvī­śva­ra­sya parika<span type="hard-break">- </span><lb n="129,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,25</span>lpyate tadā teṣāṃ ta­tkā­rya­tā­pra­sa­ktiḥ­; tathā ca yathā kṣe­tra­jñā­nā­mā­tma­tve­'­vi­śi­ṣṭe­'­pi kāryatā ta­the­śva­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="129,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,26</span>syā­tma­tvā­'­vi­śe­ṣā­t kā­rya­te­ti ta­da­dhi­ṣṭhā­ya­ko­'­pa­ra­sta­tka­rtā­'­bhyu­pa­ga­nta­vyaḥ­, ta­trā­pya­pa­ra i­tya­na­va­sthā | <lb n="129,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,27</span>atha tasya kāryatve sa­tya­pya­na­dhi­ṣṭhi­ta­syai­va svakārye pra­vṛ­tti­sta­rhi ja­ga­du­pā­dā­nā­de­ra­pi ta­da­na­dhi­ṣṭhi­ta­sya <lb n="129,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,28</span>pra­vṛ­tti­ri­ti vya­bhi­cā­rī a­dhi­ṣṭhā­tṛ­sā­dha­ka­tve­no­pa­nya­sya­mā­na­ste­nai­va hetuḥ | </p>
          <p n="a_550" rend="justify"><lb n="129,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,29</span>api ca, sa­ttā­mā­tre­ṇa tasya ta­da­dhi­ṣṭhā­ya­ka­tve ga­ga­na­sye­va na sa­rva­jña­tva­m iti sa­rva­jña­tva­sā­dha­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="129,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,30</span>he­to­sta­dvi­pa­rya­ya­sā­dha­nā­d vi­ru­ddha­tva­m | na ca sa­rva­vi­ṣa­ya­jñā­na­sa­ma­vā­yā­t tatra tasyaiva sa­rva­jña­tvaṃ nā''<span type="hard-break">- </span><lb n="129,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,31</span>kā­śā­de­ri­ti vaktuṃ yu­kta­m­, sa­ma­vā­ya­sya ni­ṣi­ddha­tvā­t | sa­ttve­'­pi ni­tya­vyā­pa­ka­tve­nā­kā­śā­dā­va­pi <lb n="129,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,32</span>bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | na ca sa­ma­vā­yā­'­vi­śe­ṣe­'­pi sa­ma­vā­yi­no­rvi­śe­ṣa iti vaktuṃ śa­kya­m­, ta­dvi­śe­ṣa­syai­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="129,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,33</span>si­ddha­tvā­t | si­ddha­tve­'­pi sa­ma­vā­ya­pa­ri­ka­lpa­nā­vai­ya­rthya­pra­sa­ṅgā­di­ti pra­ti­pā­da­yi­ṣya­mā­ṇa­tvā­t | na ca <lb n="129,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,34</span>sa­ttā­mā­tre­ṇa tasya ta­da­dhi­ṣṭhā­ya­ka­tve jñā­na­mā­tra­ma­pyu­pa­yo­gi­, āstāṃ sa­ka­la­pa­dā­rtha­sā­rtha­kā­ra­ka­pa­ri­jñā­na­m | <lb n="129,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,35</span>ya­da­pyu­ktam ‘­jñā­na­sya sva­vi­ṣa­ya­sa­da­rtha­pra­kā­śa­tvaṃ nāma sva­bhā­vaḥ­, ta­syā­'­nya­thā­bhā­vaḥ ku­ta­ści­ddo­ṣa­sa­dbhā­vā­t­’ <lb n="129,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,36</span>tat sa­tya­me­va | yaccoktam ‘yat pu­na­śca­kṣu­rā­dya­nā­śri­taṃ na ca rā­gā­di­ma­lā­'­'­vṛ­taṃ tasya vi­ṣa­ya­pra­kā­śa­na<span type="hard-break">- </span><lb n="129,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,37</span>sva­bhā­va­sya­’ i­tyā­di­, ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; yato na ca­kṣu­rā­dya­nā­śri­taṃ jñānaṃ parasya si­ddha­m­, tatsiddhau <lb n="129,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,38</span>ca­kṣu­rā­dya­nā­śri­ta­sya jñā­na­sye­va su­kha­syā­pi si­ddhe­rā­na­nda­rū­pa­tā kathaṃ muktānāṃ na saṃ­ga­ccha­te — yena ‘sukhā<span type="hard-break">- </span><lb n="129,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,39</span>di­gu­ṇa­ra­hi­ta­mā­tma­naḥ svarūpaṃ muktiḥ’ i­tya­bhyu­pa­ga­maḥ śobheta ? na ca rā­gā­de­rā­va­ra­ṇa­syā­bhā­vo maheśe <lb n="129,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,40</span>siddhaḥ — yena ta­jjñā­na­ma­nā­vṛ­ta­ma­śe­ṣa­pa­dā­rtha­vi­ṣa­yaṃ tatra si­ddhi­mu­pa­ga­cche­t­, ta­tsva­rū­pa­syai­vā­si­ddha­tvā­t tatra <lb n="129,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 129,41</span>rā­gā­dya­bhā­va­pra­ti­pā­da­ka­syā­vya­bhi­ca­ri­ta­sya he­to­stva­da­bhyu­pa­ga­ma­vi­cā­ra­ṇa­yā dū­rā­pā­sta­tvā­cca | <pb n="130" ana="55 lines"/></p>
          <p n="a_551" rend="justify"><lb n="130,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,01</span>yattūktam ‘­vi­pa­ryā­sa­kā­ra­ṇā rā­gā­da­yaḥ­, vi­pa­ryā­sa­ścā­dha­rma­ni­mi­ttaḥ­, na ca bha­ga­va­tya­dha­rmaḥ­’ iti, <lb n="130,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,02</span>ta­da­pya­sā­ra­m­; a­dha­rma­va­d dha­rma­syā­pi ta­ddhe­to­śca sa­mya­gjñā­nā­de­sta­trā­saṃ­bha­va­sya pra­ti­pā­di­ta­tvā­t | <lb n="130,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,03</span>yaccoktam ‘­rā­gā­da­ya i­ṣṭā­ni­ṣṭa­sā­dha­ne­ṣu vi­ṣa­ye­ṣū­pa­jā­ya­mā­nā dṛṣṭāḥ, na ca bha­ga­va­taḥ ka­ści­di­ṣṭā­ni­ṣṭa­sā­dha­no <lb n="130,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,04</span>vi­ṣa­yaḥ­, a­vā­pta­kā­ma­tvā­t­’ iti, ta­da­pya­sā­ra­m­; yato yadi i­ṣṭā­ni­ṣṭa­sā­dha­no na tasya ka­ści­dvi­ṣa­yaḥ kathaṃ <lb n="130,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,05</span>tarhi a­sā­vi­ṣṭā­'­ni­ṣṭo­pā­dā­na — pa­ri­va­rja­nā­rthaṃ pra­va­rta­te bu­ddhi­pū­rvi­kā­yāḥ pra­vṛ­tte­rhe­yo­pā­de­ya­ji­hā­so­pā­di­tsā<span type="hard-break">- </span><lb n="130,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,06</span>pū­rva­ka­tve­na vyā­pta­tvā­t ? ta­da­bhā­ve­'­pi pra­vṛ­ttā­vu­nma­tta­ka­pra­vṛ­tti­va­d na bu­ddhi­pū­rvi­ke­śva­ra­pra­vṛ­ttiḥ syāt <lb n="130,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,07</span>he­yo­pā­de­ya­ji­hā­so­pā­di­tse a­pya­nā­pta­kā­ma­tve­na vyāpte, a­vā­pta­kā­ma­sya he­yo­pā­de­ya­ji­hā­so­pā­di­tsā­'<span type="hard-break">- </span><lb n="130,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,08</span>nu­pa­pa­tteḥ | a­nā­pta­kā­ma­tva­ma­pya­nī­śva­ra­tve­na vyā­pta­m­, ī­śva­ra­syā­nā­pta­kā­ma­tvā­yo­gā­d iti yatra bu­ddhi­pū­rvi­kā <lb n="130,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,09</span>pra­vṛ­tti­ri­ṣya­te tatra he­yo­pā­de­ya­ji­hā­so­pā­di­tse a­va­śya­ma­ṅgī­ka­rta­vye­, yatra ca te ta­trā­nā­pta­kā­ma­tva­m­, <lb n="130,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,10</span>yatra ca tat ta­trā­nī­śva­ra­tva­m iti pra­sa­ṅga­sā­dha­na­m | ī­śva­ra­tve cā­vā­pta­kā­ma­tva­m­, a­vā­pta­kā­ma­tvā­cca na <lb n="130,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,11</span>he­yo­pā­de­ya­vi­ṣa­ye ta­ddhā­no­pā­dā­ne­cchā­, ta­da­bhā­ve na bu­ddhi­pū­rvi­kā pra­vṛ­tti­ri­ti pra­sa­ṅga­vi­pa­rya­yaḥ | ata eva <lb n="130,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,12</span>sva­ta­ntra­sā­dha­na­pa­kṣe yad ā­śra­yā­si­ddha­tvā­di­he­tu­do­ṣo­dbhā­va­na­m ta­da­saṃ­ga­ta­m­, vyā­pti­pra­si­ddhi­mā­tra­syai­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="130,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,13</span>tro­pa­yo­gā­t­; sā ca pra­ti­pā­di­tā | ‘yā tu pravṛttiḥ śa­rī­rā­di­sa­rge sā krī­ḍā­rthā­, a­vā­pta­kā­mā­nā­me­va <lb n="130,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,14</span>ca krīḍā bha­va­ti­’ iti yaduktam ta­da­saṃ­ga­ta­m­, ‘­ra­ti­ma­vi­nda­tā­me­va krīḍā bha­va­ti­, na ca ratyarthī bha­ga­vā­n­, <lb n="130,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,15</span>duḥ­khā­bhā­vā­t­’ iti vā­rti­ka­kṛ­tai­va pra­ti­pā­di­tatvāt | yaccoktam ‘na hi duḥkhitāḥ krīḍāsu pra­va­rta­nte­’ <lb n="130,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,16</span>iti, tat pra­kra­mā­na­pe­kṣaṃ va­ca­na­m­; duḥ­khā­bhā­ve­'­pi krī­ḍā­va­tāṃ rā­gā­dyā­sa­kti­ni­mi­tte­ṣṭa­sā­dha­na­vi­ṣa­ya­vya<span type="hard-break">- </span><lb n="130,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,17</span>ti­re­ke­ṇa ta­syā­saṃ­bha­vā­t | </p>
          <p n="a_552" rend="justify"><lb n="130,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,18</span>yacca ‘­kā­ru­ṇyā­t tasya tatra pra­vṛ­ttiḥ­’ ityādi, ta­da­pya­nā­lo­ci­tā­bhi­dhā­na­m­; nahi ka­ru­ṇā­va­tāṃ <lb n="130,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,19</span>yā­ta­nā­śa­rī­ro­tpā­da­ka­tve­na prā­ṇi­ga­ṇa­duḥ­kho­tpā­da­ka­tvaṃ yuktam | na ca ta­thā­bhū­ta­ka­rma­sa­vya­pe­kṣa­sta­thā teṣāṃ <lb n="130,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,20</span>duḥ­kho­tpā­da­ko­'­sau ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­tvā­t tasyeti vaktuṃ yu­kta­m­, tatkarma­ṇā­mī­śva­rā­nā­ya­tta­tve kāryatve ca <lb n="130,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,21</span>tenaiva kā­rya­tva­la­kṣa­ṇa­sya he­to­rvya­bhi­cā­ri­tva­pra­sa­ṅgā­t | ta­tkṛ­ta­tve vā ka­rma­ṇo­'­bhyu­pa­ga­mya­mā­ne prathamaṃ <lb n="130,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,22</span>karma prāṇināṃ vidhāya pu­na­sta­du­pa­bho­ga­dvā­re­ṇa tasyaiva kṣayaṃ vi­da­dha­to ma­he­śa­syā­'­pre­kṣā­kā­ri­tā­pra­sa­ktiḥ­, na <lb n="130,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,23</span>hi pre­kṣā­pū­rva­kā­ri­ṇo go­pā­lā­da­yo­'­pi pra­yo­ja­na­śū­nyaṃ vidhāya vastu dhvaṃ­sa­ya­nti | tanna ka­ru­ṇā­pra­vṛ­tta­sya <lb n="130,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,24</span>ka­rma­sa­vya­pe­kṣa­syā­pi prā­ṇi­duḥ­kho­tpā­da­ka­tvaṃ yuktam | kiñca, prā­ṇi­ka­rma­sa­vya­pe­kṣo yadyasau prāṇināṃ <lb n="130,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,25</span>duḥ­kho­tpā­da­ka iti na kṛ­pā­lu­tva­vyā­ghā­ta­sta­rhi ka­rma­pa­ra­ta­ntra­sya prā­ṇi­śa­rī­ro­tpā­da­ka­tve ta­syā­bhyu­pa­ga­mya­mā­ne <lb n="130,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,26</span>varaṃ ta­tpha­lo­pa­bho­ktṛ­sa­ttva­sya ta­tsa­vya­pe­kṣa­sya ta­du­tpā­da­ka­tva­ma­bhyu­pa­ga­nta­vya­m­, e­va­ma­dṛ­ṣṭe­śva­ra­pa­ri­ka­lpa­nā <lb n="130,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,27</span>pa­ri­hṛ­tā bhavati | ‘yathā prabhuḥ se­vā­bhe­dā­nu­ro­dhā­t pha­la­pra­do nā­'­pra­bhu­sta­thā ma­he­śva­ro­'­pi ka­rmā­pe­kṣa­pha­la<span type="hard-break">- </span><lb n="130,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,28</span>prado nā­pra­bhuḥ­’ ityapya­yu­kta­m­; yato yathā rājñaḥ se­vā­'­'­ya­tta­pha­la­pra­da­sya rā­gā­di­yo­gaḥ nai­rghṛ­ṇya­m se­vā­'­'<span type="hard-break">- </span><lb n="130,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,29</span>yattatā ca pratītā ta­the­śa­syā­pye­ta­t sa­rva­ma­bhyu­pa­ga­ma­nī­ya­m­; a­nya­thā­bhū­ta­syā­nya­pa­ri­hā­re­ṇa kva­ci­de­va <lb n="130,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,30</span>sevake su­khā­di­pra­da­tvā­nu­pa­pa­tteḥ | tadevaṃ ka­rma­pa­ra­ta­ntra­tve ta­syā­nī­śa­tva­m­, ka­ru­ṇā­pre­ri­ta­sya kartṛtve “­sṛ­je­cca <lb n="130,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,31</span>śu­bha­me­va saḥ” iti vā­rtti­ka­kā­rī­ya­dū­ṣa­ṇa­sya vya­va­sthi­ta­tva­m | yacca ‘­nā­ra­ka — ti­rya­gā­di­sa­rgo­'­pya­kṛ­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="130,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,32</span>prā­ya­ści­ttā­nāṃ ta­tra­tya­duḥ­khā­nu­bha­ve pu­na­rvi­śi­ṣṭa­sthā­nā­vā­ptau a­bhyu­da­ya­he­tu­ri­ti siddhaṃ duḥ­khi­prā­ṇi­sṛ­ṣṭā­va­pi <lb n="130,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,33</span>ka­ru­ṇa­yā pra­va­rta­na­mī­śa­sya­’ iti, tadapi pra­ti­vi­hi­tameva; yataḥ karma prāṇināṃ duḥ­kha­pra­daṃ vidhāya tatphalo<span type="hard-break">- </span><lb n="130,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,34</span>pa­bho­ga­vi­dhā­na­dvā­re­ṇa kṣa­ya­ni­mi­ttaṃ prā­ṇi­nā­ma­bhyu­da­yaṃ vi­da­dha­ta­sta­syā­'­śu­ci­sthā­na­pa­ti­ta­gṛ­hī­ta­pra­kṣā­li­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="130,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,35</span>mo­da­ka­tyā­ga­vi­dhā­yi­no na­sa­mā­na­bu­ddhi­tva­pra­sa­ktiḥ | api ca, yadi prā­ṇi­ka­rma­pa­ra­va­śa­ste­ṣāṃ duḥ­khā­di­kaṃ <lb n="130,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,36</span>ta­tkṣa­ya­ni­mi­tta­prā­ya­ści­tta­ka­lpa­mu­pa­ja­na­ya­tī­tya­bhyu­pa­ga­ma­sta­dā ta­tka­rma­kā­rya­tvaṃ tasya pra­sa­kta­m — ta­tkṛ­to­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="130,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,37</span>kā­rā­bhā­ve ta­da­pe­kṣā­yā a­yo­gā­t­; u­pa­kā­ra­sya ca ta­tkṛ­ta­sya tadbhede tena saṃ­ba­ndhā­yo­gā­t­, abhi<span type="hard-break">- </span><lb n="130,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,38</span>nnasya ta­tka­ra­ṇe tasyaiva ka­ra­ṇa­mi­ti kathaṃ na ta­tkā­rya­tva­m ? </p>
          <p n="a_553" rend="justify"><lb n="130,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,39</span>atha yad yadā yatra ka­rmā­di­kaṃ sa­ha­kā­ri­kā­ra­ṇa­mā­sā­da­ya­ti tena saha saṃbhūya tat tadā tatra sukhā<span type="hard-break">- </span><lb n="130,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,40</span>dikaṃ kāryaṃ ja­na­ya­ti­, e­ka­kā­rya­kā­ri­tva­me­va sa­ha­kā­ri­tva­mi­ti na kā­rya­tva­la­kṣa­ṇa­sta­sya doṣaḥ; nanu karmā<span type="hard-break">- </span><lb n="130,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 130,41</span>di­sa­ha­kā­ri­sa­vya­pe­kṣaḥ kā­rya­ja­na­na­sva­bhā­va­sta­sya ka­rmā­di­sa­ha­kā­ri­sa­nni­dhā­nā­d yadi prā­ga­pya­sti tadā — <pb n="131" ana="49 lines"/><lb n="131,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,01</span>sa­ha­kā­ri­sa­nni­dhā­ne­'­pi sva­rū­pe­ṇai­vā­'­sau kāryaṃ ni­rva­rta­ya­ti­, pa­ra­rū­pe­ṇa ja­na­ka­tve sarvasya sva­rū­pe­ṇā­ja­na<span type="hard-break">- </span><lb n="131,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,02</span>katvāt kā­ryā­'­nu­tpā­da­pra­sa­ṅgaḥ­, tasya cā­vi­ka­la­sya ta­jja­na­na­sva­bhā­va­sya bhā­vā­du­tta­ra­kā­la­bhā­vi­sa­ma­sta<span type="hard-break">- </span><lb n="131,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,03</span>kā­ryo­tpa­tti­sta­dai­va syāt | tathāhi — yad yadā ya­jja­na­na­sa­ma­rthaṃ tat tadā tad ja­na­ya­tye­va­, ya­thā­'­ntyā­va­sthā­prā­ptaṃ <lb n="131,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,04</span>bī­ja­ma­ṅku­ra­m­, a­ja­na­ne vā tadā tasya tad ja­na­na­sva­bhā­va­me­va na syāt, ta­jja­na­na­sva­bhā­va­śca karmādi<span type="hard-break">- </span><lb n="131,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,05</span>sā­ma­grya­sa­nni­dhā­ne­'­pye­ka­sva­bhā­va­ta­yā­'­bhyu­pa­ga­mya­mā­no maheśa iti sva­bhā­va­he­tuḥ | atha ka­rmā­di­sā­ma­grya­bhā­ve <lb n="131,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,06</span>ta­tsva­bhā­vo­'­pya­sau vi­va­kṣi­ta­kā­ryaṃ na ja­na­ya­ti­, na tarhi ta­jja­na­ka­sva­bhā­vaḥ — yo hi yadā yanna ja­na­ya­ti <lb n="131,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,07</span>sa ta­jja­na­ka­sva­bhā­vo na bha­va­ti­; yathā śā­li­bī­jaṃ ya­vā­ṅku­ra­sya­, a­ta­jja­na­ka­syā­pi ta­tsva­bhā­va­tve­'­ti­pra­sa­ṅgaḥ­, <lb n="131,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,08</span>na ja­na­ya­ti ca ka­rmā­di­sā­ma­grya­bhā­ve vi­va­kṣi­taṃ kā­rya­mī­śa iti vyā­pa­kā­'­nu­pa­la­bdhiḥ | atha karmādi<span type="hard-break">- </span><lb n="131,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,09</span>sā­ma­grya­bhā­ve sa sva­bhā­va­sta­da­pe­kṣa­kā­rya­ja­na­ka­tva­la­kṣa­ṇo nāsti tarhi sva­bhā­va­bhe­dā­t kathaṃ na tasya bhedaḥ <lb n="131,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,10</span>a­pa­ra­sya ta­nni­ba­ndha­na­syā­bhā­vā­t ? tathā ca kra­ma­va­rtya­ne­ka­ma­ṅku­rā­di­kā­ryaṃ nā­kra­mai­ke­śva­ra­vi­hi­ta­m iti <lb n="131,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,11</span>naikatvaṃ tasya si­ddhi­mā­sā­da­ya­ti | tanna sa­rva­jña­tvā­'­śa­rī­ri­tvai­ka­tvā­di­dha­rma­yo­ga­sta­sya si­ddhi­mu­pa­ḍhau­ka­te | <lb n="131,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,12</span>‘nāpi kṛ­tri­ma­jñā­na­saṃ­ba­ndhi­tvaṃ ta­jjñā­na­sya pra­tya­rtha­ni­ya­mā­bhā­vā­t­’ ityādi yaduktam, tadapi ni­ra­sta­m­; <lb n="131,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,13</span>ni­tya­sa­rva­pa­dā­rtha­vi­ṣa­ya­jñā­na­saṃ­ba­ndhi­tva­sya tatra pra­ti­ṣi­ddha­tvāt | </p>
          <p n="a_554" rend="justify"><lb n="131,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,14</span>yacca ‘yathā stha­pa­tyā­dī­nāṃ ma­hā­prā­sā­dā­di­ka­ra­ṇe e­kā­bhi­prā­ya­ni­ya­mi­tā­nā­mai­ka­ma­tyaṃ ta­dva­da­trā­pi <lb n="131,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,15</span>yadi kṣi­tyā­dya­ne­ka­kā­rya­ka­ra­ṇe bahūnāṃ ni­yā­ma­kaḥ ka­ści­de­ko­'­sti­, sa e­ve­śva­raḥ­’ ityuktam, ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; <lb n="131,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,16</span>yato na hyayaṃ niyamaḥ — e­ke­nai­va sarvaṃ kāryaṃ ni­rva­rta­nī­ya­m­, e­ka­ni­ya­mi­tai­rvā bu­hu­bhi­ri­ti­; a­ne­ka­dhā kāryaka<span type="hard-break">- </span><lb n="131,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,17</span>rtṛ­tva­da­rśa­nā­t | tathāhi — kva­ci­de­ka e­vai­ka­kā­rya­sya vidhātā u­pa­la­bhya­te yathā kuvindaḥ ka­ści­de­ka­sya pa­ṭa­sya­, <lb n="131,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,18</span>kva­ci­de­ka eva bahūnāṃ kā­ryā­ṇā­m yathā ghaṭa — śa­rā­vo­da­ñca­nā­nā­me­kaḥ ku­lā­laḥ­, kva­ci­da­ne­ko­'­pya­ne­ka­sya <lb n="131,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,19</span>yathā ghaṭa — paṭa — śa­ka­ṭā­dī­nāṃ ku­lā­lā­diḥ­, kva­ci­da­ne­ko­'­pye­ka­sya yathā śi­bi­ko­dva­ha­nā­de­ra­ne­kaḥ puruṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="131,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,20</span>saṅghātaḥ | na ca prā­sā­dā­di­la­kṣa­ṇe­'­pya­ne­ka­stha­pa­tyā­di­ni­rva­rtye­'­va­śyaṃ­ta­yai­ka­sū­tra­dhā­ra­ni­ya­mi­tā­nāṃ teṣāṃ tatra <lb n="131,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,21</span>vyāpāra u­pa­la­bdhaḥ­, pra­ti­ni­ya­tā­bhi­prā­yā­ṇā­ma­pye­ka­sū­tra­dhā­rā­'­ni­ya­mi­tā­nāṃ ta­tka­ra­ṇā­'­vi­ro­dhā­t iti <lb n="131,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,22</span>naikaḥ kartā kṣi­tyā­dī­nāṃ si­ddhi­mā­sā­da­ya­ti | ata eva na ta­nni­ba­ndha­nā sa­rva­jña­tva­si­ddhi­ra­pi tasya yuktā | <lb n="131,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,23</span>tadevaṃ ni­tya­tvā­di­vi­śe­ṣa­sā­ka­lya­sā­dha­kā­nu­mā­nā­'­saṃ­bha­vā­t ta­dvi­pa­rya­ya­sā­dha­ka­sya ca pra­sa­ṅga­sā­dha­na­sya <lb n="131,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,24</span>tatra bhāvāt kathaṃ na vi­śe­ṣa­vi­ru­ddhā­va­kā­śaḥ ? atha śa­rī­rā­di­ma­dbu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­tva­vyā­ptaṃ yadi kṣityādau <lb n="131,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,25</span>kā­rya­tva­mu­pa­la­bhye­ta tadā ta­ta­sta­tra tat si­ddhi­mā­sā­da­ya­t ta­thā­bhū­ta­me­va si­dhye­di­ti bhavet kā­rya­tvā­de<span type="hard-break">- </span><lb n="131,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,26</span>rvi­ru­ddha­tva­m­, sā­dhya­vi­pa­rya­ya­sā­dha­nā­t­; na ca ta­thā­bhū­taṃ tat tatra vidyate iti kathaṃ vi­ru­ddha­tā ? na; <lb n="131,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,27</span>pa­ra­pra­siddha­pa­kṣa­dha­rma­tva­m vi­pa­rya­ya­vyāptiṃ vā­'­'­śri­tya vi­ru­ddha­tā­bhi­dhā­nā­t | pa­ra­mā­rtha­ta­stu kā­rya­tva­vi­śe­ṣa­sya <lb n="131,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,28</span>kṣi­tyā­dā­va­si­ddha­tva­m ta­tsā­mā­nya­sya tva­nai­kā­nti­ka­tva­m iti pra­ti­pā­di­tam | sarveṣu ce­śva­ra­sā­dha­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="131,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,29</span>yo­pa­nya­ste­ṣva­nu­mā­ne­ṣva­si­ddha­tvā­di­do­ṣaḥ samānaḥ iti kā­rya­tva­dū­ṣa­ṇe­nai­va tānyapi dū­ṣi­tā­ni iti na <lb n="131,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,30</span>pra­tyu­ccā­rya dūṣyante | ma­he­śva­ra­sya ca nityatvaṃ ta­dvā­di­bhi­ra­bhyu­pa­ga­mya­te­; na cā­kṣa­ṇi­ka­sya sattvaṃ saṃ­bha­va­ti <lb n="131,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,31</span>iti pra­ti­pā­da­yi­ṣyā­maḥ | </p>
          <p n="a_555" rend="justify"><lb n="131,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,32</span>yacca ‘­pṛ­thi­vyā­di­ma­hā­bhū­tā­ni svāsu kriyāsu bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇā­dhi­ṣṭhi­tā­ni pra­va­rta­nte­, a­ni­tya­tvā­t­, <lb n="131,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,33</span>vā­syā­di­va­t­’ iti, tatra ku­lā­lā­di­bu­ddhā­va­pya­ni­tya­tva­la­kṣa­ṇa­sya hetoḥ sa­dbhā­vā­t ta­trā­pya­pa­ra­bu­ddhi­ma­tkā­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="131,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,34</span>ṇā­dhi­ṣṭhi­ta­tva­pra­sa­ktiḥ­, ta­thā­'­bhyu­pa­ga­me ma­he­śa­bu­ddhe­ra­pya­ni­tya­tva­sya pra­sā­dha­nā­t ta­syā­pya­pa­ra­bu­ddhi­ma­da­dhi<span type="hard-break">- </span><lb n="131,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,35</span>ṣṭhi­ta­tva­m­, ta­dbu­ddhā­va­pye­va­m i­tya­na­va­sthā | atha bu­ddhe­ra­ni­tya­tve satyapi na bu­ddhi­ma­da­dhi­ṣṭhi­ta­tvaṃ tadā <lb n="131,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,36</span>vya­bhi­cā­rī hetuḥ; aparaṃ cātra pra­ti­vi­hi­ta­tvā­nnā­śa­ṅkya­te | yacca kā­rya­tva­he­to­rdū­ṣa­ṇa­ma­si­ddha­tvā­di ta­da­trā­pi <lb n="131,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,37</span>sa­mā­na­m | tathāhi — yā­dṛ­śa­ma­ni­tya­tvaṃ bu­ddhi­ma­da­dhi­ṣṭhi­taṃ vāsyādau siddhaṃ tādṛśaṃ ta­nvā­di­ṣva­si­ddha­m | <lb n="131,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,38</span>a­ni­tya­tva­mā­tra­sya pra­ti­ba­ndhā­si­ddhe­rvya­bhi­cā­raḥ | pra­ti­ba­ndhā­bhyu­pa­ga­me sa­tī­ṣṭa­vi­pa­rī­ta­sā­dha­nā­d vi­ru­ddha­tva­m | <lb n="131,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,39</span>sā­dha­rmya­dṛ­ṣṭā­nta­sya sā­dhya­vi­ka­la­tā­, ni­tyai­ka­bu­ddhi­ma­da­dhi­ṣṭhi­ta­tve­na sā­dhya­dha­rme­ṇā­nva­yā­si­ddheḥ | sā­mā­nye­na <lb n="131,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,40</span>sādhye si­ddha­sā­dhya­tā­, vi­śe­ṣe­ṇa vya­bhi­cā­raḥ­, gha­ṭā­di­ṣva­nya­thā­da­rśa­nā­di­ti | evaṃ sarveṣu pra­kṛ­ta­sā­dhya<span type="hard-break">- </span><lb n="131,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 131,41</span>sā­dha­nā­yo­pa­nya­ste­ṣu hetuṣu yojyam | <pb n="132" ana="47 lines"/></p>
          <p n="a_556" rend="justify"><lb n="132,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,01</span>yacca ‘sthitvā pra­vṛ­tteḥ­’ iti sā­dha­na­mu­kta­m­, ta­trā­nya­da­pi dūṣaṇaṃ vācyam — sa­rva­bhā­vā­nā­mu­da­ya­sa­ma­na­nta<span type="hard-break">- </span><lb n="132,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,02</span>rā­'­pa­va­rgi­ta­yā kṣa­ṇa­mā­tra­ma­pi na sthi­ti­ra­sti iti kutaḥ sthitvā pravṛttiḥ ? tasmāt pra­ti­vā­dya­si­ddho <lb n="132,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,03</span>hetuḥ a­nai­kā­nti­ka­śce­śva­re­ṇai­va­; yataḥ so'pi kra­ma­va­tsu kāryeṣu sthitvā pra­va­rta­te atha ca nāsau cetanā<span type="hard-break">- </span><lb n="132,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,04</span>va­tā­'­dhi­ṣṭhi­taḥ a­na­va­sthā­pra­sa­ṅgā­t | atha ‘­a­ce­ta­na­tve sati’ iti sa­vi­śe­ṣa­ṇo he­tu­ru­pā­dī­ya­te yathā <lb n="132,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,05</span>pra­śa­sta­ma­ti­no­pa­nya­sta­sta­thā­pi saṃ­di­gdha­vi­pa­kṣa­vyā­vṛ­tti­ka­ta­yā­'­nai­kā­nti­ka­tva­ma­ni­vā­rya­m — yadeva hi viśe<span type="hard-break">- </span><lb n="132,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,06</span>ṣaṇaṃ vi­pa­kṣā­ddhe­tuṃ ni­va­rta­ya­ti tadeva nyā­yya­m­, yat pu­na­rvi­pa­kṣeṃ saṃdehaṃ na vyā­va­rta­ya­ti ta­du­pā­dā­na­ma­pya<span type="hard-break">- </span><lb n="132,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,07</span>sa­tka­lpa­m­, pū­rvo­kta­ścā­si­ddha­tā­do­ṣaḥ sa­vi­śe­ṣa­ṇa­tve­'­pi ta­da­va­stha eva | yaccoktam ‘­sa­rgā­dau vya­va­hā­ra­śca­’ <lb n="132,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,08</span>i­tyā­di­, tatrāpi ‘­u­tta­ra­kā­laṃ pra­bu­ddhā­nā­m­’ i­tye­ta­d vi­śe­ṣa­ṇa­ma­si­ddha­m | tathāhi — nāsmanmate pra­la­ya­kā­le <lb n="132,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,09</span>pra­lu­pta­jñā­na — smṛtayo vitanu — karaṇāḥ puruṣāḥ saṃ­ti­ṣṭha­nte ki­ntvā­bhā­sva­rā­di­ṣu spa­ṣṭa­jñā­nā­ti­śa­ya­yo­gi­ṣu <lb n="132,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,10</span>de­va­ni­kā­ye­ṣū­tpa­dya­nte­; ye tu pra­ti­ni­ya­ta­ni­ra­yā­di­vi­pā­ka­saṃ­va­rta­nī­ya­ka­rmā­ṇa­ste lo­ka­dhā­tva­nta­re­ṣū­tpa­dya­nte <lb n="132,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,11</span>iti matam | vi­va­rta­kā­le­'­pi tata eva ā­bhā­sva­rā­de­ścyu­tvā i­hā­lu­pta­jñā­na — smṛtaya eva saṃ­bha­va­nti <lb n="132,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,12</span>tasmāt ‘­u­tta­ra­kā­laṃ pra­bu­ddhā­nā­m­’ iti vi­śe­ṣa­ṇa­ma­si­ddha­m | a­nai­kā­nti­ka­śca hetuḥ saṃ­di­gdha­vi­pa­kṣa­vyā­vṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="132,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,13</span>tti­ka­tvā­t | </p>
          <p n="a_557" rend="justify"><lb n="132,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,14</span>kiñca, a­nyo­pa­de­śa­pū­rva­ka­tva­mā­tre sādhye si­ddha­sā­dhya­tā­, a­nā­de­rvya­va­hā­ra­sya sa­rve­ṣā­me­vā­nyo­pa­de­śa<span type="hard-break">- </span><lb n="132,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,15</span>pū­rva­ka­tva­sye­ṣṭa­tvā­t | a­the­śva­ra­la­kṣa­ṇa­pu­ru­ṣo­pa­de­śa­pū­rva­ka­tvaṃ sādhyate ta­dā­'­nai­kā­nti­ka­tā­, a­nya­thā­'­pi <lb n="132,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,16</span>vya­va­hā­ra­saṃ­bha­vā­t­, dṛ­ṣṭā­nta­sya ca sā­dhya­vi­ka­la­tā | e­ta­ccā­nya­he­tu­sā­mā­nyaṃ dūṣaṇaṃ pū­rva­mu­ktam | vi­ru­ddha­śca <lb n="132,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,17</span>hetuḥ a­bhyu­pe­ta­bā­dhā ca pra­ti­jñā­yāḥ­, ni­rmu­kha­syo­pa­de­ṣṭṭa­tvā­saṃ­bha­vā­t — yadi ī­śva­ro­pa­de­śa­pū­rva­ka­tvaṃ vya­va­hā­ra­sya <lb n="132,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,18</span>saṃ­bha­ve­t tadā syā­da­vi­ru­ddha­tā hetoḥ yā­va­tā­'­sau vi­ga­ta­mu­kha­tvā­du­pa­de­ṣṭā na yuktaḥ, tacca vi­mu­kha­tvaṃ <lb n="132,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,19</span>vi­ta­nu­tve­na­, tadapi dha­rmā­dha­rma­vi­ra­hā­t­, tathā ca u­ddyo­ta­ka­re­ṇo­kta­m — “yathā bu­ddhi­ma­ttā­yā­mī­śva­ra­sya <lb n="132,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,20</span>pra­mā­ṇa­saṃ­bha­vaḥ­, naivaṃ dha­rmā­di­ni­tya­tve pra­mā­ṇa­ma­sti­” iti | tasmādī<span type="hard-break">- </span><lb n="132,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,21</span>śva­ra­syo­pa­de­ṣṭṭa­tvā­saṃ­bha­vā­t ta­du­pa­de­śa­pū­rva­ka­tvaṃ vya­va­hā­ra­sya na sidhyati ki­ntvī­śva­ra­vya­ti­ri­ktā­nya­pu­ru<span type="hard-break">- </span><lb n="132,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,22</span>ṣo­pa­de­śa­pū­rva­ka­tva­m­; ata i­ṣṭa­vi­ghā­ta­kā­ri­tvā­d viruddho hetuḥ | a­the­śva­ra­syo­pa­de­ṣṭṭa­tva­ma­ṅgī­kri­ya­te tadā <lb n="132,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,23</span>vi­mu­kha­tva­ma­bhyu­pe­taṃ hīyata i­tya­bhyu­pe­ta­bā­dhaḥ | e­va­ma­nye­ṣva­pi sa­rva­jña­tvā­di­ta­dvi­śe­ṣa­sā­dha­ke­ṣu he­tu­ṣva­si<span type="hard-break">- </span><lb n="132,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,24</span>ddha­tvā­'­nai­kā­nti­ka­tva — vi­ru­ddha­tvā­di­do­ṣa­jā­laṃ sva­ma­tyā­'­bhyū­hyaṃ di­ṅmā­tra­da­rśa­na­pa­ra­tvā­t pra­yā­sa­sya | ata eva <lb n="132,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,25</span>“sapta bhu­va­nā­nye­ka­bu­ddhi­ni­rmi­tā­ni­, e­ka­va­stva­nta­rga­ta­tvā­t­, e­kā­va­sa­thā­nta­rga­tā­ne­kā­pa­va­ra­ka­va­t­; yathaikā<span type="hard-break">- </span><lb n="132,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,26</span>va­sa­thā­nta­rga­tā­nā­ma­pa­va­ra­kā­ṇāṃ sū­tra­dhā­rai­ka­bu­ddhi­ni­rmi­ta­tvaṃ dṛṣṭaṃ ta­thai­ka­smi­nne­va bhu­va­ne­'­nta­rga­tā­ni sapta bhuva<span type="hard-break">- </span><lb n="132,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,27</span>nāni, tasmāt te­ṣā­ma­pye­ka­bu­ddhi­ni­rmi­ta­tvaṃ ni­ścī­ya­te­; ya­dbu­ddhi­ni­rmi­tā­ni caitāni sa bha­ga­vā­n ma­he­śva­raḥ <lb n="132,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,28</span>sa­ka­la­bhu­va­nai­ka­sū­tra­dhā­raḥ­” i­tyā­di­kāḥ prayogāḥ pra­śa­sta­ma­ti­pra­bhṛ­ti­bhi­ru­pa­nya­stā­ste­ṣva­pi <lb n="132,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,29</span>he­tu­ra­si­ddhaḥ­, na hyekaṃ bhu­va­na­m ā­va­sa­thā­di­rvā­'­sti­, vya­va­hā­ra­lā­gha­vā­rthaṃ ba­hu­ṣvi­yaṃ saṃjñā kṛtā, ata eva <lb n="132,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,30</span>dṛ­ṣṭā­nto­'­pi sā­dha­na­vi­ka­laḥ­; e­ka­sau­dhā­dya­nta­rga­tā­nā­ma­pa­va­ra­kā­dī­nā­ma­ne­ka­sū­tra­dhā­ra­gha­ṭi­ta­tva­da­rśa­nā­ccā­nai<span type="hard-break">- </span><lb n="132,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,31</span>kāntiko hetuḥ | </p>
          <p n="a_558" rend="justify"><lb n="132,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,32</span>yacca “­e­kā­dhi­ṣṭhā­nā bra­hmā­da­yaḥ pi­śā­cā­ntāḥ­, pa­ra­spa­rā­ti­śa­ya­vṛ­tti­tvā­t­; iha yeṣāṃ pa­ra­spa­rā­ti­śa<span type="hard-break">- </span><lb n="132,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,33</span>ya­vṛ­tti­tvaṃ te­ṣā­me­kā­ya­tta­tā dṛṣṭā, yatheha loke gṛha — grāma — nagara — de­śā­'­dhi­pa­tī­nā­me­ka­smi­n sā­rva­bhau­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="132,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,34</span>na­ra­pa­tau­, tathā ca bhujaga — rakṣo — ya­kṣa­pra­bhṛ­tī­nāṃ pa­ra­spa­rā­ti­śa­ya­vṛ­tti­tva­m­; tena ma­nyā­ma­he te­ṣā­ma­pye­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="132,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,35</span>smi­nnī­śva­re pā­ra­ta­ntrya­m­” iti, ta­de­ta­d yadi ‘­ī­śva­rā­khye­nā­dhi­ṣṭhā­ya­ke­nai­kā­dhi­ṣṭhā­nāḥ­’ i­tya­ya­ma­rthaḥ sādha<span type="hard-break">- </span><lb n="132,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,36</span>yi­tu­mi­ṣṭa­sta­dā­'­nai­kā­nti­ka­tā hetoḥ, vi­pa­rya­ye bā­dha­ka­pra­mā­ṇā­bhā­vā­t pra­ti­ba­ndhā­'­si­ddheḥ | dṛ­ṣṭā­nta­sya <lb n="132,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,37</span>ca sā­dhya­vi­ka­la­tā | a­thā­dhi­ṣṭhā­ya­ka­mā­tre­ṇa sā­ghi­ṣṭhā­nā iti sādhyate tadā si­ddha­sā­dhya­tā­, yata iṣyata <lb n="132,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,38</span>eva su­ga­ta­su­tai­rbha­ga­va­tā saṃ­bu­ddhe­na sa­ka­la­lo­ka­cū­ḍā­ma­ṇi­nā sa­rva­me­va jagat ka­ru­ṇā­va­śā­da­dhi­ṣṭhi­ta­m­, <lb n="132,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,39</span>ya­tpra­bhā­vā­da­dyā­pya­bhyu­da­ya — niḥ­śre­ya­sa­saṃ­pa­da­mā­sā­da­ya­nti sā­dhu­ja­na­sā­rthāḥ | sa­rve­ṣva­pi ca sa­rva­jña­sā­dha­ne­ṣu <lb n="132,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,40</span>pa­ro­pa­nya­ste­ṣu yadi sā­mā­nye­na ‘­ka­ści­t sa­rva­jñaḥ­’ iti sā­dhya­ma­bhi­pre­taṃ tadā nā­'­smā­n prati bha­va­tā­mi­daṃ <lb n="132,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 132,41</span>sādhanaṃ rājate si­ddha­sā­dhya­tā­do­ṣā­t kintu ye sa­rva­jñā­'­pa­vā­di­no jai­mi­nī­yā­ścā­rvā­kā vā teṣveva <pb n="133" ana="41 lines"/><lb n="133,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,01</span>śobhate | a­the­śva­rā­khyaḥ sarvajñaḥ sādhyeta ta­do­kta­pra­kā­re­ṇa pra­ti­ba­ndhā­si­ddhe­rhe­tū­nā­ma­nai­kā­nti­ka­tā­, <lb n="133,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,02</span>dṛ­ṣṭā­nta­sya ca sā­dhya­vi­ka­la­te­ti | śeṣastu pū­rva­pa­kṣa­gra­ntho niḥ­sā­ra­ta­yo­pe­kṣi­taḥ | ata ī­śva­ra­sā­dha­ka­sya <lb n="133,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,03</span>ta­nni­tya­tvā­di­dha­rma­sā­dha­ka­sya ca pra­mā­ṇa­syā­bhā­vā­t “kleśa — karma — vi­pā­kā­'­'­śa­yai­ra­pa­rā­mṛ­ṣṭaḥ pu­ru­ṣa­vi­śe­ṣa <lb n="133,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,04</span>ī­śva­raḥ­” ityādi sa­rva­ma­yu­kta­ta­yā sthitam | ato bha­va­he­tu­rā­gā­di­ja­yā­t <lb n="133,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,05</span>śā­sa­na­pra­ṇe­tāro jināḥ siddhāḥ | ataḥ su­vya­va­sthi­ta­me­ta­d bha­va­ji­nā­nāṃ śā­sa­na­mi­ti | </p>
          <p n="a_559" rend="justify"><lb n="133,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,06</span>nanu yadi teṣāṃ bha­va­ni­ba­ndha­na­rā­gā­di­je­tṛ­tvaṃ tadā śā­sa­na­pra­ṇe­tṛ­tvā­nu­pa­pa­ttiḥ­, ta­jja­yā­na­nta­ra­me­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="133,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,07</span>pa­va­rga­prā­pteḥ śa­rī­rā­bhā­ve va­ktṛ­tvā­saṃ­bha­vā­t | atha rā­gā­di­kṣa­yā­na­nta­raṃ nā­pa­va­rga­prā­pti­sta­rhi rā­gā­di­ja­yo <lb n="133,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,08</span>na bha­va­kṣa­ya­la­kṣa­ṇā­pa­va­rga­prā­pti­kā­ra­ṇa­m­; na hi yasmin satyapi yanna bhavati tat ta­da­vi­ka­la­kā­ra­ṇaṃ vyava<span type="hard-break">- </span><lb n="133,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,09</span>sthā­pa­yi­tuṃ śa­kya­m­, ya­va­bī­ja­mi­va śā­lya­ṅku­ra­sya | atha ni­ra­va­śe­ṣa­rā­gā­dya­ja­yā­d a­pa­va­rga­prā­pteḥ prāgeva <lb n="133,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,10</span>ta­tpra­ṇe­tṛ­tvā­da­do­ṣaḥ­; nanvevaṃ ta­cchā­sa­na­sya rā­ga­le­śā­'­'­śli­ṣṭa­pu­ru­ṣa­pra­ṇī­ta­tve­na nai­kā­nti­kaṃ prā­mā­ṇyaṃ­, <lb n="133,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,11</span>ka­pi­lā­di­pu­ru­ṣa­pra­ṇī­ta­sye­va i­tyā­śa­ṅkyā­ha sūriḥ — <hi rend="b">‘­ṭhā­ṇa­ma­ṇo­va­ma­su­ha­mu­va­ga­yā­ṇaṃ­’</hi> iti | asyābhi<span type="hard-break">- </span><lb n="133,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,12</span>prāyaḥ — yadyapi sa­rva­jña­tā­pra­ti­ba­ndhi­ghā­ti­ka­rma­ca­tu­ṣṭa­ya­kṣa­yā­vi­rbhū­ta­ke­va­la­jñā­na­sa­mpa­do ji­nā­sta­thā­pi bhavo<span type="hard-break">- </span><lb n="133,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,13</span>pa­grā­hi­śa­rī­ra­ni­ba­ndha­na­sya karmaṇaḥ sa­dbhā­vā­dalpa­sthi­ti­ka­sya na śa­rī­rā­dya­bhā­vā­t śā­sa­na­pra­ṇe­tṛ­tvā­nu­pa­pa­ttiḥ­, <lb n="133,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,14</span>nāpi rā­gā­di­le­śa­sa­dbhā­vā­t ta­tpra­ṇī­tā­ga­ma­syā­'­prā­mā­ṇya­m­, vi­pa­ryā­sa­he­to­rghā­ti­ka­rma­ṇo­'­tya­nta­kṣa­yā­t | <lb n="133,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,15</span>na ca ka­rma­kṣa­yā­da­pa­ra­syā­pra­vṛ­tti­ni­mi­tta­tva­m­, bha­vo­pa­grā­hi­ṇo­'­dyā­pi sā­ma­stye­nā­kṣa­yā­t tatkṣaye cāpava<span type="hard-break">- </span><lb n="133,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,16</span>rga­syā­na­nta­ra­bhā­vi­tvā­t ka­rma­kṣa­ya­syai­vā­pa­va­rga­prā­ptā­va­vi­ka­la­kā­ra­ṇa­tvā­di­ti | a­va­ya­vā­rtha­stu — tiṣṭhanti saka<span type="hard-break">- </span><lb n="133,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,17</span>la­ka­rma­kṣa­yā­vā­ptā­na­nta­jñā­na­su­kha­rū­pā­dhyā­si­tāḥ śu­ddhā­tmā­no­'­smi­nni­ti sthānaṃ lo­kā­gra­la­kṣa­ṇaṃ vi­śi­ṣṭa­kṣe<span type="hard-break">- </span><lb n="133,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,18</span>tram, na vidyate upamā svā­bhā­vi­kā­tya­nti­ka­tve­na sa­ka­la­vyā­bā­dhā­ra­hi­ta­tve­na ca sa­rva­su­khā­ti­śā­yi­tvā­d <lb n="133,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,19</span>yasya tat su­kha­mā­na­nda­rū­paṃ ya­smiṃ­sta­t tathā, tat ‘­u­pa­’ iti kā­la­sā­mī­pye­na gatānāṃ prā­ptā­nā­m­, yadvā <lb n="133,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,20</span>‘­u­pa­’ i­tyu­pa­sa­rgaḥ pra­ka­rṣe­'­pyu­pa­la­bhya­te­, yathā “­u­po­ḍha­rā­ge­ṇa­” iti | tena sthā­na­ma­nu­pa­ma­su­khaṃ <lb n="133,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,21</span>pra­ka­rṣe­ṇa ga­tā­nā­mi­ti | “­pa­rā­rthe pra­yu­jya­mā­nāḥ śabdā va­ti­ma­nta­re­ṇā­pi tamarthaṃ ga­ma­ya­nti­” <lb n="133,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,22</span>iti nyā­yā­da­nu­bhū­ya­mā­na­tī­rtha­kṛ­nnā­ma­ka­rma­le­śa­sa­dbhā­ve­'­pi tad gatā iva gatā i­tyu­ktā­ste­na śā­sa­na­pra­ṇe<span type="hard-break">- </span><lb n="133,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,23</span>tṛtvaṃ ta­syā­ma­va­sthā­yāṃ te­ṣā­mu­pa­pa­nna­me­va || </p>
          <p n="a_560" rend="justify"><lb n="133,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,24</span>yadvā “muktāḥ sarvatra tiṣṭhanti vyo­ma­va­t tā­pa­va­rji­tāḥ­” i­tye­ta­sya du­rna­ya­sya nirāsā<span type="hard-break">- </span><lb n="133,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,25</span>rthamāha sūriḥ — <hi rend="b">‘­ṭhā­ṇa­ma­ṇo­va­ma­su­ha­mu­va­ga­yā­ṇaṃ­’</hi> atra ca sthā­na­ma­nu­pa­ma­su­kha­m — pra­ka­rṣe­ṇa a­pu­na­rā­vṛ­ttyā <lb n="133,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,26</span>ga­tā­nā­m — u­pa­ga­tā­nā­mi­ti vyā­khye­ya­m | </p>
          <p n="a_561" rend="justify"><lb n="133,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,27</span>athavā “­bu­ddhyā­dī­nāṃ navānāṃ vi­śe­ṣa­gu­ṇā­nā­mā­tya­nti­kaḥ kṣaya ātmano muktiḥ” <lb n="133,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,28</span>iti ma­ta­vya­va­cche­dā­rtha­mā­cā­rye­ṇa — <hi rend="b">‘­ṭhā­ṇa­ma­ṇo­va­ma­su­ha­mu­va­ga­yā­ṇaṃ­’</hi> iti sū­tra­mu­pa­nya­sta­m | asya <lb n="133,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,29</span>cā­ya­ma­rthaḥ — sthitiḥ sthānaṃ sva­rū­pa­prā­pti­sta­d a­nu­pa­ma­su­kha­m ‘­u­pa­’ iti sa­ka­la­ka­rma­kṣa­yā­na­nta­ra­ma­vya­va­dhā­ne­na <lb n="133,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,30</span>gatānāṃ prā­ptā­nā­m — śai­le­śya­va­sthā­ca­ra­ma­sa­ma­yo­pā­de­ya­bhū­ta­ma­na­nta­su­kha­sva­bhā­va­mā­tma­naḥ ka­tha­ñci­da­na­nya­bhū­taṃ <lb n="133,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,31</span>svarūpaṃ prā­ptā­nā­mi­ti yāvat | </p>
          <p n="a_564" rend="justify"><lb n="133,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,34</span>a­trā­hu­rvai­śe­ṣi­kāḥ — sa­rva­me­ta­da­nu­pa­pa­nna­m­, ātmano vi­bhu­tve­na vi­śi­ṣṭa­sthā­na­prā­pti­ni­mi­tta­ga­tya<span type="hard-break">- </span><lb n="133,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,35</span>saṃ­bha­vā­t­, ka­rma­kṣa­ye ca śa­rī­rā­dya­bhā­ve mu­ktā­tma­nāṃ sukhasya ta­ddhe­tu­ni­mi­ttā­sa­ma­vā­yi­kā­ra­ṇā­bhā­ve­no­tpa­ttya<span type="hard-break">- </span><lb n="133,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,36</span>saṃ­bha­vā­t­, nityasya cā­na­nda­syā­vai­ṣa­yi­ka­syā­nu­pa­la­mbhe­nā­sa­ttvā­t | </p>
