<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE TEI PUBLIC "-//TEI P5//DTD Main Document Type//EN" "../tei_all.dtd">
<TEI><teiHeader><fileDesc><titleStmt><title type="main" subtype="text-SAS" ana="actual">Sarvārthasiddhi</title><title type="main" subtype="text-TA" ana="potential">Tattvārtha</title><title type="subtitle" subtype="bare-text">Bare text of Shastri's 1955 edition</title><respStmt><resp>Digital textresource created by</resp><persName>H. Trikha</persName></respStmt></titleStmt><publicationStmt><publisher>Published within the Digital Corpus of Vidyānandin's Works at <span type="ref-site" target="../">www.dipal.org/dcv</span></publisher><availability><licence> under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License</licence></availability><date type="published">November 24, 2025</date></publicationStmt><sourceDesc><bibl>Printed edition: Pūjyapāda’s Sarvārthasiddhi. The commentary on Āchārya Griddhapiccha’s Tattvārthasūtra. Ed. and translated [into Hindi] by Phoolchandra Shastri. (Jñānapīṭha Mūrtidevī Jaina Granthamālā: Saṃskṛta Grantha 13). Kāśī 1955.</bibl><bibl type="base-resource">Plain text: <span target="SAS-PS'55-t.html">dcv/Sarvārthasiddhi/SAS-PS'55-t</span></bibl></sourceDesc></fileDesc><encodingDesc><projectDesc><p><seg type="project-general">This resource for the text of the <seg type="essential" subtype="wor_name">Sarvārthasiddhi</seg> (<seg type="essential" subtype="wor_abbr">SAS</seg>) is published alongside <span type="ref-site work" target="./">other digital resources for the work</span>. The resource at hand, <seg type="essential" subtype="tra_sigl">SAS-PS'55‑b</seg>, is a resource for the specific text of the edition by Shastri (PS) in 1955. </seg><seg type="derivat" subtype="bare-text">The resource renders the bare text (b) only. </seg></p><p/><p><seg type="thanks">H. Trikha created this resource during his occupations at the Institutes for <span type="organisation">South Asian, Tibetan and Buddhist Studies, University of Vienna,</span> and for the <span type="organisation">Cultural and Intellectual History of Asia, Austrian Academy of Sciences.</span> Substantial work was done in the project “Perspectivism and intertextuality in Vidyānandin’s works,” funded by the Austrian Science Fund (FWF Schrödinger project J 3880-G24). Trikha is especially grateful to Thomas Malten for organizing the capture of the printed edition and the intial xml-encoding. </seg></p></projectDesc></encodingDesc></teiHeader><text type="plain-text"><body><div n="1"><p ana="head" n="a_1" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1 r_SAS-PS'55#1,01_r"/>oṃ <span type="ref-block" n="2 r_SAS-PS'55#1,02_r"/>namaḥ śrīparamātmane vītarāgāya <span type="ref-block" n="3 r_SAS-PS'55#1,03_r"/>śrīgṛddhapicchācāryaviracitasya tattvārthasūtrasya <span type="ref-block" n="4 r_SAS-PS'55#1,04_r"/>śrīpūjyapādācāryaviracitā tattvārthavṛttiḥ <span type="ref-block" n="5 r_SAS-PS'55#1,05_r"/>sarvārthasiddhiḥ <span type="ref-block" n="6 r_SAS-PS'55#1,06_r"/>prathamo'dhyāyaḥ </p><l> <span type="ref-block" n="7 r_SAS-PS'55#1,07_r"/>mokṣamārgasya netāraṃ bhettāraṃ karmabhūbhṛtām </l><l> <span type="ref-block" n="8 r_SAS-PS'55#1,08_r"/>jñātāraṃ viśvatattvānāṃ vande tadguṇalabdhaye <ref resp="PS" type="number" rend="a"> </ref> </l><p n="a_3" rend="justify"> <span type="ref-block" n="9 r_SAS-PS'55#1,09_r"/>kaścidbhavyaḥ pratyāsannaniṣṭhaḥ prajñāvān svahitamupalipsurvivikte paramaramye bhavya<span type="ref-block" n="10 r_SAS-PS'55#1,10_r"/>sattvaviśrāmāspade kvacidāśramapade munipariṣaṇmadhye sanniṣaṇṇaṃ mūrttamiva mokṣamārgamavāgvi<span type="ref-block" n="11 r_SAS-PS'55#1,11_r"/>sargaṃ vapuṣā nirūpayantaṃ yuktyāgamakuśalaṃ parahitapratipādanaikakāryamāryaniṣevyaṃ nirgranthā<span type="ref-block" n="12 r_SAS-PS'55#1,12_r"/>cāryavaryamupasadya savinayaṃ paripṛcchati sma bhagavan kiṃ nu khalu ātmane hitaṃ syāditi <span type="ref-block" n="13 r_SAS-PS'55#1,13_r"/>sa āha mokṣa iti sa eva punaḥ pratyāha kiṃ svarūpo'sau mokṣaḥ kaścāsya prāptyupāya <span type="ref-block" n="14 r_SAS-PS'55#1,14_r"/>iti ācārya āha niravaśeṣanirākṛtakarmamalakalaṅkasyāśarīrasyātmano'cintyasvā</p><p n="a_4" rend="justify"><span type="ref-block" n="15 r_SAS-PS'55#2,01_r"/>bhāvikajñānādiguṇamavyābādhasukhaṃmātyantikamavasthāntaraṃ mokṣa iti </p><p n="a_5" rend="justify"> <span type="ref-block" n="16 r_SAS-PS'55#2,02_r"/>tasyātyantaparokṣatvācchadmasthāḥ pravādinastīrthakarammanyāstasya svarūpamaspṛśantī<span type="ref-block" n="17 r_SAS-PS'55#2,03_r"/>bhirvāgbhiryuktyābhāsanibandhanābhiranyathaiva parikalpayanti <hi ana="1"/>caitanyaṃ puruṣasya svarūpam tacca <span type="ref-block" n="18 r_SAS-PS'55#2,04_r"/>jñeyākāraparicchedaparāṅmukham<hi ana="q2">'</hi>iti tatsadapyasadeva nirākāratvāditi <hi ana="q1">'</hi>budhdyādivaiśe<span type="ref-block" n="19 r_SAS-PS'55#2,05_r"/>ṣikaguṇocchedaḥ puruṣasya mokṣa<hi ana="q2">'</hi> iti tadapi parikalpanamasadeva viśeṣalakṣaṇaśūnyasyāvastu<span type="ref-block" n="20 r_SAS-PS'55#2,06_r"/>tvāt <hi ana="q1">'</hi>pradīpanirvāṇakalpamātmanirvāṇam<hi ana="q2">'</hi> iti ca tasya kharaviṣāṇakalpatā tairevāhatya <span type="ref-block" n="21 r_SAS-PS'55#2,07_r"/>nirūpitā ityevamādi tasya svarūpamanavadyamuttaratra vakṣyāmaḥ </p><p n="a_6" rend="justify"> <span type="ref-block" n="22 r_SAS-PS'55#3,01_r"/>tatprāptyupāyaṃ pratyapi te visaṃvadante <hi ana="q1">'</hi>jñānādeva cāritranirapekṣāttatprāptiḥ śraddhā<span type="ref-block" n="23 r_SAS-PS'55#3,02_r"/>namātrādeva vā jñānanirapekṣāccāritramātrādeva<hi ana="q2">'</hi> iti ca vyādhyabhibhūtasya tadvinivṛttyu<span type="ref-block" n="24 r_SAS-PS'55#3,03_r"/>pāyabhūtabheṣajaviṣayavyastajñānādisādhanatvābhāvavad vyastaṃ jñānādirmokṣaprāptyupāyo na <span type="ref-block" n="25 r_SAS-PS'55#3,04_r"/>bhavati </p><p n="a_7" rend="justify"> <span type="ref-block" n="26 r_SAS-PS'55#5,01_r"/>kiṃ tarhi tat tritayaṃ samuditamityāha </p><p n="a_9" rend="justify"> <span type="ref-block" n="28 r_SAS-PS'55#5,03_r"/>samyagityavyutpannaḥ śabdo vyutpanno vā añcateḥ kvau samañcatīti samyagiti <span type="ref-block" n="29 r_SAS-PS'55#5,04_r"/>asyārthaḥ praśaṃsā sa pratyekaṃ parisamāpyate samyagdarśanaṃ samyagjñānaṃ samyakcāritramiti <span type="ref-block" n="30 r_SAS-PS'55#5,05_r"/>eteṣāṃ svarūpaṃ lakṣaṇato vidhānataśca purastādvistareṇa nirdekṣyāmaḥ uddeśamātraṃ tvidamucyate </p><p n="a_10" rend="justify"> <span type="ref-block" n="31 r_SAS-PS'55#5,06_r"/>bhāvānāṃ yāthātmyapratipattiviṣayaśraddhānasaṃgrahārthaṃ darśanasya samyagviśeṣaṇam yena yena <span type="ref-block" n="32 r_SAS-PS'55#5,07_r"/>prakāreṇa jīvādayaḥ padārthā vyavasthitāstena tenāvagamaḥ samyagjñānam vimohasaṃśayaviparyaya<span type="ref-block" n="33 r_SAS-PS'55#5,08_r"/>nivṛttyarthaṃ samyagviśeṣaṇam saṃsārakāraṇanivṛttiṃ pratyāgūrṇasya jñānavataḥ karmādānanimitta<span type="ref-block" n="34 r_SAS-PS'55#5,09_r"/>kriyoparamaḥ samyakcāritram ajñānapūrvakācaraṇanivṛttyarthaṃ samyagviśeṣaṇam </p><p n="a_11" rend="justify"> <span type="ref-block" n="35 r_SAS-PS'55#6,01_r"/>paśyati dṛśyate'nena dṛṣṭimātraṃ vā darśanam jānāti jñāyate'nena jñātimātraṃ vā <span type="ref-block" n="36 r_SAS-PS'55#6,02_r"/>jñānam carati caryate'nena caraṇamātraṃ vā cāritram nanvevaṃ sa eva kartā sa eva karaṇamityā<span type="ref-block" n="37 r_SAS-PS'55#6,03_r"/>yātam tacca viruddham satyaṃ svapariṇāmapariṇāminorbhedavivakṣāyāṃ tathā'bhidhānāt <span type="ref-block" n="38 r_SAS-PS'55#6,04_r"/>yathā'gnirdahatīndhanaṃ dāhapariṇāmena uktaḥ kartrādisādhanabhāvaḥ paryāyaparyāyiṇorekatvāne<span type="ref-block" n="39 r_SAS-PS'55#6,05_r"/>katvaṃ pratyanekāntopapattau svātantryapāratantryavivakṣopapatterekasminnapyarthe na virudhyate <span type="ref-block" n="40 r_SAS-PS'55#6,06_r"/>agnau dahanādikriyāyāḥ kartrādisādhanabhāvavat </p><p n="a_12" rend="justify"> <span type="ref-block" n="41 r_SAS-PS'55#6,07_r"/>jñānagrahaṇamādau nyāyyaṃ darśanasya tatpūrvakatvāt alpāctaratvācca naitadyuktaṃ yuga<span type="ref-block" n="42 r_SAS-PS'55#6,08_r"/>padutpatteḥ yadā'sya darśanamohasyopaśamātkṣayātkṣayopaśamādvā ātmā samyagdarśanaparyā</p><p n="a_13" rend="justify"><span type="ref-block" n="43 r_SAS-PS'55#7,01_r"/>yeṇāvirbhavati tadaiva tasya matyajñānaśrutājñānanivṛttipūrvakaṃ matijñānaṃ śrutajñānaṃ cāvirbhavati <span type="ref-block" n="44 r_SAS-PS'55#7,02_r"/>ghanapaṭalavigame savituḥ pratāpaprakāśābhivyaktivat alpāctarādabhyarhitaṃ pūrvaṃ nipatati <span type="ref-block" n="45 r_SAS-PS'55#7,03_r"/>kathamabhyarhitatvaṃ jñānasya samyagvyapadeśahetutvāt cāritrātpūrvaṃ jñānaṃ prayuktaṃ <span type="ref-block" n="46 r_SAS-PS'55#7,04_r"/>tatpūrvakatvāccāritrasya </p><p n="a_14" rend="justify"> <span type="ref-block" n="47 r_SAS-PS'55#7,05_r"/>sarvakarmavipramokṣo mokṣaḥ tatprāptyupāyomārgaḥ mārga iti caikavacananirdeśaḥ samastasya <span type="ref-block" n="48 r_SAS-PS'55#7,06_r"/>mārgabhāvajñāpanārthaḥ tena vyastasya mārgatvanivṛttiḥ kṛtā bhavati ataḥ samyagdarśanaṃ <span type="ref-block" n="49 r_SAS-PS'55#7,07_r"/>samyagjñānaṃ samyakcāritramityetat tritayaṃ samuditaṃ mokṣasya sākṣānmārgo veditavyaḥ </p><p n="a_15" rend="justify"> <span type="ref-block" n="50 r_SAS-PS'55#8,01_r"/>tatrādāvuddiṣṭasya samyagdarśanasya lakṣaṇanirdeśārthamidamucyate </p><p n="a_17" rend="justify"> <span type="ref-block" n="52 r_SAS-PS'55#8,03_r"/>tattvaśabdo bhāvasāmānyavācī katham taditi sarvanāmapadam sarvanāma ca <span type="ref-block" n="53 r_SAS-PS'55#8,04_r"/>sāmānye vartate tasya bhāvastattvam tasya kasya yo'rtho yathāvasthitastathā tasya bhavana<span type="ref-block" n="54 r_SAS-PS'55#8,05_r"/>mityarthaḥ aryata ityartho niścīyata iti yāvat tattvenārthastattvārthaḥ athavā bhāvena </p><p n="a_18" rend="justify"> <span type="ref-block" n="55 r_SAS-PS'55#9,01_r"/>bhāvavato'bhidhām tadavyatirekāt tattvamevārthastattvārthaḥ tattvārthasya śraddhānaṃ tattvārtha<span type="ref-block" n="56 r_SAS-PS'55#9,02_r"/>śraddhānaṃ samyagdarśanaṃ pratyetavyam tattvārthaśca vakṣyamāṇo jīvādiḥ </p><p n="a_19" rend="justify"> <span type="ref-block" n="57 r_SAS-PS'55#9,03_r"/>dṛśerālokārthatvāt śraddhānārthagatirnopapadyate dhātūnāmanekārthatvādadoṣaḥ prasiddhārtha<span type="ref-block" n="58 r_SAS-PS'55#9,04_r"/>tyāgaḥ kuta iti cenmokṣamārgaprakaraṇāt tattvārthaśraddhānaṃ hyātmapariṇāmo mokṣasādhanaṃ <span type="ref-block" n="59 r_SAS-PS'55#9,05_r"/>yujyate bhavyajīvaviṣayatvāt ālokastu cakṣurādinimitaḥ sarvasaṃsārijīvasādhāraṇa<span type="ref-block" n="60 r_SAS-PS'55#9,06_r"/>tvānna mokṣamārgo yuktaḥ </p><p n="a_20" rend="justify"> <span type="ref-block" n="61 r_SAS-PS'55#9,07_r"/>arthaśraddhānamiti cetsarvārthaprasaṅgaḥ tattvaśraddhānamiti cedbhāvamātraprasaṅgaḥ <span type="ref-block" n="62 r_SAS-PS'55#9,08_r"/><hi ana="q1">'</hi>sattādravyatvaguṇatvakarmatvādi tattvam<hi ana="q2">'</hi> iti kaiścitkalpyata iti tattvamekattvamiti vā </p><p n="a_21" rend="justify"> <span type="ref-block" n="63 r_SAS-PS'55#10,01_r"/>sarvaikyagrahaṇaprasaṅgaḥ <hi ana="q1">'</hi>puruṣa evedaṃ sarvam<hi ana="q2">'</hi> ityādi kaiścitkalpyata iti evaṃ sati dṛṣṭeṣṭa<span type="ref-block" n="64 r_SAS-PS'55#10,02_r"/>virodhaḥ tasmādavyabhicārārthamubhayorupādānam tat dvividhaṃ sarāgavītarāgaviṣayabhedāt <span type="ref-block" n="65 r_SAS-PS'55#10,03_r"/>praśamasaṃvegānukampāstikyādyabhivyaktilakṣaṇaṃ prathamam ātmaviśuddhimātramitarat </p><p n="a_22" rend="justify"> <span type="ref-block" n="66 r_SAS-PS'55#12,01_r"/>athaitatsamyagdarśanaṃ jīvādipadārthaviṣayaṃ kathamutpadyata ityata āha </p><p n="a_24" rend="justify"> <span type="ref-block" n="68 r_SAS-PS'55#12,03_r"/>nisargaḥ svabhāva ityarthaḥ adhigamo'rthāvabodhaḥ tayorhetutvena nirdeśaḥ kasyāḥ <span type="ref-block" n="69 r_SAS-PS'55#12,04_r"/>kriyāyāḥ kā ca kriyā utpadyata ityadhyāhriyate sopaskāratvāt sūtrāṇām tadeta<span type="ref-block" n="70 r_SAS-PS'55#12,05_r"/>tsamyagdarśanaṃ nisargādadhigamādvotpadyata iti </p><p n="a_25" rend="justify"> <span type="ref-block" n="71 r_SAS-PS'55#12,06_r"/>atrāha nisargaje samyagdarśane'rthādhigamaḥ syādvā na vā yadyasti tadapi adhigama<span type="ref-block" n="72 r_SAS-PS'55#12,07_r"/>jameva nārthāntaram atha nāsti kathamanavabuddhatattvasyārthaśraddhānamiti naiṣa doṣaḥ <span type="ref-block" n="73 r_SAS-PS'55#12,08_r"/>ubhayatra samyagdarśane antaraṅgo hetustulyo darśanamohasyopaśamaḥ kṣayaḥ kṣayopaśamo vā <span type="ref-block" n="74 r_SAS-PS'55#12,09_r"/>tasminsati yadbāhyopadeśādṛte prādurbhavati tannaisargikam yatparopadeśapūrvakaṃ jīvādyadhi</p><p n="a_26" rend="justify"><span type="ref-block" n="75 r_SAS-PS'55#13,01_r"/>gamanimittaṃ taduttaram ityanayorayaṃ bhedaḥ </p><p n="a_27" rend="justify"> <span type="ref-block" n="76 r_SAS-PS'55#13,02_r"/>tadgrahaṇaṃ kimartham anantaranirdeśārtham anantaraṃ samyagdarśanaṃ tadityanena <span type="ref-block" n="77 r_SAS-PS'55#13,03_r"/>nirdiśyate itarathā mokṣamārgo'pi prakṛtastasyābhisambandhaḥ syāt nanu ca <hi ana="q1">'</hi>anantarasya <span type="ref-block" n="78 r_SAS-PS'55#13,04_r"/>vidhirvā bhavati pratiṣedho vā<hi ana="q2">'</hi> ityanantarasya samyagdarśanasya grahaṇaṃ siddhamiti cenna <span type="ref-block" n="79 r_SAS-PS'55#13,05_r"/><hi ana="q1">'</hi>pratyāsatteḥ pradhānaṃ balīyaḥ<hi ana="q2">'</hi> iti mokṣamārga eva sambadhyeta tasmāttadvacanaṃ kriyate </p><p n="a_28" rend="justify"> <span type="ref-block" n="80 r_SAS-PS'55#14,01_r"/>tattvārthaśraddhānaṃ samyagdarśanamityuktam atha kiṃ tattvamityata idamāha </p><p n="a_30" rend="justify"> <span type="ref-block" n="82 r_SAS-PS'55#14,03_r"/>tatra cetanālakṣaṇo jīvaḥ sā ca jñānādibhedādanekadhā bhidyate tadviparyayalakṣaṇo<span type="ref-block" n="83 r_SAS-PS'55#14,04_r"/>'jīvaḥ śubhāśubhakarmāgamadvārarūpa āsravaḥ ātmakarmaṇoranyo'nyapradeśānupraveśātmako <span type="ref-block" n="84 r_SAS-PS'55#14,05_r"/>bandhaḥ āsravanirodhalakṣaṇaḥ saṃvaraḥ ekadeśakarmasaṃkṣayalakṣaṇā nirjarā kṛtsnakarma<span type="ref-block" n="85 r_SAS-PS'55#14,06_r"/>viyogalakṣaṇo mokṣaḥ eṣāṃ prapañca uttaratra vakṣyate sarvasya phalasyātmādhīnatvādādau <span type="ref-block" n="86 r_SAS-PS'55#14,07_r"/>jīvagrahaṇam tadupakārārthatvāttadanantaramajīvābhidhānam tadubhayaviṣayatvāttadanantaramā<span type="ref-block" n="87 r_SAS-PS'55#14,08_r"/>sravagrahaṇam tatpūrvakatvāttadanantaraṃ bandhābhidhānam saṃvṛtasya bandhābhāvāttatpratyanīka</p><p n="a_31" rend="justify"><span type="ref-block" n="88 r_SAS-PS'55#15,01_r"/>pratipatyarthaṃ tadanantaraṃ saṃvaravacanam saṃvare sati nirjaropapattestadantike nirjarāvacanam <span type="ref-block" n="89 r_SAS-PS'55#15,02_r"/>ante prāpyatvānmokṣasyānte vacanam </p><p n="a_32" rend="justify"> <span type="ref-block" n="90 r_SAS-PS'55#15,03_r"/>iha puṇyapāpagrahaṇaṃ karttavyaṃ <hi ana="q1">'</hi>nava padārthā<hi ana="q2">'</hi> ityanyairapyuktatvāt na karttavyam <span type="ref-block" n="91 r_SAS-PS'55#15,04_r"/>āsrave bandhe cāntarbhāvāt yadyevamāsravādigrahaṇamanarthakaṃ jīvājīvayoranta<span type="ref-block" n="92 r_SAS-PS'55#15,05_r"/>rbhāvāt nānarthakam iha mokṣaḥ prakṛtaḥ so'vaśyaṃ nirdeṣṭavyaḥ sa ca saṃsāra<span type="ref-block" n="93 r_SAS-PS'55#15,06_r"/>pūrvakaḥ saṃsārasya pradhānaheturāsravo bandhaśca mokṣasya pradhānahetuḥ saṃvaro nirjarā ca <span type="ref-block" n="94 r_SAS-PS'55#15,07_r"/>ataḥ pradhānahetuhetumatphalanidarśanārthatvātpṛthagupadeśaḥ kṛtaḥ dṛśyate hi sāmānye'ntarbhūta<span type="ref-block" n="95 r_SAS-PS'55#15,08_r"/>syāpi viśeṣasya pṛthagupādānaṃ prayojanārtham <hi ana="q1">'</hi>kṣatriyā āyātāḥ sūravarmā'pi<hi ana="q2">'</hi> iti </p><p n="a_33" rend="justify"> <span type="ref-block" n="96 r_SAS-PS'55#16,01_r"/>tattvaśabdo bhāvavācītyuktaḥ sa kathaṃ jīvādibhirdravyavacanaiḥ sāmānādhikaraṇyaṃ <span type="ref-block" n="97 r_SAS-PS'55#16,02_r"/>pratipadyate avyatirekāttadbhāvādhyāropācca sāmānādhikaraṇyaṃ bhavati yathā <hi ana="q1">'</hi>upayoga <span type="ref-block" n="98 r_SAS-PS'55#16,03_r"/>evātmā<hi ana="q2">'</hi> iti yadyevaṃ tattalliṅgasaṅkhyānuvṛttiḥ prāpnoti <hi ana="q1">'</hi>viśeṣaṇaviśeṣyasambandhe <span type="ref-block" n="99 r_SAS-PS'55#16,04_r"/>satyapi śabdaśaktivyapekṣayā upāttaliṅgasaṅkhyāvyatikramo na bhavati <hi ana="q2">'</hi> ayaṃ krama ādi<span type="ref-block" n="100 r_SAS-PS'55#16,05_r"/>sūtre'pi yojyaḥ </p><p n="a_34" rend="justify"> <span type="ref-block" n="101 r_SAS-PS'55#17,01_r"/>evameṣāmuddiṣṭānāṃ samyagdarśanādīnāṃ jīvādīnāṃ ca saṃvyavahāraviśeṣavyabhicāra<span type="ref-block" n="102 r_SAS-PS'55#17,02_r"/>nivṛttyarthamāha </p><p n="a_36" rend="justify"> <span type="ref-block" n="104 r_SAS-PS'55#17,04_r"/>atadguṇe vastuni saṃvyavahārārthaṃ puruṣakārānniyujyamānaṃ saṃjñākarma nāma kāṣṭha<span type="ref-block" n="105 r_SAS-PS'55#17,05_r"/>pustacitrakarmākṣanikṣepādiṣu so'yamiti sthāpyamānā sthāpanā guṇairguṇānvā drutaṃ gataṃ guṇai<span type="ref-block" n="106 r_SAS-PS'55#17,06_r"/>rdroṣyate guṇāndroṣyatīti vā dravyam vartamānatatparyāyopalakṣitaṃ dravyaṃ bhāvaḥ tadyathā <span type="ref-block" n="107 r_SAS-PS'55#17,07_r"/>nāmajīvaḥ sthāpanājīvo dravyajīvo bhāvajīva iti caturdhā jīvaśabdārtho nyasyate jīvana<span type="ref-block" n="108 r_SAS-PS'55#17,08_r"/>guṇamanapekṣya yasya kasyacinnāma kriyamāṇaṃ nāmajīvaḥ akṣanikṣepādiṣu jīva iti vā </p><p n="a_37" rend="justify"> <span type="ref-block" n="109 r_SAS-PS'55#18,01_r"/>manuṣyajīva iti vā vyavasthāpyamānaḥ sthāpanājīvaḥ dravyajīvo dvividhaḥ āgama<span type="ref-block" n="110 r_SAS-PS'55#18,02_r"/>dravyajīvo noāgamadravyajīvaśceti tatra jīvaprābhṛtajñāyī manuṣyajīvaprābhṛtajñāyī vā <span type="ref-block" n="111 r_SAS-PS'55#18,03_r"/>anupayukta ātmā āgamadravyajīvaḥ noāgamadravyajīvastredhā vyavatiṣṭhate jñāyaka<span type="ref-block" n="112 r_SAS-PS'55#18,04_r"/>śarīrabhāvitadvyatiriktabhedāt tatra jñāturyaccharīraṃ trikālagocaraṃ taj jñāyaka<span type="ref-block" n="113 r_SAS-PS'55#18,05_r"/>śarīram sāmānyāpekṣayā noāgamabhāvijīvo nāsti jīvanasāmānyasya sadā'pi <span type="ref-block" n="114 r_SAS-PS'55#18,06_r"/>vidyamānatvāt viśeṣāpekṣayā tvasti gatyantare jīvo vyavasthito manuṣyabhava prāptiṃ <span type="ref-block" n="115 r_SAS-PS'55#18,07_r"/>pratyabhimukho manuṣyabhāvijīvaḥ tadvyatiriktaḥ karmanokarmavikalpaḥ bhāvajīvo <span type="ref-block" n="116 r_SAS-PS'55#18,08_r"/>dvividhaḥ āgamabhāvajīvo noāgamabhāvajīvaśceti tatra jīvaprābhṛtaviṣayopayogā<span type="ref-block" n="117 r_SAS-PS'55#18,09_r"/>viṣṭo manuṣyajīvaprābhṛtaviṣayopayogayukto vā ātmā āgamabhāvajīvaḥ jīvanaparyāyeṇa <span type="ref-block" n="118 r_SAS-PS'55#18,10_r"/>manuṣyajīvatvaparyāyeṇa vā samāviṣṭa ātmā noāgamabhāvajīvaḥ evamitareṣāmapi <span type="ref-block" n="119 r_SAS-PS'55#18,11_r"/>padārthānāṃ nāmādinikṣepavidhirniyojyaḥ sa kimarthaḥ aprakṛtanirākaraṇāya prakṛtani</p><p n="a_38" rend="justify"><span type="ref-block" n="120 r_SAS-PS'55#19,01_r"/>rūpaṇāya ca nikṣepavidhinā śabdārthaḥ prastīryate tacchabdagrahaṇaṃ kimartham sarvasaḍgra<span type="ref-block" n="121 r_SAS-PS'55#19,02_r"/>hārtham asati hi tacchabde samyagdarśanādīnāṃ pradhānānāmeva nyāsenābhisambandhaḥ syāt <span type="ref-block" n="122 r_SAS-PS'55#19,03_r"/>tadviṣayabhāvenopagṛhītānāṃ jīvādīnāṃ apradhānānāṃ na syāt tacchabdagrahaṇe punaḥ kriyamāṇe <span type="ref-block" n="123 r_SAS-PS'55#19,04_r"/>sati sāmarthyātpradhānānāmapradhānānāṃ ca grahaṇaṃ siddhaṃ bhavati </p><p n="a_39" rend="justify"> <span type="ref-block" n="124 r_SAS-PS'55#19,05_r"/>evaṃ nāmādibhiḥ prastīrṇānāmadhikṛtānāṃ tattvādhigamaḥ kutaḥ ityata idamucyate </p><p n="a_41" rend="justify"> <span type="ref-block" n="126 r_SAS-PS'55#20,02_r"/>nāmādinikṣepavidhinopakṣiptānāṃ jīvādīnāṃ tattvaṃ pramāṇābhyāṃ nayaiścādhigamyate <span type="ref-block" n="127 r_SAS-PS'55#20,03_r"/>pramāṇanayā vakṣyamāṇalakṣaṇavikalpāḥ tatra pramāṇaṃ dvividhaṃ svārthaṃ parārthaṃ ca tatra svārthaṃ pramāṇaṃ <span type="ref-block" n="128 r_SAS-PS'55#20,04_r"/>śrutavarjjam śrutaṃ punaḥ svārthaṃ bhavati parārthaṃ ca jñānātmakaṃ svārthaṃ vacanātmakaṃ parārtham <span type="ref-block" n="129 r_SAS-PS'55#20,05_r"/>tadvikalpā nayāḥ atrāha nayaśabdasya alpāctaratvātpūrvanipātaḥ prāpnoti naiṣa doṣaḥ <span type="ref-block" n="130 r_SAS-PS'55#20,06_r"/>abhyarhitatvātpramāṇasya pūrvanipātaḥ abhyarhitatvaṃ ca sarvato balīyaḥ kuto'bhyarhitatvam <span type="ref-block" n="131 r_SAS-PS'55#20,07_r"/>nayaprarūpaṇaprabhavayonitvāt evaṃ hyuktaṃ <span rend="b"><hi ana="q2">'</hi>pragṛhya pramāṇataḥ pariṇativiśeṣādarthāvadhāraṇaṃ naya<hi ana="q2">'</hi></span> <span type="ref-block" n="132 r_SAS-PS'55#20,08_r"/>iti sakalaviṣayatvācca pramāṇasya tathā coktaṃ <hi ana="q2">'</hi><span rend="b">sakalādeśaḥ pramāṇādhīno vikalā<span type="ref-block" n="133 r_SAS-PS'55#20,09_r"/>deśo nayadhīna</span> iti<hi ana="q2">'</hi> nayo dvividho dravyārthikaḥ paryāyārthikaśca paryāyārthi<span type="ref-block" n="134 r_SAS-PS'55#20,10_r"/>kanayena bhāvatattvamadhigantavyam itareṣāṃ trayāṇāṃ dravyārthikanayena sāmānyātmakatvāt </p><p n="a_42" rend="justify"> <span type="ref-block" n="135 r_SAS-PS'55#21,01_r"/>dravyamarthaḥ prayojanamasyetyasau dravyārthikaḥ paryāyo'rthaḥ prayojanamasyetyasau paryāyārthikaḥ <span type="ref-block" n="136 r_SAS-PS'55#21,02_r"/>tatsarvaṃ samuditaṃ pramāṇenādhigantavyam </p><p n="a_43" rend="justify"> <span type="ref-block" n="137 r_SAS-PS'55#22,01_r"/>evaṃ pramāṇanayairadhigatānāṃ jīvādīnāṃ punarapyadhigamopāyāntarapradarśanāryamāha </p><p n="a_45" rend="justify"> <span type="ref-block" n="139 r_SAS-PS'55#22,03_r"/>nirdeśaḥ svarūpābhidhānam svāmitvamādhipatyam sādhanamutpattinimittam adhi<span type="ref-block" n="140 r_SAS-PS'55#22,04_r"/>karaṇamadhiṣṭhānam sthitiḥ kālaparicchedaḥ vidhānaṃ prakāraḥ tatra samyagdarśanaṃ kimiti <span type="ref-block" n="141 r_SAS-PS'55#22,05_r"/>praśne tattvārthaśraddhānamiti nirdeśo nāmādirvā kasyetyukte sāmānyena jīvasya viśeṣeṇa <span type="ref-block" n="142 r_SAS-PS'55#22,06_r"/>gatyanuvādena narakagatau sarvāsu pṛthivīṣu nārakāṇāṃ paryāptakānāmaupaśamikaṃ kṣāyopaśamikaṃ </p><p n="a_46" rend="justify"> <span type="ref-block" n="143 r_SAS-PS'55#23,01_r"/>cāsti prathamāyāṃ pṛthivyāṃ paryāptāparyāptakānāṃ kṣāyikaṃ kṣāyopaśamikaṃ cāsti tiryaggatau <span type="ref-block" n="144 r_SAS-PS'55#23,02_r"/>tiraścāṃ paryāptakānāmaupaśamikamasti kṣayikaṃ kṣāyopaśamikaṃ ca paryāptāparyāpta<span type="ref-block" n="145 r_SAS-PS'55#23,03_r"/>kānāmasti tiraścīnāṃ kṣāyikaṃ nāsti aupaśamikaṃ kṣāyopaśamikaṃ ca paryāptikānāmeva <span type="ref-block" n="146 r_SAS-PS'55#23,04_r"/>nāparyāptikānām manuṣyagatau manuṣyāṇāṃ paryāptāparyāptakānāṃ kṣāyikaṃ kṣāyopaśamikaṃ <span type="ref-block" n="147 r_SAS-PS'55#23,05_r"/>tāsti aupaśamikaṃ paryāptakānāmeva nāparyāptakānām mānuṣīṇāṃ tritayamapyasti <span type="ref-block" n="148 r_SAS-PS'55#23,06_r"/>paryāptikānāmeva nāparyāptikānām devagatau devānāṃ paryāptāparyāptakānāṃ tritayama<span type="ref-block" n="149 r_SAS-PS'55#23,07_r"/>pyasti aupaśamikamaparyāptakānāṃ kathamiti ceccāritramohopaśamena saha mṛtānprati <span type="ref-block" n="150 r_SAS-PS'55#23,08_r"/>bhavanavāsivyantarajyotiṣkāṇāṃ devānāṃ devīnāṃ ca saudharmaiśānakalpavāsinīnāṃ ca kṣāyikaṃ </p><p n="a_47" rend="justify"> <span type="ref-block" n="151 r_SAS-PS'55#24,01_r"/>nāsti teṣāṃ paryāptakānāmaupaśamikaṃ kṣāyopaśamikaṃ cāsti </p><p n="a_48" rend="justify"> <span type="ref-block" n="152 r_SAS-PS'55#24,02_r"/>indriyānuvādena pañcendriyāṇāṃ saṃjñināṃ tritayamapyasti netareṣām kāyānuvādena <span type="ref-block" n="153 r_SAS-PS'55#24,03_r"/>trasakāyikānāṃ tritayamapyasti netareṣām yogānuvādena trayāṇāṃ yogānāṃ tritayamapyasti <span type="ref-block" n="154 r_SAS-PS'55#24,04_r"/>ayogināṃ kṣāyikameva vedānuvādena trivedānāṃ tritayamapyasti apagatavedānāmaupaśamikaṃ <span type="ref-block" n="155 r_SAS-PS'55#24,05_r"/>kṣāyikaṃ cāsti kaṣāyānuvādena catuṣkaṣāyāṇāṃ tritayamapyasti akaṣāyāṇāmaupaśa<span type="ref-block" n="156 r_SAS-PS'55#24,06_r"/>mikaṃ kṣāyikaṃ cāsti jñānānuvādena ābhinibodhikaśrutāvadhimanaḥparyayajñānināṃ <span type="ref-block" n="157 r_SAS-PS'55#24,07_r"/>tritayamapyasti kevalajñānināṃ kṣāyikameva saṃyamānuvādena sāmāyikacchedopasthāpanaḥ saṃya<span type="ref-block" n="158 r_SAS-PS'55#24,08_r"/>tānāṃ tritayamapyasti parihāraviśuddhisaṃyatānāmaupaśamikaṃ nāsti itarat dvitayamapyasti <span type="ref-block" n="159 r_SAS-PS'55#24,09_r"/>sūkṣmasāmparāyayathākhyātasaṃyatānāmaupaśamikaṃ kṣāyikaṃ cāsti saṃyatāsaṃyatānāṃ asaṃyatānāṃ <span type="ref-block" n="160 r_SAS-PS'55#24,10_r"/>ca tritayamapyasti darśanānuvādena cakṣudarśanācakṣurdarśanāvadhidarśanināṃ tritayamapyasti </p><p n="a_49" rend="justify"> <span type="ref-block" n="161 r_SAS-PS'55#25,01_r"/>kevaladarśanināṃ kṣāyikameva leśyānuvādena ṣaḍleśyānāṃ tritayamapyasti <span type="ref-block" n="162 r_SAS-PS'55#25,02_r"/>aleśyānāṃ kṣāyikameva bhavyānuvādena bhavyānāṃ tritayamapyasti nābhavyānām <span type="ref-block" n="163 r_SAS-PS'55#25,03_r"/>samyaktvānuvādena yatra yatsamyagdarśanaṃ tatra tadeva jñeyam saṃjñānuvādena saṃjñināṃ <span type="ref-block" n="164 r_SAS-PS'55#25,04_r"/>tritayamapyasti nāsaṃjñinām tadubhayavyapadeśarahitānāṃ kṣāyikameva āhārānuvādena <span type="ref-block" n="165 r_SAS-PS'55#25,05_r"/>āhārakāṇāṃ tritayamapyasti anāhārakāṇāṃ chadmasthānāṃ tritayamapyasti kevalināṃ <span type="ref-block" n="166 r_SAS-PS'55#25,06_r"/>samudghātagatānāṃ kṣāyikameva </p><p n="a_50" rend="justify"> <span type="ref-block" n="167 r_SAS-PS'55#26,01_r"/>sādhanaṃ dvividhaṃ abhyantaraṃ bāhyaṃ ca abhyantaraṃ darśanamohasyopaśamaḥ kṣayaḥ <span type="ref-block" n="168 r_SAS-PS'55#26,02_r"/>kṣayopaśamo vā bāhyaṃ nārakāṇāṃ prākcaturthyāḥ samyagdarśanasya sādhanaṃ keṣāñcijjāti<span type="ref-block" n="169 r_SAS-PS'55#26,03_r"/>smaraṇaṃ keṣāñciddharmaśravaṇaṃ keṣāñcidvedanābhibhavaḥ caturthīmārabhya ā saptamyā </p><p n="a_51" rend="justify"> <span type="ref-block" n="170 r_SAS-PS'55#27,01_r"/>nārakāṇāṃ jātismaraṇaṃ vedanābhibhavaśca tiraścāṃ keṣāñcijjātismaraṇaṃ keṣāñciddha<span type="ref-block" n="171 r_SAS-PS'55#27,02_r"/>rmaśravaṇaṃ keṣāñcijjinabimbadarśanam manuṣyāṇāmapi tathaiva devānāṃ keṣāñcijjāti<span type="ref-block" n="172 r_SAS-PS'55#27,03_r"/>smaraṇaṃ keṣāñciddharmaśravaṇaṃ keṣāñcijjinamahimadarśanaṃ keṣāñciddevarddhidarśanam evaṃ <span type="ref-block" n="173 r_SAS-PS'55#27,04_r"/>prāgānatāt ānataprāṇatāraṇācyutadevānāṃ devarddhidarśanaṃ muktvā'nyatrtritayamapyasti <span type="ref-block" n="174 r_SAS-PS'55#27,05_r"/>navagraiveyakavāsināṃ keṣāñcijjātismaraṇaṃ keṣāñciddharmaśravaṇam anudiśānuttaravimāna<span type="ref-block" n="175 r_SAS-PS'55#27,06_r"/>vāsināmiyaṃ kalpanā na sambhavati prāgeva gṛhītasamyaktvānāṃ tatrotpatteḥ </p><p n="a_52" rend="justify"> <span type="ref-block" n="176 r_SAS-PS'55#27,07_r"/>adhikaraṇaṃ dvividhaṃ abhyantaraṃ bāhyaṃ ca abhyantaraṃ svasvāmisambandhārha eva <span type="ref-block" n="177 r_SAS-PS'55#27,08_r"/>ātmā vivakṣātaḥ kārakapravṛtteḥ bāhyaṃ lokanāḍī sā kiyatī ekarajjuviṣkambhā <span type="ref-block" n="178 r_SAS-PS'55#27,09_r"/>caturdaśarajjvāyāmā </p><p n="a_53" rend="justify"> <span type="ref-block" n="179 r_SAS-PS'55#27,10_r"/>sthitiraupaśamikasya jaghanyotkṛṣṭā cāntarmauhūtiṃkī kṣāyikasya saṃsāriṇo </p><p n="a_54" rend="justify"> <span type="ref-block" n="180 r_SAS-PS'55#28,01_r"/>jaghanyāntarmauhūrtiṃkī utkṛṣṭā trayastriṃśatsāgaropamāṇi sāntarmūhūrtāṣṭavarṣahīnapūrvakoṭidvayā<span type="ref-block" n="181 r_SAS-PS'55#28,02_r"/>dhikāni muktasya sādiraparyavasānā kṣāyopaśamikasya jaghanyā'ntarmauhūrttikī utkṛṣṭā <span type="ref-block" n="182 r_SAS-PS'55#28,03_r"/>ṣaṭṣaṣṭisāgaropamāṇi </p><p n="a_55" rend="justify"> <span type="ref-block" n="183 r_SAS-PS'55#28,04_r"/>vidhānaṃ sāmānyādekaṃ samyagdarśanam dvitayaṃ nisargajādhigamajabhedāt tritayaṃ <span type="ref-block" n="184 r_SAS-PS'55#28,05_r"/>aupaśamikakṣāyikakṣāyopaśamikabhedāt evaṃ saṅkhyeyā vikalpāḥ śabdataḥ asaṅkhyeyā </p><p n="a_56" rend="justify"> <span type="ref-block" n="185 r_SAS-PS'55#29,01_r"/>anantāśca bhavanti śraddhātṛśraddhātavyabhedāt evamayaṃ nirdeśādividhirjñānacāritrayorjīvā<span type="ref-block" n="186 r_SAS-PS'55#29,02_r"/>jīvādiṣu cāgamānusāreṇa yojayitavyaḥ </p><p n="a_57" rend="justify"> <span type="ref-block" n="187 r_SAS-PS'55#29,03_r"/>kimetaireva jīvādīnāmadhigamo bhavati uta anyo'pyadhigamopāyo'stīti <span type="ref-block" n="188 r_SAS-PS'55#29,04_r"/>paripṛṣṭo'stītyāha </p><p n="a_59" rend="justify"> <span type="ref-block" n="190 r_SAS-PS'55#29,06_r"/>sadityastitvanirdeśaḥ sa praśaṃsādiṣu vartamāno neha gṛhyate saṅkhyā bhedagaṇanā <span type="ref-block" n="191 r_SAS-PS'55#29,07_r"/>kṣetraṃ nivāso vartamānakālaviṣayaḥ tadeva sparśanaṃ trikālagocaram kālo dvividhaḥ <span type="ref-block" n="192 r_SAS-PS'55#29,08_r"/>mukhyo vyāvahārikaśca tayoruttaratra nirṇayo vakṣyate antaraṃ virahakālaḥ bhāvaḥ <span type="ref-block" n="193 r_SAS-PS'55#29,09_r"/>aupaśamikādilakṣaṇaḥ alpabahutvamanyo'nyāpekṣayā viśeṣapratipattiḥ etaiśca samyagdarśa<span type="ref-block" n="194 r_SAS-PS'55#29,10_r"/>nādīnāṃ jīvādīnāṃ cādhigamo veditavyaḥ nanu ca nirdeśādeva sadgrahaṇaṃ siddham vidhāna<span type="ref-block" n="195 r_SAS-PS'55#29,11_r"/>grahaṇātsaṅkhyāgatiḥ adhikaraṇagrahaṇātkṣetrasparśanāvabodhaḥ sthitigrahaṇātkālasaṅgrahaḥ </p><p n="a_60" rend="justify"> <span type="ref-block" n="196 r_SAS-PS'55#30,01_r"/>bhāvo nāmādiṣu saṅgṛhīta eva punareṣāṃ kimarthaṃ grahaṇamiti satyaṃ siddham vineyā<span type="ref-block" n="197 r_SAS-PS'55#30,02_r"/>śayavaśāttattvadeśanāvikalpaḥ kecitsaṅkṣeparucayaḥ kecit vistararucayaḥ apare <span type="ref-block" n="198 r_SAS-PS'55#30,03_r"/>nātisaṅkṣepeṇa nātivistareṇa pratipādyāḥ sarvasattvānugrahārtho hi satāṃ prayāsa iti <span type="ref-block" n="199 r_SAS-PS'55#30,04_r"/>adhigamābhyupāyabhedoddeśaḥ kṛtaḥ itarathā hi <hi ana="q2">'</hi>pramāṇanayairadhigamaḥ<hi ana="q2">'</hi> ityanenaiva <span type="ref-block" n="200 r_SAS-PS'55#30,05_r"/>siddhatvāditareṣāṃ grahaṇamanarthakaṃ syāt </p><p n="a_61" rend="justify"> <span type="ref-block" n="201 r_SAS-PS'55#30,06_r"/>tatra jīvadravyamadhikṛtya sadādyanuyogadvāranirūpaṇaṃ kriyate jīvāścaturdaśasu <span type="ref-block" n="202 r_SAS-PS'55#30,07_r"/>guṇasthāneṣu vyavasthitāḥ mithyādṛṣṭiḥ sāsādanasamyagdṛṣṭiḥ samyaṅmithyādṛṣṭiḥ saṃyata<span type="ref-block" n="203 r_SAS-PS'55#30,08_r"/>samyagdṛṣṭiḥ saṃyatāsaṃyataḥ pramattasaṃyataḥ apramattasaṃyataḥ apūrvakaraṇasthāne upaśamakaḥ kṣapakaḥ <span type="ref-block" n="204 r_SAS-PS'55#30,09_r"/>anivṛttibādarasāmparāyasthāne upaśamakaḥ kṣapakaḥ sūkṣmasāmparāyasthāne upaśamakaḥ kṣapakaḥ <span type="ref-block" n="205 r_SAS-PS'55#30,10_r"/>upaśāntakaṣāyavītarāgachadmasthaḥ kṣīṇakaṣāyavītarāgachadmasthaḥ sayogakevalī ayogakevalī <span type="ref-block" n="206 r_SAS-PS'55#30,11_r"/>ceti eteṣāmeva jīvasamāsānāṃ nirūpaṇārthaṃ caturdaśa mārgaṇāsthānāni jñeyāni gatī<span type="ref-block" n="207 r_SAS-PS'55#30,12_r"/>ndriyakāyayogavedakaṣāyajñānasaṃyamadarśanaleśyābhavyasamyaktvasajñā''hārakā iti </p><p n="a_62" rend="justify"> <span type="ref-block" n="208 r_SAS-PS'55#31,01_r"/>tatra satprarūpaṇā dvividhā sāmānyena viśeṣeṇa ca sāmānyena asti mithyādṛṣṭiḥ <span type="ref-block" n="209 r_SAS-PS'55#31,02_r"/>sāsādanasamyagdṛṣṭirityevamādi viśeṣeṇa gatyanuvādena narakagatau sarvāsu pṛthivīṣu <span type="ref-block" n="210 r_SAS-PS'55#31,03_r"/>ādyāni catvāri guṇasthānāni santi tiryaggatau tānyeva saṃyatāsaṃyatasthānādhikāni <span type="ref-block" n="211 r_SAS-PS'55#31,04_r"/>santi manuṣyagatau caturdaśāpi santi devagatau nārakavat indriyānuvādena ekedriyādiṣu <span type="ref-block" n="212 r_SAS-PS'55#31,05_r"/>caturindriyaparyanteṣu ekameva mithyādṛṣṭisthānam pañcendriyeṣu caturdaśāpi santi <span type="ref-block" n="213 r_SAS-PS'55#31,06_r"/>kāyānuvādena pṛthivīkāyādivanaspatikāyānteṣu ekameva mithyādṛṣṭisthānam trasakāyeṣu <span type="ref-block" n="214 r_SAS-PS'55#31,07_r"/>caturdaśāpi santi yogānuvādena triṣu yogeṣu trayodaśa guṇasthānāni bhavanti tataḥ paraṃ <span type="ref-block" n="215 r_SAS-PS'55#31,08_r"/>ayogakevalī vedānuvādena triṣu vedeṣu mithyādṛṣṭyādyanivṛttibādarāntāni santi <span type="ref-block" n="216 r_SAS-PS'55#31,09_r"/>apagatavedeṣu anivṛttibādarādyayogakevalyantāni kaṣāyānuvādena krodhamānamāyāsu <span type="ref-block" n="217 r_SAS-PS'55#31,10_r"/>mithyādṛṣṭyādīni anivṛttibādarasthānāntāni santi lobhakaṣāye tānyeva sūkṣmasāmparāya</p><p n="a_63" rend="justify"><span type="ref-block" n="218 r_SAS-PS'55#32,01_r"/>sthānādhikāni akaṣāyaḥ upaśāntakaṣāyaḥ kṣīṇakaṣāyaḥ sayogakevalī ayogakevalī <span type="ref-block" n="219 r_SAS-PS'55#32,02_r"/>ceti jñānānuvādena matyajñānaśrutājñānavibhaṅgajñāneṣu mithyādṛṣṭiḥ sāsādanasamyagdṛṣṭi<span type="ref-block" n="220 r_SAS-PS'55#32,03_r"/>ścāsti ābhinibodhikaśrutāvadhijñāneṣu asaṃyatasamyagdṛṣṭyādīni kṣīṇakaṣāyāntāni <span type="ref-block" n="221 r_SAS-PS'55#32,04_r"/>santi manaḥparyayajñāne pramattasaṃyatādayaḥ kṣīṇakaṣāyāntāḥ santi kevalajñāne sayogo'yo<span type="ref-block" n="222 r_SAS-PS'55#32,05_r"/>gaśca saṃyamānuvādena saṃyatāḥ pramattādayo'yogakevalyantāḥ sāmāyikacchedopasthāpanāśuddhi<span type="ref-block" n="223 r_SAS-PS'55#32,06_r"/>saṃyatāḥ pramattādayo'nivṛttisthānāntāḥ parihāraviśuddhisaṃyatāḥ pramattāścāpramattāśca <span type="ref-block" n="224 r_SAS-PS'55#32,07_r"/>sūkṣmasāmparāyaśuddhisaṃyatā ekasminneva sūkṣmasāmparāyasthāne yathākhyātavihāraśuddhisaṃyatā <span type="ref-block" n="225 r_SAS-PS'55#32,08_r"/>upaśāntakaṣāyādayo'yogakevalyantāḥ saṃyatāsaṃyatā ekasminteva saṃyatāsaṃyatasthāne asaṃyatā <span type="ref-block" n="226 r_SAS-PS'55#32,09_r"/>ādyeṣu caturṣu guṇasthāneṣu darśanānuvādena cakṣurdarśanācakṣurdarśanayormithyādṛṣṭyādīni <span type="ref-block" n="227 r_SAS-PS'55#32,10_r"/>kṣīṇakaṣāyāntāni santi avadhidarśane asaṃyatasamyagdṛṣṭyādīni kṣīṇakaṣāyāntāni <span type="ref-block" n="228 r_SAS-PS'55#32,11_r"/>kevaladarśane sayaugakevalī ayogakevalī ca leśyānuvādena kṛṣṇanīlakapotaleśyāsu mithyā<span type="ref-block" n="229 r_SAS-PS'55#32,12_r"/>dṛṣṭyādīni asaṃyatasamyagdṛṣṭyantāni santi tejaḥ padmaleśyayormithyādṛṣṭyādīni </p><p n="a_64" rend="justify"> <span type="ref-block" n="230 r_SAS-PS'55#33,01_r"/>apramattasthānāntāni śuklaleśyāyāṃ mithyādṛṣṭayādīni sayogakevalyantāni aleśyā <span type="ref-block" n="231 r_SAS-PS'55#33,02_r"/>ayogakevalinaḥ bhavyānuvādena bhavyeṣu caturdaśāpi santi abhavyā ādya eva sthāne <span type="ref-block" n="232 r_SAS-PS'55#33,03_r"/>samyaktvānuvādena kṣāyikasamyakatve asaṃyatasamyagdṛṣṭyādīni ayogakevalyantāni <span type="ref-block" n="233 r_SAS-PS'55#33,04_r"/>santi kṣāyopaśamikasamyaktve asaṃyatasamyagdṛṣṭyādīni apramattāntāni aupaśamika<span type="ref-block" n="234 r_SAS-PS'55#33,05_r"/>samyaktve asaṃyatasamyagdṛṣṭyādīni upaśāntakaṣāyāntāni sāsādanasamyagdṛṣṭiḥ samya<span type="ref-block" n="235 r_SAS-PS'55#33,06_r"/>ṅmithyādṛṣṭirmithyādṛṣṭiśca sve sve sthāne saṃjñānuvādena saṃjñisu dvādaśa guṇasthānāni <span type="ref-block" n="236 r_SAS-PS'55#33,07_r"/>kṣīṇakaṣāyāntāni asaṃjñiṣu ekameva mithyādṛṣṭisthānam tadubhayavyapadeśarahitaḥ sayoga<span type="ref-block" n="237 r_SAS-PS'55#33,08_r"/>kevalī ayogakevalī ca āhārānuvādena āhārakeṣu mithyādṛṣṭyādīni kevalyantāni <span type="ref-block" n="238 r_SAS-PS'55#33,09_r"/>anāhārakeṣu vigrahagatyāpanneṣu trīṇi guṇasthānāni mithyādṛṣṭiḥ sāsādanasamyagdṛṣṭira<span type="ref-block" n="239 r_SAS-PS'55#33,10_r"/>saṃyatasamyagdṛṣṭiśca samudghātagataḥ sayogakevalī ayogakevalī ca siddhāḥ parameṣṭhinaḥ <span type="ref-block" n="240 r_SAS-PS'55#33,11_r"/>atītaguṇasthānāḥ uktā satprarūpāṇā </p><p n="a_65" rend="justify"> <span type="ref-block" n="241 r_SAS-PS'55#34,01_r"/>saṅkhyāprarūpaṇocyate sā dvividhā sāmānyena viśeṣeṇa ca sāmānyena tāvat jīvā <span type="ref-block" n="242 r_SAS-PS'55#34,02_r"/>mithyādṛṣṭayo'nantānantāḥ sāsādanasamyagdṛṣṭayaḥ samyaṅmithyādṛṣṭayo'saṃyatasamyagdṛṣṭayaḥ <span type="ref-block" n="243 r_SAS-PS'55#34,03_r"/>saṃyatāsaṃyatāśca palyopamāsaṅkhyeyabhāgapramitāḥ pramattasaṃyatāḥ koṭīpṛthaktvasaṅkhyāḥ <span type="ref-block" n="244 r_SAS-PS'55#34,04_r"/>pṛthaktvamityāgamasaṃjñā tisṛṛṇāṃ koṭīnāmupari navānāmadhaḥ apramattasaṃyatāḥ saṃkhyeyāḥ <span type="ref-block" n="245 r_SAS-PS'55#34,05_r"/>catvāra upaśamakāḥ praveśena eko vā dvauvātrayo vā utkarṣeṇa catuḥpañcāśat svakālena <span type="ref-block" n="246 r_SAS-PS'55#34,06_r"/>samuditāḥ saṃkhyeyāḥ catvāraḥ kṣapakā ayogakevalinaśca praveśena eko vā dvauvātrayo vā <span type="ref-block" n="247 r_SAS-PS'55#34,07_r"/>utkarṣeṇāṣṭottaraśatasaṃkhyāḥ svakālena samuditāḥ saṃkhyeyāḥ sayogakevalinaḥ praveśena eko <span type="ref-block" n="248 r_SAS-PS'55#34,08_r"/>vā dvau vā trayo vā utkarṣeṇāṣṭottaraśatasaṃkhyāḥ svakālena samuditāḥ śatasahasrapṛtha<span type="ref-block" n="249 r_SAS-PS'55#34,09_r"/>ktvasaṃkhyāḥ </p><p n="a_66" rend="justify"> <span type="ref-block" n="250 r_SAS-PS'55#34,10_r"/>viśeṣeṇa gatyanuvādena narakagatau prathamāyāṃ pṛthivyāṃ nārakā mithyādṛṣṭayo'saṃ<span type="ref-block" n="251 r_SAS-PS'55#34,11_r"/>khyeyāḥ śreṇayaḥ pratarāsaṃkhyeyabhāgapramitāḥ dvitīyādiṣvā saptamyā mithyādṛṣṭayaḥ śreṇya</p><p n="a_67" rend="justify"><span type="ref-block" n="252 r_SAS-PS'55#35,01_r"/>saṃkhyeyabhāgapramitāḥ sa cāsaṃkhyeyabhāgaḥ asaṃkhyeyā yojanakoṭīkoṭyaḥ sarvāsu pṛthivīṣu <span type="ref-block" n="253 r_SAS-PS'55#35,02_r"/>sāsādanasaṃmyagdṛṣṭayaḥ samyaṅmithyādṛṣṭayo'saṃyatasamyagdṛṣṭayaśca palyopamāsaṃkhyeyabhāgapra<span type="ref-block" n="254 r_SAS-PS'55#35,03_r"/>mitāḥ tiryaggatau tiraścāṃ madhye mithyādṛṣṭayo'nantānantāḥ sāsādanasamyagdṛṣṭyādayaḥ <span type="ref-block" n="255 r_SAS-PS'55#35,04_r"/>saṃyatāsaṃyatāntāḥ palyopamāsaṃkhyeyabhāgapramitāḥ manuṣyagatau manuṣyā mithyādṛṣṭayaḥ śreṇya<span type="ref-block" n="256 r_SAS-PS'55#35,05_r"/>saṃkhyeyabhāgapramitāḥ sa cāsaṃkhyeyabhāgaḥ asaṃkhyeyā yojanakoṭīkoṭyaḥ sāsādanasamya<span type="ref-block" n="257 r_SAS-PS'55#35,06_r"/>gdṛṣṭyādayaḥ saṃyatāsaṃyatāntāḥ saṃkhyeyāḥ pramattādīnāṃ sāmānyoktā saṃkhyā devagatau devā <span type="ref-block" n="258 r_SAS-PS'55#35,07_r"/>mithyādṛṣṭayo'saṃkhyeyāḥ śreṇayaḥ pratarāsaṃkhyeyabhāgapramitāḥ sāsādanasamyagdṛṣṭisamyaṅ<span type="ref-block" n="259 r_SAS-PS'55#35,08_r"/>mithyādṛṣṭyasaṃyatasamyagdṛṣṭayaḥ palyopamāsaṃkhyeyabhāgapramitāḥ indriyānuvādena ekendriyā </p><p n="a_68" rend="justify"> <span type="ref-block" n="260 r_SAS-PS'55#36,01_r"/>mithyādṛṣṭayo'nantānantāḥ dvīndriyāstrīndriyāścaturindriyā asaṃkhyeyāḥ śreṇayaḥ prata<span type="ref-block" n="261 r_SAS-PS'55#36,02_r"/>rāsaṃkhyeyabhāgapramitāḥ pañcendriyeṣu mithyādṛṣṭayo'saṃkhyeyāḥ śreṇayaḥ pratarāsaṃkhyeyabhāga<span type="ref-block" n="262 r_SAS-PS'55#36,03_r"/>pramitāḥ sāsādanasamyagdṛṣṭyādayo'yogakevalyantāḥ sāmānyoktasaṃkhyāḥ kāyānuvādena <span type="ref-block" n="263 r_SAS-PS'55#36,04_r"/>pṛthivīkāyikā apkāyikāstejaḥkāyikā vāyukāyikā asaṃkhyeyā lokāḥ vanaspatikā<span type="ref-block" n="264 r_SAS-PS'55#36,05_r"/>yikāḥ anantānantāḥ trasakāyikasaṃkhyā pañcendriyavat yogānuvādena manoyogino vā<span type="ref-block" n="265 r_SAS-PS'55#36,06_r"/>gyoginaśca mithyādṛṣṭayo'saṃkhyeyāḥ śreṇayaḥ pratarāsaṃkhyeyabhāgapramitāḥ kāyayogino <span type="ref-block" n="266 r_SAS-PS'55#36,07_r"/>mithyādṛṣṭayo'nantānantāḥ trayāṇāmapi yogināṃ sāsādanasamyagdṛṣṭyādayaḥ <span type="ref-block" n="267 r_SAS-PS'55#36,08_r"/>saṃyatāsaṃyatāntā palyopamāsaṃkhyeyabhāgapramitāḥ pramattasaṃyatādayaḥsayogakevalyantāḥ <span type="ref-block" n="268 r_SAS-PS'55#36,09_r"/>saṃkhyeyāḥ ayogakevalinaḥ sāmānyoktasaṅkhyāḥ vedānuvādena strīvedāḥ <span type="ref-block" n="269 r_SAS-PS'55#36,10_r"/>puṃvedāśca mithyādṛṣṭayo'saṅkhyeyāḥ śreṇayaḥ pratarāsaṃkhyeyabhāgapramitāḥ napuṃsaka</p><p n="a_69" rend="justify"><span type="ref-block" n="270 r_SAS-PS'55#37,01_r"/>vedā mithyādṛṣṭayo'nantānantāḥ strīvedā napuṃsakavedāśca sāsādanasamyadṛṣṭyādayaḥ saṃya<span type="ref-block" n="271 r_SAS-PS'55#37,02_r"/>tāsaṃyatāntāḥ sāmānyoktasaṃkhyāḥ pramattasaṃyatādayo'nivṛttibādarāntāḥ saṃkhyeyāḥ puṃvedāḥ <span type="ref-block" n="272 r_SAS-PS'55#37,03_r"/>sāsādanasamyagdṛṣṭyādayo'nivṛttibādarāntāḥ sāmānyoktasaṃkhyāḥ apagatavedā anivṛtti<span type="ref-block" n="273 r_SAS-PS'55#37,04_r"/>bādarādayo'yogakevalyantāḥ sāmānyoktasaṃkhyāḥ kaṣāyānuvādena krodhamānamāyāsu mithyādṛ<span type="ref-block" n="274 r_SAS-PS'55#37,05_r"/>ṣṭyādayaḥ saṃyatāsaṃyatāntāḥ sāmānyoktasaṃkhyāḥ pramattasaṃyatādayo'nivṛttibādarāntāḥ <span type="ref-block" n="275 r_SAS-PS'55#37,06_r"/>saṃkhyeyāḥ lobhakaṣāyāṇāmukta eva kramaḥ ayaṃ tu viśeṣaḥ sūkṣmasāmparāyasaṃyatāḥ sāmā<span type="ref-block" n="276 r_SAS-PS'55#37,07_r"/>nyoktasaṃkhyāḥ akaṣāyā upaśāntakaṣāyādayo'yogakevalyantāḥ sāmānyoktasaṃkhyāḥ jñānā<span type="ref-block" n="277 r_SAS-PS'55#37,08_r"/>nuvādena matyajñāninaḥ śrutājñāninaśca mithyādṛṣṭisāsādanasamyagdṛṣṭayaḥ sāmānyoktasaṃkhyāḥ </p><p n="a_70" rend="justify"> <span type="ref-block" n="278 r_SAS-PS'55#38,01_r"/>vibhaṅgajñānino mithyādṛṣṭayo'saṃkhyeyāḥ śreṇayaḥ pratarāsaṃkhyeyabhāgapramitāḥ sāsādana<span type="ref-block" n="279 r_SAS-PS'55#38,02_r"/>samyagdṛṣṭayaḥ palyopamāsaṃkhyeyabhāgapramitāḥ matiśrutajñānino'saṃyatasamyagdṛṣṭyādayaḥ kṣīṇa<span type="ref-block" n="280 r_SAS-PS'55#38,03_r"/>kaṣāyāntāḥ sāmānyoktasaṃkhyāḥ avadhijñānino'saṃyatasamyagdṛṣṭisaṃyatāsaṃyatā sāmānyo<span type="ref-block" n="281 r_SAS-PS'55#38,04_r"/>ktasaṃkhyāḥ pramattasaṃyatādayaḥ kṣīṇakapāyāntāḥ saṃkhyeyāḥ manaḥparyayajñāninaḥ pramattasaṃya<span type="ref-block" n="282 r_SAS-PS'55#38,05_r"/>tādayaḥ kṣīṇakaṣāyāntāḥ saṃkhyeyāḥ kevalajñāninaḥ sayogā ayogāśca sāmānyoktasaṃ<span type="ref-block" n="283 r_SAS-PS'55#38,06_r"/>khyāḥ saṃyamānuvādena sāmāyikacchedopasthāpanaśuddhisaṃyatāḥ pramattādayo'nivṛttibādarāntāḥ <span type="ref-block" n="284 r_SAS-PS'55#38,07_r"/>sāmānyoktasaṃkhyāḥ parihāraviśuddhisaṃyatāḥ pramattāścāpramattāśca saṃkhyeyāḥ sūkṣmasā<span type="ref-block" n="285 r_SAS-PS'55#38,08_r"/>mparāyaśuddhisaṃyatā yathākhyātavihāraśuddhisaṃyatāḥ saṃyatāsaṃyatā asaṃyatāśca sāmānyokta<span type="ref-block" n="286 r_SAS-PS'55#38,09_r"/>saṃkhyāḥ darśanānuvādena cakṣurdarśanino mithyādṛṣṭayo'saṃkhyeyāḥ śreṇayaḥ pratarāsaṃkhyeyabhāga<span type="ref-block" n="287 r_SAS-PS'55#38,10_r"/>pramitāḥ acakṣurdarśanino mithyādṛṣṭayo'nantānantāḥ ubhaye ca sāsādanasamyagdṛṣṭyādayaḥ </p><p n="a_71" rend="justify"> <span type="ref-block" n="288 r_SAS-PS'55#39,01_r"/>kṣīṇakaṣāyāntāḥ sāmānyoktasaṃkhyāḥ avadhidarśanino'vadhijñānivat kevaladarśaninaḥ <span type="ref-block" n="289 r_SAS-PS'55#39,02_r"/>kevalajñānivat leśyānuvādena kṛṣṇanīlakapotaleśyā mithyādṛṣṭyādayo'saṃyatasamyagdṛṣṭya<span type="ref-block" n="290 r_SAS-PS'55#39,03_r"/>ntāḥ sāmānyoktasaṃkhyāḥ tejaḥpadmaleśyā mithyādṛṣṭyādayaḥ saṃyatāsaṃyatāntāḥ strīve<span type="ref-block" n="291 r_SAS-PS'55#39,04_r"/>davat pramattāpramattasaṃyatāḥ saṃkhyeyāḥ śuklaleśyā mithyādṛṣṭyādayaḥ saṃyatāsaṃyatāntāḥ <span type="ref-block" n="292 r_SAS-PS'55#39,05_r"/>palyopamāsaṃkhyeyabhāgapramitāḥ pramattāpramattasaṃyatāḥ saṃkhyeyāḥ apūrvakaraṇādayaḥ sayoga<span type="ref-block" n="293 r_SAS-PS'55#39,06_r"/>kevalyantā aleśyāśca sāmānyoktasaṃkhyāḥ bhavyānuvādena bhavyeṣu mithyādṛṣṭyādayo'<span type="ref-block" n="294 r_SAS-PS'55#39,07_r"/>yogakevalyantāḥ sāmānyoktasaṃkhyāḥ abhavyā anantāḥ samyaktvānuvādena kṣāyikasamya<span type="ref-block" n="295 r_SAS-PS'55#39,08_r"/>gdṛṣṭiṣu asaṃyatasamyagdṛṣṭayaḥ palyopamāsaṃkhyeyabhāgapramitāḥ saṃyatāsaṃyatādaya upaśāntaka</p><p n="a_72" rend="justify"><span type="ref-block" n="296 r_SAS-PS'55#40,01_r"/>ṣāyāntāḥ saṃkhyeyāḥ catvāraḥ kṣapakāḥ sayogakevalino'yogakevalinaśca sāmānyokta<span type="ref-block" n="297 r_SAS-PS'55#40,02_r"/>saṃkhyāḥ kṣāyopaśamikasamyagdṛṣṭiṣu asaṃyatasamyagdṛṣṭyādayo'pramattāntāḥ sāmānyokta<span type="ref-block" n="298 r_SAS-PS'55#40,03_r"/>saṃkhyāḥ aupaśamikasamyagdṛṣṭiṣu asaṃyatasamyagdṛṣṭisaṃyatāsaṃyatāḥ palyopamāsaṃkhyeyabhāga<span type="ref-block" n="299 r_SAS-PS'55#40,04_r"/>pramitāḥ pramattāpramattasaṃyatāḥ saṃkhyeyāḥ catvāra aupaśamikāḥ sāmānyoktasaṃkhyāḥ <span type="ref-block" n="300 r_SAS-PS'55#40,05_r"/>sāsādanasamyagdṛṣṭayaḥ samyaṅmithyādṛṣṭayo mithyādṛṣṭayaśca sāmānyoktasaṃkhyāḥ saṃjñānuvā<span type="ref-block" n="301 r_SAS-PS'55#40,06_r"/>dena saṃjñiṣu mithyādṛṣṭyādayaḥ kṣīṇakaṣāyāntāścakṣurdarśanivat asaṃjñino mithyādṛṣṭayo<span type="ref-block" n="302 r_SAS-PS'55#40,07_r"/>'nantānantāḥ tadubhayavyapadeśarahitāḥ sāmānyoktasaṃkhyāḥ āhārānuvādena āhārakeṣu <span type="ref-block" n="303 r_SAS-PS'55#40,08_r"/>mithyādṛṣṭyādayaḥ sayogakevalyantāḥ sāmānyoktasaṃkhyāḥ anāhārakeṣu mithyādṛṣṭisāsā<span type="ref-block" n="304 r_SAS-PS'55#40,09_r"/>danasamyagdṛ ṣṭyasaṃyatasamyagdṛṣṭayaḥ sāmānyoktasaṃkhyāḥ sayogakevalinaḥ saṃkhyeyāḥ <span type="ref-block" n="305 r_SAS-PS'55#40,10_r"/>ayogakevalinaḥ sāmānyoktasaṃkhyāḥ saṃkhyā nirṇītā </p><p n="a_73" rend="justify"> <span type="ref-block" n="306 r_SAS-PS'55#41,01_r"/>kṣetramucyate tat dvividhaṃ sāmānyena viśeṣeṇa ca sāmānyena tāvat mithyā<span type="ref-block" n="307 r_SAS-PS'55#41,02_r"/>dṛṣṭīnāṃ sarvalokaḥ sāsādanasamyagdṛṣṭyādīnāmayogakevalyantānāṃ lokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ <span type="ref-block" n="308 r_SAS-PS'55#41,03_r"/>sayogakevalināṃ lokasyāsaṃkhyeyabhāgo'saṃkhyeyā bhāgāḥ sarvaloko vā viśeṣeṇa gatyanuvādena <span type="ref-block" n="309 r_SAS-PS'55#41,04_r"/>narakagatau sarvāsu pṛthivīṣu nārakāṇāṃ caturṣu guṇasthāneṣu lokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ tiryaggatau <span type="ref-block" n="310 r_SAS-PS'55#41,05_r"/>tiraścāṃ mithyādṛṣṭyādisaṃyatāsaṃyatāntānāṃ sāmānyoktaṃ kṣetram manuṣyagatau manuṣyāṇāṃ <span type="ref-block" n="311 r_SAS-PS'55#41,06_r"/>mithyādṛṣṭyādyayogakevalyantānāṃ lokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ sayogakevalināṃ sāmānyoktaṃ <span type="ref-block" n="312 r_SAS-PS'55#41,07_r"/>kṣetram devagatau devānāṃ sarveṣāṃ caturṣu guṇasthāneṣu lokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ indriyānuvādena <span type="ref-block" n="313 r_SAS-PS'55#41,08_r"/>ekendriyāṇāṃ kṣetraṃ sarvalokaḥ vikalendriyāṇāṃ lokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ pañcendriyāṇāṃ <span type="ref-block" n="314 r_SAS-PS'55#41,09_r"/>manuṣyavat kāyānuvādena pṛthivīkāyādivanaspatikāyāntānāṃ sarvalokaḥ trasakā<span type="ref-block" n="315 r_SAS-PS'55#41,10_r"/>yikānāṃ pañcendriyavat yogānuvādena vāṅmanasayogināṃ mithyādṛṣṭyādisayogakevalya</p><p n="a_74" rend="justify"><span type="ref-block" n="316 r_SAS-PS'55#42,01_r"/>ntānāṃ lokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ kāyayogināṃ mithyādṛṣṭyādisayogakevalyantānāmayoga<span type="ref-block" n="317 r_SAS-PS'55#42,02_r"/>kevalināṃ ca sāmānyoktaṃ kṣetram vedānuvādena strīpuṃvedānāṃ mithyādṛṣṭyādyanivṛtibā<span type="ref-block" n="318 r_SAS-PS'55#42,03_r"/>darāntānāṃ lokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ napuṃsakavedānāṃ mithyādṛṣṭyādyanivṛttibādarāntānā<span type="ref-block" n="319 r_SAS-PS'55#42,04_r"/>mapagatavedānāṃ ca sāmānyoktaṃ kṣetram kaṣāyānuvādena krodhamānamāyākaṣāyāṇāṃ lobha<span type="ref-block" n="320 r_SAS-PS'55#42,05_r"/>kaṣāyāṇāṃ ca mithyādṛṣṭyādyanivṛttibādarāntānāṃ sūkṣmasāmparāyāṇāmakaṣāyāṇāṃ ca sāmā<span type="ref-block" n="321 r_SAS-PS'55#42,06_r"/>nyoktaṃ kṣetram jñānānuvādena matyajñāniśrutājñānināṃ mithyādṛṣṭisāsādanasamyagdṛṣṭīnāṃ <span type="ref-block" n="322 r_SAS-PS'55#42,07_r"/>sāmānyoktaṃ kṣetram vibhaṅgajñānināṃ mithyādṛṣṭisāsādanasamyagdṛṣṭīnāṃ lokasyāsaṃkhye<span type="ref-block" n="323 r_SAS-PS'55#42,08_r"/>yabhāgaḥ ābhinibodhikaśrutāvadhijñānināmasaṃyatasamyagdṛṣṭyādīnāṃ kṣīṇakaṣāyāntānāṃ <span type="ref-block" n="324 r_SAS-PS'55#42,09_r"/>manaḥparyayajñānināṃ ca pramattādīnāṃ kṣīṇakaṣāyāntānāṃ kevalajñānināṃ sayogānāmayogānāṃ <span type="ref-block" n="325 r_SAS-PS'55#42,10_r"/>ca sāmānyoktaṃ kṣetram saṃyamānuvādena sāmāyikacchedopasthāpanāśuddhisaṃyatānāṃ caturṇāṃ <span type="ref-block" n="326 r_SAS-PS'55#42,11_r"/>parihāraviśuddhisaṃyatānāṃ pramattāpramattānāṃ sūkṣmasāmparāyaśuddhisaṃyatānāṃ yathākhyāta</p><p n="a_75" rend="justify"><span type="ref-block" n="327 r_SAS-PS'55#43,01_r"/>vihāraśuddhisaṃyatānāṃ caturṇāṃ saṃyatāsaṃyatānāmasaṃyatānāṃ ca caturṇāṃ sāmānyoktaṃ kṣetram <span type="ref-block" n="328 r_SAS-PS'55#43,02_r"/>darśanānuvādena cakṣurdarśanināṃ mithyādṛṣṭyādikṣīṇakaṣāyāntānāṃ lokasyāsaṃkhyayabhāgaḥ <span type="ref-block" n="329 r_SAS-PS'55#43,03_r"/>acakṣurdarśanināṃ mithyādṛṣṭyādikṣīṇakaṣāyāntānāṃ sāmānyoktaṃ kṣetram avadhidarśani<span type="ref-block" n="330 r_SAS-PS'55#43,04_r"/>nāmavadhijñānivat kevaladarśanināṃ kevalajñānivat leśyānuvādena kṛṣṇanīlakāpota<span type="ref-block" n="331 r_SAS-PS'55#43,05_r"/>leśyānāṃ mithyādṛṣṭyādyasaṃyatasamyagdṛṣṭyantānāṃ sāmānyoktaṃ kṣetram tejaḥpadmaleśyānāṃ <span type="ref-block" n="332 r_SAS-PS'55#43,06_r"/>mithyādṛṣṭyādyapramattāntānāṃ lokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ śuklaleśyānāṃ mithyādṛṣṭyādikṣī<span type="ref-block" n="333 r_SAS-PS'55#43,07_r"/>ṇakaṣāyāntānāṃ lokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ sayogakevalināmaleśyānāṃ ca sāmānyoktaṃ <span type="ref-block" n="334 r_SAS-PS'55#43,08_r"/>kṣetram bhavyānuvādena bhavyānāṃ caturdaśānāṃ sāmānyoktaṃ kṣetram abhavyānāṃ sarva<span type="ref-block" n="335 r_SAS-PS'55#43,09_r"/>lokaḥ samyaktvānuvādena kṣāyikasamyagdṛṣṭīnāmasaṃyatasamyagdṛṣṭyādyayogakevalyantānāṃ <span type="ref-block" n="336 r_SAS-PS'55#43,10_r"/>kṣāyopaśamikasamyagdṛṣṭīnāmasaṃyatasamyagdṛṣṭyādyapramattāntānāmaupaśamikasamyagdṛṣṭīnāmasaṃya<span type="ref-block" n="337 r_SAS-PS'55#43,11_r"/>tasamyagdṛṣṭyādyupaśāntakaṣāyāntānāṃ sāsādanasamyagdṛṣṭīnāṃ samyaṅmithyādṛṣṭīnāṃ </p><p n="a_76" rend="justify"> <span type="ref-block" n="338 r_SAS-PS'55#44,01_r"/>mithyādṛṣṭīnāṃ ca sāmānyoktaṃ kṣetram sañjñānuvādena sañjñināṃ cakṣurdarśanivat asa<span type="ref-block" n="339 r_SAS-PS'55#44,02_r"/>ñjñināṃ sarvalokaḥ tadubhayavyapadeśarahitānāṃ sāmānyoktaṃ kṣetram āhārānuvādena <span type="ref-block" n="340 r_SAS-PS'55#44,03_r"/>āhārakāṇāṃ mithyādṛṣṭyādikṣīṇakaṣāyāntānāṃ sāmānyoktaṃ kṣetram sayogakevalināṃ <span type="ref-block" n="341 r_SAS-PS'55#44,04_r"/>lokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ anāhārakāṇāṃ mithyādṛṣṭisāsādanasamyagdṛṣṭyasaṃyatasamyagdṛṣṭya<span type="ref-block" n="342 r_SAS-PS'55#44,05_r"/>yogakevalināṃ sāmānyoktaṃ kṣetram sayogakevalināṃ lokasyāsaṃkhyeyā bhāgāḥ sarvaloko <span type="ref-block" n="343 r_SAS-PS'55#44,06_r"/>vā kṣetranirṇayaḥ kṛtaḥ </p><p n="a_77" rend="justify"> <span type="ref-block" n="344 r_SAS-PS'55#46,01_r"/>sparśanamucyate tad dvividhaṃ sāmānyena viśeṣeṇa ca sāmānyena tāvat mithyā<span type="ref-block" n="345 r_SAS-PS'55#46,02_r"/>dṛṣṭibhiḥ sarvalokaḥ spṛṣṭaḥ sāsādanasamyagdṛṣṭibhirlokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ aṣṭau dvādaśa <span type="ref-block" n="346 r_SAS-PS'55#46,03_r"/>vā caturdaśabhāgā deśonāḥ samyaṅmithyādṛṣṭyasaṃyatasamyagdṛṣṭibhirlokasyāsaṃkhyeya<span type="ref-block" n="347 r_SAS-PS'55#46,04_r"/>bhāgaḥ aṣṭau caturdaśabhāgā vā deśonāḥ saṃyatāsaṃyatairlokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ ṣaṭ caturda<span type="ref-block" n="348 r_SAS-PS'55#46,05_r"/>śabhāgā vā deśonāḥ pramattasaṃyatādīnāmayogakevalyantānāṃ kṣetravatsparśanam </p><p n="a_78" rend="justify"> <span type="ref-block" n="349 r_SAS-PS'55#46,06_r"/>viśeṣeṇa gatyanuvādena narakagatau prathamāyāṃ pṛthivyāṃ nārakaiścaturguṇasthānairlokasyāsaṃ<span type="ref-block" n="350 r_SAS-PS'55#46,07_r"/>khyeyabhāgaḥspṛṣṭaḥ dvidīyādiṣu prāksaptamyā mithyādṛṣṭisāsādanasamyagdṛṣṭibhirlokasyāsaṃ<span type="ref-block" n="351 r_SAS-PS'55#46,08_r"/>khyeyabhāgaḥ eko dvau trayaḥ catvāraḥ pañca caturdaśabhāgā vā deśonāḥ samyaṅmithyādṛṣṭyasaṃya</p><p n="a_79" rend="justify"><span type="ref-block" n="352 r_SAS-PS'55#47,01_r"/>tasamyagdṛṣṭibhirlokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ saptamyāṃ pṛthivyāṃ mithyādṛṣṭibhirlokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ <span type="ref-block" n="353 r_SAS-PS'55#47,02_r"/>ṣaṭ caturdaśabhāgā vā deśonāḥ śeṣaistribhirlokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ tiryaggatau tiraścāṃ <span type="ref-block" n="354 r_SAS-PS'55#47,03_r"/>mithyādṛṣṭibhiḥ sarvalokaḥ spṛṣṭaḥ sāsādanasamyagdṛṣṭibhirlokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ sapta <span type="ref-block" n="355 r_SAS-PS'55#47,04_r"/>caturdaśabhāgā vā deśonāḥ samyaṅmithyādṛṣṭibhirlokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ asaṃyatasa<span type="ref-block" n="356 r_SAS-PS'55#47,05_r"/>myagdṛṣṭisaṃyatāsaṃyatairlokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ ṣaṭ caturdaśabhāgā vā deśonāḥ manuṣyagatau <span type="ref-block" n="357 r_SAS-PS'55#47,06_r"/>manuṣyairmithyādṛṣṭibhirlokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ sarvaloko vā spṛṣṭaḥ sāsādanasamyagdṛṣṭi<span type="ref-block" n="358 r_SAS-PS'55#47,07_r"/>bhirlokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ sapta caturdaśabhāgā vā deśonāḥ samyaṅmithyādṛṣṭyādīnā</p><p n="a_80" rend="justify"><span type="ref-block" n="359 r_SAS-PS'55#48,01_r"/>mayogakevalyantānāṃ kṣetravatsparśanam devagatau devairmithyādṛṣṭisāsādanasamyagdṛṣṭibhirlo<span type="ref-block" n="360 r_SAS-PS'55#48,02_r"/>kasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ aṣṭau nava caturdaśabhāgā vā deśonāḥ samyaṅmithyādṛṣṭyasaṃyata<span type="ref-block" n="361 r_SAS-PS'55#48,03_r"/>samyagdṛṣṭibhirlokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ aṣṭau caturdaśabhāgā vā deśonāḥ </p><p n="a_81" rend="justify"> <span type="ref-block" n="362 r_SAS-PS'55#48,04_r"/>indriyānuvādena ekendriyaiḥ sarvalokaḥ spṛṣṭaḥ vikalendriyairlokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ <span type="ref-block" n="363 r_SAS-PS'55#48,05_r"/>sarvaloko vā pañcendriyeṣu mithyādṛṣṭibhirlokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ aṣṭau caturdaśabhāgā vā <span type="ref-block" n="364 r_SAS-PS'55#48,06_r"/>deśonāḥ sarvaloko vā śeṣāṇāṃ sāmānyoktaṃ sparśanam </p><p n="a_82" rend="justify"> <span type="ref-block" n="365 r_SAS-PS'55#49,01_r"/>kāyānuvādena sthāvarakāyikaiḥ sarvalokaḥ spṛṣṭaḥ trasakāyināṃ pañcendriyavat <span type="ref-block" n="366 r_SAS-PS'55#49,02_r"/>sparśanam </p><p n="a_83" rend="justify"> <span type="ref-block" n="367 r_SAS-PS'55#49,03_r"/>yogānuvādena vāṅmanasayogināṃ mithyādṛṣṭibhirlokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ aṣṭau catu<span type="ref-block" n="368 r_SAS-PS'55#49,04_r"/>rdaśabhāgā vā deśonāḥ sarvaloko vā sāsādanasamyagdṛṣṭyādīnāṃ kṣīṇakaṣāyāntānāṃ <span type="ref-block" n="369 r_SAS-PS'55#49,05_r"/>sāmānyoktaṃ sparśanam sayogakevalināṃ lokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ kāyayogināṃ mithyā<span type="ref-block" n="370 r_SAS-PS'55#49,06_r"/>dṛṣṭayādīnāṃ sayogakevalyantānāmayogakevalināṃ ca sāmānyoktaṃ sparśanam </p><p n="a_84" rend="justify"> <span type="ref-block" n="371 r_SAS-PS'55#49,07_r"/>vedānuvādena strīpuṃvedairmithyādṛṣṭibhirlokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ spṛṣṭaḥ aṣṭau <span type="ref-block" n="372 r_SAS-PS'55#49,08_r"/>caturdaśabhāgā vā deśonāḥ sarvalokovā sāsādanasamyagdṛṣṭibhiḥ lokasyāsaṃkhyeya</p><p n="a_85" rend="justify"><span type="ref-block" n="373 r_SAS-PS'55#50,01_r"/>bhāgaḥ aṣṭau nava caturdaśabhāgā vā deśonāḥ samyamithyādṛṣṭyādyanivṛttibādarāntānāṃ <span type="ref-block" n="374 r_SAS-PS'55#50,02_r"/>sāmānyoktaṃ sparśanam napuṃsakavedeṣu mithyādṛṣṭīnāṃ sāsādanasamyagdṛṣṭīnāṃ ca sāmā<span type="ref-block" n="375 r_SAS-PS'55#50,03_r"/>nyoktaṃ sparśanam samyaṅmithyādṛṣṭibhirlokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ asaṃyatasamyagdṛṣṭisaṃyatā<span type="ref-block" n="376 r_SAS-PS'55#50,04_r"/>saṃyatairlokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ ṣaṭ caturdaśabhāgā vā deśonāḥ pramattādyanivṛttibādarāntā<span type="ref-block" n="377 r_SAS-PS'55#50,05_r"/>nāmapagatavedāṇāṃ ca sāmānyoktaṃ sparśanam </p><p n="a_86" rend="justify"> <span type="ref-block" n="378 r_SAS-PS'55#51,01_r"/>kaṣāyānuvādena catuṣkaṣāyāṇāmakaṣāyāṇāṃ ca sāmānyoktaṃ sparśanam </p><p n="a_87" rend="justify"> <span type="ref-block" n="379 r_SAS-PS'55#51,02_r"/>jñānānuvādena matyajñāniśrutājñānināṃ mithyādṛṣṭisāsādanasamyagdṛṣṭīnāṃ sāmā<span type="ref-block" n="380 r_SAS-PS'55#51,03_r"/>nyoktaṃ sparśanam vibhaṅgajñānināṃ mithyādṛṣṭīnāṃ lokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ aṣṭau <span type="ref-block" n="381 r_SAS-PS'55#51,04_r"/>caturdaśabhāgā vā deśonāḥ sarvaloko vā sāsādanasamyagdṛṣṭīnāṃ sāmānyoktaṃ <span type="ref-block" n="382 r_SAS-PS'55#51,05_r"/>sparśanam ābhinibodhikaśrutāvaghimanaḥparyayakevalajñānināṃ sāmānyoktaṃ sparśanam </p><p n="a_88" rend="justify"> <span type="ref-block" n="383 r_SAS-PS'55#51,06_r"/>saṃyamānuvādena saṃyatānāṃ sarveṣāṃ saṃyatāsaṃyatānāmasaṃyatānāṃ ca sāmānyoktaṃ sparśanam </p><p n="a_89" rend="justify"> <span type="ref-block" n="384 r_SAS-PS'55#51,07_r"/>darśanānuvādena cakṣurdarśanināṃ mithyādṛṣṭyādikṣīṇakaṣāyāntānāṃ pañcendriya<span type="ref-block" n="385 r_SAS-PS'55#51,08_r"/>vat acakṣurdarśanināṃ mithyādṛṣṭyādikṣīṇakaṣāyāntānāmavadhikevaladarśanināṃ ca sāmā<span type="ref-block" n="386 r_SAS-PS'55#51,09_r"/>nyoktaṃ sparśanam </p><p n="a_90" rend="justify"> <span type="ref-block" n="387 r_SAS-PS'55#51,10_r"/>leśyānuvādena kṛṣṇanīlakāpotaleśyairmithyādṛṣṭibhiḥ sarvalokaḥ spṛṣṭaḥ </p><p n="a_91" rend="justify"> <span type="ref-block" n="388 r_SAS-PS'55#52,01_r"/>sāsādanasamyagdṛṣṭibhirlokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ pañca catvāro dvau caturdaśabhāgā vā deśonāḥ <span type="ref-block" n="389 r_SAS-PS'55#52,02_r"/>samyaṅmithyādṛṣṭyasaṃyatasamyagdṛṣṭibhirlokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ tejoleśyairmithyādṛṣṭisāsā<span type="ref-block" n="390 r_SAS-PS'55#52,03_r"/>danasamyagdṛṣṭibhirlokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ aṣṭau nava caturdaśabhāgā vā deśonāḥ samya<span type="ref-block" n="391 r_SAS-PS'55#52,04_r"/>gmithyādṛṣṭyasaṃyatasamyagdṛṣṭibhirlokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ aṣṭau caturdaśabhāgā vā deśonāḥ <span type="ref-block" n="392 r_SAS-PS'55#52,05_r"/>saṃyatāsaṃyatairlokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ adhyardhacaturdaśabhāgā vā deśonāḥ pramattāpramattairlo<span type="ref-block" n="393 r_SAS-PS'55#52,06_r"/>kasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ padmaleśyairmithyādṛṣṭyādyasaṃyatasamyagdṛṣṭyantairlokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ </p><p n="a_92" rend="justify"> <span type="ref-block" n="394 r_SAS-PS'55#53,01_r"/>aṣṭau caturdaśabhāgā vā deśonāḥ saṃyatāsaṃyatairlokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ pañca caturdaśa<span type="ref-block" n="395 r_SAS-PS'55#53,02_r"/>bhāgā vā deśonāḥ pramattāpramattairlokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ śuklaleśyairmiṃthyādṛṣṭyādisaṃ<span type="ref-block" n="396 r_SAS-PS'55#53,03_r"/>yatāsaṃyatāntairlokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ ṣaṭ caturdaśabhāgā vā deśonāḥ pramattādisayoga<span type="ref-block" n="397 r_SAS-PS'55#53,04_r"/>kevalyantānāṃ aleśyānāṃ ca sāmānyoktaṃ sparśanam </p><p n="a_93" rend="justify"> <span type="ref-block" n="398 r_SAS-PS'55#53,05_r"/>bhavyānuvādena bhavyānāṃ mithyādṛṣṭyādyayogakevalyantānāṃ sāmānyoktaṃ sparśanam <span type="ref-block" n="399 r_SAS-PS'55#53,06_r"/>abhavyaiḥ sarvalokaḥ spṛṣṭaḥ </p><p n="a_94" rend="justify"> <span type="ref-block" n="400 r_SAS-PS'55#53,07_r"/>samyaktvānuvādena kṣāyikasamyagdṛṣṭīnāmasaṃyatasamyagdṛṣṭyādyayogakevalyantānāṃ </p><p n="a_95" rend="justify"> <span type="ref-block" n="401 r_SAS-PS'55#54,01_r"/>sāmānyoktam kiṃtu saṃyatāsaṃyatānāṃ lokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ kṣāyopaśamikasamyagdṛṣṭīnāṃ <span type="ref-block" n="402 r_SAS-PS'55#54,02_r"/>sāmānyoktam aupaśamikasamyaktvānāmasaṃyatasamyagdṛṣṭīnāṃ sāmānyoktam śeṣāṇāṃ <span type="ref-block" n="403 r_SAS-PS'55#54,03_r"/>lokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ sāsādanasamyagdṛṣṭisamyagmithyādṛṣṭimithyādṛṣṭīnāṃ sāmānyoktam </p><p n="a_96" rend="justify"> <span type="ref-block" n="404 r_SAS-PS'55#54,04_r"/>sañjñānuvādena sañjñināṃ cakṣurdarśanivat asañjñibhiḥ sarvalokaḥ spṛṣṭaḥ <span type="ref-block" n="405 r_SAS-PS'55#54,05_r"/>tadubhayavyapadeśarahitānāṃ sāmānyoktam </p><p n="a_97" rend="justify"> <span type="ref-block" n="406 r_SAS-PS'55#54,06_r"/>āhārānuvādena āhārakāṇāṃ mithyādṛṣṭyādikṣīṇakaṣāyāntānāṃ sāmānyoktam <span type="ref-block" n="407 r_SAS-PS'55#54,07_r"/>sayogakevalināṃ lokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ anāhārakeṣu mithyādṛṣṭibhiḥ sarvalokaḥ spṛṣṭaḥ <span type="ref-block" n="408 r_SAS-PS'55#54,08_r"/>sāsādanasamyagdṛṣṭibhirlokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ ekādaśa caturdaśabhāgā vā deśonāḥ <span type="ref-block" n="409 r_SAS-PS'55#54,09_r"/>asaṃyatasamyagdṛṣṭibhiḥ lokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ ṣaṭ caturdaśa bhāgā vā deśonāḥ sayoga<span type="ref-block" n="410 r_SAS-PS'55#54,10_r"/>kevalināṃ lokasyāsaṃkhyeyabhāgāḥ sarvaloko vā ayogakevalināṃ lokasyāsaṃkhyeyabhāgaḥ <span type="ref-block" n="411 r_SAS-PS'55#54,11_r"/>sparśanaṃ vyākhyātam </p><p n="a_98" rend="justify"> <span type="ref-block" n="412 r_SAS-PS'55#55,01_r"/>kālaḥ prastūyate sa dvividhaḥ sāmānyena viśeṣeṇa ca sāmānyena tāvat <span type="ref-block" n="413 r_SAS-PS'55#55,02_r"/>mithyādṛṣṭernānājīvāpekṣayā sarvakālaḥ ekajīvāpekṣayā trayo bhaṅgāḥ anādirapa<span type="ref-block" n="414 r_SAS-PS'55#55,03_r"/>ryavasānaḥ anādiḥ saparyavasānaḥ sādiḥ saparyavasānaśceti tatra sādiḥ saparyavasāno <span type="ref-block" n="415 r_SAS-PS'55#55,04_r"/>jaghanyenāntarmuhūrttaḥ utkarṣeṇārdhapudgalaparivartto deśonaḥ sāsādanasamyagdṛṣṭernānājī<span type="ref-block" n="416 r_SAS-PS'55#55,05_r"/>vāpekṣayā jaghanyenaikaḥ samayaḥ utkarṣeṇa palyopamāsaṃkhyeyabhāgaḥ ekajīvaṃ prati jaghanye<span type="ref-block" n="417 r_SAS-PS'55#55,06_r"/>naikaḥ samayaḥ utkarṣeṇa ṣaḍāvalikāḥ samyaṅmithyādṛṣṭernānājīvāpekṣayā jaghanye<span type="ref-block" n="418 r_SAS-PS'55#55,07_r"/>nāntarmuhūrttaḥ utkarṣeṇa palyopamāsaṃkhyeyabhāgaḥ ekajīvaṃ prati jaghanyaḥ utkṛṣṭaścānta<span type="ref-block" n="419 r_SAS-PS'55#55,08_r"/>rmuhūrttaḥ asaṃyatasamyagdṛṣṭernānājīvāpekṣayā sarvakālaḥ ekajīvaṃ prati jaghanyenānta<span type="ref-block" n="420 r_SAS-PS'55#55,09_r"/>rmuhūrttaḥ utkarṣeṇa trayastriṃśatsāgaropamāṇi sātirekāṇi saṃyatāsaṃyatasya nānājīvāpe<span type="ref-block" n="421 r_SAS-PS'55#55,10_r"/>kṣayā sarvaḥkālaḥ ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrttaḥ utkarṣeṇa pūrvakoṭī deśonā </p><p n="a_99" rend="justify"> <span type="ref-block" n="422 r_SAS-PS'55#56,01_r"/>pramattāpramattayornānājīvāpekṣayā sarvakālaḥ ekajīvaṃ prati jaghanyenaikaḥ samayaḥ utkarṣe<span type="ref-block" n="423 r_SAS-PS'55#56,02_r"/>ṇāntarmuhūrttaḥ caturṇāmupaśamakānāṃ nānājīvāpekṣayā ekajīvāpekṣayā ca jaghanyenaikaḥ <span type="ref-block" n="424 r_SAS-PS'55#56,03_r"/>samayaḥ utkarṣeṇāntarmuhūrtaḥ caturṇāṃ kṣapakāṇāmayogakevalināṃ ca nānājīvāpekṣayā <span type="ref-block" n="425 r_SAS-PS'55#56,04_r"/>ekajīvāpekṣayā ca jaghanyaścotkṛṣṭaścantārmuhūrtaḥ sayogakevalināṃ nānājīvāpekṣayā <span type="ref-block" n="426 r_SAS-PS'55#56,05_r"/>sarvakālaḥ ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇaṃ pūrvakoṭī deśonā </p><p n="a_100" rend="justify"> <span type="ref-block" n="427 r_SAS-PS'55#56,06_r"/>viśeṣeṇa gatyanuvādena narakagatau nārakeṣu saptasu pṛthivīṣu mithyādṛṣṭernānājīvā<span type="ref-block" n="428 r_SAS-PS'55#56,07_r"/>pekṣayā sarvakālaḥ ekajīvaṃ prati jaghanyenānttarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa yathāsaṃkhyaṃ ekatrisapta<span type="ref-block" n="429 r_SAS-PS'55#56,08_r"/>daśasaptadaśadvāviṃśatitrayastriṃśatsāgaropamāṇi sāsādanasamyagdṛṣṭeḥ samyagmithyādṛṣṭeśca <span type="ref-block" n="430 r_SAS-PS'55#56,09_r"/>sāmānyoktaḥ kālaḥ asaṃyatasamyagdṛṣṭernānājīvāpekṣayā sarvakālaḥ ekajīvaṃ prati <span type="ref-block" n="431 r_SAS-PS'55#56,10_r"/>jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa ukta evotkṛṣṭo deśonaḥ </p><p n="a_101" rend="justify"><span type="ref-block" n="432 r_SAS-PS'55#57,01_r"/>tiryaggatau tiraścāṃ mithyādṛṣṭīnāṃ nānājīvāpekṣayā sarvakālaḥ ekajīvaṃ prati <span type="ref-block" n="433 r_SAS-PS'55#57,02_r"/>jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇānantaḥ kālo'saṃkhyeyāḥ pudgalaparivartāḥ sāsādanasamyagdṛṣṭi<span type="ref-block" n="434 r_SAS-PS'55#57,03_r"/>samyagmithyādṛṣṭisaṃyatāsaṃyatānāṃ sāmānyoktaḥ kālaḥ asaṃyatasamyagdṛṣṭernānājīvāpekṣayā <span type="ref-block" n="435 r_SAS-PS'55#57,04_r"/>sarvakālaḥ ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa trīṇi palyopamāni </p><p n="a_102" rend="justify"> <span type="ref-block" n="436 r_SAS-PS'55#57,05_r"/>manuṣyagatau manuṣyeṣu mithyādṛṣṭernānājīvāpekṣayā sarvakālaḥ ekajīvaṃ prati jaghanye<span type="ref-block" n="437 r_SAS-PS'55#57,06_r"/>nāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa trīṇi palyopamāni pūrvakoṭīpṛthaktvairabhyadhikāni sāsādanasamya<span type="ref-block" n="438 r_SAS-PS'55#57,07_r"/>gdṛṣṭernānājīvāpekṣayā jaghanyenaikaḥ samayaḥ utkarṣeṇāntarmuhūrtaḥ ekajīvaṃ prati jagha<span type="ref-block" n="439 r_SAS-PS'55#57,08_r"/>nyenaikaḥ samayaḥ utkarṣeṇa ṣaḍāvalikāḥ samyagmithyādṛṣṭernānājīvāpekṣayā ekajīvā<span type="ref-block" n="440 r_SAS-PS'55#57,09_r"/>pekṣa yā ca jaghanyaścotkṛṣṭaścāntarmuhūrtaḥ asaṃyatasamyagdṛṣṭernānājīvāpekṣayā sarvakālaḥ <span type="ref-block" n="441 r_SAS-PS'55#57,10_r"/>ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa trīṇi palyopamāni sātirekāṇi śeṣāṇāṃ </p><p n="a_103" rend="justify"> <span type="ref-block" n="442 r_SAS-PS'55#58,01_r"/>sāmānyoktaḥ kālaḥ </p><p n="a_104" rend="justify"> <span type="ref-block" n="443 r_SAS-PS'55#58,02_r"/>devagatau deveṣu mithyādṛṣṭernānājīvāpekṣayā sarvakālaḥ ekajīvaṃ prati jaghanyenānta<span type="ref-block" n="444 r_SAS-PS'55#58,03_r"/>rmuhūrtaḥ utkarṣeṇaikatriṃśatsāgaropamāṇi sāsādanasamyagdṛṣṭeḥ samyagmithyādṛṣṭeśca sāmā<span type="ref-block" n="445 r_SAS-PS'55#58,04_r"/>nyoktaḥ kālaḥ asaṃyatasamyagdṛṣṭernānājīvāpekṣayā sarvakālaḥ ekajīvaṃ prati jaghanyenānta<span type="ref-block" n="446 r_SAS-PS'55#58,05_r"/>rmuhūrtaḥ utkarṣeṇa trayastriṃśatsāgaropamāṇi </p><p n="a_105" rend="justify"> <span type="ref-block" n="447 r_SAS-PS'55#58,06_r"/>indriyānuvādena ekendriyāṇāṃ nānājīvāpekṣayā sarvakālaḥ ekajīvaṃ prati jaghanyena <span type="ref-block" n="448 r_SAS-PS'55#58,07_r"/>kṣudrabhavagrahaṇam utkarṣeṇānantaḥ kālo'saṃkhyeyā pudgalaparivartāḥ vikalendriyāṇāṃ <span type="ref-block" n="449 r_SAS-PS'55#58,08_r"/>nānājīvāpekṣayā sarvaḥ kālaḥ ekajīvaṃ prati jaghanyena kṣudrabhavagrahaṇam utkarṣeṇa <span type="ref-block" n="450 r_SAS-PS'55#58,09_r"/>saṃkhyeyāni varṣasahasrāṇi pañcendriyeṣu mithyādṛṣṭernānājīvāpekṣayā sarvaḥ kālaḥ ekajīvaṃ <span type="ref-block" n="451 r_SAS-PS'55#58,10_r"/>prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa sāgaropamasahasraṃ pūrvakoṭīpṛthaktvairabhyadhikam śeṣāṇāṃ <span type="ref-block" n="452 r_SAS-PS'55#58,11_r"/>sāmānyoktaḥ kālaḥ </p><p n="a_106" rend="justify"> <span type="ref-block" n="453 r_SAS-PS'55#59,01_r"/>kāyānuvādena pṛthivyaptejovāyukāyikānāṃ nānājīvāpekṣayā sarvakālaḥ <span type="ref-block" n="454 r_SAS-PS'55#59,02_r"/>ekajīvaṃ prati jaghanyena kṣudrabhavagrahaṇam utkarṣeṇāsaṃkhyeyā lokāḥ vanaspatikāyikā<span type="ref-block" n="455 r_SAS-PS'55#59,03_r"/>nāmekendriyavat trasakāyikeṣu mithyādṛṣṭernānājīvāpekṣayā sarvaḥ kālaḥ ekajīvaṃ prati <span type="ref-block" n="456 r_SAS-PS'55#59,04_r"/>jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa dve sāgaropamasahasre pūrvakoṭīpṛthaktvairabhyadhike śeṣāṇāṃ <span type="ref-block" n="457 r_SAS-PS'55#59,05_r"/>pañcendriyavat </p><p n="a_107" rend="justify"> <span type="ref-block" n="458 r_SAS-PS'55#59,06_r"/>yogānuvādena vāṅmanasayogiṣu mithyādṛṣṭyasaṃyatasamyagdṛṣṭisaṃyatāsaṃyatapramattāprama<span type="ref-block" n="459 r_SAS-PS'55#59,07_r"/>ttasayogakevalināṃ nānājīvāpekṣayā sarvakālaḥ ekajīvāpekṣayā jaghanyenaikaḥ samayaḥ utka<span type="ref-block" n="460 r_SAS-PS'55#59,08_r"/>rṣeṇāntarmuhūrtaḥ sāsādanasamyagdṛṣṭeḥ sāmānyoktaḥ kālaḥ samyaṅmithyādṛṣṭernānājīvāpekṣayā <span type="ref-block" n="461 r_SAS-PS'55#59,09_r"/>jaghanyenaikasamayaḥ utkarṣeṇa palyopamāsaṃkhyeyabhāgaḥ ekajīvaṃ prati jaghanyenaikaḥ samayaḥ </p><p n="a_108" rend="justify"> <span type="ref-block" n="462 r_SAS-PS'55#60,01_r"/>utkarṣeṇāntarmuhūrtaḥ caturṇāmupaśamakānāṃ kṣapakāṇāṃ ca nānājīvāpekṣayā ekajīvāpekṣayā <span type="ref-block" n="463 r_SAS-PS'55#60,02_r"/>ca jaghanyainaikasamayaḥ utkarṣeṇāntarmuhūrtaḥ kāyayogiṣu mithyādṛṣṭernānājīvāpekṣayā sarva<span type="ref-block" n="464 r_SAS-PS'55#60,03_r"/>kālaḥ ekajīvaṃ prati jaghanyenaikasamayaḥ utkarṣeṇānantaḥ kālo'saṃkhyeyāḥ pudgalapari<span type="ref-block" n="465 r_SAS-PS'55#60,04_r"/>vartāḥ śeṣāṇāmanoyogivat ayogānāṃ sāmānyavat </p><p n="a_109" rend="justify"> <span type="ref-block" n="466 r_SAS-PS'55#60,05_r"/>vedānuvādena strīvedeṣu mithyādṛṣṭernānājīvāpekṣayā sarvakālaḥ ekajīvaṃ prati <span type="ref-block" n="467 r_SAS-PS'55#60,06_r"/>jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa palyopamaśatapṛthaktvam sāsādanasamyagdṛṣṭyādyanivṛtti<span type="ref-block" n="468 r_SAS-PS'55#60,07_r"/>bādarāntānāṃ sāmānyoktaḥ kālaḥ kiṃ tu asaṃyatasamyagdṛṣṭernānājīvāpekṣayā sarvakālaḥ <span type="ref-block" n="469 r_SAS-PS'55#60,08_r"/>ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa pañcapañcāśatpalyopamāni deśonāni <span type="ref-block" n="470 r_SAS-PS'55#60,09_r"/>puṃvedeṣu mithyādṛṣṭernānājīvāpekṣayā sarvaḥ kālaḥ ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ <span type="ref-block" n="471 r_SAS-PS'55#60,10_r"/>utkarṣeṇa sāgaropamaśatapṛthaktvam sāsādanasamyagdṛṣṭyādyanivṛttibādarāntānāṃ sāmā<span type="ref-block" n="472 r_SAS-PS'55#60,11_r"/>nyoktaḥ kālaḥ napuṃsakavedeṣu mithyādṛṣṭernānājīvāpekṣayā sarvaḥ kālaḥ ekajīvaṃ prati </p><p n="a_110" rend="justify"> <span type="ref-block" n="473 r_SAS-PS'55#61,01_r"/>jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇānantaḥ kālo'saṃkhyeyāḥ pudgalaparivartāḥ sāsādanasamya<span type="ref-block" n="474 r_SAS-PS'55#61,02_r"/>gdṛṣṭyādyanivṛttibādarāntānāṃ sāmānyavat kiṃ tvasaṃyatasamyagdṛṣṭernānājīvāpekṣayā <span type="ref-block" n="475 r_SAS-PS'55#61,03_r"/>sarvaḥ kālaḥ ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa trayastriṃśatsāgaropamāṇi <span type="ref-block" n="476 r_SAS-PS'55#61,04_r"/>deśonāni apagatavedānāṃ sāmānyavat </p><p n="a_111" rend="justify"> <span type="ref-block" n="477 r_SAS-PS'55#61,05_r"/>kaṣāyānuvādena catuṣkaṣāyāṇāṃ mithyādṛṣṭyādyapramattāntānāṃ manoyogivat <span type="ref-block" n="478 r_SAS-PS'55#61,06_r"/>dvayorupaśamakayordvayoḥ kṣapakayoḥ kevalalobhasya ca akaṣāyāṇāṃ ca sāmānyoktaḥ kālaḥ </p><p n="a_112" rend="justify"> <span type="ref-block" n="479 r_SAS-PS'55#61,07_r"/>jñānānuvādena matyajñāniśrutājñāniṣu mithyādṛṣṭisāsādanasamyagdṛṣṭyoḥ sāmā<span type="ref-block" n="480 r_SAS-PS'55#61,08_r"/>nyavat vibhaṅgajñāniṣu mithyādṛṣṭernānājīvāpekṣayā sarvaḥ kālaḥ ekajīvaṃ prati <span type="ref-block" n="481 r_SAS-PS'55#61,09_r"/>jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa trayastriṃśatsāgaropamāṇi deśonāni sāsādanasamya<span type="ref-block" n="482 r_SAS-PS'55#61,10_r"/>gdṛṣṭeḥ sāmānyoktaḥ kālaḥ ābhinibodhikaśrutāvadhimanaḥparyayakevalajñānināṃ ca <span type="ref-block" n="483 r_SAS-PS'55#61,11_r"/>sāmānyoktaḥ </p><p n="a_113" rend="justify"> <span type="ref-block" n="484 r_SAS-PS'55#62,01_r"/>saṃyamānuvādena sāmāyikacchedopasthāpanaparihāraviśuddhisūkṣmasāmparāyayathākhyā<span type="ref-block" n="485 r_SAS-PS'55#62,02_r"/>taśuddhisaṃyatānāṃ saṃyatāsaṃyatānāmasaṃyatānāṃ ca caturṇāṃ sāmānyoktaḥ kālaḥ </p><p n="a_114" rend="justify"> <span type="ref-block" n="486 r_SAS-PS'55#62,03_r"/>darśanānuvādena cakṣurdarśaniṣu mithyādṛṣṭernānājīvāpekṣayā sarvaḥ kālaḥ ekajīvaṃ <span type="ref-block" n="487 r_SAS-PS'55#62,04_r"/>prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa dve sāgaropamasahasre sāsādanasamyagdṛṣṭyādīnāṃ <span type="ref-block" n="488 r_SAS-PS'55#62,05_r"/>kṣīṇakaṣāyāntānāṃ sāmānyoktaḥ kālaḥ acakṣurdarśaniṣu mithyādṛṣṭyādikṣīṇakaṣā<span type="ref-block" n="489 r_SAS-PS'55#62,06_r"/>yāntānāṃ sāmānyoktaḥ kālaḥ avadhikevaladarśaninoravadhikevalajñānivat </p><p n="a_115" rend="justify"> <span type="ref-block" n="490 r_SAS-PS'55#62,07_r"/>leśyānuvādena kṛṣṇanīlakapotaleśyāsu mithyādṛṣṭernānājīvāpekṣayā sarvaḥ kālaḥ <span type="ref-block" n="491 r_SAS-PS'55#62,08_r"/>ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa trayastriṃśatsaptadaśasaptasāgaropamāṇi sāti<span type="ref-block" n="492 r_SAS-PS'55#62,09_r"/>rekāṇi sāsādanasamyagdṛṣṭisamyaṅmithyādṛṣṭyoḥ sāmānyoktaḥ kālaḥ asaṃyatasamyagdṛ<span type="ref-block" n="493 r_SAS-PS'55#62,10_r"/>ṣṭernānājīvāpekṣayā sarvaḥ kālaḥ ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa trayastriṃ</p><p n="a_116" rend="justify"><span type="ref-block" n="494 r_SAS-PS'55#63,01_r"/>śatsaptadaśasaptasāgaropamāṇi deśonāni tejaḥpadmaleśyayormithyādṛṣṭyasaṃyatasamyagdṛṣṭyo<span type="ref-block" n="495 r_SAS-PS'55#63,02_r"/>rnānājīvāpekṣayā sarvaḥ kālaḥ ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa dve sāga<span type="ref-block" n="496 r_SAS-PS'55#63,03_r"/>ropame aṣṭādaśa ca sāgaropamāṇi sātirekāṇi sāsādanasamyagdṛṣṭisamyaṅmithyā<span type="ref-block" n="497 r_SAS-PS'55#63,04_r"/>dṛṣṭyoḥ sāmānyoktaḥ kālaḥ saṃyatāsaṃyatapramattāpramattānāṃ nānājīvāpekṣayā sarvaḥkālaḥ <span type="ref-block" n="498 r_SAS-PS'55#63,05_r"/>ekajīvaṃ prati jaghanyenaikaḥ samayaḥ utkarṣeṇāntarmuhūrtaḥ śuklaleśyānāṃ mithyādṛṣṭernānā<span type="ref-block" n="499 r_SAS-PS'55#63,06_r"/>jīvāpekṣayā sarvaḥ kālaḥ ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇaikatriṃśatsāgaro<span type="ref-block" n="500 r_SAS-PS'55#63,07_r"/>pamāṇi sātirekāṇi sāsādanasamyagdṛṣṭyādisayogakevalyantānāmaleśyānāṃ ca sāmānyoktaḥ <span type="ref-block" n="501 r_SAS-PS'55#63,08_r"/>kālaḥ kiṃ tu saṃyatāsaṃyatasya nānājīvāpekṣayā sarvaḥ kālaḥ ekajīvaṃ prati jaghanyenaikaḥ <span type="ref-block" n="502 r_SAS-PS'55#63,09_r"/>samayaḥ utkarṣeṇāntarmuhūrtaḥ </p><p n="a_117" rend="justify"> <span type="ref-block" n="503 r_SAS-PS'55#63,10_r"/>bhavyānuvādena bhavyeṣu mithyādṛṣṭernānājīvāpekṣayā sarvaḥ kālaḥ ekajīvāpekṣayā <span type="ref-block" n="504 r_SAS-PS'55#63,11_r"/>dvau bhaṅgau anādiḥ saparyavasānaḥ sādiḥ saparyavasānaśca tatra sādiḥ saparyavasāno </p><p n="a_118" rend="justify"> <span type="ref-block" n="505 r_SAS-PS'55#64,01_r"/>jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇārddhapudgalaparivarto deśonaḥ sāsādanasamyagdṛṣṭyādyayoga<span type="ref-block" n="506 r_SAS-PS'55#64,02_r"/>kevalyantānāṃ sāmānyoktaḥ kālaḥ abhavyānāmanādiraparyavasānaḥ </p><p n="a_119" rend="justify"> <span type="ref-block" n="507 r_SAS-PS'55#64,03_r"/>samyaktvānuvādena kṣāyikasamyagdṛṣṭīnāmasaṃyatasamyagdṛṣṭyādyayogakevalyantānāṃ <span type="ref-block" n="508 r_SAS-PS'55#64,04_r"/>sāmānyoktaḥ kālaḥ kṣāyopaśamikasamyagdṛṣṭīnāṃ caturṇāṃ sāmānyoktaḥ kālaḥ aupa<span type="ref-block" n="509 r_SAS-PS'55#64,05_r"/>śamikasamyaktveṣu asaṃyatasamyagdṛṣṭisaṃyatāsaṃyatayornānājīvāpekṣayā jaghanyenāntarmuhūrtaḥ <span type="ref-block" n="510 r_SAS-PS'55#64,06_r"/>utkarṣeṇa palyopamāsaṃkhyeyabhāgaḥ ekajīvaṃ prati jaghanyaścotkṛṣṭaścāntarmuhūrtaḥ prama<span type="ref-block" n="511 r_SAS-PS'55#64,07_r"/>ttāpramattayoścaturṇāmupaśamakānāṃ ca nānājīvāpekṣayā ekajīvāpekṣayā ca jaghanyenaikaḥ <span type="ref-block" n="512 r_SAS-PS'55#64,08_r"/>samayaḥ utkarṣeṇāntarmuhūrtaḥ sāsādanasamyagdṛṣṭisamyaṅmithyādṛṣṭimithyādṛṣṭīnāṃ sāmā<span type="ref-block" n="513 r_SAS-PS'55#64,09_r"/>nyoktaḥ kālaḥ </p><p n="a_120" rend="justify"> <span type="ref-block" n="514 r_SAS-PS'55#64,10_r"/>sañjñānuvādena saṃjñiṣu mithyādṛṣṭyādyanivṛttibādarāntānāṃ puṃvedavat śeṣāṇāṃ <span type="ref-block" n="515 r_SAS-PS'55#64,11_r"/>sāmānyoktaḥ asaṃjñināṃ nānājīvāpekṣayā sarvaḥ kālaḥ ekajīvaṃ prati jaghanyena kṣudrabhava<span type="ref-block" n="516 r_SAS-PS'55#64,12_r"/>grahaṇam utkarṣeṇānantaḥkālo'saṃkhyeyāḥ pudgalaparivartāḥ tadubhayavyapadeśarahitānāṃ </p><p n="a_121" rend="justify"> <span type="ref-block" n="517 r_SAS-PS'55#65,01_r"/>sāmānyoktaḥ </p><p n="a_122" rend="justify"> <span type="ref-block" n="518 r_SAS-PS'55#65,02_r"/>āhārānuvādena āhārakeṣu mithyādṛṣṭernānājīvāpekṣayā sarvaḥ kālaḥ ekajīvaṃ <span type="ref-block" n="519 r_SAS-PS'55#65,03_r"/>prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇāṃgulāsaṃkhyeyabhāgaḥ asaṃkhyeyāsaṃkhyeyā utsarpīṇyava<span type="ref-block" n="520 r_SAS-PS'55#65,04_r"/>sarpiṇyaḥ śeṣāṇāṃ sāmānyoktaḥ kālaḥ anāhārakeṣu mithyādṛṣṭernānājīvāpekṣayā <span type="ref-block" n="521 r_SAS-PS'55#65,05_r"/>sarvaḥ kālaḥ ekajīvaṃ prati jaghanyenaikaḥ samayaḥ utkarṣeṇa trayaḥ samayāḥ sāsādanasamya<span type="ref-block" n="522 r_SAS-PS'55#65,06_r"/>gdṛṣṭyasaṃyatasamyagdṛṣṭyornānājīvāpekṣayā jaghanyenaikaḥ samayaḥ utkarṣeṇāvalikāyā <span type="ref-block" n="523 r_SAS-PS'55#65,07_r"/>asaṃkhyeyabhāgaḥ ekajīvaṃ prati jaghanyenaikaḥ samayaḥ utkarṣeṇa dvau samayau sayogakeva<span type="ref-block" n="524 r_SAS-PS'55#65,08_r"/>lino nānājīvāpekṣayā jaghanyena trayaḥ samayāḥ utkarṣeṇa saṃkhyeyāḥ samayāḥ ekajīvaṃ <span type="ref-block" n="525 r_SAS-PS'55#65,09_r"/>prati jaghanyaścotkṛṣṭaśca trayaḥ samayāḥ ayogakevalināṃ sāmānyoktaḥ kālaḥ kālo <span type="ref-block" n="526 r_SAS-PS'55#65,10_r"/>varṇitaḥ </p><p n="a_123" rend="justify"> <span type="ref-block" n="527 r_SAS-PS'55#65,11_r"/>antaraṃ nirūpyate vivikṣitasya guṇasya guṇāntarasaṃkrame sati punastatprāpteḥ <span type="ref-block" n="528 r_SAS-PS'55#65,12_r"/>prāṅmadhyamantaram tat dvividhaṃ sāmānyena viśeṣeṇa ca sāmānyena tāvat mithyā</p><p n="a_124" rend="justify"><span type="ref-block" n="529 r_SAS-PS'55#66,01_r"/>dṛṣṭernānājīvāpekṣayā nāstyantaram ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa dve <span type="ref-block" n="530 r_SAS-PS'55#66,02_r"/>ṣaṭṣaṣṭhī deśone sāgaropamāṇām sāsādanasamyagdṛṣṭerantaraṃ nānājīvāpekṣayā jaghanye<span type="ref-block" n="531 r_SAS-PS'55#66,03_r"/>naikaḥ samayaḥ utkarṣeṇa palyopamāsaṃkhyeyabhāgaḥ ekajīvaṃ prati jaghanyena palyopamāsaṃkhye<span type="ref-block" n="532 