          <p n="a_565" rend="justify"><lb n="133,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,37</span>na cātmano vi­bhu­tva­ma­si­ddha­m­, a­nu­mā­nā­t tatsiddheḥ | tathāhi — bu­ddhya­dhi­ka­ra­ṇaṃ dravyaṃ vibhu, <lb n="133,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,38</span>nityatve sa­tya­sma­dā­dyu­pa­la­bhya­mā­na­gu­ṇā­dhi­ṣṭhā­na­tvā­t­; yad yad nityatve sa­tya­sma­dā­dyu­pa­la­bhya­mā­na­gu­ṇā­dhi<span type="hard-break">- </span><lb n="133,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 133,39</span>ṣṭhānaṃ tat tad vibhu, yathā ā­kā­śa­m­, tathā ca bu­ddhya­dhi­ka­ra­ṇaṃ dra­vya­m­, tasmād vibhu | na ca <pb n="134" ana="47 lines"/><lb n="134,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,01</span>bu­ddhe­rgu­ṇa­tvā­si­ddhe­rhe­tu­vi­śe­ṣa­ṇā­si­ddhyā he­to­ra­si­ddhi­ra­bhi­dhā­tuṃ śakyā, bu­ddhi­gu­ṇa­tva­syā­nu­mā­nā­t siddheḥ | <lb n="134,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,02</span>tathāhi — guṇo buddhiḥ, pra­ti­ṣi­dhya­mā­na­dra­vya — ka­rma­bhā­ve sati sa­ttā­saṃ­ba­ndhi­tvā­t­; yo yaḥ pra­ti­ṣi­dhya­mā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="134,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,03</span>dravya — ka­rma­bhā­ve sati sa­ttā­saṃ­ba­ndhī sa sa guṇaḥ yathā rū­pā­diḥ­, tathā ca buddhiḥ, tasmād guṇaḥ | na <lb n="134,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,04</span>ca pra­ti­ṣi­dhya­mā­na­dra­vya — ka­rma­tva­ma­si­ddhaṃ buddheḥ | tathāhi — bu­ddhi­rdra­vyaṃ na bha­va­ti­, e­ka­dra­vya­tvā­t­, yad <lb n="134,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,05</span>yad e­ka­dra­vyaṃ tat tad dravyaṃ na bhavati yathā rū­pā­di­, tathā ca buddhiḥ, tasmād na dravyam | na <lb n="134,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,06</span>cā­ya­ma­si­ddho hetuḥ | tathāhi — e­ka­dra­vyā buddhiḥ, sāmānya — vi­śe­ṣa­va­ttve sa­tye­ke­ndri­ya­pra­tya­kṣa­tvā­t­, yad <lb n="134,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,07</span>yat sāmānya — vi­śe­ṣa­va­ttve sa­tye­ke­ndri­ya­pra­tya­kṣaṃ tat tad e­ka­dra­vya­m­, yathā rū­pā­di­, tathā buddhiḥ, <lb n="134,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,08</span>ta­smā­de­ka­dra­vyā | na ca ‘­e­ke­ndri­ya­pra­tya­kṣa­tvā­t­’ i­tyu­cya­mā­ne ātmanā vya­bhi­cā­raḥ­, ta­syai­ke­ndri­ya­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="134,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,09</span>tyakṣatve vi­vā­dā­t | nāpi vā­yu­nā­, tatrāpi ta­tpra­tya­kṣa­tva­sya vi­vā­dā­spa­da­tvā­t | tathāpi rū­pa­tvā­di­nā <lb n="134,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,10</span>vya­bhi­cā­raḥ­, ta­nni­vṛ­ttya­rthaṃ ‘­sā­mā­nya — vi­śe­ṣa­va­ttve sati’ iti vi­śe­ṣa­ṇo­pā­dā­na­m | na ca rū­pa­syā­ntaḥ — <lb n="134,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,11</span>ka­ra­ṇa­grā­hya­ta­yā dvī­ndri­ya­grā­hya­tā­, ca­kṣu­ri­ndri­ya­syai­va ‘­ca­kṣu­ṣā rūpaṃ pa­śyā­mi­’ iti vya­pa­de­śa­he­to­sta­tra <lb n="134,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,12</span>ka­ra­ṇa­tvasiddhiḥ, ma­na­sa­stvā­nta­rā­rtha­pra­ti­pa­ttāve­vā­'­sā­dhā­ra­ṇa­ka­ra­ṇa­tvā­t | athavā e­ka­dra­vyā buddhiḥ, <lb n="134,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,13</span>sāmānya — vi­śe­ṣa­va­ttve a­gu­ṇa­va­ttve ca sa­tya­cā­kṣu­ṣa­pra­tya­kṣa­tvā­t­, śa­bda­va­t | tathā, na karma buddhiḥ, <lb n="134,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,14</span>saṃyoga — vi­bhā­gā­kā­ra­ṇa­tvā­t­, yad yat saṃ­yo­ga­vi­bhā­gā­kā­ra­ṇaṃ tat tat karma na bha­va­ti­, yathā rū­pā­di­, <lb n="134,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,15</span>tathā ca buddhiḥ, tasmād na karma | tasmāt siddhaḥ pra­ti­ṣi­dhya­mā­na­dra­vya — ka­rma­bhā­vo buddheḥ | na ca <lb n="134,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,16</span>sa­ttā­saṃ­ba­ndhi­tva­ma­si­ddhaṃ buddheḥ, tatra ‘­sa­t­’ iti pra­tya­yo­tpā­dā­t | na ca sattā bhinnā na siddhā, <lb n="134,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,17</span>ta­dbhe­da­pra­ti­pā­da­ka­pra­mā­ṇa­sa­dbhā­vā­t | tathāhi — yasmin bhi­dya­mā­ne­'­pi yanna bhidyate tat ta­to­'­rthā­nta­ra­m­, <lb n="134,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,18</span>yathā bhi­dya­mā­ne va­strā­dā­va­bhi­dya­mā­no dehaḥ, bhi­dya­mā­ne ca buddhyādau na bhidyate sattā, dravyādau sarvatra <lb n="134,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,19</span>‘sat sat’ iti pra­tya­yā­bhi­dhā­na­da­rśa­nā­t­; anyathā ta­da­yo­gā­t | sā ca bu­ddhi­saṃ­ba­ddhā­, ta­ta­sta­tra <lb n="134,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,20</span>vi­śi­ṣṭa­pra­tya­ya­pra­pra­tī­teḥ | tathāhi — yato yatra vi­śi­ṣṭa­pra­tya­yaḥ sa tena saṃ­ba­ddhaḥ­, yathā daṇḍo de­va­da­tte­na­, <lb n="134,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,21</span>bhavati ca buddhyādau sa­ttā­ta­sta­tpra­tya­yaḥ­, ta­ta­sta­yā saṃ­ba­ddhe­ti | ‘­pra­ti­ṣi­dhya­mā­na­dra­vya — ka­rma­tvā­t­’ <lb n="134,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,22</span>i­tyu­cya­mā­ne sā­mā­nyā­di­nā vya­bhi­cā­ra­sta­nni­vṛ­ttya­rthaṃ ‘­sa­ttā­saṃ­ba­ndhi­tvā­t­’ iti va­ca­na­m | ‘sattā<span type="hard-break">- </span><lb n="134,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,23</span>saṃ­ba­ndhi­tvā­t­’ i­tyu­cya­mā­ne dravya — ka­rma­bhyā­ma­ne­kā­nta­sta­nni­vṛ­ttya­rthaṃ ‘­pra­ti­ṣi­dhya­mā­na­dra­vya — ka­rma­bhā­ve sati’ <lb n="134,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,24</span>iti vi­śe­ṣa­ṇa­m | tadevaṃ bha­va­tya­to­'­nu­mā­nā­d bu­ddhe­rgu­ṇa­tva­si­ddhiḥ | a­sma­dā­dyu­pa­la­bhya­mā­na­tvaṃ ca <lb n="134,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,25</span>bu­ddhe­sta­de­kā­rtha­sa­ma­ve­tā­na­nta­ra­jñā­na­pra­tya­kṣa­tvā­d nā­si­ddha­m | nityatvaṃ cātmanaḥ ‘­a­kā­rya­tvā­t­, ā­kā­śa­va­t­’ <lb n="134,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,26</span>i­tya­nu­mā­na­pra­si­ddha­m | ato ‘­ni­tya­tve sa­tya­sma­dā­dyu­pa­la­bhya­mā­na­gu­ṇā­dhi­ṣṭhā­na­tvā­t­’ iti he­tu­rnā­si­ddhaḥ | </p>
          <p n="a_566" rend="justify"><lb n="134,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,27</span>nā­pya­nai­kā­nti­kaḥ­, vi­pa­kṣe­'­syā­'­pra­vṛ­tteḥ | nāpi vi­ru­ddhaḥ­, vi­bhu­nyā­kā­śe­'­sya vṛ­ttyu­pa­la­mbhā­t | <lb n="134,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,28</span>nāpi bā­dhi­ta­vi­ṣa­yaḥ­, pra­tya­kṣā­'­'­ga­ma­yo­rā­tma­nya­vi­bhu­tva­pra­da­rśa­ka­yo­ra­sa­mbha­vā­t | nāpi pra­ka­ra­ṇa­sa­maḥ­, <lb n="134,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,29</span>pra­ka­ra­ṇa­ci­ntā­pra­va­rta­ka­sya he­tva­nta­ra­syā­bhā­vā­t | iti bhavati sa­ka­la­do­ṣa­ra­hi­tā­da­to hetoḥ sa­rva­ga­tā<span type="hard-break">- </span><lb n="134,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,30</span>tmasiddhiḥ | </p>
          <p n="a_568" rend="justify"><lb n="134,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,32</span>a­sa­de­ta­t­, bu­ddhe­rgu­ṇa­tvā­si­ddhā­vā­tma­na­sta­da­dhi­ṣṭhā­na­tvā­si­ddhe­ra­si­ddho hetuḥ | yacca ‘­pra­ti­ṣi­dhya­mā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="134,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,33</span>dravya — karmatve sati sa­ttā­saṃ­ba­ndhi­tvā­t­’ iti guṇatvaṃ buddheḥ pra­sā­dhya­te tatra sattāyāḥ ta­tsa­ma­vā­ya­sya ca <lb n="134,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,34</span>niṣiddhatvāt ni­ṣe­tsya­mā­na­tvā­cca ‘­sa­ttā­saṃ­ba­ndhi­tvā­t­’ iti tatra he­tu­ra­si­ddhaḥ | </p>
          <p n="a_569" rend="justify"><lb n="134,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,35</span>sa­ma­vā­yā­bhā­ve ca bu­ddhe­rā­tma­no vya­ti­re­ke tena tasyāḥ sa­mba­ndhā­bhā­vā­t ‘­ā­tma­no dravyatvaṃ guṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="134,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,36</span>śra­ya­tve­na­, tasyāśca ta­dā­śri­ta­tve­na gu­ṇa­tva­m­’ iti dū­ro­tsā­ri­ta­m | bhavatu vā sa­ma­vā­ya­saṃ­ba­ndha­sta­thā­pi <lb n="134,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,37</span>ā­tma­gu­ṇavat tasyā anyaguṇa­tva­syā­pya­pra­ti­ṣe­dhā­t ta­syā­sta­dgu­ṇa­tva­syai­vā­si­ddhiḥ | vya­ti­re­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="134,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,38</span>vi­śe­ṣe­'­pi ‘­ā­tma­na eva guṇo jñānam nā­kā­śā­deḥ­’ iti kiṃ­kṛ­to­'­yaṃ vibhāgaḥ ? na sa­ma­vā­ya­kṛ­taḥ­, <lb n="134,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 134,39</span>tasyāpi tābhyāṃ vya­ti­re­ke ‘­ta­yo­re­vā­sau sa­ma­vā­yaḥ nā­kā­śā­deḥ­’ iti vibhāgo durlabhaḥ syāt, tasya <pb n="135" ana="46 lines"/><lb n="135,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,01</span>sva­rū­pe­ṇa sa­rva­trā­vi­śe­ṣā­t | a­thā­tma­kā­rya­tvā­dā­tma­gu­ṇo buddhiḥ, kuta etat ? ātmani sati bhā­vā­t­, <lb n="135,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,02</span>ā­kā­śā­dā­va­pi sati bhāvāt ta­syā­sta­tkā­rya­tā­pra­sa­ktiḥ | nā­pyā­tma­no­'­bhā­ve­'­bhā­vā­t tasyāḥ <lb n="135,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,03</span>ta­tkā­rya­tva­m­, ta­nni­tya­tva — vyā­pi­tvā­bhyāṃ tatra ta­syā­yo­gā­t | nāpi tatra tasyāḥ pratīteḥ ta­tkā­ryai­vā­sau <lb n="135,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,04</span>nā­kā­śā­di­kā­ryā­, tatra ta­tpra­tī­te­ra­si­ddheḥ | tathāhi — na tāvad ātmā ātmani buddhiṃ pra­tye­ti­, tasya <lb n="135,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,05</span>sva­saṃ­vi­di­ta­tvā­na­bhyu­pa­ga­mā­t | jñā­nā­nta­ra­pra­tya­kṣa­tve­'­pi vi­vā­dā­t | tanna te­nā­tma­sva­rū­pa­ma­pi gṛ­hya­te­, <lb n="135,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,06</span>dūrata eva svā­tma­vya­va­sthi­ta­tvaṃ buddheḥ | nāpi buddhyā ta­dvya­va­sthi­ta­tvaṃ svātmano gṛ­hya­te­, tayā ātmanaḥ <lb n="135,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,07</span>sva­kī­ya­rū­pa­sya vā­'­gra­ha­ṇā­t­, bu­ddhya­nta­ra­grā­hya­tvā­sa­mbha­vā­t­, sva­saṃ­vi­di­ta­tva­sya cā­ni­ṣṭeḥ­, a­jñā­tā­yā­śca <lb n="135,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,08</span>gha­ṭā­de­ri­vā­pa­ra­grā­ha­ka­tvā­nu­pa­pa­tte­rna ta­yā­pyā­tma­ni vya­va­sthi­taṃ svarūpaṃ gṛhyate | na ca ta­du­tka­li­ta­tva­m­, <lb n="135,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,09</span>ta­dā­dhe­ya­tva­m­, ta­tsa­ma­ve­ta­tvaṃ vā ā­kā­śā­di­pa­ri­hā­re­ṇā­tma­gu­ṇa­tva­ni­ba­ndha­na­m­, sarvasya ni­ṣi­ddha­tvāt | <lb n="135,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,10</span>na ca kā­rye­ṇā­na­nu­kṛ­ta­vya­ti­re­kaṃ ni­tya­mā­tma­la­kṣa­ṇaṃ vastu ka­sya­ci­t kāraṇaṃ si­dhya­ti­, a­ti­pra­sa­ṅgā­t | <lb n="135,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,11</span>yathā ca ni­tya­syai­kā­nta­ta ā­tma­no­'­nya­sya vā na kā­ra­ṇa­tvaṃ saṃ­bha­va­ti tathā pra­ti­pā­da­yi­ṣya­te | tanna <lb n="135,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,12</span>bu­ddhe­rā­tma­no vya­ti­re­ke ‘­ta­syai­vā­sau guṇo nā­kā­śā­deḥ­’ iti vya­va­sthā­pa­yi­tuṃ śakyam | </p>
          <p n="a_570" rend="justify"><lb n="135,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,13</span>a­vya­ti­re­ke ca tataḥ ta­dva­de­va tasyā api dra­vya­tva­mi­ti ‘­pra­ti­ṣi­dhya­mā­na­dra­vya­tve sati’ iti <lb n="135,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,14</span>vi­śe­ṣa­ṇa­ma­si­ddha­m | api ca bu­ddhe­rgu­ṇa­tva­si­ddhā­va­nā­dhā­ra­sya gu­ṇa­syā­saṃ­bha­vā­t ta­dā­dhā­ra­bhū­ta­syā­tma­no <lb n="135,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,15</span>dra­vya­tva­si­ddhiḥ­, ta­tsi­ddhe­śca dravya — ka­rma­bhā­va­pra­ti­ṣe­dhe sati ta­dā­śri­ta­tve­na tasyā gu­ṇa­tva­si­ddhi<span type="hard-break">- </span><lb n="135,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,16</span>ri­tī­ta­re­ta­rā­śra­ya­tva­m | </p>
          <p n="a_571" rend="justify"><lb n="135,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,17</span>kiñca, ā­tma­no­'­pra­tya­kṣa­tve bu­ddhe­sta­dvi­śe­ṣa­gu­ṇa­tve­'­sma­dā­dyu­pa­la­bhya­mā­na­tva­vi­ro­dhaḥ | tathāhi — ye'tya<span type="hard-break">- </span><lb n="135,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,18</span>nta­pa­ro­kṣa­gu­ṇi­gu­ṇā na te­'­sma­dā­di­pra­tya­kṣāḥ­, yathā pa­ra­mā­ṇu­rū­pā­da­yaḥ­, tathā ca pa­re­ṇā­bhyu­pa­ga­mya­te <lb n="135,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,19</span>buddhiḥ, tasmād nā­sma­dā­di­pra­tya­kṣā | na ca vā­yu­spa­rśe­na vya­bhi­cā­raḥ­, vāyoḥ ka­tha­ñci­t ta­da­vya­ti­re­ke­ṇa <lb n="135,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,20</span>tadvat pra­tya­kṣa­tvā­t­; spa­rśa­vi­śe­ṣa­syai­va tattvāt | a­sma­dā­di­pra­tya­kṣa­tve ca bu­ddhe­ra­tya­nta­pa­ro­kṣā­tma­vi­bhu­dra <lb n="135,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,21</span>vya­vi­śe­ṣa­gu­ṇa­tva­vi­ro­dhaḥ | tathāhi — yad a­sma­dā­di­pra­tya­kṣaṃ na tad a­tya­nta­pa­ro­kṣa­gu­ṇi­gu­ṇaḥ­, yathā <lb n="135,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,22</span>gha­ṭa­rū­pā­di­, tathā ca buddhiḥ | na ca vā­yu­spa­rśe­na vya­bhi­cā­raḥ­, pū­rva­me­va pa­ri­hṛ­ta­tvā­t | ta­to­'­sma­dā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="135,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,23</span>pra­tya­kṣa­tve bu­ddhe­rnā­tya­nta­pa­ro­kṣā­tma­vi­śe­ṣa­gu­ṇa­tva­m | tattve vā nā­sma­dā­di­pra­tya­kṣa­tva­mi­tya­si­ddho­'­sma­dā­dyu<span type="hard-break">- </span><lb n="135,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,24</span>pa­la­bhya­mā­na­la­kṣa­ṇa­vi­śe­ṣa­ṇo­'­pi hetuḥ | atha ātmanaḥ pra­tya­kṣa­tvā­bhyu­pa­ga­mā­d nāyaṃ doṣaḥ, nanvevaṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="135,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,25</span>tasya pra­tya­kṣa­tvā­bhyu­pa­ga­me harṣa — vi­ṣā­dā­dya­ne­ka­vi­va­rtā­tma­ka­sya de­ha­mā­tra­vyā­pa­ka­sya sva­saṃ­ve­da­na­pra­tya­kṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="135,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,26</span>si­ddha­tvā­d na yu­ga­pa­t sa­rva­de­śā­va­sthi­tā­śe­ṣa­mū­rta­dra­vya­saṃ­ba­ndha­la­kṣa­ṇa­sya vi­bhu­tva­sya sā­dha­na­ma­nu­mā­na­to <lb n="135,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,27</span>yu­kta­m­; anyathā gha­ṭā­di­bhi­rme­rvā­de­ste­na ca gha­ṭā­dī­nāṃ tathā saṃyogaḥ kiṃ neṣyate yataḥ sāṃ­khya­da­rśa­naṃ na <lb n="135,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,28</span>syāt ? pra­tya­kṣa­bā­dha­nā­d nai­va­mi­ti cet, kimatra pra­tya­kṣa­bā­dha­naṃ kā­kai­rbha­kṣi­ta­m ? athātra pa­kṣa­dha­rmā­nva­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="135,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,29</span>vya­ti­re­ka­la­kṣa­ṇa­yu­kta­he­tu­sa­dbhā­vā­t ta­thā­bhyu­pa­ga­maḥ anyatra vi­pa­rya­yā­d neti cet tarhi ‘­pa­kvā­nye­tā­ni <lb n="135,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,30</span>pha­lā­ni­, e­ka­śā­khā­pra­bha­va­tvā­t­, u­pa­yu­kta­pha­la­va­t­’ ityatra ta­thā­vi­dha­he­tu­sa­dbhā­vā­t ta­thā­bhyu­pa­ga­maḥ kiṃ <lb n="135,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,31</span>na syāt ? pakṣasya pra­tya­kṣa­bā­dhā hetorvā kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭa­tva­ma­nya­trā­pi sa­mā­na­m | na ca sva­saṃ­ve­da­na<span type="hard-break">- </span><lb n="135,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,32</span>pra­tya­kṣa­me­vā­nu­mā­ne­na pra­kṛ­te­na bādhyata iti vaktuṃ yu­kta­m­, pra­tya­kṣa­pū­rva­ka­tvā­bhyu­pa­ga­mā­da­nu­mā­na­sya pratyakṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="135,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,33</span>prāmāṇye ta­syā­pra­vṛ­tti­pra­sa­ṅgā­t | na ca ta­thā­bhū­tā­tma­grā­ha­ka­sya sva­saṃ­ve­da­nā­dhya­kṣasyā­prā­mā­ṇya­ni­ba­ndha­na<span type="hard-break">- </span><lb n="135,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,34</span>ma­pa­ra­mu­tpa­śyā­maḥ | na cā­nyā­dṛ­kṣa­syā­tma­no vi­bhu­tva­sā­dha­nā­ya he­tū­pa­nyā­saḥ sa­pha­laḥ­, tasya pramāṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="135,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,35</span>vi­ṣa­ya­tve­nā­si­ddha­tvā­d he­to­rā­śra­yā­si­ddha­tā­pra­sa­ṅgā­t | ta­de­va­ma­sma­dā­dyu­pa­la­bhya­tve bu­ddhi­la­kṣa­ṇa­sya guṇasya <lb n="135,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,36</span>hetoḥ kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭa­tva­m­, a­nu­pa­la­bhya­tve vi­śe­ṣa­ṇā­si­ddha­tva­m | </p>
          <p n="a_572" rend="justify"><lb n="135,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,37</span>pa­ra­mā­ṇū­nāṃ ca nityatve sa­tya­sma­dā­dyu­pa­la­bhya­mā­na­pā­ka­ja­gu­ṇā­dhi­ṣṭhā­na­tve satyapi na vi­bhu­tva­mi­ti <lb n="135,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,38</span>vya­bhi­cā­raḥ | pa­ra­mā­ṇu­pā­ka­ja­gu­ṇā­nā­ma­sma­dā­dya­pra­tya­kṣa­tve ‘­vi­vā­dā­spa­daṃ bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­m­, kā­rya­tvā­t­, <lb n="135,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,39</span>gha­ṭā­di­va­t­’ ityatra prayoge vyā­pti­gra­ha­ṇaṃ du­rla­bha­mā­sa­jye­ta | tathāhi — kā­rya­tve­nā­bhi­ma­tā­nāṃ pa­ra­mā­ṇu<span type="hard-break">- </span><lb n="135,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,40</span>pā­ka­ja­rū­pā­dī­nāṃ vyā­pti­jñā­ne­nā­vi­ṣa­yī­ka­ra­ṇe bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­tve­na vyā­pti­si­ddhi­rna syāt, tathā caitai<span type="hard-break">- </span><lb n="135,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,41</span>reva kā­rya­tva­he­to­rvya­bhi­cā­rā­śa­ṅkā syāt | atha ‘­ni­tya­tve sa­tya­sma­dā­di­bā­hye­ndri­yo­pa­la­bhya­mā­na­gu­ṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="135,42"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 135,42</span>dhi­ṣṭhā­na­tvā­t­’ iti he­tu­ra­bhi­dhī­ya­te tarhi bā­hye­ndri­yo­pa­la­bhya­mā­na­tva­sya bu­ddhā­va­si­ddheḥ pu­na­ra­pi <pb n="136" ana="45 lines"/><lb n="136,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,01</span>vi­śe­ṣa­ṇā­si­ddho hetuḥ prasaktaḥ | sādhya — sā­dha­na­dha­rma­vi­ka­la­ścā­kā­śa­la­kṣa­ṇaḥ sā­dha­rmya­dṛ­ṣṭā­ntaḥ­, nityatve <lb n="136,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,02</span>sa­tya­sma­dā­dyu­pa­la­bhya­mā­na­gu­ṇā­dhi­ṣṭhā­na­tva­sya sā­dha­na­dha­rma­sya­, vi­bhu­tva­la­kṣa­ṇa­sā­dhya­dha­rma­sya ta­trā­si­ddheḥ | </p>
          <p n="a_573" rend="justify"><lb n="136,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,03</span>atha ‘­śa­bdā­dhi­ka­ra­ṇaṃ dravyaṃ vibhu, nityatve sa­tya­sma­dā­dyu­pa­la­bhya­mā­na­gu­ṇā­dhi­ṣṭhā­na­tvā­t­, ātma<span type="hard-break">- </span><lb n="136,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,04</span>vat’ ityato he­to­sta­tra vi­bhu­tva­sya siddherna sā­dhya­vi­ka­lo dṛṣṭāntaḥ | nāpi sā­dha­na­vi­ka­laḥ­, <lb n="136,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,05</span>a­sma­dā­di­pra­tya­kṣa­śa­bda­gu­ṇā­dhi­ṣṭhā­na­tva­sya tatra si­ddha­tvā­t — na ca śa­bda­syā­sma­dā­di­pra­tya­kṣa­tva­m guṇatvaṃ <lb n="136,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,06</span>vā­'­si­ddha­m­, śro­tra­vyā­pā­re­ṇā­dhya­kṣa­bu­ddhau śabdasya pa­ri­sphu­ṭa­rū­pa­ta­yā pra­ti­bhā­sa­nā­t ni­ṣi­dhya­mā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="136,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,07</span>dra­vya­ka­rma­tve sati sa­ttā­saṃ­ba­ndhi­tvā­t­, pṛ­thi­vyā­di­vṛ­tti­bā­dha­ka­pra­mā­ṇa­sa­dbhā­ve sati gu­ṇa­syā­'­'­śri­ta­tve<span type="hard-break">- </span><lb n="136,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,08</span>nā­kā­śā­'­'­śri­ta­tva­si­ddhe­śca na sā­dha­na­vi­ka­la­tā­pyā­kā­śa­sya | a­sa­de­ta­t­; siddhe hyātmano vibhutve <lb n="136,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,09</span>ta­nni­da­rśa­nā­dā­kā­śa­sya vi­bhu­tva­si­ddhiḥ­, ta­tsi­ddhe­ścā­tma­no vi­bhu­tva­si­ddhi­ri­tī­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣa­pra­sa­ṅgā­t <lb n="136,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,10</span>nā­pyā­kā­śa­sya vi­bhu­tva­si­ddhi­ri­ti sā­dhya­vi­ka­la­tā ta­da­va­sthai­va | yacca śabdasya gu­ṇa­tva­sā­dha­ka­ma­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="136,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,11</span>mānaṃ tatra ‘­sa­ttā­saṃ­ba­ndhi­tvā­t­’ iti hetau sattāyāḥ ta­tsaṃ­ba­ndhi­tva­he­toḥ sa­ma­vā­ya­sya cāsiddha<span type="hard-break">- </span><lb n="136,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,12</span>tvā­da­si­ddha­tā­, ‘­pra­ti­ṣi­dhya­mā­na­dra­vya­tve sati’ iti vi­śe­ṣa­ṇa­sya cā­si­ddha­tā­, śabdasya dra­vya­tvā­t | </p>
          <p n="a_575" rend="justify"><lb n="136,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,14</span>tathāhi — dravyaṃ śabdaḥ, kri­yā­va­ttvā­t­, yad yat kri­yā­va­t tat tad dra­vya­m­, yathā śaraḥ, <lb n="136,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,15</span>tathā ca śabdaḥ, tasmād dravyam | ni­ṣkri­ya­tve śro­tre­ṇā­gra­ha­ṇa­pra­sa­ṅgaḥ­, tenānabhi­saṃ­ba­ndhā­t | tathāpi <lb n="136,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,16</span>grahaṇe śro­tra­syā­prā­pya­kā­ri­tva­pra­sa­ktiḥ | tathā ca ‘­prā­pya­kā­ri cakṣuḥ, bā­hye­ndri­ya­tvā­t­, tvagindri<span type="hard-break">- </span><lb n="136,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,17</span>ya­va­t­’ ityasya śro­tre­ṇā­nai­kā­nti­ka­tva­pra­sa­ktiḥ | saṃ­ba­ndha­ka­lpa­nā­yāṃ vā śrotraṃ vā śa­bda­de­śaṃ gatvā <lb n="136,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,18</span>śa­bde­nā­bhi­saṃ­ba­ndhye­ta­, śabdo vā śro­tra­de­śa­mā­ga­tya te­nā­bhi­saṃ­ba­ndhye­ta ? na tāvat prathamaḥ pakṣaḥ, <lb n="136,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,19</span>sva­dha­rmā­'­dha­rmā­bhi­saṃ­skṛ­ta­ka­rṇa­śa­ṣku­lya­va­ru­ddha­na­bho­de­śa­la­kṣa­ṇa­śro­tra­sya śa­bdo­tpa­tti­de­śe ni­ṣkri­ya­tve­na tathā<span type="hard-break">- </span><lb n="136,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,20</span>pra­tī­tya­bhā­ve­na ca ga­tya­sa­mbha­vā­t | ga­tya­bhyu­pa­ga­me vā vi­va­kṣi­ta­śa­bdā­pā­nta­rā­la­va­rti­nā­ma­nyā­nya<span type="hard-break">- </span><lb n="136,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,21</span>śa­bdā­nā­ma­pi gra­ha­ṇa­pra­sa­ṅgaḥ­, saṃ­ba­ndhā­vi­śe­ṣā­t | a­nu­vā­ta — pra­ti­vā­ta — ti­rya­gvā­te­ṣu ca pra­ti­pa­ttya­pra­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="136,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,22</span>pa­ttī­ṣa­tpra­ti­pa­tti­bhe­dā­bhā­va­pra­sa­ṅga­śca­, śrotrasya ga­ccha­ta­sta­tkṛ­to­pa­kā­rā­dya­yo­gā­t | nāpi śabdasya śrotrade<span type="hard-break">- </span><lb n="136,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,23</span>śā­ga­ma­na­sa­mbha­vaḥ­, gu­ṇa­tve­na tasya ni­ṣkri­ya­tvo­pa­ga­mā­t ā­ga­ma­ne vā sa­kri­ya­tvā­d dra­vya­tva­me­va | </p>
          <p n="a_576" rend="justify"><lb n="136,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,24</span>athāpi syāt na ādya e­vā­kā­śa­ta­dve­ṇu­mu­kha­saṃ­yo­gā­t sa­ma­vā­yya­'­sa­ma­vā­yi — ni­mi­tta­kā­ra­ṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="136,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,25</span>dudbhūtaḥ śabdaḥ śro­tre­ṇā­ga­taḥ saṃbandhyate yenāyaṃ doṣaḥ syāt, api tu ja­la­ta­ra­ṅga­nyā­ye­nā­pa­rā­pa­ra <lb n="136,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,26</span>e­vā­kā­śa — śa­bdā­di­la­kṣa­ṇā­t sa­ma­vā­yya­'­sa­ma­vā­yi — ni­mi­tta­kā­ra­ṇā­du­pa­jā­ta­ste­nā­bhi­saṃ­ba­ndhya­ta iti | <lb n="136,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,27</span>nanvevaṃ bā­ṇā­da­yo­'­pi pū­rva­pū­rva­sa­mā­na­jā­tī­ya­kṣa­ṇa­pra­bha­vā anye eva la­kṣye­ṇā­bhi­saṃ­bandhyanta iti kiṃ <lb n="136,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,28</span>nā­bhyu­pa­ga­mya­te ? tathā ca kriyāyāḥ sa­rva­trā­bhā­va iti ‘­kri­yā­va­d dra­vya­m­’ iti dra­vya­la­kṣa­ṇaṃ na <lb n="136,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,29</span>kvacid vya­va­ti­ṣṭhe­ta | atha pra­tya­bhi­jñā­nā­d bāṇādau ni­tya­tva­si­ddhe­rne­yaṃ kalpanā | nanvevaṃ śa­bde­'­pi mā <lb n="136,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,30</span>bhū­di­ya­m­, ta­trā­pye­ka­tva­grā­hi­ṇaḥ pra­tya­bhi­jñā­na­sya ‘­de­va­da­tto­ccā­ri­taṃ śabdaṃ śṛ­ṇo­mi­’ i­tye­va­mā­kā­re­ṇo­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="136,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,31</span>jā­ya­mā­na­syā­'­bā­dhi­ta­sva­rū­pa­syā­nu­bha­vā­t | na ca lū­na­pu­na­rjā­ta­ke­śa — na­khā­di­ṣvi­va sa­dṛ­śā­pa­rā­pa­ro<span type="hard-break">- </span><lb n="136,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,32</span>tpa­tti­ni­ba­ndha­na­me­ta­t pra­tya­bhi­jñā­na­mi­ti vaktuṃ śa­kya­m­, bā­ṇā­dā­va­pi tasya ta­thā­tvā­vi­śe­ṣā­t | </p>
          <p n="a_577" rend="justify"><lb n="136,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,33</span>atha śabde bā­dha­ka­sa­dbhā­vā­t tathā ta­tpa­ri­ka­lpa­na­m na bā­ṇā­dau­, vi­pa­rya­yā­t | nanu na <lb n="136,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,34</span>śa­bdai­ka­tva­vi­ṣa­yaṃ pratyakṣaṃ tā­va­da­sya bā­dha­ka­m­, sa­mā­na­vi­ṣa­ya­tve­na tasya ta­dbā­dha­ka­tvā­yo­gā­t | kṣaṇi<span type="hard-break">- </span><lb n="136,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,35</span>ka­tva­vi­ṣa­yaṃ tu śa­bde­'­nya­tra vā vi­vā­da­go­ca­ra­cā­rī­ti na ta­dbā­dha­kaṃ yuktam | na cā­nu­mā­naṃ pra­tya­bhi­jñā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="136,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,36</span>bā­dha­ka­m­, pra­tya­bhi­jñā­na­sya mā­na­sa­pra­tya­kṣa­tvā­bhyu­pa­ga­mā­t­; tadeva hyanumāna­syai­ka­śā­khā­pra­bha­va­tvā­de­rbā­dha<span type="hard-break">- </span><lb n="136,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,37</span>ka­mu­pa­la­bdha­m­, na pu­na­ra­nu­mā­naṃ tasya | atha śa­bdai­ka­tva­grā­ha­ka­pra­tya­bhi­jñā­pra­tya­kṣa­sya ta­dā­bhā­sa­tvā­da­nu­mā­naṃ <lb n="136,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,38</span>sthi­ra­ca­ndrā­'­rkā­di­grā­ha­ka­sye­va de­śā­nta­ra­prā­pti­li­ṅga­ja­ni­tā­nu­mā­na­va­d bādhakaṃ bha­vi­ṣya­ti­, kathaṃ pu­na­ra­sya <lb n="136,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,39</span>pra­tya­kṣā­bhā­sa­tva­m ? a­nu­mā­ne­na bā­dha­nā­di­ti cet, a­ne­nā­pya­nu­mā­na­sya bā­dha­nā­da­nu­mā­nā­bhā­sa­tvaṃ <lb n="136,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,40</span>kiṃ na syāt ? a­thā­nu­mā­na­bā­dhi­ta­vi­ṣa­ya­tvā­d nai­ta­da­nu­mā­na­bā­dha­ka­m­; a­nu­mā­na­ma­pye­ta­dbā­dhi­ta­vi­ṣa­ya­tvā­d <lb n="136,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 136,41</span>nāsya bā­dha­ka­mi­ti pra­sa­kta­m | atha sā­dhyā­vi­nā­bhā­vi­li­ṅga­ja­ni­ta­tvā­nnā­nu­mā­na­me­ta­dbā­dhya­m ekaśā<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="137" ana="45 lines"/><lb n="137,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,01</span>khā­pra­bha­va­tvā­nu­mā­na­ma­pi ta­rhyā­ma­tā­grā­hi­pra­tya­kṣa­bā­dhyaṃ na syāt | atha pakṣe eva vya­bhi­cā­rā­d na <lb n="137,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,02</span>sā­dhyā­vi­nā­bhū­ta­he­tu­pra­bha­va­tva­me­ka­śā­khā­pra­bha­va­tvā­nu­mā­na­sya­, tat śa­bda­kṣa­ṇi­ka­tvā­nu­mā­ne­'­pi sa­mā­na­m | </p>
          <p n="a_578" rend="justify"><lb n="137,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,03</span>na ca śa­bda­kṣa­ṇi­ka­tva­pra­sā­dha­ka­ma­nu­mā­naṃ pa­rā­bhyu­pa­ga­me saṃ­bha­va­ti | yacca ‘­kṣa­ṇi­kaḥ śabdaḥ, asma<span type="hard-break">- </span><lb n="137,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,04</span>dā­di­pra­tya­kṣa­tve sati vi­bhu­dra­vya­vi­śe­ṣa­gu­ṇa­tvā­t­, yo yo­'­sma­dā­di­pra­tya­kṣa­tve sati vi­bhu­dra­vya­vi­śe­ṣa­gu­ṇaḥ <lb n="137,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,05</span>sa sa kṣa­ṇi­kaḥ­, yathā jñā­nā­diḥ­, tathā ca śabdaḥ, tasmāt kṣa­ṇi­kaḥ­’ i­tya­nu­mā­na­m­, ta­de­ka­śā­khā­pra­bha­va<span type="hard-break">- </span><lb n="137,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,06</span>tvā­nu­mā­na­va­d mā­na­sa­pra­tya­kṣā­bhi­ma­ta­pra­tya­bhi­jñā­na­bā­dhi­ta­ka­rma­ni­rde­śā­na­nta­ra­pra­yu­ktatvāt kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭa<span type="hard-break">- </span><lb n="137,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,07</span>he­tu­pra­bha­va­tvā­d na sā­dhya­si­ddhi­ni­ba­ndha­na­m | kiñca, dha­rmā­de­rvi­bhu­dra­vya­vi­śe­ṣa­gu­ṇa­tve­'­pi na kṣa­ṇi­ka­tva­mi­ti <lb n="137,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,08</span>he­to­rvya­bhi­cā­raḥ | tasyāpi pa­kṣī­ka­ra­ṇe sarvatra vya­bhi­cā­ra­vi­ṣa­ye pa­kṣī­ka­ra­ṇā­d na kaścid he­tu­rvya­bhi­cā­rī <lb n="137,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,09</span>syāt ‘­a­sma­dā­di­pra­tya­kṣa­tve sati’ iti ca vi­śe­ṣa­ṇa­ma­na­rtha­ka­m­, vya­va­cche­dyā­bhā­vā­t | dharmādeḥ kṣa­ṇi­ka­tve <lb n="137,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,10</span>ca svo­tpa­tti­sa­ma­yā­na­nta­ra­me­va dhva­sta­tvā­d na tato ja­nmā­nta­ra­pha­la­prā­ptiḥ | śabdāt śa­bdo­tpa­tti­va­d <lb n="137,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,11</span>dha­rmā­de­rdha­rmā­dyu­tpa­ttā­va­bhyu­pa­ga­ma­bā­dhā ‘­pa­ra­sya a­nu­kū­le­ṣva­nu­kū­lā­bhi­mā­na­ja­ni­to­'­bhi­lā­ṣo­'­bhi­la­ṣi­tu<span type="hard-break">- </span><lb n="137,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,12</span>ra­rthā­bhi­mu­kha­kri­yā­kā­ra­ṇa­mā­tma­vi­śe­ṣa­gu­ṇa­mā­rā­dhno­ti­, a­nu­kū­le­ṣva­nu­kū­lā­bhi­mā­na­ja­ni­tā­bhi­lā­ṣa­tvā­t­, <lb n="137,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,13</span>ā­tma­no­'­nu­kū­lā­bhi­mā­na­ja­ni­tā­bhi­lā­ṣa­va­t­’ ityasya ca vi­ro­dhaḥ­, yato yo'sau pa­ra­syā­nu­kū­le<span type="hard-break">- </span><lb n="137,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,14</span>pva­nu­kū­lā­bhi­mā­na­ja­ni­tā­bhi­lā­ṣo­tpā­di­ta ā­tma­vi­śe­ṣa­gu­ṇo nā­sā­va­bhi­la­ṣi­tu­ra­rthā­bhi­mu­kha­kri­yā­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="137,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,15</span>ra­ṇa­m­, ta­tsa­mā­nata­tkā­ra­ṇa­tvā­t­, yaśca ta­tkri­yā­kā­ra­ṇa­m nāsau ya­tho­ktā­bhi­lā­ṣe­ṇā­ra­bdha iti | <lb n="137,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,16</span>tathā, ‘­pra­va­rta­ka — ni­va­rta­kā­vi­cchā — dve­ṣa­ni­mi­ttau dha­rmā­'­dha­rmau­, a­vya­va­dhā­ne­na hi­tā­hi­ta­vi­ṣa­ya­prā<span type="hard-break">- </span><lb n="137,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,17</span>pti — pa­ri­hā­ra­he­toḥ karmaṇaḥ kā­ra­ṇa­tve sa­tyā­tma­vi­śe­ṣa­gu­ṇa­tvā­t­, pra­va­rta­ka — ni­va­rta­ka­pra­ya­tna­va­t­’ ityatra <lb n="137,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,18</span>he­to­rvya­bhi­cā­ra­śca­, ja­nmā­nta­ra­pha­la­pra­da­yo­rdha­rmā­dha­rma­yo­ra­vya­va­dhā­ne­na hi­tā­hi­ta­prā­pti — pa­ri­hā­ra­he­toḥ karmaṇaḥ <lb n="137,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,19</span>kā­ra­ṇa­tve sa­tyā­tma­vi­śe­ṣa­gu­ṇa­tve­'­pī­cchā — dve­ṣa­ja­ni­ta­tvā­bhā­vā­t | kiñca, dha­rmā­di­va­d a­pa­rā­pa­ra­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="137,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,20</span>tkā­ryo­tpa­tti­pra­sa­ṅga­śca | tato na śabdāt śa­bdo­tpa­tti­va­d dha­rmā­de­rdha­rmā­dyu­tpa­ttiḥ­; tasya kṣa­ṇi­ka­tve na <lb n="137,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,21</span>ja­nmā­nta­re tataḥ pha­la­mi­tya­kṣa­ṇi­ka­tvaṃ ta­syā­bhyu­pa­ga­nta­vya­ma­ta­ste­na vya­bhi­cā­rī hetuḥ | </p>
          <p n="a_579" rend="justify"><lb n="137,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,22</span>a­thā­sma­dā­di­pra­tya­kṣa­tva­vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śi­ṣṭa­sya vi­bhu­dra­vya­vi­śe­ṣa­gu­ṇa­tva­sya dha­rmā­dā­va­saṃ­bha­vā­d na vyabhi<span type="hard-break">- </span><lb n="137,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,23</span>cāraḥ, a­sa­de­ta­t­; vi­pa­kṣa­vi­ru­ddhaṃ hi vi­śe­ṣa­ṇaṃ tato hetuṃ ni­va­rta­ya­ti­, ya­thā­'­he­tu­katva­vi­ru­ddhaṃ tataḥ <lb n="137,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,24</span>kā­dā­ci­tka­tvaṃ ni­va­rta­ya­ti | na cā­sma­dā­di­pra­tya­kṣa­tva­ma­kṣa­ṇi­ka­tva­vi­ru­ddha­m­, a­kṣa­ṇi­ke­ṣva­pi sā­mā­nyā­di­ṣu <lb n="137,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,25</span>bhā­vā­t­, tato ya­thā­'­sma­dā­di­pra­tya­kṣā api kecit kṣaṇikāḥ pra­dī­pā­da­yaḥ­, a­pa­re­'­kṣa­ṇi­kāḥ sāmānyā<span type="hard-break">- </span><lb n="137,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,26</span>da­ya­sta­thā­'­sma­dā­di­pra­tya­kṣā api vi­bhu­dra­vya­vi­śe­ṣa­gu­ṇāḥ kecit kṣa­ṇi­kāḥ­, a­pa­re­'­kṣa­ṇi­kā bha­vi­ṣya­ntī­ti <lb n="137,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,27</span>saṃ­di­gdha­vi­pa­kṣa­vyā­vṛ­tti­ka­tvā­da­nai­kā­nti­ko hetuḥ | na cā­sma­dā­di­pra­tya­kṣa­tva­vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śi­ṣṭa­sya vibhu<span type="hard-break">- </span><lb n="137,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,28</span>dra­vya­vi­śe­ṣa­gu­ṇa­tva­syā­kṣa­ṇi­ke­'­da­rśa­nā­t tato vyā­vṛ­tti­si­ddhiḥ­, a­da­rśa­na­syā­tma­saṃ­ba­ndhi­naḥ pa­ra­lo­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="137,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,29</span>di­nā­'­nai­kā­nti­ka­tvā­t­, sa­rva­saṃ­ba­ndhi­no­'­si­ddha­tvā­t | na ca kṛ­ta­ka­tvā­dā­va­pya­yaṃ doṣaḥ sa­mā­naḥ­, <lb n="137,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,30</span>tatra vipakṣe hetoḥ sa­dbhā­va­bā­dha­ka­pra­mā­ṇa­bhā­vā­t pra­kṛ­ta­he­to­śca ta­syā­bhā­vā­t | yadi pu­na­rvi­pa­kṣe <lb n="137,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,31</span>he­to­ra­da­rśa­na­mā­trā­de­va tato vyā­vṛ­tti­sta­thā sati <lg n="a_580"><l><lb n="137,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,32</span>“­ve­dā­dhya­ya­naṃ sarvaṃ ta­da­dhya­ya­na­pū­rva­ka­m | </l><l><lb n="137,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,33</span>ve­dā­dhya­ya­na­vā­cya­tvā­t a­dhu­nā­'­dhya­ya­naṃ yathā”</l><trailer type="lg" n="a_581"/></lg><lb n="137,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,34</span>i­tya­syā­pi vi­pa­kṣe­'­da­rśa­nā­t tato vyā­vṛ­tti­si­ddhi­ri­tya­pau­ru­ṣe­ya­tva­si­ddhe­rna ta­sye­śva­ra­pra­ṇī­ta­tvaṃ syāt | </p>
          <p n="a_582" rend="justify"><lb n="137,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,35</span>dha­rmā­dha­rmā­de­ścā­sma­dā­dya­pra­tya­kṣa­tve ‘­de­va­da­ttaṃ pra­tyu­pa­sa­rpa­ntaḥ pa­śvā­da­yo de­va­da­tta­gu­ṇā­kṛ­ṣṭāḥ­, de­va­da­ttaṃ <lb n="137,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,36</span>pra­tyu­pa­sa­rpa­ṇa­va­ttvā­t­, yad yad de­va­da­ttaṃ pra­tyu­pa­sa­rpa­ṇa­va­t tat tad de­va­da­tta­gu­ṇā­kṛ­ṣṭa­m­, yathā grā­sā­diḥ­, <lb n="137,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,37</span>tathā ca pa­śvā­da­yaḥ­, tasmād de­va­da­tta­gu­ṇā­kṛ­ṣṭāḥ­’ i­tya­nu­mā­na­ma­saṃ­ga­taṃ syāt, vyā­pte­ra­gra­ha­ṇā­t | <lb n="137,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,38</span>ta­thā­pya­nu­mā­ne yataḥ ku­ta­ści­d yat ki­ñci­da­va­ga­mye­ta | grā­sā­de­rde­va­da­ttaṃ pra­tyu­pa­sa­rpa­ṇa­sya de­va­da­tta­pra­ya­tna<span type="hard-break">- </span><lb n="137,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,39</span>gu­ṇā­kṛ­ṣṭa­tve­na vyā­pti­pra­da­rśa­nā­t tasyaiva ta­tpū­rva­ka­tvā­nu­mā­naṃ syāt, tasya ca vai­ya­rthya­m | atha pa­śvā­de­ra­pi <lb n="137,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,40</span>de­va­da­ttaṃ pra­tyu­pa­sa­rpa­ṇa­sya de­va­da­tta­pra­ya­tna­sa­mā­na­gu­ṇā­kṛ­ṣṭa­tve­na vyāptiḥ pra­tī­ya­te tarhi pra­ya­tna­sa­mā­na­gu­ṇa­sya <lb n="137,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,41</span>pa­śvā­de­rde­va­da­ttaṃ pra­tyu­pa­sa­rpa­ṇa­sya vā­'­pra­ti­pa­ttau kathaṃ ta­dā­kṛ­ṣṭa­tve­na vyā­pti­si­ddhiḥ na hi pra­ya­tnā­pra­ti­pa­ttau <lb n="137,42"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 137,42</span>ta­dā­kṛ­ṣṭa­tve­na pra­ti­pa­nna­sya grā­sā­de­rde­va­da­ttaṃ pra­tyu­pa­sa­rpa­ṇa­sya vyā­pti­pra­ti­pa­ttiḥ ? ta­tpra­ti­pa­ttya­bhyu­pa­ga­ma­śca <pb n="138" ana="46 lines"/><lb n="138,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,01</span>yadi te­nai­vā­nu­mā­ne­na­, a­nyo­nyā­śra­ya­do­ṣaḥ — vyā­pti­si­ddhā­va­nu­mā­na­m­, tataśca vyā­pti­si­ddhi­ri­ti | anu<span type="hard-break">- </span><lb n="138,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,02</span>mā­nā­nta­re­ṇa ta­tpra­ti­pa­ttā­va­na­va­sthā | pra­mā­ṇā­nta­re­ṇa ca ta­tpra­ti­pa­ttau vai­śe­ṣi­ka­sya dve pra­mā­ṇe­, nai­yā­yi­ka­sya <lb n="138,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,03</span>catvāri pra­mā­ṇā­ni iti pra­mā­ṇa­saṃ­khyā­vyā­ghā­taḥ | tato mā­na­sa­pra­tya­kṣe­ṇa vyā­pti­rgṛ­hya­ta i­tya­bhyu­pa­ga­nta­vya­m­; <lb n="138,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,04</span>tathā ca pra­ya­tna­sa­mā­na­gu­ṇa­sya sa­mā­ka­rṣa­ka­sya­, ta­tsa­mā­kṛ­ṣya­mā­ṇa­sya ca pa­śvā­de­sta­tpra­tya­kṣa­tva­mi­tya­sma­dā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="138,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,05</span>pra­tya­kṣa­tvaṃ dha­rmā­de­ra­pi pa­rai­ra­bhyu­pa­ga­nta­vya­m | yadi punaḥ ‘­bā­hye­ndri­ya­pra­bha­vā­sma­dā­di­pra­tya­kṣa­tve sati’ <lb n="138,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,06</span>iti he­tu­rvi­śi­ṣya­te tadā sā­dha­na­vi­ka­la­tā dṛ­ṣṭā­nta­sya­, su­khā­de­sta­thā­'­pra­tya­kṣa­tvā­t | vi­bhu­dra­vyaṃ ca <lb n="138,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,07</span>yadi a­trā­kā­śa­ma­sma­dā­dya­pra­tya­kṣaṃ vi­va­kṣi­taṃ tadā tadvat ta­dgu­ṇa­syā­pya­sma­dā­dya­pra­tya­kṣa­tva­mi­ti ‘­a­sma­dā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="138,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,08</span>pra­tya­kṣa­tve sati’ iti vi­śe­ṣa­ṇā­si­ddhi­rhe­toḥ­, gu­ṇi­no­'­pra­tya­kṣa­tve ta­dvi­śe­ṣa­gu­ṇa­syā­pya­pra­tya­kṣa­tve­na <lb n="138,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,09</span>pra­ti­pā­di­ta­tvāt | </p>
          <p n="a_583" rend="justify"><lb n="138,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,10</span>kiñca, siddhe hi śabde guṇe ta­dā­dhā­ra­si­ddhiḥ — gu­ṇa­syā­dhā­ra­ma­nta­re­ṇā­na­va­sthā­nā­t — tatsiddhau ca <lb n="138,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,11</span>ta­dā­dhā­ra­sya nityatve sa­tya­sma­dā­di­pra­tya­kṣa­śa­bda­gu­ṇā­dhā­ra­tve­na vi­bhu­dra­vya­tva­si­ddhiḥ­, ta­tsi­ddhe­śca śabdasya <lb n="138,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,12</span>kṣa­ṇi­ka­tva­si­ddhiḥ kri­yā­va­ttva­pra­ti­ṣe­dhe­na dra­vya­tvā­bhā­vaṃ sā­dha­ye­t­, tataśca gu­ṇa­tva­m­, tato vibhudra<span type="hard-break">- </span><lb n="138,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,13</span>vyā­śri­ta­tva­m­, ta­to­'­pi kṣa­ṇi­ka­tva­m­, iti ca­kra­ka­mā­sa­jye­ta | sā­dha­na­śū­nya­śca sā­dha­rmya­dṛ­ṣṭā­ntaḥ­, <lb n="138,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,14</span>bu­ddhe­ra­pi vi­bhvā­tma­vi­śe­ṣa­gu­ṇa­tvā­si­ddheḥ | na ca śa­bda­dṛ­ṣṭā­nte­na tat sā­dhya­te­, ta­syā­dyā­pya­si­ddha­tvā­t <lb n="138,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,15</span>i­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣa­pra­sa­ṅga­taḥ | na ca ‘­vi­bhvā­tma­vi­śe­ṣa­gu­ṇo jñā­na­m­, ta­tkā­rya­tvā­t­, śa­bda­va­t­’ i­tya­to­' <lb n="138,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,16</span>nu­mā­nā­t tasya ta­dvi­śe­ṣa­gu­ṇa­tva­si­ddhiḥ­, kā­rya­tva­sye­śva­ra­ni­rā­ka­ra­ṇe pa­ra­pra­si­ddha­syā­si­ddha­tve­na pra­ti­pā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="138,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,17</span>tatvāt i­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣa­sya ca ta­da­va­stha­tvā­t — siddhe hi śabdasya vi­bhu­dra­vya­vi­śe­ṣa­gu­ṇa­tve dṛṣṭānta<span type="hard-break">- </span><lb n="138,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,18</span>tvam, tato jñānasya ta­tsi­ddhiḥ­, tataśca śabdasya tat iti kathaṃ ne­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣaḥ iti sā­dha­na­vi­ka­lo <lb n="138,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,19</span>dṛṣṭāntaḥ | tathā sā­dhya­vi­ka­la­śca­, buddheḥ kṣa­ṇi­ka­tvā­saṃ­bha­vā­t­; tathātve vā tasyāḥ na tataḥ saṃ­skā­raḥ­, <lb n="138,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,20</span>ta­da­bhā­vā­d na sma­ra­ṇa­m­, ta­da­bhā­vā­cca na pra­tya­bhi­jñā­di­vya­va­hā­raḥ | na hi vi­na­ṣṭā­t kā­ra­ṇā­t kā­rya­m­, <lb n="138,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,21</span>anyathā ci­ra­ta­ra­vi­na­ṣṭā­da­pi ta­ta­sta­tpra­sa­ṅgā­t | a­na­nta­ra­sya kā­ra­ṇa­tve sa­rva­ma­na­nta­raṃ ta­tkā­ra­ṇa­mā­sa­jye­ta | </p>