r_SAS-PS'55#66,04_r"/>yabhāgaḥ utkarṣeṇārddhapudgalaparivarto deśonaḥ samyagmithyādṛṣṭerantaraṃ nānājīvāpekṣayā <span type="ref-block" n="533 r_SAS-PS'55#66,05_r"/>sāsādanavat ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇārddhapudgalaparivarto deśonaḥ <span type="ref-block" n="534 r_SAS-PS'55#66,06_r"/>asaṃyatasamyagdṛṣṭyādyapramattāntānāṃ nānājīvāpekṣayā nāstyantaram ekajīvaṃ prati <span type="ref-block" n="535 r_SAS-PS'55#66,07_r"/>jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇārddhapudgalaparivarto deśonaḥ caturṇāmupaśamakānāṃ nānājī</p><p n="a_125" rend="justify"><span type="ref-block" n="536 r_SAS-PS'55#67,01_r"/>vāpekṣayā jaghanyenaikaḥ samayaḥ utkarṣeṇa varṣapṛthaktvam ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ <span type="ref-block" n="537 r_SAS-PS'55#67,02_r"/>utkarṣeṇārddhapudgalaparivarto deśonaḥ caturṇāṃ kṣapakāṇāmayogakevalināṃ ca nānājīvā<span type="ref-block" n="538 r_SAS-PS'55#67,03_r"/>pekṣayā jaghanyenaikaḥ samayaḥ utkarṣeṇa paṇmāsāḥ ekajīvaṃ prati nāstyantaram sayogake<span type="ref-block" n="539 r_SAS-PS'55#67,04_r"/>valināṃ nānājīvāpekṣayā ekajīvāpekṣayā ca nāstyantaram </p><p n="a_126" rend="justify"> <span type="ref-block" n="540 r_SAS-PS'55#67,05_r"/>viśeṣeṇa gatyanuvādena narakagatau nārakāṇāṃ saptasu pṛthivīṣu mithyādṛṣṭyasaṃya<span type="ref-block" n="541 r_SAS-PS'55#67,06_r"/>tasamyagdṛṣṭyornānājīvāpekṣayā nāstyantaram ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ <span type="ref-block" n="542 r_SAS-PS'55#67,07_r"/>utkarṣeṇa ekatrisaptadaśasaptadaśadvāviṃśatitrayastriṃśatsāgaropamāṇi deśonāni sāsā<span type="ref-block" n="543 r_SAS-PS'55#67,08_r"/>danasamyagdṛṣṭisamyaṅmithyādṛṣṭyornānājīvāpekṣayā jaghanyenaikaḥ samayaḥ utkarṣeṇa palyo<span type="ref-block" n="544 r_SAS-PS'55#67,09_r"/>pamāsaṃkhyeyabhāgaḥ ekajīvaṃ prati jaghanyena palyopamāsaṃkhyeyabhāgo'ntarmuhūrtaśca utkarṣeṇa <span type="ref-block" n="545 r_SAS-PS'55#67,10_r"/>ekatrisaptadaśasaptadaśadvāviṃśatitrayastriṃśatsāgaropamāṇi deśonāni </p><p n="a_127" rend="justify"><span type="ref-block" n="546 r_SAS-PS'55#68,01_r"/>tiryaggatau tiraścāṃ mithyādṛṣṭernānājīvāpekṣayā nāstyantaram ekajīvaṃ prati <span type="ref-block" n="547 r_SAS-PS'55#68,02_r"/>jaghanyenārntuhūrtaḥ utkarṣeṇa trīṇi palyopamāni deśonāni sāsādanasamyagdṛṣṭyādīnāṃ <span type="ref-block" n="548 r_SAS-PS'55#68,03_r"/>caturṇāṃ sāmānyoktamantaram </p><p n="a_128" rend="justify"> <span type="ref-block" n="549 r_SAS-PS'55#68,04_r"/>manuṣyagatau manuṣyāṇāṃ mithyādṛṣṭestiryagvat sāsādanasamyagdṛṣṭisamyagmithyā<span type="ref-block" n="550 r_SAS-PS'55#68,05_r"/>dṛṣṭyornānājīvāpekṣayā sāmānyavat ekajīvaṃ prati jaghanyena palyopamāsaṃkhyeyabhāgo<span type="ref-block" n="551 r_SAS-PS'55#68,06_r"/>'ntarmuhūrtaśca utkarṣeṇa trīṇi palyopamāni pūrvakoṭīpṛthaktvairabhyadhikāni asaṃyata</p><p n="a_129" rend="justify"><span type="ref-block" n="552 r_SAS-PS'55#69,01_r"/>samyagdṛṣṭernānājīvāpekṣayā nāstyantaram ekajīvāpekṣayā jaghanyaināntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa <span type="ref-block" n="553 r_SAS-PS'55#69,02_r"/>trīṇi palyopamāni pūrvakoṭīpṛthaktvairabhyadhikāni saṃyatāsaṃyatapramattāpramattānāṃ nānā<span type="ref-block" n="554 r_SAS-PS'55#69,03_r"/>jīvāpekṣayā nāstyantaram ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa pūrvakoṭī<span type="ref-block" n="555 r_SAS-PS'55#69,04_r"/>pṛthaktvāni caturṇāmupaśamakānāṃ nānājīvāpekṣayā sāmānyavat ekajīvaṃ prati <span type="ref-block" n="556 r_SAS-PS'55#69,05_r"/>jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa pūrvakoṭīpṛthaktvāni śeṣāṇāṃ sāmānyavat </p><p n="a_130" rend="justify"> <span type="ref-block" n="557 r_SAS-PS'55#69,06_r"/>devagatau devānāṃ mithyādṛṣṭyasaṃyatasamyagdṛṣṭyornānājīvāpekṣayā nāstyantaram <span type="ref-block" n="558 r_SAS-PS'55#69,07_r"/>ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa ekatriṃśatsāgaropamāṇi deśonāni <span type="ref-block" n="559 r_SAS-PS'55#69,08_r"/>sāsādanasamyagdṛṣṭisamyagmithyādṛṣṭyornānājīvāpekṣayā sāmānyavat ekajīvaṃ prati </p><p n="a_131" rend="justify"> <span type="ref-block" n="560 r_SAS-PS'55#70,01_r"/>jaghanyena palyopamāsaṃkhyeyabhāgo'ntarmuhūrtaśca utkarṣeṇaikatriṃśatsāgaropamāṇi deśonāni </p><p n="a_132" rend="justify"> <span type="ref-block" n="561 r_SAS-PS'55#70,02_r"/>indriyānuvādena ekendriyāṇāṃ nānājīvāpekṣayā nāstyantaram ekajīvāpekṣayā <span type="ref-block" n="562 r_SAS-PS'55#70,03_r"/>jaghanyena kṣudrabhavagrahaṇam utkarṣeṇa dve sāgaropamasahasre pūrvakoṭīpṛthaktvairabhyadhike <span type="ref-block" n="563 r_SAS-PS'55#70,04_r"/>vikalendriyāṇāṃ nānājīvāpekṣayā nāstyantaram eka jīvaṃ prati jaghanyena kṣudrabhavagrahaṇam <span type="ref-block" n="564 r_SAS-PS'55#70,05_r"/>utkarṣeṇānantaḥ kālo'saṃkhyeyāḥ pudgalaparivartāḥ evamindriyaṃ pratyannaramuktam guṇaṃ <span type="ref-block" n="565 r_SAS-PS'55#70,06_r"/>pratyubhayato'pi nāstyantaram pañcendriyeṣu mithyādṛṣṭeḥ sāmānyavat sāsādanasamyagdṛṣṭi<span type="ref-block" n="566 r_SAS-PS'55#70,07_r"/>samyaṅmithyādṛṣṭyornānājīvāpekṣayā sāmānyavat ekajīvaṃ prati jaghanyena palyopamā<span type="ref-block" n="567 r_SAS-PS'55#70,08_r"/>saṃkhyeyabhāgo'ntarmuhūrtaśca utkarṣeṇa sāgaropamasahasraṃ pūrvakoṭīpṛthaktvairabhyadhikam <span type="ref-block" n="568 r_SAS-PS'55#70,09_r"/>asaṃyatasamyagdṛṣṭyādyapramattāntānāṃ nānājīvāpekṣayā nāstyantaram ekajīvaṃ prati </p><p n="a_133" rend="justify"> <span type="ref-block" n="569 r_SAS-PS'55#71,01_r"/>jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa sāgaropamasahasraṃ pūrvakoṭīpṛthaktvairabhyadhikam caturṇomupaśa<span type="ref-block" n="570 r_SAS-PS'55#71,02_r"/>makānāṃ nānājīvāpekṣayā sāmānyavat ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa sāga<span type="ref-block" n="571 r_SAS-PS'55#71,03_r"/>ropamasahasraṃ pūrvakoṭīpṛthaktvairabhyadhikam śeṣāṇāṃ sāmānyoktam </p><p n="a_134" rend="justify"> <span type="ref-block" n="572 r_SAS-PS'55#71,04_r"/>kāyānuvādena pṛthivyaptejovāyukāyikānāṃ nānājīvāpekṣayā nāstyantaram <span type="ref-block" n="573 r_SAS-PS'55#71,05_r"/>ekajīvaṃ prati jaghanyena kṣudrabhavagrahaṇam utkarṣeṇānantaḥ kālo'saṃkhyeyāḥ pudgalaparivartāḥ <span type="ref-block" n="574 r_SAS-PS'55#71,06_r"/>vanaspatikāyikānāṃ nānājīvāpekṣayā nāstyantaram ekajīvāpekṣayā jaghanyena <span type="ref-block" n="575 r_SAS-PS'55#71,07_r"/>kṣudrabhavagrahaṇam utkarṣeṇāsaṃkhyeyā lokāḥ evaṃ kāyaṃ pratyantaramuktam guṇaṃ pratyubhayato'pi <span type="ref-block" n="576 r_SAS-PS'55#71,08_r"/>nāstyantaram trasakāyikeṣu mithyādṛṣṭeḥ sāmānyavat sāsādanasamyagdṛṣṭisamyaṅmithyādṛṣṭ<span type="ref-block" n="577 r_SAS-PS'55#71,09_r"/>yornānājīvāpekṣayā sāmānyavat ekajīvaṃ prati jaghanyena palyopamāsaṃkhyeyabhāgo'ntarmuhūrtaśca <span type="ref-block" n="578 r_SAS-PS'55#71,10_r"/>utkarṣeṇa dve sāgaropamasahasre pūrvakoṭīpṛthaktvairabhyadhike asaṃyatasamyagdṛṣṭyādyaprama</p><p n="a_135" rend="justify"><span type="ref-block" n="579 r_SAS-PS'55#72,01_r"/>ttāntānāṃ nānājīvāpekṣayā nāstyantaraṃ eka jīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa <span type="ref-block" n="580 r_SAS-PS'55#72,02_r"/>dve sāgaropamasahasre pūrvakoṭīpṛthaktvairamyadhike caturṇāmupaśamakānāṃ nānājīvāpekṣayā <span type="ref-block" n="581 r_SAS-PS'55#72,03_r"/>sāmānyavat ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa dve sāgaropamasahasre pūrvako<span type="ref-block" n="582 r_SAS-PS'55#72,04_r"/>ṭīpṛthaktvairabhyadhike śeṣāṇāṃ paññendriyavat </p><p n="a_136" rend="justify"> <span type="ref-block" n="583 r_SAS-PS'55#72,05_r"/>yogānuvādena kāyavāṅmanasayogināṃ mithyādṛṣṭyasaṃyatasamyagdṛṣṭisaṃyatāsaṃyataprama <span type="ref-block" n="584 r_SAS-PS'55#72,06_r"/>ttāpramattasayogakevalināṃ nānājīvāpekṣayā ekajīvāpekṣayā ca nāstyantaram sāsāda<span type="ref-block" n="585 r_SAS-PS'55#72,07_r"/>nasamyagdṛṣṭisamyaṅmithyādṛṣṭyornānājīvāpekṣayā sāmānyavat ekajīvaṃ prati nāstya<span type="ref-block" n="586 r_SAS-PS'55#72,08_r"/>ntaram caturṇāmupaśamakānāṃ nānājīvāpekṣayā sāmānyavat ekajīvaṃ prati nāstyantaram <span type="ref-block" n="587 r_SAS-PS'55#72,09_r"/>caturṇāṃ kṣapakāṇāmayogakevalināṃ ca sāmānyavat </p><p n="a_137" rend="justify"> <span type="ref-block" n="588 r_SAS-PS'55#72,10_r"/>vedānuvādena strīvedeṣu mithyādṛṣṭernānājīvāpekṣayā nāstyantaram ekajīvaṃ <span type="ref-block" n="589 r_SAS-PS'55#72,11_r"/>prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa pañcapañcāśatpalyopamāni deśonāni sāsādanasamyagdṛ<span type="ref-block" n="590 r_SAS-PS'55#72,12_r"/>ṣṭisamyagmithyādṛṣṭyornānājīvāpekṣayā sāmānyavat ekajīvaṃ prati jaghanyena palyopamā</p><p n="a_138" rend="justify"><span type="ref-block" n="591 r_SAS-PS'55#73,01_r"/>saṃkhyeyabhāgo'ntarmuhūrtaśca utkarṣeṇa palyopamaśatapṛthaktvam asaṃyatasamyagdṛṣṭyādyapramattā<span type="ref-block" n="592 r_SAS-PS'55#73,02_r"/>ntānāṃ nānājīvāpekṣayā nāstyantaram ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrttaḥ utkarṣeṇa <span type="ref-block" n="593 r_SAS-PS'55#73,03_r"/>palyopamaśatapṛthaktvam dvayorupaśamakayornānājīvāpekṣayā sāmānyavat ekajīvaṃ prati <span type="ref-block" n="594 r_SAS-PS'55#73,04_r"/>jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa palyopamaśatapṛthaktvam dvayoḥ kṣapakayornānājīvāpekṣayā <span type="ref-block" n="595 r_SAS-PS'55#73,05_r"/>jaghanyenaikaḥ samayaḥ utkarṣeṇa varṣapṛthaktvam ekajīvaṃ prati nāstyantaram </p><p n="a_139" rend="justify"> <span type="ref-block" n="596 r_SAS-PS'55#73,06_r"/>puṃvedeṣu mithyādṛṣṭeḥ sāmānyavat sāsādanasamyagdṛṣṭisamyagmithyādṛṣṭyornānā<span type="ref-block" n="597 r_SAS-PS'55#73,07_r"/>jīvāpekṣayā sāmānyavat ekajīvaṃ prati jaghanyena palyopamāsaṃkhyeyabhāgo'ntarmuhūrtaśca <span type="ref-block" n="598 r_SAS-PS'55#73,08_r"/>utkarṣeṇa sāgaropamaśatapṛthaktvam asaṃyatasamyagdṛṣṭyādyapramattāntānāṃ nānājīvāpekṣayā <span type="ref-block" n="599 r_SAS-PS'55#73,09_r"/>nāstyantaram ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa sāgaropamaśatapṛthaktvam </p><p n="a_140" rend="justify"> <span type="ref-block" n="600 r_SAS-PS'55#74,01_r"/>dvayorupaśamakayornānājīvāpekṣayā sāmānyavat ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ <span type="ref-block" n="601 r_SAS-PS'55#74,02_r"/>utkarṣeṇa sāgaropamaśatapṛthaktvam dvayoḥ kṣapakayornānājīvāpekṣayā jaghanyenaikaḥ samayaḥ <span type="ref-block" n="602 r_SAS-PS'55#74,03_r"/>utkarṣeṇa saṃvatsaraḥ sātirekaḥ ekajīvaṃ prati nāstyantaram </p><p n="a_141" rend="justify"> <span type="ref-block" n="603 r_SAS-PS'55#74,04_r"/>napuṃsakavedeṣu mithyādṛṣṭernānājīvāpekṣayā nāstyantaram ekajīvaṃ prati jaghanye<span type="ref-block" n="604 r_SAS-PS'55#74,05_r"/>nāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa trayastriṃśatsāgaropamāṇi deśonāni sāsādanasamyagdṛṣṭyādyani<span type="ref-block" n="605 r_SAS-PS'55#74,06_r"/>vṛttyupaśamakāntānāṃ sāmānyoktam dvayoḥ kṣapakayoḥ strīvedavat apagatavedeṣu anivṛtti<span type="ref-block" n="606 r_SAS-PS'55#74,07_r"/>bādaropaśamakasūkṣmasāmparāyopaśamakayornānājīvāpekṣayā sāmānyoktam ekajīvaṃ prati <span type="ref-block" n="607 r_SAS-PS'55#74,08_r"/>jaghanyamutkṛṣṭaṃ cāntarmuhūrtaḥ upaśāntakaṣāyasya nānājīvāpekṣayā sāmānyavat ekajīvaṃ <span type="ref-block" n="608 r_SAS-PS'55#74,09_r"/>prati nāstyantaram śeṣāṇāṃ sāmānyavat </p><p n="a_142" rend="justify"> <span type="ref-block" n="609 r_SAS-PS'55#74,10_r"/>kaṣāyānuvādena krodhamānamāyālobhakaṣāyāṇāṃ mithyādṛṣṭyādyanivṛttyupaśamakā<span type="ref-block" n="610 r_SAS-PS'55#74,11_r"/>ntānāṃ manoyogivat dvayoḥ kṣapakayornānājīvāpekṣayā jaghanyenaikaḥ samayaḥ utkarṣeṇa <span type="ref-block" n="611 r_SAS-PS'55#74,12_r"/>saṃvatsaraḥ sātirekaḥ kevalalobhasya sūkṣmasāmparāyopaśamakasya nānājīvāpekṣayā </p><p n="a_143" rend="justify"> <span type="ref-block" n="612 r_SAS-PS'55#75,01_r"/>sāmānyavat ekajīvaṃ prati nāstyantaram kṣapakasya tasya sāmānyavat akaṣāyeṣu <span type="ref-block" n="613 r_SAS-PS'55#75,02_r"/>upaśāntakaṣāyasya nānājīvāpekṣayā sāmānyavat ekajīvaṃ prati nāstyantaram <span type="ref-block" n="614 r_SAS-PS'55#75,03_r"/>śeṣāṇāṃ trayāṇāṃ sāmānyavat </p><p n="a_144" rend="justify"> <span type="ref-block" n="615 r_SAS-PS'55#75,04_r"/>jñānānuvādena matyajñānaśrutājñānavibhaṅgajñāniṣu mithyādṛṣṭernānājīvāpekṣayā <span type="ref-block" n="616 r_SAS-PS'55#75,05_r"/>ekajīvāpekṣayā ca nāstyantaram sāsādanasamyagdṛṣṭernānājīvāpekṣayā sāmānyavat <span type="ref-block" n="617 r_SAS-PS'55#75,06_r"/>ekajīvaṃ prati nāstyantaram ābhinibodhikaśrutāvadhijñāniṣu asaṃyatasamyagdṛṣṭernānā<span type="ref-block" n="618 r_SAS-PS'55#75,07_r"/>jīvāpekṣayā nāstyantaram ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa pūrvakoṭī <span type="ref-block" n="619 r_SAS-PS'55#75,08_r"/>deśonā saṃyatāsaṃyatasya nānājīvāpekṣayā nāstyantaram ekajīvaṃ prati jaghanyenānta<span type="ref-block" n="620 r_SAS-PS'55#75,09_r"/>rmuhūrtaḥ utkarṣeṇa ṣaṭṣaṣṭisāgaropamāṇi sātirekāṇi pramattāpramattayornānājīvāpekṣayā <span type="ref-block" n="621 r_SAS-PS'55#75,10_r"/>nāstyantaram ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa trayastriṃśatsāgaropamāṇi <span type="ref-block" n="622 r_SAS-PS'55#75,11_r"/>sātirekāṇi caturṇāmupaśamakānāṃ nānājīvāpekṣayā sāmānyavat ekajīvaṃ prati </p><p n="a_145" rend="justify"> <span type="ref-block" n="623 r_SAS-PS'55#76,01_r"/>jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa ṣaṭṣaṣṭisāgaropamāṇi sātirekāṇi caturṇāṃ kṣapakāṇāṃ <span type="ref-block" n="624 r_SAS-PS'55#76,02_r"/>sāmānyavat kiṃ tu avadhijñāniṣu nānājīvāpekṣayā jaghanyenaikaḥ samayaḥ utkarṣeṇa <span type="ref-block" n="625 r_SAS-PS'55#76,03_r"/>varṣapṛthaktvam ekajīvaṃ prati nāstyantaram manaḥparyayajñāniṣu pramattāpramattasaṃyatayornānā<span type="ref-block" n="626 r_SAS-PS'55#76,04_r"/>jīvāpekṣayā nāstyantaram ekajīvaṃ prati jaghanyamutkṛṣṭaṃ cāntarmuhūrtaḥ caturṇāmupaśamakānāṃ <span type="ref-block" n="627 r_SAS-PS'55#76,05_r"/>nānājīvāpekṣayā sāmānyavat ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa pūrvakoṭī <span type="ref-block" n="628 r_SAS-PS'55#76,06_r"/>deśonā caturṇāṃ kṣapakāṇāmavadhijñānivat dvayoḥ kevalajñāninoḥ sāmānyavat </p><p n="a_146" rend="justify"> <span type="ref-block" n="629 r_SAS-PS'55#76,07_r"/>saṃyamānuvādena sāmāyikacchedopasthāpanaśuddhisaṃyateṣu pramattāpramattayornānājīvā<span type="ref-block" n="630 r_SAS-PS'55#76,08_r"/>pekṣayā nāstyantaram ekajīvaṃ prati jaghanyamutkṛṣṭaṃ cāntarmuhūrtaḥ dvayorupaśamakayornānā<span type="ref-block" n="631 r_SAS-PS'55#76,09_r"/>jīvāpekṣayā sāmānyavat ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa pūrvakoṭī deśonā </p><p n="a_147" rend="justify"> <span type="ref-block" n="632 r_SAS-PS'55#77,01_r"/>dvayoḥ kṣapakayoḥ sāmānyavat parihāraśuddhisaṃyateṣu pramattāpramattayornānājīvāpekṣayā nāstyanta<span type="ref-block" n="633 r_SAS-PS'55#77,02_r"/>ram ekajīvaṃ prati jaghanyamutkṛṣṭaṃ cāntarmuhūrtaḥ sūkṣmasāmparāyaśuddhisaṃya teṣūpaśamakasya <span type="ref-block" n="634 r_SAS-PS'55#77,03_r"/>nānājīvāpekṣayā sāmānyavat ekajīvaṃ prati nāstyantaram tasyaiva kṣapakasya sāmā<span type="ref-block" n="635 r_SAS-PS'55#77,04_r"/>nyavat yathākhyāte akaṣāyavat saṃyatāsaṃyatasya nānājīvāpekṣayā ekajīvāpekṣayā ca <span type="ref-block" n="636 r_SAS-PS'55#77,05_r"/>nāstyantaram asaṃyateṣu mithyādṛṣṭernānājīvāpekṣayā nāstyantaram ekajīvaṃ prati <span type="ref-block" n="637 r_SAS-PS'55#77,06_r"/>jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa trayastriṃśatsāgaropamāṇi deśonāni śeṣāṇāṃ trayāṇāṃ <span type="ref-block" n="638 r_SAS-PS'55#77,07_r"/>sāmānyavat </p><p n="a_148" rend="justify"> <span type="ref-block" n="639 r_SAS-PS'55#77,08_r"/>darśanānuvādena cakṣurdarśaniṣu mithyādṛṣṭeḥ sāmānyavat sāsādanasamyagdṛṣṭi<span type="ref-block" n="640 r_SAS-PS'55#77,09_r"/>samyagmithyādṛṣṭyornānājīvāpekṣayā sāmānyavat ekajīvaṃ prati jaghanyena palyopamā<span type="ref-block" n="641 r_SAS-PS'55#77,10_r"/>saṃkhyeyabhāgo'ntarmuhūrtaśca utkarṣeṇa dve sāgaropamasahasre deśone asaṃyatasamyagdṛṣṭyādya</p><p n="a_149" rend="justify"><span type="ref-block" n="642 r_SAS-PS'55#78,01_r"/>pramattāntānāṃ nānājīvāpekṣayā nāstyantaram ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ <span type="ref-block" n="643 r_SAS-PS'55#78,02_r"/>utkarṣeṇa dvesāgaropamasahasre deśone caturṇāmupaśamakānāṃ nānājīvāpekṣayā sāmānyoktam <span type="ref-block" n="644 r_SAS-PS'55#78,03_r"/>ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa dve sāgaropamasahasre deśone caturṇāṃ <span type="ref-block" n="645 r_SAS-PS'55#78,04_r"/>kṣapakāṇāṃ sāmānyoktam acakṣurdarśaniṣu mithyādṛṣṭyādikṣīṇakaṣāyāntānāṃ sāmānyo <span type="ref-block" n="646 r_SAS-PS'55#78,05_r"/>ktamantaram avadhidarśanino'vadhijñānivat kevaladarśaninaḥ kevalajñānivat </p><p n="a_150" rend="justify"> <span type="ref-block" n="647 r_SAS-PS'55#78,06_r"/>leśyānuvādena kṛṣṇanīlakapotaleśyeṣu mithyādṛṣṭyasaṃyatasamyagdṛṣṭyornānājī<span type="ref-block" n="648 r_SAS-PS'55#78,07_r"/>vāpekṣayā nāstyantaram ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa trayastriṃśatsaptada<span type="ref-block" n="649 r_SAS-PS'55#78,08_r"/>śasaptasāgaropamāṇi deśonāni sāsādanasamyagdṛṣṭisamyagmithyādṛṣṭyornānājīvāpekṣayā </p><p n="a_151" rend="justify"> <span type="ref-block" n="650 r_SAS-PS'55#79,01_r"/>sāmānyavat ekajīvaṃ prati jaghanyena palyopamāsaṃkhyeyabhāgo'ntarmuhūrtaśca utkarṣeṇa <span type="ref-block" n="651 r_SAS-PS'55#79,02_r"/>trayastriṃśatsaptadaśasaptasāgaropamāṇi deśonāni </p><p n="a_152" rend="justify"> <span type="ref-block" n="652 r_SAS-PS'55#79,03_r"/>tejaḥpadmaleśyayormithyādṛṣṭyasaṃyatasamyagdṛṭyornānājīvāpekṣayā nāstyantaram eka<span type="ref-block" n="653 r_SAS-PS'55#79,04_r"/>jīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa dve sāgaropame aṣṭādaśa ca sāgaropamāṇi <span type="ref-block" n="654 r_SAS-PS'55#79,05_r"/>sātirekāṇi sāsādanasamyagdṛṣṭisamyagmithyādṛṣṭyornānājīvāpekṣayā sāmānyavat <span type="ref-block" n="655 r_SAS-PS'55#79,06_r"/>ekajīvaṃ prati jaghanyena palyopamāsaṃkhyeyabhāgo'ntarmuhūrtaśca utkarṣeṇa dve sāgaropame <span type="ref-block" n="656 r_SAS-PS'55#79,07_r"/>aṣṭādaśa ca sāgaropamāṇi sātirekāṇi saṃyatāsaṃyatapramattāpramattasaṃyatānāṃ nānā<span type="ref-block" n="657 r_SAS-PS'55#79,08_r"/>jīvāpekṣayā ekajīvāpekṣayā ca nāstyantaram </p><p n="a_153" rend="justify"> <span type="ref-block" n="658 r_SAS-PS'55#79,09_r"/>śuklaleśyeṣu mithyādṛṣṭyasaṃyatasamyagdṛṣṭayornānājīvāpekṣayā nāstyantaram <span type="ref-block" n="659 r_SAS-PS'55#79,10_r"/>ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇaikatriṃśatsāgaropamāṇi deśonāni sāsāda<span type="ref-block" n="660 r_SAS-PS'55#79,11_r"/>nasamyagdṛṣṭisamyaṅmithyādṛṣṭyornānājīvāpekṣayā sāmānyavat ekajīvaṃ prati jaghanyena <span type="ref-block" n="661 r_SAS-PS'55#79,12_r"/>palyopamāsaṃkhyeyabhāgo'ntarmuhūrtaśca utkarṣeṇaikatriṃśatsāgaropamāṇi deśonāni saṃyatā<span type="ref-block" n="662 r_SAS-PS'55#79,13_r"/>saṃyatapramattasaṃyatayostejoleśyāvat apramattasaṃyatasya nānājīvāpekṣayā nāstyantaram </p><p n="a_154" rend="justify"> <span type="ref-block" n="663 r_SAS-PS'55#80,01_r"/>ekajīvaṃ prati jaghanyamutkṛṣṭaṃ cāntarmuhūrtaḥ trayāṇāmupaśamakānāṃ nānājīvāpekṣayā sāmā<span type="ref-block" n="664 r_SAS-PS'55#80,02_r"/>nyavat ekajīvaṃ prati jaghanyamutkṛṣṭaṃ cāntarmuhūrtaḥ upaśāntakaṣāyasya nānājīvāpekṣayā <span type="ref-block" n="665 r_SAS-PS'55#80,03_r"/>sāmānyavat ekajīvaṃ prati nāstyantaram caturṇāṃ kṣapakāṇāṃ sayogakevalināmaleśyānāṃ ca <span type="ref-block" n="666 r_SAS-PS'55#80,04_r"/>sāmānyavat </p><p n="a_155" rend="justify"> <span type="ref-block" n="667 r_SAS-PS'55#80,05_r"/>bhavyānuvādena bhavyeṣu mithyādṛṣṭyādyayogakevalyantānāṃ sāmānyavat abhavyānāṃ <span type="ref-block" n="668 r_SAS-PS'55#80,06_r"/>nānājīvāpekṣayā ekajīvāpekṣayā ca nāstyantaram </p><p n="a_156" rend="justify"> <span type="ref-block" n="669 r_SAS-PS'55#80,07_r"/>samyaktvānuvādena kṣāyikasamyagdṛṣṭiṣvasaṃyatasamyagdṛṣṭernānājīvāpekṣayā nāstyantaram <span type="ref-block" n="670 r_SAS-PS'55#80,08_r"/>ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa pūrvakoṭī deśonā saṃyatāsaṃyatapramattāpramattasaṃya<span type="ref-block" n="671 r_SAS-PS'55#80,09_r"/>tānāṃ nānājīvāpekṣayā nāstyantaram ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa trayastriṃśa<span type="ref-block" n="672 r_SAS-PS'55#80,10_r"/>tsāgaropamāṇi sātirekāṇi caturṇāmupaśamakānāṃ nānājīvāpekṣayā sāmānyavat ekajīvaṃ </p><p n="a_157" rend="justify"> <span type="ref-block" n="673 r_SAS-PS'55#81,01_r"/>prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa trayastriṃśatsāgaropamāṇi sātirekāṇi śeṣāṇāṃ <span type="ref-block" n="674 r_SAS-PS'55#81,02_r"/>sāmānyavat </p><p n="a_158" rend="justify"> <span type="ref-block" n="675 r_SAS-PS'55#81,03_r"/>kṣāyopaśamikasamyagdṛṣṭiṣvasaṃyatasamyagdṛṣṭernānājīvāpekṣayā nāstyantaram ekajīvaṃ <span type="ref-block" n="676 r_SAS-PS'55#81,04_r"/>prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa pūrvakoṭī deśonā saṃyatāsaṃyatasya nānājīvāpekṣayā <span type="ref-block" n="677 r_SAS-PS'55#81,05_r"/>nāstyantaram ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa ṣaṭṣaṣṭisāgaropamāṇi <span type="ref-block" n="678 r_SAS-PS'55#81,06_r"/>deśonāni pramattāpramattasaṃyatayornānājīvāpekṣayā nāstyantaram ekajīvaṃ prati jaghanyenā<span type="ref-block" n="679 r_SAS-PS'55#81,07_r"/>ntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa trayastriṃśatsāgaropamāṇi sātirekāṇi </p><p n="a_159" rend="justify"> <span type="ref-block" n="680 r_SAS-PS'55#81,08_r"/>aupaśamikasamyagdṛṣṭiṣvasaṃyatasamyagdṛṣṭernānājīvāpekṣayā jaghanyenaikaḥ samayaḥ <span type="ref-block" n="681 r_SAS-PS'55#81,09_r"/>utkarṣeṇa sapta rātriṃdināni ekajīvaṃ prati jaghanyamutkṛṣṭaṃ cāntarmuhūrtaḥ saṃyatāsaṃyatasya </p><p n="a_160" rend="justify"> <span type="ref-block" n="682 r_SAS-PS'55#82,01_r"/>nānājīvāpekṣayā jaghanyenaikaḥ samayaḥ utkarṣeṇa caturdaśa rātriṃdināni ekajīvaṃ prati <span type="ref-block" n="683 r_SAS-PS'55#82,02_r"/>jaghanyamutkṛṣṭaṃ cāntarmuhūrtaḥ pramattāpramattasaṃyatayornānājīvāpekṣayā jaghanyenaikaḥ samayaḥ <span type="ref-block" n="684 r_SAS-PS'55#82,03_r"/>utkarṣeṇa pañcadaśa rātriṃdināni ekajīvaṃ prati jaghanyamutkṛṣṭaṃ cāntarmuhūrtaḥ trayāṇāmupa<span type="ref-block" n="685 r_SAS-PS'55#82,04_r"/>śamakānāṃ nānājīvāpekṣayā jaghanyenaikaḥ samayaḥ utkarṣeṇa varṣapṛthaktvam ekajīvaṃ prati <span type="ref-block" n="686 r_SAS-PS'55#82,05_r"/>jaghanyamutkṛṣṭaṃ cāntarmuhūrtaḥ upaśāntakaṣāyasya nānājīvāpekṣayā sāmānyavat ekajīvaṃ <span type="ref-block" n="687 r_SAS-PS'55#82,06_r"/>prati nāstyantaram sāsādanasamyagdṛṣṭisamyaṅmithyādṛṣṭyornānājīvāpekṣayā jaghanyenaikaḥ <span type="ref-block" n="688 r_SAS-PS'55#82,07_r"/>samayaḥ utkarṣeṇa palyopamāsaṃkhyeyabhāgaḥ ekajīvaṃ prati nāstyantaram mithyādṛṣṭernānā<span type="ref-block" n="689 r_SAS-PS'55#82,08_r"/>jīvāpekṣayā ekajīvāpekṣayā ca nāstyantaram </p><p n="a_161" rend="justify"> <span type="ref-block" n="690 r_SAS-PS'55#82,09_r"/>sañjñānuvādena saṃjñiṣu mithyādṛṣṭeḥ sāmānyavat sāsādanasamyagdṛṣṭisamyaṅmithyā<span type="ref-block" n="691 r_SAS-PS'55#82,10_r"/>dṛṣṭyornānājīvāpekṣayā sāmānyavat ekajīvaṃ prati jaghanyena palyopamāsaṃkhyeyabhāgo'nta<span type="ref-block" n="692 r_SAS-PS'55#82,11_r"/>rmuhūrtaśca utkarṣeṇa sāgaropamaśatapṛthaktvam asaṃyatasamyagdṛṣṭyādyapramattāntānāṃ nānājīvā</p><p n="a_162" rend="justify"><span type="ref-block" n="693 r_SAS-PS'55#83,01_r"/>pekṣayā nāstyantaram ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇa sāgaropamaśatapṛtha<span type="ref-block" n="694 r_SAS-PS'55#83,02_r"/>ktvam caturṇāmupaśamakānāṃ nānājīvāpekṣayā sāmānyavat ekajīvaṃ prati jaghanyenānta<span type="ref-block" n="695 r_SAS-PS'55#83,03_r"/>rmuhūrtaḥ utkarṣeṇa sāgaropamaśatapṛthaktvam caturṇāṃ kṣapakāṇāṃ sāmānyavat asaṃjñināṃ <span type="ref-block" n="696 r_SAS-PS'55#83,04_r"/>nānājīvāpekṣayaikajīvāpekṣayā ca nāstyantaram tadubhayavyapadeśarahitānāṃ sāmānyavat </p><p n="a_163" rend="justify"> <span type="ref-block" n="697 r_SAS-PS'55#83,05_r"/>āhārānuvādena āhārakeṣu mithyādṛṣṭeḥ sāmānyavat sāsādanasamyagdṛṣṭi<span type="ref-block" n="698 r_SAS-PS'55#83,06_r"/>samyaṅmithyādṛṣṭyornānājīvāpekṣayā sāmānyavat ekajīvaṃ prati jaghanyena palyopamāsaṃkhyeya<span type="ref-block" n="699 r_SAS-PS'55#83,07_r"/>bhāgo'ntarmuhūrtaśca utkarṣeṇāṃgulāsaṃkhyeyabhāgo'saṃkhyeyāsaṃkhyeyā utsarpiṇyavasarpiṇyaḥ <span type="ref-block" n="700 r_SAS-PS'55#83,08_r"/>asaṃyatasamyagdṛṣṭyapramattāntānāṃ nānājīvāpekṣayā nāstyantaram ekajīvaṃ prati <span type="ref-block" n="701 r_SAS-PS'55#83,09_r"/>jaghanyenāntarmuhūrtaḥ utkarṣeṇāṃgulāsaṃkhyeyabhāgo'saṃkhyeyā saṃkhyeyāutsarpiṇyavasarpiṇyaḥ <span type="ref-block" n="702 r_SAS-PS'55#83,10_r"/>caturṇāmupaśamakānāṃ nānājīvāpekṣayā sāmānyavat ekajīvaṃ prati jaghanyenāntarmuhūrtaḥ <span type="ref-block" n="703 r_SAS-PS'55#83,11_r"/>utkarṣeṇāṃgulāsaṃkhyeyabhāgo'saṃkhyeyāsaṃkhyeyā utsarpiṇyavasarpiṇyaḥ caturṇāṃ kṣapakāṇāṃ <span type="ref-block" n="704 r_SAS-PS'55#83,12_r"/>sayogakevalināṃ ca sāmānyavat </p><p n="a_164" rend="justify"> <span type="ref-block" n="705 r_SAS-PS'55#84,01_r"/>anāhārakeṣu mithyādṛṣṭernānājīvāpekṣayā ekajīvāpekṣayā ca nāstyantaram <span type="ref-block" n="706 r_SAS-PS'55#84,02_r"/>sāsādanasamyagdṛṣṭernānājīvāpekṣayā jaghanyenaikaḥ samayaḥ utkarṣeṇa palyopamāsaṃkhyeyabhāgaḥ <span type="ref-block" n="707 r_SAS-PS'55#84,03_r"/>ekajīvaṃ prati nāstyantaram asaṃyatasamyagdṛṣṭernānājīvāpekṣayā jaghanyainaikaḥ samayaḥ <span type="ref-block" n="708 r_SAS-PS'55#84,04_r"/>utkarṣeṇa māsapṛthaktvam ekajīvaṃ prati nāstyantaram sayogakevalinaḥ nānājīvāpekṣayā <span type="ref-block" n="709 r_SAS-PS'55#84,05_r"/>jaghanyenaikaḥ samayaḥ utkarṣeṇa varṣapṛthaktvam ekajīvaṃ prati nāstyantaram ayoga<span type="ref-block" n="710 r_SAS-PS'55#84,06_r"/>kevalinaḥ nānājīvāpekṣayā jaghanyenaikaḥ samayaḥ utkarṣeṇa ṣaṇmāsāḥ ekajīvaṃ prati <span type="ref-block" n="711 r_SAS-PS'55#84,07_r"/>nāstyantaram antaramavagatam </p><p n="a_165" rend="justify"> <span type="ref-block" n="712 r_SAS-PS'55#84,08_r"/>bhāvo vibhāvyate sa dvividhaḥ sāmānyena viśeṣeṇa ca sāmānyena tāvat <span type="ref-block" n="713 r_SAS-PS'55#84,09_r"/>mithyādṛṣṭirityaudayiko bhāvaḥ sāsādanasamyagdṛṣṭiriti pāriṇāmiko bhāvaḥ samya<span type="ref-block" n="714 r_SAS-PS'55#84,10_r"/>ṅmithyādṛṣṭiriti kṣāyopaśamiko bhāvaḥ asaṃyatasamyagdṛṣṭiriti aupaśamiko vā kṣāyiko </p><p n="a_166" rend="justify"> <span type="ref-block" n="715 r_SAS-PS'55#85,01_r"/>vā kṣāyopaśamiko vā bhāvaḥ asaṃyataḥ punarauyikena bhāvena saṃyatāsaṃyataḥ pramattasaṃyato'<span type="ref-block" n="716 r_SAS-PS'55#85,02_r"/>pramattasaṃyata iti kṣāyopaśamiko bhāvaḥ caturṇāmupaśamakānāmaupaśamiko bhāvaḥ caturṣu <span type="ref-block" n="717 r_SAS-PS'55#85,03_r"/>kṣapakeṣu sayogāyogakevalinośca kṣāyiko bhāvaḥ </p><p n="a_167" rend="justify"> <span type="ref-block" n="718 r_SAS-PS'55#85,04_r"/>viśeṣeṇa gatyanuvādena narakagatau prathamāyāṃ pṛthivyāṃ nārakāṇāṃ mithyādṛṣṭyādya<span type="ref-block" n="719 r_SAS-PS'55#85,05_r"/>saṃyatasamyagdṛṣṭyantānāṃ sāmānyavat dvitīyādiṣvā saptamyā mithyādṛṣṭisāsādanasamya<span type="ref-block" n="720 r_SAS-PS'55#85,06_r"/>gdṛṣṭisamyaṅmithyādṛṣṭīnāṃ sāmānyavat asaṃyatasamyagdṛṣṭeraupaśamiko vā kṣāyopaśamiko <span type="ref-block" n="721 r_SAS-PS'55#85,07_r"/>vā bhāvaḥ asaṃyataḥ punaraudayikena bhāvena tirgaggatau tiraścāṃ mithyādṛṣṭyādisaṃyatā<span type="ref-block" n="722 r_SAS-PS'55#85,08_r"/>saṃyatāntānāṃ sāmānyavat manuṣyagatau manuṣyāṇāṃ mithyādṛṣṭyādyayogakevalyantānāṃ <span type="ref-block" n="723 r_SAS-PS'55#85,09_r"/>sāmānyavat devagatau devānāṃ mithyādṛṣṭyādyasaṃyatasamyagdṛṣṭyantānāṃ sāmānyavat </p><p n="a_168" rend="justify"> <span type="ref-block" n="724 r_SAS-PS'55#85,10_r"/>indriyānuvādena ekendriyavikalendriyāṇāmaudayiko bhāvaḥ pañcedriyeṣu mithyā<span type="ref-block" n="725 r_SAS-PS'55#85,11_r"/>dṛṣṭyayogakevalyantānāṃ sāmānyavat </p><p n="a_169" rend="justify"> <span type="ref-block" n="726 r_SAS-PS'55#85,12_r"/>kāyānuvādena sthāvarakāyikānāmaudayiko bhāvaḥ trasakāyikānāṃ sāmānyameva </p><p n="a_170" rend="justify"> <span type="ref-block" n="727 r_SAS-PS'55#86,01_r"/>yogānuvādena kāyavāṅmanasayogināṃ mithyādṛṣṭyādisayogakevalyantānāṃ ca <span type="ref-block" n="728 r_SAS-PS'55#86,02_r"/>sāmānyameva </p><p n="a_171" rend="justify"> <span type="ref-block" n="729 r_SAS-PS'55#86,03_r"/>vedānuvādena strīpunnapuṃsakavedānāmavedānāṃ ca sāmānyavat </p><p n="a_172" rend="justify"> <span type="ref-block" n="730 r_SAS-PS'55#86,04_r"/>kaṣāyānuvādena krodhamānamāyālobhakaṣāyāṇāmakaṣāyāṇāṃ ca sāmānyavat </p><p n="a_173" rend="justify"> <span type="ref-block" n="731 r_SAS-PS'55#86,05_r"/>jñānānuvādena matyajñāniśrutājñānivibhaṅgajñānināṃ matiśrutāvadhimanaḥparyayakevala<span type="ref-block" n="732 r_SAS-PS'55#86,06_r"/>jñānināṃ ca sāmānyavat </p><p n="a_174" rend="justify"> <span type="ref-block" n="733 r_SAS-PS'55#86,07_r"/>saṃyamānuvādena sarveṣāṃ saṃyatānāṃ saṃyatāsaṃyatānāmasaṃyatānāṃ ca sāmānyavat </p><p n="a_175" rend="justify"> <span type="ref-block" n="734 r_SAS-PS'55#86,08_r"/>darśanānuvādena cakṣurdarśanācakṣurdarśanāvadhidarśanakevaladarśanināṃ sāmānyavat </p><p n="a_176" rend="justify"> <span type="ref-block" n="735 r_SAS-PS'55#86,09_r"/>leśyānuvādena ṣaḍleśyānāmaleśyānāṃ ca sāmānyavat </p><p n="a_177" rend="justify"> <span type="ref-block" n="736 r_SAS-PS'55#86,10_r"/>bhavyānuvādena bhavyānāṃ mithyādṛṣṭyādyayogakevalyantānāṃ sāmānyavat abhavyānāṃ <span type="ref-block" n="737 r_SAS-PS'55#86,11_r"/>pāriṇāmiko bhāvaḥ </p><p n="a_178" rend="justify"> <span type="ref-block" n="738 r_SAS-PS'55#87,01_r"/>samyaktvānuvādena kṣāyikasamyagdṛṣṭiṣu asaṃyatasamyagdṛṣṭeḥ kṣāyiko bhāvaḥ <span type="ref-block" n="739 r_SAS-PS'55#87,02_r"/>kṣāyikaṃ samyaktvam asaṃyatatvamaudayikena bhāvena saṃyatāsaṃyatapramattāpramattasaṃyatānāṃ <span type="ref-block" n="740 r_SAS-PS'55#87,03_r"/>kṣāyopaśamiko bhāvaḥ kṣāyikaṃ samyaktvaṃ caturṇāmupaśamakānāmaupaśamiko bhāvaḥ <span type="ref-block" n="741 r_SAS-PS'55#87,04_r"/>kṣāyikaṃ samyaktvam śeṣāṇāṃ sāmānyavat kṣāyopamikasamyagdṛṣṭiṣu <span type="ref-block" n="742 r_SAS-PS'55#87,05_r"/>asaṃyatasamyagdṛṣṭeḥ kṣāyopaśamiko bhāvaḥ kṣāyopaśamikaṃ samyaktvam asaṃyataḥ <span type="ref-block" n="743 r_SAS-PS'55#87,06_r"/>punaraudayikena bhāvena saṃyatāsaṃyatapramattāpramattasaṃyatānāṃ kṣāyopaśamiko bhāvaḥ <span type="ref-block" n="744 r_SAS-PS'55#87,07_r"/>kṣāyopaśamikaṃ samyaktvam aupaśamikasamyagdṛṣṭiṣu asaṃyatasamyagdṛṣṭeraupaśamiko bhāvaḥ <span type="ref-block" n="745 r_SAS-PS'55#87,08_r"/>aupaśamikaṃ samyaktvam asaṃyataḥ punaraudayikena bhāvena saṃyatāsaṃyatapramattāpramattasaṃyatānāṃ <span type="ref-block" n="746 r_SAS-PS'55#87,09_r"/>kṣāyopaśamiko bhāvaḥ aupaśamikaṃ samyaktvam caturṇāmupaśamakānāmaupaśamiko bhāvaḥ <span type="ref-block" n="747 r_SAS-PS'55#87,10_r"/>aupaśamikaṃ samyaktvam sāsādanasamyagdṛṣṭeḥ pāriṇāmiko bhāvaḥ samyaṅmithyādṛṣṭeḥ <span type="ref-block" n="748 r_SAS-PS'55#87,11_r"/>kṣāyopaśamiko bhāvaḥ mithyādṛṣṭeraudayiko bhāvaḥ </p><p n="a_179" rend="justify"> <span type="ref-block" n="749 r_SAS-PS'55#87,12_r"/>saṃjñānuvādena saṃjñināṃ sāmānyavat asaṃjñināmaudayiko bhāvaḥ tadubhayavyapadeśa<span type="ref-block" n="750 r_SAS-PS'55#87,13_r"/>rahitānāṃ sāmānyavat </p><p n="a_180" rend="justify"> <span type="ref-block" n="751 r_SAS-PS'55#88,01_r"/>āhārānuvādena āhārakāṇāmanāhārakāṇāṃ ca sāmanyavat bhāvaḥ parisamāptaḥ </p><p n="a_181" rend="justify"> <span type="ref-block" n="752 r_SAS-PS'55#88,02_r"/>alpabahutvamupavarṇyate tat dvividhaṃ sāmānyena viśeṣeṇa ca sāmānyena tāvat <span type="ref-block" n="753 r_SAS-PS'55#88,03_r"/>sarvataḥ stokāḥ traya upaśamakāḥ svaguṇasthānakāleṣu praveśena tulyasaṃkhyāḥ upaśāntaka<span type="ref-block" n="754 r_SAS-PS'55#88,04_r"/>ṣāyāstāvanta eva trayaḥ kṣapakāḥ saṃkhyeyaguṇāḥ kṣīṇakaṣāyavītarāgacchadmasthāstāvanta <span type="ref-block" n="755 r_SAS-PS'55#88,05_r"/>eva sayogakevalino'yogakevalinaśca praveśena tulyasaṃkhyāḥ sayogakevalinaḥ svakālena <span type="ref-block" n="756 r_SAS-PS'55#88,06_r"/>samuditāḥ saṃkhyeyaguṇāḥ apramattasaṃyatāḥ saṃkhyeyaguṇāḥ pramattasaṃyatāḥ saṃkhyeyaguṇāḥ saṃya<span type="ref-block" n="757 r_SAS-PS'55#88,07_r"/>tāsaṃyatā asaṃkhyeyaguṇāḥ sāsādanasamyagdṛṣṭayo'saṃkhyeyaguṇāḥ samyagmithyādṛṣṭayaḥ saṃ<span type="ref-block" n="758 r_SAS-PS'55#88,08_r"/>khyeyaguṇāḥ asaṃyatasamyagdṛṣṭayo'saṃkhyeyaguṇāḥ mithyādṛṣṭayo'nantaguṇāḥ </p><p n="a_182" rend="justify"> <span type="ref-block" n="759 r_SAS-PS'55#88,09_r"/>viśeṣeṇa gatyanuvādena narakagatau sarvāsu pṛthivīṣu nārakeṣu sarvataḥ stokāḥ sāsā<span type="ref-block" n="760 r_SAS-PS'55#88,10_r"/>danasamyagdṛṣṭayaḥ samyagmithyādṛṣṭayaḥ saṃkhyeyaguṇāḥ asaṃyatasagyagdṛṣṭayo'saṃkhyeyaguṇāḥ <span type="ref-block" n="761 r_SAS-PS'55#88,11_r"/>mithyādṛṣṭayo'saṃkhyeyaguṇāḥ tiryaggatau tiraścāṃ sarvataḥ stokāḥ saṃyatāsaṃyatāḥ itareṣāṃ </p><p n="a_183" rend="justify"> <span type="ref-block" n="762 r_SAS-PS'55#89,01_r"/>sāmānyavat manuṣyagatau manuṣyāṇāmupaśamakādiprattasaṃyatāntānāṃ sāmānyavat tataḥ <span type="ref-block" n="763 r_SAS-PS'55#89,02_r"/>saṃkhyeyaguṇāḥ saṃyatāsaṃyatāḥ sāsādanasamyagdṛṣṭayaḥ saṃkhyeyaguṇāḥ samyagmithyādṛṣṭayaḥ saṃkhye<span type="ref-block" n="764 r_SAS-PS'55#89,03_r"/>yaguṇāḥ asaṃyatasamyagdṛṣṭayaḥ saṃkhyeyaguṇāḥ mithyādṛṣṭayo'saṃkhyeyaguṇāḥ devagatau <span type="ref-block" n="765 r_SAS-PS'55#89,04_r"/>devānāṃ nārakavat </p><p n="a_184" rend="justify"> <span type="ref-block" n="766 r_SAS-PS'55#89,05_r"/>iṃdriyānuvādena ekendriyavikalendriyeṣu guṇasthānabhedo nāstītyalpabahutvābhāvaḥ <span type="ref-block" n="767 r_SAS-PS'55#89,06_r"/>pañcendriyāṇāṃ sāmānyavat ayaṃ tu viśeṣaḥ mithyādṛṣṭayo'saṃkhyeyaguṇāḥ </p><p n="a_185" rend="justify"> <span type="ref-block" n="768 r_SAS-PS'55#89,07_r"/>kāyānuvādena sthāvarakāyeṣu guṇasthānabhedābhāvādalpabahutvābhāvaḥ trasakāyi<span type="ref-block" n="769 r_SAS-PS'55#89,08_r"/>kānāṃ pañcendriyavat </p><p n="a_186" rend="justify"> <span type="ref-block" n="770 r_SAS-PS'55#89,09_r"/>yogānuvādena vāṅmanasayogināṃ pañcendriyavat kāyayogināṃ sāmānyavat </p><p n="a_187" rend="justify"> <span type="ref-block" n="771 r_SAS-PS'55#89,10_r"/>vedānuvādena strīpuṃvedānāṃ pañcendriyavat napuṃsakavedānāmavedānāṃ ca <span type="ref-block" n="772 r_SAS-PS'55#89,11_r"/>sāmānyavat </p><p n="a_188" rend="justify"> <span type="ref-block" n="773 r_SAS-PS'55#90,01_r"/>kaṣāyānuvādena krodhamānamāyākaṣāyāṇāṃ puṃvedavat ayaṃ tu viśeṣaḥ mithyā<span type="ref-block" n="774 r_SAS-PS'55#90,02_r"/>dṛṣṭayo'nantaguṇāḥ lobhakaṣāyāṇāṃ dvayorupaśamakayostulyā saṃkhyā kṣapakāḥ saṃkhyeya<span type="ref-block" n="775 r_SAS-PS'55#90,03_r"/>guṇāḥ sūkṣmasāmparāyaśudhdyupaśamakasaṃyatā viśeṣādhikāḥ sūkṣmasāmparāyakṣapakāḥ saṃkhyeya<span type="ref-block" n="776 r_SAS-PS'55#90,04_r"/>guṇāḥ śeṣāṇāṃ sāmānyavat </p><p n="a_189" rend="justify"> <span type="ref-block" n="777 r_SAS-PS'55#90,05_r"/>jñānānuvādena matyajñāniśrutājñāniṣu sarvataḥ stokāḥ sāsādanasamyagdṛṣṭayaḥ <span type="ref-block" n="778 r_SAS-PS'55#90,06_r"/>mithyādṛṣṭayo'nantaguṇāḥ vibhaṃgajñāniṣu sarvataḥ stokāḥ sāsādanasamyagdṛṣṭayaḥ <span type="ref-block" n="779 r_SAS-PS'55#90,07_r"/>mithyādṛṣṭayo'saṃkhyeyaguṇaḥ matiśrutāvadhijñāniṣu sarvataḥ stokāścatvāra upaśamakāścatvāraḥ <span type="ref-block" n="780 r_SAS-PS'55#90,08_r"/>kṣapakāḥ saṃkhyeyaguṇāḥ apramattasaṃyatāḥ saṃkhyeyaguṇāḥ pramattasaṃyatāḥ saṃkhyeyaguṇāḥ saṃyatā<span type="ref-block" n="781 r_SAS-PS'55#90,09_r"/>saṃyatāḥ asaṃkhyeyaguṇāḥ asaṃyatasamyagdṛṣṭayaḥ asaṃkhyeyaguṇāḥ manaḥparyayajñāniṣu sarvataḥ <span type="ref-block" n="782 r_SAS-PS'55#90,10_r"/>stokāścatvāra upaśamakāḥ catvāraḥ kṣapakāḥ saṃkhyeyaguṇāḥ apramattasaṃyatāḥ saṃkhyeyaguṇāḥ <span type="ref-block" n="783 r_SAS-PS'55#90,11_r"/>pramattasaṃyatāḥ saṃkhyeyaguṇāḥ kevalajñāniṣu ayogakevalibhyaḥ sayogakevalinaḥ saṃkhyeyaguṇāḥ </p><p n="a_190" rend="justify"> <span type="ref-block" n="784 r_SAS-PS'55#90,12_r"/>saṃyamānuvādena sāmāyikacchedopasthāpanaśuddhisaṃyateṣu dvayorupaśamakayostulyā saṃkhyā </p><p n="a_191" rend="justify"> <span type="ref-block" n="785 r_SAS-PS'55#91,01_r"/>tataḥ saṃkhyeyaguṇau kṣapakau apramattāḥ saṃkhyeyaguṇāḥ pramattāḥ saṃkhyeyaguṇāḥ parihāraśuddhisaṃya<span type="ref-block" n="786 r_SAS-PS'55#91,02_r"/>teṣu apramattebhyaḥ pramattāḥ saṃkhyeyaguṇāḥ sūkṣmasāmparāyaśuddhisaṃyateṣu upaśamakebhyaḥ kṣapakāḥ <span type="ref-block" n="787 r_SAS-PS'55#91,03_r"/>saṃkhyeyaguṇāḥ yathākhyātavihāraśuddhisaṃyateṣu upaśāntakaṣāyebhyaḥ kṣīṇakaṣāyāḥ saṃkhyeya<span type="ref-block" n="788 r_SAS-PS'55#91,04_r"/>guṇāḥ ayogakevalinastāvanta eva sayogakevalinaḥ saṃkhyeyaguṇāḥ saṃyatāsaṃyatānāṃ <span type="ref-block" n="789 r_SAS-PS'55#91,05_r"/>nāstyalpabahutvam asaṃyateṣu sarvataḥ stokāḥ sāsādanasamyagdṛṣṭayaḥ samyaṅmithyādṛṣṭayaḥ <span type="ref-block" n="790 r_SAS-PS'55#91,06_r"/>saṃkhyeyaguṇāḥ asaṃyatasamyagdṛṣṭayo'saṃkhyeyaguṇāḥ mithyādṛṣṭayo'nantaguṇāḥ </p><p n="a_192" rend="justify"> <span type="ref-block" n="791 r_SAS-PS'55#91,07_r"/>darśanānuvādena cakṣurdarśanināṃ manoyogivat acakṣurdarśanināṃ kāyayogivat <span type="ref-block" n="792 r_SAS-PS'55#91,08_r"/>avadhidarśanināmavadhijñānivat kevaladarśanināṃ kevalajñānivat </p><p n="a_193" rend="justify"> <span type="ref-block" n="793 r_SAS-PS'55#91,09_r"/>leśyānuvādena kṛṣṇanīlakapotaleśyānāṃ asaṃyatavat tejaḥpadmaleśyānāṃ sarvaṃtaḥ <span type="ref-block" n="794 r_SAS-PS'55#91,10_r"/>stokā apramattāḥ pramattāḥ saṃkhyeyaguṇāḥ evamitareṣāṃ pañcendriyavat śuklaleśyānāṃ <span type="ref-block" n="795 r_SAS-PS'55#91,11_r"/>sarvataḥ stokā upaśamakāḥ kṣapakāḥ saṃkhyeyaguṇāḥ sayogakevalinaḥ saṃkhyeyaguṇāḥ <span type="ref-block" n="796 r_SAS-PS'55#91,12_r"/>apramattasaṃyatāḥ saṃkhyeyaguṇāḥ pramattasaṃyatāḥ saṃkhyeyaguṇāḥ saṃyatāsaṃyatāḥ asaṃkhyeya</p><p n="a_194" rend="justify"><span type="ref-block" n="797 r_SAS-PS'55#92,01_r"/>guṇāḥ sāsādanasamyagdṛṣṭayo'saṃkhyeyaguṇāḥ samyagmithyādṛṣṭayaḥ saṃkhyeyaguṇāḥ mithyā<span type="ref-block" n="798 r_SAS-PS'55#92,02_r"/>dṛṣṭayo'saṃkhyeguṇāḥ asaṃyatasamyagdṛṣṭayaḥ saṃkhyeyaguṇāḥ </p><p n="a_195" rend="justify"> <span type="ref-block" n="799 r_SAS-PS'55#92,03_r"/>bhavyānuvādena bhavyānāṃ sāmānyavat abhavyānāṃ nāstyalpabahutvam </p><p n="a_196" rend="justify"> <span type="ref-block" n="800 r_SAS-PS'55#92,04_r"/>samyaktvānuvādena kṣāyikasamyagdṛṣṭiṣu sarvataḥ stokāścatvāra upaśamakāḥ <span type="ref-block" n="801 r_SAS-PS'55#92,05_r"/>itareṣāṃ pramattāntānāṃ sāmānyavat tataḥ saṃyatāsaṃyatāḥ saṃkhyeyaguṇāḥ asaṃyatasamyagdṛṣṭa<span type="ref-block" n="802 r_SAS-PS'55#92,06_r"/>yo'saṃkhyeyaguṇāḥ kṣāyopaśamikasamyagdṛṣṭiṣu sarvataḥ stokā apramattāḥ pramattāḥ saṃkhyeya<span type="ref-block" n="803 r_SAS-PS'55#92,07_r"/>guṇāḥ saṃyatāsaṃyatāḥ asaṃkhyeyaguṇāḥ asaṃyatasamyagdṛṣṭayo'saṃkhyeyaguṇāḥ aupaśamika<span type="ref-block" n="804 r_SAS-PS'55#92,08_r"/>samyagdṛṣṭīnāṃ sarvataḥ stokāścatvāra upaśamakāḥ apramattāḥ saṃkhyeyaguṇāḥ pramattāḥ <span type="ref-block" n="805 r_SAS-PS'55#92,09_r"/>saṃkhyeyaguṇāḥ saṃyatāsaṃyatāḥ asaṃkhyeyaguṇāḥ asaṃyatasamyagdṛṣṭayo'saṃkhyeyaguṇāḥ śeṣāṇāṃ <span type="ref-block" n="806 r_SAS-PS'55#92,10_r"/>nāstyalpabahutvam </p><p n="a_197" rend="justify"> <span