          <p n="a_584" rend="justify"><lb n="138,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,22</span>a­thai­kā­rtha­sa­ma­vā­yi­jñā­na­ma­na­nta­raṃ ta­tkā­ra­ṇa­m­, na; jñā­na­syā­tma­no bhede sa­ma­vā­ya­sya sa­rva­trā­vi­śe­ṣā­t <lb n="138,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,23</span>pra­ti­ṣi­ddha­tvā­cca ‘­e­kā­rtha­sa­ma­vā­yi­’ i­tya­si­ddha­m | vi­na­ṣṭā­cca kā­ra­ṇā­t ka­tha­ma­na­nta­raṃ kāryam yenāna<span type="hard-break">- </span><lb n="138,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,24</span>ntaryaṃ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va­ni­ba­ndha­na­tve­na kalpyeta ? na hi tat kā­ra­ṇa­m nāpi tat tasya kā­rya­m­, <lb n="138,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,25</span>ta­da­bhā­va eva bhāvāt | na hi ya­da­bhā­ve­'­pi yad bhavati tat tasya kā­rya­mi­ta­ra­t kā­ra­ṇa­mi­ti <lb n="138,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,26</span>vya­va­sthā­, a­ti­pra­sa­ṅgā­t | vi­na­śya­da­va­sthaṃ kā­ra­ṇa­mi­ti cet, na; sā'pi vi­na­śya­da­va­sthā yadi tato <lb n="138,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,27</span>bhinnā tarhi tayā ta­da­bhi­saṃ­ba­ndhā­bhā­vā­da­nu­pa­kā­rā­d ‘­vi­na­śya­da­va­stha­m­’ iti kuto vya­pa­de­śaḥ <lb n="138,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,28</span>a­ti­pra­sa­ṅgā­de­va ? u­pa­kā­re vā so'pi yadi tato vya­ti­ri­ktaḥ­, a­ti­pra­sa­ṅgo­'­na­va­sthā­kā­rī | <lb n="138,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,29</span>a­vya­ti­re­ke vi­na­śya­da­va­sthai­va tena kṛtā syāt | tāmapi ya­dya­vi­na­śya­da­va­stha­me­va kā­ra­ṇa­mu­tpā<span type="hard-break">- </span><lb n="138,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,30</span>dayet kiṃ pra­kṛ­te­'­pi vi­na­śya­da­va­sthā­ka­lpa­ne­na ? vi­na­śya­da­va­sthaṃ cet tāṃ kuryāt anyā tarhi <lb n="138,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,31</span>ta­to­'­rthā­nta­ra­bhū­tā vi­na­śya­da­va­sthā ka­lpa­nī­yā | tayā ta­da­bhi­saṃ­ba­ndhā­bhā­vaḥ­, a­nu­pa­kā­rā­t | <lb n="138,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,32</span>u­pa­kā­re vā ta­da­va­sthaḥ prasaṅgaḥ a­na­va­sthā ca | tathā cā­pa­rā­pa­ra­vi­na­śya­da­va­stho­tpā­da­ne­no­pa­kṣī­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="138,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,33</span>śa­kti­tvā­t pra­kṛ­ta­kā­ryo­tpā­da­na­ma­na­va­sa­raṃ pra­sa­kta­m | vi­na­śya­da­va­sthā­yā­sta­tra sa­ma­vā­yā­t tad vina<span type="hard-break">- </span><lb n="138,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,34</span>śya­da­va­stha­mi­tya­pi vā­rta­m­, vi­hi­to­tta­ratvāt | a­thā­bhi­nnā tarhi vi­na­śya­da­va­sthā­kā­ra­ṇai­ka­sa­maya<span type="hard-break">- </span><lb n="138,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,35</span>saṃ­ga­tā­, evaṃ ca vi­na­śya­da­vasthaṃ kāraṇaṃ kāryaṃ ka­ro­tī­ti ko'rthaḥ ? svo­tpa­tti­kā­la eva karotī<span type="hard-break">- </span><lb n="138,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,36</span>tyarthaḥ sa­mā­yā­taḥ | tathā ca kārya — kā­ra­ṇa­yoḥ sa­vye­ta­ra­go­vi­ṣā­ṇa­va­de­ka­kā­la­tvā­d na kā­rya­kā­ra­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="138,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,37</span>bhāvaḥ | tathāpi tadbhāve sa­ka­la­kā­rya­pra­vā­ha­syai­ka­kṣa­ṇa­va­rti­tva­m | </p>
          <p n="a_585" rend="justify"><lb n="138,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,38</span>atha na sau­ga­ta­sye­vā­'­ṇo­ra­ṇva­nta­ra­vya­ti­kra­ma­la­kṣa­ṇe­na kṣaṇena kṣa­ṇi­ka­tva­m — yenāyaṃ doṣaḥ — kintu <lb n="138,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,39</span>ṣa­ṭsa­ma­ya­sthi­tya­na­nta­ra­nā­śi­tvaṃ tat; nanu kā­lā­nta­ra­sthā­yi­ni tathā vya­va­hā­raṃ kurvan sa­ha­sra­kṣa­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="138,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,40</span>sthā­yi­nya­pi tatra taṃ kiṃ na kuryāt ? api ca, pū­rva­pū­rva­kṣa­ṇa­sa­ttā­ta u­tta­ro­tta­ra­kṣa­ṇa­sa­ttā­yā <lb n="138,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 138,41</span>bhe­dā­bhyu­pa­ga­me tadeva sau­ga­ta­pra­si­ddhaṃ kṣa­ṇi­ka­tva­mā­yā­ta­m | a­bhe­dā­bhyu­pa­ga­me pū­rva­kṣa­ṇa­sa­ttā­yā­me­vo<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="139" ana="46 lines"/><lb n="139,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,01</span>tta­ra­kṣa­ṇa­sa­ttā­yāḥ pra­ve­śā­de­ka­kṣa­ṇa­sthā­yi­tva­me­va­, na ṣa­ṭkṣa­ṇa­sthā­yi­tvaṃ buddheḥ pa­ra­pa­kṣe saṃ­bha­va­ti | <lb n="139,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,02</span>bhe­de­ta­ra­pa­kṣā­bhyu­pa­ga­me cā­ne­kā­nta­si­ddhiḥ­, ṣa­ṭkṣa­ṇa­sthā­nā­na­nta­raṃ ca ni­ra­nva­ya­vi­nā­śe na tataḥ <lb n="139,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,03</span>kiñcit kāryaṃ saṃ­bha­va­tī­tyu­kta­m | </p>
          <p n="a_586" rend="justify"><lb n="139,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,04</span>na caivaṃ bu­ddhi­kṣa­ṇi­ka­tva­vā­di­naḥ kvacit kā­lā­nta­rā­va­sthā­yi­tvaṃ si­dhya­ti­, ta­dgra­ha­ṇā­bhā­vā­t | <lb n="139,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,05</span>tathāhi — pū­rva­kā­la­bu­ddhe­sta­dai­va vi­nā­śā­d no­tta­ra­kā­le­'­sti­tva­mi­ti na tena tayā sāṃgatyaṃ ka­sya­ci­t <lb n="139,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,06</span>pra­tī­ya­te­, a­ti­pra­sa­ṅgā­t | u­tta­ra­bu­ddhe­śca pū­rva­ma­saṃ­bha­vā­d na pū­rva­kā­le­na tat ta­yā­'­pi pra­tī­ya­te | <lb n="139,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,07</span>u­bha­ya­trā­tma­naḥ sa­dbhā­vā­t ta­ta­sta­tpra­tī­ti­ri­tya­pi no­tta­ra­m­, ā­kā­śa­sa­dbhā­vā­t ta­tpra­tī­ti­ri­tya­syā­pi <lb n="139,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,08</span>bhāvāt | ta­syā­ce­ta­na­tvā­d neti cet, svayaṃ ce­ta­na­tve ātmanaḥ sa yena sva­bhā­ve­na pūrvaṃ rūpaṃ pra­ti­pa­dya­te <lb n="139,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,09</span>na te­no­tta­ra­m­; na hi nīlasya gra­ha­ṇa­me­va pī­ta­gra­ha­ṇa­m­, ta­yo­ra­bhe­da­pra­sa­ṅgā­t | a­thā­nye­na sva­bhā­ve­na <lb n="139,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,10</span>pū­rva­ma­va­ga­ccha­ti­, a­nye­no­tta­ra­mi­ti ma­ti­sta­thā sa­tya­ne­kā­nta­si­ddhiḥ | svayaṃ cā­tma­na­śce­ta­na­tve ki­ma­nya­yā <lb n="139,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,11</span>buddhyā yasyāḥ kṣa­ṇi­ka­tvaṃ sādhyate ? atha svayaṃ na cetana ātmā api tu bu­ddhi­saṃ­ba­ndhā­cce­ta­ya­ta <lb n="139,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,12</span>iti, a­trā­pya­ce­ta­na­sva­bhā­va­pa­ri­tyā­ge­'­ni­tya­tā ā­tma­no­'­nya­bu­ddhi­ka­lpa­nā­vai­pha­lyaṃ ca, sva­ya­ma­pi <lb n="139,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,13</span>ta­tsaṃ­ba­ndhā­t prāgapi ta­thā­vi­dha­sva­bhā­vā­vi­ro­dhā­t | tatsaṃ­ba­ndhe­'­pi ta­tsva­bhā­vā­pa­ri­tyā­ge ‘jñāna<span type="hard-break">- </span><lb n="139,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,14</span>saṃ­ba­ndhā­dā­tmā ce­ta­ya­te­’ ityapi vi­ru­ddha­me­va | atha ta­tsa­ma­vā­yi­kā­ra­ṇa­tvā­t ce­ta­ya­te na svayaṃ cetana<span type="hard-break">- </span><lb n="139,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,15</span>sva­bhā­vo­pā­dā­nā­di­ti tarhi yena sva­bhā­ve­na pū­rva­jñā­naṃ prati sa­ma­vā­yi­kā­ra­ṇa­mā­tmā tenaiva ya­dyu­tta­raṃ <lb n="139,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,16</span>prati tathā sati pū­rva­me­va tatkāryaṃ jñānaṃ sakalaṃ bha­ve­t­; na hya­vi­ka­le kāraṇe sati kā­ryā­nu­tpa­tti­ryu­ktā­, <lb n="139,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,17</span>ta­syā­'­ta­tkā­rya­tva­pra­sa­ṅgā­t | atha pūrvaṃ sa­ha­kā­ri­kā­ra­ṇā­bhā­vā­d na tat kā­rya­m­, kiṃ punaḥ sva­ya­ma­sa­ma­rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="139,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,18</span>syā­ki­ñci­tka­re­ṇa sa­ha­kā­ri­ṇā ? ki­ñci­tka­ra­tve­'­pi yadi tat tato bhinnaṃ kriyate pra­ti­ba­ndhā­si­ddhiḥ <lb n="139,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,19</span>a­na­va­sthā vā | a­bhi­nna­sya ka­ra­ṇe­'­pyā­tma­na eva ka­ra­ṇa­mi­ti kāryatā | ka­tha­ñci­da­bhi­nna­sya karaṇe <lb n="139,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,20</span>ta­dbu­ddhi­ra­pi tataḥ ka­tha­ñci­da­bhi­nne­ti nai­kā­nte­na tasyāḥ kṣa­ṇi­ka­tā | tadevaṃ pakṣa — hetu — dṛ­ṣṭā­nta­do­ṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="139,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,21</span>du­ṣṭa­tvā­d nā­to­'­nu­mā­nā­t śabdasya kṣa­ṇi­ka­tva­mi­ti sa­kri­ya­tvaṃ si­ddha­m­, a­to­'­pi dra­vya­tva­m | </p>
          <p n="a_587" rend="justify"><lb n="139,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,22</span>gu­ṇa­va­ttvā­cca dravyaṃ śabdaḥ — ‘­gu­ṇa­vā­n dhvaniḥ, spa­rśa­va­ttvā­t­, yo yaḥ spa­rśa­vā­n sa sa gu­ṇa­vā­n­, <lb n="139,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,23</span>yathā lo­ṣṭā­diḥ­, tathā ca dhvaniḥ, tasmād gu­ṇa­vā­n­’ iti | spa­rśa­va­ttvā­bhā­ve kaṃ­sa­pā­tryā­di­dhvā­nā­bhi<span type="hard-break">- </span><lb n="139,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,24</span>saṃ­ba­ndhe­na ka­rṇa­śa­ṣku­lyā­khya­sya śa­rī­rā­va­ya­va­syā­bhi­ghā­to na syāt, na hya­spa­rśa­va­tā­'­'­kā­śe­nā­bhi<span type="hard-break">- </span><lb n="139,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,25</span>saṃ­ba­ndhā­t ta­da­bhi­ghā­to dṛṣṭaḥ; bhavati ca ta­ccha­bdā­bhi­sa­mba­ndhe ta­da­bhi­ghā­taḥ­, ta­tkā­rya­sya bā­dhi­rya­sya <lb n="139,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,26</span>pratīteḥ | nanu spa­rśa­va­tā śabdena ka­rṇa­vi­va­raṃ pra­vi­śa­tā vā­yu­ne­va ta­ddvā­ra­la­gna­tū­lāṃ­'­śu­kā­deḥ preraṇaṃ <lb n="139,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,27</span>syāt, na; dhū­me­nā­ne­kā­ntā­t — dhūmo hi spa­rśa­vā­n­, ta­da­bhi­sa­mba­ndhe pāṃ­śu­sa­mba­ndha­va­cca­kṣu­ṣo­'­svā­sthyo<span type="hard-break">- </span><lb n="139,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,28</span>pa­la­bdheḥ­, na ca tena ca­kṣu­ṣpra­de­śaṃ pra­vi­śa­tā ta­tpa­kṣma­mā­tra­syā­pi pre­ra­ṇa­mu­pa­la­bhya­te | na ca spa­rśa­va­ttve <lb n="139,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,29</span>śabdasya vā­yo­ri­va pra­de­śā­nta­re­ṇa gra­ha­ṇa­pra­sa­ṅgaḥ­, dhū­ma­syā­pi ca­kṣu­rā­di­pra­de­śa­vya­ti­ri­kta­śa­rī­ra­pra­de­śe­na <lb n="139,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,30</span>gra­ha­ṇa­pra­sa­kteḥ | dhū­ma­va­cca­kṣu­ṣā tasya grahaṇaṃ syāditi cet, na; ja­la­saṃ­yu­kte­nā­na­le­na vya­bhi­cā­rā­t — <lb n="139,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,31</span>ta­syo­ṣṇa­spa­rśo­pa­la­mbhe­'­pi cakṣuṣā bhā­sva­ra­rū­pā­nu­pa­la­mbhā­t | a­nu­dbhū­ta­tva­mu­bha­ya­tra sa­mā­na­m | ja­la­sa­ha<span type="hard-break">- </span><lb n="139,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,32</span>ca­ri­te­nā­'­na­le­no­ṣṇa­spa­rśa­va­tā śa­rī­ra­pra­de­śa­dā­ha­va­t ta­thā­vi­dhe­na śa­bda­sa­ha­ca­ri­te­na vāyunā śra­va­ṇā­khya<span type="hard-break">- </span><lb n="139,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,33</span>śa­rī­rā­va­ya­vā­bhi­ghā­ta iti cet, na; śabdena ta­da­bhi­ghā­te ko doṣaḥ ye­ne­ya­ma­dṛ­ṣṭa­pa­ri­ka­lpa­nā sa­mā­śrī­ya­te ? <lb n="139,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,34</span>na ca tasya gu­ṇa­tve­na ni­rgu­ṇa­tvā­t spa­rśā­bhā­vā­d na ta­da­bhi­ghā­ta­he­tu­tva­mi­ti vaktuṃ yu­kta­m­, ca­kra­ka­do­ṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="139,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,35</span>pra­sa­ṅgā­t | tathāhi — gu­ṇa­tva­ma­dra­vya­tve­, ta­da­pya­spa­rśa­tve­, tadapi gu­ṇa­tve­, ta­da­pya­dra­vya­tve­, ta­da­pya­spa­rśa­tve­, <lb n="139,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,36</span>tadapi guṇatva iti du­ru­tta­raṃ ca­kra­ka­m | śa­bdā­bhi­sa­mba­ndhā­nva­ya — vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­ne ta­da­bhi­ghā­ta­syā­nya<span type="hard-break">- </span><lb n="139,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,37</span>he­tu­tva­ka­lpa­nā­yāṃ tatrāpi kaḥ sa­mā­śvā­saḥ ? śakyaṃ hi vaktum na vā­yva­bhi­saṃ­ba­ndhā­t ta­da­bhi­ghā­taḥ <lb n="139,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,38</span>ki­ntva­nya­taḥ­, na ta­to­'­pi api tvanyata i­tya­na­va­sthā­pra­sa­kti­rhe­tū­nā­m | tasmāt siddhaṃ spa­rśa­va­ttvā<span type="hard-break">- </span><lb n="139,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,39</span>cchabdasya gu­ṇa­va­ttva­m | </p>
          <p n="a_588" rend="justify"><lb n="139,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,40</span>alpa — ma­ha­ttvā­bhi­saṃ­ba­ndhā­cca­, sa ca ‘alpaḥ śabdaḥ mahān śabdaḥ’ iti pratīteḥ | na ca śabde <lb n="139,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,41</span>manda — tī­vra­tā­gra­ha­ṇa­m i­ya­ttā­na­va­dhā­ra­ṇā­t — yathā dravyeṣu ‘aṇuḥ śa­bdo­'­lpo mandaḥ’ i­tye­ta­sya dharmasya <lb n="139,42"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 139,42</span>ma­nda­tva­sya gra­ha­ṇa­m­, ‘­ma­hā­n śabdaḥ pa­ṭu­stī­vraḥ­’ i­tye­ta­sya tī­vra­tva­sya dharmasya grahaṇaṃ na punaḥ pa­ri­mā­ṇa­sya­, <pb n="140" ana="47 lines"/><lb n="140,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,01</span>i­ya­ttā­na­va­dhā­ra­ṇā­t­; na hi ayaṃ ‘­ma­hā­n śabdaḥ’ i­tya­va­sya­n ‘­i­yā­n­’­i­tya­va­dhā­ra­ya­ti yathā dra­vyā­nta­rā­ṇi <lb n="140,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,02</span>ba­da­rā­'­'­ma­la­ka — bi­lvā­dī­ni iti vaktuṃ śa­kya­m­; yato va­kta­vya­ma­tra kā pu­na­ri­yaṃ śabdasya mandatā <lb n="140,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,03</span>tīvratā vā ? a­vā­nta­ra­jā­ti­vi­śe­ṣaḥ­, katham ? gu­ṇa­vṛ­tti­tvā­t śa­bda­tva­va­t | e­ta­de­vo­ktaṃ bha­ga­va­tā <lb n="140,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,04</span>pa­ra­ma­rṣi­ṇau­lū­kye­na “guṇe bhāvād gu­ṇa­tva­mu­kta­m­” <lb n="140,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,05</span>a­syā­ya­ma­rthaḥ — ‘yo yo guṇe vartate sa sa jā­ti­vi­śe­ṣaḥ yathā gu­ṇa­tva­mi­ti­, a­sa­de­ta­t­; yataḥ kathaṃ <lb n="140,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,06</span>śabdasya gu­ṇa­tva­si­ddhi­rye­na tatra va­rta­mā­na­tvā­jjā­ti­vi­śe­ṣa­tvaṃ ma­nda­tvā­deḥ ? a­dra­vya­tvā­di­ti cet, tadapi <lb n="140,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,07</span>katham ? alpa — ma­ha­ttva­pa­ri­mā­ṇā­'­saṃ­ba­ndhā­t­, so'pi gu­ṇa­tvā­t | nanu tadeva pūrvoktaṃ ca­kra­ka­me­ta­t | <lb n="140,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,08</span>na gu­ṇa­tvā­t tasyālpa — ma­ha­ttva­pa­ri­mā­ṇā­saṃ­ba­ndhaṃ brūmaḥ — yenāyaṃ doṣaḥ syāt — api tu dra­vyā­nta­ra­va­di­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="140,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,09</span>ttā­na­va­dhā­ra­ṇā­di­ti cet, na; vā­yo­ri­ya­ttā­na­va­dhā­ra­ṇe­'­pya­lpa — ma­ha­ttva­pa­ri­mā­ṇa­saṃ­ba­ndha­saṃ­bha­vā­da­ne­kā­ntaḥ­, <lb n="140,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,10</span>na hi bilva — ba­da­rā­de­ri­va vā­yo­ri­ya­ttā­'­va­dhā­rya­te | vā­yo­ra­pra­tya­kṣa­tvā­t iyattā satyapi nā­va­dhā­rya­te­, <lb n="140,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,11</span>na śabdasya vi­pa­rya­yā­t­, na; uktamatra ‘­spa­rśa­vi­śe­ṣa­sya vā­yu­tvā­t­, tasya ca pra­tya­kṣa­tvā­t­’ iti | iyattā <lb n="140,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,12</span>ceyaṃ yadi pa­ri­mā­ṇā­da­nyā ka­tha­ma­nya­syā­na­va­dhā­ra­ṇe­'­nya­syā­bhā­vaḥ ? na hi gha­ṭā­na­va­dhā­ra­ṇe pa­ṭā­bhā­vo <lb n="140,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,13</span>yuktaḥ | pa­ri­mā­ṇaṃ cet tarhi ‘­i­ya­ttā­na­va­dhā­ra­ṇā­t pa­ri­mā­ṇaṃ nāsti’ iti ki­mu­kta­m ? pa­ri­mā­ṇaṃ nāsti <lb n="140,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,14</span>pa­ri­mā­ṇā­na­va­dhā­ra­ṇā­t | ta­smi­nna­lpa — ma­ha­ttva­pa­ri­mā­ṇā­va­dhā­ra­ṇe kathaṃ na ta­da­va­dhā­ra­ṇa­m bi­lvā­dā­va­pi <lb n="140,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,15</span>ta­tpra­sa­ṅgā­t ? manda — tī­vrā­bhi­saṃ­ba­ndhā­da­lpa — ma­ha­ttva­pra­tya­ya­saṃ­bha­ve ma­nda­vā­hi­ni ga­ṅgā­nī­re ‘­a­lpa­me­ta­t­’ <lb n="140,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,16</span>iti pra­tya­yo­tpa­ttiḥ syāt, tī­vra­vā­hi­gi­ri­sa­ri­nnī­re ‘­ma­ha­t­’ iti ca pra­tī­ti­pra­sa­ṅgaḥ­; na cai­va­m­, tasmānna <lb n="140,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,17</span>manda — tī­vra­tā­ni­ba­ndha­no­'­yaṃ pratyayaḥ api tvalpa — ma­ha­ttva­pa­ri­mā­ṇa­ni­mi­ttaḥ­; anyathā gha­ṭā­dā­va­pi <lb n="140,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,18</span>ta­nni­ba­ndha­no na syāt | gha­ṭā­dī­nāṃ dra­vya­tve­na ta­nni­ba­ndha­na­tve pa­ri­mā­ṇa­saṃ­bha­vā­t ta­tpra­tya­ya­sya śa­bda­syā­pi <lb n="140,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,19</span>ta­thā­vi­dha­tve­na sa ta­thā­vi­dho­'­stu­, vi­śe­ṣā­bhā­vā­t | kā­ra­ṇa­ga­ta­syā­lpa — ma­ha­ttva­pa­ri­mā­ṇa­sya śabde <lb n="140,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,20</span>u­pa­cā­rā­t tathā saṃ­pra­tya­ya ityapi vai­la­kṣya­bhā­ṣi­ta­m­, gha­ṭā­dā­va­pi tathā pra­sa­ṅgā­t | apare manyante — <lb n="140,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,21</span>“yathā a­śva­ja­va­sya puruṣe u­pa­cā­rā­t ‘­pu­ru­ṣo yāti’ iti pra­tya­ya­sta­thā vya­ñja­ka­ga­ta­syā­lpa — ma­ha­ttvā­deḥ <lb n="140,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,22</span>śabde u­pa­cā­rā­t ‘­śa­bdo­'­lpo ma­hā­n­’ iti ca vya­pa­de­śaḥ­”­, ta­da­pya­sā­ra­m­; śa­bdā­bhi­vya­kte­ra­pau­ru­ṣe­ya­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="140,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,23</span>ni­rā­ka­ra­ṇe pra­ti­ṣi­ddha­tvāt | tato gha­ṭā­dā­vi­vā­lpa — ma­ha­ttva­pa­ri­mā­ṇa­saṃ­ba­ndhaḥ pā­ra­mā­rthi­kaḥ śabde iti <lb n="140,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,24</span>siddhaṃ gu­ṇa­va­ttva­m | </p>
          <p n="a_589" rend="justify"><lb n="140,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,25</span>saṃ­yo­gā­śra­ya­tvā­cca­, tadapi vā­yu­nā­'­bhi­ghā­ta­da­rśa­nā­t — saṃyuktā eva hi pāṃ­śvā­da­yo vā­yu­nā­'­nye­na <lb n="140,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,26</span>vā­'­bhi­ha­nya­mā­nā dṛṣṭāḥ, tena ca ta­da­bhi­ghā­taḥ pāṃ­śvā­di­va­de­va de­va­da­ttaṃ pra­tyā­ga­ccha­taḥ pra­ti­kū­le­na <lb n="140,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,27</span>vāyunā pra­ti­ni­va­rta­nā­t­, ta­da­pya­nya­di­ga­va­sthi­te­na śra­va­ṇā­t | nanu ga­ndhā­da­yo de­va­da­ttaṃ pra­tyā­ga­ccha­nta<span type="hard-break">- </span><lb n="140,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,28</span>stena ni­va­rtya­nte­, na ca teṣāṃ tena saṃyogaḥ ni­rgu­ṇa­tvā­t gu­ṇa­tve­na­, na; tadvato dra­vya­syai­va tena ni­va­rta­na­m­, <lb n="140,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,29</span>ke­va­lā­nāṃ te­ṣā­mā­ga­ma­na — pra­ti­ni­va­rta­nā­'­saṃ­bha­vā­t ni­ṣkri­ya­tve­no­pa­ga­mā­t | ke­va­lā­ga­ma­na — pra­ti­ni­va<span type="hard-break">- </span><lb n="140,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,30</span>rta­na­saṃ­bha­ve vā dra­vyā­śri­ta­tva­me­te­ṣāṃ gu­ṇa­la­kṣa­ṇaṃ vyā­ha­nye­ta | na cātrāpi tadvato ni­va­rta­na­m­, ākāśa<span type="hard-break">- </span><lb n="140,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,31</span>syā­mū­rta­tva — sa­rva­ga­ta­tve­na ta­da­saṃ­bha­vā­t anyasya cā­na­bhyu­pa­ga­mā­t | ta­smā­ccha­bda eva tena saṃ­yu­jya­te <lb n="140,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,32</span>sā­kṣā­di­tya­bhyu­pe­ya­m | gu­ṇa­tve­na cā­saṃ­yo­ge ca­kra­ka­muktam | na cā­saṃ­yu­kta­syai­va tena ni­va­rta­na­m­, sarvasya <lb n="140,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,33</span>ni­va­rta­na­pra­sa­ṅgā­t | pra­ti­kṣa­ṇaṃ śa­bdā­ccha­bdo­tpa­ttiḥ pū­rva­me­va nirastā | </p>
          <p n="a_590" rend="justify"><lb n="140,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,34</span>e­kā­di­saṃ­khyā­saṃ­ba­ndhi­tvā­cca gu­ṇa­va­ttva­m­, tadapi ‘ekaḥ śabdaḥ dvau śabdau bahavaḥ śabdāḥ’ iti <lb n="140,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,35</span>pra­tya­ya­da­rśa­nā­t | na cā­dhā­ra­saṃ­khyā­yā­sta­tro­pa­cā­rā­t tathā vya­pa­de­śa iti vaktuṃ yu­kta­m­, ā­kā­śa­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="140,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,36</span>dhā­ra­tvā­bhyu­pa­ga­mā­t tasya cai­ka­tvā­t ‘ekaḥ śabdaḥ’ iti sarvadā pra­tya­ya­pra­sa­ṅgā­t | kā­ra­ṇa­mā­tra­sya <lb n="140,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,37</span>saṃ­khyo­pa­cā­re ‘­ba­ha­vaḥ­’ iti pratyayaḥ syāt, tasya ba­hu­tvā­t | vi­ṣa­ya­saṃ­khyo­pa­cā­re ‘­ga­ga­nā­'­'­kā­śa — <lb n="140,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,38</span>vyo­ma­’­śa­bdā ba­hu­vya­pa­de­śa­bhā­jo na syuḥ, ga­ga­nā­di­la­kṣa­ṇa­sya vi­ṣa­ya­syai­ka­tvā­t­, pa­śvā­di­la­kṣa­ṇa­sya <lb n="140,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,39</span>vi­ṣa­ya­sya ba­hu­tvā­t ‘eko go­śa­bdaḥ­’ iti sva­pne­'­pi pratyayaḥ vya­pa­de­śo vā na syāt | ya­thā­'­vi­ro­dhaṃ <lb n="140,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 140,40</span>saṃ­khyo­pa­cā­ra iti bā­la­ja­lpi­ta­m­, svayaṃ saṃ­khyā­va­tta­yai­vā­vi­ro­dhā­t | atrāpi guṇatvaṃ vi­ru­dhya­ta iti <pb n="141" ana="55 lines"/><lb n="141,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,01</span>na va­kta­vya­m­, i­ṣṭa­tvā­t | tataḥ kri­yā­va­ttvā­d gu­ṇa­va­ttvā­cca śabdo dravyam i­tya­si­ddhaṃ ‘­pra­ti­ṣi­dhya­mā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="141,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,02</span>dra­vya­bhā­ve­’ iti he­tu­vi­śe­ṣa­ṇa­m | </p>
          <p n="a_591" rend="justify"><lb n="141,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,03</span>na­nū­kta­m ‘śabdo na dra­vya­m­, e­ka­dra­vya­tvā­t­, rū­pā­di­va­t­’ iti | sa­tya­m­, uktam kintu <lb n="141,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,04</span>no­kti­mā­tre­ṇa tat si­dhya­ti­, a­ti­pra­sa­ṅgā­t | ‘­e­ka­dra­vya­tvā­t­’ iti ca tatra he­tu­ra­si­ddhaḥ | tathāhi — <lb n="141,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,05</span>yadi ‘ekaṃ dravyaṃ saṃyogi a­sye­tye­ka­dra­vyaḥ śabdaḥ’ i­tye­ka­dra­vya­tvaṃ he­tu­tve­no­pā­dī­ya­te tadā viruddho hetuḥ, <lb n="141,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,06</span>saṃ­yo­gi­tva­sya dravya eva bhāvāt | atha ‘ekaṃ dravyaṃ sa­ma­vā­yi asya i­tye­ka­dra­vya­sta­dbhā­va e­ka­dra­vya­tva­m­’ <lb n="141,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,07</span>ta­dā­'­si­ddho hetuḥ, sa­ma­vā­ya­sya — niṣiddhatvāt ni­ṣe­tsya­mā­na­tvā­cca — a­bhā­ve­nai­ka­dra­vya­sa­ma­vā­yi­tva­syā­si<span type="hard-break">- </span><lb n="141,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,08</span>ddhatvāt | api ca, guṇatve siddhe gagane ekatra sa­ma­vā­ye­na tasya vṛttiḥ si­dhya­ti­, ta­tsi­ddhe­śca <lb n="141,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,09</span>dra­vya­tva­ni­ṣe­dhe sati gu­ṇa­tva­si­ddhi­ri­tī­ta­re­ta­rā­śra­ya­tva­m | </p>
          <p n="a_592" rend="justify"><lb n="141,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,10</span>yat pu­na­ru­ktam ‘­e­ka­dra­vyaḥ śabdaḥ, sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­va­ttve sati bā­hyai­ke­ndri­ya­pra­tya­kṣa­tvā­t­, <lb n="141,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,11</span>rū­pā­di­va­t­’ iti, tadapi pra­tya­nu­mā­ne­na bā­dhi­ta­m — a­ne­ka­dra­vyaḥ śabdaḥ, a­sma­dā­di­pra­tya­kṣa­tve sati <lb n="141,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,12</span>spa­rśa­va­ttvā­t­, gha­ṭā­di­va­t | spa­rśa­va­ttvaṃ sādhitatvād nā­si­ddha­m | ‘­spa­rśa­va­ttvā­t­’ i­tyu­cya­mā­ne paramā<span type="hard-break">- </span><lb n="141,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,13</span>ṇu­bhi­ra­ne­kā­nta iti ta­nni­rā­sā­rtha­m ‘­a­sma­dā­di­pra­tya­kṣa­tve sati’ iti vi­śe­ṣa­ṇo­pā­dā­na­m | ‘­a­sma­dā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="141,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,14</span>pra­tya­kṣa­tvā­t­’ i­tyu­cya­mā­ne rū­pā­di­bhi­rvya­bhi­cā­ra i­tyu­bha­ya­mu­kta­m | </p>
          <p n="a_593" rend="justify"><lb n="141,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,15</span>tathā, sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­va­ttve sati bā­hyai­ke­ndri­ya­pra­tya­kṣa­tve­'­pi vā­yu­rnai­ka­dra­vya iti vya­bhi­cā­ra­śca­, <lb n="141,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,16</span>tasya ta­da­pra­tya­kṣa­tve na kiñcid bā­hye­ndri­ya­pra­tya­kṣaṃ syāt | darśana — spa­rśa­na­grā­hyaṃ gha­ṭā­di­kaṃ taditi cet, <lb n="141,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,17</span>na; vāyunā ko­'­pa­rā­dhaḥ kṛtaḥ yena spa­rśa­ne­ndri­ya­grā­hya­tve­'­pi pratyakṣo na bhavet ? sparśa eva tena <lb n="141,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,18</span>pratīyate iti cet tarhi darśana — spa­rśa­nā­bhyā­ma­pi rūpa — spa­rśā­ve­va pratīyate iti na dra­vya­pra­tya­kṣa­tā <lb n="141,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,19</span>nāma | atha ‘­ya­de­vā­ha­ma­drā­kṣaṃ tadeva spṛ­śā­mi­’ iti pra­tī­te­sta­tpra­tya­kṣa­tā­, ‘kharo mṛ­du­ru­ṣṇaḥ śīto vāyurme <lb n="141,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,20</span>la­ga­ti­’ iti pra­tī­te­sta­tpra­tya­kṣa­tā ka­lpya­tā­m­, a­vi­śe­ṣā­t | ca­kṣu­ṣai­ke­na cā­sma­dā­di­bhiḥ pra­tī­ya­mā­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="141,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,21</span>śca­ndrā­rkā­da­yaḥ sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­va­ttve­'­pi nai­ka­dra­vyāḥ | a­sma­dā­di­vi­la­kṣa­ṇai­rbā­hye­ndri­yā­nta­re­ṇa ta­tpra­tī­tau <lb n="141,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,22</span>śa­bde­'­pi tathā pratītiḥ kiṃ na syāt ? atra ta­thā­'­nu­pa­la­mbho­'­nya­trā­pi samānaḥ | ‘­de­śā­nta­re <lb n="141,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,23</span>kā­lā­nta­re sa­ttvā­nta­re ca bā­hyai­ke­ndri­ya­grā­hyaḥ śabdaḥ, bā­hye­ndri­ya­grā­hya­tve sati vi­śe­ṣa­gu­ṇa­tvā­t­, <lb n="141,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,24</span>rū­pā­di­va­t­’ iti cet, a­sa­de­ta­t­; śabdasya gu­ṇa­tve­na niṣiddhatvāt ‘­vi­śe­ṣa­gu­ṇa­tvā­t­’ iti <lb n="141,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,25</span>he­tu­ra­si­ddhaḥ | ca­ndrā­de­ra­sma­dā­dya­pra­tya­kṣa­tve pra­tī­ti­vi­ro­dhaḥ i­tyā­stā­me­ta­t | </p>
          <p n="a_594" rend="justify"><lb n="141,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,26</span>‘­sa­ttā­saṃ­ba­ndhi­tvā­t­’ ityatra ca yadi ‘­sva­rū­pa­sa­ttā­saṃ­ba­ndhi­tvā­t­’ iti he­tu­sta­dā­'­nai­kā­nti­kaḥ <lb n="141,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,27</span>sāmānya — sa­ma­vā­yā­di­bhiḥ­, eṣāṃ pra­ti­ṣi­dhya­mā­na­dra­vya — ka­rma­bhā­ve sati ta­thā­bhū­ta­sa­ttā­saṃ­ba­ndhi­tve­'­pi <lb n="141,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,28</span>gu­ṇa­tvā­si­ddheḥ | na ca sā­mā­nyā­deḥ sva­rū­pa­sa­ttā­'­bhā­vaḥ­, kha­ra­vi­ṣā­ṇā­de­ra­vi­śe­ṣa­pra­sa­ṅgā­di­ti prati<span type="hard-break">- </span><lb n="141,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,29</span>pā­di­ta­tvāt | atha ‘­bhi­nna­sa­ttā­saṃ­ba­ndhi­tvā­t­’ iti he­tu­sta­dā­'­si­ddhaḥ­, bhi­nna­sa­ttā­'­bhā­ve­na khara<span type="hard-break">- </span><lb n="141,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,30</span>vi­ṣā­ṇā­de­ri­va śa­bda­syā­pi ta­tsaṃ­ba­ndhi­tvā­'­si­ddheḥ | yattu bhi­nna­sa­ttā­sa­dbhāve ta­tsaṃ­ba­ndhā­t satpra<span type="hard-break">- </span><lb n="141,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,31</span>tyayaviṣayatve ca śabdādeḥ pra­yo­ga­dva­ya­mu­pa­nya­stam | tatra yadeva ce­ta­na­sya sattvaṃ tadeva ya­dya­ce­ta­na<span type="hard-break">- </span><lb n="141,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,32</span>syāpi syāt tadā ce­ta­nā­ce­ta­ne­ṣu sa­tpra­tya­ya­vi­ṣa­ya­tvā­t syād bhi­nna­sa­ttā­saṃ­ba­ndhi­tva­m­, na ca yadeva <lb n="141,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,33</span>ce­ta­na­sya sattvaṃ ta­de­vā­ce­ta­na­sya­, ta­tsa­dṛ­śa­syā­'­pa­ra­syā­nya­tra bhā­vā­di­ti sa­dṛ­śa­pa­ri­ṇā­ma­la­kṣa­ṇaṃ sāmānyaṃ <lb n="141,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,34</span>pra­ti­pā­da­yi­ṣya­nto ni­rṇe­ṣyā­maḥ | tadevaṃ śabdasya gu­ṇa­tvā­si­ddheḥ nityatve sa­tya­sma­dā­dyu­pa­la­bhya­mā­na­gu­ṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="141,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,35</span>dhi­ṣṭhā­na­tvā­si­ddhe­ra­mba­ra­sya­, sā­dha­na­vi­ka­lo dṛṣṭānta iti sthitam | </p>
          <p n="a_595" rend="justify"><lb n="141,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,36</span>e­te­ne­da­ma­pi pra­tyu­kta­m ‘jñānaṃ pa­ra­ma­ma­ha­ttvo­pe­ta­dra­vya­sa­ma­ve­ta­m­, vi­śe­ṣa­gu­ṇa­tve sati pra­de­śa­vṛ­tti<span type="hard-break">- </span><lb n="141,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,37</span>tvāt, śa­bda­va­t­’ | atrāpi jñānasya pa­ra­ma­ma­ha­ttvo­pe­ta­dra­vya­sa­ma­ve­ta­tve sati tataḥ śabdasya ta­tsi­ddhiḥ­, <lb n="141,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,38</span>ta­tsi­ddhe­śca jñānasya pa­ra­ma­ma­ha­ttvo­pe­ta­dra­vya­sa­ma­ve­ta­tva­si­ddhi­ri­tī­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣaḥ | na ca dṛ­ṣṭā­ntā­nta­ra­ma­sti <lb n="141,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,39</span>ya­to­'­nya­ta­ra­pra­si­ddhe­ra­ya­ma­do­ṣaḥ syāt | jñānasya cā­tma­no­'­vya­ti­re­ki­tve ta­dvyā­pi­tva­m­, ‘yad ya­smā­da­vya<span type="hard-break">- </span><lb n="141,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 141,40</span>tiriktaṃ tat ta­tsva­bhā­vaṃ ya­thā­'­'­tma­sva­rū­pa­m­, ā­tmā­'­vya­ti­ri­ktaṃ cai­ta­t­, ta­ta­sta­dvyā­pi­’ iti na <pb n="142" ana="45 lines"/><lb n="142,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,01</span>pra­de­śa­vṛ­tti­tva­m | tathāpi ta­dvṛ­tti­tve jñā­ne­ta­ra­sva­bhā­va­ta­yā­'­'­tma­naḥ a­ne­kā­nta­si­ddhiḥ | vya­ti­re­ke <lb n="142,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,02</span>ā­tma­gu­ṇa­tva­va­da­nya­gu­ṇa­tva­syā­pya­pra­ti­ṣe­dhā­d vi­śe­ṣa­gu­ṇa­tvā­si­ddhiḥ | vya­ti­re­kā­vi­śe­ṣe­'­pyā­tma­na eva <lb n="142,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,03</span>guṇo jñānaṃ nā­kā­śā­de­ri­ti kiṃ­kṛ­to­'­yaṃ viśeṣaḥ ? sa­ma­vā­ya­kṛ­ta iti cet, na; tasyāpi <lb n="142,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,04</span>tā­bhyā­ma­rthā­nta­ra­tve ta­da­va­stho doṣaḥ, vya­ti­re­ke sa­ma­vā­ya­sya sa­rva­trā­vi­śe­ṣā­d na ta­to­'­pi viśeṣaḥ | <lb n="142,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,05</span>a­vya­ti­re­ke tasyaiva abhāva iti na tato viśeṣaḥ | na ca sa­ma­vā­yaḥ saṃ­bha­va­ti iti pra­ti­pā­di­tam | na <lb n="142,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,06</span>cātmano vyāpitve nityatve ca jñā­nā­di­kā­rya­kā­ri­tva­ma­pi saṃ­bha­va­ti | tanna ta­tkā­rya­tvā­da­pi ta­dvi­śe­ṣa­gu­ṇo <lb n="142,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,07</span>jñānam | na cātmanaḥ pradeśāḥ santi yena pra­de­śa­vṛ­tti­tvaṃ jñānasya siddhaṃ syāt | ka­lpi­ta­ta­tpra­de­śā­bhyu­pa­ga­me <lb n="142,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,08</span>ca ta­dvṛ­tti­tva­ma­pi hetuḥ kalpita iti na ka­lpi­tā­t sā­dha­nā­t sā­dhya­si­ddhi­ryu­ktā­, sarvataḥ <lb n="142,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,09</span>sa­rva­si­ddhi­pra­sa­ṅgā­t | sa­ndi­gdha­vi­pa­kṣa­vyā­vṛ­tti­ka­tvaṃ ca hetoḥ vi­pa­rya­ye bā­dha­ka­pra­mā­ṇā­vṛ­ttyā­'­trā­pi <lb n="142,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,10</span>sa­mā­na­mi­ti | </p>
          <p n="a_596" rend="justify"><lb n="142,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,11</span>tathā, sva­de­ha­mā­tra­vyā­pa­ka­tve­na harṣa — vi­ṣā­dā­dya­ne­ka­vi­va­rtā­tma­ka­sya ‘­a­ha­m­’ iti sva­saṃ­ve­da­na­pra­tya­kṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="142,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,12</span>si­ddha­tvā­dā­tma­no vi­bhu­tva­sā­dha­ka­tve­no­pa­nya­sya­mā­naḥ sarva eva hetuḥ pra­tya­kṣa­bā­dhi­ta­ka­rma­ni­rde­śā­na­nta­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="142,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,13</span>pra­yu­kta­tve­na kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭaḥ | sa­pra­ti­pa­kṣa­ścā­yaṃ he­tu­ri­tya­sa­tpra­ti­pa­kṣa­tva­ma­pya­sya la­kṣa­ṇa­ma­si­ddha­m | <lb n="142,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,14</span>sva­de­ha­mā­trā­tma­pra­sā­dha­ka­śca pra­ti­pa­kṣa­he­tu­ra­trai­va pra­da­rśa­yi­ṣya­te | ta­nnā­to­'­pi he­to­rā­tma­no vi­bhu­tva­si­ddhiḥ | </p>
          <p n="a_597" rend="justify"><lb n="142,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,15</span>ya­da­pyā­tma­no vi­bhu­tva­sā­dha­naṃ kai­ści­du­pa­nya­sta­m — “­a­dṛ­ṣṭaṃ svā­śra­ya­saṃ­yu­kte ā­śra­yā­nta­re karma <lb n="142,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,16</span>ā­ra­bha­te­, e­ka­dra­vya­tve sati kri­yā­he­tu­gu­ṇa­tvā­t­, yo ya e­ka­dra­vya­tve sati kri­yā­he­tu­gu­ṇaḥ sa sa <lb n="142,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,17</span>svā­śra­ya­saṃ­yu­kte ā­śra­yā­nta­re karma ā­ra­bha­te yathā vegaḥ, tathā cā­dṛ­ṣṭa­m­, tasmāt tadapi svā­śra­ya­saṃ­yu­kte <lb n="142,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,18</span>ā­śra­yā­nta­re karma ā­ra­bha­te iti | na cāsiddhaṃ kri­yā­he­tu­gu­ṇa­tva­m­, ‘­a­gne­rū­rdhva­jva­la­na­m­, vāyo<span type="hard-break">- </span><lb n="142,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,19</span>sti­rya­kpa­va­na­m­, aṇu — ma­na­so­ścā­dyaṃ karma de­va­da­tta­vi­śe­ṣa­gu­ṇa­kā­ri­ta­m­, kāryatve sati de­va­da­tta­syo­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="142,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,20</span>kā­ra­ka­tvā­t­, pā­ṇyā­di­pa­ri­spa­nda­va­t­, e­ka­dra­vya­tvaṃ cai­ka­syā­tma­na­sta­dā­śra­ya­tvā­t­, e­ka­dra­vya­ma­dṛ­ṣṭa­m­, <lb n="142,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,21</span>vi­śe­ṣa­gu­ṇa­tvā­t­, śa­bda­va­t­’ | ‘­e­ka­dra­vya­tvā­t­’ i­tyu­cya­mā­ne rū­pā­di­bhi­rvya­bhi­cā­ra­sta­nni­vṛ­ttya­rtha­m <lb n="142,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,22</span>‘­kri­yā­he­tu­gu­ṇa­tvā­t­’ i­tyu­kta­m | ‘­kri­yā­he­tu­gu­ṇa­tvā­t­’ i­tyu­cya­mā­ne mu­śa­la­ha­sta­saṃ­yo­ge­na svā­śra­yā­'<span type="hard-break">- </span><lb n="142,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,23</span>saṃ­yu­kta­sta­mbhā­di­ca­la­na­he­tu­nā vya­bhi­cā­raḥ­, ta­nni­vṛ­ttya­rtha­m ‘­e­ka­dra­vya­tve sati’ iti vi­śe­ṣa­ṇa­m | <lb n="142,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,24</span>‘­e­ka­dra­vya­tve sati kri­yā­he­tu­tvā­t­’ i­tyu­cya­mā­ne svā­śra­yā­saṃ­yu­kta­lo­hā­di­kri­yā­he­tu­nā­'­ya­skā­nte­na <lb n="142,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,25</span>vya­bhi­cā­raḥ­, ta­nni­vṛ­ttya­rtha­m ‘­gu­ṇa­tvā­t­’ i­tya­bhi­dhā­na­m­” </p>
          <p n="a_598" rend="justify"><lb n="142,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,26</span>e­ta­da­pi pra­tya­kṣa­bā­dhi­ta­pra­ti­jñā­sā­dha­ka­tve­na e­ka­śā­khā­pra­bha­va­tvā­nu­mā­na­va­da­nu­mā­nā­bhā­sa­m | ‘eka<span type="hard-break">- </span><lb n="142,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,27</span>dra­vya­tve­’ iti ca vi­śe­ṣa­ṇaṃ ki­me­ka­smi­n dravye saṃ­yu­kta­tvā­t­, uta tatra sa­ma­vā­yā­t ? tatra yadyādyaḥ <lb n="142,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,28</span>pakṣaḥ, sa na yuktaḥ; saṃ­yo­ga­gu­ṇe­nā­dṛ­ṣṭa­sya gu­ṇa­va­ttvā­d dra­vya­tva­pra­sa­kteḥ ‘­kri­yā­he­tu­gu­ṇa­tvā­t­’ i­tye­ta­sya <lb n="142,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,29</span>bā­dhā­pra­sa­ṅgā­t | atha dvitīyaḥ tadā dravyeṇa saha ka­tha­ñci­de­ka­tva­ma­dṛ­ṣṭa­sya prā­pta­m­, na hya­nya­syā­nya­tra <lb n="142,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,30</span>sa­ma­vā­yaḥ­, ghaṭa rū­pā­di­ṣu tasya ta­thā­bhū­ta­syai­vo­pa­la­bdheḥ | na hi ghaṭād rū­pā­da­yaḥ­, tebhyo vā ghaṭaḥ, <lb n="142,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,31</span>ta­da­nta­rā­la­va­rtī sa­ma­vā­ya­śca bhinnaḥ pra­tī­ti­go­ca­raḥ­, api tu ka­tha­ñci­d rū­pā­dyā­tma­kā­śca gha­ṭā­da­yaḥ <lb n="142,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,32</span>ta­dā­tma­kā­śca rū­pā­da­yaḥ pra­tī­ti­go­ca­ra­cā­ri­ṇo­'­nu­bhū­ya­nte­; anyathā guṇa — gu­ṇi­bhā­ve­'­ti­pra­sa­ṅgā­d <lb n="142,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,33</span>gha­ṭa­syā­pi rū­pā­da­yaḥ paṭasya syuḥ | ‘teṣāṃ ta­trā­pya­pra­tī­te­ri­ta­re­ṣāṃ tu pra­tī­teḥ­’ i­tyā­di­kaṃ pra­ti­vi­hi­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="142,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,34</span>tvād nā­tro­dgho­ṣya­m | tena sa­ma­vā­ye­nai­ka­trā­tma­ni va­rta­nā­da­dṛ­ṣṭa­syai­ka­dra­vya­tvaṃ vādi — pra­ti­vā­di­no­ra­si­ddha­m­, <lb n="142,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,35</span>e­kā­nta­bhe­de sa­ma­vā­yā­bhā­ve­nai­ka­dra­vya­tva­syā­si­ddheḥ | </p>
          <p n="a_599" rend="justify"><lb n="142,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,36</span>atha guṇino gu­ṇā­nā­ma­na­rthā­nta­ra­tve guṇa — gu­ṇi­no­ra­nya­ta­ra eva syāt, a­rthā­nta­ra­tve pa­ra­pa­kṣa eva <lb n="142,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,37</span>sa­ma­rthi­taḥ syāditi sa­ma­vā­yaḥ siddhaḥ | ka­tha­ñci­dvā­do­'­pi na yuktaḥ a­na­va­sthā­di­do­ṣa­pra­sa­ṅgā­t­, <lb n="142,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,38</span>a­yu­kta­me­ta­t­; pa­kṣā­nta­re­'­pya­sya sa­mā­na­tvā­t | tathāhi — dvi­tva­saṃ­khyā — saṃ­yo­gā­di­ka­ma­ne­ke­na dravyeṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="142,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,39</span>bhi­saṃ­ba­dhya­mā­naṃ yadi sa­rvā­tma­nā­'­bhi­saṃ­ba­dhya­te dvi­tva­saṃ­khyā­di­mā­tra­m dra­vya­mā­traṃ vā syāt, e­ke­nai­va <lb n="142,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 142,40</span>vā dravyeṇa sarvā­tma­nā­'­bhi­saṃ­ba­ndhā­d na dra­vyā­nta­re­ṇa ta­tpra­tī­tiḥ | a­thai­ke­na de­śe­nai­ka­tra va­rta­te­'­nye­nā­'<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="143" ana="50 lines"/><lb n="143,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,01</span>nyatra, te'pi deśā yadi tato bhi­nnā­ste­pvapi sa tathaiva vartate i­tya­na­va­sthā | a­bhi­nnā­śce­t ukto doṣaḥ | <lb n="143,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,02</span>ka­tha­ñci­tpa­kṣe pa­ra­vā­da eva sa­ma­rthi­taḥ syā­di­tyā­tma­nā sa­hā­dṛ­ṣṭa­sya ka­tha­ñci­da­na­nya­bhā­va eva e­ka­dra­vya<span type="hard-break">- </span><lb n="143,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,03</span>tva­mi­tya­vi­bhu­tvā­d guṇānāṃ ta­da­vya­ti­ri­kta­syā­tma­no­'­pya­vi­bhu­tva­mi­ti vi­pa­kṣa­sā­dha­ka­tvā­de­ka­dra­vya­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="143,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,04</span>la­kṣa­ṇa­sya he­tu­vi­śe­ṣa­ṇa­sya vi­ru­ddha­tva­m | </p>
          <p n="a_600" rend="justify"><lb n="143,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,05</span>‘­kri­yā­he­tu­gu­ṇa­tvā­t­’ i­tya­trā­pi yadi de­va­da­tta­saṃ­yu­ktā­tma­pra­de­śe va­rta­mā­na­ma­dṛ­ṣṭaṃ dvī­pā­nta­ra­va­rti­ṣu <lb n="143,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,06</span>mu­ktā­pha­lā­di­ṣu de­va­da­ttaṃ pra­tyu­pa­sa­rpa­ṇa­va­tsu kri­yā­he­tuḥ­, ta­da­yu­kta­m­; a­ti­dū­ra­tve­na dvī­pā­nta­ra­va­rti­bhi­stai<span type="hard-break">- </span><lb n="143,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,07</span>sta­syā­na­bhi­saṃ­ba­ndhi­tve­na tatra kri­yā­he­tu­tvā­yo­gā­t­, tathāpi ta­ddhe­tu­tve sarvatra syāt, a­vi­śe­ṣā­t | <lb n="143,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,08</span>a­thā­na­bhi­saṃ­ba­ndhā­vi­śe­ṣe­'­pi yadeva yogyaṃ tadeva te­nā­kṛ­ṣya­te na sa­rva­mi­ti nā­ti­pra­sa­ṅgaḥ­, na; ca­kṣu­ṣo­'<span type="hard-break">- </span><lb n="143,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,09</span>prā­pya­kā­ri­tve­'­pi yadeva yogyaṃ tadeva ta­dgrā­hya­mi­ti yaduktaṃ pareṇa — “­a­prā­pya­kāritve cakṣuṣo <lb n="143,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,10</span>dū­ra­vya­va­sthi­ta­syā­pi gra­ha­ṇa­pra­sa­ṅgaḥ­” i­tya­yu­ktaṃ syāt | atha svā­śra­ya­saṃ­yo­ga<span type="hard-break">- </span><lb n="143,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,11</span>saṃ­ba­ndha­sa­mbha­vā­t ‘­a­na­bhi­sa­mba­ndhā­t­’ i­tya­si­ddha­m | tathāhi — ya­mā­tmā­na­mā­śri­ta­ma­dṛ­ṣṭaṃ tena saṃ­yu­ktā­ni <lb n="143,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,12</span>de­śā­nta­ra­va­rti­mu­ktā­pha­lā­dī­ni de­va­da­ttaṃ pra­tyā­kṛ­ṣya­mā­ṇā­ni­, na; sa­rva­syā­'­'­ka­rṣa­ṇa­pra­sa­ṅgā­t tenābhi<span type="hard-break">- </span><lb n="143,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,13</span>sa­mba­ndhā­vi­śe­ṣā­t | na ca ya­da­dṛ­ṣṭe­na ya­jja­nya­te tat te­nā­kṛ­ṣya­ta iti kalpanā yu­kti­ma­tī­, de­va­da­tta<span type="hard-break">- </span><lb n="143,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,14</span>śa­rī­rā­ra­mbha­ka­pa­ra­mā­ṇū­nāṃ ta­da­dṛ­ṣṭā­ja­nya­tve­nā­'­nā­ka­rṣa­ṇa­pra­sa­ṅgā­t­; ta­thā­pyā­ka­rṣa­ṇe­'­ti­pra­sa­ṅgaḥ pra­ti­pā­di­ta <lb n="143,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,15</span>eva | yathā ca kā­ra­ṇa­tvā­vi­śe­ṣe gha­ṭa­de­śā­dau sa­nni­hi­ta­me­va da­ṇḍā­di­kaṃ gha­ṭā­di­kā­ryaṃ ja­na­ya­ti adṛṣṭāṃ <lb n="143,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,16</span>tva­nya­the­tya­bhyu­pa­ga­ma­sta­thā bā­hye­ndri­ya­tvā­vi­śe­ṣe­'­pi tva­gi­ndri­yaṃ prā­pta­ma­rtha­ma­va­bhā­sa­ya­ti locanaṃ <lb n="143,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,17</span>tva­nya­the­tya­bhyu­pa­ga­maḥ kiṃ na yuktaḥ ? </p>