type="ref-block" n="807 r_SAS-PS'55#92,11_r"/>sañjñānuvādena saṃjñināṃ cakṣurdarśanivat asaṃjñināṃ nāstyalpabahutvam tadubhaya<span type="ref-block" n="808 r_SAS-PS'55#92,12_r"/>vyapadeśarahitānāṃ kevalajñānivat </p><p n="a_198" rend="justify"> <span type="ref-block" n="809 r_SAS-PS'55#93,01_r"/>āhārānuvādena āhārakāṇāṃ kāyayogivat anāhārakāṇāṃ sarvataḥ stokāḥ <span type="ref-block" n="810 r_SAS-PS'55#93,02_r"/>sayogakevalinaḥ ayogakevalinaḥ saṃkhyeyaguṇāḥ sāsādanasamyagdṛṣṭayo'saṃkhyeyaguṇāḥ <span type="ref-block" n="811 r_SAS-PS'55#93,03_r"/>asaṃyatasamyagdṛṣṭayo'saṃkhyeyaguṇāḥ mithyādṛṣṭayo'nantaguṇāḥ </p><p n="a_199" rend="justify"> <span type="ref-block" n="812 r_SAS-PS'55#93,04_r"/>evaṃ mithyādṛṣṭyādīnāṃ gatyādiṣu mārgaṇā kṛtā sāmānyena tatrasūkṣmabheda <span type="ref-block" n="813 r_SAS-PS'55#93,05_r"/>āgamāvirodhenānusartavyaḥ </p><p n="a_200" rend="justify"> <span type="ref-block" n="814 r_SAS-PS'55#93,06_r"/>evaṃ samyagdarśanasyādāvuddiṣṭasya lakṣaṇotpattisvāmiviṣayanyāsādhigamopāyā <span type="ref-block" n="815 r_SAS-PS'55#93,07_r"/>nirdiṣṭāḥ tatsambandhena ca jīvādīnāṃ sañjñāparimāṇādi nirdiṣṭam tadanantaraṃ samyag<span type="ref-block" n="816 r_SAS-PS'55#93,08_r"/>jñānaṃ vicārārhamityāha </p><p n="a_202" rend="justify"> <span type="ref-block" n="818 r_SAS-PS'55#93,10_r"/>jñānaśabdaḥ pratyekaṃ parisamāpyate matijñānaṃ śrutajñānaṃ avadhijñānaṃ manaḥparyayajñānaṃ <span type="ref-block" n="819 r_SAS-PS'55#93,11_r"/>kevalajñānamiti indriyairmanasā ca yathāsvamarthomanyate anayā manute mananamātraṃ vā matiḥ </p><p n="a_203" rend="justify"> <span type="ref-block" n="820 r_SAS-PS'55#94,01_r"/>tadāvaraṇakarmakṣayopaśame sati nirūpyamāṇaṃ śrūyate anena tat śṛṇoti śravaṇamātraṃ vā <span type="ref-block" n="821 r_SAS-PS'55#94,02_r"/>śrutam anayoḥ pratyāsannanirdeśaḥ kṛtaḥ kāryakāraṇabhāvāt tathā ca vakṣyate <hi ana="q2">'</hi>śrutaṃ <span type="ref-block" n="822 r_SAS-PS'55#94,03_r"/>matipūrvam<hi ana="q2">'</hi> iti avāgdhānādavacchinnaviṣayādvā avadhiḥ parakīyamanogato'rtho mana <span type="ref-block" n="823 r_SAS-PS'55#94,04_r"/>ityucyate sāhacaryāttasya paryayaṇaṃ parigamanaṃ manaḥparyayaḥ matijñānaprasaṅga iti cet na <span type="ref-block" n="824 r_SAS-PS'55#94,05_r"/>apekṣāmātratvāt kṣayopaśamaśaktimātravijṛmbhitaṃ hi tatkevalaṃ svaparamanobhirvyapadiśyate <span type="ref-block" n="825 r_SAS-PS'55#94,06_r"/>yathā abhre candramasaṃ paśyeti bāhyenābhyantareṇa ca tapasā yadarthamarthino mārgaṃ kevante sevante <span type="ref-block" n="826 r_SAS-PS'55#94,07_r"/>tatkevalam asahāyamiti vā </p><p n="a_204" rend="justify"> <span type="ref-block" n="827 r_SAS-PS'55#95,01_r"/>tadante prāpyate iti ante kriyate tasya pratyāsannatvāttatsamīpe manaḥparyayagrahaṇam <span type="ref-block" n="828 r_SAS-PS'55#95,02_r"/>kutaḥ pratyāsattiḥ saṃyamaikādhikaraṇatvāt tasya avadhirviprakṛṣṭaḥ kutaḥ viprakṛṣṭāṃta<span type="ref-block" n="829 r_SAS-PS'55#95,03_r"/>ratvāt pratyakṣātparokṣaṃ pūrvamuktaṃ sugamatvāt śrutaparicitānubhūtā hi matiśrutapaddhatiḥ <span type="ref-block" n="830 r_SAS-PS'55#95,04_r"/>sarveṇa prāṇigaṇena prāyaḥ prāpyate yataḥ evametatpañcavidhaṃ jñānam tadbhedādayaśca purastādvakṣyante </p><p n="a_205" rend="justify"> <span type="ref-block" n="831 r_SAS-PS'55#95,05_r"/><hi ana="q2">'</hi>pramāṇanayairadhigamaḥ<hi ana="q2">'</hi> ityuktam pramāṇaṃ ca keṣāñcit jñānamabhimatam keṣā</p><p n="a_206" rend="justify"><span type="ref-block" n="832 r_SAS-PS'55#96,01_r"/>ñcit sannikarṣaḥ keṣāñcidindriyamiti ato'dhikṛtānāmeva matyādīnāṃ <span type="ref-block" n="833 r_SAS-PS'55#96,02_r"/>pramāṇatvakhyāpanārthamāha </p><p n="a_208" rend="justify"> <span type="ref-block" n="835 r_SAS-PS'55#96,04_r"/>tadvacanaṃ kimartham pramāṇāntaraparikalpanānivṛttyartham sannikarṣaḥ pramāṇamindriyaṃ <span type="ref-block" n="836 r_SAS-PS'55#96,05_r"/>pramāṇamiti kecitkalpayanti tannivṛttyarthaṃ tadityucyate tadeva matyādi pramāṇaṃ <span type="ref-block" n="837 r_SAS-PS'55#96,06_r"/>nānyaditi </p><p n="a_209" rend="justify"> <span type="ref-block" n="838 r_SAS-PS'55#96,07_r"/>atha sannikarṣe pramāṇe sati indriye vā ko doṣaḥ yadi sannikarṣaḥ pramāṇam <span type="ref-block" n="839 r_SAS-PS'55#96,08_r"/>sūkṣmavyavahitaviprakṛṣṭānāmarthānāmagrahaṇaprasaṅgaḥ na hi te indriyaiḥ sannikṛṣyante ataḥ <span type="ref-block" n="840 r_SAS-PS'55#96,09_r"/>sarvajñatvābhāvaḥ syāt indriyamapi yadi pramāṇaṃ sa eva doṣaḥ alpaviṣayatvāt <span type="ref-block" n="841 r_SAS-PS'55#96,10_r"/>cakṣurādīnāṃ jñeyasya cāparimāṇatvāt </p><p n="a_210" rend="justify"> <span type="ref-block" n="842 r_SAS-PS'55#96,11_r"/>sarvendriyasannikarṣābhāvaśca cakṣurmanasoḥ prāpyakāritvābhāvāt aprāpyakāritvaṃ <span type="ref-block" n="843 r_SAS-PS'55#96,12_r"/>ca uttaratna vakṣyate </p><p n="a_211" rend="justify"> <span type="ref-block" n="844 r_SAS-PS'55#97,01_r"/>yadi jñānaṃ pramāṇaṃ phalābhāvaḥ adhigamo hi phalamiṣṭaṃ na bhāvāntaram sa <span type="ref-block" n="845 r_SAS-PS'55#97,02_r"/>cetpramāṇaṃ na tasyānyatphalaṃ bhavitumarhati phalavatā ca pramāṇena bhavitavyam sannikarṣe <span type="ref-block" n="846 r_SAS-PS'55#97,03_r"/>indriye vā pramāṇe sati adhigamaḥ phalamarthāntarabhūtaṃ yujyate iti tadayuktam yadi <span type="ref-block" n="847 r_SAS-PS'55#97,04_r"/>sannikarṣaḥ pramāṇaṃ arthādhigamaḥ phalaṃ tasya dviṣṭhatvāttatphalenādhigamenāpi dviṣṭhena <span type="ref-block" n="848 r_SAS-PS'55#97,05_r"/>bhavitavyamiti arthādīnāmapyadhigamaḥ prāpnoti ātmanaścetanatvāttatraiva samavāya iti <span type="ref-block" n="849 r_SAS-PS'55#97,06_r"/>cet na jñasvabhāvābhāve sarveṣāmacetanatvāt jñasvabhāvābhyupagame vā ātmanaḥ <span type="ref-block" n="850 r_SAS-PS'55#97,07_r"/>svamatavirodhaḥ syāt </p><p n="a_212" rend="justify"> <span type="ref-block" n="851 r_SAS-PS'55#97,08_r"/>nanu coktaṃ jñāne pramāṇe sati phalābhāvaḥ iti naiṣa doṣaḥ arthādhigame <span type="ref-block" n="852 r_SAS-PS'55#97,09_r"/>prītidarśanāt jñasvabhāvasyātmanaḥ karmamalīmasasya karaṇālambanādarthaniścaye prītiru<span type="ref-block" n="853 r_SAS-PS'55#97,10_r"/>pajāyate sā phalamityucyate upekṣā ajñānanāśo vā phalam rāgadveṣayorapraṇidhā</p><p n="a_213" rend="justify"><span type="ref-block" n="854 r_SAS-PS'55#98,01_r"/>namupekṣā andhakārakalpājñānanāśo vā phalamityucyate </p><p n="a_214" rend="justify"> <span type="ref-block" n="855 r_SAS-PS'55#98,02_r"/>pramiṇoti pramīyate'nena pramitimātraṃ vā pramāṇam kimanena pramīyate <span type="ref-block" n="856 r_SAS-PS'55#98,03_r"/>jīvādirathaṃḥ yadi jīvāderadhigame pramāṇaṃ pramāṇādhigame ca anyatpramāṇaṃ parikalpayi<span type="ref-block" n="857 r_SAS-PS'55#98,04_r"/>tavyam tathā satyanavasthā nānavasthā pradīpavat yathā ghaṭādīnāṃ prakāśane pradīpo <span type="ref-block" n="858 r_SAS-PS'55#98,05_r"/>hetuḥ svasvarūpaprakāśane'pi sa eva na prakāśāntaraṃ mṛgyaṃ tathā pramāṇamapīti avaśyaṃ <span type="ref-block" n="859 r_SAS-PS'55#98,06_r"/>caitadabhyupagantavyam prameyavatpramāṇasya pramāṇāntaraparikalpanāyāṃ svādhigamābhāvāt <span type="ref-block" n="860 r_SAS-PS'55#98,07_r"/>smṛtyabhāvaḥ tadabhāvād vyavahāralopaḥ syāt </p><p n="a_215" rend="justify"> <span type="ref-block" n="861 r_SAS-PS'55#98,08_r"/>vakṣyamāṇabhedāpekṣayā dvivacananirdeśaḥ vakṣyate hi <hi ana="q2">'</hi>ādye parokṣam pratyakṣamanyad<hi ana="q2">'</hi> <span type="ref-block" n="862 r_SAS-PS'55#98,09_r"/>iti sa ca dvivacananirdeśaḥ pramāṇāntarasaṃkhyānivṛttyarthaḥ </p><p n="a_216" rend="justify"> <span type="ref-block" n="863 r_SAS-PS'55#100,01_r"/>uktasya pañcavidhasya jñānasya pramāṇadvayāntaḥpātitve pratipādite pratyakṣānumā<span type="ref-block" n="864 r_SAS-PS'55#100,02_r"/>nādipramāṇadvayakalpanānivṛttyarthamāha </p><p n="a_218" rend="justify"> <span type="ref-block" n="866 r_SAS-PS'55#101,02_r"/>ādiśabdaḥ prāthamyavacanaḥ ādau bhavamādyam kathaṃ dvayoḥ prathamatvaṃ mukhyo<span type="ref-block" n="867 r_SAS-PS'55#101,03_r"/>pacārakalpanayā matijñānaṃ tāvanmukhyakalpanayā prathamam śrutamapi tasya pratyāsattyā <span type="ref-block" n="868 r_SAS-PS'55#101,04_r"/>prathamamityupacaryate dvivacananirdeśasāmarthyādgauṇasyāpi grahaṇam ādyaṃ ca ādyaṃ ādye matiśrute <span type="ref-block" n="869 r_SAS-PS'55#101,05_r"/>ityarthaḥ tadubhayamapi parokṣaṃ pramāṇamityabhisambadhyate kuto'sya parokṣatvam parāyattatvāt <span type="ref-block" n="870 r_SAS-PS'55#101,06_r"/><hi ana="q2">'</hi>matijñānaṃ indriyānindriyanimittam<hi ana="q2">'</hi>iti vakṣyate<hi ana="q2">'</hi>śrutamanindriyasya<hi ana="q2">'</hi> iti ca ataḥ parāṇī<span type="ref-block" n="871 r_SAS-PS'55#101,07_r"/>ndriyāṇi manaśca prakāśopadeśādi ca bāhyanimittaṃ pratītya tadāvaraṇakarmakṣayopaśamāpekṣasyā<span type="ref-block" n="872 r_SAS-PS'55#101,08_r"/>tmano matiśrutaṃ utpadyamānaṃ parokṣamityākhyāyate ata upamānāgamādīnāmatraivāntarbhāvaḥ </p><p n="a_219" rend="justify"> <span type="ref-block" n="873 r_SAS-PS'55#102,01_r"/>abhihitalakṣaṇātparokṣāditarasya sarvasya pratyakṣatvapratipādanārthamāha </p><p n="a_221" rend="justify"> <span type="ref-block" n="875 r_SAS-PS'55#103,01_r"/>akṣṇoti vyāpnoti jānātītyakṣa ātmā tameva prāptakṣayopaśamaṃ prakṣīṇāvaraṇaṃ vā <span type="ref-block" n="876 r_SAS-PS'55#103,02_r"/>prati niyataṃ pratyakṣam avadhidarśanaṃ kevaladarśanamapi akṣameva prati niyatamatastasyāpi grahaṇaṃ <span type="ref-block" n="877 r_SAS-PS'55#103,03_r"/>prāpnoti naiṣa doṣaḥ jñānamityanuvartate tena darśanasya vyudāsaḥ evamapi vibhaṅgajñānamakṣameva <span type="ref-block" n="878 r_SAS-PS'55#103,04_r"/>prati niyatamato'syāpi grahaṇaṃ prāpnoti samyagityadhikārāt tannivṛttiḥ samyagitya<span type="ref-block" n="879 r_SAS-PS'55#103,05_r"/>nuvartate tena jñānaṃ viśiṣyate tato vibhaṅgajñānasya nivṛttiḥ kṛtā taddhi mithyādarśanoda<span type="ref-block" n="880 r_SAS-PS'55#103,06_r"/>yādviparītārthaviṣayamiti na samyak </p><p n="a_222" rend="justify"> <span type="ref-block" n="881 r_SAS-PS'55#103,07_r"/>syānmatamindriyavyāpārajanitaṃ jñānaṃ pratyakṣaṃ vyatītendriyaviṣayavyāpāraṃ parokṣa<span type="ref-block" n="882 r_SAS-PS'55#103,08_r"/>mityetadavisaṃvādi lakṣaṇamabhyupagantavyamiti tadayuktam āptasya pratyakṣajñānābhāvaprasaṅgāt </p><p n="a_223" rend="justify"> <span type="ref-block" n="883 r_SAS-PS'55#104,01_r"/>yadi indriyanimittameva jñānaṃ pratyakṣamiṣyate evaṃ sati āptasya pratyakṣajñānaṃ na syāt <span type="ref-block" n="884 r_SAS-PS'55#104,02_r"/>na hi tasyendriyapūrvo'rthādhigamaḥ atha tasyāpi karaṇapūrvakameva jñānaṃ kalpyate tasyāsarvajñatvaṃ <span type="ref-block" n="885 r_SAS-PS'55#104,03_r"/>syāt tasya mānasaṃ pratyakṣamiti cet manaḥpraṇidhānapūrvakatvātjñānasya sarvajñatvābhāva eva <span type="ref-block" n="886 r_SAS-PS'55#104,04_r"/>āgamatastatsiddhiriti cet na tasya pratyakṣajñānapūrvakatvāt </p><p n="a_224" rend="justify"> <span type="ref-block" n="887 r_SAS-PS'55#104,05_r"/>yogipratyakṣamanyajjñānaṃ divyamapyastīti cet na tasya pratyakṣatvaṃ indriyanimi<span type="ref-block" n="888 r_SAS-PS'55#104,06_r"/>ttatvābhāvāt akṣamakṣaṃ prati yadvartate tatpratyakṣamityabhyupagamāt </p><p n="a_225" rend="justify"> <span type="ref-block" n="889 r_SAS-PS'55#104,07_r"/>kiñca sarvajñatvābhāvaḥ pratijñāhānirvā asya yogino yajjñānaṃ tatpratyarthavaśavarti <span type="ref-block" n="890 r_SAS-PS'55#104,08_r"/>vā syāt anekārthagrāhi vā yadi pratyarthavaśavarti sarvajñatvamasya nāsti yoginaḥ <span type="ref-block" n="891 r_SAS-PS'55#104,09_r"/>jñeyasyānantyāt athānekārthagrāhi yā pratijñā </p><l> <span type="ref-block" n="892 r_SAS-PS'55#105,01_r"/><hi ana="q2">'</hi>vijānāti na vijñānamekamarthadvayaṃ yathā </l><l> <span type="ref-block" n="893 r_SAS-PS'55#105,02_r"/>ekamarthaṃ vijānāti na vijñānadvayaṃ tathā <hi ana="q2">'</hi> </l><p n="a_227" rend="justify"> <span type="ref-block" n="894 r_SAS-PS'55#105,03_r"/>sā hīyate </p><p n="a_228" rend="justify"> <span type="ref-block" n="895 r_SAS-PS'55#105,04_r"/>athavā <span rend="b"><hi ana="q2">'</hi>kṣaṇikāḥ sarvasaṃkārāḥ<hi ana="q2">'</hi></span> iti pratijñā hīyate anekakṣaṇavṛttyekavijñā<span type="ref-block" n="896 r_SAS-PS'55#105,05_r"/>nābhyupagamāt anekārthagrahaṇaṃ hi krameṇeti yugapadeveti cet yo'sya janmakṣaṇaḥ <span type="ref-block" n="897 r_SAS-PS'55#105,06_r"/>sa ātmalābhārtha eva labdhātmalābhaṃ hi kiñcitsvakāryaṃ prati vyāpriyate pradīpavaditi <span type="ref-block" n="898 r_SAS-PS'55#105,07_r"/>cet tasyāpyanekakṣaṇaviṣayatāyāṃ satyāmeva prakāśyaprakāśanābhyupagamāt vikalpātī<span type="ref-block" n="899 r_SAS-PS'55#105,08_r"/>tatvāttasya śūnyatāprasaṅgaśca </p><p n="a_229" rend="justify"> <span type="ref-block" n="900 r_SAS-PS'55#106,01_r"/>abhihitobhayaprakārasya pramāṇasya ādiprakāraviśeṣapratipattyarthamāha </p><p n="a_231" rend="justify"> <span type="ref-block" n="902 r_SAS-PS'55#106,03_r"/>ādau uddiṣṭaṃ yajjñānaṃ tasya paryāyaśabdā ete veditavyāḥ matijñānāvaraṇakṣayopa<span type="ref-block" n="903 r_SAS-PS'55#106,04_r"/>śamāntaraṅganimittajanitopayogaviṣayatvādeteṣāṃ śrutādiṣvapravṛtteśca mananaṃ matiḥ smaraṇaṃ <span type="ref-block" n="904 r_SAS-PS'55#106,05_r"/>smṛtiḥ sañjñānaṃ sañjñā cintanaṃ cintā abhinibodhanamabhinibodha iti yathāsambhavaṃ <span type="ref-block" n="905 r_SAS-PS'55#106,06_r"/>vigrahāntaraṃ vijñeyam </p><p n="a_232" rend="justify"> <span type="ref-block" n="906 r_SAS-PS'55#107,01_r"/>satyapi prakṛtibhede rūḍhibalalābhāt paryāyaśabdatvam yathā indraḥ śakraḥ purandara <span type="ref-block" n="907 r_SAS-PS'55#107,02_r"/>iti indanādikriyābhede'pi śacīpaterekasyaiva saṃjñā samabhirūḍhanayāpekṣayā teṣāmarthāntara<span type="ref-block" n="908 r_SAS-PS'55#107,03_r"/>kalpanāyāṃ matyādiṣvapi sa kramo vidyata eva kiṃ tu matijñānāvaraṇakṣayopaśamanimitto<span type="ref-block" n="909 r_SAS-PS'55#107,04_r"/>payogaṃ nātivartanta iti ayamatrārtho vivakṣitaḥ <hi ana="q1">'</hi>iti<hi ana="q2">'</hi>śabdaḥ prakārārthaḥ evaṃprakārā asya <span type="ref-block" n="910 r_SAS-PS'55#107,05_r"/>paryāyaśabdā iti abhidheyārtho vā matiḥ smṛtiḥ saṃjñā cintā abhinibodha ityetairyo<span type="ref-block" n="911 r_SAS-PS'55#107,06_r"/>'rtho'bhidhīyate sa eka eva iti </p><p n="a_233" rend="justify"> <span type="ref-block" n="912 r_SAS-PS'55#108,01_r"/>athāsyātmalābhe kiṃ nimittamityata āha </p><p n="a_235" rend="justify"> <span type="ref-block" n="914 r_SAS-PS'55#108,03_r"/>indatīti indra ātmā tasya jñasvabhāvasya tadāvaraṇakṣayopaśame sati svayamarthān <span type="ref-block" n="915 r_SAS-PS'55#108,04_r"/>gṛhītumasamarthasya yadarthopalabdhiliṅgaṃ tadindrasya liṅgamindriyamityucyate athavā līnamarthaṃ <span type="ref-block" n="916 r_SAS-PS'55#108,05_r"/>gamayatīti liṅgam ātmanaḥ sūkṣmasyāstitvādhigame liṅgamindriyam yathā iha <span type="ref-block" n="917 r_SAS-PS'55#108,06_r"/>dhūmo'gneḥ evamidaṃ sparśanādi karaṇaṃ nāsati kartaryātmani bhavitumarhatīti jñāturastitvaṃ </p><p n="a_236" rend="justify"> <span type="ref-block" n="918 r_SAS-PS'55#109,01_r"/>gamyate athavā indra iti nāmakarmocyate tena sṛṣṭamindriyamiti tatsparśanādi <span type="ref-block" n="919 r_SAS-PS'55#109,02_r"/>uttaratra vakṣyate </p><p n="a_237" rend="justify"> <span type="ref-block" n="920 r_SAS-PS'55#109,03_r"/>anindriyaṃ manaḥ antaḥkaraṇamityanarthāntaram kathaṃ punarindriyapratiṣedhena indraliṅge <span type="ref-block" n="921 r_SAS-PS'55#109,04_r"/>eva manasi anindriyaśabdasya vṛttiḥ īṣadarthasya nañaḥ prayogāt īṣadindriyamanindraya<span type="ref-block" n="922 r_SAS-PS'55#109,05_r"/>miti yathā anudarā kanyā iti kathamīṣadarthaḥ imānīndriyāṇi pratiniyatadeśa<span type="ref-block" n="923 r_SAS-PS'55#109,06_r"/>viṣayāṇi kālāntarāvarathāyīni ca na tathā manaḥ indrasya liṅgamapi satpratiniyatadeśa<span type="ref-block" n="924 r_SAS-PS'55#109,07_r"/>viṣayaṃ kālāntarāvasthāyi ca </p><p n="a_238" rend="justify"> <span type="ref-block" n="925 r_SAS-PS'55#109,08_r"/>tadantaḥkaraṇamiti cocyate guṇadoṣavicārasmaraṇādivyāpāre indriyānapekṣatvā</p><p n="a_239" rend="justify"><span type="ref-block" n="926 r_SAS-PS'55#110,01_r"/>ccakṣurādivad bahiranupalabdheśca antargataṃ karaṇamantaḥkaraṇamityucyate </p><p n="a_240" rend="justify"> <span type="ref-block" n="927 r_SAS-PS'55#110,02_r"/>taditi kimartham matijñānanirdeśārtham nanu ca tadanantaraṃ <hi ana="q1">'</hi>anantarasya <span type="ref-block" n="928 r_SAS-PS'55#110,03_r"/>vidhirvā bhavati pratiṣedho vā<hi ana="q2">'</hi> iti tasyaiva grahaṇaṃ bhavati ihārthamuttarārthaṃ ca tadityucyate <span type="ref-block" n="929 r_SAS-PS'55#110,04_r"/>yanmatyādiparyāyaśabdavācyaṃ jñānaṃ tadindriyānindriyanimittaṃ tadevāvagrahehāvāyadhāraṇā iti <span type="ref-block" n="930 r_SAS-PS'55#110,05_r"/>itarathā hi prathamaṃ matyādiśabdavācyaṃ jñānamityuktvā indriyānindriyanimittaṃ śrutam <span type="ref-block" n="931 r_SAS-PS'55#110,06_r"/>tadevāvagrahehāvāyadhāraṇā ityaniṣṭamabhisambadhyeta </p><p n="a_241" rend="justify"> <span type="ref-block" n="932 r_SAS-PS'55#111,01_r"/>evaṃ nirjñātotpattinimittamanirṇītabhedamiti tadbhedapratipattyarthamāha </p><p n="a_243" rend="justify"> <span type="ref-block" n="934 r_SAS-PS'55#111,03_r"/>viṣayaviṣayisannipātasamanantaramādyaṃ grahaṇamavagrahaḥ viṣayaviṣayisannipāte sati <span type="ref-block" n="935 r_SAS-PS'55#111,04_r"/>darśanaṃ bhavati tadanantaramarthagrahaṇamavagrahaḥ yathā cakṣuṣā śuklaṃ rūpamiti grahaṇama<span type="ref-block" n="936 r_SAS-PS'55#111,05_r"/>vagrahaḥ avagrahagṛhīte'rthe tadviśeṣākāṅkṣaṇamīhā yathā śuklaṃ rūpaṃ kiṃ balākā <span type="ref-block" n="937 r_SAS-PS'55#111,06_r"/>patākā veti viśeṣanirjñānādyāthātmyāvagamanamavāyaḥ utpatananipatanapakṣavikṣepādibhirba<span type="ref-block" n="938 r_SAS-PS'55#111,07_r"/>lākaiveyaṃ na patāketi avetasya kālāntare'vismaraṇakāraṇaṃ dhāraṇā yathā saiveyaṃ </p><p n="a_244" rend="justify"> <span type="ref-block" n="939 r_SAS-PS'55#112,01_r"/>balākā pūrvāhve yāmahamadrākṣamiti eṣāmavagrahādīnāmupanyāsakrama utpattikramakṛtaḥ </p><p n="a_245" rend="justify"> <span type="ref-block" n="940 r_SAS-PS'55#112,02_r"/>uktānāmavagrahādīnāṃ prabhedapratipatyarthamāha </p><p n="a_247" rend="justify"> <span type="ref-block" n="942 r_SAS-PS'55#112,04_r"/>avagrahādayaḥ kriyāviśeṣāḥ prakṛtāḥ tadapekṣo'yaṃ karmanirdeśaḥ bahvādīnāṃ <span type="ref-block" n="943 r_SAS-PS'55#112,05_r"/>setarāṇāmiti bahuśabdasya saṃkhyāvaipulyavācino grahaṇamaviśeṣāt saṃkhyavācī yathā <span type="ref-block" n="944 r_SAS-PS'55#112,06_r"/>eko dvau bahava iti vaipulyavācī yathā bahurodano bahuḥ sūpa iti vidhaśabdaḥ prakāra<span type="ref-block" n="945 r_SAS-PS'55#112,07_r"/>vācī kṣipragrahaṇamacirapratipattyartham aniḥsṛtagrahaṇaṃ asakalapudgalodgamārtham </p><p n="a_248" rend="justify"> <span type="ref-block" n="946 r_SAS-PS'55#113,01_r"/>anuktamabhiprāyeṇa grahaṇam dhruvaṃ nirantaraṃ yathārthagrahaṇam setaragrahaṇaṃ pratipakṣasaṃgrahārtham <span type="ref-block" n="947 r_SAS-PS'55#113,02_r"/>bahūnāmavagrahaḥ alpasyāvagrahaḥ bahuvidhasyāvagrahaḥ ekavidhasyāvagrahaḥ kṣipramavagrahaḥ <span type="ref-block" n="948 r_SAS-PS'55#113,03_r"/>cireṇāvagrahaḥ aniḥsṛtasyāvagrahaḥ niḥsṛtasyāvagrahaḥ anuktasyāvagrahaḥ uktasyāva<span type="ref-block" n="949 r_SAS-PS'55#113,04_r"/>grahaḥ dhruvasyāvagrahaḥ adhruvasyāvagrahaśceti avagraho dvādaśavikalpaḥ evamīhādayo'pi ta <span type="ref-block" n="950 r_SAS-PS'55#113,05_r"/>ete pañcabhirindriyadvārairmanasā ca pratyekaṃ prādurbhāvyante tatra bahvavagrahādayaḥ matijñānā<span type="ref-block" n="951 r_SAS-PS'55#113,06_r"/>varaṇakṣayopaśamaprakarṣāt prabhavanti netare iti teṣāmabhyarhitatvādādau grahaṇaṃ kriyate </p><p n="a_249" rend="justify"> <span type="ref-block" n="952 r_SAS-PS'55#113,07_r"/>bahubahuvidhayoḥ kaḥ prativiśeṣaḥ yāvatā bahuṣvapi bahutvamasti bahuvidheṣvapi <span type="ref-block" n="953 r_SAS-PS'55#113,08_r"/>bahutvamasti ekaprakāranānāprakārakṛto viśeṣaḥ uktaniḥsṛtayoḥ kaḥ prativiśeṣaḥ <span type="ref-block" n="954 r_SAS-PS'55#113,09_r"/>yāvatā sakalaniḥsaraṇānniḥsṛtam uktamapyevaṃvidhameva ayamasti viśeṣaḥ anyopadeśa</p><p n="a_250" rend="justify"><span type="ref-block" n="955 r_SAS-PS'55#114,01_r"/>pūrvakaṃ grahaṇamuktam svata eva grahaṇaṃ niḥsṛtam </p><p n="a_251" rend="justify"> <span type="ref-block" n="956 r_SAS-PS'55#114,02_r"/>apareṣāṃ kṣipraniḥsṛta iti pāṭhaḥ ta evaṃ varṇayanti śrotrendriyeṇa śabdamavagṛ<span type="ref-block" n="957 r_SAS-PS'55#114,03_r"/>hyamāṇaṃ mayūrasya vā kurarasya veti kaścitpratipadyate aparaḥsvarūpamevā śritya iti </p><p n="a_252" rend="justify"> <span type="ref-block" n="958 r_SAS-PS'55#114,04_r"/>dhruvāvagrahasya dhāraṇāyāśca kaḥ prativiśeṣaḥ ucyate kṣayopaśamaprāptikāle <span type="ref-block" n="959 r_SAS-PS'55#114,05_r"/>viśuddhapariṇāmasantatyā prāptātkṣayopaśamātprathamasapaye yathāvagrahastathaiva dvitīyādiṣvapi <span type="ref-block" n="960 r_SAS-PS'55#114,06_r"/>samayeṣu nononābhyadhika iti dhruvāvagraha ityucyate yadā punarviśuddhapariṇāmasya saṃkleśa<span type="ref-block" n="961 r_SAS-PS'55#114,07_r"/>pariṇāmasya ca miśraṇātkṣayopaśamo bhavati tata utpadyamāno'vagrahaḥ kadācid bahūnāṃ kadā<span type="ref-block" n="962 r_SAS-PS'55#114,08_r"/>cidalpasya kadācid bahuvidhasya kadācidekavidhasya veti nyūnādhikabhāvāda'dhruvāvagraha <span type="ref-block" n="963 r_SAS-PS'55#114,09_r"/>ityucyate dhāraṇā punargṛhītārthāvismaraṇakāraṇamiti mahadanayorantaram </p><p n="a_253" rend="justify"> <span type="ref-block" n="964 r_SAS-PS'55#115,01_r"/>yadyavagrahādayo bahvādīnāṃ karmaṇāmākṣeptāraḥ bahvādīni punarviśeṣaṇāni kasye<span type="ref-block" n="965 r_SAS-PS'55#115,02_r"/>tyata āha </p><p n="a_255" rend="justify"> <span type="ref-block" n="967 r_SAS-PS'55#115,04_r"/>cakṣurādiviṣayo'rthaḥ tasya bahvādiviśeṣaṇaviśiṣṭasya avagrahādayo bhavantītya<span type="ref-block" n="968 r_SAS-PS'55#115,05_r"/>bhisambandhaḥ kriyate kimarthamidamucyate yāvatā bahvādirartha eva satyamevaṃ kintu pravādipa<span type="ref-block" n="969 r_SAS-PS'55#115,06_r"/>rikalpanānivṛttyarthaṃ <hi ana="q1">'</hi>arthasya<hi ana="q2">'</hi> ityucyate kecitpravādino manyante rūpādayo guṇā eva indriyaiḥ <span type="ref-block" n="970 r_SAS-PS'55#115,07_r"/>sannikṛṣyante teneteṣāmeva grahaṇamiti tadayuktam na hi te rūpādayo guṇā amūrtā indri</p><p n="a_256" rend="justify"><span type="ref-block" n="971 r_SAS-PS'55#116,01_r"/>yasannikarṣamāpadyante na tarhi idānīmidaṃ bhavati rūpaṃ mayā dṛṣṭaṃ gandho vā ghrāta iti <span type="ref-block" n="972 r_SAS-PS'55#116,02_r"/>bhavati ca kathaṃ iyarti paryāyāṃstairvā'ryata ityartho dravyaṃ tasminnindriyaiḥ sannikṛṣyamāṇe <span type="ref-block" n="973 r_SAS-PS'55#116,03_r"/>tadavyatirekādrūpādiṣvapi saṃvyavahāro yujyate </p><p n="a_257" rend="justify"> <span type="ref-block" n="974 r_SAS-PS'55#116,04_r"/>kimime avagrahādayaḥ sarvasyendriyānindriyasya bhavanti uta kaścidviṣayaviśeṣo'<span type="ref-block" n="975 r_SAS-PS'55#116,05_r"/>stītyata āha </p><p n="a_259" rend="justify"> <span type="ref-block" n="977 r_SAS-PS'55#116,07_r"/>vyañjanamavyaktaṃ śabdādijātaṃ tasyāvagraho bhavati nehādayaḥ kimarthamidaṃ <span type="ref-block" n="978 r_SAS-PS'55#116,08_r"/>niyamārtham avagraha eva nehādaya iti sa tarhi evakāraḥ kartavyaḥ na kartavyaḥ <hi ana="q1">'</hi>siddhe </p><p n="a_260" rend="justify"> <span type="ref-block" n="979 r_SAS-PS'55#117,01_r"/>vidhirārabhyamāṇo niyamārthaḥ iti antareṇaivakāraṃ niyamārtho bhaviṣyati nanu avagraha<span type="ref-block" n="980 r_SAS-PS'55#117,02_r"/>grahaṇamubhayatra tulyaṃ tattra kiṃ kṛto'yaṃ viśeṣaḥ arthāvagrahavyañjanāvagrahayorvyaktāvyaktakṛto <span type="ref-block" n="981 r_SAS-PS'55#117,03_r"/>viśeṣaḥ katham abhinavaśarāvārdrīkaraṇavat yathā jalakaṇadvitrāsiktaḥ sarāvo'bhinavo <span type="ref-block" n="982 r_SAS-PS'55#117,04_r"/>nārdrībhavati sa eva punaḥpunaḥ sicyamānaḥ śanaistimyati evaṃ śrotrādiṣvindriyeṣu śabdā<span type="ref-block" n="983 r_SAS-PS'55#117,05_r"/>dipariṇatāḥ pudgalā dvitrādiṣu samayeṣu gṛhyamāṇā na vyaktībhavanti punaḥpunaravagrahe <span type="ref-block" n="984 r_SAS-PS'55#117,06_r"/>sati vyaktībhavanti ato vyaktagrahaṇātprāgvyañjanāvagrahaḥ vyaktagrahaṇamarthāvagrahaḥ <span type="ref-block" n="985 r_SAS-PS'55#117,07_r"/>tato'vyaktāvagrahaṇādīhādayo na bhavanti </p><p n="a_261" rend="justify"> <span type="ref-block" n="986 r_SAS-PS'55#118,01_r"/>sarvendriyāṇāmaviśeṣeṇa vyañjanāvagrahaprasaṅge yatrāsambhavastadarthapratiṣedhamāha </p><p n="a_263" rend="justify"> <span type="ref-block" n="988 r_SAS-PS'55#118,03_r"/>cakṣuṣā anindriyeṇa ca vyañjanāvagraho na bhavati kutaḥ aprāpyakāritvāt <span type="ref-block" n="989 r_SAS-PS'55#118,04_r"/>yato'prāptamarthamavidikkaṃ yuktaṃ sannikarṣaviṣaye'vasthitaṃ bāhyaprakāśābhivyaktamupalabhate <span type="ref-block" n="990 r_SAS-PS'55#118,05_r"/>cakṣuḥ manaścāprāptamityanayorvyañjanāvagraho nāsti </p><p n="a_264" rend="justify"> <span type="ref-block" n="991 r_SAS-PS'55#118,06_r"/>cakṣuṣo'prāpyakāritvaṃ kathamadhyavasīyate āgamato yuktitaśca āga<span type="ref-block" n="992 r_SAS-PS'55#118,07_r"/>matastāvat </p><l> <span type="ref-block" n="993 r_SAS-PS'55#118,08_r"/><hi ana="q2">'</hi>puṭṭhaṃ suṇedi saddaṃ apuṭṭhaṃ ceva passade rūaṃ </l><l> <span type="ref-block" n="994 r_SAS-PS'55#118,09_r"/>gaṃdhaṃ rasaṃ ca phāsaṃ puṭṭhamapuṭṭhaṃ viyāṇādi <hi ana="q2">'</hi> </l><p n="a_266" rend="justify"> <span type="ref-block" n="995 r_SAS-PS'55#119,01_r"/>yuktitaśca aprāpyakāri cakṣuḥ spṛṣṭānavagrahāt yadi prāpyakāri syāt tvagi<span type="ref-block" n="996 r_SAS-PS'55#119,02_r"/>ndriyavat spṛṣṭamañjanaṃ gṛhṇīyāt na tu gṛhṇātyato manovadaprāpyakārītyavaseyam </p><p n="a_267" rend="justify"> <span type="ref-block" n="997 r_SAS-PS'55#119,03_r"/>tataścakṣurmanasī varjayitvā śeṣāṇāmindriyāṇāṃ vyañjanāvagrahaḥ sarveṣāmindriyā<span type="ref-block" n="998 r_SAS-PS'55#119,04_r"/>nindriyāṇāmarthāvagraha iti siddhaṃ </p><p n="a_268" rend="justify"> <span type="ref-block" n="999 r_SAS-PS'55#120,01_r"/>āha nirdiṣṭaṃ matijñānaṃ lakṣaṇato vikalpataśca tadanantaramuddiṣṭaṃ yat śrutaṃ <span type="ref-block" n="1000 r_SAS-PS'55#120,02_r"/>tasyedānīṃ lakṣaṇaṃ vikalpaśca vaktavya ityata āha </p><p n="a_270" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1002 r_SAS-PS'55#120,04_r"/>śrutaśabdo'yaṃ śravaṇamupādaya vyutpādito'pi rūḍhivaśāt kasmiṃścijjñānaviśeṣe <span type="ref-block" n="1003 r_SAS-PS'55#120,05_r"/>vartate yathā kuśalavanakarma pratītyavyutpādito'pi kuśalaśabdo rūḍhivaśātparyavadātevartate <span type="ref-block" n="1004 r_SAS-PS'55#120,06_r"/>kaḥ punarasau jñānaviśeṣa iti ata āha <hi ana="q1">'</hi>śrutaṃ matipūrvam<hi ana="q2">'</hi> iti śrutasya pramāṇatvaṃ <span type="ref-block" n="1005 r_SAS-PS'55#120,07_r"/>pūrayatīti pūrvaṃ nimittaṃ kāraṇamityanarthāntaram matirnirdiṣṭā matiḥ pūrvamasya matipūrvaṃ <span type="ref-block" n="1006 r_SAS-PS'55#120,08_r"/>matikāraṇamityarthaḥ yadi matipūrvaṃ śrutaṃ tadapi matyātmakaṃ prāpnoti <hi ana="q1">'</hi>kāraṇasadṛśaṃ hi loke <span type="ref-block" n="1007 r_SAS-PS'55#120,09_r"/>kāryaṃ dṛṣṭam iti naitadaikāntikam daṇḍādikāraṇo'yaṃ ghaṭo na daṇḍādyātmakaḥ api </p><p n="a_271" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1008 r_SAS-PS'55#121,01_r"/>ca sati tasmiṃstadabhāvāt satyapi matijñāne bāhyaśrutajñānanimittasannidhāne'pi <span type="ref-block" n="1009 r_SAS-PS'55#121,02_r"/>prabalaśrutāvaraṇodayasya śrutābhāvaḥ śrutāvaraṇakṣayopaśamaprakarṣe tu sati śrutajñānamutpadyata <span type="ref-block" n="1010 r_SAS-PS'55#121,03_r"/>iti matijñānaṃ nimittamātraṃ jñeyam </p><p n="a_272" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1011 r_SAS-PS'55#121,04_r"/>āha śrutamanādinidhanamiṣyate tasya matipūrvakatve tadabhāvaḥ ādimato'nta<span type="ref-block" n="1012 r_SAS-PS'55#121,05_r"/>vattvāt tataśca puruṣakṛtitvādaprāmāṇyamiti naiṣa doṣaḥ dravyādisāmānyārpaṇāt <span type="ref-block" n="1013 r_SAS-PS'55#121,06_r"/>śrutamanādinidhanamiṣyate na hi kenacitpuruṣeṇa kvacitkadācitkathañcidutprekṣitamiti <span type="ref-block" n="1014 r_SAS-PS'55#121,07_r"/>teṣāmeva viśeṣāpekṣayā ādirantaśca sambhavatīti <hi ana="q1">'</hi>matipūrvam<hi ana="q2">'</hi>ityucyate yathāṅkuro bīja<span type="ref-block" n="1015 r_SAS-PS'55#121,08_r"/>pūrvakaḥ sa ca santānāpekṣayā anādinidhana iti na cāpauruṣeyatvaṃ prāmāṇyakāraṇam <span type="ref-block" n="1016 r_SAS-PS'55#121,09_r"/>cauryādyupadeśasyāsmaryamāṇakartṛ kasya prāmāṇyaprasaṅgāt anityasya ca pratyakṣādeḥ prāmāṇye <span type="ref-block" n="1017 r_SAS-PS'55#121,10_r"/>ko virodhaḥ </p><p n="a_273" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1018 r_SAS-PS'55#122,01_r"/>āha prathamasamyaktvotpattau yugapajjñānapariṇāmānmatipūrvakatvaṃ śrutasya nopapadyata <span type="ref-block" n="1019 r_SAS-PS'55#122,02_r"/>iti tadayuktam samyaktvasya tadapekṣatvāt ātmalābhastu kramavāniti matipūrvakatva<span type="ref-block" n="1020 r_SAS-PS'55#122,03_r"/>vyāghātābhāvaḥ </p><p n="a_274" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1021 r_SAS-PS'55#122,04_r"/>āha matipūrvaṃ śrutamityetallakṣaṇamavyāpi śrutapūrvamapi śrutamiṣyate tadyathā <span type="ref-block" n="1022 r_SAS-PS'55#122,05_r"/>śabdapariṇatapudgalaskandhādāhitavarṇapadavākyādibhāvāccakṣurādiviṣayācca ādyaśrutaviṣaya<span type="ref-block" n="1023 r_SAS-PS'55#122,06_r"/>bhāvamāpannādavyabhicāriṇaḥ kṛtasaṃgītirjano ghaṭājjaladhāraṇādi kāryaṃ sambandhyantaraṃ <span type="ref-block" n="1024 r_SAS-PS'55#122,07_r"/>pratipadyate dhūmādervāgnyādidravyaṃ tadā śrutāt śrutapratipattiriti naiṣa doṣaḥ tasyāpi <span type="ref-block" n="1025 r_SAS-PS'55#122,08_r"/>matipūrvakatvamupacārataḥ śrutamapi kvacinmatirityupacaryate matipūrvakatvāditi </p><p n="a_275" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1026 r_SAS-PS'55#123,01_r"/>bhedaśabdaḥ pratyekaṃ parisamāpyatedvibhedamanekabhedaṃ dvādaśabhedamiti dvibhedaṃ <span type="ref-block" n="1027 r_SAS-PS'55#123,02_r"/>tāvat aṅgabāhyamaṅgapraviṣṭamiti aṅgabāhyamanekavidhaṃ daśavaikālikottarādhya<span type="ref-block" n="1028 r_SAS-PS'55#123,03_r"/>yanādi aṅgapraviṣṭaṃ dvādaśavidham tadyathā ācāraḥ sūtrakṛtaṃ sthānaṃ samavāyaḥ <span type="ref-block" n="1029 r_SAS-PS'55#123,04_r"/>vyākhyāprajñaptiḥ jñātṛdharmakathā upāsakādhyayanaṃ antakṛddaśaṃ anuttaraupapādikadaśaṃ <span type="ref-block" n="1030 r_SAS-PS'55#123,05_r"/>praśnavyākaraṇaṃ vipākasūtraṃ dṛṣṭivāda iti dṛṣṭivādaḥ pañcavidhaḥ parikarma sūtraṃ <span type="ref-block" n="1031 r_SAS-PS'55#123,06_r"/>prathamānuyogaḥ pūrvagataṃ cūlikā ceti tatra pūrvagataṃ caturdaśavidham utpādapūrvaṃ āgrāyaṇīyaṃ <span type="ref-block" n="1032 r_SAS-PS'55#123,07_r"/>vīryānupravādaṃ astināstipravādaṃ jñānapravādaṃ satyapravādaṃ ātmapravādaṃ karmapravādaṃ pratyākhyā<span type="ref-block" n="1033 r_SAS-PS'55#123,08_r"/>nanāmadheyaṃ vidyānupravādaṃ kalyāṇanāmadheyaṃ prāṇāvāyaṃ kriyāviśālaṃ lokabindusāramiti <span type="ref-block" n="1034 r_SAS-PS'55#123,09_r"/>tadetat śrutaṃ dvibhedamanekabhedaṃ dvādaśabhedamiti </p><p n="a_276" rend="justify"><span type="ref-block" n="1035 r_SAS-PS'55#123,10_r"/>kiṃkṛto'yaṃ viśeṣaḥ vaktṛviśaṣakṛtaḥ trayo vaktāraḥ sarvajñastīrthakara itaro <span type="ref-block" n="1036 r_SAS-PS'55#123,11_r"/>vā śrutakevalī ārātīyaśceti tatra sarvajñena paramarṣiṇā paramācintyakevalajñānavibhūti<span type="ref-block" n="1037 r_SAS-PS'55#123,12_r"/>viśeṣeṇa arthata āgama uddiṣṭaḥ tasya pratyakṣadarśitvātprakṣīṇadoṣatvācca prāmāṇyam <span type="ref-block" n="1038 r_SAS-PS'55#123,13_r"/>tasya sākṣācchiṣyairbuddhyatiśayarddhiyuktairgaṇadharaiḥ śrutakevalibhiranusmṛtagrantharacanamaṅgapūrva</p><p n="a_277" rend="justify"><span type="ref-block" n="1039 r_SAS-PS'55#124,01_r"/>lakṣaṇam tatpramāṇam tatprāmāṇyāt ārātīyaiḥ punarācāryaiḥ kāladoṣāttsaṃkṣiptāyu<span type="ref-block" n="1040 r_SAS-PS'55#124,02_r"/>rmatibalaśiṣyānugrahārthaṃ daśavaikālikādyupanibaddham tatpramāṇamarthatastadevedamiti <span type="ref-block" n="1041 r_SAS-PS'55#124,03_r"/>kṣīrārṇavajalaṃ ghaṭagṛhītamiva </p><p n="a_278" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1042 r_SAS-PS'55#125,01_r"/>vyākhyātaṃ parokṣam pratyakṣamidānīṃ vaktavyam tad dvedhā deśapratyakṣaṃ sarvapratyakṣaṃ <span type="ref-block" n="1043 r_SAS-PS'55#125,02_r"/>ca deśapratyakṣamavadhimanaḥparyayajñāne sarvapratyakṣaṃ kevalam yadyevamidameva tāvadavadhijñānaṃ <span type="ref-block" n="1044 r_SAS-PS'55#125,03_r"/>triḥprakārasya pratyakṣasyādyaṃ vyākriyatāmityatrocyate dvividho'vadhirbhavapratyayaḥ kṣayopaśama<span type="ref-block" n="1045 r_SAS-PS'55#125,04_r"/>nimittaśceti tatra bhavapratyaya ucyate </p><p n="a_280" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1047 r_SAS-PS'55#125,06_r"/>bhava ityucyate ko bhavaḥ āyurnāmakarmodayanimitta ātmanaḥ paryāyo bhavaḥ <span type="ref-block" n="1048 r_SAS-PS'55#125,07_r"/>pratyayaḥ kāraṇaṃ nimittamityanarthāntaram bhavaḥ pratyayo'sya bhavapratyayo'vadhirdevanārakāṇāṃ <span type="ref-block" n="1049 r_SAS-PS'55#125,08_r"/>veditavyaḥ yadyevaṃ tatra kṣayopaśamanimittatvaṃ na prāpnoti naiṣa doṣa tadāśrayā<span type="ref-block" n="1050 r_SAS-PS'55#125,09_r"/>ttatsiddheḥ bhavaṃ pratītya kṣayopaśamaḥ saṃjñāyata iti kṛtvā bhavaḥ pradhānakāraṇamityupadiśyate <span type="ref-block" n="1051 r_SAS-PS'55#125,10_r"/>yathā patatriṇo gamanamākāśe bhavanimittam na śikṣāguṇaviśeṣaḥ tathā devanārakāṇāṃ </p><p n="a_281" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1052 r_SAS-PS'55#126,01_r"/>vrataniyamādyabhāve'pi jāyata <hi ana="q1">'</hi>iti bhavapratyayaḥ<hi ana="q2">'</hi>ityucyate itarathā hi bhavaḥ sādhāraṇa <span type="ref-block" n="1053 r_SAS-PS'55#126,02_r"/>iti kṛtvā sarveṣāmaviśeṣaḥ syāt iṣyate ca tatrāvadheḥ prakarṣāprakarṣavṛttiḥ <hi ana="q1">'</hi>deva<span type="ref-block" n="1054 r_SAS-PS'55#126,03_r"/>nārakāṇām<hi ana="q2">'</hi>ityaviśeṣābhidhāne'pi samyagdṛṣṭīnāmeva grahaṇam kutaḥ avadhigrahaṇāt <span type="ref-block" n="1055 r_SAS-PS'55#126,04_r"/>mithyādṛṣṭīnāṃ ca vibhaṅga ityucyate prakarṣāprakarṣavṛttiśca āgamato vijñeyā </p><p n="a_282" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1056 r_SAS-PS'55#126,05_r"/>yadi bhavapratyayo'vadhirdevanārakāṇām atha kṣayopaśamahetukaḥ keṣāmityata āha </p><p n="a_284" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1058 r_SAS-PS'55#127,02_r"/>avadhijñānāvaraṇasya deśaghātisparddhakānāmudaye sati sarvaghātisparddhakānāmudayābhāvaḥ <span type="ref-block" n="1059 r_SAS-PS'55#127,03_r"/>kṣayaḥ teṣāmevānudayaprāptānāṃ sadavasthā upaśamaḥ tau nimittamasyeti kṣayopaśamanimittaḥ <span type="ref-block" n="1060 r_SAS-PS'55#127,04_r"/>sa śeṣāṇāṃ veditavyaḥ ke punaḥ śeṣāḥ manuṣyāstiryañcaśca teṣvapi yatra sāmarthyamasti <span type="ref-block" n="1061 r_SAS-PS'55#127,05_r"/>tatraiva veditavyaḥ na hyasaṃjñināmaparyāptakānāṃ ca tatsāmarthyamasti saṃjñināṃ paryāpta<span type="ref-block" n="1062 r_SAS-PS'55#127,06_r"/>kānāṃ ca na sarveṣām keṣāṃ tarhi yathovatasamyagdarśanādinimittasannidhāne sati <span type="ref-block" n="1063 r_SAS-PS'55#127,07_r"/>śāntakṣīṇakarmaṇāṃ tasyopalabdhirbhavati sarvasya kṣayopaśamanimittatve kṣayopaśamagrahaṇaṃ <span type="ref-block" n="1064 r_SAS-PS'55#127,08_r"/>niyamārthaṃ kṣayopaśama eva nimittaṃ na bhava iti sa eṣo'vadhiḥ ṣaḍvikalpaḥ kutaḥ <span type="ref-block" n="1065 r_SAS-PS'55#127,09_r"/>anugāmyananugāmivardhamānahīyamānāvasthitānavasthitabhedāt kaścidavadhirbhāskara<span type="ref-block" n="1066 r_SAS-PS'55#127,10_r"/>prakāśavad gacchantamanugacchati kaścinnānugacchati tatraivānipatati unmukhapraśnādeśipuruṣa</p><p n="a_285" rend="justify"><span type="ref-block" n="1067 r_SAS-PS'55#128,01_r"/>vacanavat aparo'vadhiḥ araṇinirmathanotpannaśuṣkaparṇopacīyamānendhananicayasamiddha<span type="ref-block" n="1068 r_SAS-PS'55#128,02_r"/>pāvakavatsamyagdarśanādiguṇaviśuddhipariṇāmasannidhānādyatparimāṇa utpannastato varddhate <span type="ref-block" n="1069 r_SAS-PS'55#128,03_r"/>ā asaṃkhyeyalokebhyaḥ aparo'vadhiḥ paricchinnopādānasantatyagniśikhāvatsamyagdarśa<span type="ref-block" n="1070 r_SAS-PS'55#128,04_r"/>nādiguṇahānisaṃkleśapariṇāmavṛddhiyogādyatparimāṇa utpannastato hīyate ā aṅgulasyā<span type="ref-block" n="1071 r_SAS-PS'55#128,05_r"/>saṃkhyebhāgāt itaro'vadhiḥ samyagdarśanādiguṇāvasthānādyatparimāṇa utpannastatparimāṇa <span type="ref-block" n="1072 r_SAS-PS'55#128,06_r"/>evāvatiṣṭhate na hīyate nāpi vardhate liṅgavat ā bhavakṣayādā kevalajñānotpattervā <span type="ref-block" n="1073 r_SAS-PS'55#128,07_r"/>anyo'vadhiḥ samyagdarśanādiguṇavṛddhihāniyogādyatparimāṇa utpannastato varddhate yāvadanena <span type="ref-block" n="1074 r_SAS-PS'55#128,08_r"/>vardhitavyaṃ hīyate ca yāvadanena hātavyaṃ vāyuvegapreritajalormivat evaṃ ṣaḍvikalpo'<span type="ref-block" n="1075 r_SAS-PS'55#128,09_r"/>vadhirbhavati </p><p n="a_286" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1076 r_SAS-PS'55#128,10_r"/>evaṃ vyākhyātamavadhijñānaṃ tadanantaramidānīṃ manaḥparyayajñānaṃ vaktavyam tasya <span type="ref-block" n="1077 r_SAS-PS'55#128,11_r"/>bhedapuraḥsaraṃ lakṣaṇaṃ vyācikhyāsuridamāha </p><p n="a_288" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1079 r_SAS-PS'55#129,02_r"/>ṛjvī nirvartitā praguṇā ca kasmānnirvartitā vākkāyamanaḥkṛtārthasya paramano<span type="ref-block" n="1080 r_SAS-PS'55#129,03_r"/>gatasya vijñānāt ṛjvī matiryasya so'yaṃ ṛjumatiḥ anirvartitā kuṭilā ca vipulā <span type="ref-block" n="1081 r_SAS-PS'55#129,04_r"/>kasmādanirvartitā vākkāyamanaḥkṛtārthasya parakīyamanogatasya vijñānāt vipulā mati<span type="ref-block" n="1082 r_SAS-PS'55#129,05_r"/>ryasya so'yaṃ vipulamatiḥ ṛjumatiśca vipulamatiśca ṛjuvipulamatī ekasya mati<span type="ref-block" n="1083 r_SAS-PS'55#129,06_r"/>śabdasya gatārthatvādaprayogaḥ athavā ṛjuśca vipulā ca ṛjuvipule ṛjuvipule matī <span type="ref-block" n="1084 r_SAS-PS'55#129,07_r"/>yayostau ṛjuvipulamatī iti sa eṣa manaḥparyayo dvividhaḥ ṛjumatirvipulamatiriti <span type="ref-block" n="1085 r_SAS-PS'55#129,08_r"/>āha ukto bhedaḥ lakṣaṇamidānīṃ vaktavyamityatrocyate vīryāntarāyamanaḥparyayajñānā<span type="ref-block" n="1086 r_SAS-PS'55#129,09_r"/>varaṇakṣayopaśamāṅgopāṅganāmalābhāvaṣṭambhādātmanaḥ parakīyamanaḥsambandhena labdhavṛttirupa<span type="ref-block" n="1087 r_SAS-PS'55#129,10_r"/>yogo manaḥparyayaḥ matijñānaprasaṅga iti cet uktottaraṃ purastāt apekṣākāraṇaṃ mana <span type="ref-block" n="1088 r_SAS-PS'55#129,11_r"/>iti parakīyamanasi vyavasthito'rthaḥ anena jñāyate ityetāvadatrāpekṣyate tatra ṛjumati</p><p n="a_289" rend="justify"><span type="ref-block" n="1089 r_SAS-PS'55#130,01_r"/>rmanaḥparyayaḥ kālato jaghanyena jīvānāmātmanaśca dvitrāṇi bhavagrahaṇāni utkarṣeṇa saptāṣṭau <span type="ref-block" n="1090 r_SAS-PS'55#130,02_r"/>gatyāgatyādibhiḥ prarūpayati kṣetrato jaghanyena gavyūtipṛthaktvaṃ utkarṣeṇa yojanapṛthaktva<span type="ref-block" n="1091 r_SAS-PS'55#130,03_r"/>syābhyantaraṃ na bahiḥ dvitīyaḥ kālato jaghanyena saptāṣṭau bhavagrahaṇāni utkarṣeṇā<span type="ref-block" n="1092 r_SAS-PS'55#130,04_r"/>saṃkhyeyāni gatyāgatyādibhiḥ prarūpayati kṣetrato jaghanyena yojanapṛthaktvaṃ utkarṣeṇa mānuṣo<span type="ref-block" n="1093 r_SAS-PS'55#130,05_r"/>ttaraśailasyābhyantaraṃ na bahiḥ </p><p n="a_290" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1094 r_SAS-PS'55#130,06_r"/>uktayoranayoḥ punarapi viśeṣapratipattyarthamāha </p><p n="a_292" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1096 r_SAS-PS'55#130,08_r"/>tadāvaraṇakṣayopaśame sati ātmanaḥ prasādo