          <p n="a_601" rend="justify"><lb n="143,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,18</span>nāpi dvī­pā­nta­ra­va­rti­mu­ktā­di­saṃ­yu­ktā­tma­pra­de­śe va­rta­mā­naṃ taṃ pra­tyu­pa­sa­rpa­ṇa­he­tuḥ­, vi­ka­lpā­nu­pa­pa­tteḥ | <lb n="143,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,19</span>tathāhi — yathā vāyuḥ svayaṃ de­va­da­ttaṃ pra­tyu­pa­sa­rpa­ṇa­vā­n anyeṣāṃ tṛ­ṇā­dī­nāṃ taṃ pra­tyu­pa­sa­rpa­ṇa­he­tu­sta­thā <lb n="143,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,20</span>ya­dya­dṛ­ṣṭa­ma­pi taṃ pra­tyu­pa­sa­rpa­t sva­ya­ma­nye­ṣāṃ taṃ pra­tyu­pa­sa­rpa­ṇa­he­tuḥ­, tathā sa­tya­dṛ­ṣṭa­sye­va mu­ktā­de­ra­pi tathaiva <lb n="143,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,21</span>taṃ pra­tyu­pa­sa­rpa­ṇā­vi­ro­dhā­d vya­rtha­ma­dṛ­ṣṭa­pa­ri­ka­lpa­na­m | ta­thā­bhyu­pa­ga­me ca ‘yad de­va­da­ttaṃ pra­tyu­pa­sa­rpa­ti tad <lb n="143,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,22</span>de­va­da­tta­gu­ṇā­kṛ­ṣṭaṃ taṃ pra­tyu­pa­sa­rpa­ṇā­t­’ iti he­tu­ra­nai­kā­nti­kaḥ a­dṛ­ṣṭe­nai­va | vā­yu­va­cca sa­kri­ya­tva­ma­dṛ­ṣṭa­sya <lb n="143,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,23</span>guṇatvaṃ bādhate | śa­bda­va­ccā­pa­rā­pa­ra­syo­tpa­ttā­va­pa­ra­ma­dṛ­ṣṭaṃ ni­mi­tta­kā­ra­ṇaṃ ta­du­tpa­ttau pra­sa­kta­m­, tatrāpya<span type="hard-break">- </span><lb n="143,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,24</span>pa­ra­mi­tya­na­va­sthā­; anyathā śa­bde­'­pi ki­ma­dṛ­ṣṭa­la­kṣa­ṇa­ni­mi­tta­pa­ri­ka­lpa­na­yā ? a­dṛ­ṣṭā­nta­rā­t tasya taṃ <lb n="143,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,25</span>pra­tyu­pa­sa­rpa­ṇe ta­da­pya­dṛ­ṣṭā­nta­raṃ taṃ pra­tyu­pa­sa­rpa­tya­dṛ­ṣṭā­nta­rā­t­, tadapi ta­da­nta­rā­di­tya­na­va­sthā | </p>
          <p n="a_602" rend="justify"><lb n="143,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,26</span>atha ta­tra­stha­me­va tat teṣāṃ taṃ pra­tyu­pa­sa­rpa­ṇe hetuḥ, tadapi na yu­kta­m­; anyatra pra­ya­tnā­dā­vā­tma­gu­ṇe <lb n="143,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,27</span>ta­thā­'­da­rśa­nā­t­, na hi prayatno grā­sā­di­saṃ­yu­ktā­tma­pra­de­śa­stha eva ha­stā­di­saṃ­ca­la­na­he­tu­rgrā­sā­di­kaṃ <lb n="143,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,28</span>de­va­da­tta­mu­khaṃ prati prā­pa­ya­n dṛṣṭaḥ, a­nta­rā­la­pra­ya­tna­vai­pha­lya­pra­sa­ṅgā­t | atha pra­ya­tna­vai­ci­trya­dṛ­ṣṭe­ra­dṛ­ṣṭe­'­pya<span type="hard-break">- </span><lb n="143,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,29</span>nyathā ka­lpa­na­m | tathāhi — kaścit prayatnaḥ sva­ya­ma­pa­rā­pa­ra­de­śa­vā­na­pa­ra­tra kri­yā­he­tu­rya­thā­'­na­nta­ro­di­taḥ­; <lb n="143,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,30</span>a­pa­ra­ścā­nya­thā yathā śa­rā­sa­nā­'­dhyā­sapa­da­saṃ­yu­ktā­tma­pra­de­śa­stha eva śarīrādīnāṃ la­kṣya­pra­de­śa­prā­pti<span type="hard-break">- </span><lb n="143,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,31</span>kri­yā­he­tuḥ | ya­dye­va­m­, iyaṃ citratā e­ka­dra­vyā­ṇāṃ kri­yā­he­tu­gu­ṇā­nāṃ svā­śra­ya­saṃ­yu­ktā­saṃ­yu­kta­dra­vya­kri­yā­he<span type="hard-break">- </span><lb n="143,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,32</span>tutvena kiṃ neṣyate vi­ci­tra­śa­kti­tvā­d bhā­vā­nā­m ? ta­thā­'­dṛ­ṣṭe­ri­ti no­tta­ra­m­, a­ya­skā­nta­bhrāma­ka­spa­rśa­gu<span type="hard-break">- </span><lb n="143,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,33</span>ṇa­syai­ka­dra­vya­sya svā­śra­yā­'­saṃ­yu­kta­lo­ha­dra­vya­kri­yā­he­tu­tve­'­pyā­ka­rṣa­kā­khya­dra­vya­vi­śe­ṣa­vya­va­sthi­ta­sya tathāvi<span type="hard-break">- </span><lb n="143,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,34</span>dhasyaiva tasya svā­śra­ya­saṃ­yu­kta­lo­ha­dra­vya­kri­yā­he­tu­tva­da­rśa­nā­t | atha dravyaṃ kri­yā­kā­ra­ṇa­m na spa­rśā­di­gu­ṇaḥ­, <lb n="143,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,35</span>dra­vya­ra­hi­ta­sya kri­yā­he­tu­tvā­da­rśa­nā­t­, na; vegasya kri­yā­he­tu­tva­m­, kri­yā­yā­śca saṃ­yo­ga­ni­mi­tta­tva­m tasya <lb n="143,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,36</span>ca dra­vya­kā­ra­ṇa­tvaṃ tata eva na syāt, tathā ca ‘­ve­ga­va­t­’ iti dṛ­ṣṭā­ntā­si­ddhiḥ | atha dravyasya ta­tkā­ra­ṇa­tve <lb n="143,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,37</span>ve­gā­di­ra­hi­ta­syā­pi ta­tpra­sa­ktiḥ, spa­rśā­di­ra­hi­ta­syā­ya­skā­nta­syā­pi spa­rśa­syā­kā­ra­ṇa­tve­'­nya­tra kri­yā­he­tu<span type="hard-break">- </span><lb n="143,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,38</span>tva­pra­sa­ktiḥ | ta­dra­hi­ta­sya ta­syā­dṛ­ṣṭe­rnā­yaṃ do­ṣa­sta­rhi lo­ha­dra­vya­kri­yo­tpa­ttā­vu­bha­yaṃ dṛśyata i­tyu­bha­yaṃ ta­da­stu­, <lb n="143,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 143,39</span>a­vi­śe­ṣā­t | evaṃ sati ‘­e­ka­dra­vya­tve sati kri­yā­he­tu­gu­ṇa­tvā­t­’ iti vya­bhi­cā­rī hetuḥ | <pb n="144" ana="52 lines"/></p>
          <p n="a_603" rend="justify"><lb n="144,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,01</span>etena yaduktaṃ pareṇa — “­a­dṛ­ṣṭa­me­vā­ya­skā­nte­nā­kṛ­ṣya­mā­ṇa­lo­ha­da­rśa­ne su­kha­va­tpuṃ­so niḥ­śa­lya­tve­na <lb n="144,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,02</span>ta­tkri­yā­he­tuḥ­” iti ta­nni­ra­sta­m­, sarvatra kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­ve­'­sya nyāyasya sa­mā­na­tvā­t <lb n="144,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,03</span>a­dṛ­ṣṭa­me­va kāraṇaṃ syāt, yasya śarīraṃ sukhaṃ duḥkhaṃ co­tpā­da­ya­ti ta­da­dṛ­ṣṭa­me­va tatra he­tu­ri­ti na tadāra<span type="hard-break">- </span><lb n="144,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,04</span>mbha­kā­va­ya­va­kri­yā­saṃ­yo­gā­da­yaḥ | api ca, ta­da­dṛ­ṣṭa­sya kathaṃ ta­ddhe­tu­tva­m ? tasya bhāve bhā­vā­da­bhā­ve­'­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="144,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,05</span>vāditi cet, kiṃ pu­na­ra­ya­skā­nta­spa­rśā­dya­bhā­va eva tatkriyā dṛṣṭā yenaiṣāṃ tatra kā­ra­ṇa­tvā­klṛ­ptiḥ ? <lb n="144,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,06</span>tato na dṛ­ṣṭā­nu­sā­re­ṇa ta­tra­stha­syai­vā­dṛ­ṣṭa­sya taṃ prati ta­tkri­yā­he­tu­tva­m | pra­ya­tna­vai­ci­tryā­bhyu­pa­ga­me ca <lb n="144,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,07</span>he­to­ra­nai­kā­nti­ka­tva­m | </p>
          <p n="a_604" rend="justify"><lb n="144,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,08</span>atha sa­rva­trā­dṛ­ṣṭa­sya vṛ­tti­sta­rhi sa­rva­dra­vya­kri­yā­he­tu­tva­m | ya­da­dṛ­ṣṭaṃ yad dra­vya­mu­tpā­da­ya­ti tat tatraiva <lb n="144,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,09</span>kri­yā­mu­pa­ra­ca­ya­tī­tya­bhyu­pa­ga­me śa­rī­rā­ra­mbha­ke­ṣu pa­ra­mā­ṇu­ṣu tataḥ kriyā na syā­di­tyu­ktam | na ca guṇatva<span type="hard-break">- </span><lb n="144,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,10</span>ma­pya­dṛ­ṣṭa­sya si­ddha­mi­ti ‘­kri­yā­he­tu­gu­ṇa­tvā­t­’ i­tya­si­ddho hetuḥ | atha ‘­a­dṛ­ṣṭaṃ guṇaḥ, pra­ti­ṣi­dhya­mā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="144,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,11</span>dravya — ka­rma­bhā­ve sati sa­ttā­saṃ­ba­ndhi­tvā­t­, rū­pā­di­va­t­’ na ca pra­ti­ṣi­dhya­mā­na­dra­vya­tva­ma­si­ddha­m | tathāhi — <lb n="144,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,12</span>‘na dra­vya­ma­dṛ­ṣṭa­m­, e­ka­dra­vya­tvā­t­, rū­pā­di­va­t­’ iti, a­sa­de­ta­t­; e­ka­dra­vya­tva­syā­si­ddha­tā­pra­ti­pā­da­nāt, <lb n="144,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,13</span>sa­ttā­saṃ­ba­ndhi­tvasya ceti | yadapi ta­dgu­ṇa­tva­sā­dha­na­mu­ktam ‘­de­va­da­ttaṃ pra­tyu­pa­sa­rpa­ntaḥ pa­śvā­da­yo de­va­da­tta<span type="hard-break">- </span><lb n="144,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,14</span>vi­śe­ṣa­gu­ṇā­kṛ­ṣṭāḥ­, taṃ pra­tyu­pa­sa­rpa­ṇa­va­ttvā­t­, grā­sā­di­va­t­’ iti, ta­da­pya­yu­kta­m­; yato yathā ta­dvi­śe­ṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="144,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,15</span>guṇena pra­ya­tnā­khye­na sa­mā­kṛ­ṣṭā­staṃ pra­tyu­pa­sa­rpa­nto grā­sā­da­yaḥ sa­mu­pa­la­bhya­nte tathā na­ya­nā­ñja­nā­di­dra­vya<span type="hard-break">- </span><lb n="144,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,16</span>vi­śe­ṣe­ṇā­pi sa­mā­kṛ­ṣṭāḥ stryā­da­ya­staṃ pra­tyu­pa­sa­rpa­ntaḥ sa­mu­pa­la­bhya­nte eva, tataḥ ‘kiṃ pra­ya­tna­sa­dha­rma­ṇā <lb n="144,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,17</span>ke­na­ci­dā­kṛ­ṣṭāḥ pa­śvā­da­yaḥ­, uta na­ya­nā­ñja­nā­di­sa­dha­rma­ṇā­’ iti saṃ­de­haḥ­, śakyate hye­va­ma­nu­mā­na­mā­ra­ca­yi­tuṃ <lb n="144,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,18</span>pa­re­ṇā­pi — ‘­na­ya­nā­ñja­nā­di­sa­dha­rma­ṇā vi­vā­da­go­ca­ra­cā­ri­ṇaḥ pa­śvā­da­yaḥ sa­mā­kṛ­ṣṭāḥ de­va­da­ttaṃ pra­tyu­pa­sa­rpa­nti­, <lb n="144,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,19</span>taṃ pra­tyu­pa­sa­rpa­ṇa­va­ttvā­t­, stryā­di­va­t­’ | atha ta­da­bhā­ve­'­pi pra­ya­tnā­da­pi ta­ddṛ­ṣṭe­ra­nai­kā­nti­ka­tva­m­, <lb n="144,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,20</span>pra­ya­tna­sa­dha­rma­ṇo­gu­ṇa­syā­bhā­ve­'­pya­ñja­nā­de­ra­pi ta­ddṛ­ṣṭe­rbha­va­dī­ya­he­to­ra­nai­kā­nti­ka­tva­m | na cā­trā­nu­mī­ya­mā­na­sya <lb n="144,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,21</span>pra­ya­tna­sa­dha­rma­ṇo hetoḥ sa­dbhā­vā­da­vya­bhi­cā­raḥ­, a­nya­trā­pya­ñja­nā­di­sa­dha­rma­ṇo­'­nu­mī­ya­mā­na­sya sa­dbhā­ve­nā­vya<span type="hard-break">- </span><lb n="144,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,22</span>bhi­cā­ra­pra­sa­ṅgā­t | tatra pra­ya­tna­sā­ma­rthyā­da­sya vai­pha­lye­'­nya­trā­pya­ñja­nā­di­sā­ma­rthyā­d vaiphalyaṃ sa­mā­na­m | <lb n="144,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,23</span>a­thā­ñja­nā­de­re­va ta­ddhe­tu­tve sarvasya tadvataḥ stryā­dyā­ka­rṣa­ṇa­pra­sa­ktiḥ­, na cā­ñja­nā­dau sa­tya­pya­vi­śi­ṣṭe tadvataḥ <lb n="144,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,24</span>sarvān prati ta­dā­ga­ma­na­m­, ta­to­'­va­sī­ya­te ‘­ta­da­vi­śe­ṣe­'­pi ya­dvai­ka­lyā­t tanneti tadapi kā­ra­ṇa­m nāñja<span type="hard-break">- </span><lb n="144,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,25</span>nā­di­mā­tra­m­’ iti | ta­de­ta­t pra­ya­tna­kā­ra­ṇe­'­pi sa­mā­na­m­; na hi sarvaṃ pra­ya­tna­va­ntaṃ prati grā­sā­da­ya <lb n="144,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,26</span>u­pa­sa­rpa­nti­, ta­da­pa­hā­rā­di­da­rśa­nā­t | ta­to­'­trā­pya­nya­t kā­ra­ṇa­ma­nu­mī­ya­tā­m­; anyathā na pra­kṛ­te­'­pi­, <lb n="144,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,27</span>a­vi­śe­ṣā­t | tataḥ pra­ya­tna­va­da­ñja­nā­de­ra­pi taṃ prati ta­dā­ka­rṣa­ṇa­he­tu­tvā­t kathaṃ na saṃdehaḥ ? a­ñja­nā­deḥ <lb n="144,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,28</span>stryā­dyā­ka­rṣa­ṇaṃ pra­tya­kā­ra­ṇa­tve ga­ndhā­di­va­t ta­da­rthi­nāṃ na ta­du­pā­dā­na­m | na ca dṛ­ṣṭa­sā­ma­rthya­syā­pya­ñja­nā­deḥ <lb n="144,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,29</span>kā­ra­ṇa­tva­klṛ­pti­pa­ri­hā­re­ṇā­nya­kā­ra­ṇa­tva­ka­lpa­ne bha­va­to­'­na­va­sthā­mu­ktiḥ | a­thā­ñja­nā­di­ka­ma­dṛ­ṣṭa­sa­ha­kā­ri­tvā­t <lb n="144,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,30</span>ta­tkā­ra­ṇaṃ na ke­va­la­mi­ti­; nanvevaṃ si­ddha­ma­dṛ­ṣṭa­va­da­ñja­nā­de­ra­pi tatra kā­ra­ṇa­tva­m­, tataḥ saṃdeha eva ‘kiṃ <lb n="144,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,31</span>grā­sā­di­va­t pra­ya­tna­sa­dha­rma­ṇā­'­'­kṛ­ṣṭāḥ pa­śvā­da­yaḥ­, kiṃ vā stryā­di­va­da­ñja­nā­di­sa­dha­rma­ṇā ta­tsaṃ­yu­kte­na <lb n="144,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,32</span>dra­vye­ṇa­’ iti saṃdigdhaṃ ‘­gu­ṇa­tvā­t­’ i­tye­ta­t sā­dha­na­m | sa­pa­ri­spa­ndā­tma­pra­de­śa­ma­nta­re­ṇa grā­sā­dyā­ka­rṣa­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="144,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,33</span>hetoḥ pra­ya­tna­syā­pi de­va­da­tta­vi­śe­ṣa­gu­ṇa­sya paraṃ pra­tya­si­ddha­tvā­t sā­dhya­vi­ka­la­tā cātra dṛ­ṣṭā­nta­sya | </p>
          <p n="a_605" rend="justify"><lb n="144,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,34</span>yacca ‘yad de­va­da­ttaṃ pra­tyu­pa­sa­rpa­ti­’ ityuktaṃ tatra kaḥ pu­na­ra­sau de­va­da­tta­śa­bda­vā­cyaḥ ? yadi śa­rī­ra­m­, <lb n="144,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,35</span>tadā śarīraṃ pra­tyu­pa­sa­rpa­ṇā­t śa­rī­ra­gu­ṇā­kṛ­ṣṭāḥ pa­śvā­da­ya i­tyā­tma­vi­śe­ṣa­gu­ṇā­kṛ­ṣṭa­tve sādhye śa­rī­ra­gu­ṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="144,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,36</span>kṛ­ṣṭa­tva­sya sā­dha­nā­d viruddho hetuḥ | a­thā­tmā­, tasya sa­mā­kṛ­ṣya­mā­ṇa­pa­dā­rtha­de­śa — kālābhyāṃ sa­dā­'­bhi<span type="hard-break">- </span><lb n="144,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,37</span>saṃ­ba­ndhā­d na taṃ prati ka­sya­ci­du­pa­sa­rpa­ṇa­m­, a­nya­de­śaṃ pra­tya­nya­de­śa­syo­pa­sa­rpa­ṇa­da­rśa­nā­t a­nya­kā­laṃ <lb n="144,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,38</span>pra­tya­nya­kā­la­sya ca, ya­thā­ṅku­raṃ pra­tya­pa­rā­pa­ra­śa­kti­pa­ri­ṇā­ma­prā­pte­rbī­jā­deḥ | na cai­ta­du­bha­yaṃ ni­tya­vyā­pi­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="144,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,39</span>bhyā­mā­tma­ni sarvatra sarvadā sa­nni­hi­te saṃ­bha­va­ti ato ‘­de­va­da­ttaṃ pra­tyu­pa­sa­rpa­ntaḥ­’ iti dha­rmi­vi­śe­ṣa­ṇa­m­, <lb n="144,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,40</span>‘­de­va­da­tta­gu­ṇā­kṛ­ṣṭāḥ­’ iti sā­dhya­dha­rmaḥ­, ‘­de­va­da­ttaṃ pra­tyu­pa­sa­rpa­ṇa­va­ttvā­d­’ iti sā­dha­na­dha­rmaḥ parasya svaru<span type="hard-break">- </span><lb n="144,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 144,41</span>ci­ra­ci­ta­me­va | na ca śa­rī­ra­saṃ­yu­kta ātmā saḥ, tasyāpi ni­tya­vyā­pi­tve­na tatra sa­nni­dhā­ne­nā­ni­vā­ra<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="145" ana="48 lines"/><lb n="145,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,01</span>ṇāt; na hi gha­ṭa­yu­kta­mā­kā­śaṃ mervādau na sa­nni­hi­ta­m | atha śa­rī­ra­saṃ­yu­kta ā­tma­pra­de­śo de­va­da­ttaḥ­, <lb n="145,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,02</span>sa kā­lpa­ni­kaḥ­, pā­ra­mā­rthi­ko vā ? kā­lpa­ni­ka­tve ‘­kā­lpa­ni­kā­tma­pra­de­śa­gu­ṇā­kṛ­ṣṭāḥ pa­śvā­da­yaḥ­, ta­thā­bhū­tā<span type="hard-break">- </span><lb n="145,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,03</span>tma­pra­de­śaṃ pra­tyu­pa­sa­rpa­ṇa­va­ttvā­t­’ iti ta­dgu­ṇā­nā­ma­pi kā­lpa­ni­ka­tvaṃ sā­dha­ye­t | tathā ca sau­ga­ta­sye­va <lb n="145,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,04</span>ta­dgu­ṇa­kṛ­taḥ pre­tya­bhā­vo­'­pi na pā­ra­mā­rthi­kaḥ syāt, na hi ka­lpi­ta­sya pā­va­ka­sya rū­pā­da­yaḥ tatkāryaṃ vā <lb n="145,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,05</span>dā­hā­di­kaṃ pā­ra­mā­rthi­kaṃ dṛṣṭam | pā­ra­mā­rthi­kā­śce­dā­tma­pra­de­śāḥ­, te'pi yadi ta­to­'­bhi­nnā­sta­dā­tmai­va te <lb n="145,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,06</span>iti na pūrvoktado­ṣa­pa­ri­hā­raḥ | bhi­nnā­śce­t tarhi ta­dvi­śe­ṣa­gu­ṇā­kṛ­ṣṭāḥ pa­śvā­da­ya iti te­ṣā­me­vā­tma­tva­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="145,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,07</span>sa­kti­ri­tya­nyā­tma­pa­ri­ka­lpa­nā vyarthā | teṣāṃ ca na dvī­pā­nta­ra­va­rti­bhi­rmu­ktā­di­bhiḥ saṃyoga iti ‘­a­dṛ­ṣṭaṃ <lb n="145,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,08</span>svā­śra­ya­saṃ­yu­kte­'­nya­tra kri­yā­he­tuḥ­’ iti vyā­ha­ta­m | saṃyoge vā ā­tma­va­t i­tya­ni­vṛ­tto vyāghātaḥ | atha <lb n="145,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,09</span>te­ṣā­ma­pya­pa­re śa­rī­ra­saṃ­yu­ktāḥ pradeśāḥ de­va­da­tta­śa­bda­vā­cyāḥ­, ta­trā­pya­na­ntara­dū­ṣa­ṇa­ma­na­va­sthā­kā­ri | athā<span type="hard-break">- </span><lb n="145,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,10</span>tmā­na­ma­nta­re­ṇa kasya te pradeśāḥ syuriti ta­tpra­de­śya­pa­ra ā­tme­tya­bhyu­pa­ga­ma­nī­ya­m | na­nva­rthā­nta­ra­bhū­ta­tve <lb n="145,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,11</span>ātmanaḥ kathaṃ ‘tasya te’ iti vya­pa­de­śaḥ ? atha teṣu tasya va­rta­nā­t tathā vya­pa­de­śaḥ­, na sa­de­ta­t­; <lb n="145,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,12</span>ta­thā­'­bhyu­pa­ga­me­'­va­ya­vi­pa­kṣa­bhā­vi­dū­ṣa­ṇā­va­kā­śā­t | yathā ca teṣāṃ sa­dū­ṣa­ṇa­tvaṃ tathā pra­ti­pā­di­tam <lb n="145,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,13</span>pra­ti­pā­da­yi­ṣya­te cetyāstāṃ tāvat | tanna parasya de­va­da­tta­śa­bda­vā­cyaḥ ka­ści­da­sti yaṃ pra­tyu­pa­sa­rpa­ṇa­va­ntaḥ <lb n="145,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,14</span>pa­śvā­da­yaḥ sva­kri­yā­he­to­rgu­ṇa­tvaṃ sā­dha­ye­yuḥ | ato nai­ta­da­pi sā­dha­na­mā­tma­no vi­bhu­tva­pra­sā­dha­ka­m | </p>
          <p n="a_606" rend="justify"><lb n="145,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,15</span>yadapi ‘­sa­rva­ga­ta ātmā, sa­rva­tro­pa­la­bhya­mā­na­gu­ṇa­tvā­t­, ā­kā­śa­va­t­’ iti sā­dha­na­m­, tadapya<span type="hard-break">- </span><lb n="145,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,16</span>cāru; yato yadi ‘­sva­śa­rī­re sa­rva­tro­pa­la­bhya­mā­na­gu­ṇa­tvā­t­’ iti he­tu­sta­thā sati tatraiva ta­ta­sta­sya <lb n="145,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,17</span>sa­rva­ga­ta­tva­si­ddhe­rvi­ru­ddho he­tvā­bhā­saḥ | atha sva­śa­rī­ra­va­t pa­ra­śa­rī­re anyatra vo­pa­la­bhya­mā­na­gu­ṇa­tvaṃ hetu<span type="hard-break">- </span><lb n="145,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,18</span>sta­dā­'­si­ddhaḥ­, ta­tho­pa­la­mbhā­bhā­vā­t — na hi bu­ddhyā­da­ya­sta­dgu­ṇā­sta­tho­pa­la­bhya­nte­, anyathā sa­rva­sa­rva­jña­tā<span type="hard-break">- </span><lb n="145,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,19</span>prasaṅgaḥ | a­thai­ka­na­ga­re u­pa­la­bdhā bu­ddhyā­da­yo na­ga­rā­nta­re­'­pyu­pa­la­bhya­nte­, ma­nu­ṣya­ja­nma­va­jja­nmā­nta­re­'­pī­ti <lb n="145,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,20</span>kathaṃ na sa­rva­tro­pa­la­bhya­mā­na­gu­ṇa­tva­m ? na; vā­yo­ra­pi spa­rśa­vi­śe­ṣa­gu­ṇa e­ka­trai­ka­do­pa­la­bdho­'­nya­trā­nya<span type="hard-break">- </span><lb n="145,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,21</span>do­pa­la­bhya­mā­na­sta­syā­pi sa­rva­ga­ta­tvaṃ pra­sā­dha­ye­t­, anyathā tenaiva he­to­rvya­bhi­cā­raḥ | atha tāṃstān <lb n="145,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,22</span>deśān krameṇa gatasya tasya tadguṇa u­pa­la­bhya­te­, ā­tma­no­'­pi tathaiva ta­dgu­ṇa­syo­pa­la­mbhaḥ iti samānaṃ <lb n="145,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,23</span>paśyāmaḥ | na ca tadvat tasyāpi sa­kri­ya­tva­pra­sa­kte­ra­yu­kta­me­vaṃ ka­lpa­na­mi­ti vā­cya­m­, i­ṣṭa­tvā­t | </p>
          <p n="a_607" rend="justify"><lb n="145,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,24</span>atha lo­ṣṭa­va­t tato mū­rta­tva­pra­sa­ṅga­sta­sya doṣaḥ | nanu keyaṃ mūrtiḥ ? a­sa­rva­ga­ta­dra­vya­pa­ri­mā­ṇaṃ seti <lb n="145,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,25</span>cet nāyaṃ doṣaḥ, a­sa­rva­ga­tā­tma­vā­di­no­'­bhī­ṣṭa­tvā­t | rūpa — rasa — gandha — spa­rśa­va­ttvaṃ seti cet, na <lb n="145,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,26</span>tādṛśīṃ mū­rti­mā­tma­naḥ sa­kri­ya­tvaṃ sā­dha­ya­ti­, vyā­ptya­bhā­vā­t­; rū­pā­di­ma­nmū­rtya­bhā­ve sa­kri­ya­tvā­t | <lb n="145,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,27</span>‘yo yaḥ sakriyaḥ sa rū­pā­di­ma­nmū­rti­mā­n­, yathā śaraḥ, ta­thā­cā­tmā­, tasmād rū­pā­di­ma­nmū­rti­mā­n­’ <lb n="145,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,28</span>iti kathaṃ na vyā­pti­saṃ­bha­vaḥ ? a­sa­de­ta­t­; ma­na­sā­'­pi vya­bhi­cā­rā­t | na ca tasyāpi pa­kṣī­ka­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="145,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,29</span>ṇam, ‘­rū­pā­di­vi­śe­ṣa­gu­ṇā­na­dhi­ka­ra­ṇaṃ sad ma­no­'­rthaṃ pra­kā­śa­ya­ti­, śa­rī­rā­dya­rthā­nta­ra­tve sati sarvatra <lb n="145,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,30</span>jñā­na­kā­ra­ṇa­tvā­t­, ā­tma­va­t­’ i­tya­nu­mā­na­vi­ro­dha­pra­sa­ṅgā­t | na ca sa­kri­ya­tvaṃ rū­pā­di­ma­nmū­rtya<span type="hard-break">- </span><lb n="145,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,31</span>bhāvena viruddhaṃ yataḥ ta­ta­sta­nni­va­rta­mā­na­mā­tma­ni ta­thā­vi­dhāṃ mūrtiṃ sā­dha­ye­t | na ca ta­thā­vi­dha­mū<span type="hard-break">- </span><lb n="145,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,32</span>rtirahi­te­'­mba­rā­dau ta­da­da­rśa­nā­t siddho vi­ro­dhaḥ­, e­ka­śā­khā­pra­bha­va­tva­syā­pya­nyatra pa­kṣe­'­da­rśa­nā­d vi<span type="hard-break">- </span><lb n="145,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,33</span>rodhasi­ddhi­pra­sa­kteḥ | pakṣa eva vya­bhi­cā­ra­da­rśa­nā­t sā tatra neti cet, na; sa­kri­ya­tva­syā­pi <lb n="145,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,34</span>tathā vya­bhi­cā­raḥ sa­mā­naḥ­, pa­kṣī­kṛ­ta e­vā­tma­ni rū­pā­di­ma­nmū­rti­ra­hi­te ta­dda­rśa­nā­t | a­ne­nai­va <lb n="145,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,35</span>ta­tsā­dha­nā­d na vya­bhi­cā­ra i­tye­ka­śā­khā­pra­bha­va­tvā­nu­mā­ne­'­pi sa­mā­na­m | pra­tya­kṣa­bā­dhi­ta­ka­rma­ni­rde­śā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="145,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,36</span>nta­ra­pra­yu­kta­tve­na kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭa­tva­mu­bha­ya­tra tulyam | tanna sa­kri­ya­tva­mā­tma­no rū­pā­di­ma­nmū­rti­tvaṃ sādhaya<span type="hard-break">- </span><lb n="145,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,37</span>tīti vya­va­sthi­ta­m | </p>
          <p n="a_608" rend="justify"><lb n="145,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,38</span>atha sa­kri­ya­tve ta­syā­ni­tya­tva­m | tathāhi — ‘yat sakriyaṃ tad a­ni­tya­m­, yathā lo­ṣṭā­di­, tathā <lb n="145,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 145,39</span>cātmā, ta­smā­da­ni­tyaḥ­’ iti, e­ta­da­pi na sa­mya­g­; pa­ra­mā­ṇu­bhi­ra­nai­kā­nti­ka­tvā­t­; ka­tha­ñci­da­ni­tya­tva­sye<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="146" ana="45 lines"/><lb n="146,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,01</span>ṣṭatvāt si­ddha­sā­dha­naṃ ca | sa­rvā­tma­nā­'­ni­tya­tva­sya lo­ṣṭā­dā­va­pya­si­ddha­tvā­t sā­dhya­vi­ka­la­tā dṛ­ṣṭā­nta­sya | <lb n="146,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,02</span>tanna sa­rva­tro­pa­la­bhya­mā­na­gu­ṇa­tva­mā­tma­naḥ siddham | </p>
          <p n="a_609" rend="justify"><lb n="146,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,03</span>apare sa­rva­tro­pa­la­bhya­mā­na­gu­ṇa­tva­mā­tma­no­'­to­'­nu­mā­nā­t sā­dha­ya­nti — “­de­va­da­tto­pa­ka­ra­ṇa­bhū­tā­ni <lb n="146,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,04</span>maṇi — mu­ktā­pha­lā­dī­ni dvī­pā­nta­ra­saṃ­bhū­tā­ni de­va­da­tta­gu­ṇa­kṛ­tā­ni­, kāryatve sati de­va­da­tto­pa­kā­ra­ka­tvā­t­, <lb n="146,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,05</span>śa­ka­ṭā­di­va­t | na ca ta­dde­śe­'­sa­nni­hi­tā eva ta­dgu­ṇā­stā­n vyu­tpā­da­yi­tuṃ sa­ma­rthāḥ­, na hi pa­ṭa­de­śe­'<span type="hard-break">- </span><lb n="146,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,06</span>sa­nni­dhā­na­va­nta­sta­ntu — turi — ku­vi­ndā­da­yaḥ pa­ṭa­mu­tpā­da­yi­tuṃ kṣamāḥ | ā­tma­gu­ṇā­nāṃ ca ta­dde­śa­sa­nni­dhā­naṃ <lb n="146,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,07</span>na ta­dgu­ṇi­sa­nni­dhi­ma­nta­re­ṇa saṃ­bha­vi­, a­gu­ṇa­tva­prā­pteḥ­, ta­ta­sta­syā­pi ta­dde­śa­tva­m­” a­sa­de­tat | <lb n="146,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,08</span>ta­tkā­rya­tve­'­pi teṣāṃ na ‘­a­va­śya­ta­yā kā­rya­de­śa­sa­nni­dhi­ma­d ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­m­’ iti niyama u­pa­la­bdhi<span type="hard-break">- </span><lb n="146,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,09</span>go­ca­raḥ­, a­nya­de­śa­syā­pi dhyā­nā­de­ranya­sthi­ta­vi­ṣā­dya­pa­na­ya­na­kā­rya­ka­rtṛ­tva­syo­pa­la­bdhi­vi­ṣa­ya­tvā­t | tannā<span type="hard-break">- </span><lb n="146,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,10</span>to'pi sa­rva­tro­pa­la­bhya­mā­na­gu­ṇa­tva­si­ddhi­ri­tya­si­ddho hetuḥ | </p>
          <p n="a_610" rend="justify"><lb n="146,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,11</span>etena ‘­vi­bhu­tvā­d ma­hā­nā­kā­śaḥ tathā cātmā’ iti ni­ra­sta­m­, vi­bhu­tva­syā­tma­nya­si­ddheḥ | tathāhi<span type="hard-break">- </span><lb n="146,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,12</span>sa­rva­mū­rttai­ryu­ga­pa­tsaṃ­yo­go vi­bhu­tva­m | na ca sa­rva­mū­rtti­ma­dbhi­ryu­ga­pa­tsaṃ­yo­ga­sta­sya siddhaḥ | a­thai­ka­de­śa­vṛ­tti<span type="hard-break">- </span><lb n="146,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,13</span>vi­śe­ṣa­gu­ṇā­dhā­ra­tvā­t tasya sa­rva­mū­rttai­ryu­ga­pa­tsaṃ­yo­ga ā­kā­śa­sye­va siddhaḥ, a­sa­de­ta­t­; e­ka­de­śa­vṛ­tti<span type="hard-break">- </span><lb n="146,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,14</span>vi­śe­ṣa­gu­ṇā­ghi­ṣṭhā­na­tva­sya sā­dha­na­sya sa­rva­mū­rtti­ma­tsaṃ­yo­gā­dhā­ra­tva­sya ca sā­dhya­syā­kā­śe­'­pya­si­ddhe­ru­bha­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="146,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,15</span>vikalo dṛṣṭāntaḥ | na cā­tma­dṛ­ṣṭā­ntā­dā­kā­śe sādhya — sā­dha­no­bha­ya­dha­rma­sa­mba­ndhi­tvaṃ si­ddha­mi­ti śakyaṃ <lb n="146,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,16</span>va­ktu­m­, i­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣa­pra­sa­ṅgā­t | </p>
          <p n="a_611" rend="justify"><lb n="146,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,17</span>yadapi ‘­vi­bhu­rā­tmā­, a­ṇu­pa­ri­mā­ṇā­na­dhi­ka­ra­ṇa­tve sati ni­tya­dra­vya­tvā­t­, yad yad a­ṇu­pa­ri­mā­ṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="146,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,18</span>na­dhi­ka­ra­ṇa­tve sati ni­tya­dra­vyaṃ tat tad vibhu, ya­thā­'­'­kā­śa­m­, tathā cātmā, tasmād vibhuḥ’ iti, <lb n="146,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,19</span>ta­da­pya­sā­ra­m­; ta­nni­tya­tvā­si­ddhe­rhe­to­ra­si­ddha­tvā­t­, a­ṇu­pa­ri­mā­ṇā­na­dhi­ka­ra­ṇa­tva­sya ca vi­śe­ṣa­ṇa­syā­tma­no <lb n="146,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,20</span>dra­vya­tvā­si­ddhe­ra­si­ddhiḥ­, ta­da­si­ddhi­śca i­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣa­pra­sa­kteḥ | tathāhi — a­ṇu­pa­ri­mā­ṇā­nya­gu­ṇa­sya guṇatve <lb n="146,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,21</span>si­ddhe­'­nā­dhā­ra­sya ta­syā­sa­mbha­vā­dā­tma­no gu­ṇa­va­ttve­na dra­vya­tva­si­ddhiḥ­, tatsiddhau ca ta­dā­śri­ta­tve­nā­ṇu<span type="hard-break">- </span><lb n="146,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,22</span>pa­ri­mā­ṇā­nya­gu­ṇa­sya gu­ṇa­tva­si­ddhi­ri­ti vya­kta­mi­ta­re­ta­rā­śra­ya­tva­m | na cā­kā­śa­syā­pya­ṇu­pa­ri­mā­ṇā­na­dhi<span type="hard-break">- </span><lb n="146,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,23</span>ka­ra­ṇa­tve sati ni­tya­dra­vya­tvaṃ vibhutvaṃ ca si­ddha­mi­ti sādhya — sā­dha­na­vi­ka­lo dṛṣṭāntaḥ | na cātma­dṛ­ṣṭā­nta<span type="hard-break">- </span><lb n="146,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,24</span>balāt tasya ta­du­bha­ya­dha­rma­yo­gi­tvaṃ si­ddha­mi­ti vaktuṃ yu­kta­m­, a­trā­pī­ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣa­pra­sa­ṅga­sya <lb n="146,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,25</span>vya­kta­tvā­t | api ca, a­ṇu­pa­ri­mā­ṇā­na­dhi­ka­ra­ṇa­tve sati ni­tya­dra­vya­tvaṃ ca bha­vi­ṣya­tya­vi­bhu­tvaṃ ca, vipakṣe <lb n="146,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,26</span>he­to­rbā­dha­ka­pra­mā­ṇā­sa­ttve­na tato vyā­vṛ­ttya­si­ddheḥ sa­ndi­gdhā­nai­kā­nti­ka­śca hetuḥ | na ca vipakṣe he­to­ra­da­rśa­naṃ <lb n="146,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,27</span>bādhakaṃ pra­mā­ṇa­m­, sa­rvā­'­'­tma­sa­mba­ndhi­na­sta­syā­si­ddhā­'­nai­kā­nti­ka­tva­pra­ti­pā­da­nā­t | </p>
          <p n="a_612" rend="justify"><lb n="146,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,28</span>api ca, ātmanaḥ sva­de­ha­mā­tra­vyā­pa­ka­tve­na sukha — duḥ­khā­di­pa­ryā­yā­krā­nta­sya sva­saṃ­ve­da­nā­dhya­kṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="146,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,29</span>si­ddha­tvā­t ta­dvi­bhu­tva­sā­dha­ka­sya he­to­ra­dhya­kṣa­bā­dhi­ta­pa­kṣā­na­nta­ra­pra­yu­kta­tve­na kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭa­tva­m | <lb n="146,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,30</span>anyasya ca ‘­a­ha­m­’ i­tya­dhya­kṣa­si­ddha­sya pra­mā­ṇā­vi­ṣa­ya­tve­nā­'­sa­ttvā­dā­śra­yā­si­ddho he­tu­ri­ti | anayā <lb n="146,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,31</span>di­śā­'­nye­'­pi ta­dvi­bhu­tva­sā­dha­nā­yo­pa­nya­sya­mā­nā hetavo ni­rā­ka­rtta­vyāḥ­, asya ni­rā­ka­ra­ṇa­pra­kā­ra­sya <lb n="146,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,32</span>sarveṣu ta­tsā­dha­ka­he­tu­ṣu sa­mā­na­tvā­t | ta­nnā­tma­naḥ ku­ta­ści­dvi­bhu­tva­si­ddhiḥ | </p>
          <p n="a_613" rend="justify"><lb n="146,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,33</span>athāpi syāt ya­thā­smā­kaṃ ta­dvi­bhu­tva­sā­dha­kaṃ pramāṇaṃ na sa­mbha­va­ti tathā bha­va­tā­ma­pi ta­da­vi­bhu­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="146,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,34</span>sā­dha­ka­pra­mā­ṇā­bhā­va iti nā­nu­pa­ma­su­kha­sthā­no­pa­ga­ti­ste­ṣāṃ siddheti ta­da­va­sthaṃ co­dya­m­; na hi pa­ra­pa­kṣe <lb n="146,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,35</span>do­ṣo­dbhā­va­na­mā­tra­taḥ svapakṣāḥ si­ddhi­mu­pa­ga­ccha­nti anyatra sva­pa­kṣa­sā­dha­ka­tva­la­kṣa­ṇa­pa­ra­pra­yu­kta­he­tu­vi­ru­ddha<span type="hard-break">- </span><lb n="146,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,36</span>to­dbhā­va­nā­t­, na cāsau bhavatā pra­da­rśi­te­ti­, na sa­mya­ge­ta­t­; ta­da­bhā­vā­si­ddheḥ | tathāhi — ‘­de­va­da­ttā­tmā <lb n="146,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,37</span>de­va­da­tta­śa­rī­ra­mā­tra­vyā­pa­kaḥ­, tatraiva vyā­ptyo­pa­la­bhya­mā­na­gu­ṇa­tvā­t­, yo yatraiva vyā­ptyo­pa­la­bhya­mā­na­gu­ṇaḥ <lb n="146,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,38</span>sa ta­nmā­tra­vyā­pa­kaḥ­, yathā de­va­da­tta­sya gṛhe eva vyā­ptyo­pa­la­bhya­mā­na­bhā­sva­ra­tvā­di­gu­ṇaḥ pra­dī­paḥ­, <lb n="146,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,39</span>de­va­da­tta­śa­rī­ra eva vyā­ptyo­pa­la­bhya­mā­na­gu­ṇa­sta­dā­tmā­’ iti | ta­dā­tma­no hi jñā­nā­da­yo guṇāste ca <lb n="146,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,40</span>taddeha eva vyā­ptyo­pa­la­bhya­nte­, na pa­ra­de­he­, nā­pya­nta­rā­le | </p>
          <p n="a_614" rend="justify"><lb n="146,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,41</span>atra ke­ci­ddhe­to­ra­si­ddha­tā­mu­dbhā­va­ya­ntaḥ “­śa­rī­rā­nta­re­'­pi ta­da­ṅga­nā­sa­mba­ndhi­ni tadguṇā u­pa­la­bhya­nte <lb n="146,42"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 146,42</span>i­tya­bhi­da­dha­ti | tathāhi — ‘­de­va­da­ttā­ṅga­nā­ṅgaṃ de­va­da­tta­gu­ṇa­pū­rva­ka­m­, kāryatve sati ta­du­pa­kā­ra­ka­tvā­t­, <pb n="147" ana="50 lines"/><lb n="147,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,01</span>grā­sā­di­va­t­’ | kā­rya­de­śe ca sa­nni­hi­taṃ kāraṇaṃ ta­jja­na­ne vyā­pri­ya­te­'­nya­thā­'­ti­pra­sa­ṅgā­di­ti ta­da­ṅga­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="147,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,02</span>ṅga­prā­du­rbhā­va­de­śe ta­tkā­ra­ṇa­ta­dgu­ṇa­si­ddhiḥ | tathā, ta­da­nta­rā­le ca pra­tī­ya­nte | tathāhi — a­gne­rū­rdhva­jva­la­na­m­, <lb n="147,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,03</span>vā­yo­sti­rya­k pavanaṃ ta­dgu­ṇa­pū­rva­ka­m­, kāryatve sati ta­du­pa­kā­ra­ka­tvā­t­, va­strā­di­va­t | yatra ca tadgu<span type="hard-break">- </span><lb n="147,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,04</span>ṇāstatra ta­dgu­ṇya­pya­nu­mī­ya­ta iti ‘­sva­de­ha eva de­va­da­ttā­tmā­’ iti pratijñā a­nu­mā­na­bā­dhi­tā | <lb n="147,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,05</span>ta­to­'­nu­mā­na­bā­dhi­ta­ka­rma­ni­rde­śā­na­nta­ra­pra­yu­kta­tve­na kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭo hetuḥ” </p>
          <p n="a_615" rend="justify"><lb n="147,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,06</span>nanu ke'tra de­va­da­ttā­tma­gu­ṇā ye ta­da­ṅga­nā­ṅge ta­da­nta­rā­le ca pra­tī­ya­nte ? yadi jñāna — darśana — sukha — <lb n="147,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,07</span>vī­rya­sva­bhā­vāḥ — “­sa­ha­va­rti­no guṇāḥ” iti va­ca­nā­t — iti pakṣaḥ, sa na yuktaḥ; <lb n="147,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,08</span>jñāna — darśana — sukhāni saṃ­ve­da­na­rū­pā­ṇi na ta­da­ṅga­nā­ṅga­ja­nma­ni vyā­pri­ya­mā­ṇā­ni pra­tī­ya­nte­; nāpi <lb n="147,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,09</span>sa­ttā­mā­tre­ṇa taddeśe pra­tī­ti­go­ca­rā­ṇi | vīryaṃ tu śaktiḥ kri­yā­nu­me­yā­; sā'pi taddeha e­vā­nu­mī­ya­te­, <lb n="147,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,10</span>tatraiva ta­lli­ṅga­bhū­ta­pa­ri­spa­nda­da­rśa­nā­t | tasyāśca ta­da­ṅga­nā­de­ha­ni­ṣpa­ttau de­va­da­tta­sya bhāryā duhitā syāt | <lb n="147,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,11</span>ta­ta­sta­jjñā­nā­de­sta­dde­ha eva ta­tkā­rya­ja­na­na­vi­mu­kha­sya pratīteḥ pra­tya­kṣa­taḥ ta­dbā­dhi­ta­ka­rma­ni­rde­śā­na­nta­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="147,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,12</span>pra­yu­kta­tve­na kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭaḥ ‘­kā­rya­tve sati ta­du­pa­kā­ra­ka­tvā­t­’ iti hetuḥ | </p>
          <p n="a_616" rend="justify"><lb n="147,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,13</span>atha dha­rmā­'­dha­rmau ta­da­ṅga­nā­di­kā­rya­ni­mi­ttaṃ ta­dgu­ṇaḥ­, ta­da­yu­kta­m­; na dha­rmā­'­dha­rmau tadātmano <lb n="147,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,14</span>guṇau, a­ce­ta­na­tvā­t­, śa­bdā­di­va­t | na su­khā­di­nā vya­bhi­cā­raḥ­, tatra he­to­ra­va­rta­nā­t — tadviruddhena svasaṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="147,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,15</span>ve­da­na­la­kṣa­ṇa­cai­ta­nye­na tasya vyā­pta­tvā­t a­bhi­ma­ta­pa­dā­rtha­sa­mba­ndha­sa­ma­ya eva sva­saṃ­ve­da­na­rū­pā­hlā­da­sva­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="147,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,16</span>vasya ta­dā­tma­no­'­nubha­vā­t­, anyathā sukhādeḥ sva­ya­ma­na­nu­bha­vā­t a­na­va­sthā­do­ṣa­pra­sa­ṅgā­t a­nya­jñā­ne­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="147,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,17</span>pya­nu­bha­ve sukhasya pa­ra­lo­ka­pra­khya­tā­pra­sa­ktiḥ | pra­sā­dhi­taṃ caitat prāk | </p>
          <p n="a_617" rend="justify"><lb n="147,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,18</span>na cā­si­ddha­tā­‘­a­ce­ta­na­tvā­t­’ iti hetoḥ | tathāhi — a­ce­ta­nau tau, a­sva­saṃ­vi­di­ta­tvā­t­, <lb n="147,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,19</span>ku­mbha­va­t | na bu­ddhyā­'­sya vya­bhi­cā­raḥ­, asyāḥ sva­saṃ­ve­da­na­sā­dha­nā­t — ‘­sva­gra­ha­ṇā­tmi­kā buddhiḥ, artha<span type="hard-break">- </span><lb n="147,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,20</span>gra­ha­ṇā­tma­ka­tvā­t­, yat sva­gra­ha­ṇā­tma­kaṃ na bhavati na tad a­rtha­gra­ha­ṇā­tma­ka­m­, yathā ghaṭaḥ’ iti <lb n="147,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,21</span>vya­ti­re­kī hetuḥ | </p>
          <p n="a_618" rend="justify"><lb n="147,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,22</span>na ca dha­rmā­'­dha­rma­yo­rjñā­na­rū­pa­tvā­d bau­ddha­dṛ­ṣṭyā jñānasya ca sva­gra­ha­ṇā­tma­ka­tvā­da­si­ddho he­tu­ri­ti <lb n="147,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,23</span>va­kta­vya­m­, tayoḥ sva­rū­pa­gra­ha­ṇā­tma­ka­tve su­khā­dā­vi­va vi­vā­dā­bhā­va­pra­sa­kteḥ | asti cāsau a­nu­mā­no<span type="hard-break">- </span><lb n="147,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,24</span>pa­nyā­sā­nya­thā­nu­pa­pa­tte­sta­tra | na ca laukika — pa­rī­kṣa­ka­yoḥ ‘­pra­tya­kṣaṃ karma’ iti vya­va­hā­rasiddham | <lb n="147,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,25</span>na cā­vi­ka­lpa­bo­dha­vi­ṣa­ya­tvā­t sva­gra­ha­ṇā­tma­ka­tve­'­pi ta­yo­rvi­vā­daḥ kṣa­ṇi­ka­tvā­di­va­t­, ta­thā­'­ni­śca­yā­t <lb n="147,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,26</span>ta­dvi­ṣa­ye­'­ti­pra­sa­ṅgā­t | tathāhi — a­vi­ka­lpa­kā­dhya­kṣa­vi­ṣa­yaṃ jagat ja­ntu­mā­tra­sya­; ta­thā­'­ni­śca­ya­stu <lb n="147,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,27</span>kṣa­ṇi­ka­tva­va­t ni­rvi­ka­lpa­kā­dhya­kṣa­vi­ṣa­ya­tvā­t | na ca mū­ṣi­kā­larka­vi­ṣa­vi­kā­ra­va­t ta­da­na­nta­raṃ tatphalā<span type="hard-break">- </span><lb n="147,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,28</span>da­rśa­nā­nna ta­dda­rśa­na­vya­va­hā­ra iti, sva­sa­ttā­sa­ma­ye sva­kā­rya­ja­nana­sā­ma­rthye tasya tadaiva ta­tkā­rya­mi­ti <lb n="147,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,29</span>ta­da­na­nta­raṃ ta­ddṛ­ṣṭi­pra­sa­kteḥ anyadā tu sa eva nāstīti ku­ta­sta­ta­sta­sya bhāvaḥ ? </p>
          <p n="a_619" rend="justify"><lb n="147,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,30</span>atha ta­yo­ra­ce­ta­na­tve­'­pi ta­dā­tma­gu­ṇa­tve ko virodhaḥ ? a­ce­ta­na­sya cetanātma­gu­ṇa­tva­me­va | <lb n="147,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,31</span>ce­ta­na­śca tadātmā sva­pa­ra­pra­kā­śa­ka­tvā­t anyathā ta­da­yo­gā­t ku­ḍyā­di­va­t | na ca dha­rmā­'­dha­rma­yo­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="147,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,32</span>bhā­vā­dā­śra­yā­si­ddho hetuḥ, a­nu­mā­na­ta­sta­yoḥ siddheḥ | tathāhi — ce­ta­na­sya sva­pa­ra­jña­sya ta­dā­tma­no <lb n="147,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,33</span>hī­na­mā­tṛ­ga­rbha­sthā­na­pra­ve­śaḥ ta­tsa­mba­ddhā­nya­ni­mi­ttaḥ­, ananya­ne­ya­tve sati ta­tpra­ve­śā­t­, ma­tta­syā­śu­ci<span type="hard-break">- </span><lb n="147,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,34</span>sthā­na­pra­ve­śa­va­t­, yo­'­sā­va­nyaḥ sa dra­vya­vi­śe­ṣo dha­rmā­di­ri­ti | </p>
          <p n="a_620" rend="justify"><lb n="147,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,35</span>na ca ka­sya­ci­t pū­rva­śa­rī­ra­tyā­ge­na śa­rī­rā­nta­ra­ga­ma­nā­bhā­vā­t ta­tpra­ve­śo­'­si­ddhaḥ­, a­nu­mā­nā­t <lb n="147,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,36</span>tatsiddheḥ | tathāhi — ta­da­ha­rjā­ta­sya stanādau pra­vṛ­tti­sta­da­bhi­lā­ṣa­pū­rvi­kā­, ta­ttvā­t­, ma­dhya­da­śā­va­t | <lb n="147,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,37</span>yathā ca pa­ra­lo­kā­'­'­gā­myā­tmā a­nu­mā­nā­t si­ddhi­mu­pa­ga­ccha­ti tathā prāk pra­ti­pā­di­tam | su­kha­sā­dha­na<span type="hard-break">- </span><lb n="147,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 147,38</span>ja­lā­di­da­rśa­nā­na­nta­ro­dbhū­ta­sma­ra­ṇa­sa­hā­ye­ndri­ya­pra­bha­va­pra­tya­bhi­jñā­na­kra­mo­pa­jā­ya­mā­nā­bhi­lā­ṣā­de­rvya­va­hā­ra­syai­ka<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="148" ana="51 lines"/><lb n="148,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,01</span>ka­rtṛ­pū­rva­ka­tve­na prāk pra­sā­dhi­ta­tvā­t nātra prayoge vyā­ptya­si­ddhiḥ | ata eva sta­nā­di­pra­vṛ­tte­ra­mi­lā­ṣaḥ <lb n="148,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,02</span>si­ddhi­mā­sā­da­ya­n sa­ṅka­la­nā­jñā­naṃ ga­ma­ya­ti tadapi sma­ra­ṇa­m­, tacca su­khā­di­sā­dha­na­pa­dā­rtha­da­rśa­na­m | <lb n="148,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,03</span>‘­kā­ra­ṇa­vya­ti­re­ke­ṇa kā­ryo­tpa­ttau tasya ni­rhe­tu­ka­tva­pra­sa­ktiḥ­’ iti atra vi­pa­rya­ya­bā­dha­kaṃ pramāṇaṃ vyāpti<span type="hard-break">- </span><lb n="148,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,04</span>ni­ścā­ya­kaṃ pra­da­rśi­tam | a­pū­rva­prā­ṇi­prā­du­rbhā­ve ca sa­rvo­'­pya­yaṃ vya­va­hā­raḥ pra­ti­prā­ṇi­pra­si­ddhaḥ u­tsī­de­t­, <lb n="148,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,05</span>ta­jja­nma­ni su­kha­sā­dha­na­da­rśa­nā­de­ra­bhā­vā­t­; na hi mā­tu­ru­da­ra eva stanādeḥ su­kha­sā­dha­na­tve­na darśanaṃ <lb n="148,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,06</span>yataḥ pra­tya­gra­jā­ta­sya tatra sma­ra­ṇā­di­vya­va­hā­raḥ sa­mbha­ve­di­ti pū­rva­śa­rī­ra­sa­mba­ndho­'­pyā­tma­naḥ siddhaḥ | </p>
          <p n="a_621" rend="justify"><lb n="148,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,07</span>na ca ma­dhyā­va­sthā­yāṃ su­kha­sā­dha­na­da­rśa­nā­di­kra­me­ṇo­pa­jā­ya­mā­no­'­pi pra­vṛ­ttya­nto vya­va­hā­ro janmā<span type="hard-break">- </span><lb n="148,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,08</span>dā­va­nya­thā ka­lpa­yi­tuṃ śakyaḥ vi­jā­tī­yā­da­pi go­ma­yā­deḥ kā­ra­ṇā­cchā­lū­kā­deḥ kā­rya­syo­tpa­tti<span type="hard-break">- </span><lb n="148,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,09</span>da­rśa­nā­di­ti vaktuṃ śa­kya­m­, ja­la­pā­na­ni­mi­tta­tṛ­ḍvi­cche­dā­dā­va­pya­na­la­ni­mi­tta­tva­sa­mbhā­va­na­yā ta­da­rthi­naḥ <lb n="148,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,10</span>pā­va­kā­dau pra­vṛ­tti­pra­sa­ṅgā­t sa­rva­vya­va­hā­ro­cche­da­pra­sa­kteḥ | </p>
          <p n="a_622" rend="justify"><lb n="148,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,11</span>atha ‘­de­hi­no dehād de­hā­nta­rā­nu­pra­ve­śa­sta­da­bhi­lā­ṣa­pū­rva­kaḥ­, gṛhād gṛ­hā­nta­rā­nu­pra­ve­śa­va­t­’ itya<span type="hard-break">- </span><lb n="148,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,12</span>to­'­nya­thā­si­ddho heturiti na dra­vya­vi­śe­ṣaṃ sā­dha­ya­ti | taduktaṃ saugataiḥ — <lg n="a_623"><l><lb n="148,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,13</span>“duḥkhe vi­pa­ryā­sa­ma­ti­stṛ­ṣṇā vā­'­va­ndhya­kā­ra­ṇa­m | </l><l><lb n="148,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,14</span>janmino yasya te na sto na sa ja­nmā­dhi­ga­ccha­ti­”</l></lg><lb n="148,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,15</span>iti, a­sa­de­ta­t­; iha janmani prāṇināṃ ta­da­bhi­lā­ṣa­sya pa­ra­lo­ke­'­bhā­vā­nna tataḥ sa iti yuktam | nāpi <lb n="148,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,16</span>ma­nu­ṣya­ja­nmā hī­na­śu­nyā­di­ga­rbha­sa­mbha­va­ma­bhi­la­ṣa­ti ya­ta­sta­tra ta­tsa­mbha­vaḥ syāt | tadevaṃ dha­rmā­'­dha­rma­yo<span type="hard-break">- </span><lb n="148,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,17</span>sta­dā­tma­gu­ṇa­tva­ni­ṣe­dhā­t ta­nni­ṣe­dhā­nu­mā­na­bā­dhi­ta­me­ta­t ‘­pā­va­kā­dyū­rdhva­jva­la­nā­di de­va­da­tta­gu­ṇa­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="148,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,18</span>ri­ta­m­’ iti | </p>
          <p n="a_624" rend="justify"><lb n="148,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,19</span>yat pu­na­ru­kta­m ‘­gu­ṇa­va­d guṇī a­pya­nu­mā­na­ta­sta­dde­śe­'­stī­tya­nu­mā­na­bā­dhi­ta­sva­de­ha­mā­tra­vyā­pa­kā­tma<span type="hard-break">- </span><lb n="148,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,20</span>ka­rma­ni­rde­śā­na­nta­ra­pra­yu­kta­tve­nā­dyo hetuḥ kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭaḥ­’ iti, tadapi ni­ra­sta­m­; tatra ta­tsa­dbhā­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="148,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,21</span>siddheḥ | ya­ccā­nya­t ‘­kā­rya­tve sati ta­du­pa­kā­ra­ka­tvā­t­’ iti, tatra kiṃ ta­dgu­ṇa­pū­rva­ka­tvā­bhā­ve­'­pi <lb n="148,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,22</span>ta­du­pa­kā­ra­ka­tvaṃ dṛṣṭaṃ yena ‘­kā­rya­tve sati’ iti vi­śe­ṣa­ṇa­mu­pā­dī­ye­ta sati sambhave vya­bhi­cā­re ca vi­śe­ṣa­ṇo<span type="hard-break">- </span><lb n="148,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,23</span>pā­dā­na­syā­rtha­va­ttvā­t ? kā­le­śva­rā­dau dṛ­ṣṭa­mi­ti cet, na; kā­le­śva­rā­di­ka­ma­ta­dgu­ṇa­pū­rva­ka­ma­pi yadi <lb n="148,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,24</span>ta­du­pa­kā­ra­ka­m­, kā­rya­ma­pi ki­ñci­da­nya­pū­rva­kaṃ ta­du­pa­kā­ra­kaṃ syāditi sa­ndi­gdha­vi­pa­kṣa­vyā­vṛ­tti­ka­tvā­da<span type="hard-break">- </span><lb n="148,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,25</span>nai­kā­nti­ko hetuḥ | sa­rva­jña­tvā­bhā­va­sā­dha­ne vā­gā­di­va­nni­rvi­śe­ṣa­ṇa­syai­va ta­syā­bhi­dhā­ne ko doṣaḥ ? <lb n="148,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,26</span>vya­bhi­cā­raḥ kā­le­śva­rā­di­ne­ti cet, na; ni­tyai­ka­sva­bhā­vā­t ka­sya­ci­du­pa­kā­rā­bhā­vā­t | api ca, <lb n="148,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,27</span>śa­tru­śa­rī­ra­pra­dhvaṃ­sā­bhā­va­sta­dvi­pa­kṣa­syo­pa­kā­ra­ko bhavati so'pi ta­dgu­ṇa­ni­mi­ttaḥ syāt | ta­da­bhyu­pa­ga­me vā <lb n="148,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,28</span>tatra kā­rya­tvā­sa­mbha­ve­na sa­vi­śe­ṣa­ṇa­sya he­to­ra­va­rtta­nā­d bhā­gā­si­ddho hetuḥ | a­ta­dgu­ṇa­ni­mi­tta­tve tasyānya<span type="hard-break">- </span><lb n="148,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,29</span>da­pya­ta­dgu­ṇa­pū­rva­kaṃ ta­du­pa­kā­ra­kaṃ ta­dva­de­va syāditi na ta­dgu­ṇa­si­ddhiḥ | </p>
          <p n="a_625" rend="justify"><lb n="148,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,30</span>yat punaḥ ‘­grā­sā­di­va­t­’ iti ni­da­rśa­na­m­, tatra yadi ta­dā­tma­gu­ṇo dha­rmā­di­rhe­tuḥ­, sā­dhya­va­tpra­sa­ṅgaḥ | <lb n="148,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,31</span>pra­ya­tna­śce­t­, na; ta­tsva­rū­pā­si­ddheḥ — śa­rī­rā­dya­va­ya­va­pra­vi­ṣṭā­nā­mā­tma­pra­de­śā­nāṃ pa­ri­spa­nda­sya calana<span type="hard-break">- </span><lb n="148,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,32</span>la­kṣa­ṇa­kri­yā­rū­pa­tvā­nna gu­ṇa­tva­m­, tattve vā ga­ma­nā­de­ra­pi tattvāt na ka­rma­pa­dā­rtha­sa­dbhā­vaḥ kva­ci­da­pī­ti <lb n="148,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,33</span>na yuktaṃ ‘­kri­yā­va­t­’ iti dra­vya­la­kṣa­ṇa­m | ni­ṣkri­ya­syā­tma­no na sa iti cet, ku­ta­sta­sya ni­ṣkri­ya­tva­m ? <lb n="148,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,34</span>a­mū­rtta­tvā­di­ti cet, pra­tya­kṣa­ni­rā­kṛ­ta­me­ta­t — pra­tya­kṣe­ṇa hi de­śā­dde­śā­nta­raṃ ga­ccha­nta­mā­tmā­na­ma­nu­bha­va­ti <lb n="148,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,35</span>lokaḥ | tathā ca vya­va­hā­raḥ — ‘­a­ha­ma­dya yo­ja­na­mā­traṃ gataḥ’ na ca manaḥ śarīraṃ vā ta­dvya­va­hā­ra­vi­ṣa­yaḥ­, <lb n="148,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,36</span>ta­syā­haṃ­pra­tya­yā­ve­dya­tvā­t | tadevaṃ parasya sā­dhya­vi­ka­laṃ ni­da­rśa­na­mi­ti sthitam | </p>
          <p n="a_626" rend="justify"><lb n="148,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,37</span>tena yaduktam ‘­ya­smā­t ta­dā­tma­no guṇā api dū­ra­de­śa­bhā­vi­ni ta­da­ṅga­nā­ṅge a­nta­rā­le <lb n="148,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,38</span>co­pa­la­bhya­nte tasmāt siddhaṃ tasya sa­rva­tro­pa­la­bhya­mā­na­gu­ṇa­tva­m­, ataḥ ‘­sa­rva­ga­ta ātmā, sa­rva­tro­pa­la<span type="hard-break">- </span><lb n="148,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,39</span>bhya­mā­na­gu­ṇa­tvā­t ā­kā­śa­va­t­’ i­tya­nu­mā­na­bā­dhi­tā ta­dā­tma­sva­śa­rī­ra­mā­tra­pra­ti­jñā­’ iti, tannira<span type="hard-break">- </span><lb n="148,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,40</span>stam; sarveṣāṃ sa­rva­ga­tā­tma­pra­sā­dha­ka­he­tū­nāṃ pū­rva­me­va ni­ra­sta­tvā­t | ato na sva­de­ha­mā­tra­vyā­pa­kā­tma<span type="hard-break">- </span><lb n="148,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 148,41</span>pra­sā­dha­ka­he­to­ra­si­ddhiḥ | nā­pya­nu­mā­ne­na ta­tpa­kṣa­bā­dhā | na ca ta­dde­ha­vyā­pa­ka­tve­nai­vo­pa­la­bhya­mā­na­gu­ṇo­'­pi <pb n="149" ana="50 lines"/><lb n="149,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,01</span>tadātmā sa­rva­ga­to ni­ja­de­hai­ka­de­śa­vṛ­tti­rvā syāt a­vi­ro­dhā­t sa­ndi­gdha­vi­pa­kṣa­vyā­vṛ­tti­ka­tvā­da­nai­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="149,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,02</span>ntiko hetuḥ iti yu­kta­m­; vā­yvā­dā­va­pi ta­thā­bhā­va­pra­sa­ṅga­taḥ pra­ti­ni­ya­ta­de­śa­sa­mbaddha­pa­dā­rtha­vya­va­hā­ro­cche<span type="hard-break">- </span><lb n="149,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,03</span>da­pra­sa­kteḥ | tathāhi — yad yathā pra­ti­bhā­ti tat tathaiva sa­dvya­va­hā­ra­pa­tha­ma­va­ta­ra­ti­, yathā pra­ti­ni­ya­ta deśa <lb n="149,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,04</span>kā­lā­'­'­kā­ra­ta­yā pra­ti­bhā­sa­mā­no gha­ṭā­di­ko­'­rthaḥ­, anyathā pra­ti­bhā­sa­mā­na­ni­ya­ta­de­śa kā­lā­'­'­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="149,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,05</span>ra­spa­rśa­vi­śe­ṣa­gu­ṇo­'­pi vāyuḥ sa­rva­ga­taḥ syāt | na cātra pra­tya­kṣa­bā­dhaḥ­, pareṇa tasya pa­ro­kṣa­tvo­pa­va­rṇa­nā­t | </p>
          <p n="a_627" rend="justify"><lb n="149,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,06</span>yadi ca sva­de­hai­ka­de­śa­sthi­taḥ­, kathaṃ tatra sarvatra su­khā­di­gu­ṇo­pa­la­bdhiḥ ? i­ta­ra­thā sarvatro<span type="hard-break">- </span><lb n="149,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,07</span>pa­la­bhya­mā­na­gu­ṇo­'­pi vā­yu­re­ka­pa­ra­mā­ṇu­mā­traḥ syāt | na ca krameṇa sa­rva­de­ha­bhra­ma­ṇā­t tasya tathā <lb n="149,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,08</span>ta­tro­pa­la­bdhiḥ­, yu­ga­pa­t tatra sarvatra su­khā­de­rgu­ṇa­syo­pa­la­mbhā­t | na cā­śu­vṛ­tte­ryau­ga­pa­dyā­bhi­mā­naḥ­, <lb n="149,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,09</span>a­nya­trā­pi ta­thā­pra­sa­kteḥ — śakyaṃ hi vaktuṃ gha­ṭā­di­ra­pye­kā­va­ya­va­vṛ­ttiḥ ā­śu­vṛ­tte­ryu­ga­pa­t sa­rve­ṣva­va­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="149,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,10</span>veṣu pra­tī­ya­te iti | ata eva sau­ga­to­'­pi tatraikaṃ niraṃśaṃ jñānaṃ ka­lpa­ya­nni­ra­staḥ­, pra­tya­va­ya­va­ma­ne­ka­su­khā<span type="hard-break">- </span><lb n="149,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,11</span>di­ka­lpa­ne sa­ntā­nā­nta­ra­va­t pa­ra­spa­ra­ma­sa­ṅkra­mā­t a­nu­syū­tai­ka­pra­tī­ti­vi­lo­paḥ ‘­sa­rva­tra śarīre mama su­kha­m­’ <lb n="149,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,12</span>iti | atha yu­ga­pa­dbhā­vi­bhire­ka­śa­rī­ra­va­rtti­bhi­ra­ne­ka­ni­raṃ­śa­kṣa­ṇi­ka­su­kha­saṃ­ve­da­nai­re­ka­pa­rā­ma­rśa­vi­ka­lpa­ja<span type="hard-break">- </span><lb n="149,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,13</span>na­nā­da­ya­ma­do­ṣaḥ­, a­sa­de­ta­t­; a­ne­ko­pā­dā­na­sya pa­rā­ma­rśa­vi­ka­lpa­syai­ka­tva­sa­mbha­ve cā­rvā­kā­bhi­ma­tai­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="149,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,14</span>śa­rī­ra­vya­pa­de­śa­bhā­ga­ne­ka­pa­ra­mā­ṇū­pā­dā­nā­ne­ka­vi­jñāna­bhā­ve­'­pi ta­dvi­ka­lpa­sa­mbha­vā­t | tato yaduktaṃ <lb n="149,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,15</span>dha­rma­kī­rtti­nā taṃ prati “­a­ne­ka­pa­ra­mā­ṇū­pā­dā­na­ma­ne­kaṃ ced vijñānaṃ sa­ntā­nā­nta­ra­va­de­ka­pa­rā­ma­rśā<span type="hard-break">- </span><lb n="149,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,16</span>bhāvaḥ” iti, tat tasya na su­bhā­ṣi­taṃ syāt | </p>
          <p n="a_628" rend="justify"><lb n="149,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,17</span>yacca ‘­sā­va­ya­vaṃ śa­rī­ra­m pra­tya­va­ya­va­ma­nu­pra­vi­śaṃ­sta­dā­tmā sā­va­ya­vaḥ syāt, tathā, pa­ṭa­va­t samāna<span type="hard-break">- </span><lb n="149,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,18</span>jā­tī­yā­ra­bdha­tvā­cca tadvad vi­nā­śa­vāṃ­śca syāt’ iti, tadapi na sa­mya­k­; gha­ṭā­di­nā vya­bhi­cā­rā­t — <lb n="149,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,19</span>gha­ṭā­di­rhi sā­va­ya­vo­'­pi na ta­ntu­va­t prā­kpra­si­ddha­sa­mā­na­jā­tī­ya­ka­pā­la­saṃ­yo­ga­pū­rva­kaḥ­, mṛ­tpi­ṇḍā­t <lb n="149,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,20</span>pra­tha­ma­me­va svā­va­ya­va­rū­pā­dyā­tma­naḥ prā­du­rbhā­vā­di­ti ni­rū­pa­yi­ṣya­mā­ṇa­tvā­t | api ca, yadi ta­dā­tma­naḥ <lb n="149,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,21</span>ka­tha­ñci­dvi­nā­śaḥ pra­ti­pā­da­yi­tu­mi­ṣṭaḥ sa­mā­na­jā­tī­yā­va­ya­vā­ra­bdha­tvā­t tadā si­ddha­sā­dha­na­m­, tadabhi<span type="hard-break">- </span><lb n="149,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,22</span>nna­saṃ­sā­rya­va­sthā­vi­nā­śe­na ta­drū­pa­ta­yā tasyāpi na­ṣṭa­tvā­t | atha sa­rvā­tma­nā sarvathā nāśaḥ, sa gha­ṭā­dā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="149,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,23</span>pyasiddha iti sādhyavikalo dṛṣṭāntaḥ | yadi ca ta­da­ha­rjā­ta­bā­lā­tmā prā­ge­kā­nte­nā­'­saṃ­sta­thā­'­va­ya­vai­rā<span type="hard-break">- </span><lb n="149,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,24</span>rabhyeta tadā stanādau pra­vṛ­tti­rna syāt, ta­da­bhi­lā­ṣa — pra­tya­bhi­jñā­na — smaraṇa — da­rśa­nā­de­ra­bhā­vā­t | ta­dā­ra­mbha<span type="hard-break">- </span><lb n="149,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,25</span>kā­va­ya­vā­nāṃ prāksatāṃ vi­ṣa­ya­da­rśa­nā­di­ka­mi­ti cet tarhi te­ṣā­me­va ta­da­ha­rjā­ta­ve­lā­yāṃ ta­nva­nta­rā<span type="hard-break">- </span><lb n="149,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,26</span>ṇāmiva tatra pravṛttiḥ syā­nnā­tma­naḥ­, sma­ra­ṇā­dya­bhā­vā­t | kā­ra­ṇa­ga­ma­ne tasyāpi sarvatra sā syāt, <lb n="149,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,27</span>“­kā­ra­ṇa­saṃ­yo­gi­nā kā­rya­ma­va­śyaṃ saṃ­yu­jya­te­” iti va­ca­nā­t na tasya vi­ṣa­yā­nu­bha­vā­bhā­vaḥ­; <lb n="149,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,28</span>bhe­dai­kā­nte cāsyāḥ pra­kri­yā­yāḥ sa­ma­vā­ya­ni­ṣe­dhe­na ni­ṣe­dhā­t | </p>
          <p n="a_629" rend="justify"><lb n="149,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,29</span>atha kā­ra­ṇa­gu­ṇa­pra­kra­me­ṇa tatra da­rśa­nā­da­yo guṇā va­rṇya­nte­, te'pi prā­ga­sa­nta eva jāyanta iti, <lb n="149,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,30</span>e­va­ma­pi na kiṃcit pari­hṛ­ta­m | etena “­a­va­ya­ve­ṣu kriyā, kriyāto vi­bhā­gaḥ­, tataḥ saṃ­yo­ga­vi­nā­śaḥ­, <lb n="149,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,31</span>ta­to­'­pi dra­vya­vi­nā­śaḥ­” iti parasyākūtaṃ pū­rva­bha­vā­nte tathā ta­dvi­nā­śe ā­di­ja­nma­ni <lb n="149,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,32</span>sma­ra­ṇā­dya­bhā­va­pra­sa­ṅgā­nni­ra­sta­m | na cā­ya­me­kā­ntaḥ — ka­ṭa­ka­sya ke­yū­ra­bhā­ve kutaścid bhāgeṣu kriyā, <lb n="149,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,33</span>vi­bhā­gaḥ­, saṃ­yo­ga­vi­nā­śaḥ­, dra­vya­nā­śaḥ­, pu­na­sta­da­va­ya­vāḥ ke­va­lāḥ­; ta­da­na­nta­raṃ karma — saṃ­yo­ga­kra­me­ṇa ke­yū­ra­bhā­vaḥ <lb n="149,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,34</span>pra­mā­ṇa­go­ca­ra­cā­rī | kevalaṃ su­va­rṇa­kā­ra­vyā­pā­rā­t ka­ṭa­ka­sya ke­yū­rī­bhā­vaṃ pa­śyā­maḥ­, a­nya­thā­ka­lpa­ne <lb n="149,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 149,35</span>pra­tya­kṣa­vi­ro­dhaḥ | na hi pūrvaṃ vibhāgaḥ tataḥ saṃ­yo­ga­vi­nā­śa iti, ta­dbhe­dā­nu­pa­la­kṣa­ṇā­ccai­ta­nya — bu­ddhi­va­t | <pb n="150" ana="47 lines"/><lb n="150,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,01</span>na cai­kā­nte­na ta­syā­'­kṣa­ṇi­ka­tve su­kha­sā­dha­na­da­rśa­nā­da­yaḥ sa­mbha­va­ntī­tya­sa­kṛ­dā­ve­di­ta­mā­ve­da­yi­ṣya­te <lb n="150,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,02</span>cetyāstāṃ tāvat | tato nā­nai­kā­nti­ko hetuḥ, vi­pa­kṣe­'­sa­mbha­vā­t | ata eva na vi­ru­ddho­'­pi iti <lb n="150,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,03</span>bha­va­tya­taḥ sa­rva­do­ṣa­ra­hi­tā­t ke­śa­na­khā­di­ra­hi­ta­śa­rī­ra­mā­tra­vyā­pa­ka­sya vi­vā­dā­dhyā­si­ta­syā­tma­naḥ siddhi<span type="hard-break">- </span><lb n="150,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,04</span>riti sādhūktam — <hi rend="b">‘­ṭhā­ṇa­ma­ṇo­va­ma­su­ha­mu­va­ga­yā­ṇaṃ­’</hi> iti || </p>
          <p n="a_632" rend="justify"><lb n="150,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,07</span>yadapi ‘­ā­tya­nti­ka­bu­ddhyā­di­vi­śe­ṣa­gu­ṇo­cche­da­vi­śi­ṣṭa ātmā muktiḥ’ iti, ta­da­pya­pra­mā­ṇa­ka­m­; <lb n="150,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,08</span>atha ta­thā­bhū­ta­mu­kti­pra­ti­pā­da­kaṃ pramāṇaṃ vidyate | tathāhi — na­vā­nā­mā­tma­vi­śe­ṣa­gu­ṇā­nāṃ sa­ntā­no­'­tya­nta<span type="hard-break">- </span><lb n="150,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,09</span>mu­cchi­dya­te­, sa­ntā­na­tvā­t­, yo yaḥ santānaḥ sa so­'­tya­nta­mu­cchi­dya­te­, yathā pra­dī­pa­sa­ntā­naḥ­, tathā <lb n="150,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,10</span>cāyaṃ sa­ntā­naḥ­, ta­smā­da­tya­nta­mu­cchi­dya­te iti | sa­ntā­na­tva­sya ca vyāptyā bu­ddhyā­di­ṣu sa­mbha­vā­t <lb n="150,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,11</span>pa­kṣa­dha­rma­ta­yā­'­si­ddha­tā­'­bhā­vaḥ | ta­tsa­mā­na­dha­rmi­ṇi dharmiṇi pra­dī­pā­dā­vu­pa­la­mbhā­da­vi­ru­ddha­tva­m | na ca <lb n="150,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,12</span>vipakṣe pa­ra­mā­ṇvā­dā­va­stī­tya­nai­kā­nti­ka­tvā­bhā­vaḥ­, vi­pa­rī­tā­rtho­pa­sthā­pa­ka­yoḥ pra­tya­kṣā­'­'­ga­ma­yo­ra­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="150,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,13</span>pa­la­mbhā­t na kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭaḥ­, na cāyaṃ sa­tpra­ti­pa­kṣa iti pa­ñca­rū­pa­tvā­t pra­mā­ṇa­m | </p>
          <p n="a_633" rend="justify"><lb n="150,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,14</span>na ca ni­rhe­tu­ka­vi­nā­śa­pra­ti­ṣe­dhā­t sa­ntā­no­cche­de he­tu­rvā­cyaḥ yataḥ sa­mu­cchi­dya­te iti, tattva<span type="hard-break">- </span><lb n="150,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,15</span>jñānasya vi­pa­rya­ya­jñā­na­vya­va­cche­da­kra­me­ṇa niḥ­śre­ya­sa­he­tu­tve­na pra­ti­pā­da­nāt | u­pa­la­bdhaṃ ca sa­mya­gjñā­na­sya <lb n="150,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,16</span>mi­thyā­jñā­na­ni­vṛ­ttau sāmarthyaṃ śu­kti­kā­dau — na ca mi­thyā­jñā­ne­nā­pyu­tta­ra­kā­la­bhā­vi­nā sa­mya­gjñā­na­sya <lb n="150,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,17</span>virodhaḥ sa­mbha­va­ti­, sa­ntā­no­cchi­tte­rvi­va­kṣi­ta­tvā­t | yathā hi sa­mya­gjñā­nā­d mi­thyā­jñā­na­sa­ntā­no­cche­daḥ <lb n="150,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,18</span>naivaṃ mi­thyā­jñā­nā­t sa­mya­gjñā­na­sa­ntā­na­sya­, tasya sa­tyā­rtha­tve­na ba­lī­ya­stvā­t — nivṛtte ca mi­thyā­jñā­ne <lb n="150,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,19</span>ta­nmū­la­tvā­d rā­gā­da­yo na bhavanti kā­ra­ṇā­bhā­ve kā­rya­syā­nu­tpā­dā­t­, rā­gā­dya­bhā­ve ca tatkāryā <lb n="150,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,20</span>pra­vṛ­tti­rvyā­va­rta­te­, ta­da­bhā­ve ca dha­rmā­dha­rma­yo­ra­nu­tpa­ttiḥ­, ā­ra­bdha­kā­rya­yo­śco­pa­bho­gā­t prakṣaya iti <lb n="150,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,21</span>sa­ñci­ta­yo­śca tayoḥ pra­kṣa­ya­sta­ttva­jñā­nā­de­va | ta­du­kta­m — <lg n="a_634"><l><lb n="150,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,22</span>“­ya­thai­dhāṃ­si sa­mi­ddho­'­gni­rbha­sma­sā­tku­ru­te kṣaṇāt | </l><l><lb n="150,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,23</span>jñānāgniḥ sa­rva­ka­rmā­ṇi bha­sma­sā­tku­ru­te tathā” || </l><trailer type="lg" n="a_635"/></lg></p>
          <p n="a_636" rend="justify"><lb n="150,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,24</span>a­tho­pa­bho­gā­da­pi prakṣaye “­nā­bhu­ktaṃ kṣīyate karma ka­lpa­ko­ṭi­śa­tai­ra­pi­” ityāga<span type="hard-break">- </span><lb n="150,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,25</span>mo­'­sti­, tathā ca vi­ru­ddhā­rtha­tvā­du­bha­yo­re­ka­trā­rthe kathaṃ prā­mā­ṇya­m ? u­pa­bho­gā­cca pra­kṣa­ye­'­nu­mā­no­pa­nyā­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="150,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,26</span>mapi kurvanti — ‘­pū­rva­ka­rmā­ṇyu­pa­bho­gā­de­va kṣī­ya­nte­, ka­rma­tvā­t­, yad yat karma tat tad u­pa­bho­gā­de­va kṣī­ya­te­, <lb n="150,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,27</span>ya­thā­'­'­ra­bdha­śa­rī­raṃ karma, tathā caitat karma, ta­smā­du­pa­bho­gā­de­va kṣī­ya­te­’ iti | na co­pa­bho­gā­t prakṣaye <lb n="150,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,28</span>ka­rmā­nta­ra­syā­va­śyaṃ­bhā­vā­t saṃ­sā­rā­nu­cche­daḥ­, sa­mā­dhi­ba­lā­du­tpa­nna­ta­ttva­jñā­na­syā­va­ga­ta­ka­rma­sā­ma­rthyo<span type="hard-break">- </span><lb n="150,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,29</span>tpā­di­ta­yu­ga­pa­da­śe­ṣa­śa­rī­ra­dvā­rā­vā­ptā­śe­ṣa­bho­ga­sya ka­rmā­nta­ro­tpa­tti­ni­mi­tta­mi­thyā­jñā­na­ni­ja­tā­nu­sa­ndhā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="150,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,30</span>vi­ka­la­sya ka­rmā­nta­ro­tpa­ttya­nu­pa­pa­tteḥ | na ca mi­thyā­jñā­nā­bhā­ve­'­bhi­lā­ṣa­syai­vā­sa­mbha­vā­d bho­gā­nu­pa­pa­ttiḥ­, <lb n="150,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,31</span>ta­du­pa­bho­gaṃ vinā karmaṇāṃ pra­kṣa­yā­nu­pa­pa­tte­rjñā­na­to­'­pi ta­da­rthi­ta­yā pravṛtteḥ vai­dyo­pa­de­śā­dā­tu­ra­sye­vau­ṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="150,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,32</span>dhā­dyā­ca­ra­ṇe­, jñā­na­ma­pye­va­ma­śe­ṣa­śa­rī­ro­tpa­tti­dvā­re­ṇo­pa­bho­gā­t karmaṇāṃ vināśe vyā­pā­rā­da­gni­ri­vo­pa­ca­rya­ta <lb n="150,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,33</span>iti vyā­khye­ya­m­, na tu sākṣāt | na caitad vācyam — ta­ttva­jñā­ni­nāṃ ka­rma­vi­nā­śa­sta­ttva­jñā­nā­t i­ta­re­ṣāṃ <lb n="150,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,34</span>tū­pa­bho­gā­di­ti­, jñānena ka­rma­vi­nā­śe pra­si­ddho­dā­ha­ra­ṇā­bhā­vā­t | na ca mi­thyā­jñā­na­ja­ni­ta­saṃ­skā­ra­sya <lb n="150,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,35</span>sa­ha­kā­ri­ṇo­'­bhā­vā­t vi­dya­mā­nā­nya­pi karmāṇi na ja­nmā­nta­ra­śa­rī­rā­ṇyā­ra­bha­nte i­tya­bhyu­pa­ga­maḥ śre­yā­n­, <lb n="150,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,36</span>a­nu­tpā­di­ta­kā­rya­sya ka­rma­la­kṣa­ṇa­sya kā­rya­va­stu­no­'­pra­kṣa­yā­nni­tya­tva­pra­sakteḥ | </p>
          <p n="a_637" rend="justify"><lb n="150,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,37</span>atha a­nā­ga­ta­yo­rdha­rmā­dha­rma­yo­ru­tpa­tti­pratiṣedhe ta­jjñā­ni­no nitya — nai­mi­tti­kā­nu­ṣṭhā­naṃ katham ? pratya<span type="hard-break">- </span><lb n="150,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,38</span>vā­ya­pa­ri­hā­rā­rtha­m | ta­du­kta­m — <lg n="a_638"><l><lb n="150,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,39</span>“nitya — nai­mi­tti­kai­re­va kurvāṇo du­ri­ta­kṣa­ya­m | </l><l><lb n="150,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 150,40</span>jñānaṃ ca vi­ma­lī­ku­rva­nna­bhyā­se­na tu pā­ca­ye­t || </l></lg><pb n="151" ana="47 lines"/><lb n="151,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,01</span><lg n="a_639"><l><lb n="151,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,02</span>“­a­bhyā­sā­t pa­kva­vi­jñā­naḥ kaivalyaṃ labhate naraḥ | </l><l><lb n="151,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,03</span>kevalaṃ kāmye niṣiddhe ca pra­vṛ­tti­prati­ṣe­dha­taḥ­” || </l></lg><lb n="151,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,04</span>ta­du­kta­m — <lg n="a_640"><l><lb n="151,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,05</span>“nitya — nai­mi­tti­ke kuryāt pra­tya­vā­ya­ji­hā­sa­yā | </l><l><lb n="151,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,06</span>mokṣārthī na pra­va­rtte­ta tatra kāmya — ni­ṣi­ddha­yoḥ­” || </l></lg><lb n="151,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,07</span>ata eva vi­pa­rya­ya­jñā­na­dhvaṃ­sā­di­kra­me­ṇa vi­śe­ṣa­gu­ṇo­cche­da­vi­śi­ṣṭā­tma­sva­rū­pa­mu­ktya­bhyu­pagame na ta­ttva­jñā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="151,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,08</span>kā­rya­tvā­da­ni­tya­tvaṃ vā­cya­m­, vi­śe­ṣa­gu­ṇo­cche­da­sya pra­dhvaṃ­sa­tvā­t ta­du­pa­la­kṣi­tā­tma­na­śca ni­tya­tvā­di­ti­; <lb n="151,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,09</span>kā­rya­va­stu­na­ścā­ni­tya­tva­m | na ca bu­ddhyā­di­vi­nā­śe gu­ṇi­na­sta­thā­bhā­vaḥ­, tasya ta­ttā­dā­tmyā­bhā­vā­t | </p>
          <p n="a_641" rend="justify"><lb n="151,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,10</span>atha mo­kṣā­va­sthā­yāṃ cai­ta­nya­syā­pyu­cche­dā­nna kṛ­ta­bu­ddha­ya­sta­tra pra­va­rtta­nta i­tyā­na­nda­rū­pā­tma­sva­rū­pa eva <lb n="151,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,11</span>mo­kṣo­'­bhyu­pa­ga­nta­vyaḥ | yathā tasya ci­tsva­bhā­va­tā nityā tathā pa­ra­mā­na­nda­sva­bhā­va­tā­'­pi | na cātmanaḥ <lb n="151,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,12</span>sa­kā­śā­cci­tsva­bhā­va­tva­mā­na­nda­sva­bhā­va­tvaṃ vā­'­nya­t­, a­na­nya­tve­na śrutau śra­va­ṇā­t “­vi­jñā­na­mā­na­ndaṃ brahma” <lb n="151,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,13</span> iti | tasya tu pa­ra­mā­na­nda­sva­bhā­va­tva­sya saṃ­sā­rā­va­sthā­yā<span type="hard-break">- </span><lb n="151,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,14</span>ma­vi­dyā­saṃ­sa­rgā­da­pra­ti­pa­tti­rā­tma­no­'­vya­ti­ri­kta­syā­pi­, yathā ra­jjvā­de­rdra­vya­sya ta­ttvā­gra­ha­ṇā­'­nya­thā­gra­ha­ṇā­bhyāṃ <lb n="151,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,15</span>svarūpaṃ na pra­kā­śa­te yadā tva­vi­dyā­ni­vṛ­tti­sta­dā tasya sva­rū­pe­ṇa pra­kā­śa­na­m­, evaṃ bra­hma­ṇo­'­pi ta­ttvā­gra­hā­'­nya<span type="hard-break">- </span><lb n="151,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,16</span>thā­gra­hā­bhyāṃ bhe­da­pra­pa­ñca­saṃ­sa­rgā­dā­na­ndā­di­sva­rū­paṃ na pra­kā­śa­te mu­mu­kṣu­ya­tne­na tu ya­dā­'­nā­dya­vi­dyā­vyā­vṛ­tti<span type="hard-break">- </span><lb n="151,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,17</span>stadā sva­rū­pa­pra­ti­pa­ttiḥ­, saiva mokṣaḥ | ata e­vo­kta­m — <lb n="151,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,18</span>“­ā­na­ndaṃ brahmaṇo rūpaṃ tacca mo­kṣe­'­bhi­vya­jya­te­” | iti, ‘­bra­hma­ṇaḥ­’ iti ca sukhasya <lb n="151,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,19</span>ṣaṣṭhyā vya­ti­re­kā­bhi­dhā­ne­'­pi na bhe­da­sta­nma­ha­ttva­va­t­, saṃ­sā­rā­va­sthā­yāṃ tva­pra­ti­bhā­sā­t tayā tasya <lb n="151,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,20</span>vya­ti­re­kā­bhi­dhā­na­m | yathā ātmano mahattvaṃ nijo guṇo na ca saṃ­sā­rā­va­sthā­yā­mā­tma­gra­ha­ṇe­'­pi <lb n="151,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,21</span>pra­ti­bhā­ti ta­dva­nni­tyaṃ su­kha­ma­vi­dyā­saṃ­sa­rgā­t mukteḥ pūrvamātmā­'­vya­ti­ri­ktaṃ taddharmo vā na pra­ti­bhā­ti | <lb n="151,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,22</span>ma­ha­ttva­va­t sa­rve­śva­ra­tvaṃ sadā pra­bu­ddha­tvaṃ sa­tya­sa­ṅka­lpā­di­tvaṃ ca bra­hma­sva­bhā­va­ma­pi na pra­kā­śa­te avidyā<span type="hard-break">- </span><lb n="151,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,23</span>saṃ­sa­rgā­t | a­nā­dya­vi­dyo­cche­de tu sva­rū­pā­va­sthe brahmaṇi teṣāṃ pra­ti­bhā­sa­sta­dva­t pa­ra­mā­na­nda­sva­bhā­va­tva­syā­pī­ti | </p>
          <p n="a_642" rend="justify"><lb n="151,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,24</span>a­sa­de­ta­t a­pra­mā­ṇa­ka­tvā­t | tathāhi — na tā­va­de­vaṃ­vi­dho­'­bhyu­pa­ga­maḥ pre­kṣā­va­tā­'­pra­mā­ṇa­ko­'<span type="hard-break">- </span><lb n="151,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,25</span>ṅgīkartuṃ yuktaḥ a­ti­pra­sa­ṅgā­t | pra­mā­ṇa­va­ttve ca pra­tya­kṣā­'­nu­mā­nā­'­'­ga­me­bhyo­'­nya­ta­ma­d va­kta­vya­m | <lb n="151,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,26</span>tatra na tāvat pra­tya­kṣa­m e­ta­da­rtha­vya­va­sthā­pa­ka­m­, a­sma­dā­dī­ndri­ya­ja­nya­pra­tya­kṣa­syā­tra vastuni vyā­pā­rā­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="151,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,27</span>pa­la­mbhā­t | ‘­yo­gi­pra­tya­kṣaṃ tvevaṃ pra­va­rtta­te u­tā­nya­thā­’ iti adyāpi vi­vā­da­go­ca­ra­m | </p>
          <p n="a_643" rend="justify"><lb n="151,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,28</span>kiñca, nityasya sukhasya ta­syā­ma­va­sthā­yā­ma­bhi­vya­kti­ra­va­śyaṃ saṃ­ve­da­na­m — a­nya­thā­'­bhi­vya­ktya­bhā­vā­t<span type="hard-break">- </span><lb n="151,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,29</span>tatra ca vi­ka­lpa­dva­ya­m — ni­tya­ma­ni­tyaṃ vā tad bhavet ? nityatve tasya mukti — saṃ­sā­rā­va­stha­yo­ra­vi­śe­ṣa­pra­sa­ṅgaḥ — <lb n="151,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,30</span>saṃ­sā­rā­va­stha­syā­'­pi ni­tya­su­kha­saṃ­ve­da­na­sya ni­tya­tvā­t mu­ktā­va­sthā­yā­ma­pi ta­tsaṃ­ve­da­nā­de­va mu­kta­tva­m­, <lb n="151,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,31</span>tacca saṃ­sā­rya­va­sthā­yā­ma­pya­vi­śi­ṣṭa­m | api ca, ka­ra­ṇa­ja­nye­na sukhena sā­ha­ca­ryaṃ saṃ­sā­rya­va­sthā­yāṃ <lb n="151,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,32</span>tasya gṛhyeta tataśca su­kha­dva­yo­pa­la­mbhaḥ sarvadā bhavet | atha dha­rmā­dha­rma­pha­le­na su­khā­di­nā ni­tya­su­kha<span type="hard-break">- </span><lb n="151,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,33</span>saṃ­ve­da­na­sya saṃ­sā­rā­va­sthā­yāṃ pra­ti­ba­ddha­tvā­nnā­nu­bha­vaḥ­, śa­rī­rā­di­nā vā pra­ti­ba­ndhā­t ta­nnā­nu­bhū­ya­te tena <lb n="151,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,34</span>na dva­yo­ra­va­stha­yo­ra­vi­śe­ṣaḥ | nāpi yu­ga­pa­t su­kha­dva­yo­pa­la­mbhaḥ­, a­yu­kta­me­ta­t­; śa­rī­rā­de­rbho­gā­rtha­tvā­nna <lb n="151,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,35</span>tadeva ni­tya­su­khā­nu­bha­va­pra­ti­ba­ndha­kā­ra­ṇa­m­; na hi yad yadarthaṃ tat tasyaiva pra­ti­ba­ndha­kaṃ dṛṣṭam | na ca <lb n="151,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,36</span>vai­ṣa­yi­ka­su­khā­nu­bha­ve­na ni­tya­su­khā­nu­bhava­pra­ti­ba­ndhaḥ sa­mbha­va­ti | tathāhi — na tāvat sukhasya nāpi tadanu<span type="hard-break">- </span><lb n="151,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,37</span>bhavasya pra­ti­ba­ndho­'­nu­tpa­tti­la­kṣa­ṇo vi­nā­śa­la­kṣa­ṇo vā yuktaḥ, dva­yo­ra­pi ni­tya­tvā­bhyu­pa­ga­mā­t | nāpi <lb n="151,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,38</span>saṃ­sā­rā­va­sthā­yāṃ bā­hya­vi­ṣa­ya­vyā­sa­ṅgā­d vi­dya­mā­na­syā­pya­nu­bha­va­syā­saṃ­ve­da­na­m ta­da­bhā­vā­ttu mo­kṣā­va­sthā­yāṃ <lb n="151,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,39</span>saṃ­ve­da­na­mi­tya­pya­sti vi­śe­ṣaḥ­, ni­tya­su­khe hya­nu­bha­va­syā­pi ni­tya­tvā­d vyā­sa­ṅgā­nu­pa­pa­tteḥ | tathāhi — <lb n="151,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,40</span>ātmano rū­pā­di­vi­ṣa­ya­jñā­no­tpa­ttau vi­ṣa­yā­nta­re jñā­nā­nu­tpa­tti­rvyā­sa­ṅgaḥ­, e­va­mi­ndri­ya­syā­pye­ka­smi­n <lb n="151,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,41</span>viṣaye jñā­na­ja­na­ka­tve­na pra­vṛ­tta­sya vi­ṣa­yā­nta­re jñā­nā­ja­na­ka­tvaṃ vyāsaṅgaḥ | na cai­va­mā­tma­no rū­pā­di­vi­ṣa­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="151,42"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 151,42</span>jñā­no­tpa­ttau ni­tya­su­khe jñā­nā­nu­tpa­ttiḥ­, ta­jjñā­na­syā­pi ni­tya­tvā­t | śa­rī­rā­de­stu su­kha­pra­ti­ba­ndha­ka­tvā<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="152" ana="49 lines"/><lb n="152,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,01</span>bhyu­pa­ga­me ta­da­pa­ha­ntu­rhi­sā­pha­laṃ na syāt | tathāhi — pra­ti­ba­ndha­vi­ghā­ta­kṛ­du­pa­kā­ra­ka eveti dṛ­ṣṭā­nte­na <lb n="152,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,02</span>ni­tya­su­kha­saṃ­ve­da­na­pra­ti­ba­ndha­kasya śa­rī­rā­de­rha­ntu­rhi­sā­pha­la­syā­bhā­vaḥ | </p>
          <p n="a_644" rend="justify"><lb n="152,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,03</span>a­thā­ni­tyaṃ ta­tsaṃ­ve­da­naṃ tadā ta­da­va­sthā­yāṃ ta­syo­tpa­tti­kā­ra­ṇaṃ vācyam | atha yo­ga­ja­dha­rmā­pe­kṣaḥ puru<span type="hard-break">- </span><lb n="152,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,04</span>ṣā­ntaḥ­ka­ra­ṇa­saṃ­yo­go­'­sa­ma­vā­yi­kā­ra­ṇa­m­, na; yo­ga­ja­dha­rma­syā­pya­ni­tya­ta­yā vināśe a­pe­kṣā­kā­ra­ṇā­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="152,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,05</span>vāt | athādyaṃ yo­ga­ja­dha­rmā­du­pa­jā­taṃ vi­jñā­na­ma­pe­kṣyo­tta­raṃ vijñānaṃ ta­smā­cco­tta­ra­mi­ti sa­ntā­na­tva­m­, <lb n="152,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,06</span>tanna; pra­mā­ṇā­bhā­vā­t | tathā ca śa­rī­ra­sa­mba­ndhā­na­pe­kṣaṃ vi­jñā­na­me­vā­tmā­ntaḥ­ka­ra­ṇa­saṃ­yo­ga­syā­pe­kṣā­kā­ra­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="152,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,07</span>miti na dṛ­ṣṭa­m­; na ca dṛ­ṣṭa­vi­pa­rī­taṃ śa­kya­ma­nu­jñā­tu­m | ā­ka­smi­kaṃ tu kāryaṃ na bha­va­tye­va | atha <lb n="152,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,08</span>matam — śa­rī­rā­di­ra­hi­ta­syā­pi ta­syā­ma­va­sthā­yāṃ yo­ga­ja­dha­rmā­nu­gra­hā­t su­kha­saṃ­ve­da­na­mu­tpa­dya­te | tathāhi — <lb n="152,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,09</span>mu­mu­kṣu­pra­vṛ­tti­ri­ṣṭā­dhi­ga­mā­rthā­, pre­kṣā­pū­rva­kā­ri­pra­vṛ­tti­tvā­t­, kṛ­ṣī­ba­lā­di­pre­kṣā­pū­rva­kā­ri­pra­vṛ­tti­va­t­, evam <lb n="152,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,10</span>teṣāṃ śāstrīya u­pa­de­śa i­ṣṭā­dhi­ga­mā­rthaḥ­, u­pa­de­śa­tvā­t­, ta­da­nyo­pa­de­śa­va­t­, ta­de­ta­t pra­ti­pā­di­ta­m — <lb n="152,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,11</span>“­no­bha­ya­ma­na­rtha­ka­m” iti, mo­kṣa­su­kha­saṃ­ve­da­nā­na­bhyu­pa­ga­me pra­vṛ­ttyu­pa­de­śa­yo­rna kiñcit phalaṃ bha­ve­t­, <lb n="152,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,12</span>e­ta­ccā­yu­kta­m­; pra­vṛ­ttyu­pa­de­śa­yo­ra­nya­thā­si­ddha­tvā­t | bhavet sā­dhya­si­ddhi­rya­tho­ktā­ddhe­tu­dva­yā­t ya­dye­kā­nte<span type="hard-break">- </span><lb n="152,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,13</span>naiva pra­vṛ­tte­ru­pa­de­śa­sya ca i­ṣṭā­dhi­ga­mā­rtha­tvaṃ bha­ve­t­, ta­yo­stva­nya­thā­'­pi da­rśa­nā­t nā­bhi­ma­ta­sā­dhya­sā<span type="hard-break">- </span><lb n="152,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,14</span>dha­ka­tva­m | tathāhi — ā­tu­rā­ṇāṃ ci­ki­tsā­śā­strā­rthā­nu­ṣṭhā­yi­nā­ma­ni­ṣṭa­pra­ti­ṣe­dhā­rthā pra­vṛ­tti­rdṛ­śya­te upade<span type="hard-break">- </span><lb n="152,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,15</span>śaśca, ataḥ ka­tha­mi­ṣṭa­prā­ptya­rtha­tā pra­vṛ­ttyu­pa­de­śa­yoḥ ? kiñca, i­ṣṭā­ni­ṣṭa­yoḥ sā­ha­ca­rya­ma­va­śya­mbhā­vi­, ato <lb n="152,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,16</span>ya­dī­ṣṭā­dhi­ga­mā­rthā pra­vṛ­tti­sta­dā balāt ta­syā­ma­va­sthā­yā­ma­ni­ṣṭa­saṃ­ve­da­na­mā­pa­ta­ti­, na hī­ṣṭa­ma­ni­ṣṭā­na­nu­ṣa­ktaṃ <lb n="152,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,17</span>kva­ci­da­pi vidyate | ta­smā­da­ni­ṣṭa­hā­nā­rthā­yā­ma­pi pra­vṛ­ttā­vi­ṣṭaṃ hā­ta­vya­m­, ta­yo­rvi­ve­ka­hā­na­syā­śa­kya­tvā­t | <lb n="152,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,18</span>kiñca, dṛ­ṣṭa­bā­dha­śca tulyaḥ | tathāhi — yathā mu­ktya­va­sthā­yā­ma­ni­tyaṃ su­kha­ma­ti­kra­mya nityamu­pe­ya­te pra­mā­ṇa­śū­nyaṃ <lb n="152,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,19</span>ta­dvi­ru­ddhaṃ ca tathā śa­rī­rā­dī­nya­pi ni­tya­su­kha­bho­ga­sā­dha­nā­ni varaṃ ka­lpi­tā­ni­, evaṃ muktasya ni­tya­su­kha<span type="hard-break">- </span><lb n="152,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,20</span>pra­ti­pa­ttiḥ sādhvī syāt | atha śa­rī­rā­dī­nāṃ kā­rya­tvā­t kathaṃ nityatā pra­mā­ṇa­bā­dhi­ta­tvā­ccha­rī­rā­dī­nāṃ <lb n="152,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,21</span>ni­tya­tva­ma­śa­kyaṃ sā­dha­yi­tu­m ? na­nve­ta­t su­khe­'­pi sa­mā­na­m­, dṛṣṭasya su­kha­syo­pa­ja­nā­'­pā­ya­dha­rma­ka­sya <lb n="152,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,22</span>ta­dvai­ka­lyaṃ pra­mā­ṇa­bā­dhi­ta­tvā­t kathaṃ pa­ri­ka­lpa­yi­tuṃ śakyam ? atha syādeṣa doṣaḥ yadi dṛ­ṣṭa­syai­va sukhasya <lb n="152,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,23</span>ni­tya­tva­ma­smā­bhi­ru­pe­ye­ta yāvatā dṛ­ṣṭa­su­kha­vya­ti­ri­kta­mā­tma­dha­rma­tve­nā­bhi­ma­taṃ nityaṃ tataśca kathaṃ dṛ­ṣṭa­vi­ro­dhaḥ ? <lb n="152,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,24</span>a­sa­de­ta­t­; tatra pra­mā­ṇā­bhā­vā­di­tyu­ktatvāt | ya­da­pya­nu­mā­naṃ ta­tsi­ddha­ye pradarśitaṃ tadapi pra­vṛ­tte­ra­ni­ṣṭa<span type="hard-break">- </span><lb n="152,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,25</span>pra­ti­ṣe­dhā­rtha­tvā­nnai­kā­nte­nā­bhi­ma­ta­sā­dhya­sā­dha­ka­m | </p>
          <p n="a_645" rend="justify"><lb n="152,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,26</span>mā bhū­da­nu­mā­na­m­, ā­ga­ma­stu ni­tya­su­kha­sā­dha­ka­sta­syā­ma­va­sthā­yāṃ bha­vi­ṣya­ti­, tathā ca pū­rva­mu­ktam <lb n="152,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,27</span>“­vi­jñā­na­mā­na­ndaṃ brahma” iti, a­sa­de­ta­t­; ta­dā­ga­ma­syai­ta­da­rtha­tvā­si­ddheḥ | athāpi ka­tha­ñci­d ni­tya­su­kha<span type="hard-break">- </span><lb n="152,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,28</span>pra­ti­pā­da­ka­tvaṃ ta­syā­bhyu­pa­ga­mya­te ta­thā­pyā­tya­nti­ke saṃ­sā­ra­duḥ­khā­bhā­ve su­kha­śa­bdo gauṇaḥ, na tu nitya<span type="hard-break">- </span><lb n="152,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,29</span>su­kha­pra­ti­pā­da­ka­tvā­d mukhyaḥ | atha kathaṃ duḥ­khā­bhā­ve su­kha­śa­bda u­pe­ya­te ? lo­ka­vya­va­hā­rā­ddhi śabdārtha<span type="hard-break">- </span><lb n="152,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,30</span>sa­mba­ndhā­va­ga­maḥ­, su­kha­śa­bda­śca duḥ­khā­bhā­ve loke a­na­va­ga­ta­sa­mba­ndhaḥ ka­tha­mā­ga­me duḥ­khā­bhā­vaṃ pra­ti­pā­da­ya­ti ? <lb n="152,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,31</span>naiṣa doṣaḥ; na hi loke mukhya evārthe prayogaḥ śabdānāṃ kintu gau­ṇe­'­pi | tathāhi — duḥ­khā­bhā­ve­'­pi <lb n="152,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,32</span>su­kha­śa­bdaṃ pra­yu­ñjā­nā lokā u­pa­la­bhya­nte­; yathā jva­rā­di­sa­nta­ptā yadā jva­rā­di­bhi­rvi­mu­ktā bhavanti <lb n="152,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,33</span>ta­dā­'­bhi­da­dha­ti ‘­su­khi­naḥ saṃvṛttāḥ smaḥ’ iti | kiñca, i­ṣṭā­rthā­dhi­ga­mā­rthā­yāṃ ca mumukṣoḥ pravṛttau rāgani<span type="hard-break">- </span><lb n="152,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,34</span>bandhanā tasya pra­vṛ­tti­rbha­ve­t­; tataśca na mo­kṣā­vā­ptiḥ­, kleśānāṃ ba­ndha­he­tu­tvā­t | </p>
          <p n="a_646" rend="justify"><lb n="152,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,35</span>atha vadet yathā su­kha­rā­ga­ni­ba­ndha­nā­yāṃ pravṛttau rāgasya ba­ndha­na­he­tu­tvā­d mo­kṣā­bhā­va­sta­thā duḥkhā<span type="hard-break">- </span><lb n="152,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,36</span>bhā­vā­rthā­yā­ma­pi­, tatrāpi duḥkhe ta­tsā­dha­ne vā do­ṣa­da­rśa­nā­d dvi­ṣṭa­sta­da­bhā­vā­ya pra­va­rtta­te | yathā ca <lb n="152,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,37</span>rā­ga­kle­śo ba­ndha­na­he­tu­sta­thā dve­ṣo­'­pī­tya­vi­śe­ṣaḥ | yaccoktam ‘­duḥ­khā­bhā­ve su­kha­śa­bda­pra­yo­gā­t ta­da­bhā­va <lb n="152,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,38</span>eva su­kha­m­’ ta­da­yu­kta­m­; yu­ga­pa­t sukha — duḥ­kha­yo­ra­nu­bha­vā­t yathā grīṣme sa­ntā­pa­ta­pta­sya kva­ci­cchī­te hrade <lb n="152,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,39</span>ni­ma­gnā­rddha­kā­ya­syā­rddhe nimagne su­kha­ma­nya­tra duḥkham | atha matam — yat tadarddhe nimagne tad duḥ­khā­bhā­vaḥ <lb n="152,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,40</span>sukham anyatra duḥ­kha­mi­ti­, tarhi nā­ra­kā­ṇāṃ su­khi­tva­pra­sa­ṅgaḥ­, kva­ci­nna­ra­ke duḥ­khā­nu­bha­vā­da­nya­na­ra­ka­sa­mba­ndhi<span type="hard-break">- </span><lb n="152,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 152,41</span>duḥ­khā­bhā­vā­cca | tathā, a­ne­ke­ndri­ya­dvā­ra­sya duḥkhasya ke­na­ci­di­ndri­ye­ṇa duḥ­kho­tpā­de­'­nye­nā­ja­na­ne sukhitva<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="153" ana="48 lines"/><lb n="153,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,01</span>pra­sa­ṅgaḥ­, api ca, a­duḥ­khi­ta­syā­pi vi­śi­ṣṭa­vi­ṣa­yo­pa­bho­gā­t sukhaṃ dṛṣṭaṃ tatra kathaṃ duḥ­khā­bhā­vaḥ sukham ? <lb n="153,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,02</span>yatrāpi duḥ­kha­saṃ­ve­da­na­pū­rvaṃ yathā kṣudduḥkhe bho­ja­na­prā­ptau tṛptasya ta­dvi­ni­vṛ­tteḥ ta­trā­pya­nna — pā­na­yo­rvi­śe­ṣā­t sukha<span type="hard-break">- </span><lb n="153,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,03</span>viśeṣo na bha­ve­t­, dṛśyate ca lau­ki­kā­nāṃ ta­da­rtha­ma­nnā­di­vi­śe­ṣo­pā­dā­na­m­; anyathā yena ke­na­ci­d anna<span type="hard-break">- </span><lb n="153,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,04</span>mātreṇa ca kṣu­dduḥ­kha­ni­vṛ­ttau nānna — pā­na­vi­śe­ṣaṃ laukikā u­pā­da­dī­ra­n | sukhasya ca bhā­va­rū­pa­tvā­t sāti<span type="hard-break">- </span><lb n="153,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,05</span>śayatve ta­tsā­dha­na­vi­śe­ṣo yu­jya­te­, duḥ­khā­bhā­va­sya tu sa­rvo­pā­khyā­vi­ra­ha­la­kṣa­ṇa­tvā­t kiṃ sā­dha­na­vi­śe­ṣe­ṇa ? </p>
          <p n="a_647" rend="justify"><lb n="153,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,06</span>ye­pye­va­mu­pā­ga­ma­n “­ya­dā­'­pi pūrvaṃ duḥkhaṃ nāsti ta­dā­pya­bhi­lā­ṣasya duḥ­kha­sva­bhā­va­tvā­t ta­nni­ba­rha­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="153,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,07</span>svabhāvaṃ su­kha­m­” te'pi na samyak pra­ti­pa­nnāḥ­; ya­to­'­na­bhi­lā­ṣa­sya vi­ṣa­ya­vi­śe­ṣa­saṃ­vi­ttau <lb n="153,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,08</span>na sukhitā syāt, dṛśyate ta­syā­ma­pya­va­sthā­yāṃ ra­ma­ṇī­ya­vi­ṣa­ya­sa­mpa­rke hlā­do­tpa­ttiḥ | </p>
          <p n="a_648" rend="justify"><lb n="153,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,09</span>ta­trai­ta­t syāt ya­trai­vā­bhi­lā­ṣaḥ sa eva vi­ṣa­yo­pa­bho­ge­na sukhī nānyaḥ, ta­da­bhi­lā­ṣa­ni­vṛ­ttyai­va viṣayāḥ <lb n="153,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,10</span>su­kha­yi­tā­ro­'­nya­thā ya­de­ka­sya su­kha­sā­dha­naṃ ta­da­vi­śe­ṣe­ṇa sarveṣāṃ syāt | yadā tu kā­ma­ni­vṛ­ttyā sukhitvaṃ <lb n="153,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,11</span>tadā ya­syai­vā­bhi­lā­ṣo yatra viṣaye sa eva tasya su­kha­sā­dha­naṃ nānyaḥ, ataśca yaduktam ‘­a­kā­ma­syā­pi <lb n="153,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,12</span>kva­ci­dvi­ṣa­yo­pa­bho­ge su­khi­tva­da­rśa­nā­nna kā­mā­khya­duḥ­kha­ni­vṛ­tti­re­va su­kha­m­’ ta­da­yu­kta­m­; ta­trā­kā­ma­syā­pi <lb n="153,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,13</span>vi­śi­ṣṭa­vi­ṣa­yo­pa­bho­gā­t kā­mā­bhi­vya­ktau ta­nni­vṛ­tte­re­va su­kha­tvā­di­ti | </p>
          <p n="a_649" rend="justify"><lb n="153,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,14</span>e­ta­da­pya­yu­kta­m­; </p>
          <p n="a_650" rend="justify"><lb n="153,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,15</span>yato nāvaśyaṃ vi­ṣa­yo­pa­bho­go­'­bhi­lā­ṣa­ni­ba­rha­ṇaḥ | ya­tho­kta­m — <lg n="a_651"><l><lb n="153,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,16</span>“na jātu kāmaḥ kā­mā­nā­mu­pa­bho­ge­na śāmyati | </l><l><lb n="153,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,17</span>haviṣā kṛ­ṣṇa­va­rtme­va bhūya e­vā­bhi­va­rddha­te­” || </l><trailer type="lg" n="a_652"/></lg><lb n="153,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,18</span>tathā tatra bha­ga­va­tā pa­ta­ñja­li­nā­'­pyu­kta­m — “­bho­gā­bhyā­sa­ma­nu­va­rdha­nte rāgāḥ, kau­śa­lā­ni ce­ndri­yā­ṇā­m­” <lb n="153,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,19</span> iti | api ca, a­nya­thā­pya­bhi­lā­ṣa­ni­vṛ­tti­rdṛ­ṣṭā yathā viṣaya<span type="hard-break">- </span><lb n="153,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,20</span>do­ṣa­da­rśa­nā­t­, tatrāpi bhavatāṃ mate vi­ṣa­yo­pa­bho­ga­tu­lyaṃ sukhaṃ bhavet tulye cā­bhi­ma­tā­rtha­lā­bhe su­kha­vi­śe­ṣo <lb n="153,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,21</span>na syāt a­bhi­lā­ṣa­ni­vṛ­tte­ra­vi­śe­ṣā­t | </p>
          <p n="a_653" rend="justify"><lb n="153,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,22</span>atha vadet a­bhi­lā­ṣā­ti­re­ke ta­nni­vṛ­ttau su­khā­ti­re­kā­bhi­mā­no­'­nya­trā­nya­the­ti­, ta­da­pya­sā­mpra­ta­m­; <lb n="153,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,23</span>ya­to­'­bhi­lā­ṣā­ti­re­kā­t pra­ya­sya­ntaṃ prā­pto­'­rtho na tathā prī­ṇa­ya­ti ya­thā­'­prā­rthi­to vinā pra­yā­sā­du­pa­na­taḥ | <lb n="153,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,24</span>e­va­me­va ca lo­ka­vya­va­hā­raḥ — ya­tna­śa­tā­vā­pte­'­rthe kle­śa­prā­pto­'­ya­mi­ti na tena tathā sukhino bhavanti <lb n="153,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,25</span>ya­thā­'­nā­śaṃ­si­ta­prā­pte­na | tanna duḥ­khā­bhā­va­mā­traṃ sukhaṃ kintu ta­dvya­ti­re­ke­ṇa sva­rū­pa­taḥ su­kha­ma­stī­ti­ | </p>
          <p n="a_654" rend="justify"><lb n="153,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,26</span>ta­da­sa­mī­cī­na­m­; na hi asmākaṃ duḥ­khā­bhā­va eva sukham — tathā ca bhā­ṣya­kṛ­tā tatra ta­trā­bhi­hi­ta­m — <lb n="153,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,27</span>“na sa­rva­lo­ka­sā­kṣi­kaṃ sukhaṃ pra­tyā­khyā­tuṃ śakyam” | ta­thā­'­nya­trā­pyu­kta­m — “na pra­tyā­tma­ve­da<span type="hard-break">- </span><lb n="153,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,28</span>nīyasya sukhasya pratīteḥ pra­tyā­khyā­na­m­” | evaṃ cā­na­bhyu­pa­ga­ta­sya pa­kṣa­syo­pa lambhaḥ, <lb n="153,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,29</span>prakṛte tu sukhe prati­pā­dya­te duḥ­khā­bhā­va­mā­tre su­kha­śa­bdo na tu sukhe eva, tasya pra­mā­ṇa­to­'­nu­pa­pa­tteḥ | <lb n="153,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,30</span>tathā ca muktasya ni­tya­su­khā­bhi­vya­ktau pra­tya­kṣā­'­nu­mā­na­yo­rni­ṣe­dhe ā­ga­ma­mā­tra­ma­va­śi­ṣya­te tasya ca gauṇatve<span type="hard-break">- </span><lb n="153,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,31</span>nā­pyu­pa­pa­tte­rna mukhyasya sukhasya sambhavaḥ | </p>
          <p n="a_655" rend="justify"><lb n="153,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,32</span>ni­tya­su­khā­bhyu­pa­ga­me ca vi­ka­lpa­dva­ya­m — kiṃ tad ā­tma­sva­rū­paṃ sva­pra­kā­śa­m­, u­ta­svi­t ta­dvya­ti­ri­ktaṃ <lb n="153,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,33</span>pra­mā­ṇā­nta­ra­pra­me­ya­m ? pū­rva­smi­n vikalpe ā­tma­sva­rū­pa­va­t sva­pra­kā­śa­su­kha­saṃ­vi­ttiḥ sarvadā bha­ve­t­; <lb n="153,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,34</span>tataśca baddha — mu­kta­yo­ra­vi­śe­ṣaḥ | ta­trai­ta­t syāt — a­nā­dya­vi­dyā­cchā­di­ta­tvā­t sva­pra­kā­śā­na­nda­saṃ­vi­tti­rna <lb n="153,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,35</span>saṃ­sā­ri­ṇaḥ­, yadā tu ya­tnā­da­nā­de­ra­vi­dyā­ta­ttva­syā­pa­ga­ma­sta­dā­cchā­da­kā­bhā­vā­t sva­pra­kā­śā­na­nda­saṃ­ve­da­na­m­, <lb n="153,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,36</span>e­ta­da­pe­śa­la­m­; ā­cchā­dya­te hya­pra­kā­śa­sva­bhā­va­m­; yattu sva­pra­kā­śa­rū­paṃ tat kathama­nye­nā­cchā­dye­ta ? </p>
          <p n="a_656" rend="justify"><lb n="153,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,37</span>ye'pi pra­ti­pe­di­re “­me­ghā­di­nā sa­vi­tṛ­pra­kā­śaḥ savitā vā sva­pra­kā­śa e­vā­'­'­cchā­dya­te­” <lb n="153,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,38</span>te'pi na samyak saṃ­ca­kṣa­te­; na sva­pra­kā­śa­sya me­ghā­di­nā­'­'­va­ra­ṇa­m­, ā­vṛ­ta­tve hi te­nā­ho­rā­tra<span type="hard-break">- </span><lb n="153,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 153,39</span>yo­ra­vi­śe­ṣo bha­ve­t­, dṛśyate ca viśeṣaḥ tasmānna ka­sya­ci­t sva­pra­kā­śa­syā­vṛ­tiḥ | api ca, me­ghā­de­sta­to­'<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="154" ana="54 lines"/><lb n="154,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,01</span>rthā­nta­ra­tvā­dā­vā­ra­ka­tvaṃ yu­kta­m­, a­vi­dyā­yā­stu ta­ttvā­nya­tve­nā­ni­rva­ca­nī­ya­tve­na tu­ccha­sva­bhā­va­tvā­t na <lb n="154,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,02</span>sva­pra­kā­śa­sva­bhā­ve ānande ā­va­ra­ṇa­śa­ktiḥ | tat sarvadā sva­pra­kā­śā­na­ndā­nu­bha­va­prā­ptiḥ dha­rmā­'­dha­rma­ja<span type="hard-break">- </span><lb n="154,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,03</span>nitābhyāṃ ca sukha — duḥkhābhyāṃ saha yu­ga­pa­t saṃ­ve­da­naṃ pra­sa­kta­m na caitad dṛśyate tasmānna pūrvo vikalpaḥ | </p>
          <p n="a_657" rend="justify"><lb n="154,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,04</span>nā­pyu­tta­raḥ­, ta­tpra­ti­pā­da­ka­sya pra­tya­kṣā­de­rni­ṣi­ddha­tvāt bā­dha­ka­sya ca pra­da­rśi­ta­tvāt | a­ta­sta­tpra<span type="hard-break">- </span><lb n="154,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,05</span>ti­pā­da­ka āgamaḥ pra­mā­ṇa­vi­ru­ddhā­rtha­pra­ti­pā­da­ka­tvā­dgau­ṇa­tve­na vyā­khyā­ya­te śā­stra­dṛ­ṣṭa­vi­ru­ddhā­nya­vā­kya­va­t | <lb n="154,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,06</span>e­ta­ccā­bhyu­pa­ga­myo­kta­m­, na tu sukhasya bo­dha­sva­bhā­va­tā­'­pi vidyate ta­tsva­bhā­va­tā­ni­rā­ka­ra­ṇā­t | </p>
          <p n="a_658" rend="justify"><lb n="154,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,07</span>yaccoktam ‘­su­kha­rā­ge­ṇa pra­vṛ­tta­sya mu­mu­kṣo­rya­thā ba­ndha­pra­sa­ṅga­sta­thā dve­ṣa­ni­ba­ndha­nā­yā­ma­pi pra­vṛ­ttā­va­va<span type="hard-break">- </span><lb n="154,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,08</span>śyambhāvī bandhaḥ’ ta­da­yu­kta­m­; mu­mu­kṣo­rdve­ṣā­bhā­vā­t­; sa hi vi­ṣa­yā­ṇāṃ ta­ttva­da­rśī te­ṣvā­ro­pi­taṃ sukhatvaṃ <lb n="154,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,09</span>ta­tsā­dha­na­tvaṃ vā ta­ttva­jñā­nā­bhyā­sā­da­nya­thā pra­ti­pa­dya­te | evaṃ ca ta­syā­'­'­ro­pi­tā­kā­ra­mi­thyā­jñā­na­vyā­vṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="154,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,10</span>ttā­vu­tta­ro­tta­ra­kā­ryā­bhā­vā­da­pa­va­rga u­cya­te­, na tu tasya duḥ­kha­sā­dha­ne dveṣaḥ ki­ntvā­ro­pi­te sukhe ta­tsā­dha­ne vā <lb n="154,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,11</span>ta­ttva­jñā­nā­bhyā­sā­d rā­gā­bhā­vaḥ na ca sa eva dveṣaḥ, tasya rāgābhāva­sa­vya­ti­re­ke­ṇa pra­tya­kṣe­ṇa sva­rū­pa­saṃ­vi­tteḥ­, <lb n="154,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,12</span>a­nya­tho­pe­kṣa­ṇī­ye vastuni rā­gā­bhā­ve dveṣaḥ syāt na caitad dṛ­ṣṭa­m­, tasmānna mu­mu­kṣo­rdve­ṣa­ni­ba­ndha­nā pravṛttiḥ | </p>
          <p n="a_659" rend="justify"><lb n="154,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,13</span>bha­va­tu­vā­, tathāpi na tasya bandhaḥ, dveṣo hi sa ba­ndha­he­tu­rya utpannaḥ sva­vi­ṣa­ye vāg — manaḥ — kā­ya­la­kṣa­ṇāṃ <lb n="154,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,14</span>śā­stra­vi­ru­ddhāṃ pu­ru­ṣa­sya pravṛttiṃ kā­ra­ya­ti­; tasya śā­stra­vi­ru­ddhā­rthā­ca­ra­ṇe­'­dha­rmo­tpa­tti­dvā­re­ṇa śa­rī­rā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="154,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,15</span>gra­ha­ṇa­m ta­nni­ba­ndha­naṃ ca duḥkham | ayaṃ tu mu­mu­kṣo­rvi­ṣa­ye­ṣu dveṣaḥ sa­ka­la­pra­vṛ­tti­pra­ti­pa­nthi­tvā­ddha­rmā­dha­rma<span type="hard-break">- </span><lb n="154,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,16</span>yo­ra­nu­tpa­ttau śa­rī­rā­dya­bhā­vā­nna kevalaṃ na bandhāya kintu svā­tma­ghā­tā­ya kalpate | ta­di­da­mu­kta­m — “­pra­hā­ṇe <lb n="154,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,17</span>ni­tya­su­kha­rā­ga­syā­pra­ti­kū­la­tva­m | nāsya ni­tya­su­khā­bhā­vaḥ pra­ti­kū­la ityarthaḥ | <lb n="154,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,18</span>yadyevaṃ muktasya nityaṃ sukhaṃ bhavati athāpi na bha­va­ti­, nā­syo­bha­yoḥ pa­kṣa­yo­rmo­kṣā­dhi­ga­mā­bhā­vaḥ­” <lb n="154,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,19</span></p>
          <p n="a_660" rend="justify"><lb n="154,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,20</span>anena ca bhā­ṣya­vā­kye­na na muktasya ni­tya­su­kha­saṃ­vi­tti­ru­pe­ya­te — tasyāḥ pra­mā­ṇa­vā­dhi­ta­tvā­t — kintu <lb n="154,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,21</span>sarvathā yadarthaṃ śā­stra­mā­ra­bdhaṃ ta­syo­pa­pa­tti­ra­ne­na pra­ti­pā­dya­te­, vā­kya­svā­bhā­vyā­t | taddhi ki­ñci­dva­stva­bhi<span type="hard-break">- </span><lb n="154,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,22</span>dhā­na­vṛ­ttyā prati­pā­da­ya­da­pi tā­tpa­rya­śa­kte­ra­nya­tra bhāvānna śrū­ya­mā­ṇārthaparaṃ pa­ra­nyā­ya­vi­dbhiḥ pa­ri­gṛ­hya­te­, <lb n="154,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,23</span>vi­ṣa­bha­kṣa­ṇā­di­vā­kya­va­t | tanna pa­ra­mā­na­nda­prā­pti­rmo­kṣaḥ | </p>
          <p n="a_661" rend="justify"><lb n="154,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,24</span>nāpi vi­śu­ddha­jñā­no­tpa­ttiḥ­, rā­gā­di­ma­to vi­jñā­nā­t ta­dra­hi­ta­sya ta­syo­tpa­tte­ra­yo­gā­t | tathāhi — <lb n="154,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,25</span>yathā bodhād bo­dha­rū­pa­tā jñā­nā­nta­re tadvad rāgā­di­ra­pi syāt, tā­dā­tmyā­t­, vi­pa­rya­ye ta­da­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | <lb n="154,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,26</span>na ca vi­la­kṣa­ṇā­da­pi kā­ra­ṇā­d vi­la­kṣa­ṇa­kā­rya­syo­tpa­tti­da­rśa­nā­t bodhād bo­dha­rū­pa­te­ti pra­mā­ṇa­ma­sti­, ata <lb n="154,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,27</span>eva jñānasya jñānāntara­he­tu­tve na pū­rva­kā­la­bhā­vi­tvaṃ sa­mā­na­jā­tī­ya­tva­me­ka­sa­ntā­na­tvaṃ vā hetuḥ, vyabhi<span type="hard-break">- </span><lb n="154,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,28</span>cārāt | tathāhi — pū­rva­kā­la­tvaṃ ta­tsa­mā­na­kṣa­ṇaiḥ sa­mā­na­jā­tī­ya­tvaṃ ca sa­ntā­nā­nta­ra­jñā­nai­rvya­bhi­cā­rī­ti | <lb n="154,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,29</span>teṣāṃ hi pū­rva­kā­la­tve ta­tsa­mā­na­jā­tī­ya­tve­'­pi na vi­va­kṣi­ta­jñā­na­he­tu­tva­mi­ti | e­ka­sa­ntā­na­tvaṃ cāntya<span type="hard-break">- </span><lb n="154,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,30</span>jñānena vya­bhi­ca­ra­tī­ti | </p>
          <p n="a_662" rend="justify"><lb n="154,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,31</span>atha neṣyata e­vā­ntya­jñā­naṃ sa­rva­dā­'­'­ra­mbhā­t | tathāhi — ma­ra­ṇa­śa­rī­ra­jñā­na­ma­pi jñā­nā­nta­ra­he­tuḥ­, <lb n="154,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,32</span>jā­gra­da­va­sthā­jñā­naṃ ca su­ṣu­ptā­va­sthā­jñā­na­sye­ti | nanvevaṃ ma­ra­ṇa­śa­rī­ra­jñā­na­syā­nta­rā­bha­va­śa­rī­ra­jñā­na­he­tu­tve <lb n="154,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,33</span>ga­rbha­śa­rī­ra­jñā­na­he­tu­tve vā sa­ntā­nā­nta­re­'­pi jñā­na­ja­na­ka­tva­pra­sa­ṅgaḥ­, ni­ya­ma­he­to­ra­bhā­vā­t | a­the­ṣya­ta <lb n="154,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,34</span>e­vo­pā­dhyā­ya­jñā­naṃ śi­ṣya­jñā­na­sya­, anyasya kasmānna bha­va­tī­ti ? atha ka­rma­vā­sa­nā ni­yā­mi­ke­ti cet, <lb n="154,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,35</span>na; tasyā vi­jñā­na­vya­ti­re­ke­ṇā­sa­mbha­vā­t | tathāhi — tādātmye sati vijñānaṃ bo­dha­rū­pa­ta­yā­'­vi­śi­ṣṭaṃ <lb n="154,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,36</span>bodhācca bo­dha­rū­pa­te­tya­vi­śe­ṣe­ṇa vijñānaṃ vi­da­dhyā­t | </p>
          <p n="a_663" rend="justify"><lb n="154,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,37</span>yaccedam ‘­su­ṣu­ptā­va­sthā­jñā­na­sya jā­gra­da­va­sthā­jñā­naṃ kā­ra­ṇa­m­’ iti, sa­de­ta­t­; su­ṣu­ptā­va­sthā­yāṃ <lb n="154,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 154,38</span>hi jñā­na­sa­dbhā­ve jā­gra­da­va­sthā­to na viśeṣaḥ syāt; u­bha­ya­trā­pi sva­saṃ­ve­dya­jñā­na­sya sa­dbhā­vā­vi­śe­ṣā­t | <pb n="155" ana="46 lines"/><lb n="155,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,01</span>mi­ddhe­nā­bhi­bhū­ta­tvaṃ viśeṣa iti cet, a­sa­de­ta­t­; tasyāpi ta­ddha­rma­ta­yā tā­dā­tmye­nā­bhi­bhā­va­ka­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="155,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,02</span>yogāt | vya­ti­re­ke tu rū­pā­di­pa­dā­rthā­nā­me­va sattvāt ta­tsva­rū­paṃ ni­rū­pya­m­, a­bhi­bha­va­śca yadi vi­nā­śaḥ­, <lb n="155,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,03</span>na vi­jñā­na­sya sattvam vi­nā­śa­sya vā ni­rhe­tu­ka­tva­m | atha ti­ro­bhā­vaḥ­, na; vi­jñā­na­sya sattvena ‘­ta­tsa­ttai­va <lb n="155,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,04</span>saṃ­ve­da­na­m­’ i­tya­bhyu­pa­ga­me ta­syā­nu­pa­pa­tteḥ | ataḥ su­ṣu­ptā­va­sthā­yāṃ vi­jñā­nā­sa­ttve­nā­ntya­jñā­nasya sadbhā<span type="hard-break">- </span><lb n="155,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,05</span>vā­de­ka­jñā­na­sa­ntā­na­tvaṃ vya­bhi­cā­rī­ti | </p>
          <p n="a_664" rend="justify"><lb n="155,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,06</span>ya­cce­da­m ‘­vi­śi­ṣṭa­bhā­va­nā­va­śā­d rā­gā­di­vi­nā­śaḥ­’ iti, a­sa­de­ta­t­; ni­rhe­tu­ka­tvā­t vināśasyā<span type="hard-break">- </span><lb n="155,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,07</span>bhyā­sā­nu­pa­pa­tte­śca | abhyāso hya­va­sthi­te dhyātari a­ti­śa­yā­dhā­ya­ka­tvā­du­pa­pa­dya­te na kṣaṇike jñā­na­mā­tre <lb n="155,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,08</span>iti | ata eva na yogināṃ sa­ka­la­ka­lpa­nā­vi­ka­laṃ jñā­na­mu­tpa­dya­te | na ca sa­ntā­nā­pe­kṣa­yā­'­ti­śa­yaḥ­, <lb n="155,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,09</span>ta­syai­vā­sa­mbha­vā­d a­vi­śi­ṣṭā­d vi­śi­ṣṭo­tpa­tte­ra­yo­gā­cca | tathāhi — pū­rva­smā­da­vi­śi­ṣṭā­du­tta­ro­tta­raṃ sā­ti­śa­yaṃ <lb n="155,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,10</span>ka­tha­mu­pa­jā­ya­ta iti cintyam | yacca ‘­saṃ­tā­no­cchi­tti­rniḥ­śre­ya­sa­m­’ iti, tatra ni­rhe­tu­ka­ta­yā vināśa<span type="hard-break">- </span><lb n="155,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,11</span>syo­pā­ya­vai­ya­rthya­m­, a­ya­tna­si­ddha­tvā­di­ti | </p>
          <p n="a_665" rend="justify"><lb n="155,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,12</span>anye tu “­a­ne­kā­nta­bhā­va­nā­to vi­śi­ṣṭa­pra­de­śe­'­kṣa­ya­śa­rī­rā­di­lā­bho niḥ­śre­ya­sa­m­” <lb n="155,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,13</span>iti manyante | tathā ca ni­tya­bhā­va­nā­yāṃ grahaḥ, a­ni­tya­tve ca dveṣa i­tyu­bha­ya­pa­ri­hā­rā­rtha­ma­ne­kā­nta­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="155,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,14</span>vanā iti, evaṃ sa­dā­di­ṣva­pi yojyam | pratyakṣaṃ ca svadeśa — kāla — kā­ra­ṇā­dhā­ra­ta­yā sattvam <lb n="155,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,15</span>pa­ra­de­śā­di­ṣva­sa­ttva­mi­tyu­bha­ya­rū­pa­tā | tathā, gha­ṭā­di­rmṛ­dā­di­rū­pa­ta­yā nityaḥ sa­rvā­va­sthā­sū­pa­la­mbhā­t­, <lb n="155,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,16</span>gha­ṭā­di­rū­pa­ta­yā cā­ni­tya­sta­da­pā­yā­t­, e­va­mā­tmā­pyā­tmā­di­rū­pa­ta­yā nityaḥ sarvadā sa­dbhā­vā­t­, <lb n="155,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,17</span>su­khā­di­pa­ryā­ya­rū­pa­ta­yā cā­ni­tya­sta­dvi­nā­śā­t | evaṃ sarvatra sva­kā­rye­ṣu ka­rtṛ­tva­m kā­ryā­nta­re­ṣu cākartṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="155,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,18</span>tva­mi­tyū­hya­m sva­śa­bdā­bhi­dhe­ya­tva­m śa­bdā­nta­rā­na­bhi­dhe­ya­tvaṃ ceti | </p>
          <p n="a_666" rend="justify"><lb n="155,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,19</span>ta­de­ta­da­sā­mpra­ta­m­, mi­thyā­jñā­na­sya niḥ­śre­ya­sa­kā­ra­ṇa­tve­na pra­ti­ṣe­dhā­t | a­ne­kā­nta­jñā­naṃ ca mi­thyai­va­, <lb n="155,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,20</span>bā­dha­ko­pa­pa­tteḥ | tathāhi — ni­tyā­ni­tya­tva­yo­rvi­dhi­pra­ti­ṣe­dha­rū­pa­tvā­da­bhi­nne dharmiṇi abhāvaḥ | evaṃ <lb n="155,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,21</span>sa­da­sa­ttvā­de­ra­pī­ti | yaccedam ‘­gha­ṭā­di­rmṛ­dā­di­rū­pa­ta­yā nityaḥ’ iti, a­sa­de­ta­t­; mṛ­drū­pa­tā­yā­sta­to­'<span type="hard-break">- </span><lb n="155,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,22</span>rthā­nta­ra­tvā­t | tathāhi — gha­ṭā­da­rthā­nta­raṃ mṛ­drū­pa­tā mṛttvaṃ sā­mā­nya­m­, tasya tu nityatve na ghaṭasya <lb n="155,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,23</span>ta­thā­bhā­va­sta­to­'­nya­tvā­t­; ghaṭasya tu kā­ra­ṇā­d vi­la­yo­pa­la­bdhe­ra­ni­tya­tva­me­va | yaccedam ‘­sva­de­śā­di­ṣu <lb n="155,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,24</span>sattvaṃ pa­ra­de­śā­di­ṣva­sa­ttva­m­’ ta­di­ṣya­ta eva, i­ta­re­ta­rā­bhā­va­syā­bhyu­pa­ga­mā­t | tathāhi — i­ta­ra­smi­n <lb n="155,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,25</span>de­śā­dā­vi­ta­ra­sya gha­ṭa­syā­bhā­vo nā­nu­tpa­tti­rna pra­dhvaṃ­saḥ­, tatra tasya sa­rva­dā­'­sa­ttvā­t | dvairūpye tu svade<span type="hard-break">- </span><lb n="155,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,26</span>śā­di­ṣva­pya­nu­pa­la­mbha­pra­sa­ṅgaḥ | e­va­mā­tma­no­'­pi ni­tya­tva­me­va­, sukha — duḥ­khā­de­sta­dgu­ṇa­tve­na ta­to­'­rthā­nta­ra­sya <lb n="155,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,27</span>vi­nā­śe­'­pya­vi­nā­śā­t | ‘kāryāntareṣu cā­ka­rtṛ­tva­m­’ na pra­ti­ṣi­dhya­te | tathāhi — yad ya­syā­nva­ya — <lb n="155,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,28</span>vya­ti­re­kā­bhyā­mu­tpa­ttau vyā­pri­ya­ta i­tyu­pa­la­bdhaṃ tat tasya kāraṇaṃ nā­nya­sye­tya­bhyu­pa­ga­mya­ta eva | evaṃ <lb n="155,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,29</span>śa­bdā­na­bhi­dhe­ya­tve­'­pi ‘na sarvaṃ sa­rva­śa­bdā­bhi­dhe­ya­m­’ i­tya­bhyu­pa­ga­mā­t | na cā­ne­kā­nta­bhā­va­nā­to viśiṣṭa<span type="hard-break">- </span><lb n="155,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,30</span>śa­rī­rā­di­lā­bhe­'­sti pra­ti­ba­ndhaḥ | na co­tpa­tti­dha­rma­ṇāṃ śa­rī­rā­dī­nā­ma­kṣa­ya­tvaṃ nyāyyam | tathā, muktā<span type="hard-break">- </span><lb n="155,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,31</span>va­pya­ne­kā­nto na vyā­va­rtta­ta iti mukto na mu­kta­śce­ti syāt | evaṃ ca sati sa eva muktaḥ saṃsārī <lb n="155,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,32</span>ceti pra­sa­kta­m | e­va­ma­ne­kā­nte­'­pya­ne­kā­ntā­bhyu­pa­ga­mo dū­ṣa­ṇa­m­, vastunaḥ sa­da­sa­drū­pa­tā­'­ne­kā­ntaḥ­, tasyāne<span type="hard-break">- </span><lb n="155,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,33</span>kā­ntā­bhyu­pa­ga­me rū­pā­nta­ra­ma­pi pra­sa­kta­m | evaṃ ni­tyā­ni­tya­rū­pa­tā­vya­ti­ri­ktaṃ ca rū­pā­nta­ra­mi­tyā­di vācyam | </p>
          <p n="a_667" rend="justify"><lb n="155,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,34</span>anye tu “­ā­tmai­ka­tva­jñā­nā­t pa­ra­mā­tma­ni layaḥ saṃ­pa­dya­te iti bruvate | tathāhi — ātmaiva pa­ra­mā­rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="155,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,35</span>san, ta­to­'­nye­ṣāṃ bhede pra­mā­ṇā­bhā­vā­t­; pratyakṣaṃ hi pa­dā­rthā­nāṃ sa­dbhā­va­grā­ha­ka­me­va na bhedasya i­tya­vi­dyā<span type="hard-break">- </span><lb n="155,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,36</span>sa­mā­ro­pi­ta evāyaṃ bhedaḥ” iti ma­nya­nte­, ta­da­pya­sa­t­; ā­tmai­ka­tva­jñā­na­sya mi­thyā­rū­pa­ta­yā <lb n="155,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,37</span>niḥ­śre­ya­sa­sā­dha­ka­tvā­nu­pa­pa­tteḥ­, mithyātvaṃ cā­tmā­dhi­kā­ra eva vakṣyāmaḥ | evaṃ śa­bdā­dvai­ta­jñā­na­ma­pi <lb n="155,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,38</span>mi­thyā­rū­pa­ta­yā na niḥ­śre­ya­sa­sā­dha­na­mi­ti dra­ṣṭa­vya­m | yathā caiteṣāṃ mi­thyā­rū­pa­tā tathā pra­ti­pā­da<span type="hard-break">- </span><lb n="155,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,39</span>yiṣyāmaḥ | ta­nnā­nu­pa­ma­su­khā­va­sthā­nta­ra­prā­pti­la­kṣa­ṇā­tma­sva­rū­paṃ muktiḥ, ta­tsa­dbhā­ve bā­dha­ka­pra­mā­ṇa­pra­da<span type="hard-break">- </span><lb n="155,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 155,40</span>rśa­nā­t­; vi­śe­ṣa­gu­ṇo­cche­da­vi­śi­ṣṭā­tma­sva­rū­pa­mu­kti­sa­dbhā­ve ca pra­da­rśi­taṃ pra­mā­ṇa­mi­ti || <pb n="156" ana="53 lines"/></p>
          <p n="a_669" rend="justify"><lb n="156,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,02</span>atra pra­ti­vi­dhī­ya­te — yat tā­va­du­kta­m ‘­na­vā­nā­mā­tma­vi­śe­ṣa­gu­ṇā­nāṃ saṃ­tā­no­'­tya­nta­mu­cchi­dya­te­, santā<span type="hard-break">- </span><lb n="156,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,03</span>na­tvā­t­’ iti, atra bu­ddhyā­di­vi­śe­ṣa­gu­ṇā­nāṃ prāk pratiṣiddhatvāt ta­tsa­ntā­na­syā­bhā­vā­dā­śra­yā­si­ddho<span type="hard-break">- </span><lb n="156,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,04</span>hetuḥ | tathā, bu­ddhyā­dī­nāṃ vi­śe­ṣa­gu­ṇā­nāṃ pareṇa sva­saṃ­vi­di­ta­tve­nā­na­bhyu­pa­ga­mā­d jñā­nā­nta­ra­grā­hyatve vā'na<span type="hard-break">- </span><lb n="156,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,05</span>va­sthā­di­do­ṣa­pra­sa­kte­ra­ve­dya­tva­mi­tya­jñā­ta­sya sa­ttvā­si­ddheḥ pu­na­ra­pyā­śra­yā­si­ddhaḥ ‘­sa­ntā­na­tvā­t­’ iti hetuḥ | </p>
          <p n="a_670" rend="justify"><lb n="156,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,06</span>kiñca, sa­ntā­na­tvaṃ he­tu­tve­no­pā­dī­ya­mā­naṃ yadi sā­mā­nya­ma­bhi­pre­taṃ tadā bu­ddhyā­di­vi­śe­ṣa­gu­ṇe­ṣu <lb n="156,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,07</span>pradīpe ca te­jo­dra­vye sa­ttā­sā­mā­nya­vya­ti­re­ke­ṇā­pa­ra­sā­mā­nya­syā­saṃ­bha­vā­t sva­rū­pā­si­ddhaḥ | sa­ttā­sā­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="156,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,08</span>nya­rū­pa­tve vā sa­ntā­na­tva­sya ‘sat sat’ iti pra­tya­ya­he­tu­tva­me­va syāt, na punaḥ sa­ntā­na­pra­tya­ya­he­tu­tva­m­; <lb n="156,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,09</span>anyathā dravya — guṇa — ka­rma­sva­rū­pā­de­va ‘sat sat’ iti pra­tya­ya­saṃ­bha­vā­t sa­ttā­pa­ri­ka­lpa­nā­vai­ya­rthya­m | <lb n="156,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,10</span>atha vi­śe­ṣa­gu­ṇā­śri­tā jātiḥ sa­ntā­na­tvaṃ he­tu­tve­no­pa­nya­sta­m tadā dra­vya­vi­śe­ṣe pra­dī­pa­la­kṣa­ṇe <lb n="156,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,11</span>sā­dha­rmya­dṛ­ṣṭā­nte ta­syā­sa­mbha­vā­t sā­dha­na­vi­ka­lo dṛṣṭāntaḥ | na ca sa­ttā­di­la­kṣa­ṇaṃ sā­mā­nya­me­kaṃ <lb n="156,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,12</span>svā­dhā­ra­sa­rva­ga­taṃ vā pra­ti­vā­di­naḥ pra­si­ddha­mi­ti pra­ti­vā­dya­si­ddho hetuḥ | na ca sa­ntā­na­tvaṃ sāmānyaṃ <lb n="156,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,13</span>vyāptyā bu­ddhyā­di­ṣu vṛ­tti­ma­t si­ddha­m­, tadvṛtteḥ sa­ma­vā­ya­sya ni­ṣi­ddha­tvā­t­; ta­tsa­ttve­'­pi ta­dba­lā­t <lb n="156,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,14</span>sa­ntā­na­tva­sya bu­ddhyā­di­sa­mba­ndhi­tve tasya sa­rva­trā­vi­śe­ṣā­dā­kā­śā­di­ṣva­pi nityeṣu sa­ntā­na­tva­sya vṛttera<span type="hard-break">- </span><lb n="156,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,15</span>nai­kā­nti­ka­tva­m | na ca sa­ma­vā­ya­syā­vi­śe­ṣe­'­pi sa­ma­vā­yino­rvi­śe­ṣā­t sa­ntā­na­tvaṃ bu­ddhyā­di­ṣve­va varttate <lb n="156,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,16</span>nā­kā­śā­di­ṣvi­ti vaktuṃ yu­kta­m­, i­ta­re­ta­rā­śra­ya­pra­sa­kteḥ — siddhe hi sa­ntā­na­tva­syā­kā­śā­di­vya­va­cche­de­na <lb n="156,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,17</span>bu­ddhyā­di­vṛ­tti­tve vi­śe­ṣa­tva­si­ddhiḥ­, ta­tsi­ddhe­ścā­nya­pa­ri­hā­re­ṇa ta­dvṛ­tti­tva­si­ddhi­ri­tī­ta­re­ta­rā­śra­ya­tva­m | <lb n="156,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,18</span>api ca, yadi sa­ma­vā­ya­sya sa­rva­trā­vi­śe­ṣe­'­pi bu­ddhyā­di­vi­śe­ṣa­gu­ṇa — sa­ntā­na­tva­yoḥ pra­ti­ni­ya­tā­dhā­rā­dhe <lb n="156,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,19</span>ya­rū­pa­tā si­ddhi­mā­sā­da­ya­ti tadā vyarthaḥ sa­ma­vā­yā­bhyu­pa­ga­maḥ­, ta­dvya­ti­re­ke­ṇā­pi ta­yo­sta­drū­pa­tā­si­ddheḥ | </p>
          <p n="a_671" rend="justify"><lb n="156,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,20</span>atha pra­mā­ṇa­pa­ri­dṛ­ṣṭa­tvā­t sa­ma­vā­ya­syā­bhyu­pa­ga­maḥ na punaḥ sa­ma­vā­yi­vi­śe­ṣa­rū­pa­tā­'­nya­thā­'<span type="hard-break">- </span><lb n="156,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,21</span>nu­pa­pa­tteḥ­, a­sa­de­ta­t­; ta­dgrā­ha­ka­pra­mā­ṇa­syai­vā­bhā­vā­t | tathāhi — sa sa­rva­sa­ma­vā­yya­nu­ga­tai­ka­sva­bhā­vo <lb n="156,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,22</span>vā­'­bhyu­pa­ga­mye­ta­, ta­dvyā­vṛ­tta­sva­bhā­vo vā ? na tāvat ta­dvyā­vṛ­tta­sva­bhā­vaḥ sa­ma­vā­yaḥ­, sarvato vyāvṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="156,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,23</span>tta­sva­bhā­va­syā­nyā­sa­mba­ndhi­tve­na nī­la­sva­rū­pa­va­t sa­ma­vā­yatvā­nu­pa­pa­tteḥ | nāpi ta­da­nu­ga­tai­ka­sva­bhā­vaḥ­, <lb n="156,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,24</span>sā­mā­nya­va­t ta­tsa­ma­vā­ya­tvā­yo­gā­t — nityasya sa­to­'­ne­ka­tra­vṛ­tteḥ sā­mā­nya­sya pareṇa sa­ma­vā­ya­tvā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="156,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,25</span>bhyu­pa­ga­mā­t | na ca sa­ma­vā­ya­sva­rū­pa­syā­pi grā­ha­ka­tve­na ni­rvi­ka­lpa­kaṃ sa­vi­ka­lpa­kaṃ vā­'­dhya­kṣaṃ pra­va­rtta­te <lb n="156,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,26</span>kimuta ta­syā­ne­ka­sa­ma­vā­yya­nu­ga­tai­kata­dvi­śe­ṣa­rū­pa­sya­, ta­da­gra­ha­ṇe ta­da­nu­ga­tai­ka­rū­pa­syā­pi a­pra­ti­bhā­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="156,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,27</span>nāditi sā­mā­nya­pra­ti­ṣe­dha­pra­stā­ve pra­ti­pā­di­tatvāt | nāpi tatra pra­tya­kṣā­pra­vṛ­ttau ta­tpū­rva­ka­syā­nu­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="156,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,28</span>nasyāpi pravṛttiḥ | </p>
          <p n="a_672" rend="justify"><lb n="156,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,29</span>atha sa­mba­ndha­tve­nā­sā­va­dhya­va­sī­ya­te­, ta­da­yu­kta­m­; yataḥ kiṃ ‘­sa­mba­ndhaḥ­’ iti bu­ddhyā­'­dhya­va­sī­ya­te­, <lb n="156,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,30</span>ā­ho­svi­d ‘­i­ha­’ iti buddhyā, uta ‘­sa­ma­vā­yaḥ­’ iti pratītyā ? </p>
          <p n="a_673" rend="justify"><lb n="156,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,31</span>tad yadi sa­mba­ndha­bu­ddhyā tadā va­kta­vya­m — ko'yaṃ sambandhaḥ ? kiṃ sa­mba­ndha­tva­jā­ti­yu­ktaḥ­, āho<span type="hard-break">- </span><lb n="156,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,32</span>svi­da­ne­ko­pā­dā­na­ja­ni­taḥ­, a­ne­kā­śri­to vā, sa­mba­ndha­bu­ddhi­vi­ṣa­yo vā, sa­mba­ndha­bu­ddhyu­tpā­da­ko vā ? <lb n="156,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,33</span>tad yadi sa­mba­ndha­tva­jā­ti­yu­ktaḥ sa na yuktaḥ, sa­ma­vā­yā­sa­mba­ndha­tva­pra­sa­ṅgā­t | a­thā­ne­ko­pā­dā­na­ja­ni­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="156,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,34</span>stadā gha­ṭā­de­ra­pi sa­mba­ndha­tva­pra­sa­ṅgaḥ | a­thā­ne­kā­śri­ta­sta­dā gha­ṭa­jā­tyādau sa­mba­ndha­tva­pra­sa­ṅgaḥ | atha <lb n="156,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,35</span>sa­mba­ndha­bu­ddhyu­tpā­da­ka­sta­dā lo­ca­nā­de­ra­pi sa­mba­ndha­tva­pra­sa­ktiḥ | atha sa­mba­ndha­bu­ddhya­va­se­ya­sta­dā ghaṭā<span type="hard-break">- </span><lb n="156,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,36</span>diṣvapi sa­mba­ndha­śa­bda­vyu­tpā­da­ne sa­mba­ndha­jñā­na­vi­ṣa­ya­tve sa­mba­ndha­tva­pra­sa­ṅgaḥ­; tathā, sa­mba­ndhe­ta­ra­yo­re­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="156,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,37</span>jñā­na­vi­ṣa­ya­tve i­ta­ra­sya sa­mba­ndha­rū­pa­tā­pra­sa­ktiḥ | atha sa­mba­ndhā­kā­raḥ­, sa­mba­ndhaḥ­, saṃyo­gā­bhe­da­pra­sa­ṅgaḥ­; <lb n="156,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,38</span>atrā­nta­rā­kā­ra­bhe­da­śca na bhe­da­kaḥ­, ta­syā­'­pra­si­ddheḥ | </p>
          <p n="a_674" rend="justify"><lb n="156,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,39</span>a­the­ha­bu­ddhyā­'­va­se­yaḥ sa­ma­vā­yaḥ­, na; i­ha­bu­ddhe­ra­dhi­ka­ra­ṇā­dhya­va­sā­ya­rū­pa­tvā­t | na cā­nya­smi­nnā­kā­re <lb n="156,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 156,40</span>pra­tī­ya­mā­ne­'­nyā­kā­ro­'­rthaḥ ka­lpa­yi­tuṃ yuktaḥ, a­ti­pra­sa­ṅgā­t | <pb n="157" ana="47 lines"/></p>
          <p n="a_675" rend="justify"><lb n="157,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,01</span>atha sa­ma­vā­ya­bu­ddhyā sa­ma­vā­yaḥ pra­tī­ya­ta i­tya­bhyu­pa­ga­maḥ­, so­pya­nu­pa­pa­nnaḥ­; sa­ma­vā­ya­bu­ddhe­ra­nu­pa­pa­tteḥ­; <lb n="157,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,02</span>na hi ‘ete ta­nta­vaḥ­, ayaṃ paṭaḥ, ayaṃ sa­ma­vā­yaḥ­’ iti pa­ra­spa­ra­vi­vi­ktaṃ tritayaṃ ba­hi­rgrā­hyā­kā­ra­ta­yā <lb n="157,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,03</span>ka­syāṃ­ci­t pra­tī­tā­vu­dbhā­ti ta­thā­nu­bha­vā­bhā­vā­t | </p>
          <p n="a_676" rend="justify"><lb n="157,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,04</span>a­thā­nu­mā­ne­na pra­tī­ya­te­, a­yu­kta­me­ta­t­; pra­tya­kṣā­bhā­ve ta­tpū­rva­ka­syā­nu­mā­na­syā­pya­vṛ­tteḥ | sāmānya<span type="hard-break">- </span><lb n="157,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,05</span>to­dṛ­ṣṭa­ma­pi nātra vastuni pra­va­rtta­te­, ta­tpra­bha­va­kā­ryā­nu­pa­la­bdheḥ | na ca i­ha­bu­ddhi­re­va sa­ma­vā­ya­jñā­pi­kā — <lb n="157,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,06</span>‘iha tantuṣu paṭaḥ’ iti pratyayaḥ sa­mba­ndha­ni­mi­ttaḥ­, a­bā­dhi­te­ha­pra­tya­ya­tvā­t­, ‘iha kuṇḍe dadhi’ iti <lb n="157,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,07</span>pra­tya­ya­va­t iti, vi­ka­lpā­nu­pa­pa­tteḥ | tathāhi — kiṃ ni­mi­tta­mā­tra­ma­ne­na pra­tī­ya­te­, uta sambandhaḥ ? yadi <lb n="157,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,08</span>ni­mi­tta­mā­traṃ tadā si­ddha­sā­dhya­tā | atha sa­mba­ndhaḥ­, sa saṃ­yo­gaḥ­, sa­ma­vā­yo vā ? saṃ­yo­ga­pra­ti­pa­ttā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="157,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,09</span>bhyu­pa­ga­ma­bā­dhā | sa­ma­vā­yā­nu­mā­ne sa­mba­ndha­vya­ti­re­kaḥ | na cānyasya sambandhe sa­tya­nya­sya ga­ma­ka­tva­m­, <lb n="157,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,10</span>a­ti­pra­sa­ṅgā­t | nahi de­va­da­tte­ndri­ya — gha­ṭa­sa­mba­ndhe ya­jña­da­tte­ndri­yaṃ rū­pā­di­ka­ma­rthaṃ ka­ra­ṇa­tvā­t pra­kā­śa­ya­d <lb n="157,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,11</span>dṛṣṭam | tanna sa­ma­vā­yaḥ ka­sya­ci­t pra­mā­ṇa­sya gocaraḥ | na ca tasya sa­ma­vā­yi­bhyā­ma­sa­mba­ddha­sya sambandha<span type="hard-break">- </span><lb n="157,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,12</span>rūpatā | na ca ta­tsa­mba­ndha­ni­mi­tto­'­pa­raḥ sa­ma­vā­yo­'­bhyu­pa­ga­mya­te­; a­bhyu­pa­ga­me vā­'­na­va­sthā­pra­sa­ṅgaḥ | <lb n="157,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,13</span>vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­bhā­va­syā­pi ta­tsa­mba­ndha­ni­mi­tta­sya sa­mba­ndhā­bhyu­pa­ga­me­'­na­va­sthā­di­kaṃ dūṣaṇaṃ sa­mā­na­m | <lb n="157,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,14</span>na cā­sa­mba­ndha­syā­pi tasya sa­mba­ndha­rū­pa­tvā­da­pa­ra­pa­dā­rtha­sa­mba­ndha­ka­tva­mi­ti vā­cya­m­, vi­hi­to­tta­ra­tvāt | <lb n="157,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,15</span>na ca sa­ma­vā­ya­syā­nya­sya vā e­kā­nta­ni­tya­sya kā­rya­ja­na­ka­tvaṃ sa­mbha­va­ti­, nitye krama — yau­ga­pa­dyā­bhyā­ma­rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="157,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,16</span>kri­yā­vi­ro­dha­sya pra­ti­pā­da­yi­ṣya­mā­ṇa­tvā­t | na ca ta­da­bhā­ve pa­dā­rthā­nāṃ sa­ttva­m­, sa­ttā­sa­mba­ndhi­tve­na <lb n="157,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,17</span>tasya niṣiddhatvā­nni­ṣe­tsya­mā­na­tvā­cca | tadevaṃ sa­ma­vā­ya­syā­bhā­vā­t sa­ntā­na­tvaṃ bu­ddhyā­di­sa­ntā­ne­ṣu na <lb n="157,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,18</span>vṛ­tti­ma­t si­ddha­mi­ti sa­ntā­na­tva­la­kṣa­ṇo hetuḥ kathaṃ nā­'­si­ddhaḥ ? </p>
          <p n="a_677" rend="justify"><lb n="157,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,19</span>a­tho­pā­dā­no­pā­de­ya­bhū­ta­bu­ddhyā­di­la­kṣa­ṇaṃ pra­vā­ha­rū­pa­me­va sa­ntā­na­tvaṃ he­tu­tve­na vi­va­kṣi­ta­m­; nanvevaṃ <lb n="157,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,20</span>tasya ta­thā­bhū­ta­syā­nya­trā­na­nu­vṛ­tte­ra­sā­dhā­ra­ṇā­nai­kā­nti­ka­tva­m a­bhyu­pa­ga­ma­vi­ro­dha­śca | na hi pareṇa <lb n="157,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,21</span>bu­ddhi­kṣa­ṇo­pā­dā­no­'­pa­raḥ sarva eva bu­ddhi­kṣa­ṇo­'­bhyu­pa­ga­mya­te e­ka­sa­ntā­na­pa­ti­taḥ | ta­thā­bhyu­pa­ga­me vā <lb n="157,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,22</span>muktā­va­sthā­yā­ma­pi pū­rva­pū­rva­bu­ddhyu­pā­dā­na­kṣa­ṇā­du­tta­ro­tta­ro­pā­de­ya­bu­ddhi­kṣa­ṇa­sya saṃ­bha­vā­nna bu­ddhi­sa­ntā­na­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="157,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,23</span>tya­nto­cche­daḥ sādhyaḥ sa­mbha­va­ti­, ya­tho­kta­he­tu­sa­dbhā­va­bā­dhi­ta­tvā­t | </p>
          <p n="a_678" rend="justify"><lb n="157,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,24</span>atha pū­rvā­pa­ra­sa­mā­na­jā­tī­ya­kṣa­ṇa­pra­vā­ha­mā­traṃ sa­ntā­na­tvaṃ te­nā­ya­ma­do­ṣaḥ­; na­nve­va­ma­pi he­to­ra­sā<span type="hard-break">- </span><lb n="157,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,25</span>dhā­ra­ṇa­tvaṃ ta­da­va­stha­m | na­hye­ka­sa­ntā­na­rū­pa­ma­nyā­nu­yā­yi­, vya­kte­rvya­ktya­nta­rā­na­nu­ga­mā­t­; a­nu­ga­me vā <lb n="157,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,26</span>sā­mā­nya­pa­kṣa­bhā­vī pūrvokto do­ṣa­sta­da­va­sthaḥ­; a­nai­kā­nti­ka­śca pā­ka­ja­pa­ra­mā­ṇu­rū­pā­di­bhiḥ ta­thā­vi­dha<span type="hard-break">- </span><lb n="157,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,27</span>sa­ntā­na­tva­sya tatra sa­dbhā­ve­'­pya­tya­nto­cche­dā­bhā­vā­t | api ca, sa­ntā­na­tva­ma­pi bha­vi­ṣya­ti atyantā<span type="hard-break">- </span><lb n="157,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,28</span>nu­cche­da­śce­ti vi­pa­rya­ye he­to­rbā­dha­ka­pra­mā­ṇā­bhā­ve­na sa­ndi­gdha­vi­pa­kṣa­vyā­vṛ­tti­ka­tvā­da­nai­kā­nti­kaḥ | <lb n="157,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,29</span>vi­pa­kṣe­'­da­rśa­naṃ ca he­to­rbā­dha­kaṃ pramāṇaṃ prāgeva pra­ti­kṣi­pta­m | </p>
          <p n="a_679" rend="justify"><lb n="157,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,30</span>vi­ru­ddha­ścā­yaṃ hetuḥ, śabda — buddhi — pra­dī­pā­di­ṣva­pya­tya­ntā­nu­cche­da­va­tsve­va sa­ntā­na­tva­sya bhāvāt | <lb n="157,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,31</span>na hye­kā­nta­ni­tye­ṣvi­vā­ni­tye­ṣva­pya­rtha­kri­yā­kā­ri­tva­la­kṣa­ṇaṃ sattvaṃ sa­mbha­va­tī­ti pra­ti­pā­da­yi­ṣya­mā­ṇa­tvā­t | <lb n="157,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,32</span>na ca pra­dī­pā­dī­nā­mu­tta­raḥ pa­ri­ṇā­mo na pratyakṣaḥ i­tye­tā­va­tā ‘te tathā na santi’ iti vya­va­sthā­pa­yi­tuṃ <lb n="157,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,33</span>śa­kya­m­; anyathā pa­ra­mā­ṇū­nā­ma­pi pā­ri­mā­ṇḍa­lya­gu­ṇā­dhā­ra­ta­yā pra­tya­kṣa­to­'­pra­ti­pa­tte­sta­drū­pa­ta­yā­'­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="157,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,34</span>ttva­pra­sa­ṅgaḥ | atha teṣāṃ ta­drū­pa­ta­yā­'­nu­mā­nā­t pra­ti­pa­tte­rnā­yaṃ doṣaḥ; nanu sā a­nu­mā­nā­t pra­ti­pa­ttiḥ <lb n="157,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,35</span>pra­kṛ­te­'­pi tulyā | yathā hi sthū­la­kā­rya­pra­ti­pa­tti­sta­da­pa­ra­sū­kṣma­kā­ra­ṇa­ma­nta­re­ṇā­'­sa­mbha­vi­nī pa­ra­mā­ṇu­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="157,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,36</span>ttā­ma­va­bo­dha­ya­ti tathā ma­dhya­sthi­ti­da­rśa­naṃ pū­rvā­pa­ra­ko­ṭi­sthi­ti­ma­nta­re­ṇā­sa­mbha­vi tāṃ sā­dha­ya­tī­ti prati<span type="hard-break">- </span><lb n="157,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,37</span>pā­da­yi­ṣya­te | na ca dhva­sta­syā­pi pra­dī­pa­sya vi­kā­rā­nta­re­ṇa sthi­tya­bhyu­pa­ga­me pratyakṣabādhā, vāristhe <lb n="157,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,38</span>tejasi bhā­sva­ra­rū­pā­bhyu­pa­ga­me­'­pi ta­dbā­dho­pa­pa­tteḥ | a­tho­ṣṇa­spa­rśa­sya bhā­sva­ra­rū­pā­dhi­ka­ra­ṇa­te­jo­dra­vyā<span type="hard-break">- </span><lb n="157,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,39</span>bhā­ve­'­sa­mbha­vā­da­nu­dbhū­ta­sya tatra pa­ri­ka­lpa­na­ma­nu­mā­na­ta­sta­rhi pra­dī­pā­de­ra­pya­nu­pā­dā­no­tpa­tti­va­nna santati<span type="hard-break">- </span><lb n="157,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,40</span>vi­pa­ttya­bhā­va­ma­nta­re­ṇa vipattiḥ sa­mbha­va­tī­tya­nu­mā­na­taḥ kiṃ na kalpyate ta­tsa­nta­tya­nu­cche­daḥ anyathā <lb n="157,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,41</span>sa­ntā­na­ca­ra­ma­kṣa­ṇa­sya kṣa­ṇā­nta­rā­ja­na­ka­tve­nā­sa­ttve pū­rva­pū­rva­kṣa­ṇā­nā­ma­pi tattvānna vi­va­kṣi­ta­kṣa­ṇa­syā­pi <lb n="157,42"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 157,42</span>sa­ttva­mi­ti pra­dī­pā­de­rdṛ­ṣṭā­nta­sya bu­ddhyā­di­sā­dhya­dha­rmi­ṇa­ścā­bhā­va iti nā­nu­mā­na­pra­vṛ­ttiḥ syāt ? tasmā<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="158" ana="50 lines"/><lb n="158,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,01</span>cchabda — buddhi — pra­dī­pā­dī­nā­ma­pi sattve nātyantiko vyu­cche­do­'­bhyu­pa­ga­nta­vyaḥ — anyathā vi­va­kṣi­ta­kṣa­ṇe­'­pi <lb n="158,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,02</span>sa­ttvā­bhā­vaḥ — iti sa­rva­trā­tya­ntā­nu­cche­da­va­tye­va sa­ntā­na­tva­la­kṣa­ṇo he­tu­rva­rtta­ta iti kathaṃ na viruddhaḥ ? </p>
          <p n="a_680" rend="justify"><lb n="158,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,03</span>vi­pa­rī­tā­rtho­pa­sthā­pa­ka­syā­nu­mā­nā­nta­ra­sya sa­dbhā­vā­da­nu­mā­na­bā­dhi­taḥ pakṣaḥ, hetorvā kā­lā­tya­yā­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="158,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,04</span>di­ṣṭa­tva­m | yathā cā­nu­mā­na­sya pa­kṣa­bā­dha­ka­tva­m a­nu­mā­na­bā­dhi­ta­pa­kṣa­ni­rde­śā­na­nta­raṃ pra­yu­kta­tve­na hetorvā <lb n="158,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,05</span>kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭa­tvaṃ ta­thā­'­sa­kṛ­t pra­ti­pā­di­ta­mi­ti na pu­na­ru­cya­te | </p>
          <p n="a_681" rend="justify"><lb n="158,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,06</span>atha kiṃ ta­da­nu­mā­naṃ pra­kṛ­ta­pra­ti­jñā­yā bādhakaṃ ye­nā­trā­ya­mu­kta­do­ṣaḥ syāt ? u­cya­te­, pū­rvā­pa­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="158,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,07</span>sva­bhā­va­pa­ri­hā­rā­vā­pti­la­kṣa­ṇa­pa­ri­ṇā­ma­vā­n śabda — buddhi — pra­dī­pā­di­ko­'­rthaḥ­, sattvāt kṛ­ta­ka­tvā­dvā­, <lb n="158,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,08</span>yāvān kaścit bhāvasvabhāvaḥ sa sarvaḥ tā­dṛ­śa­bhā­vasva­bhā­va­vi­va­rta­ma­nta­re­ṇa na sa­mbha­va­ti — <lb n="158,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,09</span>tathāhi — na tāvat kṣa­ṇi­ka­sya ni­ra­nva­ya­vi­nā­śi­naḥ sa­ttva­sa­mbha­vo­'­sti­, svā­kā­rā­nu­kā­ri jñāna<span type="hard-break">- </span><lb n="158,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,10</span>manyadvā kā­ryā­nta­ra­ma­prā­pyā­'­'­tmā­na­m saṃ­ha­ra­taḥ sa­ka­la­śa­kti­vi­ra­hi­ta­sya vyo­ma­ku­su­mā­de­ri­va sattvā — <lb n="158,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,11</span>nu­pa­pa­tteḥ | tā­dṛ­śa­sya nahi kā­rya­kā­la­prā­ptiḥ­, kṣa­ṇa­bha­ṅga­bha­ṅga­pra­sa­kteḥ | nāpi pha­la­sa­ma­ya­mā­tmā­na­ma­prā­pa­ya­ta­sta<span type="hard-break">- </span><lb n="158,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,12</span>jja­na­na­sā­ma­rthyaṃ ci­ra­ta­ra­vi­na­ṣṭa­sye­va sa­mbha­va­ti | na ca sa­ma­na­nta­ra­bhā­vi­naḥ kā­rya­syo­tpā­da­ne kāraṇaṃ svasattā<span type="hard-break">- </span><lb n="158,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,13</span>kāla eva sā­ma­rthya­mā­pno­ti­, kā­rya­kā­le tasya svabhāva vi­śe­ṣā­t tataḥ prāgapi kā­ryo­tpa­tti<span type="hard-break">- </span><lb n="158,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,14</span>pra­sa­ṅgā­t | tasmin sa­tya­bha­va­nna­sa­ti sva­ya­me­va bhavan ayaṃ bhāvaḥ ta­tkā­rya­vya­pa­de­śa­ma­pi na la­bha­te­; <lb n="158,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,15</span>na hi samarthe kāraṇe prā­du­rbhā­va­ma­prā­pnu­va­t kā­rya­mi­ta­ra­dvā kā­ra­ṇa­m a­ti­pra­sa­ṅgā­t | na ca sa­ma­na­nta­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="158,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,16</span>bhā­va­vi­śe­ṣamātreṇa ta­tkā­rya­tvaṃ yu­kta­m­, sa­ma­na­nta­ra­pra­bha­va­tva­syai­vā­sa­mbha­vā­t — i­ta­re­ta­rā­śra­ya­pra­sa­kteḥ — iti <lb n="158,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,17</span>pra­ti­pā­di­ta­tvāt | </p>
          <p n="a_682" rend="justify"><lb n="158,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,18</span>u­pa­ca­ri­taṃ caivaṃ tasya kā­rya­tva­mi­ta­ra­sya ca kā­ra­ṇa­tvaṃ syāt a­kṣa­ṇi­ka­va­t | ta­tkā­ra­ṇa­bhā­ve <lb n="158,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,19</span>sa­tya­bha­va­ntaṃ prati punaḥ kā­ra­ṇa­sya bhā­vā­bhā­va­yo­rna ka­ści­dvi­śe­ṣaḥ ta­to­'­kṣa­ṇi­kā­di­va kṣa­ṇi­kā­da­pi <lb n="158,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,20</span>sa­ttvā­di­rva­stu­sva­bhā­vo vyā­va­rtta­ta eva | na hya­kṣa­ṇi­ke eva krama — yau­ga­pa­dyā­bhyā­ma­rtha­kri­yā­vi­ro­dhaḥ kiṃ tarhi <lb n="158,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,21</span>kṣa­ṇa­bha­ṅge­'­pi | tathāhi — na tāvat kārya<span type="hard-break">-</span>kā­ra­ṇa­yoḥ kramaḥ sa­mbha­va­ti­, kā­la­bhe­dā­t ja­nya­ja­na­ka­bhā­va­vi­ro<span type="hard-break">- </span><lb n="158,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,22</span>dhāt, ci­ra­ta­ro­pa­ra­to­tpa­nna­pi­tā­pu­tra­va­t | na hi tā­dṛ­śa­syā­pe­kṣā­pi sa­mbha­va­ti­, a­nā­dhe­yā­'­pra­he­yā­ti­śa<span type="hard-break">- </span><lb n="158,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,23</span>ya­tvā­t­, a­kṣa­ṇi­ka­va­t na hi ki­ñci­da­ti­śa­yaṃ tato nā­sā­da­yat bhā­vā­nta­ra­ma­pe­kṣa­te yataḥ kramaḥ syāt, <lb n="158,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,24</span>janya — ja­na­ka­yo­rā­dhe­ya­vi­śe­ṣa­tve­'­pi na kra­ma­sa­mbha­vaḥ­, kramiṇoḥ kā­la­bhe­dā­t ta­ttvā­nu­pa­pa­tteḥ | yau­ga­pa­dyaṃ tu <lb n="158,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,25</span>ta­yo­rhe­tu­pha­la­bhā­va­ta­yai­vā­sa­mbha­vi­, sa­mā­na­kā­la­yo­rhi na he­tu­pha­la­bhā­vaḥ sa­vye­ta­ra­go­vi­ṣā­ṇa­va­da­pe­kṣā­nu­pa­pa­tteḥ | </p>
          <p n="a_683" rend="justify"><lb n="158,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,26</span>ata eva kṛ­ta­ka­tvā­da­yo­'­pi hetavo va­stu­sva­bhā­vāḥ pa­ri­ṇā­mā­na­bhyu­pa­ga­ma­vā­di­nāṃ na sa­mbha­va­nti | <lb n="158,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,27</span>tathāhi — a­pe­kṣi­ta­pa­ra­vyā­pā­ro hi bhāvaḥ sva­bhā­va­ni­ṣpa­ttau kṛtaka u­cya­te­, sā ca pa­rā­pe­kṣā e­kā­nta­ni­tya<span type="hard-break">- </span><lb n="158,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,28</span>va­de­kā­ntā­'­ni­tye­'­pya­sa­mbha­vi­nī­; ta­da­pe­kṣā­kā­ra­ṇa­kṛ­ta­sva­bhā­va­vi­śe­ṣe­ṇa vi­va­kṣi­ta­va­stu­naḥ sa­mba­ndho­'­pi <lb n="158,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,29</span>nopapadyeta, sva­bhā­va­bhe­da­pra­sa­kteḥ | abhede vā­'­pe­kṣya­mā­ṇā­da­pe­kṣa­ka­sya sa­rva­thā­'­'­tma­ni­ṣpa­tti­pra­sa­ṅgā­t | ataḥ <lb n="158,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,30</span>sva­bhā­va­bhi­nna­yoḥ pra­tya­sta­mi­to­pa­kā­ryo­pa­kā­ra­ka­sva­bhā­va­yo­rbhā­va­yoḥ sa­mba­ndhā­nu­pa­pa­tteḥ ‘­a­sye­da­m­’ iti <lb n="158,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,31</span>vya­pa­de­śa­syā­nu­pa­pa­ttiḥ | yadi pu­na­ra­pe­kṣa­mā­ṇa­sya ta­da­pe­kṣya­mā­ṇe­na vya­ti­ri­kta­mu­pa­kā­rā­nta­raṃ kri­ye­ta­, tatsa<span type="hard-break">- </span><lb n="158,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,32</span>mba­ndha­vya­pa­de­śā­rthaṃ ta­trā­pyu­pa­kā­rā­nta­raṃ ka­lpa­nī­ya­mi­tya­na­va­sthā sa­ka­la­vyo­ma­ta­lā­va­la­mbi­nī pra­sa­jye­ta | <lb n="158,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,33</span>ta­smā­nni­tyā­'­ni­tya­pa­kṣa­yo­ra­rtha­kri­yā­la­kṣa­ṇaṃ sattvam kṛ­ta­ka­tvaṃ vā na sa­mbha­va­tī­ti yat kiñcit sat kṛtakaṃ <lb n="158,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,34</span>vā tat sarvaṃ pa­ri­ṇā­mi­, i­ta­ra­thā­'­ki­ñci­tka­ra­syā­va­stu­tva­pra­sa­ṅgā­nna­bha­sta­lā­ra­vi­ndri­nī­ku­su­ma­va­t — <lb n="158,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,35</span>san kṛtako vā śabda<span type="hard-break">-</span>buddhi<span type="hard-break">-</span>pra­dī­pā­di­ri­ti siddhaḥ pa­ri­ṇā­mī | sattvaṃ cā­rtha­kri­yā­kā­ri­tva­me­va­, <lb n="158,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,36</span>anyasya ni­ṣi­ddha­tvā­t­, ta­ccā­tya­nto­cche­da­va­tsu na sa­mbha­va­tye­va­, tato vyā­va­rtta­mā­no hetuḥ a­na­tya­nto­cche<span type="hard-break">- </span><lb n="158,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,37</span>da­va­tsve­va saṃ­bha­va­tī­ti kathaṃ na pra­kṛ­ta­he­tu­pa­kṣa­bā­dha­ka­tva­mā­śa­ṅka­nī­yaṃ pra­kṛ­ta­sā­dhya­sā­dha­ka­sya he­to­ra­ne­ka­do<span type="hard-break">- </span><lb n="158,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,38</span>ṣa­du­ṣṭa­tva­pra­ti­pā­da­nā­t ? </p>
          <p n="a_684" rend="justify"><lb n="158,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,39</span>na cā­sa­tpra­ti­pa­kṣa­tva­ma­pya­sya | tathāhi — ‘­bu­ddhyā­di­sa­ntā­no nā­tya­nto­cche­da­vā­n­, sa­rva­pra­mā­ṇā­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="158,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 158,40</span>pa­la­bhya­mā­na­ta­tho­cche­da­tvā­t­, yo hi sa­rva­pra­mā­ṇā­nu­pa­la­bhya­mā­na­ta­tho­cche­do na sa ta­ttve­no­pe­yaḥ­, yathā <pb n="159" ana="55 lines"/><lb n="159,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,01</span>pā­rthi­va­pa­ra­mā­ṇu­pā­ka­ja­rū­pā­di­sa­ntā­naḥ­, tathāca bu­ddhyā­di­sa­ntā­naḥ­, ta­smā­nnā­tya­nto­cche­da­vā­n­’ iti <lb n="159,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,02</span>kathaṃ na sa­tpra­ti­pa­kṣa­tvaṃ ‘­sa­ntā­na­tvā­t­’ i­tya­nu­mā­na­sya ? na ca pra­stu­tā­nu­mā­na­ta eva sa­ntā­no­cche­da­sya <lb n="159,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,03</span>pratītau sa­rva­pra­mā­ṇā­nu­pa­la­bhya­mā­na­ta­tho­cche­da­tva­ma­si­ddha­m­, sa­ntā­na­tva­sā­dha­na­sya sa­tpra­ti­pa­kṣa­tvā­t | <lb n="159,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,04</span>na cāsya pra­ti­pa­kṣa­sā­dha­na­sya pra­mā­ṇa­tve siddhe sa­ntā­na­tva­sā­dha­na­sya sa­tpra­ti­pa­kṣa­tva­m asya ca satpra<span type="hard-break">- </span><lb n="159,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,05</span>ti­pa­kṣa­tve vivakṣi­tā­nu­pa­la­bdheḥ pra­ti­pa­kṣa­sā­dha­na­sya pra­mā­ṇa­tva­mi­ti vā­cya­m­, bha­va­da­bhi­prā­ye­ṇa satpra<span type="hard-break">- </span><lb n="159,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,06</span>ti­pa­kṣa­tva­do­ṣa­syo­dbhā­va­nā­t­; pa­ra­mā­rtha­ta­stu ya­thā­'­yaṃ doṣo na bhavati tathā pra­ti­pā­di­ta­m prati<span type="hard-break">- </span><lb n="159,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,07</span>pā­da­yi­ṣya­te ca | sa­ntā­na­tva­he­to­stva­si­ddhā­'­nai­kā­nti­ka — vi­ru­ddha­tvā­nya­ta­ma­do­ṣa­du­ṣṭa­tve­nā­sā­dha­na­tva­m­, <lb n="159,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,08</span>tacca pra­ti­pā­di­tami­tya­la­ma­ti­pra­sa­ṅge­na­, di­ṅmā­tra­pra­da­rśa­na­pa­ra­tvā­t pra­yā­sa­sya | </p>
          <p n="a_685" rend="justify"><lb n="159,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,09</span>yacca ‘­ni­rhe­tu­ka­vi­nā­śa­pra­ti­ṣe­dhā­t sa­ntā­no­cche­de he­tu­rvā­cyaḥ­’ i­tyā­di­, ta­da­sa­ṅga­ta­m­; <lb n="159,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,10</span>sa­mya­gjñā­nā­d vi­pa­rya­ya­jñā­na­vyā­vṛ­tti­kra­me­ṇa dha­rmā­'­dha­rma­yo­sta­tkā­rya­sya ca śa­rī­rā­de­ra­bhā­ve­'­pi sakala<span type="hard-break">- </span><lb n="159,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,11</span>pa­dā­rtha­vi­ṣa­ya­sa­mya­gjñā­nā­na­ntā­ni­ndri­ya­ja­pra­śa­ma­su­khā­di­sa­ntā­na­sya ni­vṛ­ttya­si­ddheḥ | na ca śa­rī­rā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="159,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,12</span>ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­mā­tma­ma­naḥ­saṃ­yo­gaṃ cā­sa­ma­vā­yi­kā­ra­ṇa­ma­nta­re­ṇa na jñā­no­tpa­ttiḥ­, pa­ra­lo­ka­sā­dha­na­pra­stā­ve <lg n="a_686"><l><lb n="159,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,13</span>“tasmā­dya­syai­va saṃskāraṃ ni­ya­me­nā­nu­va­rta­te | </l><l><lb n="159,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,14</span>ta­nnā­nta­rī­ya­kaṃ ci­tta­ma­ta­ści­tta­sa­mā­śra­ya­m­” || </l></lg><lb n="159,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,15</span>iti nyāyena jñānasya jñā­no­pā­dā­na­tva­pra­ti­pā­da­nā­t­; anyathā pa­ra­lo­kā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t­; ni­tya­syā­tma­na <lb n="159,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,16</span>sa­ma­vā­yi­kā­ra­ṇa­tve­na jñā­nā­di­kaṃ prati ni­ṣi­ddha­tvā­t ā­tma­ma­naḥ­saṃ­yo­ga­sya vā­'­sa­ma­vā­yi­kā­ra­ṇa­sya <lb n="159,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,17</span>pra­ti­ṣe­tsya­mā­na­tvā­t niṣiddhatvācca saṃ­yo­ga­sya ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­sya vā; pra­ti­ni­ya­ta­tve­na śa­rī­rā­dya­bhā­ve­'­pi <lb n="159,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,18</span>deśa — kā­lā­de­rā­tma­no jñā­nā­di­sva­bhā­va­syo­tta­ra­jñā­nā­dya­va­sthā­rū­pa­ta­yā pa­ri­ṇa­ma­taḥ sa­ha­kā­ri­tva­sa­mbha­vā­t | <lb n="159,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,19</span>ī­śva­ra­jñā­naṃ ca śa­rī­rā­di­ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­vi­ka­la­ma­pya­bhyu­pa­ga­ccha­ti — ta­jjñā­ne­'­pi ni­tya­tva­sya pra­ti­ṣi­ddha<span type="hard-break">- </span><lb n="159,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,20</span>tvāt — na pu­na­rmu­ktya­va­sthā­yā­mā­tma­na­sta­tsva­bhā­va­sye­ti su­sthi­ta­m nai­yā­yi­ka­tvaṃ parasya | </p>
          <p n="a_687" rend="justify"><lb n="159,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,21</span>yattūktam ‘­ā­ra­bdha­kā­rya­yo­rdha­rmā­dha­rma­yo­ru­pa­bho­gā­t prakṣayaḥ saṃ­ci­ta­yo­śca ta­ttva­jñā­nā­t­’ i­tyā­di­, <lb n="159,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,22</span>tadapi na sa­ṅga­ta­m­; u­pa­bho­gā­t karmaṇaḥ prakṣaye ta­du­pa­bho­ga­sa­ma­ye­'­pa­ra­ka­rma­ni­mi­tta­syā­bhi­lā­ṣa­pū­rva­ka­ma­no — <lb n="159,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,23</span>vāk — kā­ya­vyā­pā­ra­sva­rū­pa­sya sa­mbha­vā­da­vi­ka­la­kā­ra­ṇa­sya ca pra­cu­ra­ta­ra­ka­rma­ṇaḥ sa­dbhā­vā­t ka­tha­mā­tya<span type="hard-break">- </span><lb n="159,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,24</span>ntikaḥ ka­rma­kṣa­yaḥ ? sa­mya­gjñā­na­sya tu mi­thyā­jñā­na­ni­vṛ­ttyā­di­kra­me­ṇa pā­pa­kri­yā­ni­vṛ­tti­la­kṣa­ṇa­cā­ri­tro<span type="hard-break">- </span><lb n="159,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,25</span>pa­bṛṃ­hi­ta­syā­'­'­gā­mi­ka­rmā­nu­tpa­tti­sā­ma­rthya­va­t sa­ñci­ta­ka­rma­kṣa­ye­'­pi sāmarthyaṃ saṃ­bhā­vya­ta eva — yathoṣṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="159,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,26</span>sparśasya bhā­vi­śī­ta­spa­rśā­nu­tpa­ttau sa­ma­rtha­sya pū­rva­pra­vṛ­tta­ta­tspa­rśā­di­dhvaṃ­se­'­pi sā­ma­rthya­mu­pa­la­bdha­m — kintu <lb n="159,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,27</span>pa­ri­ṇā­mi­jī­vā­jī­vā­di­va­stu­vi­ṣa­ya­me­va sa­mya­gjñā­naṃ na pu­na­re­kā­nta­ni­tyā­ni­tyā­tmā­di­vi­ṣa­ya­m­; tasya <lb n="159,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,28</span>vi­pa­rī­tā­rtha­grā­ha­ka­tve­na mi­thyā­tvo­pa­pa­tteḥ | yathā cai­kā­nta­vā­di­pa­ri­ka­lpi­ta ā­tmā­dya­rtho na saṃ­bha­va­ti <lb n="159,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,29</span>tathā ya­thā­sthā­naṃ ni­ve­da­yi­ṣya­te | mi­thyā­jñā­na­sya ca mu­kti­he­tu­tvaṃ pa­re­ṇā­pi neṣyata eva ato yaduktam <lb n="159,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,30</span>“­ya­thai­dhāṃ­si­” i­tyā­di­, tat sa­rva­saṃ­va­ra­rū­pa­cā­ri­tro­pa­bṛṃ­hi­ta­sa­mya­gjñā­nā­gne­ra­śe­ṣa­ka­rma­kṣa­ye sā­ma­rthya­mabhyu<span type="hard-break">- </span><lb n="159,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,31</span>pa­ga­mya­te­, tat si­ddha­me­va sā­dhi­ta­m | </p>
          <p n="a_688" rend="justify"><lb n="159,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,32</span>ya­cco­pa­bho­gā­da­śe­ṣa­ka­rma­kṣa­ye­'­nu­mā­na­mu­pa­nya­stam, tatra ya­de­vā­'­'­gā­mi­karma­pra­ti­ba­ndhe samarthaṃ samya<span type="hard-break">- </span><lb n="159,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,33</span>gjñānādi tadeva sa­ñci­ta­kṣa­ye­'­pi pa­ri­ka­lpa­yi­tuṃ yu­kta­mi­ti pra­ti­pā­di­taṃ sa­rva­jña­sā­dha­na­pra­stā­ve | upabho<span type="hard-break">- </span><lb n="159,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,34</span>gāttu prakṣaye sto­ka­mā­tra­sya karmaṇaḥ pra­cu­ra­ta­ra­ka­rma­saṃ­yo­gasaṃ­ca­yo­pa­pa­tte­rna ta­da­śe­ṣa­kṣa­yo yu­kti­sa­ṅga­taḥ | ‘karma<span type="hard-break">- </span><lb n="159,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,35</span>tvāt’ iti ca hetuḥ sa­ntā­na­tva­va­da­si­ddhā­dya­ne­ka­do­ṣa­du­ṣṭa­tvā­nna pra­kṛ­ta­sā­dhya­sā­dha­kaḥ | a­si­ddha­tvā­di­do<span type="hard-break">- </span><lb n="159,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,36</span>ṣo­dbhā­va­naṃ ca sa­ntā­na­tva­he­tu­dū­ṣa­ṇā­nu­sā­re­ṇa sva­ya­me­va vācyaṃ na pu­na­ru­cya­te gra­ntha­gau­ra­va­bha­yā­t | </p>
          <p n="a_689" rend="justify"><lb n="159,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 159,37</span>yacca ‘­sa­mā­dhi­ba­lā­du­tpa­nna­ta­ttva­jñā­na­sya­’ i­tyā­di­, ta­da­pya­yu­kta­m­; a­bhi­lā­ṣa­rū­pa­rā­gā­dya­bhā­ve <pb n="160" ana="62 lines"/><lb n="160,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,01</span>stryā­dyu­pa­bho­gā­sa­mbha­vā­t­, sa­mbha­ve­'­pi cā­va­śyaṃ­bhā­vī ṛddhimato bha­va­da­bhi­prā­ye­ṇa yo­gi­no­'­pi pra­cu­ra­ta­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="160,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,02</span>dha­rmā­dha­rma­saṃ­bha­vo­'­ti­bho­gi­na iva nṛ­pa­tyā­deḥ­, vai­dyo­pa­de­śa­pra­va­rta­mā­nā­tu­ra­dṛ­ṣṭānto­'­pya­sa­ṅga­taḥ­, tasyāpi <lb n="160,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,03</span>ni­ru­gbhā­vā­bhi­lā­ṣe­ṇa pra­va­rtta­mā­na­syau­ṣa­dhā­dyā­ca­ra­ṇe vī­ta­rā­ga­tvā­si­ddheḥ | na ca mu­mu­kṣo­ra­pi mu­kti­su­khā<span type="hard-break">- </span><lb n="160,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,04</span>bhi­lā­ṣe­ṇa pra­va­rta­mā­na­sya sa­rā­ga­tva­m­, sa­mya­gjñā­na­pra­ti­ba­ndha­ka­rā­ga­vi­ga­ma­sya sa­rva­jña­tvā­nya­thā­nu­pa­pa­ttyā <lb n="160,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,05</span>prāk pra­sā­dhi­ta­tvāt | bha­vo­pa­grā­hi­ka­rma­ni­mi­tta­sya tu vāg — buddhi — śa­rī­rā­'­'­ra­mbha­pra­vṛ­tti­rū­pa­sya <lb n="160,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,06</span>sā­ta­ja­na­ka­sya śai­le­śya­va­sthā­yāṃ mu­mu­kṣo­ra­bhā­vā­t pra­vṛ­tti­kā­ra­ṇa­tve­nā­bhyu­pa­ga­mya­mā­na­sya su­khā­bhi­lā<span type="hard-break">- </span><lb n="160,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,07</span>ṣa­syā­pya­si­ddhe­rna mumukṣo rā­gi­tva­m | pra­si­ddha­śca bhavatāṃ pra­vṛ­ttya­bhā­vo bhā­vi­dha­rmā­dha­rma­pra­ti­ba­ndha­kaḥ | <lb n="160,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,08</span>yaśca bhā­vi­dha­rmā­dha­rmā­bhyāṃ viruddho hetuḥ sa eva sañcitata­tkṣa­ye­'­pi yukta iti pratipāditam | </p>
          <p n="a_690" rend="justify"><lb n="160,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,09</span>ata eva sa­mya­gjñā­na — darśana — cā­ri­trā­tma­ka eva he­tu­rbhā­vi — bhū­ta­ka­rma­sa­mba­ndha­pra­ti­ghā­ta­ka­tvā­d <lb n="160,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,10</span>mu­kti­prā­ptya­va­ndhya­kā­ra­ṇaṃ nānya iti | tena yaduktam ‘­ta­ttva­jñā­ni­nāṃ ka­rma­vi­nā­śa­sta­ttva­jñā­nā­t­’ iti, <lb n="160,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,11</span>ta­dyu­kta­me­va | yattu ‘­i­ta­re­ṣā­mu­pa­bho­gā­t­’ iti, ta­da­yu­kta­m­; u­pa­bho­gā­t ta­tkṣa­yā­nu­pa­pa­tteḥ pra­ti­pā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="160,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,12</span>tatvāt | yattu ‘nitya — nai­mi­tti­kā­nu­ṣṭhā­naṃ ke­va­la­jñā­no­tpa­tteḥ prāk kā­mya­ni­ṣi­ddhā­nu­ṣṭhā­na­pa­ri­hā­re­ṇa <lb n="160,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,13</span>jñā­nā­va­ra­ṇā­di­du­ri­ta­kṣa­ya­ni­mi­tta­tve­na ke­va­la­jñā­na­prā­pti­he­tu­tve­na ca pra­ti­pā­di­ta­m­’ ta­di­ṣṭa­me­vā­smā­ka­m | <lb n="160,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,14</span>ke­va­la­jñā­na­lā­bho­tta­ra­kā­laṃ tu śai­le­śya­va­sthā­yā­ma­śe­ṣa­ka­rma­ni­rja­ra­ṇa­rū­pā­yāṃ sa­rva­kri­yā­pra­ti­ṣe­dha evābhyu<span type="hard-break">- </span><lb n="160,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,15</span>pa­ga­mya­ta iti na ta­nni­bhi­tto dha­rmā­dha­rma­pha­la­prā­du­rbhā­vaḥ­, pra­vṛ­tti­ni­vṛ­tte­rā­tya­nti­kyā­sta­tkṣa­ya­he­tu­tvasiddheḥ | </p>
          <p n="a_691" rend="justify"><lb n="160,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,16</span>yaccoktam ‘­vi­pa­rya­ya­jñā­na­dhvaṃ­sā­di­kra­me­ṇa vi­śe­ṣa­gu­ṇo­cche­da­vi­śi­ṣṭā­tma­sva­rū­pa­mu­ktya­bhyu­pa­ga­me na <lb n="160,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,17</span>ta­ttva­jñā­na­kā­rya­tvā­da­ni­tya­tvaṃ vā­cya­m­’ i­tyā­di­, ta­da­pya­yu­kta­m­; vi­śe­ṣa­gu­ṇo­cche­da­vi­śi­ṣṭā­tma­no <lb n="160,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,18</span>mu­kti­rū­pa­ta­yā pra­ti­ṣi­ddhatvāt, bu­ddhyā­de­rvi­śe­ṣa­gu­ṇa­tva­syā­tya­nti­ka­ta­tkṣa­ya­sya ca pra­mā­ṇa­bā­dhi­ta­tvā­t | <lb n="160,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,19</span>gu­ṇa­vya­ti­ri­kta­sya ca guṇina ā­tma­la­kṣa­ṇa­syai­kā­nta­ni­tya­sya ni­ṣe­tsya­mā­na­tvā­t tasya bu­ddhyā­di­vi­śe­ṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="160,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,20</span>gu­ṇa­tā­dā­tmyā­bhā­vo­'­si­ddhaḥ | </p>
          <p n="a_692" rend="justify"><lb n="160,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,21</span>yacca ‘­mo­kṣā­va­sthā­yāṃ cai­ta­nya­syā­pyu­cche­dā­nna kṛ­ta­bu­ddha­ya­sta­tra pra­va­rtta­nta i­tyā­na­nda­rū­pā­tma­sva­rū­pa <lb n="160,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,22</span>eva mo­kṣo­'­bhyu­pa­ga­nta­vyaḥ­’ iti, etat sa­tya­me­va | yacca ‘yathā tasya ci­tsva­bhā­va­tā nityā tathā <lb n="160,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,23</span>pa­ra­mā­na­nda­sva­bhā­va­tā­'­pi­’ i­tyā­di­, ta­da­yu­kta­m­; ci­tsva­bhā­va­tā­yāḥ a­pye­kā­nta­ni­tya­tā­na­bhyu­pa­ga­mā­t­; <lb n="160,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,24</span>ā­tma­sva­rū­pa­tā tu ci­drū­pa­tā­yā ā­na­nda­rū­pa­tā­yā­śca ka­thaṃ­ci­da­bhyu­pa­ga­mya­ta eva | yacca ‘­a­na­nya­tve­na <lb n="160,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,25</span>śrutau śra­va­ṇa­m ‘­vi­jñā­na­mā­na­ndaṃ brahma’ iti, tadapi nā­sma­da­bhyu­pa­ga­ma­bā­dha­ka­m­, sa­ma­sta­jñe­ya­vyā­pi­no <lb n="160,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,26</span>jñā­na­syā­vai­ṣa­yi­ka­sya cā­na­nda­sya sva­saṃ­vi­di­ta­sya mu­ktya­va­sthā­yāṃ sa­ka­la­ka­rma­ra­hi­tā­tma­bra­hma­rū­pā­bhe­de­na <lb n="160,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,27</span>ka­thaṃ­ci­da­bhī­ṣṭa­tvā­t | </p>
          <p n="a_693" rend="justify"><lb n="160,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,28</span>yadapi ‘­ya­dā­'­vi­dyā­ni­vṛ­ttiḥ tadā sva­rū­pa­pra­ti­pa­ttiḥ saiva mokṣaḥ’ iti, tadapi yu­kta­me­va­, aṣṭa<span type="hard-break">- </span><lb n="160,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,29</span>vi­dha­pā­ra­mā­rthi­ka­ka­rma­pra­vā­ha­rū­pā­nā­dya­vi­dyā­tya­nti­ka­ni­vṛ­tteḥ sva­rū­pa­pra­ti­pa­tti­la­kṣa­ṇa­mo­kṣā­vā­pte­ra­bhī­ṣṭa­tvā­t | <lb n="160,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,30</span>ata eva ‘­ā­na­ndaṃ brahmaṇo rūpaṃ tacca mo­kṣe­'­bhi­vya­jya­te­’ itye­ta­da­pi nā­sma­tpa­kṣa­kṣa­ti­mu­dva­ha­ti­, a­bhi­vya­kteḥ <lb n="160,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,31</span>sva­saṃ­vi­di­tā­na­nda­sva­rū­pa­ta­yā ta­da­va­sthā­yā­mā­tma­na u­tpa­tte­ra­bhyu­pa­ga­mā­t | yacca ‘­ya­thā­tma­no mahattvaṃ nijo <lb n="160,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,32</span>guṇaḥ’ ityādi, ta­da­sā­ra­m­; ni­tya­su­kha — ma­ha­ttvā­de­rā­tmā­'­vya­ti­ri­kta­tve­na ta­ddha­rma­tve­na vā pra­mā­ṇa­bā­dhi­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="160,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,33</span>tvā­da­na­bhyu­pa­ga­mā­rha­tvā­t | ata eva ‘­saṃ­sā­rā­va­sthā­yā­ma­pi ni­tya­su­kha­sya ta­tsaṃ­ve­da­na­sya ca sa­dbhā­vā­t <lb n="160,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,34</span>saṃsāra — mu­ktya­va­stha­yo­ra­vi­śe­ṣaḥ­’ ityādi ya­ddū­ṣa­ṇa­ma­tra pakṣe u­pa­nya­staṃ ta­da­na­bhyu­pa­ga­mā­de­va ni­ra­sta­m | </p>
          <p n="a_694" rend="justify"><lb n="160,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,35</span>ya­ccā­ni­tya­tva­pa­kṣe­'­pi ‘­ta­syā­ma­va­sthā­yāṃ sukho­pa­pa­ttā­va­pe­kṣā­kā­ra­ṇaṃ va­kta­vya­m­, na hya­pe­kṣā­kā­ra­ṇa­śū­nyaḥ <lb n="160,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,36</span>ā­tma­ma­naḥ­saṃ­yo­gaḥ kā­ra­ṇa­tve­nā­bhyu­pe­ya­te­’ ityādi, ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; jñāna — su­khā­de­ścai­ta­nyo­pā­de­ya­tve­na <lb n="160,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,37</span>ta­ddha­rmā­nu­vṛ­tti­taḥ prāk pra­ti­pā­di­ta­tvāt, se­ndri­ya­śa­rī­rā­de­stu ta­du­tpa­ttā­va­pe­kṣā­kā­ra­ṇa­tve­nā­bhyu­pa­ga­mya<span type="hard-break">- </span><lb n="160,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 160,38</span>mā­na­syā­vyā­pa­ka­tvā­t | tathāhi — se­ndri­ya­śa­rī­rā­dya­pe­kṣā­kā­ra­ṇa­vyā­pā­ra­ra­hi­taṃ vi­jñā­na­mu­pa­la­bhya­ta eva <pb n="161" ana="54 lines"/><lb n="161,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,01</span>sa­ma­sta­jñe­ya­vi­ṣa­ya­tve­nā­ni­ya­ta­vi­ṣa­ya­m­, ya­thā­'­vyā­pṛ­ta­ca­kṣu­rā­di­ka­ra­ṇa­grā­ma­sya­, ‘­sa­da­sa­tī ta­ttva­m­’ iti <lb n="161,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,02</span>jñānaṃ sa­ka­lā­kṣe­pe­ṇa vyā­pti­pra­sā­dha­kaṃ vā | na cā­trā­pyā­tmā­'­ntaḥ­ka­ra­ṇa­saṃ­yo­ga­sya śa­rī­rā­dya­pe­kṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="161,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,03</span>kā­ra­ṇa­sa­ha­kṛ­ta­sya vyāpāra iti vaktuṃ yu­kta­m­, a­ntaḥ­ka­ra­ṇa­syā­ṇu­pa­ri­mā­ṇa­dra­vya­rū­pa­sya pra­mā­ṇa­bā­dhi­ta­tve<span type="hard-break">- </span><lb n="161,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,04</span>nā­na­bhyu­pa­ga­mā­rha­tvā­t saṃ­yo­ga­sya ca ni­ṣi­ddha­tvāt | śa­rī­rā­dī­nāṃ tu jñā­no­tpa­tti­ve­lā­yāṃ sa­nni­dhā­ne­'­pi <lb n="161,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,05</span>tadguṇa — do­ṣā­'­nva­ya<span type="hard-break">-</span>vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­na­sya ta­jjñā­ne­'­nu­pa­la­mbhā­nnā­pe­kṣā­kā­ra­ṇa­tvaṃ ka­lpa­yi­tuṃ yu­kta­m­, tathāpi <lb n="161,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,06</span>ta­tka­lpa­ne­'­ti­pra­sa­ṅgaḥ | deśa — kā­lā­di­kaṃ ca vi­śu­ddha­jñā­na­kṣa­ṇa­syā­nva­yi­naḥ jñā­nā­nta­ro­tpā­da­ne pra­va­rta­mā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="161,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,07</span>syā­pe­kṣā­kā­ra­ṇaṃ na pra­ti­ṣi­dhya­te mu­ktya­va­sthā­yā­ma­pi­, śa­rī­rā­di­kaṃ tu ta­syā­ma­va­sthā­yāṃ kā­ra­ṇā­bhā­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="161,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,08</span>de­vā­nu­tpa­nnaṃ nā­pe­kṣā­kā­ra­ṇaṃ bha­vi­tu­ma­rha­ti | yadi ca se­ndri­ya­śa­rī­rā­pe­kṣā­kā­ra­ṇa­ma­nta­re­ṇa jñā­nā­de­ru­tpa<span type="hard-break">- </span><lb n="161,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,09</span>tti­rnā­bhyu­pe­ye­ta tadā ta­thā­bhū­tā­pe­kṣā­kā­ra­ṇa­ja­nya­jñā­na­sya ca­kṣu­rā­di­jñā­na­sye­va pra­ti­ni­ya­ta­vi­ṣa­ya­tvaṃ syāditi <lb n="161,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,10</span>‘­sa­da­sa­dva­rgaḥ ka­sya­ci­de­ka­jñā­nā­la­mba­naḥ­, pra­me­ya­tvā­t­, pa­ñcā­ṅgu­li­va­t­’ ityato'­nu­mā­nā­da­nu­mī­ya­mā­naṃ sarvajña<span type="hard-break">- </span><lb n="161,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,11</span>jñā­na­ma­pi pra­ti­ni­ya­ta­vi­ṣa­ya­tvā­nna sa­rva­vi­ṣa­yaṃ syāt | yadi pu­na­sta­jjñā­naṃ sa­ka­la­pa­dā­rtha­vi­ṣa­ya­tvā­t <lb n="161,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,12</span>tajjanyaṃ “­a­rtha­va­t pra­mā­ṇa­m­” iti va­ca­nā­t se­ndri­ya­śa­rī­rā­pe­kṣā­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="161,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,13</span>ra­ṇā­'­ja­nyaṃ vābhyu­pa­ga­mya­te anyathā sa­rva­vi­ṣa­ya­tvaṃ na syāditi tarhi mu­ktya­va­sthā­yā­ma­pi de­hā­dya­pe­kṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="161,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,14</span>kā­ra­ṇā­'­ja­nyaṃ kiṃ nā­bhyu­pa­ga­mya­te ? prasādhitaṃ cā­ni­ndri­ya­jaṃ sa­ka­la­pa­dā­rtha­vi­ṣa­ya­ma­dhya­kṣaṃ jñānaṃ sa­rva­jñā­sā­dha<span type="hard-break">- </span><lb n="161,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,15</span>na­pra­stā­ve iti na se­ndri­ya­śa­rī­rā­pe­kṣā­kā­ra­ṇa­ja­nya­tvā­bhā­ve ta­jjñā­na­sya pra­ti­ni­ya­ta­vi­ṣa­ya­tvā­bhā­vā­da­bhā­va <lb n="161,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,16</span>e­vā­bhyu­pa­ga­ntuṃ yuktaḥ | </p>
          <p n="a_695" rend="justify"><lb n="161,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,17</span>api ca, sa­ka­la­pa­dā­rtha­pra­kā­śa­ka­tvaṃ jñānasya sva­bhā­vaḥ­, sa ca se­ndri­ya­de­hā­dya­pe­kṣā­kā­ra­ṇa­sva­rū­pā­va­ra­ṇe<span type="hard-break">- </span><lb n="161,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,18</span>nā­cchā­dya­te­'­pa­va­ra­kā­va­sthi­ta­pra­kā­śya­pa­dā­rtha­pra­kā­śa­ka­sva­bhā­va­pra­dī­pa iva ta­dā­vā­ra­ka­śa­rā­vā­di­nā­, ta­da­pa­ga­me tu <lb n="161,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,19</span>pra­dī­pa­sye­va sva­pra­kā­śya­pra­kā­śa­ka­tvaṃ jñā­na­syā­ya­tna­si­ddha­mi­ti ka­tha­mā­va­ra­ṇa­bhū­ta­se­ndri­ya­de­hā­dya­bhā­ve tadava<span type="hard-break">- </span><lb n="161,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,20</span>sthāyāṃ jñā­na­syā­pya­bhā­vaḥ preryeta ? anyathā pra­dī­pā­vā­ra­ka­śa­rā­vā­dya­bhā­ve pra­dī­pa­syā­pya­bhā­vaḥ pre­ra­ṇī­yaḥ <lb n="161,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,21</span>syāt | na ca śa­rā­vā­de­rā­vā­ra­ka­sya pradīpaṃ pra­tya­ja­na­ka­tva­mā­śa­ṅka­nī­ya­m­, ta­thā­bhū­ta­pra­dī­pa­pa­ri­ṇa­ti­ja­na­ka­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="161,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,22</span>ccha­rā­vā­deḥ­, anyathā taṃ pra­tyā­vā­ra­ka­tva­me­va tasya na syāt, pari­ṇā­ma­sya ca pra­sā­dha­yi­ṣya­mā­ṇa­tvā­t | <lb n="161,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,23</span>u­pa­la­bhya­te ca saṃ­sā­rā­va­sthā­yā­ma­pi vā­sī­ca­nda­na­ka­lpa­sya mumukṣoḥ sarvatra sa­ma­vṛ­tte­rvi­śi­ṣṭa­dhyā­nā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="161,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,24</span>vya­va­sthi­ta­sya se­ndri­ya­śa­rī­ra­vyā­pā­rā­ja­nyaḥ pa­ra­mā­hlā­da­rū­po­'­nu­bha­vaḥ­, tasyaiva bhā­va­nā­va­śā­du­tta­ro­tta­rā­ma­va<span type="hard-break">- </span><lb n="161,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,25</span>sthā­mā­sā­da­ya­taḥ pa­ra­ma­kā­ṣṭhā­ga­ti­ra­pi sa­mbhā­vya­ta e­ve­tye­ta­da­pi sa­rva­jña­sā­dha­na­pra­stā­ve pra­ti­pā­di­tamiti na <lb n="161,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,26</span>pu­na­ru­cya­te | </p>
          <p n="a_696" rend="justify"><lb n="161,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,27</span>pa­ra­mā­rtha­ta­stvā­na­nda­rū­pa­tā­'­'­tma­naḥ sva­rū­pa­bhū­tā ta­dvi­ba­ndha­ka­ka­rma­kṣa­yā­t ta­syā­ma­va­sthā­yā­mu­tpa­dya­te | <lb n="161,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,28</span>e­kā­nta­ni­tya­sya tva­vi­ca­li­ta­rū­pa­syā­tma­no vai­ṣa­yi­ka­su­kha — duḥ­kho­pa­bho­go­'­pya­nu­pa­pa­nnaḥ­, e­ka­sva­bhā­va­sya tatsva<span type="hard-break">- </span><lb n="161,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,29</span>bhā­vā­pa­ri­tyā­ge bhi­nna­su­kha — duḥ­kha­saṃ­ve­da­no­tpā­de­'­pyā­kā­śa­sye­va ta­da­nu­bha­vā­bhā­vā­t | ta­tsa­ma­ve­ta — tadutpa<span type="hard-break">- </span><lb n="161,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,30</span>ttyādikaṃ tu prati­kṣi­pta­tvā­nna va­kta­vya­m­, ‘jñānaṃ co­tta­ra­jñā­no­tpā­dana­sva­bhā­va­m­, yacca ya­tsva­bhā­va­m na <lb n="161,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,31</span>tat ta­du­tpā­da­ne­'­nyā­pe­kṣa­m­, yathāntyā bī­jā­di­kā­ra­ṇa­sā­ma­grī a­ṅku­ro­tpā­da­ne­, ta­tsva­bhā­va­śca pūrvo <lb n="161,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,32</span>jñā­na­kṣa­ṇa u­tta­ra­jñā­na­kṣa­ṇo­tpā­da­ne­’ iti sva­bhā­va­he­tuḥ­; a­nya­thā­'­sau ta­tsva­bhā­va eva na syāt | na <lb n="161,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,33</span>ca saṃ­sā­rā­va­sthā­jñā­nā­ntya­kṣa­ṇa­syo­tta­ra­jñā­na­ja­na­na­sva­bhā­va­tva­ma­si­ddha­m­, ta­thā­bhyu­pa­ga­me sa­ttā­saṃ­ba­ndhā­deḥ <lb n="161,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,34</span>sattvasya niṣiddhatvāt ta­da­ja­na­ka­tve­na ta­syā­na­rtha­kri­yā­kā­ri­tvā­t a­va­stu­tvā­pa­tte­sta­jja­na­ka­syā­pya­va­stu­tvaṃ <lb n="161,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,35</span>ta­ta­sta­jja­na­ka­sye­tye­va­ma­śe­ṣa­ci­tta­sa­ntā­na­syā­va­stu­tva­pra­sa­ṅgaḥ | </p>
          <p n="a_697" rend="justify"><lb n="161,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,36</span>atha sva­sa­ntā­na­va­rtti­ci­tta­kṣa­ṇa­syā­ja­na­ka­tve­'­pi sa­ntā­nā­nta­ra­va­rtti­yo­gi­jñā­na­sya ja­na­nā­nnā­śe­ṣa­ci­tta<span type="hard-break">- </span><lb n="161,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,37</span>kṣa­ṇā­va­stu­tva­pra­sa­ktiḥ­; nanvevaṃ ra­sā­de­re­ka­kā­la­sya rū­pā­de­ra­vya­bhi­cā­rya­nu­mā­naṃ sā­śra­va­ci­tta­sa­ntā­na­ni­ro<span type="hard-break">- </span><lb n="161,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,38</span>dha­la­kṣa­ṇa­mu­kti­vā­di­no bauddhasya na syāt, rū­pā­de­ra­ntya­kṣa­ṇa­va­d vi­jā­tī­ya­kā­rya­ja­na­ka­tve­'­pi sa­jā­tī­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="161,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,39</span>kā­ryā­nā­ra­mbha­saṃ­bha­vā­t | e­ka­sā­ma­grya­dhī­na­tve­na rūpa — ra­sa­yo­rni­ya­me­na kā­rya­dva­yā­ra­mbha­ka­tve­'­nya­trā­pi <lb n="161,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,40</span>kā­rya­dva­yā­ra­mbha­ka­tvaṃ kiṃ na syāt yo­gi­jñā­nā­ntya­kṣa­ṇa­yo­ra­pi sa­mā­na­kā­ra­ṇa­sā­ma­grī­ja­nya­tvā­t ? katha<span type="hard-break">- </span><lb n="161,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 161,41</span>me­ka­trā­nu­pa­yo­gi­na­ścā­nya­tro­pa­yo­ga­śca­ra­ma­kṣa­ṇa­sya ? u­pa­yo­ge vā jñā­nā­nta­ra­pra­tya­kṣa­vā­di­no­'­pi naiyāyi<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="162" ana="45 lines"/><lb n="162,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,01</span>kasya sva­vi­ṣa­ya­jñā­na­ja­na­nā­sa­ma­rtha­syā­pi jñā­na­syā­rtha­jñā­na­ja­na­na­sā­ma­rthyaṃ kiṃ na syāt ? tathā ca nārtha<span type="hard-break">- </span><lb n="162,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,02</span>ci­nta­na­mu­tsī­de­t | atha sva­sa­ntā­na­va­rtti­kā­rya­ja­na­na­sā­ma­rthya­va­d bhi­nna­sa­ntā­na­va­rtti­kā­rya­ja­na­na­sā­ma­rthya<span type="hard-break">- </span><lb n="162,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,03</span>mapi neṣyate tarhi sa­rva­thā­rtha­kri­yā­sā­ma­rthya­ra­hi­ta­tve­nā­ntya­kṣa­ṇa­syā­va­stu­tva­pra­sa­ktiḥ | ta­thā­vi­dha­syā­pi <lb n="162,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,04</span>vastutve sa­rva­thā­'­rtha­kri­yā­ra­hi­ta­sya a­kṣa­ṇi­ka­syā­pi va­stu­tva­pra­sa­ktiḥ | tathā ca sa­ttvā­da­yaḥ kṣa­ṇi­ka­tvaṃ na <lb n="162,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,05</span>sā­dha­ye­yuḥ a­nai­kā­nti­ka­tvā­t | tasmāt sā­śra­va­ci­tta­sa­ntā­na­ni­ro­dha­la­kṣa­ṇā­'­pi mu­kti­rvi­śe­ṣa­gu­ṇa­ra­hi<span type="hard-break">- </span><lb n="162,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,06</span>tā­tma­sva­rū­pe­vā­'­nu­pa­pa­nnā | </p>
          <p n="a_698" rend="justify"><lb n="162,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,07</span>ni­rā­śra­va­ci­tta­sa­nta­tyu­tpa­tti­la­kṣa­ṇā tva­bhyu­pa­ga­mya­ta eva, kevalaṃ sā ci­tta­saṃ­ta­tiḥ sānvayā <lb n="162,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,08</span>yuktā; baddho hi mucyate nābaddhaḥ | na ca ni­ra­nva­ye ci­tta­sa­ntā­ne baddhasya muktiḥ saṃ­bha­va­ti­, tatra <lb n="162,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,09</span>hyanyo ba­ddho­'­nya­śca mu­cya­te­, sa­ntā­nai­kyā­d ba­ddha­syai­va mu­kti­ra­trā­pī­ti cet, yadi sa­ntā­nā­rthaḥ para<span type="hard-break">- </span><lb n="162,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,10</span>mā­rtha­saṃ­sta­dā­'­'­tmai­va sa­ntā­na­śa­bde­no­ktaḥ syāt, atha saṃ­vṛ­ti­sa­n ta­dai­ka­sya pa­ra­mā­rtha­sa­to­'­sa­ttvā­da­nyo <lb n="162,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,11</span>ba­ddho­'­nya­śca mucyata iti baddhasya muktyarthaṃ na pravṛttiḥ syāt | a­thā­tya­nta­nā­nā­tve­'­pi dṛ­ḍha­rū­pa­ta­yā <lb n="162,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,12</span>kṣa­ṇā­nā­me­ka­tvā­dhya­va­sā­yā­t ‘­ba­ddha­mā­tmā­naṃ mo­ca­yi­ṣyā­mi­’ i­tya­bhi­sa­ndhā­na­va­taḥ pra­vṛ­tte­rnā­yaṃ doṣaḥ <lb n="162,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,13</span>tarhi na nai­rā­tmya­da­rśa­na­mi­ti ku­ta­sta­nni­ba­ndha­nā muktiḥ ? athāsti nai­rā­tmya­da­rśa­naṃ śā­stra­saṃ­skā­ra­ja­m­, <lb n="162,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,14</span>na ta­rhye­ka­tvā­dhya­va­sā­yo­'­skha­la­drū­pa iti kuto baddhasya muktyarthaṃ pravṛttiḥ syāt ? tathā ca <lb n="162,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,15</span>“­mi­thyā­dhyā­ro­pa­hā­nā­rthaṃ ya­tno­'­sa­tya­pi mo­kta­ri­” i­tye­ta­t plavate | ta­smā­da­sa­ti <lb n="162,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,16</span>vi­jñā­na­kṣa­ṇā­nva­yi­ni jīve bandha — mo­kṣa­yo­sta­da­rthaṃ vā pra­vṛ­tte­ra­nu­pa­pa­tteḥ sānvayā ci­tta­sa­nta­ti­ra­bhyu­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="162,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,17</span>gantavyā | </p>
          <p n="a_699" rend="justify"><lb n="162,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,18</span>na ca ‘­ya­smi­n vyā­va­rtta­mā­ne ya­da­nu­va­rtta­te tat tata e­kā­nta­to bhi­nna­m­, yathā ghaṭe vyāvartta<span type="hard-break">- </span><lb n="162,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,19</span>mā­ne­'­nu­va­rtta­mā­naḥ paṭaḥ, vyā­va­rtta­mā­ne ca jñā­na­kṣa­ṇe­'­nu­va­rtta­te ce­jjī­va­sta­ta­sta­to bhinna eva’ — anyathā <lb n="162,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,20</span>vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­se­'­pi ya­dye­kā­nta­to bhedo na syā­da­nya­sya bhe­da­la­kṣa­ṇa­syā­bhā­vā­da­bhi­nnaṃ sakalaṃ jagat <lb n="162,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,21</span>syāt — i­tya­to­'­nu­mā­nā­t vyā­vṛ­ttā­'­nu­vṛ­tta­yo­rbhe­da­si­ddhe­rna sānvayā nirāsra­va­ci­tta­sa­nta­ti­rmu­kti­ri­ti <lb n="162,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,22</span>vaktuṃ yu­kta­m­, asati tatra pū­rvā­pa­ra­jñā­na­kṣa­ṇa­vyā­pa­ke ātmani sva­saṃ­vi­di­tai­ka­tva­pra­tya­ya­sya pra­tya­kṣa­syā­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="162,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,23</span>papatteḥ | a­thā­tma­nya­sa­tya­pya­dhyā­ro­pi­tai­kaviṣayaḥ pratyayaḥ prā­du­rbha­vi­ṣya­ti­, a­yu­kta­me­ta­t­; svātmanya<span type="hard-break">- </span><lb n="162,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,24</span>nu­mā­nā­t kṣa­ṇi­ka­tvaṃ ni­ści­nva­taḥ sa­mā­ro­pi­tai­ka­tva­vi­ṣa­ya­sya vi­ka­lpa­sya ni­vṛ­tti­pra­sa­ṅgā­t ni­śca­yā­'­'­ro­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="162,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,25</span>ma­na­so­rvi­ro­dhā­t­, a­vi­ro­dhe vā sa­vi­ka­lpa­ka­pra­tya­kṣa­vā­di­no­'­pi sa­rvā­tma­nā pra­tya­kṣe­ṇā­rtha­ni­śca­ye­'­pi <lb n="162,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,26</span>samāro­pa­vi­cche­dā­ya pra­va­rtta­mā­naṃ na pra­mā­ṇā­nta­ra­ma­na­rtha­kaṃ syāt | ni­va­rtta­ta e­vai­ka­tva­vi­ṣa­yo vika<span type="hard-break">- </span><lb n="162,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,27</span>lpo­'­nu­mā­nā­t kṣa­ṇi­ka­tvaṃ ni­ści­nva­ta iti cet, tarhi sa­ha­ja­syā­'­'­bhi­saṃ­skā­ri­ka­sya ca sattva<span type="hard-break">- </span><lb n="162,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,28</span>da­rśa­na­syā­bhā­vā­t tadaiva ta­nmū­la­rā­gā­di­ni­vṛ­tte­rmu­ktiḥ syāt | </p>
          <p n="a_700" rend="justify"><lb n="162,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,29</span>na cā­ya­me­ka­tva­vi­ṣa­yaḥ pratyayaḥ pra­ti­sa­ṅkhyā­ne­na ni­va­rtta­yi­tu­ma­śa­kya­tvā­nmā­na­so vikalpaḥ | <lb n="162,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,30</span>tathāhi — a­nu­mā­na­ba­lā­t kṣa­ṇi­ka­tvaṃ vi­ka­lpa­ya­to­'­pi nai­ka­tva­pra­tya­yo ni­va­rtta­te­, śakyante tu prati<span type="hard-break">- </span><lb n="162,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,31</span>sa­ṅkhyā­ne­na ni­vā­ra­yi­tuṃ kalpanāḥ na punaḥ pra­tya­kṣa­bu­ddha­yaḥ | tasmād yathā aśvaṃ vi­ka­lpa­ya­to­'­pi <lb n="162,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,32</span>go­da­rśa­nā­nna go­pra­tya­yo vi­ka­lpa­sta­thā kṣa­ṇi­ka­tvaṃ vi­ka­lpa­ya­to­'­pye­ka­tva­da­rśa­nā­nnai­ka­tva­pra­tya­yo vikalpaḥ | <lb n="162,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,33</span>nāpyayaṃ bhrāntaḥ, pra­tya­kṣa­syā­śe­ṣa­syā­pi bhrā­nta­tva­pra­sa­ṅgā­t | vāhyā­bhya­nta­re­ṣu bhā­ve­ṣve­ka­tva­grā­ha­ka­tve­nai­vā­śe­ṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="162,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,34</span>pra­tya­kṣe­ṇā­nu­tpa­ttipra­tī­teḥ­, tathā ca pra­tya­kṣa­syā­bhrā­nta­tva­vi­śe­ṣa­ṇa­ma­sa­mbha­vye­va syāt | <lb n="162,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,35</span>ta­smā­de­ka­tva­grā­hi­ṇaḥ sva­saṃ­ve­da­na­pra­tya­kṣa­syā­'­bhrā­nta­sya ka­tha­ñci­de­ka­tva­ma­nta­re­ṇā­nu­pa­pa­tte­rnā­nu­ga­ta­rū­pā­bhā­vaḥ | </p>
          <p n="a_701" rend="justify"><lb n="162,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,36</span>nā­pya­nu­ga­ta — vyā­vṛ­tta­rū­pa­yo­rai­kā­nti­ko bhedaḥ, ta­dbhe­da­pra­ti­pā­da­ka­syā­nu­mā­na­sya ta­da­bhe­da­grā­ha­ka­pra­tya­kṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="162,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,37</span>pra­tya­ya­bā­dhi­ta­tvā­t | na ca pra­tī­ya­mā­na­sya rūpasya vi­ro­dhaḥ­, anyathā grāhya — grāhaka — saṃ­vi­tti­la­kṣa­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="162,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,38</span>vi­ru­ddha­rū­pa­tra­yā­dhyā­si­ta­sya jñā­na­syā­pye­ka­tva­vi­ro­dhaḥ syāt | tathā, e­ka­nī­la­kṣa­ṇa­syā­pye­ka­dā sva­pa­ra­kā­rya­ja­na<span type="hard-break">- </span><lb n="162,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,39</span>ka­tvā­ja­na­ka­tva­vi­ru­ddha­dha­rma­dva­yā­dhyā­si­ta­syai­ka­tva­vi­ro­dha­pra­sa­ktiḥ | nai­yā­yi­ke­nā­pi pra­tī­ya­mā­ne vastuni na <lb n="162,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,40</span>vi­ro­dho­dbhā­va­naṃ vi­dhe­ya­m­; anyathā ‘­sthā­ṇu­ra­yaṃ puruṣo vā’ i­tyā­kā­ra­dva­ya­sa­mu­lle­khi­saṃ­śa­ya­pra­tya­ya­syā­pye­ka­tvaṃ <lb n="162,41"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 162,41</span>vi­ru­ddha­mā­sa­jye­ta | <pb n="163" ana="61 lines"/></p>
          <p n="a_702" rend="justify"><lb n="163,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,01</span>yaccoktam ‘yadi yogajo dharma ā­tma­ma­naḥ­saṃ­yo­ga­syā­pe­kṣā­kā­ra­ṇa­m­’ i­tyā­di­, tadapi ni­ra­sta­m­; <lb n="163,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,02</span>sa­rva­syā­smā­n pra­tya­na­bhyu­pa­ga­to­pā­la­mbha­mā­tra­tvā­t | yacca ‘­mu­mu­kṣu­pra­vṛ­tti­ri­ṣṭā­dhi­ga­mā­rthā­, pre­kṣā­pū­rva­kā­ri<span type="hard-break">- </span><lb n="163,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,03</span>pra­vṛ­tti­tvā­t­’ itya­nu­mā­ne ‘­ci­ki­tsā­śā­strā­rthā­nu­ṣṭhā­yi­nā­mā­tu­rā­ṇā­ma­ni­ṣṭa­pra­ti­ṣe­dhā­rthā pra­vṛ­tti­rdṛ­śya­te­’ <lb n="163,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,04</span>itya­nai­kā­nti­ko­dbhā­va­naṃ ta­trā­ni­ṣṭa­ni­ṣe­dhe­nā­'­'­ro­gya­su­kha­prā­pti­la­kṣa­ṇe­ṣṭā­dhi­ga­mā­rthi­tve­na teṣāṃ tatra pravṛtte<span type="hard-break">- </span><lb n="163,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,05</span>rda­rśa­nā­nnā­nai­kā­nti­ka­tva­m | na cā­smā­ka­ma­yaṃ pakṣaḥ — mo­kṣa­su­kha­rā­ge­ṇa mu­mu­kṣa­vo vī­ta­rā­gāḥ santaḥ <lb n="163,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,06</span>pra­va­rta­nte­, “mokṣe bhave ca sarvatra niḥspṛho mu­ni­sa­tta­maḥ­” i­tya­bhyu­pa­ga­mā­t | </p>
          <p n="a_703" rend="justify"><lb n="163,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,07</span>yacca ‘­vi­jñā­na­mā­na­ndaṃ brahma i­tyā­dyā­ga­ma­sya gau­ṇā­rtha­pra­ti­pā­da­na­pa­ra­tva­m­’ a­bhya­dhā­yi­, ta­da­tya­nta­ma­sa­ṅga<span type="hard-break">- </span><lb n="163,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,08</span>tam; mu­khyā­rtha­bā­dha­ka­sa­dbhā­ve ta­da­rtha­ka­lpa­no­pa­pa­tteḥ | na ca tatra kiñcid bā­dha­ka­ma­stī­ti pra­ti­pā­di­ta­m | <lb n="163,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,09</span>yacca ‘­kiṃ­ca­, i­ṣṭā­rthā­dhi­ga­mā­yāṃ ca’ i­tyā­dyu­ktaṃ tadapi si­ddha­sā­dhya­tā­do­ṣā­nniḥ­sā­ra­ta­yā co­pe­kṣi­ta­m | <lb n="163,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,10</span>yadapi ‘­ni­tya­su­khā­bhyu­pa­ga­me ca vi­ka­lpa­dva­ya­m­’ i­tyā­dya­bhi­hi­taṃ ta­da­pya­na­bhyu­pa­ga­mā­de­va ni­ra­sta­m­; nityasya <lb n="163,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,11</span>su­kha­syā­nya­sya vā pa­dā­rtha­syā­na­bhyu­pa­ga­mā­t | ya­thā­bhū­taṃ ca sva­saṃ­vi­di­taṃ sukhaṃ mo­kṣā­va­sthā­yā­mā­tma­na­sta­drū­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="163,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,12</span>tayā pa­ri­ṇā­mi­naḥ ka­tha­ñci­da­bhi­nna­ma­bhyu­pa­ga­mya­te ta­thā­bhū­taṃ prāk prasādhi­ta­mi­ti | yacca ‘na rā­gā­di­ma­to <lb n="163,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,13</span>vi­jñā­nā­t ta­dra­hi­ta­syo­tpa­tti­ryu­ktā­’ i­tyā­di­, ta­da­pya­sā­ra­m­; rā­gā­di­ra­hi­ta­sya sa­ka­la­pa­dā­rtha­vi­ṣa­ya­sya <lb n="163,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,14</span>jñā­no­pā­dā­na­sya jñānasya sa­rva­jña­sā­dha­na­pra­stā­ve pra­ti­pā­di­ta­tvāt | </p>
          <p n="a_704" rend="justify"><lb n="163,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,15</span>yacca ‘­vi­la­kṣa­ṇā­da­pi kā­ra­ṇā­d vi­la­kṣa­ṇa­kā­ryo­tpa­tti­da­rśa­nā­d bodhād bo­dha­rū­pa­te­ti na pramāṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="163,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,16</span>masti’ i­tyā­di­, tadapi pra­ti­vi­hi­ta­m a­ce­ta­nā­cce­ta­no­tpa­ttya­bhyu­pa­ga­me cā­rvā­ka­ma­ta­pra­sa­kteḥ pa­ra­lo­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="163,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,17</span>bhā­va­pra­sa­ktyā | pa­ra­lo­ka­sa­dbhā­va­śca prāk pra­sā­dhi­taḥ | yacca ‘­jñā­na­sya jñā­nā­nta­ra­he­tu­tve na pū­rva­kā­la<span type="hard-break">- </span><lb n="163,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,18</span>bhāvitvaṃ sa­mā­na­jā­tī­ya­tva­m e­ka­sa­ntā­na­tvaṃ vā he­tu­rvya­bhi­cā­rā­t­’ i­tyā­di­, tadapi pra­ti­vi­hi­ta­me­va <lb n="163,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,19</span>“­ta­smā­d yasyaiva saṃskāraṃ ni­ya­me­nā­nu­va­rta­te­” i­tyā­di­nā | tena ‘­ma­ra­ṇa­śa­rī­ra­jñā­na­sya ga­rbha­śa­rī­ra­jñā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="163,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,20</span>hetutve sa­ntā­nā­nta­re­'­pi jñā­na­ja­na­ka­tva­pra­sa­ṅgaḥ­; ni­ya­ma­he­to­ra­bhā­vā­t­’ ityetadapi sva­pnā­yi­ta­mi­va <lb n="163,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,21</span>la­kṣya­te­, ni­ya­ma­he­to­sta­tsaṃ­skā­rā­nu­va­rta­na­sya pra­da­rśi­ta­tvāt | </p>
          <p n="a_705" rend="justify"><lb n="163,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,22</span>yacca ‘­su­ṣu­ptā­va­sthā­yāṃ vi­jñā­na­sa­dbhā­ve jā­gra­da­va­sthā­to na viśeṣaḥ syāt’ i­tyā­di­, tadapi <lb n="163,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,23</span>pra­ti­vi­hi­ta­m ‘yasya yāvatī mātrā’ i­tyā­di­nā | tathāhi — mi­ddhā­di­sā­ma­grī­vi­śe­ṣā­d viśiṣṭaṃ <lb n="163,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,24</span>su­ṣu­ptā­dya­va­sthā­yāṃ ga­ccha­ttṛ­ṇa­spa­rśa­jñā­na­tu­lyaṃ bā­hyā­dhyā­tmi­ka­pa­dā­rthā­ne­ka­dha­rma­gra­ha­ṇa­vi­mu­khaṃ jñā­na­ma­sti­; <lb n="163,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,25</span>anyathā jāgrat — pra­bu­ddha­jñā­na­pra­vā­ha­yo­ra­pya­bhā­va­pra­sa­kti­ri­ti pra­ti­pā­di­ta­tvā­t pa­ri­ṇa­ti­sa­ma­rtha­ne­na | yathā <lb n="163,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,26</span>ca a­śva­vi­ka­lpa­na­kā­le pra­vā­he­ṇo­pa­jā­ya­mā­na­ma­pi go­da­rśa­naṃ jñā­nā­nta­ra­ve­dya­ma­pi bha­va­da­bhi­prā­ye­ṇā­nu­pa­la<span type="hard-break">- </span><lb n="163,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,27</span>kṣi­ta­mā­ste — anyathā a­śva­vi­ka­lpa­pra­ti­saṃ­hā­rā­va­sthā­yā­m ‘­i­ya­tkā­laṃ yāvat mayā gaurdṛṣṭo na copala<span type="hard-break">- </span><lb n="163,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,28</span>kṣitaḥ’ iti jñā­nā­nu­tpa­tti­pra­sa­kteḥ pra­si­ddha­vya­va­hā­ro­cche­daḥ syāt — tathā su­ṣu­ptā­va­sthā­yāṃ sva­saṃ­vi­di­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="163,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,29</span>jñā­na­vā­di­no­'­pya­nu­pa­la­kṣi­taṃ jñānaṃ bha­vi­ṣya­tī­ti na ta­da­va­sthā­yāṃ vi­jñā­nā­sa­ttvā­t ta­tsa­nta­tyu­cche­daḥ | <lb n="163,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,30</span>na ca yu­ga­pa­jjñā­nā­nu­tpa­tte­ra­śva­vi­ka­lpa­kā­le jñā­nā­nta­ra­ve­dya­go­da­rśa­nā­saṃ­bha­vaḥ­, sa­vi­ka­lpā­vi­ka­lpa­yo­rjñā­na­yo<span type="hard-break">- </span><lb n="163,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,31</span>ryu­ga­pa­dvṛ­tte­ra­nu­bha­vā­t­; anyathā pra­ti­ni­vṛ­ttā­śva­vi­ka­lpa­sya tā­va­tkā­laṃ yāvad go­da­rśa­na­sma­ra­ṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="163,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,32</span>dhya­va­sā­yo na syāt | kra­ma­bhā­ve­'­pi ca tayo­rvi­jñā­na­yo­rvi­jñā­naṃ jñā­nā­nta­ra­vi­di­ta­ma­pya­nu­pa­la­kṣi­ta­ma­va­śyaṃ <lb n="163,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,33</span>ta­syā­ma­va­sthā­yāṃ pa­re­ṇā­bhyu­pa­ga­ma­nī­ya­m­, ta­da­bhyu­pa­ga­me ca yadi svā­pā­va­sthā­yāṃ sva­saṃ­vi­di­taṃ yathoktaṃ <lb n="163,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,34</span>jñā­na­ma­bhyu­pa­ga­mya­te tadā na ka­ści­dvi­ro­dhaḥ | śeṣastu pū­rva­pa­kṣa­gra­ntho­'­na­bhyu­pa­ga­mā­nni­ra­staḥ | </p>
          <p n="a_706" rend="justify"><lb n="163,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,35</span>yadapi ‘­a­ne­kā­nta­bhā­va­nā­taḥ i­tyā­dya­bhyu­pa­ga­me ta­jjñā­na­sya niḥ­śre­ya­sa­kā­ra­ṇa­tvaṃ pra­ti­ṣi­ddha­m­, <lb n="163,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,36</span>a­ne­kā­nta­jñā­na­sya bā­dha­ka­sa­dbhā­ve­na mi­thyā­tvo­pa­pa­tteḥ­’ i­tya­bhi­hi­ta­m­, ta­da­pya­sa­mya­k­; a­ne­kā­nta­jñā­na­syai­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="163,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 163,37</span>'­bā­dhi­ta­tve­na sa­mya­ktve­na pra­ti­pā­di­ta­tvāt | yacca ‘­ni­tyā­ni­tya­yorvidhi<span type="hard-break">-</span>pra­ti­ṣe­dha­rū­pa­tvā­da­bhi­nne <pb n="164" ana="54 lines"/><lb n="164,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,01</span>dha­rmi­ṇya­bhā­vaḥ­’ i­tya­ne­kā­nta­pa­kṣa­sya bā­dha­ka­mu­pa­nya­staṃ tad a­bā­dha­ka­me­va­, pra­tī­ya­mā­ne vastuni virodhā<span type="hard-break">- </span><lb n="164,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,02</span>siddheḥ | na ca yenaiva rūpeṇa ni­tya­tva­vi­dhi­ste­nai­va pra­ti­ṣe­dha­vi­dhiḥ — ye­nai­ka­tvavirodhaḥ syāt — <lb n="164,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,03</span>kiṃ ta­rhya­nu­syū­tā­kā­ra­ta­yā ni­tya­tva­vi­dha­rvyā­vṛ­ttā­kā­ra­ta­yā ca tasya pra­ti­ṣe­dhaḥ | na cā­nya­dha­rma­ni­mi­tta<span type="hard-break">- </span><lb n="164,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,04</span>yorvidhi — pra­ti­ṣe­dha­yo­re­ka­tra vi­ro­dhaḥ­, a­ti­pra­sa­ṅgā­t | na cā­nu­ga­ta­vyā­vṛ­ttā­kā­ra­yoḥ sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­rū­pa­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="164,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,05</span>yā­'­'­tya­nti­ko bhedaḥ, pū­rvo­tta­ra­kā­la­bhā­vi­sva­paryā­ya­tā­dā­tmye­na sthi­ta­syā­nu­ga­tā­kā­ra­sya bā­hyā­'­'­dhyā­tmi­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="164,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,06</span>syā­rtha­syā­bā­dhi­ta­pra­tya­kṣa­pra­ti­pa­ttau pra­ti­bhā­sa­nā­t | </p>
          <p n="a_707" rend="justify"><lb n="164,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,07</span>yaccedam ‘­gha­ṭā­di­rmṛ­dā­di­rū­pa­ta­yā nitya ityatra mṛ­drū­pa­tā­yā­sta­to­'­rthā­nta­ra­tvā­nna tato ghaṭo nityaḥ, <lb n="164,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,08</span>mṛ­drū­pa­tā hi mṛttvaṃ sā­mā­nya­ma­rthā­nta­ra­m­, tasya nityatve na ghaṭasya ta­thā­bhā­va­sta­to­'­nya­tvā­t ghaṭasya <lb n="164,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,09</span>ca kā­ra­ṇā­d vi­la­yo­pa­la­bdhe­ra­ni­tya­tva­me­va­’ iti, a­yu­kta­me­ta­t­; sā­mā­nya­sya vi­śe­ṣā­da­rthā­nta­ra­tvā­nu­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="164,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,10</span>patteḥ sa­mā­nā­sa­mā­na­pa­ri­ṇā­mā­tma­ko gha­ṭā­dya­rtho­'­bhyu­pa­ga­nta­vyaḥ | tathāhi — na tāvat svā­śra­yā­da­rthā­nta­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="164,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,11</span>bhūtā mṛ­ttva­jā­tiḥ sattā vā, svāśrayaiḥ saṃ­ba­ndhā­bhā­vā­t — sva­saṃ­ba­ndhā­t prā­ga­sa­dbhi­ra­pi svāśrayaiḥ saṃ­ba­ndhe­'<span type="hard-break">- </span><lb n="164,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,12</span>ti­pra­sa­ṅgā­t­; svata eva sadbhiḥ sa­ttā­saṃ­ba­ndha­ka­lpa­nā­vai­ya­rthyā­t | sa­ma­vā­ya­sya sa­rva­ga­ta­tvā­d vyaktya<span type="hard-break">- </span><lb n="164,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,13</span>nta­ra­pa­ri­hā­re­ṇa vya­ktya­nta­rai­re­va sa­rva­ga­ta­syā­pi sā­mā­nya­sya saṃ­ba­ndhe­'­ti­pra­sa­ṅga­pa­ri­hā­rā­yā­bhyu­pa­ga­mya­mā­nā <lb n="164,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,14</span>ca pra­tyā­sa­ttiḥ pratyekaṃ pa­ri­sa­māptyā vya­ktyā­tma­bhū­tā vābhyu­pa­ga­mya­mā­nā kathaṃ sa­mā­na­pa­ri­ṇā­mā­ti­ri­kta­sya <lb n="164,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,15</span>sā­mā­nya­sya kalpanāṃ na ni­ra­sye­t śu­klā­di­va­cca svāśraye svā­nu­rū­pa­pra­tya­yā­di­he­toḥ sā­mā­nyā­t sadādi<span type="hard-break">- </span><lb n="164,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,16</span>pra­tya­yā­di­vṛ­tti­rna bhavet ? sā­mā­nya­sya tu svata eva sa­dā­di­pra­tya­yā­di­vi­ṣa­ya­tve dra­vyā­di­ṣu kaḥ pradveṣaḥ ? <lb n="164,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,17</span>pa­ra­ta­śce­da­na­va­sthā | a­na­dhyā­ro­pi­ta­ta­drū­pe ca ta­tpra­tya­yā­di­vṛ­ttā­va­ti­pra­sa­ṅgaḥ syāt | ta­drū­pā­dhyāro­pe­'­pi <lb n="164,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,18</span>ta­tpra­tya­yā­di­ścā­nya­tra bhrānta eva prasaktaḥ | </p>
          <p n="a_708" rend="justify"><lb n="164,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,19</span>sa­ma­vā­ya­ma­pi ca tā­drū­pya­me­va sa­ma­vā­yi­noḥ pa­śyā­maḥ­; anyathā ta­syā­pyā­śri­ta­ta­yā saṃ­ba­ndhā­nta­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="164,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,20</span>ka­lpa­nā­pra­sa­ṅgā­t tatra cā­na­va­sthā­yāḥ pra­da­rśi­ta­tvāt | vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­bhā­va­saṃ­ba­ndhe­'­pya­pa­ra­ta­tka­lpa­ne­'­na<span type="hard-break">- </span><lb n="164,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,21</span>vasthā | sa­ma­vā­yā­t ta­tsaṃ­ba­ndha­ka­lpa­ne i­ta­re­ta­rā­śra­ya­tva­m | a­nā­śri­ta­sya ta­tsaṃ­ba­ndha­tve­'­pya­ti­pra­sa­ṅgaḥ | <lb n="164,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,22</span>tasya svataḥ saṃbandhe vā sā­mā­nya­syā­pi ta­thā­'­stu vi­śe­ṣā­bhā­vā­t | sati ca va­stu­dva­ye sa­nni­hi­te <lb n="164,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,23</span>‘idaṃ sadidaṃ ca sat’ iti samucca­yā­tma­kaḥ pra­tya­yo­'­nu­bhū­ya­te­, na punaḥ ‘­i­da­me­ve­da­m­’ iti; saṃbhava<span type="hard-break">- </span><lb n="164,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,24</span>dvi­va­kṣi­tai­ka­vya­ktyā­dhe­ya­rū­pa­sya ca sā­mā­nya­syā­śe­ṣā­śra­ya­gra­ha­ṇā­saṃ­bha­vā­nna ka­dā­ca­nā­pi tasya saṃ­pū­rṇa­sya <lb n="164,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,25</span>grahaṇaṃ syāt | tad vya­ktya­nā­dhe­ya­rū­pā­saṃ­bha­ve ta­dga­ta­rū­pā­di­va­t ta­nmā­tra­me­va syāt | svā­śra­ya­sa­rva­ga­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="164,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,26</span>sā­mā­nya­vā­da­stu pa­ri­ṇā­ma­sā­mā­nya­vā­dā­nna vi­śi­ṣya­te­, pra­tyā­śra­yaṃ pa­ri­sa­mā­pta­tva­syā­nya­thā­nu­pa­pa­ttyā sāmā<span type="hard-break">- </span><lb n="164,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,27</span>nya­saṃ­ba­ndhaśū­nye­ṣva­pi dra­vyā­di­ṣu pa­dā­rthā­di­pra­tya­yā­dya­nva­ya­da­rśa­nā­cca | </p>
          <p n="a_709" rend="justify"><lb n="164,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,28</span>nā­pya­nya­sya vyā­vṛ­ttiḥ­, sva­la­kṣa­ṇa­ga­tā­yāḥ pra­tye­ka­pa­ri­sa­mā­ptā­yāḥ pa­ri­ṇā­ma­sā­mā­nyā­da­bhi­nna­tvā­t <lb n="164,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,29</span>vyāvṛtteḥ | ta­dā­śra­yā­nyā­ne­ka­vya­kti­sā­dhā­ra­ṇī bu­ddhi­pa­ri­ka­lpi­tā­'­ta­jjā­tī­ya­vyā­vṛ­ttiḥ sā­mā­nya­mi­ṣya­te­, <lb n="164,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,30</span>ta­smiṃ­ścā­va­stu­bhū­te śa­bda­pra­ti­pā­di­te ta­thā­vi­dhe sā­mā­nye­'­sva­la­kṣa­ṇa­vi­vakṣi­te­'­rtha­kri­yārthināṃ svalakṣaṇe <lb n="164,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,31</span>vṛ­tti­ra­pa­ri­ka­lpi­ta­rū­pe kathaṃ syāt ? | dṛśya — vikalpa yo­re­kī­ka­ra­ṇe­na pravṛttau go­bu­ddhyā­'­pya­śve <lb n="164,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,32</span>pra­va­rte­ta | na ca vi­ka­lpi­ta­sya sā­mā­nya­syā­va­stu­bhū­ta­ta­yā ke­na­ci­d dṛśyena sā­rū­pya­ma­sti­, sadbhāve vā <lb n="164,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,33</span>sā­rū­pya­sya kiṃ dṛśya — vikalpyai­kī­ka­ra­ṇa­vā­co­yu­ktyā ? tadeva dṛśyaṃ sā­mā­nya­jñā­ne pra­ti­bhā­sa­te­, tatprati<span type="hard-break">- </span><lb n="164,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,34</span>bhāsācca tatraiva vṛ­tti­ri­ti kiṃ na sphu­ṭa­me­vā­bhi­dhī­ya­te a­va­stvā­kā­ra­sya vastunā sā­rū­pyā­saṃ­bha­vā­t ? </p>
          <p n="a_710" rend="justify"><lb n="164,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,35</span>kiñca, dṛśya — vi­ka­lpya­yo­re­kī­ka­ra­ṇaṃ dṛśye vi­ka­lpya­syā­dhyā­ro­paḥ­; sa ca gṛ­hī­ta­yo­ra­gṛ­hī­ta­yo­rvā ? <lb n="164,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 164,36</span>yadi gṛ­hī­ta­yo­sta­dā dṛśya — vikalpya­yo­rbhe­de­na pra­ti­pa­tte­rna dṛśye vi­ka­lpyā­dhyā­ro­paḥ­; nahi ghaṭa — paṭayo<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="165" ana="51 lines"/><lb n="165,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,01</span>rbhi­nna­sva­rū­pa­ta­yā pra­ti­bhā­sa­mā­na­yo­re­ka­syā­'­pa­ra­trā­dhyā­ro­paḥ­, a­ti­pra­sa­ṅgā­t | nā­pya­gṛ­hī­ta­yoḥ sa saṃ­bha­va­ti­, <lb n="165,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,02</span>a­ti­pra­sa­ṅgā­de­va | na ca dṛ­śya­bu­ddhau vikalpyaṃ pra­ti­bhā­ti­, nāpi vi­ka­lpya­bu­ddhau dṛśyam | na cai­ka­bu­ddhā<span type="hard-break">- </span><lb n="165,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,03</span>va­pra­ti­bhā­sa­mā­na­yo rūpa — ra­sa­yo­ri­va pa­ra­spa­rā­dhyā­ro­paḥ­, sā­dṛ­śya­ni­ba­ndha­na­ścā­nya­trā­dhyā­ro­paḥ u­pa­la­bdho <lb n="165,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,04</span>va­stva­va­stu­no­śca nīla — kha­ra­vi­ṣā­ṇa­yo­ri­va sā­rū­pyā­bhā­va­to nā­dhyā­ro­pa iti pra­ti­pā­di­ta­m | na ca <lb n="165,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,05</span>dṛ­śyā­dhya­va­sā­yi­vi­ka­lpya­bu­ddhyu­tpā­da eva ta­da­dhyā­ro­paḥ­, tadbuddheḥ sa­dṛ­śa­pa­ri­ṇā­ma­sā­mā­nya­vya­va­sthā­pa­ka­tvo<span type="hard-break">- </span><lb n="165,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,06</span>pa­pa­tte­ra­na­nta­ra­me­va tasyā va­stu­sva­rū­pa­grā­hi­sa­vi­ka­lpa­kā­dhya­kṣa­rū­pa­tve­na vya­va­sthā­pi­ta­tvā­t | tathā, anumā<span type="hard-break">- </span><lb n="165,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,07</span>nenāpi pa­ri­cchi­dya­mā­ne­'­rthā­nta­ra­vyā­vṛ­tti­rū­pe­'­na­rtha­rū­pe sāmānye ba­hi­ṣpra­vṛ­ttya­yo­ga eva | nā­ta­drū­pa­vyā­vṛ­tti<span type="hard-break">- </span><lb n="165,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,08</span>mā­tra­vi­ṣa­ya­ma­nu­mā­na­m­, a­ta­drū­pa­pa­rā­vṛ­tta­va­stu­mā­tra­vi­ṣa­ya­tvā­di­ti cet, kiṃ tad va­stu­mā­tra­ma­nya­tra samāna<span type="hard-break">- </span><lb n="165,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,09</span>pa­ri­ṇā­mā­t ? a­nu­bhū­ya­te ca sā­mā­nya­m — a­li­ṅga­ja­tvā­nnā­nu­mā­ne­na — a­vi­saṃ­vā­di­tvā­t pra­tya­kṣa­pra­mā­ṇe­na <lb n="165,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,10</span>pra­mā­ṇā­nta­rā­na­bhyu­pa­ga­mā­t | tathāhi — pra­tya­kṣe­ṇai­va jñānena śā­khā­di­vi­bhā­ga­ma­pa­ri­cchi­nda­tā­'­pi da­vī­ya­si <lb n="165,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,11</span>deśe vṛ­kṣā­di­mā­tra­prati­pa­tti­da­rśa­na­m ta­nni­rā­ka­ra­ṇe cā­nu­bha­va­vi­ro­dhaḥ | na ca sā­dṛ­śya­m­, sa­mā­na­pa­ri­ṇāmā<span type="hard-break">- </span><lb n="165,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,12</span>bhāve ta­da­saṃ­bha­vā­t | nanu ca yadi sa­mā­na­pa­ri­ṇā­maḥ sā­mā­nya­m­, tasya vastunaḥ sa­jā­tī­yā­da­pi pa­ri­ṇā­mā­d <lb n="165,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,13</span>vi­bha­kta­ta­yā­'­nya­trā­na­nva­yā­t kvacid gṛ­hī­ta­saṃ­ba­ndhe­na śabdena liṅgena vā­'­nya­sya ta­jjā­tī­ya­sya pra­ti­pā­da­naṃ <lb n="165,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,14</span>na prā­pno­ti­, naiṣa doṣaḥ, vi­bha­kte­'­pi vastuta­sta­smi­nna­nā­śri­ta­de­śā­di­bhe­de sa­mā­na­pa­ri­ṇā­ma­mā­tre śabdasya <lb n="165,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,15</span>liṅgasya vā tā­va­nmā­tra­syai­va saṃ­ke­ti­ta­tvā­t saṃbandhaṃ gṛ­hī­ta­va­to­'­nya­trā­pi ta­tpa­ri­ṇā­ma­mātreṇa bheda<span type="hard-break">- </span><lb n="165,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,16</span>pra­ti­pa­tte­ra­ja­nya­tvā­t tattayā pra­ti­pa­ttya­vi­ro­dhā­nna doṣaḥ | pra­ti­pā­da­yi­ṣya­te ca ni­tyā­ni­tyā­dya­ne­kā­nta<span type="hard-break">- </span><lb n="165,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,17</span>rūpaṃ va­stve­kā­nta­vā­da­pra­ti­ṣe­dhe­ne­ti nā­ne­kā­nta­jñā­naṃ mi­thyā­jñā­na­m | </p>
          <p n="a_711" rend="justify"><lb n="165,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,18</span>yadapi ‘­sva­de­śā­di­ṣu sattvaṃ pa­ra­de­śā­di­ṣva­sa­ttvaṃ va­stu­no­'­bhyu­pa­ga­mya­ta eva i­ta­re­ta­rā­bhā­va­syā­bhyu<span type="hard-break">- </span><lb n="165,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,19</span>pa­ga­mā­t­’ i­tyā­di­, ta­da­pya­yu­kta­m­; i­ta­re­ta­rā­bhā­va­sya gha­ṭa­va­stva­bhe­de gha­ṭa­vi­nā­śe pa­ṭo­tpa­tti­pra­sa­ṅgā­t paṭā<span type="hard-break">- </span><lb n="165,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,20</span>dya­bhā­va­sya vi­na­ṣṭa­tvā­t | atha ghaṭād bhi­nno­'­bhā­va­sta­dā gha­ṭā­dī­nāṃ pa­ra­spa­raṃ bhedo na syāt | <lb n="165,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,21</span>yadā hi gha­ṭā­bhā­va­rū­paḥ paṭo na bhavati tadā paṭo ghaṭa eva syāt, yathā vā ghaṭasya gha­ṭā­bhā­vā­d <lb n="165,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,22</span>bhi­nna­tvā­d gha­ṭa­rū­pa­tā tathā pa­ṭā­de­ra­pi syāt gha­ṭā­bhā­vā­d bhi­nna­tvā­de­va | nāpyeṣāṃ pa­ra­spa­rā­bhi­nnā<span type="hard-break">- </span><lb n="165,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,23</span>nā­ma­bhā­ve­na bhedaḥ śakyate ka­rtu­m­, tasya bhi­nnā­'­bhi­nna­bhe­da­ka­ra­ṇe­'­ki­ñci­tka­ra­tvā­t | na cā­bhi­nnā­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="165,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,24</span>ma­nyo­nyā­bhā­vaḥ saṃ­bha­va­ti | nāpi pa­ra­spa­ra­bhi­nnā­nā­ma­bhā­ve­na bhedaḥ kri­ya­te­, sva­he­tu­bhya eva bhinnānā<span type="hard-break">- </span><lb n="165,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,25</span>mutpatteḥ | nāpi bhe­da­vya­va­hā­raḥ kri­ya­te­, yato bhā­vā­nā­mā­tmī­ya­rū­pe­ṇo­tpa­tti­re­va sva­to­bhe­daḥ­; sa ca <lb n="165,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,26</span>pratyakṣe pra­ti­bhā­sa­nā­de­va bhe­da­vya­va­hā­ra­he­tuḥ­, tena “­va­stva­saṃ­ka­ra­si­ddhi­śca ta­tprā­mā­ṇya­sa­mā­śri­tā­” <lb n="165,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,27</span>iti ni­ra­sta­m | kiñca, bhā­vā­bhā­va­yo­rbhe­do nā­bhā­va­ni­ba­ndha­naḥ­, a­na­va­sthā­pra­sa­ṅgā­t | <lb n="165,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,28</span>atha sva­rū­pe­ṇa bhe­da­sta­dā bhā­vā­nā­ma­pi sa syāditi ki­ma­pa­re­ṇā­bhā­ve­na bhinnena vi­ka­lpi­te­na ? ta­nnai­kā­nta<span type="hard-break">- </span><lb n="165,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,29</span>bhi­nno­'­bhi­nno ve­ta­re­ta­rā­bhā­vaḥ saṃ­bha­va­ti | </p>
          <p n="a_712" rend="justify"><lb n="165,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,30</span>na cābhāva e­vā­nyā­po­ha­sya­, ghaṭādeḥ sa­rvā­tma­ka­tva­pra­sa­ṅgā­t | tathāhi — yathā ghaṭasya svadeśa — <lb n="165,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,31</span>kā­lā­'­'­kā­rā­di­nā sattvaṃ tathā yadi pa­ra­de­śa — kā­lā­'­'­kā­rā­di­nā­'­pi­, tathā sati sva­de­śā­di­tva­va­t <lb n="165,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,32</span>pa­ra­de­śā­di­tva­pra­sa­kteḥ kathaṃ na sa­rvā­tma­ka­tva­m ? atha pa­ra­de­śā­di­tva­va­t sva­de­śā­di­tva­ma­pi tasya nāsti <lb n="165,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,33</span>tadā sa­rva­thā­'­bhā­va­pra­sa­ktiḥ | atha yadeva svasattvaṃ tadeva pa­rā­sa­ttva­m­; na­nve­va­ma­pi yadi pa­rā­sa­ttve <lb n="165,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,34</span>sva­sa­ttvā­nu­pra­ve­śa­sta­dā sa­rva­thā­'­sa­ttva­m­; atha svasattve pa­rā­sa­ttva­sya tadā pa­rā­sa­ttvā­bhā­vā­t sarvā<span type="hard-break">- </span><lb n="165,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,35</span>tma­ka­tva­m — yathā hi svā­sa­ttvā­sa­ttvā­t svasattvaṃ tasya tathā pa­rā­sa­ttvā­sa­ttvā­t pa­ra­sa­ttva­pra­sa­kti­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="165,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,36</span>ni­vā­ri­ta­pra­sa­rā­, a­vi­śe­ṣā­t | na ca pa­rā­sa­ttvaṃ ka­lpi­ta­rū­pa­mi­ti na ta­nni­vṛ­ttiḥ pa­ra­sa­ttvā­tmi­ke­ti <lb n="165,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,37</span>vā­cya­m­, svā­sa­ttve­'­pye­vaṃ­pra­sa­ṅgā­t | </p>
          <p n="a_713" rend="justify"><lb n="165,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,38</span>atha nā­bhā­va­ni­vṛ­ttyā padārtho bhā­va­rū­paḥ pra­ti­ni­ya­to vā bha­va­ti­, api tu sva­he­tu­sā­ma­grī­ta <lb n="165,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,39</span>u­pa­jā­ya­mā­naḥ sva­sva­bhā­va­ni­ya­ta e­vo­pa­jā­ya­te­; ta­thai­vā­rtha­sā­ma­rthya­bhā­vi­nā­'­dhya­kṣe­ṇa vi­ṣa­yī­kri­ya­mā­ṇo <lb n="165,40"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 165,40</span>vya­va­hā­ra­pa­tha­ma­va­tā­rya­te ki­bhi­ta­re­ta­rā­bhā­va­ka­lpa­na­yā ? na ki­ñci­t­, kevalaṃ sva­sā­ma­grī­taḥ sva­sva­bhā­va­ni<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="166" ana="49 lines"/><lb n="166,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 166,01</span>ya­to­tpa­tti­re­va pa­rā­sa­ttvā­tma­ka­tva­vya­ti­re­ke­ṇa no­pa­pa­dya­te­, sva­sva­rū­pa­ni­ya­ta­pra­ti­bhā­sa­naṃ ca pa­rā­bhā­vā­tma<span type="hard-break">- </span><lb n="166,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 166,02</span>ka­tva­pra­ti­bhā­sa­na­me­va | ata eva “­sva­kī­ya­rū­pā­nubhā­vā­nnā­nya­to­'­nya­ni­rā­kri­yā­” itye<span type="hard-break">- </span><lb n="166,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 166,03</span>tadapi sa­da­sa­dā­tma­ka­va­stu­pra­ti­bhā­sama­nta­re­ṇā­nu­pa­pa­nna­me­va | yadā hi pā­ra­mā­rthi­ka­pa­ra­rūpa­vyā­vṛ­tti­ma­t <lb n="166,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 166,04</span>ta­tsva­rū­pa­ma­dhya­kṣe pra­ti­bhā­ti tadā sva­rū­pa­me­va pa­ra­ta­sta­sya bhedaḥ, ta­dgra­ha­ṇa­me­va cā­dhya­kṣa­ta­sta­dbhe­da­gra­ha<span type="hard-break">- </span><lb n="166,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 166,05</span>ṇam; anyathā pā­ra­mā­rthi­ka­pa­rā­sa­ttvā­bhā­ve sva­sa­ttva­va­t pa­ra­sa­ttvā­tma­ka­tva­pra­sa­ṅgā­nna ta­tsva­rū­pa­me­va <lb n="166,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 166,06</span>bhedaḥ, nāpi sa­tpra­ti­bhā­sa­na­me­va bhe­da­pra­ti­bhā­sa­naṃ syāt | </p>
          <p n="a_714" rend="justify"><lb n="166,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 166,07</span>ata e­vā­nyā­po­ha­sya pa­dā­rthā­tma­ka­tve­'­pa­rā­pa­rā­bhā­va­ka­lpa­na­yā nā­na­va­sthā | nāpi pa­ra­gra­ha­ṇa­ma­nta<span type="hard-break">- </span><lb n="166,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 166,08</span>reṇa ta­dbhe­da­gra­ha­ṇā­bhā­vā­di­ta­re­ta­rā­śra­ya­tvā­d bhe­dā­gra­ha­ṇa­m | na cā­'­bhā­va­sya tu­ccha­ta­yā sa­ha­kā­ri­bhi­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="166,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 166,09</span>nu­pa­kā­rya­sya jñānā­ja­na­ka­tva­m­; nāpi bhā­vā­'­bhā­va­yo­ra­nu­pa­kā­ryo­pa­kā­ra­ka­ta­yā­'­saṃ­ba­ndhaḥ­, bhā­vā­bhā­vā­tma<span type="hard-break">- </span><lb n="166,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 166,10</span>kasya pa­dā­rtha­sya sva­sā­ma­grī­ta u­tpa­nna­sya pratyakṣe tathaiva pra­ti­bhā­sa­nā­t | na cā­'­sa­dā­kā­rā­va­bhā­sa­sya <lb n="166,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 166,11</span>mi­thyā­tva­m­, sa­dā­kā­rā­va­bhā­se­'­pi ta­tpra­sa­ṅgā­t | na cā­'­sa­da­va­bhā­sa­syā­bhā­vaḥ­, a­nya­vi­vi­ktā­va­bhā­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="166,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 166,12</span>syā­nu­bha­va­si­ddha­tvā­t­; vi­vi­kta­tā cā­syā­'­bhā­va­rū­pa­tvā­t­, tasyāśca sva­sa­ttvā­t ka­tha­ñci­da­bhi­nna­ta­yā <lb n="166,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 166,13</span>tadvad jñāna­ja­na­ka­tve­nā­dhya­kṣe pra­ti­bhā­sa­mā­nā­yā a­nya­pa­ri­hā­re­ṇa tatraiva pra­vṛ­ttyā­di­vya­va­hā­ra­he­tu­tvā­d <lb n="166,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 166,14</span>bhe­dā­'­bhe­dai­kā­nta­pa­kṣa­syo­kta­do­ṣa­tvā­t ka­tha­ñci­dbhe­dā­bhe­da­pa­kṣa­sya pa­ri­hṛ­ta­vi­ro­dha­tvā­nna sa­da­sa­drū­pa­tve <lb n="166,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 166,15</span>sva­de­śā­dā­va­pya­nu­pa­la­bdhi­pra­sa­ṅgā­di­do­ṣaḥ | </p>
          <p n="a_715" rend="justify"><lb n="166,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 166,16</span>yaccoktam ‘­e­va­mā­tma­no­'­pi ni­tya­tva­me­va sukha — duḥ­khā­de­sta­dgu­ṇa­tve­na ta­to­'­rthā­nta­ra­sya vi­nā­śe­'­pya<span type="hard-break">- </span><lb n="166,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 166,17</span>vi­nā­śā­t­’ i­tyā­di­, tat prāk pratikṣiptam | yadapi ‘­kā­ryā­nta­re­ṣu ca­ka­rtṛ­tvaṃ na pra­ti­ṣi­dhya­te­’ i­tyā­di­, <lb n="166,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 166,18</span>ta­da­pya­sā­ra­m­; e­kā­nta­pa­kṣe kā­rya­ka­rtṛ­tva­syai­vā­sa­mbha­vā­t | yacca ‘na cā­ne­kā­nta­bhā­va­nā­to viśi<span type="hard-break">- </span><lb n="166,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 166,19</span>ṣṭa­śa­rī­ra­lā­bhe pra­ti­ba­ndhaḥ­’ i­tyā­di­, tanna pra­ti­sa­mā­dhā­na­ma­rha­ti a­na­bhyu­pa­ga­to­pā­la­mbha­mā­tra­tvā­t | yacca <lb n="166,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 166,20</span>‘­mu­ktā­va­pya­ne­kā­nto na vyā­va­rta­te­’ iti, ta­di­ṣya­te eva; sva­sa­ttvā­di­nā mu­kta­tve­'­pya­nya­sa­ttvā­di­nā amukta<span type="hard-break">- </span><lb n="166,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 166,21</span>tva­sye­ṣṭa­tvā­t­; anyathā tasya mu­kta­tva­me­va na syāt iti pra­ti­pā­di­ta­tvā­t | </p>
          <p n="a_716" rend="justify"><lb n="166,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 166,22</span>yadapi ‘ane­kā­nta­’ i­tyā­di­, ta­da­pya­sa­ṅga­ta­m­; a­na­nta­dha­rmā­dhyā­si­ta­va­stu­sva­rū­pa­ma­ne­kā­ntaḥ | na <lb n="166,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 166,23</span>ca sva­rū­pa­ma­pa­ra­dha­rmā­nta­rā­pe­kṣa­ma­bhyu­pa­ga­mya­te yena tatra rū­pā­nta­ro­pa­kṣe­pe­ṇā­na­va­sthā pre­rye­ta­; ta­da­pe­kṣa­tve <lb n="166,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 166,24</span>pa­dā­rtha­sva­rū­pa­vya­va­sthai­vo­tsī­de­t­, a­pa­rā­pa­ra­dha­rmā­pe­kṣa­tve­na pra­ti­ni­ya­tā­pe­kṣa­dha­rma­sva­rū­pa­syai­vā­vya­va­sthi­teḥ | <lb n="166,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 166,25</span>ta­ta­ścai­kā­nta­syā­pi kathaṃ vyavasthā ? tathāhi — sa­dā­di­rū­pa­tai­vai­kā­ntaḥ ta­trai­kā­ntā­bhyu­pa­ga­me­'­pa­raṃ sa­dā­di­rū­paṃ <lb n="166,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 166,26</span>pra­sa­kta­m­, ta­trā­pya­pa­ra­mi­ti pa­re­ṇā­pi vaktuṃ śakyam | atha pa­ra­rū­pā­na­pe­kṣaṃ sa­ttvā­di­tva­me­vai­kā­ntaḥ <lb n="166,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 166,27</span>ta­rhya­na­nta­dha­rmā­dhyā­si­ta­va­stu­sva­rū­pa­ma­pya­ne­kā­ntaḥ kiṃ na syāt ? na cā­pa­ra­ta­drū­pā­bhā­ve vastunaḥ svarū<span type="hard-break">- </span><lb n="166,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 166,28</span>pa­ma­nya­thā bha­va­ti­; anyathā a­pa­ra­sa­ttvā­dya­bhā­ve sa­ttvā­de­ra­pya­nya­thā­tva­pra­sa­kti­ri­tya­laṃ du­rma­ti­vi­spa­ndi­te<span type="hard-break">- </span><lb n="166,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 166,29</span>ṣū­tta­ra­pra­dā­na­pra­yā­se­na | ‘­ā­tmai­ka­tva­jñā­nā­t­’ i­tyā­di­granthastu si­ddha­sā­dhya­ta­yā na sa­mā­dhā­na­ma­rha­ti | <lb n="166,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 166,30</span>ya­tho­kta­mu­kti­mā­rga­jñā­nā­de­ra­pa­ra­sya ta­du­pā­ya­tve­nā­bhyu­pa­ga­mya­mā­na­sya pra­mā­ṇa­bā­dhi­ta­tve­na mi­thyā­rū­pa­tvā­nna <lb n="166,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 166,31</span>ta­tsā­dha­ka­tva­mi­tya­la­ma­ti­pra­sa­ṅge­na | </p>
          <p n="a_717" rend="justify"><lb n="166,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">TBV-SD 166,32</span>tat sthi­ta­me­ta­t ‘­a­nu­pa­ma­su­khā­di­sva­bhā­vā­mā­tma­naḥ ka­tha­ñci­da­vya­ti­ri­ktāṃ sthi­ti­mu­pa­ga­tā­nā­m­’ iti || </p>
        </div>
      </div>
    </body>
  </text>
</TEI>