viśuddhiḥ pratipatanaṃ pratipātaḥ </p><p n="a_293" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1097 r_SAS-PS'55#131,01_r"/>na pratipātaḥ apratipātaḥ upaśāntakaṣāyasya cāritramohodrekātpracyutasaṃyamaśikharasya prati<span type="ref-block" n="1098 r_SAS-PS'55#131,02_r"/>pāto bhavati kṣīṇakaṣāyasya pratipātakāraṇābhāvādapratipātaḥ viśuddhiśca aprati<span type="ref-block" n="1099 r_SAS-PS'55#131,03_r"/>pātaśca viśuddhyapratipātau tābhyāṃ viśuddhyapratipātābhyām tayorviśeṣastadviśeṣaḥ <span type="ref-block" n="1100 r_SAS-PS'55#131,04_r"/>tatra viśuddhyā tāvat ṛjumatervipulamatirdravyakṣetrakālabhāvairviśuddhataraḥ katham <span type="ref-block" n="1101 r_SAS-PS'55#131,05_r"/>iha yaḥ kārmaṇadravyānantabhāgo'ntyaḥ sarvāvadhinā jñātastasya punaranantabhāgīkṛtasyāntyo <span type="ref-block" n="1102 r_SAS-PS'55#131,06_r"/>bhāga ṛjumaterviṣayaḥ tasya ṛjumativiṣayasyānantabhāgīkṛtasyāntyo bhāgo vipulamate<span type="ref-block" n="1103 r_SAS-PS'55#131,07_r"/>rviṣayaḥ anantasyānantabhedatvāt dravyakṣetrakālato viśuddhiruktā bhāvato viśuddhiḥ <span type="ref-block" n="1104 r_SAS-PS'55#131,08_r"/>sūkṣmataradravyaviṣayatvādeva veditavyā prakṛṣṭakṣayopaśamaviśuddhiyogāt apratipātenāpi <span type="ref-block" n="1105 r_SAS-PS'55#131,09_r"/>vipulamatirviśiṣṭaḥ svāmināṃ pravarddhamānacāritrodayatvāt ṛjumatiḥ punaḥ pratipātī <span type="ref-block" n="1106 r_SAS-PS'55#131,10_r"/>svāmināṃ kaṣāyodrekāddhīyamānacāritrodayatvāt </p><p n="a_294" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1107 r_SAS-PS'55#132,01_r"/>yadyasya manaḥparyayasya pratyātmamayaṃ viśeṣaḥ athānayoravadhimanaḥparyayayoḥ kuto viśeṣa <span type="ref-block" n="1108 r_SAS-PS'55#132,02_r"/>ityata āha </p><p n="a_296" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1110 r_SAS-PS'55#132,04_r"/>viśuddhiḥ prasādaḥ kṣetraṃ yatrasthānbhāvānpratipadyate svāmī prayoktā viṣayo <span type="ref-block" n="1111 r_SAS-PS'55#132,05_r"/>jñeyaḥ tatrāvadhermanaḥparyayo viśuddhataraḥ kutaḥ sūkṣmaviṣayatvāt kṣetramuktam viṣayo <span type="ref-block" n="1112 r_SAS-PS'55#132,06_r"/>vakṣyate svāmitvaṃ pratyucyate prakṛṣṭacāritraguṇopeteṣu vartate pramattādiṣu kṣīṇakaṣāyā<span type="ref-block" n="1113 r_SAS-PS'55#132,07_r"/>nteṣu tatra cotpadyamānaḥ pravarddhamānacāritreṣu na hīyamānacāritreṣu pravarddhamānacāritreṣu <span type="ref-block" n="1114 r_SAS-PS'55#132,08_r"/>cotpadyamānaḥ saptavidhānyatamarddhiprāpteṣūpajāyate netareṣu ṛddhiprāpteṣu keṣucinna sarveṣu <span type="ref-block" n="1115 r_SAS-PS'55#132,09_r"/>ityasyāyaṃ svāmiviśeṣo viśiṣṭasaṃyamagrahaṇaṃ vā vākye prakṛtam avadhiḥ punaścāturgati</p><p n="a_297" rend="justify"><span type="ref-block" n="1116 r_SAS-PS'55#133,01_r"/>keṣviti svāmibhedādapyanayorviśeṣaḥ </p><p n="a_298" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1117 r_SAS-PS'55#133,02_r"/>idānīṃ kevalajñānalakṣaṇābhidhānaṃ prāptakālam tadullaṅdhya jñānānāṃ viṣayani<span type="ref-block" n="1118 r_SAS-PS'55#133,03_r"/>bandhaḥ parīkṣyate kutaḥ tasya <hi ana="q1">'</hi>mohakṣayājjñānadarśanāvaraṇāntarāyakṣayācca kevalam<hi ana="q2">'</hi> <span type="ref-block" n="1119 r_SAS-PS'55#133,04_r"/>ityatra vakṣyamāṇatvāt yadyevamādyayoreva tāvanmatiśrutayorviṣayanibandha ucyatāmityata <span type="ref-block" n="1120 r_SAS-PS'55#133,05_r"/>āha </p><p n="a_300" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1122 r_SAS-PS'55#133,07_r"/>nibandhanaṃ nibandhaḥ kasya viṣayasya tadviṣayagrahaṇaṃ kartavyam na kartavyam <span type="ref-block" n="1123 r_SAS-PS'55#133,08_r"/>prakṛtaṃ viṣayagrahaṇam kva prakṛtam <hi ana="q1">'</hi>viśuddhikṣetrasvāmiviṣayebhyaḥ<hi ana="q2">'</hi>ityatra atastasyārtha<span type="ref-block" n="1124 r_SAS-PS'55#133,09_r"/>vaśādvibhaktipariṇāmo bhavatīti <hi ana="q1">'</hi>viṣayasya<hi ana="q2">'</hi> ityabhisambadhyate <hi ana="q1">'</hi>dravyeṣu<hi ana="q2">'</hi>iti bahuvacana</p><p n="a_301" rend="justify"><span type="ref-block" n="1125 r_SAS-PS'55#134,01_r"/>nirdeśaḥ sarveṣāṃ jīvadharmādharmākālākāśapudgalānāṃ saṃgrahārthaḥ tadviśeṣaṇārthaṃ <hi ana="q1">'</hi>asarvaparyāya<hi ana="q2">'</hi> <span type="ref-block" n="1126 r_SAS-PS'55#134,02_r"/>grahaṇam tāni dravyāṇi matiśrutayorviṣayabhāvamāpadyamānāni katipayaireva paryāyairviṣaya<span type="ref-block" n="1127 r_SAS-PS'55#134,03_r"/>bhāvamāskandanti na sarvaparyāyairanantairapīti atrāha dharmāstikāyādīnyatīndriyāṇi <span type="ref-block" n="1128 r_SAS-PS'55#134,04_r"/>teṣu matijñānaṃ na pravartate ataḥ sarvadravyeṣu matijñānaṃ vartata ityayuktam naiṣa doṣaḥ ani<span type="ref-block" n="1129 r_SAS-PS'55#134,05_r"/>ndriyākhyaṃ karaṇamasti tadālambano noindriyāvaraṇakṣayopaśamalabdhipūrvaka upayogo'vagrahā<span type="ref-block" n="1130 r_SAS-PS'55#134,06_r"/>dirūpaḥ prāgevopajāyate tatastatpūrvaṃ śrutajñānaṃ tadviṣayeṣu svayogyeṣu vyāpriyate </p><p n="a_302" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1131 r_SAS-PS'55#134,07_r"/>atha matiśrutayoranantaranirdeśārhasyāvadheḥ ko viṣayanibandha ityata āha </p><p n="a_304" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1133 r_SAS-PS'55#134,09_r"/><hi ana="q1">'</hi>viṣayanibandhaḥ<hi ana="q2">'</hi> ityanuvartate <hi ana="q1">'</hi>rūpiṣu<hi ana="q2">'</hi> ityanena pudgalāḥ pudgaladravyasambandhāśca <span type="ref-block" n="1134 r_SAS-PS'55#134,10_r"/>jīvāḥ parigṛhyante rūpiṣvevāvadherviṣayanibandho nārūpiṣviti niyamaḥ kriyate rūpiṣvapi <span type="ref-block" n="1135 r_SAS-PS'55#134,11_r"/>bhavanna sarvaparyāyeṣu svayogyeṣvevetyavadhāraṇārthamasarvaparyāyeṣvityabhisambadhyate </p><p n="a_305" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1136 r_SAS-PS'55#135,01_r"/>atha tadanantaranirdeśabhājo manaḥparyayasya ko viṣayanibandha ityata āha </p><p n="a_307" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1138 r_SAS-PS'55#135,03_r"/>yadetadrūpi dravyaṃ sarvāvadhijñānaviṣayatvena samarthitaṃ tasyānantabhāgīkṛtasyaikasmi<span type="ref-block" n="1139 r_SAS-PS'55#135,04_r"/>nbhāge manaḥparyayaḥ pravartate </p><p n="a_308" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1140 r_SAS-PS'55#135,05_r"/>athānte yannirdiṣṭaṃ kevalajñānaṃ tasya ko viṣayanibandha ityata āha </p><p n="a_310" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1142 r_SAS-PS'55#135,07_r"/>dravyāṇi ca paryāyāśca dravyaparyāyā iti itaretarayogalakṣaṇo dvandvaḥ tadviśeṣaṇaṃ <span type="ref-block" n="1143 r_SAS-PS'55#135,08_r"/><hi ana="q1">'</hi>sarva<hi ana="q2">'</hi> grahaṇaṃ pratyekamabhisambadhyate sarveṣu dravyeṣu sarveṣu paryāyeṣviti jīvadravyāṇi tāva<span type="ref-block" n="1144 r_SAS-PS'55#135,09_r"/>danantānantāni pudgaladravyāṇi ca tato'pyanantānantāni aṇuskandhabhedabhinnāni dharmā<span type="ref-block" n="1145 r_SAS-PS'55#135,10_r"/>dharmākāśāni trīṇi kālaścāsaṃkhyeyasteṣāṃ paryāyāśca trikālabhuvaḥ pratyekamanantānantāsteṣu <span type="ref-block" n="1146 r_SAS-PS'55#135,11_r"/>dravyaṃ paryāyajātaṃ vā na kiñcitkevalajñānasya viṣayabhāvamatikrāntamasti aparimita<span type="ref-block" n="1147 r_SAS-PS'55#135,12_r"/>māhātmyaṃ hi taditi jñāpanārthaṃ <hi ana="q1">'</hi>sarvadravyaparyāyeṣu<hi ana="q2">'</hi>ityucyate </p><p n="a_311" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1148 r_SAS-PS'55#136,01_r"/>āha viṣayanibandho'vadhṛto matyādīnām idaṃ tu na nirjñātamekasminnātmani svani<span type="ref-block" n="1149 r_SAS-PS'55#136,02_r"/>mittasannidhānopajanitavṛttīni jñānāni yaugapadyena kati bhavantītyucyate </p><p n="a_313" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1151 r_SAS-PS'55#136,04_r"/>ekaśabdaḥ saṃkhyāvācī ādiśabdo'vayavavacanaḥ eka ādiryeṣāṃ tāni imānyekā<span type="ref-block" n="1152 r_SAS-PS'55#136,05_r"/>dini bhājyāni vibhaktavyāni yaugapadyenaikasminnātmani ā kutaḥ ā caturbhyaḥ <span type="ref-block" n="1153 r_SAS-PS'55#136,06_r"/>tadyathāekaṃ tāvatkevalajñānaṃ na tena sahānyāni kṣāyopaśamikāni yugapadavatiṣṭhante <span type="ref-block" n="1154 r_SAS-PS'55#136,07_r"/>dve matiśrute trīṇi matiśrutāvadhijñānāni matiśrutamanaḥparyayajñānāni vā catvāri <span type="ref-block" n="1155 r_SAS-PS'55#136,08_r"/>matiśrutāvadhimanaḥparyayajñānāni na pañca santi kevalasyāsahāyatvāt </p><p n="a_314" rend="justify"><span type="ref-block" n="1156 r_SAS-PS'55#137,01_r"/>atha yathoktāni matyādīni jñānavyapadeśameva labhante utānyathāpītyata āha </p><p n="a_316" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1158 r_SAS-PS'55#137,03_r"/>viparyayo mithyetyarthaḥ kutaḥ samyagadhikārāt <hi ana="q1">'</hi>ca<hi ana="q2">'</hi>śabdaḥ samuccayārthaḥ viparyayaśca <span type="ref-block" n="1159 r_SAS-PS'55#137,04_r"/>samyakceti kutaḥ punareṣāṃ viparyayaḥ mithyādarśanena sahaikārthasamavāyāt sarajaska</p><p n="a_317" rend="justify"><span type="ref-block" n="1160 r_SAS-PS'55#138,01_r"/>kaṭukālābugatadugdhavat nanu ca tatrādhāradoṣād dugdhasya rasaviparyayo bhavati na ca <span type="ref-block" n="1161 r_SAS-PS'55#138,02_r"/>tathā matyajñānādīnāṃ viṣayagrahaṇe viparyayaḥ tathā hi samyagdṛṣṭiryathā cakṣurādibhī rūpādī<span type="ref-block" n="1162 r_SAS-PS'55#138,03_r"/>nupalabhate tathā mithyādṛṣṭirapi matyajñānena yathā ca samyagdṛṣṭiḥ śrutena rūpādīn <span type="ref-block" n="1163 r_SAS-PS'55#138,04_r"/>jānāti nirūpayati ca tathā mithyādṛṣṭirapi śrutājñānena yathā cāvadhijñānena samyagdṛṣṭiḥ <span type="ref-block" n="1164 r_SAS-PS'55#138,05_r"/>rūpiṇo'rthānavagacchati tathā mithyādṛṣṭirvibhaṅgajñāneneti atrocyate </p><p n="a_319" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1166 r_SAS-PS'55#138,07_r"/>sadvidyamānamasadavidyamānamityarthaḥ tayoraviśeṣeṇa yadṛcchayā upalabdherviparyayo <span type="ref-block" n="1167 r_SAS-PS'55#138,08_r"/>bhavati kadācidrūpādi sadapyasaditi pratipadyate asadapi saditi kadācitsatsadeva <span type="ref-block" n="1168 r_SAS-PS'55#138,09_r"/>asadapyasadeveti mithyādarśanodayādadhyavasyati yathā pittodayākulitabuddhirmātaraṃ bhāryeti <span type="ref-block" n="1169 r_SAS-PS'55#138,10_r"/>bhāryāmapi māteti manyate yadṛcchayā yadāpi mātaraṃ mātaiveti bhāryāmapi bhāryaiveti ca </p><p n="a_320" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1170 r_SAS-PS'55#139,01_r"/>tadāpi na tatsamyagjñānam evaṃ matyādīnāmapi rūpādiṣu viparyayo veditavyaḥ tathā hi <span type="ref-block" n="1171 r_SAS-PS'55#139,02_r"/>kaścinmithyādarśanapariṇāma ātmanyavasthito rūpādyupalabdhau satyāmapi kāraṇaviparyāsaṃ <span type="ref-block" n="1172 r_SAS-PS'55#139,03_r"/>bhedābhedaviparyāsaṃ svarūpaviparyāsaṃ ca janayati kāraṇaviparyāsastāvat rūpādīnāmekaṃ <span type="ref-block" n="1173 r_SAS-PS'55#139,04_r"/>kāraṇamamūrttaṃ nityamiti kecitkalpayanti apare pṛthivyādijātibhinnāḥ paramāṇavaścatu <span type="ref-block" n="1174 r_SAS-PS'55#139,05_r"/>stridvyekaguṇāstulyajātīyānāṃ kāryāṇābhārambhakā iti anye varṇayanti pṛthivyā <span type="ref-block" n="1175 r_SAS-PS'55#139,06_r"/>dīni catvāri bhūtāni bhautikadharmā varṇagandharasasparśāḥ eteṣāṃ samudāyo rūpaparamāṇuraṣṭaka <span type="ref-block" n="1176 r_SAS-PS'55#139,07_r"/>ityādi itare varṇayanti pṛthivyaptejovāyavaḥ kāṭhinyādidravatvādyuṣṇatvādīraṇa<span type="ref-block" n="1177 r_SAS-PS'55#139,08_r"/>tvādiguṇā jātibhinnāḥ paramāṇavaḥ kāryasyārambhakāḥ bhedābhedaviparyāsaḥ kāraṇātkārya<span type="ref-block" n="1178 r_SAS-PS'55#139,09_r"/>marthāntarabhūtameveti anarthāntarabhūtameveti ca parikalpanā svarūpaviparyāso rūpādayo <span type="ref-block" n="1179 r_SAS-PS'55#139,10_r"/>nirvikalpāḥ santi na santyeva vā tadākārapariṇataṃ vijñānameva na ca tadālambanaṃ <span type="ref-block" n="1180 r_SAS-PS'55#139,11_r"/>vastu bāhyamiti evamanyānapi parikalpanābhedān dṛṣṭeṣṭaviruddhānmithyādarśanodayātkalpa</p><p n="a_321" rend="justify"><span type="ref-block" n="1181 r_SAS-PS'55#140,01_r"/>yanti tatra ca śraddhānamutpādayanti tatastanmatyajñānaṃ śrutājñānaṃ vibhaṃgajñānaṃ ca bhavati <span type="ref-block" n="1182 r_SAS-PS'55#140,02_r"/>samyagdarśanaṃ punastattvārthādhigame śraddhānamutpādayati tatastanmatijñānaṃ śrutajñānamavadhi<span type="ref-block" n="1183 r_SAS-PS'55#140,03_r"/>jñānaṃ ca bhavati </p><p n="a_322" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1184 r_SAS-PS'55#140,04_r"/>āha pramāṇaṃ dviprakāraṃ varṇitam pramāṇaikadeśāśca nayāstadanantaroddeśabhājo nirde<span type="ref-block" n="1185 r_SAS-PS'55#140,05_r"/>ṣṭavyā ityata āha </p><p n="a_324" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1187 r_SAS-PS'55#140,07_r"/>eteṣāṃ sāmānyaviśeṣalakṣaṇaṃ vaktavyam sāmānyalakṣaṇaṃ tāvadvastunyanekāntātmanya<span type="ref-block" n="1188 r_SAS-PS'55#140,08_r"/>virodhena hetvarpaṇātsādhyaviśeṣasya yāthātmyaprāpaṇapravaṇaḥ prayogo nayaḥ sa dvedhā dravyā<span type="ref-block" n="1189 r_SAS-PS'55#140,09_r"/>rthikaḥ paryāyārthikaśceti dravyaṃ sāmānyamutsargaḥ anuvṛttirityarthaḥ tadviṣayo dravyārthikaḥ </p><p n="a_325" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1190 r_SAS-PS'55#141,01_r"/>paryāyo viśeṣo'pavādo vyāvṛttirityarthaḥ tadviṣayaḥ paryāyārthikaḥ tayorbhedā naigamādayaḥ <span type="ref-block" n="1191 r_SAS-PS'55#141,02_r"/>teṣāṃ viśeṣalakṣaṇamucyate anabhinirvṛttārthasaṃkalpamātragrāhīṃ naigamaḥ kañcitpuruṣaṃ <span type="ref-block" n="1192 r_SAS-PS'55#141,03_r"/>parigṛhītaparaśuṃ gacchantamavalokya kaścitpṛcchati kimarthaṃ bhavāngacchatīti sa āha <span type="ref-block" n="1193 r_SAS-PS'55#141,04_r"/>prasthamānetumiti nāsau tadā prasthaparyāyaḥ sannihitaḥ tadabhinirvṛttaye saṃkalpamātre <span type="ref-block" n="1194 r_SAS-PS'55#141,05_r"/>prasthavyavahāraḥ tathā edhodakādyāharaṇe vyāpriyamāṇaṃ kaścitpṛcchati kiṃ karoti bhavā<span type="ref-block" n="1195 r_SAS-PS'55#141,06_r"/>niti sa āha odanaṃ pacāmīti na tadaudanaparyāyaḥ sannihitaḥ tadarthe vyāpāre sa prayujyate <span type="ref-block" n="1196 r_SAS-PS'55#141,07_r"/>evaṃprakāro lokasaṃvyavahāraḥ anabhinirvṛttārthasaṅkalpamātraviṣayo naigamasya gocaraḥ </p><p n="a_326" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1197 r_SAS-PS'55#141,08_r"/>svajātyavirodhenaikadhyamupānīya paryāyānākrāntabhedānaviśeṣeṇa samastagrahaṇā<span type="ref-block" n="1198 r_SAS-PS'55#141,09_r"/>tsaṃgrahaḥ sat dravyaṃ ghaṭa ityādi sadityukte saditi vāgvijñānānupravṛttiliṅgānumita<span type="ref-block" n="1199 r_SAS-PS'55#141,10_r"/>sattādhārabhūtānāmaviśeṣeṇa sarveṣāṃ saṃgrahaḥ dravyamityukte'pi dravati gacchati tāṃstānparyā<span type="ref-block" n="1200 r_SAS-PS'55#141,11_r"/>yānityupalakṣitānāṃ jīvājīvatadbhedaprabhedānāṃ saṃgrahaḥ tathā ghaṭa ityukte'pi ghaṭa</p><p n="a_327" rend="justify"><span type="ref-block" n="1201 r_SAS-PS'55#142,01_r"/>bddhyabhidhānānugamaliṅgānumitasakalārthasaṃgrahaḥ evaṃprakāro'nyo'pi saṃgrahanayasya viṣayaḥ </p><p n="a_328" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1202 r_SAS-PS'55#142,02_r"/>saṃgrahanayākṣiptānāmarthānāṃ vidhipūrvakamavaharaṇaṃ vyavahāraḥ ko vidhiḥ yaḥ <span type="ref-block" n="1203 r_SAS-PS'55#142,03_r"/>saṃgrahagṛhīto'rthastadānupūrveṇaiva vyavahāraḥ pravartata ityayaṃ vidhiḥ tadyathā sarvasaṃgraheṇa <span type="ref-block" n="1204 r_SAS-PS'55#142,04_r"/>yatsattvaṃ gṛhītaṃ taccānapekṣitaviśeṣaṃ nālaṃ saṃvyavahārāyeti vyavahāranaya āśrīyate <span type="ref-block" n="1205 r_SAS-PS'55#142,05_r"/>yatsattad dravyaṃ guṇo veti dravyeṇāpi saṃgrahākṣiptena jīvājīvaviśeṣānapekṣeṇa na śakyaḥ <span type="ref-block" n="1206 r_SAS-PS'55#142,06_r"/>saṃvyavahāra iti jīvadravyamajīvadravyamiti vā vyavahāra āśrīyate jīvājīvāvapi ca <span type="ref-block" n="1207 r_SAS-PS'55#142,07_r"/>saṃgrahākṣiptau nālaṃ saṃvyavahārāyeti pratyekaṃ devanārakādirghaṭādiśca vyavahāreṇāśrīyate <span type="ref-block" n="1208 r_SAS-PS'55#142,08_r"/>evamayaṃ nayastāvadvartate yāvatpunarnāsti vibhāgaḥ </p><p n="a_329" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1209 r_SAS-PS'55#142,09_r"/>ṛjuṃ praguṇaṃ sūtrayati tantrayatīti ṛjusūtraḥ pūrvāparāṃstrikālaviṣayānatiśayya <span type="ref-block" n="1210 r_SAS-PS'55#142,10_r"/>vartamānakālaviṣayānādatte atītānāgatayorvinaṣṭānutpannatvena vyavahārābhāvāt tacca </p><p n="a_330" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1211 r_SAS-PS'55#143,01_r"/>vartamānaṃ samayamātram tadviṣayaparyāyamātragrāhyamayamṛjusūtraḥ nanu saṃvyavahāralopaprasaṅga <span type="ref-block" n="1212 r_SAS-PS'55#143,02_r"/>iti ced na asya nayasya viṣayamātrapradarśanaṃ kriyate sarvanayasamūhasādhyo hi <span type="ref-block" n="1213 r_SAS-PS'55#143,03_r"/>lokasaṃvyavahāraḥ </p><p n="a_331" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1214 r_SAS-PS'55#143,04_r"/>liṅgasaṃkhyāsādhanādivyabhicāranivṛttiparaḥ śabdanayaḥ tatra liṅgavyabhicāraḥ <span type="ref-block" n="1215 r_SAS-PS'55#143,05_r"/>puṣyastārakā nakṣatramiti saṃkhyāvyabhicāraḥ jalamāpaḥ varṣā ṛtuḥ āmrā vanam <span type="ref-block" n="1216 r_SAS-PS'55#143,06_r"/>varaṇā nagaramiti sādhanavyabhicāraḥ senā parvatamadhivasati puruṣavyabhicāraḥ ehi <span type="ref-block" n="1217 r_SAS-PS'55#143,07_r"/>manye rathena yāsyasi na hi yāsyasi yātaste piteti kālavyabhicāraḥ viśvadṛśvā'sya <span type="ref-block" n="1218 r_SAS-PS'55#143,08_r"/>putro janitā bhāvi kṛtyamāsīditi upagrahavyabhicāraḥ santiṣṭhate pratiṣṭhate vira</p><p n="a_332" rend="justify"><span type="ref-block" n="1219 r_SAS-PS'55#144,01_r"/>matyuparamatīti evamprakāraṃ vyavahāramanyāyyaṃ manyate anyārthasyānyārthena sambandhā<span type="ref-block" n="1220 r_SAS-PS'55#144,02_r"/>bhāvāt lokasamayavirodha iti cet virudhyatām tattvamiha mīmāṃsyate na bhaiṣa<span type="ref-block" n="1221 r_SAS-PS'55#144,03_r"/>jyamāturecchānuvarti </p><p n="a_333" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1222 r_SAS-PS'55#144,04_r"/>nānārthasamabhirohaṇātsamabhirūḍhaḥ yato nānārthānsamatītyaikamarthamābhimukhyena rūḍhaḥ<span type="ref-block" n="1223 r_SAS-PS'55#144,05_r"/>samabhirūḍhaḥ gaurityayaṃ śabdo vāgādiṣvartheṣu vartamānaḥ paśāvabhirūḍhaḥ athavā artha<span type="ref-block" n="1224 r_SAS-PS'55#144,06_r"/>gatyarthaḥ śabdaprayogaḥ tatraikasyārthasyaikena gatārthatvātparyāyaśabdaprayogo'narthakaḥ śabda<span type="ref-block" n="1225 r_SAS-PS'55#144,07_r"/>bhedaścedasti arthabhedenāpyavaśyaṃ bhavitavyamiti nānārthasamabhirohaṇātsamabhirūḍhaḥ inda<span type="ref-block" n="1226 r_SAS-PS'55#144,08_r"/>nādindraḥ śakanācchakraḥ pūrdāraṇāt purandara ityevaṃ sarvatra athavā yo yatrābhirūḍhaḥ sa tatra <span type="ref-block" n="1227 r_SAS-PS'55#144,09_r"/>sametyābhimukhyenārohaṇātsamabhirūḍhaḥ yathā kva bhavānāste ātmanīti kutaḥ </p><p n="a_334" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1228 r_SAS-PS'55#145,01_r"/>vastvantare vṛttyabhāvāt yadyanyasyānyatra vṛttiḥ syāt jñānādīnāṃ rūpādīnāṃ cākāśe <span type="ref-block" n="1229 r_SAS-PS'55#145,02_r"/>vṛttiḥ syāt </p><p n="a_335" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1230 r_SAS-PS'55#145,03_r"/>yenātmanā bhūtastenaivādhyavasāyayatīti evambhūtaḥ svābhipretakriyāpariṇatikṣaṇe eva <span type="ref-block" n="1231 r_SAS-PS'55#145,04_r"/>sa śabdo yukto nānyadeti yadaivendati tadaivendro nābhiṣecako na pūjaka iti yadaiva gacchati <span type="ref-block" n="1232 r_SAS-PS'55#145,05_r"/>tadaiva gaurna sthito na śayita iti athavā yenātmanā yena jñānena bhūtaḥ pariṇatastenaivādhya<span type="ref-block" n="1233 r_SAS-PS'55#145,06_r"/>vasāyayati yathendrāgnijñānapariṇata ātmaivendro'gniśceti </p><p n="a_336" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1234 r_SAS-PS'55#145,07_r"/>uktā naigamādayo nayāḥ uttarottarasūkṣmaviṣayatvādeṣāṃ kramaḥ pūrvapūrvahetukatvācca <span type="ref-block" n="1235 r_SAS-PS'55#145,08_r"/>evamete nayāḥ pūrvapūrvaviruddhamahāviṣayā uttarottarānukūlālpaviṣayā dravyasyānantaśavateḥ prati<span type="ref-block" n="1236 r_SAS-PS'55#145,09_r"/>śakti vibhidyamānā bahuvikalpā jāyante ta ete guṇapradhānatayā parasparatantrāḥ samya<span type="ref-block" n="1237 r_SAS-PS'55#145,10_r"/>gdarśanahetavaḥ puruṣārthakriyāsādhanasāmarthyāttantvādaya iva yathopāyaṃ viniveśyamānāḥ paṭādi<span type="ref-block" n="1238 r_SAS-PS'55#145,11_r"/>saṃjñāḥ svatantrāścāsamarthāḥ tantvādaya iveti viṣama upanyāsaḥ tantvādayo nirapekṣā </p><p n="a_337" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1239 r_SAS-PS'55#146,01_r"/>api kāñcidarthamātrāṃ janayanti bhavati hi kaścitpratyekaṃ tantustvaktrāṇe samarthaḥ <span type="ref-block" n="1240 r_SAS-PS'55#146,02_r"/>ekaśca balvajo bandhane samarthaḥ ime punarnayā nirapekṣāḥ santo na kāñcidapi samyagdarśana<span type="ref-block" n="1241 r_SAS-PS'55#146,03_r"/>mātrāṃ prādurbhāvayantīti naiṣa doṣaḥ abhihitānavabodhāt abhihitamarthamanavabudhya <span type="ref-block" n="1242 r_SAS-PS'55#146,04_r"/>pareṇedamupālabhyate etaduktaṃ nirapekṣeṣu tantvādiṣu paṭādikāryaṃ nāstīti yattu teno<span type="ref-block" n="1243 r_SAS-PS'55#146,05_r"/>padarśitaṃ na tatpaṭādikāryam kiṃ tarhi kevalaṃ tantvādikāryam tantvādikāryamapi tantvādya<span type="ref-block" n="1244 r_SAS-PS'55#146,06_r"/>vayaveṣu nirapekṣeṣu nāstyeva ityasmatpakṣasiddhireva atha tantvādiṣu paṭādikāryaṃ śaktyapekṣayā <span type="ref-block" n="1245 r_SAS-PS'55#146,07_r"/>astītyucyate nayeṣvapi nirapekṣeṣu buddhyabhidhānarūpeṣu kāraṇavaśātsamyagdarśanahetutvavi<span type="ref-block" n="1246 r_SAS-PS'55#146,08_r"/>pariṇatisadbhāvāt śaktyā''tmanā'stitvam iti sāmyam evopanyāsasya </p><p ana="trailer" n="a_338" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1247 r_SAS-PS'55#146,09_r"/>iti tattvārthavṛttau sarvārthasiddhisaṃjñāyāṃ prathamo'dhyāyaḥ </p></div><div n="2"><p ana="head" n="a_339" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1248 r_SAS-PS'55#149,01_r"/>atha dvitīyo'dhyāyaḥ </p><p n="a_340" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1249 r_SAS-PS'55#149,02_r"/>āha samyagdarśanasya viṣayabhāvenopadiṣṭeṣu jīvādiṣvādāvupanyastasya jīvasya <span type="ref-block" n="1250 r_SAS-PS'55#149,03_r"/>kiṃ svatattvamityucyate </p><p n="a_342" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1252 r_SAS-PS'55#149,05_r"/>ātmani karmaṇaḥ svaśavateḥ kāraṇavaśādanudbhūtirupaśamaḥ yathā katakādi<span type="ref-block" n="1253 r_SAS-PS'55#149,06_r"/>dravyasambandhādambhasi paṅkasya upaśamaḥ kṣaya ātyantikī nivṛttiḥ yathā tasminnevā<span type="ref-block" n="1254 r_SAS-PS'55#149,07_r"/>mbhasi śucibhājanāntarasaṃkrānte paṅkasyātyantābhāvaḥ ubhayātmako miśraḥ yathā tasmi<span type="ref-block" n="1255 r_SAS-PS'55#149,08_r"/>nnevāmbhasi katakādidravyasambandhātpaṅkasya kṣīṇākṣīṇavṛttiḥ dravyādinimittavaśātkarmaṇāṃ <span type="ref-block" n="1256 r_SAS-PS'55#149,09_r"/>phalaprāptirudayaḥ dravyātmalābhamātrahetukaḥ pariṇāmaḥ upaśamaḥ prayojanamasyetyaupaśa<span type="ref-block" n="1257 r_SAS-PS'55#149,10_r"/>mikaḥ evaṃ kṣāyikaḥ kṣāyopaśamikaḥ audayikaḥ pāriṇāmikaśca ta ete pañca bhāvā <span type="ref-block" n="1258 r_SAS-PS'55#149,11_r"/>asādhāraṇā jīvasya svatattvamityucyante </p><p n="a_343" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1259 r_SAS-PS'55#150,01_r"/>samyagdarśanasya prakṛtatvāttasya triṣu vikalpeṣu aupaśamikamādau labhyata iti <span type="ref-block" n="1260 r_SAS-PS'55#150,02_r"/>tasyādau grahaṇaṃ kriyate tadanantaraṃ kṣāyikagrahaṇam tasya pratiyogitvāt saṃsāryapekṣayā <span type="ref-block" n="1261 r_SAS-PS'55#150,03_r"/>dravyatastato'saṃkhyeyaguṇatvācca tata uttaraṃ miśragrahaṇam tadubhayātmakatvāttato'saṃkhyeya<span type="ref-block" n="1262 r_SAS-PS'55#150,04_r"/>guṇatvācca teṣāṃ sarveṣāmanantaguṇatvād audayikapāriṇāmikagrahaṇamante kriyate atra <span type="ref-block" n="1263 r_SAS-PS'55#150,05_r"/>dvandvanirdeśaḥ kartavyaḥ aupaśamikakṣāyikamiśraudayikapāriṇāmikā iti tathā sati dviḥ <span type="ref-block" n="1264 r_SAS-PS'55#150,06_r"/><hi ana="q1">'</hi>ca<hi ana="q2">'</hi> śabdo na kartavyo bhavati naivaṃ śaṅkyam anyaguṇāpekṣayā miśra iti pratīyeta <span type="ref-block" n="1265 r_SAS-PS'55#150,07_r"/>vākye punaḥ sati <hi ana="q1">'</hi>ca<hi ana="q2">'</hi>śabdena prakṛtobhayānukarṣaḥ kṛto bhavati tarhi kṣāyopaśamikagrahaṇameva <span type="ref-block" n="1266 r_SAS-PS'55#150,08_r"/>kartavyamiti cet na gauravāt miśragrahaṇaṃ madhye kriyate ubhayāpekṣārtham bhavyasya <span type="ref-block" n="1267 r_SAS-PS'55#150,09_r"/>aupaśamikakṣāyikau bhāvau miśraḥ punarabhavyasyāpi bhavati audayikapāriṇāmikābhyāṃ <span type="ref-block" n="1268 r_SAS-PS'55#150,10_r"/>saha bhavyasyāpīti bhāvāpekṣayā talliṅgasaṃkhyāprasaṅgaḥ svatattvasyeti cet na upā<span type="ref-block" n="1269 r_SAS-PS'55#150,11_r"/>ttaliṅgasaṃkhyatvāt tadbhāvastattvam svaṃ tattvaṃ svatattvamiti </p><p n="a_344" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1270 r_SAS-PS'55#151,01_r"/>atrāha tasyaikasyātmano ye bhāvā aupaśamikādayaste kiṃ bhedavanta utābhedā iti <span type="ref-block" n="1271 r_SAS-PS'55#151,02_r"/>atrocyate bhedavantaḥ yadyevaṃ bhedā ucyantāmityata āha </p><p n="a_346" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1273 r_SAS-PS'55#151,04_r"/>dvyādīnāṃ saṃkhyāśabdānāṃ kṛtadvandvānāṃ bhedaśabdena saha svapadārthe'nyapadārthe vā vṛtti<span type="ref-block" n="1274 r_SAS-PS'55#151,05_r"/>rveditavyā dvau ca nava ca aṣṭādaśa ca ekaviṃśatiśca trayaśca dvinavāṣṭādaśaikaviṃśatitrayaḥ <span type="ref-block" n="1275 r_SAS-PS'55#151,06_r"/>te ca te bhedāśca ta eva bhedā yeṣāmiti vā vṛttirdvinavāṣṭādaśaikaviṃśatitribhedā iti <span type="ref-block" n="1276 r_SAS-PS'55#151,07_r"/>yadā svapadārthe vṛttistadā aupaśamikādīnāṃ bhāvānāṃ dvinavāṣṭādaśaikaviṃśatiṃtrayo bhedā <span type="ref-block" n="1277 r_SAS-PS'55#151,08_r"/>ityabhisambandhaḥ kriyate arthavaśādvibhaktipariṇāma iti yadā'nyapadārthe vṛttistadā </p><p n="a_347" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1278 r_SAS-PS'55#152,01_r"/>nirdiṣṭavibhaktyantā evābhisambandhyante aupaśamikādayo bhāvā dvinavāṣṭādaśaikaviṃśati<span type="ref-block" n="1279 r_SAS-PS'55#152,02_r"/>tribhedā iti <hi ana="q1">'</hi>yathākrama<hi ana="q2">'</hi>vacanaṃ yathāsaṃkhyapratipattyartham aupaśamiko dvibhedaḥ kṣāyiko <span type="ref-block" n="1280 r_SAS-PS'55#152,03_r"/>navabhedaḥ miśro'ṣṭādaśabhedaḥ audayika ekaviṃśatibhedaḥ pāriṇāmikastribheda iti </p><p n="a_348" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1281 r_SAS-PS'55#152,04_r"/>yadyevamaupaśamikasya kau dvau bhedāvityata āha </p><p n="a_350" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1283 r_SAS-PS'55#152,06_r"/>vyākhyātalakṣaṇe samyaktvacāritre aupaśamikatvaṃ kathamiti ceducyate cāritra<span type="ref-block" n="1284 r_SAS-PS'55#152,07_r"/>moho dvividhaḥ kaṣāyavedanīyo nokaṣāyavedanīyaśceti tatra kaṣāyavedanīyasya bhedā ana<span type="ref-block" n="1285 r_SAS-PS'55#152,08_r"/>ntānubandhinaḥ krodhamānamāyālobhāścatvāraḥ darśanamohasya trayo bhedāḥ samyaktvaṃ mithyātvaṃ <span type="ref-block" n="1286 r_SAS-PS'55#152,09_r"/>samyagmithyātvamiti āsāṃ saptānāṃ prakṛtīnāmupaśamādaupaśamikaṃ samyaktvam </p><p n="a_351" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1287 r_SAS-PS'55#152,10_r"/>anādimithyādṛṣṭerbhavyasya karmodayāpāditakāluṣye sati kutastadupaśamaḥ kāla<span type="ref-block" n="1288 r_SAS-PS'55#152,11_r"/>labdhyādinimittatvāt tatra kālalabdhistāvat karmāviṣṭa ātmā bhavyaḥ kāle'rddhapudgala<span type="ref-block" n="1289 r_SAS-PS'55#152,12_r"/>parivarttanākhye'vaśiṣṭe prathamasamyaktvagrahaṇasya yogyo bhavati nādhike iti iyamekā </p><p n="a_352" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1290 r_SAS-PS'55#153,01_r"/>kālalabdhiḥ aparā karmasthitikā kālalabdhiḥ utkṛṣṭasthitikeṣu karmasu jaghanyasthiti<span type="ref-block" n="1291 r_SAS-PS'55#153,02_r"/>keṣu ca prathamasamyaktvalābho na bhavati kva tarhi bhavati antaḥkoṭīkoṭīsāgaropama<span type="ref-block" n="1292 r_SAS-PS'55#153,03_r"/>sthitikeṣu karmasu bandhamāpadyamāneṣu viśuddhapariṇāmavaśātsatkarmasu ca tataḥ saṃkhyeyasāgaropa<span type="ref-block" n="1293 r_SAS-PS'55#153,04_r"/>masahasronāyāmantaḥkoṭīkoṭīsāgaropamasthitau sthāpiteṣu prathamasamyaktvayogyo bhavati <span type="ref-block" n="1294 r_SAS-PS'55#153,05_r"/>aparā kālalabdhirbhavāpekṣayā bhavyaḥ pañcendriyaḥ saṃjñī paryāptakaḥ sarvaviśuddhaḥ prathamasamya<span type="ref-block" n="1295 r_SAS-PS'55#153,06_r"/>ktvamutpādayati <hi ana="q1">'</hi>ādi<hi ana="q2">'</hi>śabdena jātismaraṇādiḥ parigṛhyate </p><p n="a_353" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1296 r_SAS-PS'55#153,07_r"/>kṛtsnasya mohanīyasyopaśamādaupaśamikaṃ cāritram tatra samyaktvasyādau vacanaṃ <span type="ref-block" n="1297 r_SAS-PS'55#153,08_r"/>tatpūrvakatvāccāritrasya </p><p n="a_354" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1298 r_SAS-PS'55#154,01_r"/>yaḥ kṣāyiko bhāvo navavidha uddiṣṭastasya bhedasvarūpapratipādanārthamāha </p><p n="a_356" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1300 r_SAS-PS'55#154,03_r"/><hi ana="q1">'</hi>ca<hi ana="q2">'</hi>śabdaḥ samyaktvacāritrānukarṣaṇārthaḥ jñānāvaraṇasyātyantakṣayātkevala<span type="ref-block" n="1301 r_SAS-PS'55#154,04_r"/>jñānaṃ kṣāyikaṃ tathā kevaladarśanam dānāntarāyasyātyantakṣayādanantaprāṇigaṇānugrahakaraṃ <span type="ref-block" n="1302 r_SAS-PS'55#154,05_r"/>kṣāyikamabhayadānam lābhāntarāyasyāśeṣasya nirāsāt parityaktakavalāhārakriyāṇāṃ <span type="ref-block" n="1303 r_SAS-PS'55#154,06_r"/>kevalināṃ yataḥ śarīrabalādhānahetavo'nyamanujāsādhāraṇāḥ paramaśubhāḥ sūkṣmāḥ anantāḥ prati<span type="ref-block" n="1304 r_SAS-PS'55#154,07_r"/>samayaṃ pudgalāḥ sambandhamupayānti sa kṣāyiko lābhaḥ kṛtsnasya bhogāntarāyasya tiro<span type="ref-block" n="1305 r_SAS-PS'55#154,08_r"/>bhāvādāvirbhūto'tiśayavānananto bhogaḥ kṣāyikaḥ yataḥ kusumavṛṣṭyādayo viśeṣāḥ prādu<span type="ref-block" n="1306 r_SAS-PS'55#154,09_r"/>rbhavanti niravaśeṣasyopabhogāntarāyasya pralayātprādurbhūto'nanta upabhogaḥ kṣāyikaḥ yataḥ <span type="ref-block" n="1307 r_SAS-PS'55#154,10_r"/>siṃhāsanacāmaracchatratrayādayo vibhūtayaḥ vīryāntarāyasya karmaṇo'tyantakṣayādāvirbhūtama<span type="ref-block" n="1308 r_SAS-PS'55#154,11_r"/>nantavīryaṃ kṣāyikam pūrvoktānāṃ saptānāṃ prakṛtīnāmatyantakṣayātkṣāyikaṃ samyaktvam </p><p n="a_357" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1309 r_SAS-PS'55#155,01_r"/>cāritramapi tathā yadi kṣāyikadānādibhāvakṛtamabhayadānādi siddheṣvapi tatprasaṅgaḥ <span type="ref-block" n="1310 r_SAS-PS'55#155,02_r"/>naiṣa doṣaḥ śarīranāmatīrthakaranāmakarmodayādyapekṣatvāt teṣāṃ tadabhāve tadaprasaṅgaḥ kathaṃ <span type="ref-block" n="1311 r_SAS-PS'55#155,03_r"/>tarhi teṣāṃ siddheṣu vṛttiḥ paramānandāvyābādharūpeṇaiva teṣāṃ tatra vṛttiḥ kevala<span type="ref-block" n="1312 r_SAS-PS'55#155,04_r"/>jñānarūpeṇānantavīryavṛttivat </p><p n="a_358" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1313 r_SAS-PS'55#156,01_r"/>ya uktaḥ kṣāyopaśamiko bhāvo'ṣṭādaśavikalpastadbhedanirūpaṇārthamāha </p><p n="a_360" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1315 r_SAS-PS'55#157,01_r"/>catvāraśca trayaśca trayaśca pañca ca catustritripañca te bhedā yāsāṃ tāścatu<span type="ref-block" n="1316 r_SAS-PS'55#157,02_r"/>stritripañcabhedāḥ yathākramamityanuvartate tenābhisambandhāccaturādibhirjñānādīnyabhisamba<span type="ref-block" n="1317 r_SAS-PS'55#157,03_r"/>dhyante catvāri jñānāni trīṇyajñānāni trīṇi darśanāni pañca labdhaya iti sarva<span type="ref-block" n="1318 r_SAS-PS'55#157,04_r"/>ghātisparddhakānāmudayakṣayātteṣāmeva sadupaśamāddeśaghātisparddhakānāmudaye kṣāyopaśamiko bhāvo <span type="ref-block" n="1319 r_SAS-PS'55#157,05_r"/>bhavati tatra jñānādīnāṃ vṛttiḥ svāvaraṇāntarāyakṣayopaśamād vyākhyātavyā <hi ana="q1">'</hi>samyaktva<hi ana="q2">'</hi><span type="ref-block" n="1320 r_SAS-PS'55#157,06_r"/>grahaṇena vedakasamyaktvaṃ gṛhyate anantānubandhikaṣāyacatuṣṭayasya mithyātvasamyaṅmithyā<span type="ref-block" n="1321 r_SAS-PS'55#157,07_r"/>tvayoścodayakṣayātsadupaśamācca samyaktvasya deśaghātisparddhakasyodaye tattvārthaśraddhānaṃ kṣāyopa<span type="ref-block" n="1322 r_SAS-PS'55#157,08_r"/>śamikaṃ samyaktvam anantānubandhyapratyākhyānapratyākhyānadvādaśakaṣāyodayakṣayātsadupaśa<span type="ref-block" n="1323 r_SAS-PS'55#157,09_r"/>mācca sañjvalanakaṣāyacatuṣṭayānyatamadeśaghātisparddhakodaye nokaṣāyanavakasya yathāsambha<span type="ref-block" n="1324 r_SAS-PS'55#157,10_r"/>vodaye ca nivṛttipariṇāma ātmanaḥ kṣāyopaśamikaṃ cāritram anantānubandhyapratyākhyāna<span type="ref-block" n="1325 r_SAS-PS'55#157,11_r"/>kaṣāyāṣṭakodayakṣayātsadupaśamācca pratyākhyānakaṣāyodaye sañjvalanakaṣāyasya deśaghāti<span type="ref-block" n="1326 r_SAS-PS'55#157,12_r"/>sparddhakodaye nokaṣāyanavakasya yathāsambhavodaye ca viratāviratapariṇāmaḥ kṣāyopaśamikaḥ <span type="ref-block" n="1327 r_SAS-PS'55#157,13_r"/>saṃyamāsaṃyama ityākhyāyate </p><p n="a_361" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1328 r_SAS-PS'55#158,01_r"/>ya ekaviṃśativikalpa audayiko bhāva uddiṣṭastasya bhedasañjñāsaṅkīrtanārthamida<span type="ref-block" n="1329 r_SAS-PS'55#158,02_r"/>mucyate </p><p n="a_363" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1331 r_SAS-PS'55#159,02_r"/>yathākramamityanuvartate tenābhisambandhād gatiścaturbhedā narakagatistiryaggatirmanuṣya<span type="ref-block" n="1332 r_SAS-PS'55#159,03_r"/>gatirdevagatiriti tatra narakagatināmakarmodayānnārako bhāvo bhavatīti narakagatirauda<span type="ref-block" n="1333 r_SAS-PS'55#159,04_r"/>yikī evamitaratrāpi kaṣāyaścaturbhedaḥ krodho māno māyā lobha iti tatra krodhani<span type="ref-block" n="1334 r_SAS-PS'55#159,05_r"/>rvartanasya karmaṇa udayātkrodha audayikaḥ evamitaratrāpi liṅgaṃ tribhedaṃ strīvedaḥ puṃvedo <span type="ref-block" n="1335 r_SAS-PS'55#159,06_r"/>napuṃsakaveda iti strīvedakarmaṇa udayātstrīveda audayikaḥ evamitaratrāpi mithyā<span type="ref-block" n="1336 r_SAS-PS'55#159,07_r"/>darśanamekabhedam mithyādarśanakarmaṇa udayāttattvārthāśraddhānapariṇāmo mithyādarśanamaudayi<span type="ref-block" n="1337 r_SAS-PS'55#159,08_r"/>kam jñānāvaraṇakarmaṇa udayātpadārthānavabodho bhavati tadajñānamaudayikam cāritra<span type="ref-block" n="1338 r_SAS-PS'55#159,09_r"/>mohasya sarvaghātisparddhakasyodayādasaṃyata audayikaḥ karmodayasāmānyāpekṣo'siddha auda<span type="ref-block" n="1339 r_SAS-PS'55#159,10_r"/>yikaḥ leśyā dvividhā dravyaleśyā bhāvaleśyā ceti jīvabhāvādhikārād dravyaleśyā <span type="ref-block" n="1340 r_SAS-PS'55#159,11_r"/>nādhikṛtā bhāvaleśyā kaṣāyodayarañjitā yogapravṛttiriti kṛtvā audayikītyucyate <span type="ref-block" n="1341 r_SAS-PS'55#159,12_r"/>sā ṣaḍvidhākṛṣṇaleśyā nīlaleśyā kāpotaleśyā tejoleśyā padmaleśyā śuklaleśyā ceti </p><p n="a_364" rend="justify"><span type="ref-block" n="1342 r_SAS-PS'55#160,01_r"/>nanu ca upaśāntakaṣāye kṣīṇakaṣāye sayogakevalini ca śuklaleśyā'stītyāgamaḥ <span type="ref-block" n="1343 r_SAS-PS'55#160,02_r"/>tatra kaṣāyānurañjanābhāvādaudayikatvaṃ nopapadyate naiṣa doṣaḥ pūrvabhāvaprajñāpananayā<span type="ref-block" n="1344 r_SAS-PS'55#160,03_r"/>pekṣayā yā'sau yogapravṛttiḥ kaṣāyānurañjitā saivetyupacārādaudayikītyucyate tadabhāvā <span type="ref-block" n="1345 r_SAS-PS'55#160,04_r"/>dayogakevalyaleśya iti niścīyate </p><p n="a_365" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1346 r_SAS-PS'55#160,05_r"/>yaḥ pāriṇāmiko bhāvastribheda uktastadbhedasvarūpapratipādanārthamāha </p><p n="a_367" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1348 r_SAS-PS'55#161,01_r"/>jīvatvaṃ bhavyatvamabhavyatvamiti trayo bhāvāḥ pāriṇāmikā anyadravyāsādhāraṇā <span type="ref-block" n="1349 r_SAS-PS'55#161,02_r"/>ātmano veditavyāḥ kutaḥ punareṣāṃ pāriṇāmikatvam karmodayopaśamakṣayakṣayopaśamāna<span type="ref-block" n="1350 r_SAS-PS'55#161,03_r"/>pekṣitvāt jīvatvaṃ caitanyamityarthaḥ samyagdarśanādibhāvena bhaviṣyatīti bhavyaḥ tadvi<span type="ref-block" n="1351 r_SAS-PS'55#161,04_r"/>parīto'bhavyaḥ ta ete trayo bhāvā jīvasya pāriṇāmikāḥ </p><p n="a_368" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1352 r_SAS-PS'55#161,05_r"/>nanu cāstitvanityatvapradeśavattvādayo'pi bhāvāḥ pāriṇāmikāḥ santi teṣāmiha <span type="ref-block" n="1353 r_SAS-PS'55#161,06_r"/>grahaṇaṃ kartavyam na kartavyam kṛtameva katham <hi ana="q1">'</hi>ca<hi ana="q2">'</hi>śabdena samuccitatvāt yadyevaṃ traya iti <span type="ref-block" n="1354 r_SAS-PS'55#161,07_r"/>saṃkhyā virudhyate na virudhyate asādhāraṇā jīvasya bhāvāḥ pāriṇāmikāstraya eva <span type="ref-block" n="1355 r_SAS-PS'55#161,08_r"/>astitvādayaḥ punarjīvājīvaviṣayatvātsādhāraṇā iti<hi ana="q1">'</hi>ca<hi ana="q2">'</hi>śabdena pṛthaggṛhyante āha aupa<span type="ref-block" n="1356 r_SAS-PS'55#161,09_r"/>śamikādibhāvānupapattiramūrtatvādātmanaḥ karmabandhāpekṣā hi te bhāvāḥ na cāmūrteḥ <span type="ref-block" n="1357 r_SAS-PS'55#161,10_r"/>karmaṇāṃ bandho yujyata iti tanna anekāntāt nāyamekāntaḥ amūrtirevātmeti karma</p><p n="a_369" rend="justify"><span type="ref-block" n="1358 r_SAS-PS'55#162,01_r"/>bandhaparyāyāpekṣayā tadāveśātsyānmūrtaḥ śuddhasvarūpāpekṣayā syādamūrtaḥ yadyevaṃ karmabandhā<span type="ref-block" n="1359 r_SAS-PS'55#162,02_r"/>veśādasyaikatve satyavivekaḥ prāpnoti naiṣa doṣaḥ bandhaṃ pratyekatve satyapi lakṣaṇabhedādasya <span type="ref-block" n="1360 r_SAS-PS'55#162,03_r"/>nānātvamavasīyate uktaṃ ca </p><l> <span type="ref-block" n="1361 r_SAS-PS'55#162,04_r"/><hi ana="q2">'</hi>baṃdhaṃ paḍi eyattaṃ lakkhaṇado havai tassa ṇāṇattaṃ </l><l> <span type="ref-block" n="1362 r_SAS-PS'55#162,05_r"/>tamhā amuttibhāvo'ṇeyaṃto hoi jīvassa <hi ana="q2">'</hi> iti </l><p n="a_371" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1363 r_SAS-PS'55#163,01_r"/>yadyevaṃ tadeva lakṣaṇamucyatāṃ yena nānātvamavasīyate ityata āha </p><p n="a_373" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1365 r_SAS-PS'55#163,03_r"/>ubhayanimittavaśādutpadyamānaścaitanyānuvidhāyī pariṇāma upayogaḥ tena bandhaṃ <span type="ref-block" n="1366 r_SAS-PS'55#163,04_r"/>pratyekatve satyapyātmā lakṣyate suvarṇarajatayorbandhaṃ pratyekatve satyapi varṇādibhedavat </p><p n="a_374" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1367 r_SAS-PS'55#163,05_r"/>tadbhedapradarśanārthamāha </p><p n="a_376" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1369 r_SAS-PS'55#163,07_r"/>sa upayogo dvividhaḥ jñānopayogo darśanopayogaśceti jñānopayogo'ṣṭabhedaḥ <span type="ref-block" n="1370 r_SAS-PS'55#163,08_r"/>matijñānaṃ śrutajñānamavadhijñānaṃ manaḥparyayajñānaṃ kevalajñānaṃ matyajñānaṃ śrutājñānaṃ vibhaṅgajñānaṃ <span type="ref-block" n="1371 r_SAS-PS'55#163,09_r"/>ceti darśanopayogaścaturvidhaḥ cakṣurdarśanamacakṣurdarśanamavadhidarśanaṃ kevaladarśanaṃ ceti tayoḥ <span type="ref-block" n="1372 r_SAS-PS'55#163,10_r"/>kathaṃ bhedaḥ sākārānākārabhedāt sākāraṃ jñānamanākāraṃ darśanamiti tacchadmastheṣu <span type="ref-block" n="1373 r_SAS-PS'55#163,11_r"/>krameṇa vartate nirāvaraṇeṣu yugapat pūrvakālabhāvino'pi darśanājjñānasya prāgupanyā<span type="ref-block" n="1374 r_SAS-PS'55#163,12_r"/>saḥ abhyarhitatvāt samyagjñānaprakaraṇātpūrvaṃ pañcavidho jñānopayogo vyākhyātaḥ iha </p><p n="a_377" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1375 r_SAS-PS'55#164,01_r"/>punarupayogagrahaṇādviparyayo'pi gṛhyate ityaṣṭavidha iti ucyate </p><p n="a_378" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1376 r_SAS-PS'55#164,02_r"/>yathoktenānenābhihitapariṇāmena sarvātmasādhāraṇenopayogena ye upalakṣitā <span type="ref-block" n="1377 r_SAS-PS'55#164,03_r"/>upayoginaste dvividhāḥ </p><p n="a_380" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1379 r_SAS-PS'55#164,05_r"/>saṃsaraṇaṃ saṃsāraḥ parivartanamityarthaḥ sa eṣāmasti te saṃsāriṇaḥ tatparivartanaṃ </p><p n="a_381" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1380 r_SAS-PS'55#165,01_r"/>pañcavidhaṃ dravyaparivartanaṃ kṣetraparivartanaṃ kālaparivartanaṃ bhavaparivartanaṃ ceti <span type="ref-block" n="1381 r_SAS-PS'55#165,02_r"/>tatra dravyaparivartanaṃ dvividham nokarmadravyaparivartanaṃ karmadravyaparivartanaṃ ceti tatra nokarma<span type="ref-block" n="1382 r_SAS-PS'55#165,03_r"/>dravyaparivartanaṃ nāma trayāṇāṃ śarīrāṇāṃ ṣaṇṇāṃ paryāptīnāṃ ca yogyā ye pudgalā ekena jīvena <span type="ref-block" n="1383 r_SAS-PS'55#165,04_r"/>ekasminsamaye gṛhītāḥ snigdharūkṣavarṇagandhādibhistīvramandamadhyamabhāvena ca yathāvasthitā <span type="ref-block" n="1384 r_SAS-PS'55#165,05_r"/>dvitīyādiṣu samayeṣu nirjīrṇā agṛhītānanantavārānatītya miśrakāṃścānantavārānatītya <span type="ref-block" n="1385 r_SAS-PS'55#165,06_r"/>madhye gṛhītāṃścānantavārānatītya ta eva tenaiva prakāreṇa tasyaiva jīvasya nokarmabhāvamā<span type="ref-block" n="1386 r_SAS-PS'55#165,07_r"/>padyante yāvattāvatsamuditaṃ nokarmadravyaparivartanam karmadravyaparivartanamucyate ekasminsa<span type="ref-block" n="1387 r_SAS-PS'55#165,08_r"/>maye ekena jīvenāṣṭavidhakarmabhāvena ye gṛhītāḥ pudgalāḥ samayādhikāmāvalikāmatītya <span type="ref-block" n="1388 r_SAS-PS'55#165,09_r"/>dvitīyādiṣu samayeṣu nirjīṇāḥ pūrvoktenaiva krameṇa ta eva tenaiva prakāreṇa tasya jīvasya <span type="ref-block" n="1389 r_SAS-PS'55#165,10_r"/>karmabhāvamāpadyante yāvattāvatkarmadravyaparivartanam uktaṃ ca </p><l> <span type="ref-block" n="1390 r_SAS-PS'55#165,11_r"/><hi ana="q2">'</hi>savve vi puggalā khalu kamaso bhuttujjhiyā ya jīveṇa </l><l> <span type="ref-block" n="1391 r_SAS-PS'55#165,12_r"/>asaiṃ aṇaṃtakhutto puggalapariyaṭṭasaṃsāre <hi ana="q2">'</hi> </l><p n="a_383" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1392 r_SAS-PS'55#165,13_r"/>kṣetraparivartanamucyate sūkṣmanigodajīvo'paryāptakaḥ sarvajaghanyapradeśaśarīro <span type="ref-block" n="1393 r_SAS-PS'55#165,14_r"/>lokasyāṣṭamadhyapradeśānsvaśarīramadhye kṛtvotpannaḥ kṣudrabhavagrahaṇaṃ jīvitvā mṛtaḥ sa eva </p><p n="a_384" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1394 r_SAS-PS'55#166,01_r"/>punastenaivāvagāhena dvirutpannastathā tristathā caturityevaṃ yāvad ghanāṅgulasyāsaṃkhyeyabhāga<span type="ref-block" n="1395 r_SAS-PS'55#166,02_r"/>pramitākāśapradeśāstāvatkṛtvastatraiva janitvā punarekaikapradeśādhikabhāvena sarvo loka <span type="ref-block" n="1396 r_SAS-PS'55#166,03_r"/>ātmano janmakṣetrabhāvamupanīto bhavati yāvattāvatkṣetraparivarttanam uktaṃ ca </p><l> <span type="ref-block" n="1397 r_SAS-PS'55#166,04_r"/><hi ana="q2">'</hi>savvamhi loyakhette kamaso taṃ ṇatthi jaṃ ṇa uppaṇaṃ </l><l> <span type="ref-block" n="1398 r_SAS-PS'55#166,05_r"/>ogāhaṇāe bahuso paribhamido khettasaṃsāre <hi ana="q2">'</hi> </l><p n="a_386" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1399 r_SAS-PS'55#166,06_r"/>kālaparivartanamucyate utsarpiṇyāḥ prathamasamaye jātaḥ kaścijjīvaḥ svāyuṣaḥ <span type="ref-block" n="1400 r_SAS-PS'55#166,07_r"/>parisamāptau mṛtaḥ sa eva punardvitīyāyā utsarpiṇyā dvitīyasamaye jātaḥ svāyuṣaḥ kṣayā<span type="ref-block" n="1401 r_SAS-PS'55#166,08_r"/>nmṛtaḥ sa eva punastṛtīyāyā utsarpiṇyāstṛtīyasamaye jātaḥ evamanena krameṇotsarpiṇī <span type="ref-block" n="1402 r_SAS-PS'55#166,09_r"/>parisamāptā tathāvasarpiṇī ca evaṃ janmanairantaryamuktam maraṇasyāpinairantaryaṃ tathaiva <span type="ref-block" n="1403 r_SAS-PS'55#166,10_r"/>grāhyam etāvatkālaparivartanam uktaṃ ca </p><l> <span type="ref-block" n="1404 r_SAS-PS'55#166,11_r"/><hi ana="q2">'</hi>ussappiṇiavasappiṇisamayāvaliyāsu ṇiravasesāsu </l><l> <span type="ref-block" n="1405 r_SAS-PS'55#166,12_r"/>jādo mudo ya bahuso bhamaṇeṇa du kālasaṃsāre <hi ana="q2">'</hi> </l><p n="a_388" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1406 r_SAS-PS'55#167,01_r"/>bhavaparivartanamucyate narakagatau sarvajaghanyamāyurdaśavarṣasahasrāṇi tenāyuṣā <span type="ref-block" n="1407 r_SAS-PS'55#167,02_r"/>tatrotpannaḥ punaḥ paribhramya tenaivāyuṣā jātaḥ evaṃ daśavarṣasahasrāṇāṃ yāvantaḥ samayāstāva<span type="ref-block" n="1408 r_SAS-PS'55#167,03_r"/>tkṛtvastatraiva jāto mṛtaḥ punarekaikasamayādhikabhāvena trayastriṃśatsāgaropamāṇi parisamā<span type="ref-block" n="1409 r_SAS-PS'55#167,04_r"/>pitāni tataḥ pracyutya tiryaggatāvantarmuhūrtāyuḥ samutpannaḥ pūrvovatenaiva krameṇa trīṇi <span type="ref-block" n="1410 r_SAS-PS'55#167,05_r"/>palyopamāni tena parisamāpitāni evaṃ manuṣyagatau ca devagatau ca nārakavat ayaṃ <span type="ref-block" n="1411 r_SAS-PS'55#167,06_r"/>tu viśeṣaḥ ekatriṃśatsāgaropamāṇi parisamāpitāni yāvattāvad bhavaparivartanam <span type="ref-block" n="1412 r_SAS-PS'55#167,07_r"/>uktaṃ ca </p><l> <span type="ref-block" n="1413 r_SAS-PS'55#167,08_r"/><hi ana="q2">'</hi>ṇirayādijahaṇṇādisu jāva du uvarillayā du gevajjā </l><l> <span type="ref-block" n="1414 r_SAS-PS'55#167,09_r"/>micchattasaṃsideṇa du bahuso vi bhavaṭṭhidī bhamidā <hi ana="q2">'</hi> </l><p n="a_390" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1415 r_SAS-PS'55#167,10_r"/>bhāvaparivartanamucyate pañcendriyaḥ sañjñī paryāptako mithyādṛṣṭiḥ kaścijjīvaḥ <span type="ref-block" n="1416 r_SAS-PS'55#167,11_r"/>sa sarvajaghanyāṃ svayogyāṃ jñānāvaraṇaprakṛteḥ sthitimantaḥkoṭīkoṭīsaṃjñikāmāpadyate <span type="ref-block" n="1417 r_SAS-PS'55#167,12_r"/>tasya kaṣāyādhyavasāyasthānānyasaṃkhyeyalokapramitāni ṣaṭsthānapatitāni tatsthitiyogyāni <span type="ref-block" n="1418 r_SAS-PS'55#167,13_r"/>bhavanti tatra sarvajaghanyakaṣāyādhyavasāyasthānanimittānyanubhāgādhyavasāyasthānānya<span type="ref-block" n="1419 r_SAS-PS'55#167,14_r"/>saṃkhyeyalokapramitāni bhavanti evaṃ sarvajaghanyāṃ sthitiṃ sarvajaghanyaṃ ca kaṣāyādhyavasā</p><p n="a_391" rend="justify"><span type="ref-block" n="1420 r_SAS-PS'55#168,01_r"/>yasthānaṃ sarvajaghanyamevānubhāgabandhasthānamāskandatastadyogyaṃ sarvajaghanyaṃ yogasthānaṃ bhavati <span type="ref-block" n="1421 r_SAS-PS'55#168,02_r"/>teṣāmeva sthitikaṣāyānubhāgasthānānāṃ dvitīyamasaṃkhyeyabhāgavṛddhiyuktaṃ yogasthānaṃ bhavati <span type="ref-block" n="1422 r_SAS-PS'55#168,03_r"/>evaṃ ca tṛtīyādiṣu catuḥsthānapatitāni śreṇyasaṃkhyeyabhāgapramitāni yogasthānāni bhavanti <span type="ref-block" n="1423 r_SAS-PS'55#168,04_r"/>tathā tāmeva sthitiṃ tadeva kaṣāyādhyavasāyasthānaṃ ca pratipadyamānasya dvitīyamanubhavādhyava<span type="ref-block" n="1424 r_SAS-PS'55#168,05_r"/>sāyasthānaṃ bhavati tasya ca yogasthānāni pūrvavadveditavyāni evaṃ tṛtīyādiṣvapi anu<span type="ref-block" n="1425 r_SAS-PS'55#168,06_r"/>bhavādhyavasāyasthāneṣu ā asaṃkhyeyalokaparisamāpteḥ evaṃ tāmeva sthitimāpadyamānasya <span type="ref-block" n="1426 r_SAS-PS'55#168,07_r"/>dvitīyaṃ kaṣāyādhyavasāyasthānaṃ bhavati tasyāpyanubhavādhyavasāyasthānāni yogasthānāni <span type="ref-block" n="1427 r_SAS-PS'55#168,08_r"/>ca pūrvavadveditavyāni evaṃ tṛtīyādiṣvapi kaṣāyādhyavasāyasthāneṣu ā asaṃkhyeyaloka<span type="ref-block" n="1428 r_SAS-PS'55#168,09_r"/>parisamāptervṛddhikramo veditavyaḥ uktāyā jaghanyāyāḥ sthiteḥ samayādhikāyāḥ kaṣāyādi<span type="ref-block" n="1429 r_SAS-PS'55#168,10_r"/>sthānāni pūrvavat evaṃ samayādhikakrameṇa ā utkṛṣṭasthitestriṃśatsāgaropamakoṭī<span type="ref-block" n="1430 r_SAS-PS'55#168,11_r"/>koṭīparimitāyāḥ kaṣāyādisthānāni veditavyāni anantabhāgavṛddhiḥ asaṃkhyeya</p><p n="a_392" rend="justify"><span type="ref-block" n="1431 r_SAS-PS'55#169,01_r"/>bhāgavṛddhiḥ saṃkhyeyabhāgavṛddhiḥ saṃkhyeyaguṇavṛddhiḥ asaṃkhyeyaguṇavṛddhiḥ anantaguṇavṛddhiḥ <span type="ref-block" n="1432 r_SAS-PS'55#169,02_r"/>imāni ṣaṭ vṛddhiḥ sthānāni hānirapi tathaiva anantabhāgavṛddhyanantaṇavṛddhirahitāni <span type="ref-block" n="1433 r_SAS-PS'55#169,03_r"/>catvāri sthānāni evaṃ sarveṣāṃ karmaṇāṃ mūlaprakṛtīnāmuttaraprakṛtīnāṃ ca parivartanakramo <span type="ref-block" n="1434 r_SAS-PS'55#169,04_r"/>vaditavyaḥ tadetatsarvaṃ samuditaṃ bhāvaparivartanam uktaṃ ca </p><l> <span type="ref-block" n="1435 r_SAS-PS'55#169,05_r"/><hi ana="q2">'</hi>savvā payaḍiṭṭhadīo aṇubhāgapadesabaṃdhaṭhāṇāṇi </l><l> <span type="ref-block" n="1436 r_SAS-PS'55#169,06_r"/>micchattasaṃsideṇa ya bhamidā puṇa bhāvasaṃsāre <hi ana="q2">'</hi> </l><p n="a_394" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1437 r_SAS-PS'55#169,07_r"/>uktātpañcavidhātsaṃsārānnivṛttā ye te muktāḥ saṃsāriṇāṃ prāgupādānaṃ tatpūrvaka<span type="ref-block" n="1438 r_SAS-PS'55#169,08_r"/>tvānmuktavyapadeśasya </p><p n="a_395" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1439 r_SAS-PS'55#170,01_r"/>ya ete saṃsāriṇaste dvividhāḥ </p><p n="a_397" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1441 r_SAS-PS'55#170,03_r"/>mano dvividham dravyamano bhāvamanaśceti tatra pudgalavipākikarmodayāpekṣaṃ <span type="ref-block" n="1442 r_SAS-PS'55#170,04_r"/>dravyamanaḥ vīryāntarāyanoindriyāvaraṇakṣayopaśamāpekṣā ātmano viśuddhirbhāvamanaḥ tena <span type="ref-block" n="1443 r_SAS-PS'55#170,05_r"/>manasā saha vartanta iti samanaskāḥ na vidyate mano yeṣāṃ ta ime amanaskāḥ evaṃ manaso <span type="ref-block" n="1444 r_SAS-PS'55#170,06_r"/>bhāvābhāvābhyāṃ saṃsāriṇo dvividhā vibhajyante samanaskāścāmanaskāśca samanaskāmana<span type="ref-block" n="1445 r_SAS-PS'55#170,07_r"/>manaskā iti abhyarhitatvātsamanaskaśabdasya pūrvanipātaḥ kathamabhyarhitatvam guṇa<span type="ref-block" n="1446 r_SAS-PS'55#170,08_r"/>doṣavicārakatvāt </p><p n="a_398" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1447 r_SAS-PS'55#170,09_r"/>punarapi saṃsāriṇāṃ bhedapratipattyarthamāha </p><p n="a_400" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1449 r_SAS-PS'55#170,11_r"/><hi ana="q1">'</hi>saṃsāri<hi ana="q2">'</hi>grahaṇamanarthakam prakṛtatvāt kva prakṛtam <hi ana="q1">'</hi>saṃsāriṇo muktāśca<hi ana="q2">'</hi>iti <span type="ref-block" n="1450 r_SAS-PS'55#170,12_r"/>nānarthakam pūrvāpekṣārtham ye uktāḥ samanaskā amanaskāste saṃsāriṇa iti yadi hi </p><p n="a_401" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1451 r_SAS-PS'55#171,01_r"/>pūrvasya viśeṣaṇaṃ na syāt samanaskāmanaskagrahaṇaṃ saṃsāriṇo muktāścetyanena yathāsaṃkhyama<span type="ref-block" n="1452 r_SAS-PS'55#171,02_r"/>bhisaṃbadhyeta evaṃ ca kṛtvā <hi ana="q1">'</hi>saṃsāri<hi ana="q2">'</hi>grahaṇamādau kriyamāṇamupapannaṃ bhavati tatpūrvāpekṣaṃ <span type="ref-block" n="1453 r_SAS-PS'55#171,03_r"/>saduttarārthamapi bhavati te saṃsāriṇo dvividhāḥ trasāḥ sthāvarā iti trasanāmakarmo<span type="ref-block" n="1454 r_SAS-PS'55#171,04_r"/>dayavaśīkṛtāstrasāḥ sthāvaranāmakarmodayavaśavartinaḥ sthāvarāḥ trasyantīti trasāḥ sthāna<span type="ref-block" n="1455 r_SAS-PS'55#171,05_r"/>śīlāḥ sthāvarā iti cet na āgamavirodhāt āgame hi kāyānuvādena trasā dvīndriyā<span type="ref-block" n="1456 r_SAS-PS'55#171,06_r"/>dārabhya ā ayogakevalina iti tasmānna calanācalanāpekṣaṃ trasasthāvaratvam karmodayā<span type="ref-block" n="1457 r_SAS-PS'55#171,07_r"/>pekṣameva trasagrahaṇamādau kriyate alpāctaratvādabhyarhitatvācca sarvopayogasambhavāda<span type="ref-block" n="1458 r_SAS-PS'55#171,08_r"/>bhyarhitatvam </p><p n="a_402" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1459 r_SAS-PS'55#171,09_r"/>ekendriyāṇāmatibahuvaktavyābhāvādullaṅghyānupūrvīṃ sthāvarabhedapratipattyarthamāha </p><p n="a_404" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1461 r_SAS-PS'55#172,01_r"/>sthāvaranāmakarmabhedāḥ pṛthivīkāyādayaḥ santi tadudayanimittā jīveṣu pṛthi<span type="ref-block" n="1462 r_SAS-PS'55#172,02_r"/>vyādayaḥ sañjñā veditavyāḥ prathanādiprakṛtiniṣpannā api rūḍhivaśātprathanādyanapekṣā vartante <span type="ref-block" n="1463 r_SAS-PS'55#172,03_r"/>eṣāṃ pṛthivyādīnāmārṣe cāturvidhyamuktaṃ pratyekam tatkathamiti ced ucyate pṛthivī pṛthi<span type="ref-block" n="1464 r_SAS-PS'55#172,04_r"/>vīkāyaḥ pṛthivīkāyikaḥ pṛthivījīva ityādi tatra acetanā vaiśrasikapariṇāmanirvṛttā <span type="ref-block" n="1465 r_SAS-PS'55#172,05_r"/>kāṭhinyaguṇātmikā pṛthivī acetanatvādasatyapi pṛthivīkāyanāmakarmodaye prathanakriyopala<span type="ref-block" n="1466 r_SAS-PS'55#172,06_r"/>kṣitaiveyam athavā pṛthivīti sāmānyam uttaratraye'pi sadbhāvāt kāyaḥ śarīram <span type="ref-block" n="1467 r_SAS-PS'55#172,07_r"/>pṛthivīkāyikajīvaparityaktaḥ pṛthivīkāyo mṛtamanuṣyādikāyavat pṛthivīkāyo'syā<span type="ref-block" n="1468 r_SAS-PS'55#172,08_r"/>stīti pṛthivīkāyikaḥ tatkāyasambandhavaśīkṛta ātmā samavāptapṛthivīkāyanāmaka<span type="ref-block" n="1469 r_SAS-PS'55#172,09_r"/>rmodayaḥ kārmaṇakāyayogastho yo na tāvatpṛthivīṃ kāyatvena gṛhṇāti sa pṛthivījīvaḥ <span type="ref-block" n="1470 r_SAS-PS'55#172,10_r"/>evamabādiṣvapi yojyam ete pañcavidhāḥ prāṇinaḥ sthāvarāḥ kati punareṣāṃ prāṇāḥ <span type="ref-block" n="1471 r_SAS-PS'55#172,11_r"/>catvāraḥ sparśanendriyaprāṇaḥ kāyabalaprāṇaḥ ucchvāsaniśvāsaprāṇaḥ āyuḥprāṇaśceti </p><p n="a_405" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1472 r_SAS-PS'55#173,01_r"/>atha trasāḥ ke te ityatrocyate </p><p n="a_407" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1474 r_SAS-PS'55#173,03_r"/>dve indriye yasya so'yaṃ dvīndriyaḥ dvīndriya ādiryeṣāṃ te dvīndriyādayaḥ <hi ana="q1">'</hi>ādi<hi ana="q2">'</hi> <span type="ref-block" n="1475 r_SAS-PS'55#173,04_r"/>śabdo vyavasthāvācī kva vyavasthitāḥ āgame katham dvīndriyastrīndriyaścaturi<span type="ref-block" n="1476 r_SAS-PS'55#173,05_r"/>ndriyaḥ pañcendriyaśceti tadguṇasaṃvijñānavṛttigrahaṇād dvīndriyasyāpyantarbhāvaḥ kati <span type="ref-block" n="1477 r_SAS-PS'55#173,06_r"/>punareṣāṃ prāṇāḥ dvīndriyasya tāvat ṣaṭ prāṇāḥ pūrvoktā eva rasanavākprāṇādhikāḥ <span type="ref-block" n="1478 r_SAS-PS'55#173,07_r"/>trīndriyasya sapta ta eva dhrāṇaprāṇādhikāḥ caturindriyasyāṣṭau ta eva cakṣuḥprāṇādhikāḥ <span type="ref-block" n="1479 r_SAS-PS'55#173,08_r"/>pañcendriyasya tiraśco'saṃjñino nava ta eva śrotraprāṇādhikāḥ saṃjñino daśa ta eva manobala<span type="ref-block" n="1480 r_SAS-PS'55#173,09_r"/>prāṇādhikāḥ </p><p n="a_408" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1481 r_SAS-PS'55#174,01_r"/><hi ana="q1">'</hi>ādi<hi ana="q2">'</hi>śabdena nirdiṣṭānāmanirjñātasaṃkhyānāmiyattāvadhāraṇaṃ karttavyamityata āha </p><p n="a_410" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1483 r_SAS-PS'55#174,03_r"/><hi ana="q1">'</hi>indriya<hi ana="q2">'</hi> śabdo vyākhyātārthaḥ <hi ana="q1">'</hi>pañca<hi ana="q2">'</hi>grahaṇamavadhāraṇārtham pañcai vanādhika<span type="ref-block" n="1484 r_SAS-PS'55#174,04_r"/>saṃkhyānīti karmendriyāṇāṃ vāgādīnāmiha grahaṇaṃ kartavyam na kartavyam <span type="ref-block" n="1485 r_SAS-PS'55#174,05_r"/>upayogaprakaraṇāt upayogasādhanānāmiha grahaṇaṃ na kriyāsādhanānām anavasthānācca <span type="ref-block" n="1486 r_SAS-PS'55#174,06_r"/>kriyāsādhanānāmaṅgopāṅganāmakarmanirvartitānāṃ sarveṣāmapi kriyāsādhanatvamastīti na <span type="ref-block" n="1487 r_SAS-PS'55#174,07_r"/>pañcaiva karmendriyāṇi </p><p n="a_411" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1488 r_SAS-PS'55#174,08_r"/>teṣāmantarbhedapradarśanārthamāha </p><p n="a_413" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1490 r_SAS-PS'55#174,10_r"/><hi ana="q1">'</hi>vidha<hi ana="q2">'</hi> śabdaḥ prakāravācī dvau vidhau yeṣāṃ tāni dvividhāni dviprakārāṇītyarthaḥ </p><p n="a_414" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1491 r_SAS-PS'55#175,01_r"/>kau punastau dvau prakārau dravyendriyaṃ bhāvendriyamiti </p><p n="a_415" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1492 r_SAS-PS'55#175,02_r"/>tatra dravyendriyasvarūpapratipattyarthamāha </p><p n="a_417" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1494 r_SAS-PS'55#175,04_r"/>nirvartyate iti nirvṛttiḥ kena nirvartyate karmaṇā sā dvividhā bāhyābhya<span type="ref-block" n="1495 r_SAS-PS'55#175,05_r"/>ntarabhedāt utsedhāṅgulāsaṃkhyeyabhāgapramitānāṃ śuddhānāmātmapradeśānāṃ pratiniyatacakṣu<span type="ref-block" n="1496 r_SAS-PS'55#175,06_r"/>rādīndriyasaṃsthānenāvasthitānāṃ vṛttirābhyantarā nirvṛttiḥ teṣvātmapradeśeṣvindriyavyapadeśa<span type="ref-block" n="1497 r_SAS-PS'55#175,07_r"/>bhākṣu yaḥ pratiniyatasaṃsthāno nāmakarmodayāpāditāvasthāviśeṣaḥ pudgalapracayaḥ sā bāhyā <span type="ref-block" n="1498 r_SAS-PS'55#175,08_r"/>nirvṛttiḥ yena nirvṛtterupakāraḥ kriyate tadupakaraṇam pūrvavattadapi dvividham tatrā<span type="ref-block" n="1499 r_SAS-PS'55#175,09_r"/>bhyantaraṃ kṛṣṇaśuklamaṇḍalaṃ bāhyamakṣipatrapakṣmadvayādi evaṃ śeṣeṣvapīndriyeṣu jñeyam </p><p n="a_418" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1500 r_SAS-PS'55#176,01_r"/>bhāvendriyamucyate </p><p n="a_420" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1502 r_SAS-PS'55#176,03_r"/>lambhanaṃ labdhiḥ kā punarasau jñānāvaraṇakarmakṣayopaśamaviśeṣaḥ yatsannidhā<span type="ref-block" n="1503 r_SAS-PS'55#176,04_r"/>nādātmā dravyendriyanirvṛttiṃ prati vyāpriyate tannimitta ātmanaḥ pariṇāma upayogaḥ tadu<span type="ref-block" n="1504 r_SAS-PS'55#176,05_r"/>bhaye bhāvendriyam indriyaphalamupayogaḥ tasya kathamindriyatvam kāraṇadharmasya kārye <span type="ref-block" n="1505 r_SAS-PS'55#176,06_r"/>darśanāt yathā ghaṭākārapariṇataṃ vijñānaṃ ghaṭa iti svārthasya tatra mukhyatvācca indrasya <span type="ref-block" n="1506 r_SAS-PS'55#176,07_r"/>liṅgamindriyamiti yaḥ svārthaḥ sa upayoge mukhyaḥ upayogalakṣaṇo jīva iti vacanāt <span type="ref-block" n="1507 r_SAS-PS'55#176,08_r"/>ata upayogasyendriyatvaṃ nyāyyam </p><p n="a_421" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1508 r_SAS-PS'55#177,01_r"/>uktānāmindriyāṇāṃ saṃjñānupūrvīpratipādanārthamāha </p><p n="a_423" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1510 r_SAS-PS'55#177,03_r"/>loke indriyāṇāṃ pāratantryavivakṣā dṛśyate anenākṣṇā suṣṭhu paśyāmi anena <span type="ref-block" n="1511 r_SAS-PS'55#177,04_r"/>karṇena suṣṭhu śṛṇomīti tataḥ pāratantryātsparśanādīnāṃ karaṇatvam vīryāntarāyamati<span type="ref-block" n="1512 r_SAS-PS'55#177,05_r"/>jñānāvaraṇakṣayopaśamāṅgopāṅganāmalābhāvaṣṭambhādātmanā spṛśyate'neneti sparśanam </p><p n="a_424" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1513 r_SAS-PS'55#178,01_r"/>rasyate'neneti rasanam ghrāyate'neneti ghrāṇam cakṣeranekārthatvāddarśanārthavivakṣāyāṃ caṣṭe <span type="ref-block" n="1514 r_SAS-PS'55#178,02_r"/>arthānpaśyatyaneneti cakṣuḥ śrūyate'neneti śrotram svātantryavivakṣā ca dṛśyate idaṃ <span type="ref-block" n="1515 r_SAS-PS'55#178,03_r"/>me akṣi suṣṭhu paśyati ayaṃ me karṇaḥ suṣṭhu śṛṇoti tataḥ sparśanādīnāṃ kartari niṣpattiḥ <span type="ref-block" n="1516 r_SAS-PS'55#178,04_r"/>spṛśatīti sparśanam rasatīti rasanam jighratīti ghrāṇam caṣṭe iti cakṣuḥ śṛṇo<span type="ref-block" n="1517 r_SAS-PS'55#178,05_r"/>tīti śrotram eṣāṃ nirdeśakramaḥ ekaikavṛddhikramaprajñāpanārthaḥ </p><p n="a_425" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1518 r_SAS-PS'55#178,06_r"/>teṣāmindriyāṇāṃ viṣayapradarśanārthamāha </p><p n="a_427" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1520 r_SAS-PS'55#178,08_r"/>dravyaparyāyayoḥ prādhānyavivakṣāyāṃ karmabhāvasādhanatvaṃ sparśādiśabdānāṃ veditavyam <span type="ref-block" n="1521 r_SAS-PS'55#178,09_r"/>dravyaprādhānyavivakṣāyāṃ karmanirdeśaḥ spṛśyata iti sparśaḥ rasyata iti rasaḥ gandhyata <span type="ref-block" n="1522 r_SAS-PS'55#178,10_r"/>iti gandhaḥ varṇyata iti varṇaḥ śabdyata iti śabdaḥ paryāyaprādhānyavivakṣāyāṃ bhāva</p><p n="a_428" rend="justify"><span type="ref-block" n="1523 r_SAS-PS'55#179,01_r"/>nirdeśaḥ sparśānaṃ sparśaḥ rasanaṃ rasaḥ gandhanaṃ gandhaḥ varṇanaṃ vaṇaḥ śabdanaṃ śabda iti <span type="ref-block" n="1524 r_SAS-PS'55#179,02_r"/>eṣāṃ krama indriyakrameṇaiva vyākhyātaḥ </p><p n="a_429" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1525 r_SAS-PS'55#179,03_r"/>atrāha yattāvanmano'navasthānādindriyaṃ na bhavatīti pratyākhyātaṃ tatkimupayoga<span type="ref-block" n="1526 r_SAS-PS'55#179,04_r"/>syopakāri uta neti tadapyupakāryeva tena vinendriyāṇāṃ viṣayeṣu svaprayojanavṛttya<span type="ref-block" n="1527 r_SAS-PS'55#179,05_r"/>bhāvāt kimasyaiṣāṃ sahakāritvamātrameva prayojanamutānyadapītyata āha </p><p n="a_431" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1529 r_SAS-PS'55#179,07_r"/>śrutajñānaviṣayo'rthaḥ śrutam sa viṣayo'nindriyasya pariprāptaśrutajñānāvaraṇa<span type="ref-block" n="1530 r_SAS-PS'55#179,08_r"/>kṣayopaśamasyātmanaḥ śrutārthe'nindriyālambanajñānapravṛtteḥ athavā śrutajñānaṃ śrutam tadani<span type="ref-block" n="1531 r_SAS-PS'55#179,09_r"/>ndriyasyārthaḥ prayojanamiti yāvat svātantryasādhyamidaṃ prayojanamanindriyasya </p><p n="a_432" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1532 r_SAS-PS'55#180,01_r"/>uktānāmindriyāṇāṃ pratiniyataviṣayāṇāṃ svāmitvanirdeśe kartavye yatprathamaṃ <span type="ref-block" n="1533 r_SAS-PS'55#180,02_r"/>gṛhītaṃ sparśanaṃ tasya tāvatsvāmitvāvadhāraṇārthamāha </p><p n="a_434" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1535 r_SAS-PS'55#180,04_r"/>ekaṃ prathamamityarthaḥ kiṃ tat sparśanam tatkeṣām pṛthivyādīnāṃ vanaspa<span type="ref-block" n="1536 r_SAS-PS'55#180,05_r"/>tyantānāṃ veditavyam tasyotpattikāraṇamucyate vīryāntarāyasparśanendriyāvaraṇakṣayo<span type="ref-block" n="1537 r_SAS-PS'55#180,06_r"/>paśame sati śeṣendriyasarvaghātispardhakodaye ca śarīranāmalābhāvaṣṭambhe ekendriyajāti<span type="ref-block" n="1538 r_SAS-PS'55#180,07_r"/>nāmodayavaśavartitāyāṃ ca satyāṃ sparśanamekamindriyamāvirbhavati </p><p n="a_435" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1539 r_SAS-PS'55#180,08_r"/>itareṣāmindriyāṇāṃ svāmitvapradarśanārthamāha </p><p n="a_437" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1541 r_SAS-PS'55#180,10_r"/><hi ana="q1">'</hi>ekaikam<hi ana="q2">'</hi> iti vīpsāyāṃ dvitvam ekaikena vṛddhāni ekaikavṛddhāni kṛmimādiṃ <span type="ref-block" n="1542 r_SAS-PS'55#180,11_r"/>kṛtvā sparśanādhikārāt sparśanamādiṃ kṛtvā ekaikavṛddhānītyabhisambandhaḥ kriyate <hi ana="q1">'</hi>ādi<hi ana="q2">'</hi> <span type="ref-block" n="1543 r_SAS-PS'55#180,12_r"/>śabdaḥ pratyekaṃ parisamāpyate kṛmyādīnāṃ sparśanaṃ rasanādhikam pipīlikādīnāṃ sparśanarasane </p><p n="a_438" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1544 r_SAS-PS'55#181,01_r"/>dhrāṇādhike bhramarādīnāṃ sparśanarasanaghrāṇāni cakṣuradhikāni manuṣyādīnāṃ tānyeva śrotrā<span type="ref-block" n="1545 r_SAS-PS'55#181,02_r"/>dhikānīti yathāsaṃkhyenābhisambandho vyākhyātaḥ teṣāṃ niṣpattiḥ sparśanotpattyā vyākhyātā <span type="ref-block" n="1546 r_SAS-PS'55#181,03_r"/>uttarottarasarvaghātispardhakodayena </p><p n="a_439" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1547 r_SAS-PS'55#181,04_r"/>evameteṣu saṃsāriṣu dvibhedeṣu indriyabhedātpañcavidheṣu ye pañcendriyāstadbhedasyā<span type="ref-block" n="1548 r_SAS-PS'55#181,05_r"/>nuktasya pratipādanārthamāha </p><p n="a_441" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1550 r_SAS-PS'55#181,07_r"/>mano vyākhyātam saha tena ye vartante te samanaskāḥ saṃjñina ityucyante <span type="ref-block" n="1551 r_SAS-PS'55#181,08_r"/>pāriśeṣyāditare saṃsāriṇaḥ prāṇino'saṃjñina iti siddham nanu ca saṃjñina ityanenaiva gatārtha<span type="ref-block" n="1552 r_SAS-PS'55#181,09_r"/>tvātsamanaskā iti viśeṣaṇamanarthakam yato manovyāpāro hitāhitaprāptiparihāraparīkṣā <span type="ref-block" n="1553 r_SAS-PS'55#181,10_r"/>saṃjñāpi saiveti naitadyuktam saṃjñāśabdārthavyabhicārāt saṃjñā nāmetyucyate <span type="ref-block" n="1554 r_SAS-PS'55#181,11_r"/>tadvantaḥ sañjñina iti sarveṣāmatiprasaṅgaḥ saṃjñā jñānamiti cet sarveṣāṃ prāṇināṃ </p><p n="a_442" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1555 r_SAS-PS'55#182,01_r"/>jñānātmakatvādatiprasaṅgaḥ āhārādiviṣayābhilāṣaḥ saṃjñeti cet tulyam tasmātsa<span type="ref-block" n="1556 r_SAS-PS'55#182,02_r"/>manaskā ityucyate evaṃ ca kṛtvā garbhāṇḍajamūrcchitasuṣuptyādyavasthāsu hitāhitaparīkṣā<span type="ref-block" n="1557 r_SAS-PS'55#182,03_r"/>bhāve'pi manaḥsannidhānātsañjñitvamupapannaṃ bhavati </p><p n="a_443" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1558 r_SAS-PS'55#182,04_r"/>yadi hitāhitādiviṣayaparispandaḥ prāṇināṃ manaḥpraṇidhānapūrvakaḥ athābhi<span type="ref-block" n="1559 r_SAS-PS'55#182,05_r"/>navaśarīragrahaṇaṃ pratyāgūrṇasya viśīrṇapūrvamūrternirmanaskasya yatkarma tatkuta ityucyate </p><p n="a_445" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1561 r_SAS-PS'55#182,07_r"/>vigraho dehaḥ vigrahārthā gatirvigrahagatiḥ athavā viruddho graho vigraho vyāghātaḥ <span type="ref-block" n="1562 r_SAS-PS'55#182,08_r"/>karmādāne'pi nokarmapudgalādānanirodha ityarthaḥ vigraheṇa gatirvigrahagatiḥ sarva</p><p n="a_446" rend="justify"><span type="ref-block" n="1563 r_SAS-PS'55#183,01_r"/>śarīraprarohaṇabījabhūtaṃ kārmaṇaṃ śarīraṃ karmetyucyate yogo vāṅmanasakāyavargaṇānimitta <span type="ref-block" n="1564 r_SAS-PS'55#183,02_r"/>ātmapradeśaparispandaḥ karmaṇā kṛto yogaḥ karmayogo vigrahagatau bhavatītyarthaḥ tena <span type="ref-block" n="1565 r_SAS-PS'55#183,03_r"/>karmādānaṃ deśāntarasaṃkramaśca bhavati </p><p n="a_447" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1566 r_SAS-PS'55#183,04_r"/>āha jīvapudgalānāṃ gatimāskandatāṃ deśāntarasaṃkramaḥ kimākāśapradeśakramavṛttyā <span type="ref-block" n="1567 r_SAS-PS'55#183,05_r"/>bhavati utāviśeṣeṇetyata āha </p><p n="a_449" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1569 r_SAS-PS'55#183,07_r"/>lokamadhyādārabhya ūrdhvamadhastiryak ca ākāśapradeśānāṃ kramasanniviṣṭānāṃ paṅktiḥ <span type="ref-block" n="1570 r_SAS-PS'55#183,08_r"/>śreṇiḥ ityucyate <hi ana="q1">'</hi>anu<hi ana="q2">'</hi> śabdasyānupūrvyeṇa vṛttiḥ śreṇerānupūrvyeṇānuśreṇīti jīvānāṃ <span type="ref-block" n="1571 r_SAS-PS'55#183,09_r"/>pudgalānāṃ ca gatirbhavatītyarthaḥ anadhikṛtānāṃ pudgalānāṃ kathaṃ grahaṇamiti cet gati<span type="ref-block" n="1572 r_SAS-PS'55#183,10_r"/>grahaṇāt yadi jīvānāmeva gatiriṣṭā syād gatigrahaṇamanarthakam adhikārāttatsiddheḥ <span type="ref-block" n="1573 r_SAS-PS'55#183,11_r"/>uttaratra jīvagrahaṇācca pudgalasaṃpratyayaḥ nanu candrādīnāṃ jyotiṣkāṇāṃ merupradakṣiṇā<span type="ref-block" n="1574 r_SAS-PS'55#183,12_r"/>kāle vidyādharādīnāṃ ca viśreṇigatirapi dṛśyate tatra kimucyate <hi ana="q1">'</hi>anuśreṇi gatiḥ<hi ana="q2">'</hi> iti </p><p n="a_450" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1575 r_SAS-PS'55#184,01_r"/>kāladeśaniyamo'tra veditavyaḥ tatra kālaniyamastāvajjīvānāṃ maraṇakāle bhavāntarasaṃkrama <span type="ref-block" n="1576 r_SAS-PS'55#184,02_r"/>muktānāṃ cordhvagamanakāle anuśreṇyeva gatiḥ deśaniyamo'pi ūrdhvalokādadhogatiḥ adho<span type="ref-block" n="1577 r_SAS-PS'55#184,03_r"/>lokādūrdhvagatiḥ tiryaglokādadhogatirūrdhvā vā tatrānuśreṇyeva pudgalānāṃ ca yā lokānta<span type="ref-block" n="1578 r_SAS-PS'55#184,04_r"/>prāpiṇī sā niyamādanuśreṇyeva itarā gatirbhajanīyā </p><p n="a_451" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1579 r_SAS-PS'55#184,05_r"/>punarapi gativiśeṣapratipattyarthamāha </p><p n="a_453" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1581 r_SAS-PS'55#184,07_r"/>vigraho vyāghātaḥ kauṭilyamityarthaḥ sa yasyāṃ na vidyate'sāvavigrahā gatiḥ <span type="ref-block" n="1582 r_SAS-PS'55#184,08_r"/>kasya jīvasya kīdṛśasya muktasya kathaṃ gamyate muktasyeti uttarasūtre saṃsāri<span type="ref-block" n="1583 r_SAS-PS'55#184,09_r"/>grahaṇādiha muktasyeti vijñāyate nanu ca <hi ana="q1">'</hi>anuśreṇi gatiḥ ityanenaiva śreṇyantarasaṃkramābhāvo <span type="ref-block" n="1584 r_SAS-PS'55#184,10_r"/>vyākhyātaḥ nārtho'nena pūrvasūtre viśreṇigatirapi kvacidastīti jñāpanārthamidaṃ </p><p n="a_454" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1585 r_SAS-PS'55#185,01_r"/>vacanam nanu tatraiva deśakālaniyama uktaḥ na atastatsiddheḥ </p><p n="a_455" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1586 r_SAS-PS'55#185,02_r"/>yadyasaṅgasyātmano'pratibandhena gatirālokāntādavadhṛtakālā pratijñāyate sadehasya <span type="ref-block" n="1587 r_SAS-PS'55#185,03_r"/>punargatiḥ kiṃ pratibandhinī uta muktātmavadityata āha </p><p n="a_457" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1589 r_SAS-PS'55#185,05_r"/>kālāvadhāraṇārthaṃ <hi ana="q1">'</hi>prākcaturbhyaḥ<hi ana="q2">'</hi> ityucyate <hi ana="q1">'</hi>prāg<hi ana="q2">'</hi> iti vacanaṃ maryādārtham caturthā<span type="ref-block" n="1590 r_SAS-PS'55#185,06_r"/>tsamayātprāgvigrahavatī gatirbhavati na caturthe iti kuta iti cet sarvotkṛṣṭavigrahanimitta<span type="ref-block" n="1591 r_SAS-PS'55#185,07_r"/>niṣkuṭakṣetre utpitsuḥ prāṇī niṣkuṭakṣetrānupūrvyanuśreṇyabhāvādiṣugatyabhāve niṣkuṭakṣetraprāpaṇa<span type="ref-block" n="1592 r_SAS-PS'55#185,08_r"/>nimittāṃ trivigrahāṃ gatimārabhate nordhvām tathāvidhopapādakṣetrābhāvāt <hi ana="q1">'</hi>ca<hi ana="q2">'</hi> śabdaḥ <span type="ref-block" n="1593 r_SAS-PS'55#185,09_r"/>samuccayārthaḥ vigrahavatī cāvigrahā ceti </p><p n="a_458" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1594 r_SAS-PS'55#186,01_r"/>vigrahavatyā gateḥ kālo'vadhṛtaḥ avigrahāyāḥ kiyān kāla ityucyate </p><p n="a_460" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1596 r_SAS-PS'55#186,03_r"/>ekaḥ samayo yasyāḥ sā ekasamayā na vidyate vigraho yasyāḥ sā avigrahā <span type="ref-block" n="1597 r_SAS-PS'55#186,04_r"/>gatimatāṃ hi jīvapudgalānāmavyāghātenaikasamayikī gatirālokāntādapīti </p><p n="a_461" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1598 r_SAS-PS'55#186,05_r"/>anādikarmabandhasantatau mithyādarśanādipratyayavaśātkarmāṇyādadāno vigrahagatā<span type="ref-block" n="1599 r_SAS-PS'55#186,06_r"/>vapyāhārakaḥ prasaktastato niyamārthamidamucyate </p><p n="a_463" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1601 r_SAS-PS'55#186,08_r"/>adhikārātsamayābhisambandhaḥ <hi ana="q1">'</hi>vā<hi ana="q2">'</hi>śabdo vikalpārthaḥ vikalpaśca yathecchāti<span type="ref-block" n="1602 r_SAS-PS'55#186,09_r"/>sargaḥ ekaṃ vā dvau vā trīnvā samayānanāhārako bhavatītyarthaḥ trayāṇāṃ śarīrāṇāṃ ṣaṇṇāṃ <span type="ref-block" n="1603 r_SAS-PS'55#186,10_r"/>paryāptīnāṃ yogyapudgalagrahaṇamāhāraḥ tadabhāvādanāhārakaḥ karmādānaṃ hi nirantaraṃ <span type="ref-block" n="1604 r_SAS-PS'55#186,11_r"/>kārmaṇaśarīrasadbhāve upapādakṣetraṃ prati ṛjvyāṃ gatau āhārakaḥ itareṣu triṣu samayeṣu <span type="ref-block" n="1605 r_SAS-PS'55#186,12_r"/>anāhārakaḥ </p><p n="a_464" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1606 r_SAS-PS'55#187,01_r"/>evaṃ gacchato'bhinavamūrtyantaranirvṛttiprakārapratipādanārthamāha </p><p n="a_466" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1608 r_SAS-PS'55#187,03_r"/>triṣu lokeṣūrdhvamadhastiryak ca dehasya samantato mūrcchanaṃ sammūrcchanamavayavaprakalpa<span type="ref-block" n="1609 r_SAS-PS'55#187,04_r"/>nam striyā udare śukraśoṇitayorgaraṇaṃ miśraṇaṃ garbhaḥ mātrupabhuktāhāragaraṇādvā garbhaḥ <span type="ref-block" n="1610 r_SAS-PS'55#187,05_r"/>upetya padyate'sminniti upapādaḥ devanārakotpattisthānaviśeṣasañjñā ete trayaḥ <span type="ref-block" n="1611 r_SAS-PS'55#187,06_r"/>saṃsāriṇāṃ jīvānāṃ janmaprakārāḥ śubhāśubhapariṇāmanimittakarmabhedavipākakṛtāḥ </p><p n="a_467" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1612 r_SAS-PS'55#187,07_r"/>athādhikṛtasya saṃsāraviṣayopabhogopalabdhyadhiṣṭhānapravaṇasya janmano yonivi<span type="ref-block" n="1613 r_SAS-PS'55#187,08_r"/>kalpā vaktavyā ityata āha </p><p n="a_469" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1615 r_SAS-PS'55#187,10_r"/>ātmanaścaitanyaviśeṣapariṇāmaścittam saha cittena vartata iti saṃcittaḥ <span type="ref-block" n="1616 r_SAS-PS'55#187,11_r"/>śīta iti sparśaviśeṣaḥ śuklādivadubhayavacanatvāttadyuktaṃ dravyamapyāha samyagvṛtaḥ saṃvṛtaḥ </p><p n="a_470" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1617 r_SAS-PS'55#188,01_r"/>saṃvṛta iti durupalakṣyapradeśa ucyate saha itarairvartanta iti setarāḥ sapratipakṣā ityarthaḥ ke <span type="ref-block" n="1618 r_SAS-PS'55#188,02_r"/>punaritare acittoṣṇavivṛtāḥ ubhayātmako miśraḥ sacittācittaḥ śītoṣṇaḥ saṃvṛta<span type="ref-block" n="1619 r_SAS-PS'55#188,03_r"/>vivṛta iti <hi ana="q1">'</hi>ca<hi ana="q2">'</hi>śabdaḥ samuccayārthaḥ miśrāśca yonayo bhavantīti itarathā hi pūrvoktānāmeva <span type="ref-block" n="1620 r_SAS-PS'55#188,04_r"/>viśeṣaṇaṃ syāt <hi ana="q1">'</hi>ekaśaḥ<hi ana="q2">'</hi> iti vīpsārthaḥ tasya grahaṇaṃ kramamiśrapratipattyartham yathaivaṃ <span type="ref-block" n="1621 r_SAS-PS'55#188,05_r"/>vijñāyeta sacittaśca acittaśca śītaśca uṣṇaśca saṃvṛtaśca vivṛtaśceti bhaivaṃ vijñāyi <span type="ref-block" n="1622 r_SAS-PS'55#188,06_r"/>sacittaśca śītaścetyādi <hi ana="q1">'</hi>tadgrahaṇaṃ janmaprakārapratinirdeśārtham teṣāṃ sammūrcchanādīnāṃ <span type="ref-block" n="1623 r_SAS-PS'55#188,07_r"/>janmanāṃ yonaya iti ete nava yonayo veditavyāḥ yonijanmanoraviśeṣa iti cet na <span type="ref-block" n="1624 r_SAS-PS'55#188,08_r"/>ādhārādheyabhedāttadbhedaḥ ta ete sacittādayo yonaya ādhārāḥ ādheyā janmaprakārāḥ <span type="ref-block" n="1625 r_SAS-PS'55#188,09_r"/>yataḥ sacittādiyonyadhiṣṭhāne ātmā sammūrcchanādinā janmanā śarīrāhārendriyādiyogyā<span type="ref-block" n="1626 r_SAS-PS'55#188,10_r"/>npudgalānupādatte devanārakā acittayonayaḥ teṣāṃ hi yonirupapādadeśapudgalapracayo'<span type="ref-block" n="1627 r_SAS-PS'55#188,11_r"/>cittaḥ garbhajā miśrayonayaḥ teṣāṃ hi māturudare śukraśoṇitamacittam tadātmanā cittavatā <span type="ref-block" n="1628 r_SAS-PS'55#188,12_r"/>miśraṇānmiśrayoniḥ sammūrcchanajāstrivikalpayonayaḥ kecitsacittayonayaḥ </p><p n="a_471" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1629 r_SAS-PS'55#189,01_r"/>anye acittayonayaḥ apare miśrayonayaḥ sacittayonayaḥ sādhāraṇaśarīrāḥ kutaḥ <span type="ref-block" n="1630 r_SAS-PS'55#189,02_r"/>parasparāśrayatvāt itare acittayonayo miśrayonayaśca śītoṣṇayonayo devanārakāḥ <span type="ref-block" n="1631 r_SAS-PS'55#189,03_r"/>teṣāṃ hi upapādasthānāni kānicicchītāni kāniciduṣṇānīti uṣṇayonayastaijaskā<span type="ref-block" n="1632 r_SAS-PS'55#189,04_r"/>yikāḥ itare trivikalpayonayaḥ kecicchītayonayaḥ keciduṣṇayonayaḥ apare miśra<span type="ref-block" n="1633 r_SAS-PS'55#189,05_r"/>yonaya iti devanārakaikendriyāḥ saṃvṛtayonayaḥ vikalendriyā vivṛtayonayaḥ garbhajāḥ <span type="ref-block" n="1634 r_SAS-PS'55#189,06_r"/>miśrayonayaḥ tadbhedāścaturaśītiśatasahasrasaṃkhyā āgamato veditavyāḥ u<orig>va</orig><corr>k</corr>taṃ ca </p><l> <span type="ref-block" n="1635 r_SAS-PS'55#189,07_r"/><hi ana="q1">'</hi>ṇiccidaradhādu satta ya taru dasa viyaliṃdiesu chacceva </l><l> <span type="ref-block" n="1636 r_SAS-PS'55#189,08_r"/>suraṇirayatiriya cauro coddasa maṇue sadasahassā <hi ana="q2">'</hi> </l><p n="a_473" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1637 r_SAS-PS'55#189,09_r"/>evametasminnavayonibhedasaṅkaṭe trividhajanmani sarvaprāṇabhṛtāmaniyamena prasakte tada<span type="ref-block" n="1638 r_SAS-PS'55#189,10_r"/>vadhāraṇārthamāha </p><p n="a_475" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1640 r_SAS-PS'55#189,12_r"/>yajjālavatprāṇiparivaraṇaṃ vitatamāṃsaśoṇitaṃ tajjarāyuḥ yannakhatvaksadṛśamu</p><p n="a_476" rend="justify"><span type="ref-block" n="1641 r_SAS-PS'55#190,01_r"/>pāttakāṭhinyaṃ śukraśoṇitaparivaraṇaṃ parimaṇḍalaṃ tadaṇḍam kiñcitparivaraṇamantareṇa <span type="ref-block" n="1642 r_SAS-PS'55#190,02_r"/>paripūrṇāvayavo yoninirgatamātra eva parispandādisāmarthyopetaḥ potaḥ jarāyau <span type="ref-block" n="1643 r_SAS-PS'55#190,03_r"/>jātā jarāyujāḥ aṇḍe jātā aṇḍajāḥ jarāyujāśca aṇḍajāśca potāśca jarāyu<span type="ref-block" n="1644 r_SAS-PS'55#190,04_r"/>jāṇḍajapotā garbhayonayaḥ </p><p n="a_477" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1645 r_SAS-PS'55#190,05_r"/>yadyamīṣāṃ jarāyujāṇḍajapotānāṃ garbho'vadhriyate athopapādaḥ keṣāṃ bhavatītyata <span type="ref-block" n="1646 r_SAS-PS'55#190,06_r"/>āha </p><p n="a_479" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1648 r_SAS-PS'55#190,08_r"/>devānāṃ nārakāṇāṃ copapādo janma veditavyam </p><p n="a_480" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1649 r_SAS-PS'55#190,09_r"/>athānyeṣāṃ kiṃ janmetyata āha </p><p n="a_482" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1651 r_SAS-PS'55#190,11_r"/>garbhajebhya aupapādikebhyaścānye śeṣāḥ sammūrchanaṃ janmeti ete trayo'pi yogā <span type="ref-block" n="1652 r_SAS-PS'55#190,12_r"/>niyamārthāḥ ubhayato niyamaśca draṣṭavyaḥ jarāyujāṇḍajapotānāmeva garbhaḥ garbha eva <span type="ref-block" n="1653 r_SAS-PS'55#190,13_r"/>ca jarāyujāṇḍajapotānām devanārakāṇāmevopapādaḥ upapāda eva ca devanārakāṇām <span type="ref-block" n="1654 r_SAS-PS'55#190,14_r"/>śeṣāṇāmeva sammūrcchanam saṃmūrcchanameva śeṣāṇāmiti </p><p n="a_483" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1655 r_SAS-PS'55#191,01_r"/>teṣāṃ punaḥ saṃsāriṇāṃ trividhajanmanāmāhitabahuvikalpanavayonibhedānāṃ śubhāśubha<span type="ref-block" n="1656 r_SAS-PS'55#191,02_r"/>nāmakarmavipākanirvartitāni bandhaphalānubhavanādhiṣṭhānāni śarīrāṇi kānītyata āha </p><p n="a_485" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1658 r_SAS-PS'55#191,04_r"/>viśiṣṭanāmakarmodayāpāditavṛttīni śīryanta iti śarīrāṇi audārikādi<span type="ref-block" n="1659 r_SAS-PS'55#191,05_r"/>prakṛtiviśeṣodayaprāptavṛttīni audārikādīni udāra sthūlam udāre bhavaṃ udāraṃ <span type="ref-block" n="1660 r_SAS-PS'55#191,06_r"/>prayojanamasyeti vā audārikam aṣṭaguṇaiśvaryayogādekānekāṇumahaccharīravividhakaraṇaṃ <span type="ref-block" n="1661 r_SAS-PS'55#191,07_r"/>vikriyā sā prayojanamasyeti vaikriyikam sūkṣmapadārthanirjñānārthamasaṃyamaparijihīrṣayā vā <span type="ref-block" n="1662 r_SAS-PS'55#191,08_r"/>pramattasaṃyatenāhriyate nirvartyate tadityāhārakam yattejonimittaṃ tejasi vā bhavaṃ tattaija<span type="ref-block" n="1663 r_SAS-PS'55#191,09_r"/>sam karmaṇāṃ kāryaṃ kārmaṇam sarveṣāṃ karmanimittattve'pi rūḍhivaśādviśiṣṭaviṣaye vṛtti<span type="ref-block" n="1664 r_SAS-PS'55#191,10_r"/>ravaseyā </p><p n="a_486" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1665 r_SAS-PS'55#191,11_r"/>yathaudārikasyendriyairupalabdhistathetareṣāṃ kasmānna bhavatītyata āha </p><p n="a_488" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1667 r_SAS-PS'55#191,13_r"/><hi ana="q1">'</hi>para<hi ana="q2">'</hi>śabdasyānekārthavṛttitve'pi vivakṣāto vyavasthārthagatiḥ pṛthagbhūtānāṃ śarī</p><p n="a_489" rend="justify"><span type="ref-block" n="1668 r_SAS-PS'55#192,01_r"/>rāṇāṃ sūkṣmaguṇena vīppānirdeśaḥ kriyate paramparamiti audārikaṃ sthūlam tataḥ sūkṣmaṃ vaikri<span type="ref-block" n="1669 r_SAS-PS'55#192,02_r"/>yikam tataḥ sūkṣmaṃ āhārakam tataḥ sūkṣmaṃ taijasam taijasātkārmaṇaṃ sūkṣmamiti </p><p n="a_490" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1670 r_SAS-PS'55#192,03_r"/>yadi paramparaṃ sūkṣmam pradeśato'pi nyūnaṃ paramparaṃ hīnamiti viparītapratipattinivṛttya<span type="ref-block" n="1671 r_SAS-PS'55#192,04_r"/>rthamāha </p><p n="a_492" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1673 r_SAS-PS'55#192,06_r"/>pradiśyanta iti pradeśāḥ paramāṇavaḥ saṃkhyāmatīto'saṃkhyeyaḥ asaṃkhyeyo guṇo<span type="ref-block" n="1674 r_SAS-PS'55#192,07_r"/>'sya tadidamasaṃkhyeyaguṇam kutaḥ pradeśataḥ nāvagāhataḥ paramparamityanuvṛtterā kārma<span type="ref-block" n="1675 r_SAS-PS'55#192,08_r"/>ṇātprasaṅge tannivṛttyarthamāha prāktaijasāditi audārikādasaṃkhyeyaguṇapradeśaṃ vaikriyikam <span type="ref-block" n="1676 r_SAS-PS'55#192,09_r"/>vaikriyikādasaṃkhyeyaguṇapradeśamāhārakamiti ko guṇakāraḥ palyopamāsaṃkhyeyabhāgaḥ <span type="ref-block" n="1677 r_SAS-PS'55#192,10_r"/>yadyevaṃ paramparaṃ mahāparimāṇaṃ prāpnoti naivam bandhaviśeṣātparimāṇabhedā<span type="ref-block" n="1678 r_SAS-PS'55#192,11_r"/>bhāvastūlanicayāyaḥpiṇḍavat </p><p n="a_493" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1679 r_SAS-PS'55#193,01_r"/>athottarayoḥ kiṃ samapradeśatvamutāsti kaścidviśeṣa ityata āha </p><p n="a_495" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1681 r_SAS-PS'55#193,03_r"/>pradeśata ityanuvartate tenaivamabhisambandhaḥ kriyate āhārakāttaijasaṃ pradeśato'nanta<span type="ref-block" n="1682 r_SAS-PS'55#193,04_r"/>guṇama taijasātkārmaṇaṃ pradeśato'nantaguṇamiti ko guṇakāraḥ abhavyānāmanantaguṇaḥ siddhā<span type="ref-block" n="1683 r_SAS-PS'55#193,05_r"/>nāmanantabhāgaḥ </p><p n="a_496" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1684 r_SAS-PS'55#193,06_r"/>tatretatsyācchalyakavanmūrtimaddravyopacitatvātsaṃsāriṇo jīvasyābhipretagatinirodha<span type="ref-block" n="1685 r_SAS-PS'55#193,07_r"/>prasaṅga iti tanna kiṃ kāraṇam yasmādubhe apyete </p><p n="a_498" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1687 r_SAS-PS'55#193,09_r"/>mūrtimato mūrtyantareṇa vyāghātaḥ pratīghātaḥ sa nāstyanayorityapratīghāte sūkṣma<span type="ref-block" n="1688 r_SAS-PS'55#193,10_r"/>pariṇāmāt ayaḥpiṇḍe tejo'nupraveśavattaijasakārmaṇayornāsti vajrapaṭalādiṣu vyāghātaḥ <span type="ref-block" n="1689 r_SAS-PS'55#193,11_r"/>nanu ca vaikriyikāhārakayorapi nāsti pratīghātaḥ sarvatrāpratīghāto'tra vivakṣitaḥ yathā </p><p n="a_499" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1690 r_SAS-PS'55#194,01_r"/>tejasakārmaṇayorā lokāntāt sarvatra nāsti pratīghātaḥ na tathā vaikriyikāhārakayoḥ </p><p n="a_500" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1691 r_SAS-PS'55#194,02_r"/>āha kimetāvāneva viśeṣa uta kaścidanyo'pyastītyāha </p><p n="a_502" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1693 r_SAS-PS'55#194,04_r"/><hi ana="q1">'</hi>ca<hi ana="q2">'</hi>śabdo vikalpārthaḥ anādisambandhe sādisambandhe ceti kāryakāraṇabhāva<span type="ref-block" n="1694 r_SAS-PS'55#194,05_r"/>santatyā anādisambandhe viśeṣāpekṣayā sādisambandhe ca bījavṛkṣavat yathaudārika<span type="ref-block" n="1695 r_SAS-PS'55#194,06_r"/>vaikriyikāhārakāṇi jīvasya kādācitkāni na tathā taijasakārmaṇe nityasambandhinī <span type="ref-block" n="1696 r_SAS-PS'55#194,07_r"/>hi te ā saṃsārakṣayāt </p><p n="a_503" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1697 r_SAS-PS'55#194,08_r"/>ta ete taijasakārmaṇe kiṃ kasyacideva bhavata utāviśeṣeṇetyata āha </p><p n="a_505" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1699 r_SAS-PS'55#194,10_r"/><hi ana="q1">'</hi>sarva<hi ana="q2">'</hi>śabdo niravaśeṣavācī niravaśeṣasya saṃsāriṇo jīvasya te dve api śarīre <span type="ref-block" n="1700 r_SAS-PS'55#194,11_r"/>bhavata ityarthaḥ </p><p n="a_506" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1701 r_SAS-PS'55#194,12_r"/>aviśeṣābhidhānāttairaudārikādibhiḥ sarvasya saṃsāriṇo yaugapadyena sambandhaprasaṅge <span type="ref-block" n="1702 r_SAS-PS'55#194,13_r"/>sambhaviśarīrapradarśanārthamidamucyate </p><p n="a_508" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1704 r_SAS-PS'55#195,02_r"/><hi ana="q1">'</hi>tat<hi ana="q2">'</hi>śabdaḥ prakṛtataijasakārmaṇapratinirdeśārthaḥ te taijasakārmaṇe ādiryeṣāṃ tāni <span type="ref-block" n="1705 r_SAS-PS'55#195,03_r"/>tadādīni bhājyāni vikalpyāni ā kutaḥ ā caturbhyaḥ yugapadekasyātmanaḥ <span type="ref-block" n="1706 r_SAS-PS'55#195,04_r"/>kasyacid dve taijasakārmaṇe aparasya trīṇi audārikataijasakārmaṇāni vaikriyikataijasa<span type="ref-block" n="1707 r_SAS-PS'55#195,05_r"/>kārmaṇāni vā anyasya catvāri audārikāhārakataijasakārmaṇānīti vibhāgaḥ kriyate </p><p n="a_509" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1708 r_SAS-PS'55#195,06_r"/>punarapi teṣāṃ viśeṣapratipattyarthamāha </p><p n="a_511" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1710 r_SAS-PS'55#195,08_r"/>ante bhavamantyam kiṃ tat kārmaṇam indriyapraṇālikayā śabdādīnāmupa</p><p n="a_512" rend="justify"><span type="ref-block" n="1711 r_SAS-PS'55#196,01_r"/>labdhirupabhogaḥ tadabhāvānnirupabhogam vigrahagatau satyāmapi indriyalabdhau dravye<span type="ref-block" n="1712 r_SAS-PS'55#196,02_r"/>ndriyanirvṛttyabhāvācchabdādyupabhogābhāva iti nanu taijasamapi nirupabhogam tatra kimu<span type="ref-block" n="1713 r_SAS-PS'55#196,03_r"/>cyate nirupabhogamantyamiti taijasaṃ śarīraṃ yoganimittamapi na bhavati tato'syopabhoga<span type="ref-block" n="1714 r_SAS-PS'55#196,04_r"/>vicāre'nadhikāraḥ </p><p n="a_513" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1715 r_SAS-PS'55#196,05_r"/>evaṃ tatroktalakṣaṇeṣu janmasu amūni śarīrāṇi prādurbhāvamāpadyamānāni kima<span type="ref-block" n="1716 r_SAS-PS'55#196,06_r"/>viśeṣeṇa bhavanti uta kaścidasti prativiśeṣa ityata āha </p><p n="a_515" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1718 r_SAS-PS'55#197,01_r"/>sūtrakramāpekṣayā ādau bhavamādyam audārikamityarthaḥ yad gabhajaṃ yacca sammū<span type="ref-block" n="1719 r_SAS-PS'55#197,02_r"/>rcchanajaṃ tatsarvamaudārikaṃ draṣṭavyam </p><p n="a_516" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1720 r_SAS-PS'55#197,03_r"/>tadanantaraṃ yannirdiṣṭaṃ tatkasmin janmanītyata āha </p><p n="a_518" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1722 r_SAS-PS'55#197,05_r"/>upapāde bhavamaupapādikam tatsarvaṃ vaikriyikaṃ veditavyam </p><p n="a_519" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1723 r_SAS-PS'55#197,06_r"/>yadyaupapādikaṃ vaikriyikam anaupapādikasya vaikriyikatvābhāva ityata āha </p><p n="a_521" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1725 r_SAS-PS'55#197,08_r"/><hi ana="q1">'</hi>ca<hi ana="q2">'</hi>śabdena vaikriyikamabhisambadhyate tapoviśeṣādṛddhiprāptirlabdhiḥ labdhiḥ <span type="ref-block" n="1726 r_SAS-PS'55#197,09_r"/>pratyayaḥ kāraṇamasya labdhipratyayam vaikriyikaṃ labdhipratyayaṃ ca bhavatītyabhisambadhyate </p><p n="a_522" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1727 r_SAS-PS'55#197,10_r"/>kimetadeva labdhyapekṣamutānyadapyastītyata āha </p><p n="a_524" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1729 r_SAS-PS'55#197,12_r"/><hi ana="q1">'</hi>api<hi ana="q2">'</hi>śabdena labdhipratyayamabhisambadhyate taijasamapi labdhipratyayaṃ bhavatīti </p><p n="a_525" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1730 r_SAS-PS'55#198,01_r"/>vakriyikānantaraṃ yadupadiṣṭaṃ tasya svarūpanirdhāraṇārthaṃ svāminirdeśārthaṃ cāha </p><p n="a_527" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1732 r_SAS-PS'55#198,03_r"/>śubhakāraṇatvācchubhavyapadeśaḥ śubhakarmaṇa āhārakakāyayogasya kāraṇatvācchu<span type="ref-block" n="1733 r_SAS-PS'55#198,04_r"/>bhamityucyate annasya prāṇavyapadeśavat viśuddhakāryatvādviśuddhavyapadeśaḥ viśuddhasya puṇya<span type="ref-block" n="1734 r_SAS-PS'55#198,05_r"/>karmaṇaḥ aśabalasya niravadyasya kāryatvādviśuddhamityucyate tantūnāṃ kārpāsavyapadeśavat <span type="ref-block" n="1735 r_SAS-PS'55#198,06_r"/>ubhayato vyāghātābhāvādavyāghāti na hyāhārakaśarīreṇānyasya vyāghātaḥ nāpyanye<span type="ref-block" n="1736 r_SAS-PS'55#198,07_r"/>nāhārakasyeti tasya prayojanasamuccayārthaḥ <hi ana="q1">'</hi>ca<hi ana="q2">'</hi>śabdaḥ kriyate tadyathā kadāci<span type="ref-block" n="1737 r_SAS-PS'55#198,08_r"/>llabdhiviśeṣasadbhāvajñāpanārthaṃ kadācitsūkṣmapadārthanirddhāraṇārthaṃ saṃyamaparipālanārthaṃ ca <span type="ref-block" n="1738 r_SAS-PS'55#198,09_r"/>āhārakamiti prāguktasya pratyāmnāyaḥ yadā''hārakaśarīraṃ nirvartayitumārabhate tadā <span type="ref-block" n="1739 r_SAS-PS'55#198,10_r"/>pramatto bhavatīti<hi ana="q1">'</hi>pramattasaṃyatasya<hi ana="q2">'</hi>ityucyate iṣṭato'vadhāraṇārthaṃ <hi ana="q1">'</hi>eva<hi ana="q2">'</hi>kāropādānam yathaivaṃ <span type="ref-block" n="1740 r_SAS-PS'55#198,11_r"/>vijñāyeta pramattasaṃyatasyaivāhārakaṃ nānyasyeti maivaṃ vijñāyi pramattasaṃyatasyāhārakameveti </p><p n="a_528" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1741 r_SAS-PS'55#199,01_r"/>mā bhūdaudārikādinivṛttiriti </p><p n="a_529" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1742 r_SAS-PS'55#199,02_r"/>evaṃ vibhaktāni śarīrāṇi bibhratāṃ saṃsāriṇāṃ pratigati kiṃ triliṅgasannidhānaṃ <span type="ref-block" n="1743 r_SAS-PS'55#199,03_r"/>uta liṅganiyamaḥ kaścidastītyata āha </p><p n="a_531" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1745 r_SAS-PS'55#199,05_r"/>narakāṇi vakṣyante narakeṣu bhavā nārakāḥ sammūrchanaṃ sammūrcchaḥ sa yeṣāmasti te <span type="ref-block" n="1746 r_SAS-PS'55#199,06_r"/>sammūrcchinaḥ nārakāśca sammūrchinaśca nārakasammūrchinaḥ cāritramohavikalpanokaṣāya<span type="ref-block" n="1747 r_SAS-PS'55#199,07_r"/>bhedasya napuṃṃsakavedasyāśubhanāmnaścodayānna striyo na pumāṃsa iti napuṃṃsakāni bhavanti <span type="ref-block" n="1748 r_SAS-PS'55#199,08_r"/>nārakasammūrcchino napuṃṃsakānyeveti niyamaḥ tatra hi strīpuṃṃsaviṣayamanojñaśabdagandharūpa<span type="ref-block" n="1749 r_SAS-PS'55#199,09_r"/>rasasparśasambandhanimittā svalpāpi sukhamātrā nāsti </p><p n="a_532" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1750 r_SAS-PS'55#199,10_r"/>yadyevamavadhriyate arthādāpannametaduktebhyo'nye saṃsāriṇastriliṅgā iti yatrā<span type="ref-block" n="1751 r_SAS-PS'55#199,11_r"/>tyantaṃ napuṃṃsakaliṅgasyābhāvastatpratipādanārthamāha </p><p n="a_534" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1753 r_SAS-PS'55#199,13_r"/>straiṇaṃ pauṃsnaṃ ca yanniratiśayasukhaṃ śubhagatināmodayāpekṣaṃ taddevā anubhavantīti na <span type="ref-block" n="1754 r_SAS-PS'55#199,14_r"/>teṣu napuṃṃsakāni santi </p><p n="a_535" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1755 r_SAS-PS'55#200,01_r"/>athetare kiyalliṅgā ityata āha </p><p n="a_537" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1757 r_SAS-PS'55#200,03_r"/>trayo vedā yeṣāṃ te trivedāḥ ke punaste vedāḥ strītvaṃ puṃstvaṃ napuṃsakatvamiti <span type="ref-block" n="1758 r_SAS-PS'55#200,04_r"/>kathaṃ teṣāṃ siddhiḥ vedyata iti vedaḥ liṅgamityarthaḥ tad dvividhaṃ dravyaliṅgaṃ bhāva<span type="ref-block" n="1759 r_SAS-PS'55#200,05_r"/>liṅgaṃ ceti dravyaliṅgaṃ yonimehanādi nāmakarmodayanirvartitam nokaṣāyodayāpāditavṛtti <span type="ref-block" n="1760 r_SAS-PS'55#200,06_r"/>bhāvaliṅgam strīvedodayāt syāyastyasyāṃ garbha iti strī puṃvedodayāt sūte janayatya<span type="ref-block" n="1761 r_SAS-PS'55#200,07_r"/>patyamiti pumān napuṃṃsakavedodayāttadubhayaśaktivikalaṃ napuṃṃsakam rūḍhiśabdāścaite rūḍhi<span type="ref-block" n="1762 r_SAS-PS'55#200,08_r"/>ṣu ca kriyā vyutpattyarthaiva yathā gacchatīti gauriti itarathā hi garbhadhāraṇādikriyā<span type="ref-block" n="1763 r_SAS-PS'55#200,09_r"/>prādhānye bālavṛddhānāṃ tiryaṅmanuṣyāṇāṃ devānāṃ kārmaṇakāyayogasthānāṃ ca tadabhāvātstrī<span type="ref-block" n="1764 r_SAS-PS'55#200,10_r"/>tvādivyapadeśo na syāt ta ete trayo vedāḥ śeṣāṇāṃ garbhajānāṃ bhavanti </p><p n="a_538" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1765 r_SAS-PS'55#201,01_r"/>ya ime janmayoniśariraliṅgasambandhāhitaviśeṣāḥ prāṇino nirdiśyante devā<span type="ref-block" n="1766 r_SAS-PS'55#201,02_r"/>dayo vicitradharmādharmavaśīkṛtāścatasṛṣu gatiṣu śarīrāṇi dhārayantaste kiṃ yathākālamupa<span type="ref-block" n="1767 r_SAS-PS'55#201,03_r"/>bhuktāyuṣo mūrtyantarāṇyāskandanti utāyathākālamapītyata āha </p><p n="a_540" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1769 r_SAS-PS'55#201,05_r"/>aupapādikā vyākhyātā devanārakā iti caramaśabdo'ntyavācī uttama <span type="ref-block" n="1770 r_SAS-PS'55#201,06_r"/>utkṛṣṭaḥ carama uttamo deho yeṣāṃ te caramottamadehāḥ parītasaṃsārāstajjanmanirvā<span type="ref-block" n="1771 r_SAS-PS'55#201,07_r"/>ṇārhā ityarthaḥ asaṃkhyeyamatītasaṃkhyānamupamāpramāṇena palyādinā gamyamāyuryeṣāṃ ta ime <span type="ref-block" n="1772 r_SAS-PS'55#201,08_r"/>asaṃkhyeyavarṣāyuṣastiryaṅmanuṣyā uttarakurvādiṣu prasūtāḥ aupapādikāśca caramottama<span type="ref-block" n="1773 r_SAS-PS'55#201,09_r"/>dehāśca asaṃkhyeyavarṣāyuṣaśca aupapādikacaramottamadehāsaṃkhyeyavarṣāyuṣaḥ bahyasyopaghāta<span type="ref-block" n="1774 r_SAS-PS'55#201,10_r"/>nimittasya viṣaśastrādeḥ sati sannidhāne hrasvaṃ bhavatītyapavartyam apavartyamāyuryeṣāṃ ta <span type="ref-block" n="1775 r_SAS-PS'55#201,11_r"/>ime apavartyāyuṣaḥ na apavartyāyuṣaḥ anapavartyāyuṣaḥ nahyeṣāmaupapādikādīnāṃ bāhya</p><p n="a_541" rend="justify"><span type="ref-block" n="1776 r_SAS-PS'55#202,01_r"/>nimittavaśādāyurapavartyate ityayaṃ niyamaḥ itareṣāmaniyamaḥ caramasya dehasyotkṛṣṭatva<span type="ref-block" n="1777 r_SAS-PS'55#202,02_r"/>pradarśanārthamuttamagrahaṇaṃ nārthāntaraviśeṣo'sti caramadehā iti vā pāṭhaḥ </p><p ana="trailer" n="a_542" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1778 r_SAS-PS'55#202,03_r"/>iti tattvārthavṛttau sarvārthasiddhisañjñikāyāṃ dvitīyo'dhyāyaḥ </p></div><div n="3"><p ana="head" n="a_543" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1779 r_SAS-PS'55#203,01_r"/>atha tṛtīyo'dhyāyaḥ </p><p n="a_544" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1780 r_SAS-PS'55#203,02_r"/><hi ana="q1">'</hi>bhavapratyayo'vadhirdevanārakāṇām<hi ana="q2">'</hi> ityevamādiṣu nārakāḥ śrutāstataḥ pṛcchati ke <span type="ref-block" n="1781 r_SAS-PS'55#203,03_r"/>te nārakā iti tatpratipādanārthaṃ tadadhikaraṇanirdeśaḥ kriyate </p><p n="a_546" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1784 r_SAS-PS'55#203,06_r"/>ratnaṃ ca śarkarā ca vālukā ca paṅkaśca dhūmaśca tamaśca mahātamaśca ratnaśarkarāvālu<span type="ref-block" n="1785 r_SAS-PS'55#203,07_r"/>kāpaṅkadhūmatamomahātamāṃsi <hi ana="q1">'</hi>prabhā<hi ana="q2">'</hi> śabdaḥ pratyekaṃ parisamāpyate sāhacaryāttācchabdyam <span type="ref-block" n="1786 r_SAS-PS'55#203,08_r"/>citrādiratnaprabhāsahacaritā bhūmiḥ ratnaprabhā śarkarāprabhāsahacaritā bhūmiḥ śarkarāprabhā <span type="ref-block" n="1787 r_SAS-PS'55#203,09_r"/>vālukāprabhāsahacaritā bhūmirvālukāprabhā paṅkaprabhāsahacaritā bhūmiḥ paṅkaprabhā dhūmaprabhā<span type="ref-block" n="1788 r_SAS-PS'55#203,10_r"/>sahacaritā bhūmirdhūmaprabhā tamaḥprabhāsahacaritā bhūmistamaḥprabhā mahātamaḥprabhāsahacaritā <span type="ref-block" n="1789 r_SAS-PS'55#203,11_r"/>bhūmirmahātamaḥprabhā iti etāḥ saṃjñā anenopāyena vyutpādyante <hi ana="q1">'</hi>bhūmi<hi ana="q2">'</hi>grahaṇamadhikaraṇa<span type="ref-block" n="1790 r_SAS-PS'55#203,12_r"/>viśeṣapratipattyartham yathā svargapaṭalāni bhūmimanāśritya vyavasthitāni na tathā nārakā</p><p n="a_547" rend="justify"><span type="ref-block" n="1791 r_SAS-PS'55#204,01_r"/>vāsāḥ kiṃ tarhi bhūmimāśritā iti āsāṃ bhūmīnāmālambananirjñānārthaṃ ghanāmbu<span type="ref-block" n="1792 r_SAS-PS'55#204,02_r"/>vātādigrahaṇaṃ kriyate ghanāmbu ca vātaśca ākāśaṃ ca ghanāmbuvātākāśāni tāni <span type="ref-block" n="1793 r_SAS-PS'55#204,03_r"/>pratiṣṭhā āśrayo yāsāṃ tā ghanāmbuvātākāśapratiṣṭhāḥ sarvā etā bhūmayo ghanodadhivalaya<span type="ref-block" n="1794 r_SAS-PS'55#204,04_r"/>pratiṣṭhāḥ ghanodadhivalayaṃ ghanavātavalayapratiṣṭham ghanavātavalayaṃ tanuvātavalayaprati<span type="ref-block" n="1795 r_SAS-PS'55#204,05_r"/>ṣṭham tanuvātavalayamākāśapratiṣṭham ākāśamātmapratiṣṭhaṃ tasyaivādhārādheyatvāt <span type="ref-block" n="1796 r_SAS-PS'55#204,06_r"/>trīṇyapyetāni valayāni pratyekaṃ viṃśatiyojanasahasrabāhulyāni <hi ana="q1">'</hi>sapta<hi ana="q2">'</hi>grahaṇaṃ saṃkhyāntarani<span type="ref-block" n="1797 r_SAS-PS'55#204,07_r"/>vṛttyartham sapta bhūmayo nāṣṭau na nava ceti <hi ana="q1">'</hi>adho'dhaḥ<hi ana="q2">'</hi>vacanaṃ tiryakpracayanivṛttyartham </p><p n="a_548" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1798 r_SAS-PS'55#205,01_r"/>kiṃ tā bhūmayo nārakāṇāṃ sarvatrāvāsā āhosvitkvacitkvaciditi tanni<span type="ref-block" n="1799 r_SAS-PS'55#205,02_r"/>rdhāraṇārthamāha </p><p n="a_550" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1802 r_SAS-PS'55#205,05_r"/>tāsu ratnaprabhādiṣu bhūmiṣu narakāṇyanena saṃkhyāyante yathākramam ratnaprabhāyāṃ <span type="ref-block" n="1803 r_SAS-PS'55#205,06_r"/>triṃśannarakaśatasahasrāṇi śarkarāprabhāyāṃ pañcaviṃśatirnarakaśatasahasrāṇi vālukāprabhāyāṃ <span type="ref-block" n="1804 r_SAS-PS'55#205,07_r"/>pañcadaśa narakaśatasahasrāṇi paṅkaprabhāyāṃ daśa narakaśatasahasrāṇi dhūmaprabhāyāṃ trīṇi <span type="ref-block" n="1805 r_SAS-PS'55#205,08_r"/>narakaśatasahasrāṇi tamaḥprabhāyāṃ pañconamekaṃ narakaśatasahasraṃ mahātamaḥprabhāyāṃ pañca <span type="ref-block" n="1806 r_SAS-PS'55#205,09_r"/>narakāṇi ratnaprabhāyāṃ narakaprastārastrayodaśa tato'dha ā saptamyā dvau dvau narakapra</p><p n="a_551" rend="justify"><span type="ref-block" n="1807 r_SAS-PS'55#206,01_r"/>stārau hīnau itaro viśeṣo lokānuyogato veditavyaḥ </p><p n="a_552" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1808 r_SAS-PS'55#206,02_r"/>atha tāsu bhūmiṣu nārakāṇāṃ kaḥ prativiśeṣa ityata āha </p><p n="a_554" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1810 r_SAS-PS'55#206,04_r"/>leśyādayo vyākhyātārthāḥ aśubhatarā iti prakarṣanirdeśaḥ tiryaggativiṣayāśubha<span type="ref-block" n="1811 r_SAS-PS'55#206,05_r"/>leśyādyapekṣayā adho'dhaḥ svagatyapekṣayā ca veditavyaḥ <hi ana="q1">'</hi>nitya<hi ana="q2">'</hi>śabda ābhīkṣṇyavacanaḥ <span type="ref-block" n="1812 r_SAS-PS'55#206,06_r"/>nityamaśubhatarā leśyādayo yeṣāṃ te nityāśubhataraleśyāpariṇāmadehavedanāvikriyā nārakāḥ </p><p n="a_555" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1813 r_SAS-PS'55#207,01_r"/>prathamādvitīyayoḥ kāpotī leśyā tṛtīyāyāmupariṣṭātkāpotī adho nīlā caturthyāṃ nīlā <span type="ref-block" n="1814 r_SAS-PS'55#207,02_r"/>pañcamyāmupari nīlā adhaḥ kṛṣṇā ṣaṣṭhyāṃ kṛṣṇā saptamyāṃ paramakṛṣṇā svāyuḥ<span type="ref-block" n="1815 r_SAS-PS'55#207,03_r"/>pramāṇāvadhṛtā dravyaleśyā uktāḥ bhāvaleśyāstu antarmuhūrtaparivartinyaḥ pariṇāmāḥ <span type="ref-block" n="1816 r_SAS-PS'55#207,04_r"/>sparśarasagandhavarṇaśabdāḥ kṣetraviśeṣanimittavaśādatiduḥkhahetavo'śubhatarāḥ dehāśca teṣāma<span type="ref-block" n="1817 r_SAS-PS'55#207,05_r"/>śubhanāmakarmodayādatyantāśubhatarā vikṛtākṛtayo huṇḍasaṃsthānā durdarśanāḥ teṣāmutsedhaḥ <span type="ref-block" n="1818 r_SAS-PS'55#207,06_r"/>prathamāyāṃ sapta dhanūṃṣi trayo hastāḥ ṣaḍaṅgulayaḥ adho'dho dviguṇadviguṇa utsedhaḥ <span type="ref-block" n="1819 r_SAS-PS'55#207,07_r"/>abhyantarāsadvedyodaye sati anādipāriṇāmikaśītoṣṇabāhyanimittajanitā atitīvrā <span type="ref-block" n="1820 r_SAS-PS'55#207,08_r"/>vedanā bhavanti nārakāṇām prathamādvitīyātṛtīyācaturthīṣu uṣṇavedanānyeva narakāṇi <span type="ref-block" n="1821 r_SAS-PS'55#207,09_r"/>pañcamyāmupari uṣṇavedane dve narakaśatasahasre adhaḥ śītavedanamekaṃ śatasahasram ṣaṣṭhīsa<span type="ref-block" n="1822 r_SAS-PS'55#207,10_r"/>ptamyoḥ śītavedanānyeva śubhaṃ vikariṣyāma iti aśubhatarameva vikurvanti sukhahetūnutpāda<span type="ref-block" n="1823 r_SAS-PS'55#207,11_r"/>yāma iti duḥkhahetūnevopādayanti ta ete bhāvā adho'dho'śubhatarā veditavyāḥ </p><p n="a_556" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1824 r_SAS-PS'55#208,01_r"/>kimeteṣāṃ nārakāṇāṃ śītoṣṇajanitameva duḥkhamutānyathāpi bhavatītyata āha </p><p n="a_558" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1826 r_SAS-PS'55#208,03_r"/>kathaṃ parasparodīritaduḥkhatvam nārakāḥ bhavapratyayenāvadhinā mithyādarśanodayādvi<span type="ref-block" n="1827 r_SAS-PS'55#208,04_r"/>bhaṅgavyapadeśabhājā ca dūrādeva duḥkhahetūnavagamyotpannaduḥkhā pratyāsattau parasparālokanācca <span type="ref-block" n="1828 r_SAS-PS'55#208,05_r"/>prajvalitakopāgnayaḥ pūrvabhavānusmaraṇāccātitīvrānubaddhavairāśca śvaśṛgālādivatsvābhighāte <span type="ref-block" n="1829 r_SAS-PS'55#208,06_r"/>pravartamānāḥ svavikriyākṛtāsivāsīparaśubhiṇḍimālaśaktitomarakuntāyoghanādibhirāyudhaiḥ <span type="ref-block" n="1830 r_SAS-PS'55#208,07_r"/>svakaracaraṇadaśanaiśca chedanabhedanatakṣaṇadaṃśanādibhiḥ parasparasyātitīvraṃ duḥkhamutpādayanti </p><p n="a_559" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1831 r_SAS-PS'55#208,08_r"/>kimetāvāneva duḥkhotpattikāraṇaprakāra utānyo'pi kaścidastītyata āha </p><p n="a_561" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1833 r_SAS-PS'55#209,02_r"/>devagatināmakarmavikalpasyāsuratvasaṃvartanasya karmaṇa udayādasyanti parānityasurāḥ <span type="ref-block" n="1834 r_SAS-PS'55#209,03_r"/>pūrvajanmani bhāvitenātitībreṇa saṃkleśapariṇāmena yadupārjitaṃ pāpakarma tasyodayātsatataṃ <span type="ref-block" n="1835 r_SAS-PS'55#209,04_r"/>kliṣṭāḥ saṃkliṣṭāḥ saṃkliṣṭā asurāḥ saṃkliṣṭāsurāḥ saṃkliṣṭā iti viśeṣaṇānna sarve <span type="ref-block" n="1836 r_SAS-PS'55#209,05_r"/>asurā nārakāṇāṃ duḥkhamutpādayanti kiṃ tarhi ambāvarīṣādaya eva kecaneti avadhipra<span type="ref-block" n="1837 r_SAS-PS'55#209,06_r"/>darśanārthaṃ <hi ana="q1">'</hi>prākcaturthyāḥ<hi ana="q2">'</hi> iti viśeṣaṇam upari tisṛṣu pṛthvīṣu saṃkliṣṭāsurā bādhāhetavo <span type="ref-block" n="1838 r_SAS-PS'55#209,07_r"/>nātaḥ paramiti pradarśanārtham <hi ana="q1">'</hi>ca<hi ana="q2">'</hi> śabdaḥ pūrvoktaduḥkhahetusamuccayārthaḥ sutaptāyorasapā<span type="ref-block" n="1839 r_SAS-PS'55#209,08_r"/>yananiṣṭaptāyastambhāliṅganakūṭaśālmalyārohaṇāvataraṇāyoghanābhighātavāsīkṣuratakṣaṇakṣā<span type="ref-block" n="1840 r_SAS-PS'55#209,09_r"/>rataptatailāvasecanāyaḥkumbhīpākāmbarīṣabharjanavaitaraṇīmajjanayantraniṣpīḍanādibhirnārakāṇāṃ <span type="ref-block" n="1841 r_SAS-PS'55#209,10_r"/>duḥkhamutpādayanti evaṃ chedanabhedanādibhiḥ śakalīkṛtamūrtīnāmapi teṣāṃ na maraṇamakāle <span type="ref-block" n="1842 r_SAS-PS'55#209,11_r"/>bhavati kutaḥ anapavartyāyuṣkatvāt </p><p n="a_562" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1843 r_SAS-PS'55#210,01_r"/>yadyevaṃ tadeva tāvaducyatāṃ nārakāṇāmāyuḥparimāṇamityata āha </p><p n="a_564" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1846 r_SAS-PS'55#210,04_r"/>yathākramamityanuvartate teṣu narakeṣu bhūmiṃkrameṇa yathāsaṃkhyamekādayaḥ sthitayo' <span type="ref-block" n="1847 r_SAS-PS'55#210,05_r"/>bhisambadhyante ratnaprabhāyāmutkṛṣṭā sthitirekasāgaropamā śarkarāprabhāyāṃ trisāgaro<span type="ref-block" n="1848 r_SAS-PS'55#210,06_r"/>pamā vālukāprabhāyāṃ saptasāgaropamā paṅkaprabhāyāṃ daśasāgaropamā dhūmaprabhāyāṃ <span type="ref-block" n="1849 r_SAS-PS'55#210,07_r"/>saptadaśasāgaropamā tamaḥprabhāyāṃ dvāviṃśatisāgaropamā mahātamaḥprabhāyāṃ trayastriṃ<span type="ref-block" n="1850 r_SAS-PS'55#210,08_r"/>śatsāgaropamā iti parā utkṛṣṭetyarthaḥ <hi ana="q1">'</hi>sattvānām<hi ana="q2">'</hi> iti vacanaṃ bhūminivṛttyartham <span type="ref-block" n="1851 r_SAS-PS'55#210,09_r"/>bhūmiṣu sattvānāmiyaṃ sthitiḥ na bhūmīnāmiti </p><p n="a_565" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1852 r_SAS-PS'55#210,10_r"/>uktaḥ saptabhūmivistīrṇo'dholokaḥ idānīṃ tiryagloko vaktavyaḥ kathaṃ puna<span type="ref-block" n="1853 r_SAS-PS'55#210,11_r"/>stiryaglokaḥ yato'saṃkhyeyāḥ svayambhūramaṇaparyantāstiryakpracayaviśeṣeṇāvasthitā dvīpa<span type="ref-block" n="1854 r_SAS-PS'55#210,12_r"/>samudrāstatastiryagloka iti ke punastiryagvyavasthitā ityata āha </p><p n="a_567" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1856 r_SAS-PS'55#211,02_r"/>jambūdvīpādayo dvīpāḥ lavaṇodādayaḥ samudrāḥ yāni loke śubhāni nāmāni <span type="ref-block" n="1857 r_SAS-PS'55#211,03_r"/>tannāmānaste tadyathā jambūdvīpo dvīpaḥ lavaṇodaḥ samudraḥ dhātakīkhaṇḍo dvīpaḥ <span type="ref-block" n="1858 r_SAS-PS'55#211,04_r"/>kālodaḥ samudraḥ puṣkaravaro dvīpaḥ puṣkaravaraḥ samudraḥ vāruṇīvaro dvīpaḥ vāruṇīvaraḥ <span type="ref-block" n="1859 r_SAS-PS'55#211,05_r"/>samudraḥ kṣīravaro dvīpaḥ kṣīravaraḥ samudraḥ ghṛtavaro dvīpaḥ ghṛtavaraḥ samudraḥ ikṣuvaro <span type="ref-block" n="1860 r_SAS-PS'55#211,06_r"/>dvīpaḥ ikṣuvaraḥ samudraḥ nandīśvaravaro dvīpaḥ nandīśvaravaraḥ samudraḥ aruṇavaro dvīpaḥ <span type="ref-block" n="1861 r_SAS-PS'55#211,07_r"/>aruṇavaraḥ samudraḥ ityevamasaṃkhyeyā dvīpasamudrāḥ svayambhūramaṇaparyantā veditavyāḥ </p><p n="a_568" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1862 r_SAS-PS'55#211,08_r"/>amīṣāṃ viṣkambhasanniveśasaṃsthānaviśeṣapratipattyarthamāha </p><p n="a_570" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1864 r_SAS-PS'55#211,10_r"/>dvirdviriti vīpsābhyāvṛttivacanaṃ viṣkambhadviguṇatvavyāptyartham ādyasya dvīpasya <span type="ref-block" n="1865 r_SAS-PS'55#211,11_r"/>yo viṣkambhaḥ taddviguṇaviṣkambho lavaṇajaladhiḥ taddviguṇaviṣkambho dvitīyo dvīpaḥ <span type="ref-block" n="1866 r_SAS-PS'55#211,12_r"/>taddviguṇaviṣkambho dvitīyo jaladhiriti dvirdvirviṣkambho yeṣāṃ te dvirdvirviṣkambhāḥ <span type="ref-block" n="1867 r_SAS-PS'55#211,13_r"/>pūrvapūrvaparikṣepivacanaṃ grāmanagarādivadviniveśo mā vijñāyīti valayākṛtivacanaṃ caturasrā</p><p n="a_571" rend="justify"><span type="ref-block" n="1868 r_SAS-PS'55#212,01_r"/>disaṃsthānāntaranivṛttyartham </p><p n="a_572" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1869 r_SAS-PS'55#212,02_r"/>atrāha jambūdvīpasya pradeśasaṃsthānaviṣkambhā vaktavyāstanmūlatvāditaraviṣkambhā<span type="ref-block" n="1870 r_SAS-PS'55#212,03_r"/>divijñānasyetyucyate </p><p n="a_574" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1872 r_SAS-PS'55#212,05_r"/>teṣāṃ madhye tanmadhye keṣām pūrvoktānāṃ dvīpasamudrāṇām nābhiriva nābhiḥ <span type="ref-block" n="1873 r_SAS-PS'55#212,06_r"/>merurnābhiryasya sa merunābhiḥ vṛtta ādityamaṇḍalopamānaḥ śatānāṃ sahasraṃ śatasahasram <span type="ref-block" n="1874 r_SAS-PS'55#212,07_r"/>yojanānāṃ śatasahasraṃ yojanaśatasahasram yojanaśatasahasraṃ viṣkambho yasya so'yaṃ yojana<span type="ref-block" n="1875 r_SAS-PS'55#212,08_r"/>śatasahasraviṣkambhaḥ ko'sau jambūdvīpaḥ kathaṃ jambūdvīpaḥ jambūbṛkṣopalakṣitatvāt <span type="ref-block" n="1876 r_SAS-PS'55#212,09_r"/>uttarakurūṇāṃ madhye jambūvṛkṣo'nādinidhanaḥ pṛthivīpariṇāmo'kṛtrimaḥ saparivārasta<span type="ref-block" n="1877 r_SAS-PS'55#212,10_r"/>dupalakṣito'yaṃ dvīpaḥ </p><p n="a_575" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1878 r_SAS-PS'55#213,01_r"/>tatra jambūdvīpe ṣaḍbhiḥ kulaparvatairvibhaktāni sapta kṣetrāṇi kāni tānītyata <span type="ref-block" n="1879 r_SAS-PS'55#213,02_r"/>āha </p><p n="a_577" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1881 r_SAS-PS'55#213,04_r"/>bharatādayaḥ sañjñā anādikālapravṛttā animittāḥ tatra bharatavarṣaḥ <span type="ref-block" n="1882 r_SAS-PS'55#213,05_r"/>kva sanniviṣṭaḥ dakṣiṇadigbhāge himavato'drestrayāṇāṃ samudrāṇāṃ madhye <span type="ref-block" n="1883 r_SAS-PS'55#213,06_r"/>āropitacāpākāro bharatavarṣaḥ vijayārddhena gaṅgāsindhubhyāṃ ca vibhaktaḥ sa ṣaṭ<span type="ref-block" n="1884 r_SAS-PS'55#213,07_r"/>khaṇḍaḥ kṣudrahimavantamuttareṇa dakṣiṇena mahāhimavantaṃ pūrvāparasamudrayormadhye haimavatavarṣaḥ </p><p n="a_578" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1885 r_SAS-PS'55#214,01_r"/>niṣadhasya dakṣiṇato mahāhimavata uttarataḥ pūrvāparasamudrayorantarāle harivarṣaḥ niṣadhasyo<span type="ref-block" n="1886 r_SAS-PS'55#214,02_r"/>ttarānnīlato dakṣiṇataḥ pūrvāparasamudrayorantare videhasya saṃniveśo draṣṭavyaḥ nīlata utta<span type="ref-block" n="1887 r_SAS-PS'55#214,03_r"/>rāt rukmiṇo dakṣiṇāt pūrvāparasamudrayormadhye ramyakavarṣaḥ rukmiṇa uttarācchikhariṇo <span type="ref-block" n="1888 r_SAS-PS'55#214,04_r"/>dakṣiṇātpūrvāparasamudrayormadhye sanniveśī hairaṇyavatavarṣaḥ śikhariṇa uttaratastrayāṇāṃ <span type="ref-block" n="1889 r_SAS-PS'55#214,05_r"/>samudrāṇāṃ madhye airāvatavarṣaḥ vijayārddhena raktāraktodābhyāṃ ca vibhaktaḥ sa ṣaṭkhaṇḍaḥ </p><p n="a_579" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1890 r_SAS-PS'55#214,06_r"/>ṣaṭ kulaparvatā ityuktaṃ ke punaste kathaṃ vā vyavasthitā ityata āha </p><p n="a_581" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1893 r_SAS-PS'55#214,09_r"/>tāni kṣetrāṇi vibhajanta ityevaṃśīlāstadvibhājinaḥ pūrvāparāyatā iti pūrvā<span type="ref-block" n="1894 r_SAS-PS'55#214,10_r"/>parakoṭibhyāṃ lavaṇajaladhisparśina ityarthaḥ himavadādayo'nādikālapravṛttā animitta<span type="ref-block" n="1895 r_SAS-PS'55#214,11_r"/>sañjñā varṣavibhāgahetutvādvarṣadharaparvatā ityucyante tatra kva himavān bharatasya haimava<span type="ref-block" n="1896 r_SAS-PS'55#214,12_r"/>tasya ca sīmani vyavasthitaḥ kṣudrahimavān yojanaśatocchrāyaḥ haimavatasya hari</p><p n="a_582" rend="justify"><span type="ref-block" n="1897 r_SAS-PS'55#215,01_r"/>varṣasya ca vibhāgakaro mahāhimavān dviyojanaśatocchrāyaḥ videhasya dakṣiṇato hari<span type="ref-block" n="1898 r_SAS-PS'55#215,02_r"/>varṣasyottarato niṣadho nāma parvataścaturyojanaśatocchrāyaḥ uttare trayo'pi parvatāḥ svavarṣavi<span type="ref-block" n="1899 r_SAS-PS'55#215,03_r"/>bhājino vyākhyātāḥ ucchrāyaśca teṣāṃ catvāri dve ekaṃ ca yojanaśataṃ veditavyam <span type="ref-block" n="1900 r_SAS-PS'55#215,04_r"/>sarveṣāṃ parvatānāmucchrāyasya caturbhāgo'vagāhaḥ </p><p n="a_583" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1901 r_SAS-PS'55#215,05_r"/>teṣāṃ varṇaviśeṣapratipattyarthamāha </p><p n="a_585" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1903 r_SAS-PS'55#215,07_r"/>ta ete himavadādayaḥ parvatā hemādimayā veditavyā yathākramam hemamayo himavān <span type="ref-block" n="1904 r_SAS-PS'55#215,08_r"/>cīnapaṭṭavarṇaḥ arjunamayo mahāhimavān śuklavarṇaḥ tapanīyamayo niṣadhastaruṇāditya<span type="ref-block" n="1905 r_SAS-PS'55#215,09_r"/>varṇaḥ vaidūryamayo nīlo mayūragrīvābhaḥ rajatamayo rukmī śuklaḥ hemamayaḥ śikharī <span type="ref-block" n="1906 r_SAS-PS'55#215,10_r"/>cīnapaṭtavarṇaḥ </p><p n="a_586" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1907 r_SAS-PS'55#215,11_r"/>punarapi tadviśeṣaṇārthamāha </p><p n="a_588" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1909 r_SAS-PS'55#215,13_r"/>nānāvarṇaprabhādiguṇopetairmaṇibhirvicitrāṇi pārśvāṇi yeṣāṃ te maṇivicitrapārśvāḥ </p><p n="a_589" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1910 r_SAS-PS'55#216,01_r"/>aniṣṭasaṃsthānasya nivṛttyarthamuparyādivacanaṃ kriyate <hi ana="q1">'</hi>ca<hi ana="q2">'</hi>śabdo madhyasamuccayārthaḥ ya <span type="ref-block" n="1911 r_SAS-PS'55#216,02_r"/>eṣāṃ mūle vistāraḥ sa upari madhye ca tulyaḥ </p><p n="a_590" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1912 r_SAS-PS'55#216,03_r"/>teṣāṃ madhye labdhāspadā hradā ucyante </p><p n="a_592" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1914 r_SAS-PS'55#216,05_r"/>padmo mahāpadmastigiñchaḥ kesarī mahāpuṇḍarīkaḥ puṇḍarīka iti teṣāṃ himavadādīnā<span type="ref-block" n="1915 r_SAS-PS'55#216,06_r"/>mupari yathākramamete hradā veditavyāḥ </p><p n="a_593" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1916 r_SAS-PS'55#216,07_r"/>tatrādyasya saṃsthānaviśeṣapratipattyarthamāha </p><p n="a_595" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1918 r_SAS-PS'55#216,09_r"/>prākpratyak yojanasahasrāyāma udagavāk pañcayojanaśatavistāro vajramayatalo <span type="ref-block" n="1919 r_SAS-PS'55#216,10_r"/>vividhamaṇikanakavicitritataṭaḥ padmanāmā hradaḥ </p><p n="a_596" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1920 r_SAS-PS'55#216,11_r"/>tasyāvagāhapraklṛptyarthamidamucyate </p><p n="a_598" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1922 r_SAS-PS'55#216,13_r"/>avagāho'dhaḥpraveśo nimnatā daśayojanānyavagāho'sya daśayojanāvagāhaḥ </p><p n="a_599" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1923 r_SAS-PS'55#217,01_r"/>tanmadhye kim </p><p n="a_601" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1925 r_SAS-PS'55#217,03_r"/>yojanapramāṇaṃ yojanam krośāyāmapatratvātkrośadvayaviṣkambhakarṇikatvācca yojanā<span type="ref-block" n="1926 r_SAS-PS'55#217,04_r"/>yāmaviṣkambham jalatalātkrośadvayocchrāṃyanālaṃ tāvadbahulapatrapracayaṃ puṣkaramavagantavyam </p><p n="a_602" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1927 r_SAS-PS'55#217,05_r"/>itareṣāṃ hradānāṃ puṣkarāṇāṃ cāyāmādinirjñānārthamāha </p><p n="a_604" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1929 r_SAS-PS'55#217,07_r"/>sa ca taccate tayordviguṇā dviguṇāstaddviguṇadviguṇā iti dvitvaṃ vyāptijñāpanārtham <span type="ref-block" n="1930 r_SAS-PS'55#217,08_r"/>kena dviguṇāḥ āyāmādinā padmahradasya dviguṇāyāmaviṣkambhāvagāho mahāpadmo <span type="ref-block" n="1931 r_SAS-PS'55#217,09_r"/>hradaḥ tasya dviguṇāyāmaviṣkambhāvagāhastigiñcho hradaḥ puṣkarāṇi ca kim <span type="ref-block" n="1932 r_SAS-PS'55#217,10_r"/>dviguṇāni dviguṇānītyabhisambadhyate </p><p n="a_605" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1933 r_SAS-PS'55#217,11_r"/>tannivāsinīnāṃ devīnāṃ sañjñājīvitaparivārapratipādanārthamāha </p><p n="a_607" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1936 r_SAS-PS'55#218,03_r"/>teṣu puṣkareṣu karṇikāmadhyadeśaniveśinaḥ śaradvimalapūrṇacandradyutiharāḥ krośāyāmāḥ <span type="ref-block" n="1937 r_SAS-PS'55#218,04_r"/>krośārddhaviṣkambhā deśonakrośotsedhāḥ prāsādāḥ teṣu nivasantītyevaṃśīlāstannivāsinyaḥ <span type="ref-block" n="1938 r_SAS-PS'55#218,05_r"/>devyaḥ śrī hrīdhṛtikīrtibuddhilakṣmīsaṃjñikāsteṣu padmādiṣu yathākramaṃ veditavyāḥ <hi ana="q1">'</hi>palyopama<span type="ref-block" n="1939 r_SAS-PS'55#218,06_r"/>sthitayaḥ<hi ana="q2">'</hi> ityanenāyuṣaḥ pramāṇamuktam samāne sthāne bhavāḥ sāmānikāḥ sāmānikāśca <span type="ref-block" n="1940 r_SAS-PS'55#218,07_r"/>pariṣadaśca sāmānikapariṣadaḥ saha sāmānikapariṣadbhirvartanta iti sasāmānikapari<span type="ref-block" n="1941 r_SAS-PS'55#218,08_r"/>ṣatkāḥ tasya padmasya parivārapadmeṣu prāsādānāmupari sāmānikā pariṣadaśca vasanti </p><p n="a_608" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1942 r_SAS-PS'55#218,09_r"/>yakābhiḥ saridibhastāni kṣetrāṇi pravibhaktāni tā ucyante </p><p n="a_610" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1945 r_SAS-PS'55#218,12_r"/>sarito na vāpyaḥ tāḥ kimantarā uta samīpāḥ ityata āha tanmadhyagāḥ <span type="ref-block" n="1946 r_SAS-PS'55#218,13_r"/>teṣāṃ kṣetrāṇāṃ madhyaṃ tanmadhyam tanmadhyaṃ tanmadhyena vā gacchantīti tanmadhyagāḥ </p><p n="a_611" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1947 r_SAS-PS'55#219,01_r"/>ekatra sarvāsāṃ prasaṅganivṛttyarthaṃ digviśeṣapratipattyarthaṃcāha </p><p n="a_613" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1949 r_SAS-PS'55#219,03_r"/>dvayordvayoḥ saritorekaikaṃ kṣetraṃ viṣaya iti vākyaśeṣābhisambandhādekatra sarvāsāṃ <span type="ref-block" n="1950 r_SAS-PS'55#219,04_r"/>prasaṅganivṛttiḥ kṛtā <hi ana="q1">'</hi>pūrvāḥ pūrvagāḥ<hi ana="q2">'</hi> iti vacanaṃ digviśeṣapratipattyartham tatra pūrvā yāḥ <span type="ref-block" n="1951 r_SAS-PS'55#219,05_r"/>saritastāḥ pūrvagāḥ pūrvajaladhiṃ gacchantīti pūrvagāḥ kimapekṣaṃ pūrvatvam sūtranirdeśāpe<span type="ref-block" n="1952 r_SAS-PS'55#219,06_r"/>kṣam yadyevaṃ gaṅgāsidhvādayaḥ sapta pūrvagā iti prāptam naiṣa doṣaḥ dvayordvayorityabhi<span type="ref-block" n="1953 r_SAS-PS'55#219,07_r"/>sambandhāt dvayordvayoḥ pūrvāḥ pūrvagā iti veditavyāḥ </p><p n="a_614" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1954 r_SAS-PS'55#219,08_r"/>itarāsāṃ digvibhāgapratipattyarthamāha </p><p n="a_616" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1956 r_SAS-PS'55#219,10_r"/>dvayordvayoryā avaśiṣṭāstā aparagāḥ pratyetavyāḥ aparasamudraṃ gacchantītyaparagāḥ <span type="ref-block" n="1957 r_SAS-PS'55#219,11_r"/>tatra padmahradaprabhavā pūrvatoraṇadvāranirgatā gaṅgā aparatoraṇadvāranirgatā sindhuḥ udīcya<span type="ref-block" n="1958 r_SAS-PS'55#219,12_r"/>toraṇadvāranirgatā rohitāsyā mahāpadmahradaprabhavā avācyatoraṇadvāranirgatā rohit </p><p n="a_617" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1959 r_SAS-PS'55#220,01_r"/>udīcyatoraṇadvāranirgatā harikāntā tigiñchahradaprabhavā dakṣiṇatoraṇadvāranirgatā harit <span type="ref-block" n="1960 r_SAS-PS'55#220,02_r"/>udīcyatoraṇadvāranirgatā sītodā kesarihradaprabhavā avācyatoraṇadvāranirgatā sītā <span type="ref-block" n="1961 r_SAS-PS'55#220,03_r"/>udīcyatoraṇadvāranirgatā narakāntā mahāpuṇḍarīkahradaprabhavā dakṣiṇadvāranirgatā nārī <span type="ref-block" n="1962 r_SAS-PS'55#220,04_r"/>udīcyatoraṇadvāranirgatā rūpyakūlā puṇḍarīkahradaprabhavā avācyatoraṇadvāranirgatā suva<span type="ref-block" n="1963 r_SAS-PS'55#220,05_r"/>rṇakūlā pūrvatoraṇadvāranirgata raktā pratīcyatoraṇadvāranirgatā raktodā </p><p n="a_618" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1964 r_SAS-PS'55#220,06_r"/>tāsāṃ parivārapratipādanārthamāha </p><p n="a_620" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1966 r_SAS-PS'55#220,08_r"/>kimarthaṃ <hi ana="q1">'</hi>gaṅgāsindhvādi<hi ana="q2">'</hi> grahaṇaṃ kriyate nadīgrahaṇārtham prakṛtāstā abhi<span type="ref-block" n="1967 r_SAS-PS'55#220,09_r"/>sambadhyante naivaṃ śaṅkyam <span rend="b">anantarasya vidhirvā bhavati pratiṣedho vā</span> iti aparagāṇāmeva <span type="ref-block" n="1968 r_SAS-PS'55#220,10_r"/>grahaṇaṃ syāt gaṅgādigrahaṇamevāstīti cet pūrvagāṇāmeva grahaṇaṃ syāt ata ubhayīnāṃ <span type="ref-block" n="1969 r_SAS-PS'55#220,11_r"/>grahaṇārthaṃ <hi ana="q1">'</hi>gaṅgāsindhvādi<hi ana="q2">'</hi> grahaṇaṃ kriyate <hi ana="q1">'</hi>nadī<hi ana="q2">'</hi> grahaṇaṃ dviguṇā dviguṇā ityabhisambandhārtham </p><p n="a_621" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1970 r_SAS-PS'55#221,01_r"/>gaṅgā caturdaśanadisahasraparivṛtā sindhurapi evamuttarā api nadyaḥ pratikṣetraṃ taddviguṇadvi<span type="ref-block" n="1971 r_SAS-PS'55#221,02_r"/>guṇā bhavanti ā videhāntāt tata uttarā arddhārddhahīnāḥ </p><p n="a_622" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1972 r_SAS-PS'55#221,03_r"/>uktānāṃ kṣetrāṇāṃ viṣkambhapratipattyarthamāha </p><p n="a_624" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1974 r_SAS-PS'55#221,05_r"/>ṣaḍadhikā viṃśatiḥ ṣaḍviṃśatiḥ ṣaḍviṃśatiradhikā yeṣu tāni ṣaḍviṃśāni <span type="ref-block" n="1975 r_SAS-PS'55#221,06_r"/>ṣaḍviṃśāni pañcayojanaśatāni vistāro yasya ṣaḍviṃśapañcayojanaśatavistāro bharataḥ <span type="ref-block" n="1976 r_SAS-PS'55#221,07_r"/>kimetāvāneva na ityāha ṣaṭ caikonaviṃśatibhāgāyojanasya vistāro'syetyabhisambadhyate </p><p n="a_625" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1977 r_SAS-PS'55#221,08_r"/>itareṣāṃ viṣkambhaviśeṣapratipattyarthamāha </p><p n="a_627" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1979 r_SAS-PS'55#221,10_r"/>tato bharatād dviguṇo dviguṇo vistāro yeṣāṃ ta ime taddviguṇadviguṇavistārāḥ <span type="ref-block" n="1980 r_SAS-PS'55#221,11_r"/>ke te varṣadharavarṣāḥ kiṃ sarve na ityāha videhāntā iti </p><p n="a_628" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1981 r_SAS-PS'55#222,01_r"/>athottareṣāṃ kathamityata āha </p><p n="a_630" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1983 r_SAS-PS'55#222,03_r"/>uttarā airāvatādayo nīlāntā bharatādibhirdakṣiṇaistulyā draṣṭavyāḥ atītasya <span type="ref-block" n="1984 r_SAS-PS'55#222,04_r"/>sarvasyāyaṃ viśeṣo veditavyaḥ tena hradapuṣkarādīnāṃ tulyatā yojyā </p><p n="a_631" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1985 r_SAS-PS'55#222,05_r"/>atrāha ukteṣu bharatādiṣu kṣetreṣu manuṣyāṇāṃ kiṃ tulyo'nubhavādiḥ āhosvi<span type="ref-block" n="1986 r_SAS-PS'55#222,06_r"/>dasti kaścitprativiśeṣa ityatrocyate </p><p n="a_633" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1988 r_SAS-PS'55#222,08_r"/>vṛddhiśca hrāsaśca vṛddhihrāsau kābhyām ṣaṭsamayābhyāmutsarpiṇyavasarpiṇī<span type="ref-block" n="1989 r_SAS-PS'55#222,09_r"/>bhyām kayoḥ bharatairāvatayoḥ na tayoḥ kṣetrayorvṛddhihrāsau staḥ asambhavāt <span type="ref-block" n="1990 r_SAS-PS'55#222,10_r"/>tatsthānāṃ manuṣyāṇāṃ vṛddhihrāsau bhavataḥ athavādhikaraṇanirdeśaḥ bharate airāvate ca <span type="ref-block" n="1991 r_SAS-PS'55#222,11_r"/>manuṣyāṇāṃ vṛddhihrāsāviti kiṃkṛtau vṛddhihrāsau anubhavāyuḥpramāṇādikṛtau anubhava </p><p n="a_634" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1992 r_SAS-PS'55#223,01_r"/>upabhogaḥ āyurjīvitaparimāṇam pramāṇaṃ śarīrotsedha ityevamādibhirvṛddhihrāsau manuṣyāṇāṃ <span type="ref-block" n="1993 r_SAS-PS'55#223,02_r"/>bhavataḥ kiṃhetukau punastau kālahetukau sa ca kālo dvividhaḥutsarpiṇī avasarpiṇī <span type="ref-block" n="1994 r_SAS-PS'55#223,03_r"/>ceti tadbhedāḥ pratyekaṃ ṣaṭ anvarthasañjñe caite anubhavādibhirutsarpaṇaśīlā utsarpiṇī <span type="ref-block" n="1995 r_SAS-PS'55#223,04_r"/>tairevāvasarpaṇaśīlā avasarpiṇī tatrāvasarpiṇī ṣaḍvidhā suṣamasuṣamā suṣamā suṣama<span type="ref-block" n="1996 r_SAS-PS'55#223,05_r"/>duṣṣamā duṣṣamasuṣamā duṣṣamā atiduṣṣamā ceti utsarpiṇyapi atiduṣṣamādyā suṣamasuṣa<span type="ref-block" n="1997 r_SAS-PS'55#223,06_r"/>māntā ṣaḍvidhaiva bhavati avasarpiṇyāḥ parimāṇaṃ daśasāgaropamakoṭīkoṭyaḥ utsarpiṇyā <span type="ref-block" n="1998 r_SAS-PS'55#223,07_r"/>api tāvatya eva sobhayī kalpa ityākhyāyate tatra suṣamasuṣamā catasraḥ sāgaropamako<span type="ref-block" n="1999 r_SAS-PS'55#223,08_r"/>ṭīkoṭyaḥ tadādau manuṣyā uttarakurumanuṣyatulyāḥ tataḥ krameṇa hānau satyāṃ suṣamā bhavati <span type="ref-block" n="2000 r_SAS-PS'55#223,09_r"/>tisraḥ sāgaropamakoṭīkoṭyaḥ tadādau manuṣyā harivarṣamanuṣyasamāḥ tataḥ krameṇa hānau <span type="ref-block" n="2001 r_SAS-PS'55#223,10_r"/>satyāṃ suṣamaduṣṣamā bhavati dve sāgaropamakoṭīkoṭyau tadādau manuṣyā haimavatakamanuṣya</p><p n="a_635" rend="justify"><span type="ref-block" n="2002 r_SAS-PS'55#224,01_r"/>samāḥ tatah krameṇa hānau satyāṃ duṣṣamasuṣamā bhavati ekasāgaromakoṭīkoṭī dvicatvā<span type="ref-block" n="2003 r_SAS-PS'55#224,02_r"/>riṃśadvarṣasahasronā tadādau manuṣyā videhajanatulyā bhavanti tataḥ krameṇa hānau satyāṃ <span type="ref-block" n="2004 r_SAS-PS'55#224,03_r"/>duṣṣamā bhavati ekaviṃśativarṣasahasrāṇi tataḥ krameṇa hānau satyāmatiduṣṣamā bhavati <span type="ref-block" n="2005 r_SAS-PS'55#224,04_r"/>ekaviṃśativarṣasahasrāṇi evamutsarpiṇyapi viparītakramā veditavyā </p><p n="a_636" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2006 r_SAS-PS'55#224,05_r"/>athetarāsu bhūmiṣu kā'vasthetyata āha </p><p n="a_638" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2008 r_SAS-PS'55#224,07_r"/>tābhyāṃ bharatairāvatābhyāmaparā bhūmayo'vasthitā bhavanti na hi tatrotsarpiṇyava<span type="ref-block" n="2009 r_SAS-PS'55#224,08_r"/>sarpiṇyau staḥ </p><p n="a_639" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2010 r_SAS-PS'55#224,09_r"/>kiṃ tāsu bhūmiṣu manuṣyāstulyāyuṣa āhosvitkaścidasti prativiśeṣa ityata āha </p><p n="a_641" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2012 r_SAS-PS'55#224,11_r"/>haimavate bhavā haimavatakā ityevaṃ <hi ana="q1">'</hi>vuñi<hi ana="q2">'</hi> sati manuṣyasampratyayo bhavati eva<span type="ref-block" n="2013 r_SAS-PS'55#224,12_r"/>muttarayorapi haimavatakādayastrayaḥ ekādayastrayaḥ tatra yathāsaṃkhyamabhisambandhaḥ kriyate <span type="ref-block" n="2014 r_SAS-PS'55#224,13_r"/>ekapalyopamasthitayo haimavatakāḥ dvipalyopamasthitayo hārivarṣakāḥ tripalyopamasthitayo <span type="ref-block" n="2015 r_SAS-PS'55#224,14_r"/>daivakuravakā iti tatra pañcasu haimavateṣu suṣamaduṣṣamā sadā'vasthitā tatra manuṣyā </p><p n="a_642" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2016 r_SAS-PS'55#225,01_r"/>ekapalyopamāyuṣo dvidhanuḥsahasrochritāścaturthabhaktāhārā nīlotpalavarṇāḥ pañcasu hari<span type="ref-block" n="2017 r_SAS-PS'55#225,02_r"/>varṣeṣu suṣamā sadā'vasthitā tatra manuṣyā dvipalyopamāyuṣaścatuścāpasahasrotsedhāḥ ṣaṣṭha<span type="ref-block" n="2018 r_SAS-PS'55#225,03_r"/>bhaktāhārāḥ śaṅkhavarṇāḥ pañcasu devakuruṣu suṣamasuṣamā sadā'vasthitā tatra manuṣyā<span type="ref-block" n="2019 r_SAS-PS'55#225,04_r"/>stripalyopamāyuṣaḥ ṣaḍdhanuḥsahasrocchrāyā aṣṭamabhaktāhārāḥ kanakavarṇāḥ </p><p n="a_643" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2020 r_SAS-PS'55#225,05_r"/>athottareṣu kā'vasthetyata āha </p><p n="a_645" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2022 r_SAS-PS'55#225,07_r"/>yathā dakṣiṇā vyākhyātāstathaivottarā veditavyāḥ hairaṇyavatakā haimavatakaistulyāḥ <span type="ref-block" n="2023 r_SAS-PS'55#225,08_r"/>rāmyakā hārivarṣakaistulyāḥ devakuravakairauttarakuravakāḥ samākhyātāḥ </p><p n="a_646" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2024 r_SAS-PS'55#225,09_r"/>atha videheṣvavasthiteṣu kā sthitirityatrocyate </p><p n="a_648" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2026 r_SAS-PS'55#225,11_r"/>sarveṣu videheṣu saṃkhyeyakālā manuṣyāḥ tatra kālaḥ suṣamaduṣṣamāntopamaḥ sadā'<span type="ref-block" n="2027 r_SAS-PS'55#225,12_r"/>vasthitaḥ manuṣyāśca pañcadhanuḥśatotsedhāḥ nityāhārāḥ utkarṣeṇaikapūrvakoṭīsthiti</p><p n="a_649" rend="justify"><span type="ref-block" n="2028 r_SAS-PS'55#226,01_r"/>kāḥ jaghanyenāntarmuhūrtāyuṣaḥ tasyāśca sambandhe gāthāṃ paṭhanti </p><l> <span type="ref-block" n="2029 r_SAS-PS'55#226,02_r"/><hi ana="q2">'</hi>puvvassa du parimāṇaṃ sadariṃ khalu koḍisadasahassāiṃ </l><l> <span type="ref-block" n="2030 r_SAS-PS'55#226,03_r"/>chappaṇṇaṃ ca sahassā boddhavvā vāsakoḍīṇaṃ <hi ana="q2">'</hi> </l><p n="a_651" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2031 r_SAS-PS'55#226,04_r"/>ukto bharatasya viṣkambhaḥ punaḥ prakārāntareṇa tatpratipattyarthamāha </p><p n="a_653" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2033 r_SAS-PS'55#226,06_r"/>jambūdvīpaviṣkambhasya yojanaśatasahasrasya navatiśatabhāgīkṛtasyaiko bhāgo bharatasya <span type="ref-block" n="2034 r_SAS-PS'55#226,07_r"/>viṣkambhaḥ sa pūrvokta eva uktaṃ jambūdvīpaṃ parivṛtya vedikā sthitā tataḥ paro lavaṇodaḥ <span type="ref-block" n="2035 r_SAS-PS'55#226,08_r"/>samudro dviyojanaśatasahasravalayaviṣkambhaḥ tataḥ paro dhātakīkhaṇḍo dvīpaścaturyojana<span type="ref-block" n="2036 r_SAS-PS'55#226,09_r"/>śatasahasravalayaviṣkambhaḥ </p><p n="a_654" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2037 r_SAS-PS'55#226,10_r"/>tatra varṣādīnāṃ saṃkhyādividhipratipattyarthamāha </p><p n="a_656" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2039 r_SAS-PS'55#226,12_r"/>bharatādīnāṃ dravyāṇāmihābhyāvṛttirvivakṣitā tatra kathaṃ suc adhyāhriya<span type="ref-block" n="2040 r_SAS-PS'55#226,13_r"/>māṇakriyābhyāvṛttidyotanārthaḥ suc yathā dvistāvānayaṃ prāsādo mīyata iti evaṃ </p><p n="a_657" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2041 r_SAS-PS'55#227,01_r"/>dvirdhātakīkhaṇḍe bharatādayo mīyante iti tadyathā dvābhyāmiṣvākāraparvatābhyāṃ dakṣiṇo<span type="ref-block" n="2042 r_SAS-PS'55#227,02_r"/>ttarāyatābhyāṃ lavaṇodakālodavedikāspṛṣṭakoṭibhyāṃ vibhavato dhātakīkhaṇḍaḥ pūrvāpara iti <span type="ref-block" n="2043 r_SAS-PS'55#227,03_r"/>tatra pūrvasya aparasya ca madhye dvau mandarau tayorubhayato bharatādīni kṣetrāṇi himavadādayaśca <span type="ref-block" n="2044 r_SAS-PS'55#227,04_r"/>varṣadheraparvatāḥ evaṃ dvau bharatau dvau himavantau ityevamādi saṃkhyānaṃ dviguṇaṃ veditavyam <span type="ref-block" n="2045 r_SAS-PS'55#227,05_r"/>jambūdvīpahimavadādīnāṃ varṣadharāṇāṃ yo viṣkambhastaddviguṇo dhātakīkhaṇḍe himavadādīnāṃ varṣa<span type="ref-block" n="2046 r_SAS-PS'55#227,06_r"/>dharāṇām varṣadharāścakrāravadavasthitāḥ aravivarasaṃsthānāni kṣetrāṇi jambūdvīpe yatra <span type="ref-block" n="2047 r_SAS-PS'55#227,07_r"/>jambūvṛkṣaḥ sthitaḥ tatra dhātakīkhaṇḍe dhātakīvṛkṣaḥ saparivāraḥ tadyogāddhātakīkhaṇḍa iti <span type="ref-block" n="2048 r_SAS-PS'55#227,08_r"/>dvīpasya nāma pratītam tatparikṣepī kālodaḥ samudraḥ ṭaṅkacchinnatīrthaḥ aṣṭayojanaśatasahasra<span type="ref-block" n="2049 r_SAS-PS'55#227,09_r"/>valayaviṣkambhaḥ kālodaparikṣepī puṣkaradvīpaḥ ṣoḍaśayojanaśatasahasravalayaviṣkambhaḥ </p><p n="a_658" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2050 r_SAS-PS'55#227,10_r"/>tatra dvīpāmbhonidhiviṣkambhadviguṇapariklṛptivaddhātakīkhaṇḍavarṣādidviguṇavṛddhi<span type="ref-block" n="2051 r_SAS-PS'55#227,11_r"/>prasaṅge viśeṣāvadhāraṇārthamāha </p><p n="a_660" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2053 r_SAS-PS'55#228,01_r"/>kim dvirityanuvartate kimapekṣā dvirāvṛttiḥ jambūdvīpabharatahimavadādyapekṣayaiva <span type="ref-block" n="2054 r_SAS-PS'55#228,02_r"/>kutaḥ vyākhyānataḥ yathā dhātakīkhaṇḍe himavadādīnāṃ viṣkambhastathā puṣkarārdhe himava<span type="ref-block" n="2055 r_SAS-PS'55#228,03_r"/>dādīnāṃ viṣkambho dviguṇa iti vyākhyāyate nāmāni tānyeva iṣvākārau mandarau ca <span type="ref-block" n="2056 r_SAS-PS'55#228,04_r"/>pūrvavat yatra jambūvṛkṣastatra puṣkaraṃ saparivāram tata eva tasya dvīpasya nāma rūḍhaṃ <span type="ref-block" n="2057 r_SAS-PS'55#228,05_r"/>puṣkaradvīpa iti atha kathaṃ puṣkarārddhasañjñā mānuṣottaraśailena vibhaktārdhatvātpuṣkarārdha<span type="ref-block" n="2058 r_SAS-PS'55#228,06_r"/>sañjñā </p><p n="a_661" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2059 r_SAS-PS'55#228,07_r"/>atrāha kimarthaṃ jambūdvīpahimavadādisaṃkhyā dvirāvṛttā puṣkarārdhe kathyate na punaḥ <span type="ref-block" n="2060 r_SAS-PS'55#228,08_r"/>kṛtsna eva puṣkaradvīpe ityatrocyate </p><p n="a_663" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2062 r_SAS-PS'55#228,10_r"/>puṣkaradvīpabahumadhyadeśabhāgī valayavṛtto mānuṣottaro nāma śailaḥ tasmātprāgeva </p><p n="a_664" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2063 r_SAS-PS'55#229,01_r"/>manuṣyā na bahiriti tato na bahiḥ pūrvoktakṣetravibhāgo'sti nāsmāduttaraṃ kadācidapi <span type="ref-block" n="2064 r_SAS-PS'55#229,02_r"/>vidyādharā ṛddhiprāptā api manuṣyā gacchanti anyatropapādasamuddhātābhyām tato' <span type="ref-block" n="2065 r_SAS-PS'55#229,03_r"/>syānvarthasañjñā evaṃ jambūdvīpādiṣvardhatṛtīyeṣu dvīpeṣu dvayośca samudayormanuṣyā vedi<span type="ref-block" n="2066 r_SAS-PS'55#229,04_r"/>tavyāḥ te dvividhāḥ </p><p n="a_666" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2068 r_SAS-PS'55#229,06_r"/>guṇairguṇavadbhirvā aryanta ityāryāḥ te dvividhā ṛddhiprāptāryā anṛddhiprāptāryā</p><p n="a_667" rend="justify"><span type="ref-block" n="2069 r_SAS-PS'55#230,01_r"/>śceti anṛddhiprāptāryāḥ pañcavidhāḥkṣetrāryā jātyāryāḥ karmāryāścāritrāryā darśanāryā<span type="ref-block" n="2070 r_SAS-PS'55#230,02_r"/>śceti ṛddhiprāptāryāḥ saptavidhāḥ buddhivikriyātapobalauṣadharasākṣīṇabhedāt </p><p n="a_668" rend="justify"><span type="ref-block" n="2071 r_SAS-PS'55#230,03_r"/>mlecchā dvividhāḥantardvīpajāḥ karmabhūmijāśceti tatrāntardvīpā lavaṇodadhe<span type="ref-block" n="2072 r_SAS-PS'55#230,04_r"/>rabhyantare pārśve'ṣṭāsu dikṣvaṣṭau tadantareṣu cāṣṭau himavacchikhariṇorubhayośca vijayā<span type="ref-block" n="2073 r_SAS-PS'55#230,05_r"/>rddhayoranteṣvaṣṭau tatra dikṣu dvīpā vedikāyāstiryak pañcayojanaśatāni praviśya bhavanti <span type="ref-block" n="2074 r_SAS-PS'55#230,06_r"/>vidikṣvantareṣu ca dvīpāḥ pañcāśatpañcayojanaśateṣu gateṣu bhavanti śailānteṣu dvīpāḥ ṣaṭ <span type="ref-block" n="2075 r_SAS-PS'55#230,07_r"/>yojanaśateṣu gateṣu bhavanti dikṣu dvīpāḥ śatayojanavistārāḥ vidikṣvantareṣu ca <span type="ref-block" n="2076 r_SAS-PS'55#230,08_r"/>dvīpāstadardhaviṣkambhāḥ śailānteṣu pañcaviṃśatiyojanavistārāḥ </p><p n="a_669" rend="justify"><span type="ref-block" n="2077 r_SAS-PS'55#230,09_r"/>tatra pūrvasyāṃ diśyekorukāḥ aparasyāṃ diśi lāṅgūlinaḥ uttarasyāṃ diśya<span type="ref-block" n="2078 r_SAS-PS'55#230,10_r"/>bhāṣakāḥ dakṣiṇasyāṃ diśi viṣāṇinaḥ śaśakarṇaśaṣkulīkarṇaprāvaraṇakarṇalambakarṇāḥ <span type="ref-block" n="2079 r_SAS-PS'55#230,11_r"/>vidikṣu aśvasiṃhaśvamahiṣavarāhavyāghrakākakapimukhā antareṣu meghamukhavidyunmukhāḥ </p><p n="a_670" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2080 r_SAS-PS'55#231,01_r"/>śikhariṇa ubhayorantayoḥ matsyamukhakālamukhā himavata ubhayorantayoḥ hastimukhā<span type="ref-block" n="2081 r_SAS-PS'55#231,02_r"/>darśamukhāḥ uttaravijayārdhasyobhayorantayoḥ gomukhameṣamukhā dakṣiṇavijayārdhasyobhayo<span type="ref-block" n="2082 r_SAS-PS'55#231,03_r"/>rantayoḥ ekorukā mṛdāhārā guhāvāsinaḥ śeṣāḥ puṣpaphalāhārā vṛkṣavāsinaḥ sarve <span type="ref-block" n="2083 r_SAS-PS'55#231,04_r"/>te palyopamāyuṣaḥ </p><p n="a_671" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2084 r_SAS-PS'55#231,05_r"/>te caturviṃśatirapi dvīpā jalatalādekayojanotsedhāḥ lavaṇodadherbāhyapārśve'<span type="ref-block" n="2085 r_SAS-PS'55#231,06_r"/>pyevaṃ caturviṃśatirdvīpā vijñātavyāḥ tathā kālode'pi veditavyāḥ ta ete'ntardvīpajā <span type="ref-block" n="2086 r_SAS-PS'55#231,07_r"/>mlecchāḥ karmabhūmijāṃśca śakayavanaśavarapulindādayaḥ </p><p n="a_672" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2087 r_SAS-PS'55#231,08_r"/>kāḥ punaḥ karmabhūmaya ityata āha </p><p n="a_674" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2089 r_SAS-PS'55#232,02_r"/>bharatā airāvatā videhāśca pañca pañca etāḥ karmabhūmaya iti vyapadiśyante <span type="ref-block" n="2090 r_SAS-PS'55#232,03_r"/>tatra <hi ana="q1">'</hi>videha<hi ana="q2">'</hi>grahaṇāddevakurūttarakurugrahaṇe prasavate tatpratiṣedhārthamāha <hi ana="q1">'</hi>anyatra devakurūttaraku<span type="ref-block" n="2091 r_SAS-PS'55#232,04_r"/>kurubhyaḥ<hi ana="q2">'</hi> iti <hi ana="q1">'</hi>anyatra<hi ana="q2">'</hi> śabdo varjanārthaḥ devakurava uttarakuravo haimavato harivarṣo ramyako <span type="ref-block" n="2092 r_SAS-PS'55#232,05_r"/>hairaṇyavato'ntardvīpāśca bhogabhūmaya iti vyapadiśyante atha kathaṃ karmabhūmitvam śubhāśubha<span type="ref-block" n="2093 r_SAS-PS'55#232,06_r"/>lakṣaṇasya karmaṇo'dhiṣṭhānatvāt nanu sarvaṃ lokatritayaṃ karmaṇo'dhiṣṭhānameva tata evaṃ <span type="ref-block" n="2094 r_SAS-PS'55#232,07_r"/>prakarṣagatirvijñāsyate prakarṣeṇa yatkarmaṇo'dhiṣṭhānamiti tatrāśubhakarmaṇastāvatsaptamanaraka<span type="ref-block" n="2095 r_SAS-PS'55#232,08_r"/>prāpaṇasya bharatādiṣvevārjanam śubhasya ca sarvārthasiddhyādi sthānaviśeṣaprāpaṇasya karmaṇa <span type="ref-block" n="2096 r_SAS-PS'55#232,09_r"/>upārjanaṃ tatraiva kṛṣyādilakṣaṇasya ṣaḍvidhasya karmaṇaḥ pātradānādisahitasya tatraivārambhā<span type="ref-block" n="2097 r_SAS-PS'55#232,10_r"/>tkarmabhūmivyapadeśo veditavyaḥ itarāstu daśavidhakalpavṛkṣakalpitabhogānubhavanaviṣayatvād<span type="ref-block" n="2098 r_SAS-PS'55#232,11_r"/>bhogabhūmaya iti vyapadiśyante </p><p n="a_675" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2099 r_SAS-PS'55#233,01_r"/>uktāsu bhūmiṣu manuṣyāṇāṃ sthitiparicchedārthamāha </p><p n="a_677" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2101 r_SAS-PS'55#233,03_r"/>trīṇi palyopamāni yasyāḥ sā tripalyopamā antargato muhūrto yasyāḥ sā anta<span type="ref-block" n="2102 r_SAS-PS'55#233,04_r"/>rmuhūrtā yathāsaṃkhyenābhisambandhaḥ manuṣyāṇāṃ parā utkṛṣṭā sthitistripalyopamā <span type="ref-block" n="2103 r_SAS-PS'55#233,05_r"/>aparā jaghanyā antarmuhūrtā madhye anekavikalpā tatra palyaṃ trividham vyavahārapalya<span type="ref-block" n="2104 r_SAS-PS'55#233,06_r"/>muddhārapalyamaddhāpalyamiti anvarthasaṃjñā etāḥ ādyaṃ vyavahārapalyamityucyata uttara<span type="ref-block" n="2105 r_SAS-PS'55#233,07_r"/>palyadvayavyavahārabījatvāt nānena kiñcitparicchedyamastīti dvitīyamuddhārapalyam <span type="ref-block" n="2106 r_SAS-PS'55#233,08_r"/>tata uddhṛtairlomakacchedairdvīpasamudrāḥ saṃkhyāyanta iti tṛtīyamaddhāpalyam addhā kāla<span type="ref-block" n="2107 r_SAS-PS'55#233,09_r"/>sthitirityarthaḥ tatrādyasya pramāṇaṃ kathyate tatparicchedanārthatvāt tadyathā pramāṇāṅgula<span type="ref-block" n="2108 r_SAS-PS'55#233,10_r"/>parimitayojanaviṣkambhāyāmāvagāhāni trīṇi palyāni kuśūlā ityarthaḥ ekādi <span type="ref-block" n="2109 r_SAS-PS'55#233,11_r"/>saptāntāhorātrajātāvivālāgrāṇi tāvacchinnāni yāvadvitīyaṃ kartaricchedaṃ nāvāpnuvanti <span type="ref-block" n="2110 r_SAS-PS'55#233,12_r"/>tādṛśairlomacchedaiḥ paripūrṇaṃ ghanīkṛtaṃ vyavahārapalyamityucyate tato varṣaśate varṣaśate gate </p><p n="a_678" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2111 r_SAS-PS'55#234,01_r"/>ekaikalomāpakarṣaṇavidhinā yāvatā kālena tadriktaṃ bhavettāvānkālo vyavahārapalyopa<span type="ref-block" n="2112 r_SAS-PS'55#234,02_r"/>mākhyaḥ taireva lomacchedaiḥ pratyekamasaṃkhyeyavarṣakoṭīsamayamātracchinnaistatpūrṇamuddhārapalyam <span type="ref-block" n="2113 r_SAS-PS'55#234,03_r"/>tataḥ samaye samaye ekaikasmin romacchede'pakṛṣyamāṇe yāvatā kālena tadriktaṃ bhavati tāvānkāla <span type="ref-block" n="2114 r_SAS-PS'55#234,04_r"/>uddhārapalyopamākhyaḥ eṣāmuddhārapalyāṇāṃ daśakoṭīkoṭya ekamuddhārasāgaropamam ardhatṛ<span type="ref-block" n="2115 r_SAS-PS'55#234,05_r"/>tīyoddhārasāgaropamānāṃ yāvanto romacchedāstāvanto dvīpasamudrāḥ punaruddhārapalyaromacche<span type="ref-block" n="2116 r_SAS-PS'55#234,06_r"/>dairvarṣaśatasamayamātracchinnaiḥ pūrṇamaddhāpalyam tataḥ samaye samaye ekaikasmin romacchede'pa<span type="ref-block" n="2117 r_SAS-PS'55#234,07_r"/>kṛṣyamāṇe yāvatā kālena tadriktaṃ bhavati tāvānkālo'ddhāpalyopamākhyaḥ eṣāmaddhā<span type="ref-block" n="2118 r_SAS-PS'55#234,08_r"/>palyānāṃ daśakoṭīkoṭya ekamaddhāsāgaropamam daśāddhāsāgaropamakoṭīkoṭya ekāva<span type="ref-block" n="2119 r_SAS-PS'55#234,09_r"/>sarpiṇī tāvatyevotsarpiṇī anenāddhāpalyena nārakatairyagyonānāṃ devamanuṣyāṇāṃ ca karma<span type="ref-block" n="2120 r_SAS-PS'55#234,10_r"/>sthitirbhavasthitirāyuḥsthitiḥ kāyasthitiśca paricchettavyā uktā ca saṃgrahagāthā </p><l> <span type="ref-block" n="2121 r_SAS-PS'55#234,11_r"/><hi ana="q2">'</hi>vavahāruddhāraddhā pallā tiṇṇeva hoṃti boddhabbā </l><l> <span type="ref-block" n="2122 r_SAS-PS'55#234,12_r"/>saṃkhā dīvasamuddā kammaṭiṭhadi vaṇṇidā tadie <hi ana="q2">'</hi> </l><p n="a_680" rend="justify"><span type="ref-block" n="2123 r_SAS-PS'55#234,13_r"/>yathaivaite utkṛṣṭajaghanye sthitī nṛṇāṃ tathaiva </p><p n="a_682" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2125 r_SAS-PS'55#235,01_r"/>tiraścāṃ yonistiryagyoniḥ tiryaggatināmakarmodayāpāditaṃ janmetyarthaḥ tirya<span type="ref-block" n="2126 r_SAS-PS'55#235,02_r"/>gyonau jātāstiryagyonijāḥ teṣāṃ tiryagyonijānāmutkṛṣṭā bhavasthitistripalyopamā <span type="ref-block" n="2127 r_SAS-PS'55#235,03_r"/>jaghanyā antarmuhūrtā madhye'nekavikalpāḥ </p><p ana="trailer" n="a_683" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2128 r_SAS-PS'55#235,04_r"/>iti tattvārthavṛttau sarvārthasiddhisañjñikāyāṃ tṛtīyo'dhyāyaḥ <ref resp="PS" type="number" rend="a"> </ref> </p></div><div n="4"><p ana="head" n="a_684" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2129 r_SAS-PS'55#236,01_r"/>atha caturtho'dhyāyaḥ </p><p n="a_685" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2130 r_SAS-PS'55#236,02_r"/><hi ana="q1">'</hi>bhavapratyayo'vadhirdevanārakāṇām<hi ana="q2">'</hi> ityevamādiṣvasakṛddevaśabda uktastatra na jñāyate <span type="ref-block" n="2131 r_SAS-PS'55#236,03_r"/>ke devāḥ katividhā iti tannirṇayārthamāha </p><p n="a_687" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2133 r_SAS-PS'55#236,05_r"/>devagatināmakarmodaye satyabhyantare hetau bāhyavibhūtiviśeṣaiḥ dvīpādrisamudrādi<span type="ref-block" n="2134 r_SAS-PS'55#236,06_r"/>pradeśeṣu yatheṣṭaṃ dīvyanti krīḍantīti devāḥ ihaikavacananirdeśo yuktaḥ <hi ana="q1">'</hi>devaścaturṇikāyaḥ<hi ana="q2">'</hi> <span type="ref-block" n="2135 r_SAS-PS'55#236,07_r"/>iti sa jātyabhidhānādbahūnāṃ pratipādako bhavati bahutvanirdeśastadantargatabhedapratipattyarthaḥ <span type="ref-block" n="2136 r_SAS-PS'55#236,08_r"/>indrasāmānikādayo bahabo bhedāḥ santi sthityādikṛtāśca tatsūcanārthaḥ devagatināmaka<span type="ref-block" n="2137 r_SAS-PS'55#236,09_r"/>rmodayasya svakarmaviśeṣāpāditabhedasya sāmarthyānnicīyanta iti nikāyāḥ saṃghātā ityarthaḥ </p><p n="a_688" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2138 r_SAS-PS'55#237,01_r"/>catvāro nikāyā yeṣāṃ te caturṇikāyāḥ ke punaste bhavanavāsino vyantarā jyotiṣkā <span type="ref-block" n="2139 r_SAS-PS'55#237,02_r"/>vaimānikāśceti </p><p n="a_689" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2140 r_SAS-PS'55#237,03_r"/>teṣāṃ leśyāvadhāraṇārthamucyate </p><p n="a_691" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2142 r_SAS-PS'55#237,05_r"/><hi ana="q1">'</hi>ādita<hi ana="q2">'</hi> ityucyate ante madhye anyathā vā grahaṇaṃ mā vijñāyīti ādau āditaḥ <span type="ref-block" n="2143 r_SAS-PS'55#237,06_r"/>dvayorekasya ca nivṛttyarthaṃ <hi ana="q1">'</hi>tri<hi ana="q2">'</hi>grahaṇaṃ kriyate atha caturṇṇāṃ nivṛttyarthaṃ kasmānna bhavati <span type="ref-block" n="2144 r_SAS-PS'55#237,07_r"/><hi ana="q1">'</hi>ādita<hi ana="q2">'</hi> iti vacanāt ṣaḍ leśyā uktāḥ tatra catasṛṇāṃ leśyānāṃ grahaṇārthaṃ <hi ana="q1">'</hi>pītānta<hi ana="q2">'</hi> <span type="ref-block" n="2145 r_SAS-PS'55#237,08_r"/>grahaṇaṃ kriyate pītaṃ teja ityarthaḥ pītā ante yāsāṃ tāḥ pītāntāḥ pītāntā leśyā <span type="ref-block" n="2146 r_SAS-PS'55#237,09_r"/>yeṣāṃ te pītāntaleśyāḥ etaduktaṃ bhavati āditastriṣu nikāyeṣu bhavanavāsivyantara<span type="ref-block" n="2147 r_SAS-PS'55#237,10_r"/>jyotiṣkanāmasu devānāṃ kṛṣṇā nīlā kāpotā pīteti catasro leśyā bhavanti </p><p n="a_692" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2148 r_SAS-PS'55#238,01_r"/>teṣāṃ nikāyānāmantarvikalpapratipādanārthamāha </p><p n="a_694" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2150 r_SAS-PS'55#238,03_r"/>caturṇṇāṃ devanikāyānāṃ daśādibhiḥ saṃkhyāśabdairyathāsaṃkhyamabhisambandho veditavyaḥ <span type="ref-block" n="2151 r_SAS-PS'55#238,04_r"/>daśavikalpā bhavanavāsinaḥ aṣṭavikalpā vyantarāḥ pañcavikalpā jyotiṣkāḥ dvādaśa<span type="ref-block" n="2152 r_SAS-PS'55#238,05_r"/>vikalpā vaimānikā iti sarvavaimānikānāṃ dvādaśavikalpāntaḥpātitve prasakte graiveyakādi<span type="ref-block" n="2153 r_SAS-PS'55#238,06_r"/>nivṛttyarthaṃ viśeṣaṇamupādīyate <hi ana="q1">'</hi>kalpopapannaparyantā<hi ana="q2">'</hi> iti atha kathaṃ kalpasañjñā indrādayaḥ <span type="ref-block" n="2154 r_SAS-PS'55#238,07_r"/>prakārā daśa eteṣu kalpyanta iti kalpāḥ bhavanavāsiṣu tatkalpanāsambhave'pi rūḍhivaśā<span type="ref-block" n="2155 r_SAS-PS'55#238,08_r"/>dvaimānikeṣveva vartate kalpaśabdaḥ kalpeṣūpapannāḥ kalpopapannāḥ kalpopapannāḥ paryantā yeṣāṃ <span type="ref-block" n="2156 r_SAS-PS'55#238,09_r"/>te kalpopapannaparyantāḥ </p><p n="a_695" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2157 r_SAS-PS'55#238,10_r"/>punarapi tadviśeṣapratipattyarthamāha </p><p n="a_697" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2160 r_SAS-PS'55#239,01_r"/>anyadevāsādhāraṇāṇimādiguṇayogādindantīti indrāḥ ājñaiśvaryavarjitaṃ <span type="ref-block" n="2161 r_SAS-PS'55#239,02_r"/>yatsthānāyurvīryaparivārabhogopabhogādi tatsamānaṃ tasminsamāne bhavāḥ sāmānikā maha<span type="ref-block" n="2162 r_SAS-PS'55#239,03_r"/>ttarāḥ pitṛgurūpādhyāyatulyāḥ mantripurohitasthānīyāstrāyastriṃśāḥ trayastriṃśadeva <span type="ref-block" n="2163 r_SAS-PS'55#239,04_r"/>trāyastriṃśāḥ vayasyapīṭhamardasadṛśāḥ pariṣadi bhavāḥ pāriṣadāḥ ātmarakṣāḥ śirorakṣopa<span type="ref-block" n="2164 r_SAS-PS'55#239,05_r"/>mānāḥ arthacarārakṣakasamānā lokapālāḥ lokaṃ pālayantīti lokapālāḥ padātyā<span type="ref-block" n="2165 r_SAS-PS'55#239,06_r"/>dīni sapta anīkāni daṇḍasthānīyāni prakīrṇakāḥ paurajānapadakalpāḥ ābhiyogyā <span type="ref-block" n="2166 r_SAS-PS'55#239,07_r"/>dāsasamānā vāhanādikarmaṇi pravṛttāḥ antevāsisthānīyāḥ kilviṣikāḥ kilbiṣaṃ <span type="ref-block" n="2167 r_SAS-PS'55#239,08_r"/>pāpaṃ yeṣāmastīti kilviṣikāḥ </p><p n="a_698" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2168 r_SAS-PS'55#239,09_r"/>ekaikasya nikāyasya ekaśa ete indrādayo daśa vikalpāścaturṣu nikāyeṣūtsargeṇa <span type="ref-block" n="2169 r_SAS-PS'55#239,10_r"/>prasaktāstato'pavādārthamāha </p><p n="a_700" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2171 r_SAS-PS'55#239,12_r"/>vyantareṣu jyotiṣkeṣu ca trāyastriṃśāṃllokapālāṃśca varjayitvā itare'ṣṭau vikalpā <span type="ref-block" n="2172 r_SAS-PS'55#239,13_r"/>draṣṭavyāḥ </p><p n="a_701" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2173 r_SAS-PS'55#240,01_r"/>atha teṣu nikāyeṣu kimekaika indra utānyaḥ pratiniyamaḥ kaścidastītyata āha </p><p n="a_703" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2175 r_SAS-PS'55#240,03_r"/>pūrvayornikāyayorbhavanavāsivyantaranikāyayoḥ kathaṃ dvitīyasya pūrvatvam sāmī<span type="ref-block" n="2176 r_SAS-PS'55#240,04_r"/>pyātpūrvatvamupacaryoktam <hi ana="q1">'</hi>dvīndrāḥ<hi ana="q2">'</hi> iti antarnītavīpsārthaḥ dvau dvau indrau yeṣāṃ te dvīndrā iti <span type="ref-block" n="2177 r_SAS-PS'55#240,05_r"/>yathā saptaparṇo'ṣṭāpada iti tadyathā bhavanavāsiṣu tāvadasurakumārāṇāṃ dvāvindrau camaro <span type="ref-block" n="2178 r_SAS-PS'55#240,06_r"/>vairocanaśca nāgakumārāṇāṃ dharaṇo bhūtānandaṃśca vidyutkumārāṇāṃ harisiṃho hari<span type="ref-block" n="2179 r_SAS-PS'55#240,07_r"/>kāntaśca suparṇakumārāṇāṃ veṇudevo veṇudhārī ca agnikumārāṇāmagniśikho'gnimāṇa<span type="ref-block" n="2180 r_SAS-PS'55#240,08_r"/>vaśca vātakumārāṇāṃ vailambaḥ prabhañjanaśca stanitakumārāṇāṃ sughoṣo mahāghoṣaśca <span type="ref-block" n="2181 r_SAS-PS'55#240,09_r"/>udadhikumārāṇāṃ jalakānto jalaprabhaśca dvīpakumārāṇāṃ pūrṇo vasiṣṭhaśca dikkumārāṇā<span type="ref-block" n="2182 r_SAS-PS'55#240,10_r"/>mamitagatiramitavāhanaśceti vyantareṣvapi kinnarāṇāṃ dvāvindrau kinnaraḥ kimpuruṣaśca <span type="ref-block" n="2183 r_SAS-PS'55#240,11_r"/>kimpuruṣāṇāṃ satpuruṣo mahāpuruṣaśca mahoragāṇāmatikāyo mahākāyaśca gandharvāṇāṃ <span type="ref-block" n="2184 r_SAS-PS'55#240,12_r"/>gītaratirgītayaśāśca yakṣāṇāṃ pūrṇabhadro māṇibhadraśca rākṣasānāṃ bhīmo mahābhīmaśca <span type="ref-block" n="2185 r_SAS-PS'55#240,13_r"/>bhūtānāṃ pratirūpo'pratirūpaśca piśācānāṃ kālo mahākālaśca </p><p n="a_704" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2186 r_SAS-PS'55#241,01_r"/>athaiṣāṃ devānāṃ sukhaṃ kīdṛśamityukte sukhāvabodhanārthamāha </p><p n="a_706" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2188 r_SAS-PS'55#241,03_r"/>pravīcāro maithunopasevanam kāyena pravīcāro yeṣāṃ te kāyapravīcārāḥ āṅ <span type="ref-block" n="2189 r_SAS-PS'55#241,04_r"/>abhividhyarthaḥ asaṃhitayā nirdeśaḥ asandehārthaḥ ete bhavanavāsyādaya aiśānāntāḥ saṃklli<span type="ref-block" n="2190 r_SAS-PS'55#241,05_r"/>ṣṭakarmatvānmanuṣyavatstrīviṣayasukhamanubhavantītyarthaḥ </p><p n="a_707" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2191 r_SAS-PS'55#241,06_r"/>avadhigrahaṇāditareṣāṃ sukhavibhāge'nirjñāte tatpratipādanārthamāha </p><p n="a_709" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2193 r_SAS-PS'55#241,08_r"/>uktāvaśiṣṭagrahaṇārthaṃ <hi ana="q1">'</hi>śeṣa<hi ana="q2">'</hi>grahaṇam ke punaruktāvaśiṣṭāḥ kalpavāsinaḥ <span type="ref-block" n="2194 r_SAS-PS'55#241,09_r"/>sparśaśca rūpaṃ ca śabdaśca manaśca sparśarūpaśabdamanāṃsi teṣu pravīcāro yeṣāṃ te sparśarūpa<span type="ref-block" n="2195 r_SAS-PS'55#241,10_r"/>śabdamanaḥpravīcārāḥ kathamabhisambandhaḥ ārṣāvirodhena kutaḥ punaḥ <hi ana="q1">'</hi>pravīcāra<hi ana="q2">'</hi> grahaṇam </p><p n="a_710" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2196 r_SAS-PS'55#242,01_r"/>iṣṭasampratyayārthamiti kaḥ punariṣṭo'bhisambandhaḥ ārṣāvirodhī sānatkumāramāhendra<span type="ref-block" n="2197 r_SAS-PS'55#242,02_r"/>yordevā devāṅganāṅgasparśamātrādeva parāṃ prītimupalabhante tathā devyo'pi brahmabrahmottara<span type="ref-block" n="2198 r_SAS-PS'55#242,03_r"/>lāntavakāpiṣṭheṣu devā divyāṅganānāṃ śṛṅgārākāravilāsacaturamanojñaveṣarūpāvalokana<span type="ref-block" n="2199 r_SAS-PS'55#242,04_r"/>mātrādeva paramasukhamāpnuvanti śukramahāśukraśatārasahasrāreṣu devā devavanitānāṃ madhura<span type="ref-block" n="2200 r_SAS-PS'55#242,05_r"/>saṅgītamṛduhasitalalitakathitabhūṣaṇaravaśravaṇamātrādeva parāṃ prītimāskandanti <span type="ref-block" n="2201 r_SAS-PS'55#242,06_r"/>ānataprāṇatāraṇācyutakalpeṣu devā svāṅganāmanaḥsaṅkalpamātrādeva paraṃ sukhamāpnuvanti </p><p n="a_711" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2202 r_SAS-PS'55#242,07_r"/>athottareṣāṃ kiṃprakāraṃ sukhamityukte tanniścayārthamāha </p><p n="a_713" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2204 r_SAS-PS'55#242,09_r"/><hi ana="q1">'</hi>para<hi ana="q2">'</hi> grahaṇamitarāśeṣasaṃgrahārtham <hi ana="q1">'</hi>apravīcāra<hi ana="q2">'</hi>grahaṇaṃ paramasukhapratipattyartham <span type="ref-block" n="2205 r_SAS-PS'55#242,10_r"/>pravīcāro hi vedanāpratikāraḥ tadabhāve teṣāṃ paramasukhamanavarataṃ bhavati </p><p n="a_714" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2206 r_SAS-PS'55#242,11_r"/>uktā ye ādinikāyadevā daśavikalpā iti teṣāṃ sāmānyaviśeṣasañjñāvijñāpa<span type="ref-block" n="2207 r_SAS-PS'55#242,12_r"/>nārthamidamucyate </p><p n="a_716" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2209 r_SAS-PS'55#243,02_r"/>bhavaneṣu vasantītyevaṃśīlā bhavanavāsinaḥ ādinikāyasyeyaṃ sāmānyasañjñā <span type="ref-block" n="2210 r_SAS-PS'55#243,03_r"/>asurādayo viśeṣasañjñā viśiṣṭanāmakarmodayāpāditavṛttayaḥ sarveṣāṃ devānāmavasthitavayaḥ<span type="ref-block" n="2211 r_SAS-PS'55#243,04_r"/>svabhāvatve'pi veṣabhūṣāyudhayānavāhanakrīḍanādiṃ kumāravadeṣāmābhāsata iti bhavanavāsiṣu <span type="ref-block" n="2212 r_SAS-PS'55#243,05_r"/>kumāravyapadeśo rūḍhaḥ sa pratyekaṃ parisamāpyate asurakumārā ityevamādi kva teṣāṃ bhavanā<span type="ref-block" n="2213 r_SAS-PS'55#243,06_r"/>nīti cet ucyate ratnaprabhāyāḥ paṅkabahulabhāge'surakumārāṇāṃ bhavanāni kharapṛthivī<span type="ref-block" n="2214 r_SAS-PS'55#243,07_r"/>bhāge uparyadhaśca ekaikayojanasahasraṃ varjayitvā śeṣanavānāṃ kumārāṇāmāvāsāḥ </p><p n="a_717" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2215 r_SAS-PS'55#243,08_r"/>dvitīyanikāyasya sāmānyaviśeṣasañjñāvadhāraṇārthamāha </p><p n="a_719" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2217 r_SAS-PS'55#243,10_r"/>vividhadeśāntarāṇi yeṣāṃ nivāsāste <hi ana="q1">'</hi>vyantarā<hi ana="q2">'</hi> ityanvarthā sāmānyasañjñeyamaṣṭā<span type="ref-block" n="2218 r_SAS-PS'55#243,11_r"/>nāmapi vikalpānām teṣāṃ vyantarāṇāmaṣṭau vikalpāḥ kinnarādayo veditavyā nāmakarmo<span type="ref-block" n="2219 r_SAS-PS'55#243,12_r"/>dayaviśeṣāpāditāḥ kva punasteṣāmāvāsā iti cet ucyate asmājjambūdvīpāda</p><p n="a_720" rend="justify"><span type="ref-block" n="2220 r_SAS-PS'55#244,01_r"/>saṃkhyeyāndvīpasamudrānatītya upariṣṭe kharapṛthivībhāge saptānāṃ vyantarāṇāmāvāsāḥ <span type="ref-block" n="2221 r_SAS-PS'55#244,02_r"/>rākṣasānāṃ paṅkabahulabhāge </p><p n="a_721" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2222 r_SAS-PS'55#244,03_r"/>tṛtīyasya nikāyasya sāmānyaviśeṣasaṃjñāsaṅkīrtanārthamāha </p><p n="a_723" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2224 r_SAS-PS'55#244,05_r"/>jyotissvabhāvatvādeṣāṃ pañcānāmapi <hi ana="q1">'</hi>jyotiṣkā<hi ana="q2">'</hi> iti sāmānyasaṃjñā anvarthā <span type="ref-block" n="2225 r_SAS-PS'55#244,06_r"/>sūryādayastadviśeṣasaṃjñā nāmakarmodayapratyayāḥ <hi ana="q1">'</hi>sūryācandramasau<hi ana="q2">'</hi> iti pṛthaggrahaṇaṃ prādhānya<span type="ref-block" n="2226 r_SAS-PS'55#244,07_r"/>khyāpanārtham kiṃkṛtaṃ punaḥ prādhānyam prabhāvādikṛtam kva punasteṣāmāvāsāḥ ityatro<span type="ref-block" n="2227 r_SAS-PS'55#244,08_r"/>cyate asmātsamād bhūmibhāgādūrdhvaṃ saptayojanaśatāni navatyuttarāṇi utpattya sarvajyo<span type="ref-block" n="2228 r_SAS-PS'55#244,09_r"/>tiṣāmadhobhāgavinyastāstārakāścaranti tato daśayojanānyutpatya sūryāścaranti tato'<span type="ref-block" n="2229 r_SAS-PS'55#244,10_r"/>śītiyojanānyutpatya candramaso bhramanti tataścatvāri yojanānyutpatya nakṣatrāṇi <span type="ref-block" n="2230 r_SAS-PS'55#244,11_r"/>tataścatvāri yojanānyutpatya budhāḥ tatastrīṇi yojanānyutpatya śukrāḥ tatastrīṇi <span type="ref-block" n="2231 r_SAS-PS'55#244,12_r"/>yojanānyutpatya bṛhaspatayaḥ tatastrīṇi yojanānyutpatyāṅgārakāḥ tatastrīṇi yojanānyu<span type="ref-block" n="2232 r_SAS-PS'55#244,13_r"/>tpatya śanaiścarāścaranti sa eṣa jyotirgaṇagocaro nabho'vakāśo daśādhikayojanaśata</p><p n="a_724" rend="justify"><span type="ref-block" n="2233 r_SAS-PS'55#245,01_r"/>bahalastiryagasaṃkhyātadvīpasamudrapramāṇo ghanodadhiparyantaḥ uktaṃ ca </p><l> <span type="ref-block" n="2234 r_SAS-PS'55#245,02_r"/><hi ana="q2">'</hi>ṇauduttarasattasayā dasasīdī cadugaṃ tiyacaukkaṃ </l><l> <span type="ref-block" n="2235 r_SAS-PS'55#245,03_r"/>tārāravisasirikkhā buhabhaggavaguruaṃgirārasaṇī <hi ana="q2">'</hi> </l><p n="a_726" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2236 r_SAS-PS'55#245,04_r"/>jyotiṣkāṇāṃ gativiśeṣapratipattyarthamāha </p><p n="a_728" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2238 r_SAS-PS'55#245,06_r"/>meroḥ pradakṣiṇā merupradakṣiṇāḥ <hi ana="q1">'</hi>merupradakṣiṇāḥ<hi ana="q2">'</hi> iti vacanaṃ gativiśeṣaprati<span type="ref-block" n="2239 r_SAS-PS'55#245,07_r"/>pattyarthaṃ viparītā gatirmā vijñāyīti <hi ana="q1">'</hi>nityagatayaḥ<hi ana="q2">'</hi> iti viśeṣaṇamanuparatakriyāprati<span type="ref-block" n="2240 r_SAS-PS'55#245,08_r"/>pādanārtham <hi ana="q1">'</hi>nṛloka<hi ana="q2">'</hi> grahaṇaṃ viṣayārtham ardhatṛtīyeṣu dvīpeṣu dvayośca samudrayorjyotiṣkā <span type="ref-block" n="2241 r_SAS-PS'55#245,09_r"/>nityagatayo nānyatreti jyotiṣkavimānānāṃ gatihetvabhāvāttadvṛttyabhāva iti cet <span type="ref-block" n="2242 r_SAS-PS'55#245,10_r"/>na asiddhatvāt gatiratābhiyogyadevapreritagatipariṇāmātkarmavipākasya vaicitryāt teṣāṃ <span type="ref-block" n="2243 r_SAS-PS'55#245,11_r"/>hi gatimukhenaiva karma vipacyata iti ekādaśabhiryojanaśatairekaviṃśairmerumaprāpya jyotiṣkāḥ <span type="ref-block" n="2244 r_SAS-PS'55#245,12_r"/>pradakṣiṇāścaranti </p><p n="a_729" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2245 r_SAS-PS'55#246,01_r"/>gatimajjyotissambandhena vyavahārakālapratipattyarthamāha </p><p n="a_731" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2247 r_SAS-PS'55#246,03_r"/><hi ana="q1">'</hi>tad<hi ana="q2">'</hi>grahaṇaṃ gatimajjyotiḥpratinirdeśārtham na kevalayā gatyā nāpi kevalairjyo<span type="ref-block" n="2248 r_SAS-PS'55#246,04_r"/>tirbhiḥ kālaḥ paricchidyate anupalabdheraparivartanācca kālo dvividho vyāvahāriko <span type="ref-block" n="2249 r_SAS-PS'55#246,05_r"/>mukhyaśca vyāvahārikaḥ kālavibhāgastatkṛtaḥ samayāvalikādiḥ kriyāviśeṣaparicchinno'<span type="ref-block" n="2250 r_SAS-PS'55#246,06_r"/>nyasyāparicchinnasya paricchedahetuḥ mukhyo'nyo vakṣyamāṇalakṣaṇaḥ </p><p n="a_732" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2251 r_SAS-PS'55#247,01_r"/>itaratra jyotiṣāmavasthānapratipādanārthamāha </p><p n="a_734" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2253 r_SAS-PS'55#247,03_r"/><hi ana="q1">'</hi>bahiḥ<hi ana="q2">'</hi>ityucyate kuto bahiḥ nṛlokāt kathamavagamyate arthavaśādvibhakti<span type="ref-block" n="2254 r_SAS-PS'55#247,04_r"/>pariṇāmo bhavati nanu ca nṛloke <hi ana="q1">'</hi>nityagati<hi ana="q2">'</hi>vacanādanyatrāvasthānaṃ jyotiṣkāṇāṃ siddham <span type="ref-block" n="2255 r_SAS-PS'55#247,05_r"/>ato bahiravasthitā iti vacanamanarthakamiti tanna kiṃ kāraṇam nṛlokādanyatra <span type="ref-block" n="2256 r_SAS-PS'55#247,06_r"/>hi jyotiṣāmastitvamavasthānaṃ cāsiddham atastadubhayasiddhyarthaṃ bahiravasthitā ityu<span type="ref-block" n="2257 r_SAS-PS'55#247,07_r"/>cyate viparītagatinivṛttyarthaṃ kādācitkagatinivṛttyarthaṃ ca sūtramārabdham </p><p n="a_735" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2258 r_SAS-PS'55#247,08_r"/>turīyasya nikāyasya sāmānyasañjñāsaṅkīrtanārthamāha </p><p n="a_737" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2260 r_SAS-PS'55#248,02_r"/><hi ana="q1">'</hi>vaimānika<hi ana="q2">'</hi>grahaṇamadhikārārtham ita uttaraṃ ye vakṣyante teṣāṃ vaimānikasampratyayo <span type="ref-block" n="2261 r_SAS-PS'55#248,03_r"/>yathā syāditi adhikāraḥ kriyate viśeṣeṇātmasthān sukṛtino mānayantīti vimānāni <span type="ref-block" n="2262 r_SAS-PS'55#248,04_r"/>vimāneṣu bhavā vaimānikāḥ tāni vimānāni trividhāni indrakaśreṇīpuṣpaprakīrṇakabhedena <span type="ref-block" n="2263 r_SAS-PS'55#248,05_r"/>tatra indrakavimānāni indravanmadhye'vasthitāni taṣāṃ catasṛṣu dikṣu ākāśapradeśaśreṇi<span type="ref-block" n="2264 r_SAS-PS'55#248,06_r"/>vadavasthānāt śreṇivimānāni vidikṣu prakīrṇapuṣpavadavasthānātpuṣpaprakīrṇakāni </p><p n="a_738" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2265 r_SAS-PS'55#248,07_r"/>teṣāṃ vaimānikānāṃ bhedāvabodhanārthamāha </p><p n="a_740" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2267 r_SAS-PS'55#248,09_r"/>kalpeṣūpapannāḥ kalpopapannāḥ kalpānatītāḥ kalpātītāśceti dvividhā vaimānikāḥ <span type="ref-block" n="2268 r_SAS-PS'55#248,10_r"/>teṣāmavasthānaviśeṣanirjñānārthamāha </p><p n="a_742" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2270 r_SAS-PS'55#248,12_r"/>kimarthamidamucyate tiryagavasthitipratiṣedhārthamucyate na jyotiṣkavattiryagava<span type="ref-block" n="2271 r_SAS-PS'55#248,13_r"/>sthitāḥ na vyantaravadasamāvasthitayaḥ <hi ana="q1">'</hi>uparyupari<hi ana="q2">'</hi> ityucyante ke te kalpāḥ </p><p n="a_743" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2272 r_SAS-PS'55#249,01_r"/>yadyevaṃ kiyatsu kalpavimāneṣu te devā bhavantītyata āha </p><p n="a_745" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2276 r_SAS-PS'55#249,05_r"/>kathameṣāṃ saudharmādiśabdānāṃ kalpābhidhānam cāturarthikenāṇā svabhāvato vā kalpa<span type="ref-block" n="2277 r_SAS-PS'55#249,06_r"/>syābhidhānaṃ bhavati atha kathamindrābhidhānam svabhāvataḥ sāhacaryādvā tatkathamiti <span type="ref-block" n="2278 r_SAS-PS'55#249,07_r"/>cet ucyate sudharmā nāma sabhā sā'sminnastīti saudharmaḥ kalpaḥ <span rend="b"><hi ana="q2">'</hi>tadasminnastīti<hi ana="q2">'</hi></span> <span type="ref-block" n="2279 r_SAS-PS'55#249,08_r"/>aṇ tatkalpasāhacaryādindro'pi saudharmaḥ īśāno nāma indraḥ svabhāvataḥ īśānasya <span type="ref-block" n="2280 r_SAS-PS'55#249,09_r"/>nivāsaḥ kalpa aiśānaḥ <span rend="b"><hi ana="q2">'</hi>tasya nivāsaḥ<hi ana="q2">'</hi></span> ityaṇ tatsāhacaryādindro'ppaiśānaḥ sanatkumāro <span type="ref-block" n="2281 r_SAS-PS'55#249,10_r"/>nāma indraḥ svabhāvataḥ <span rend="b"><hi ana="q2">'</hi>tasya nivāsaḥ<hi ana="q2">'</hi></span> ityaṇ sānatkumāraḥ kalpaḥ tatsāhacaryādi</p><p n="a_746" rend="justify"><span type="ref-block" n="2282 r_SAS-PS'55#250,01_r"/>ndro'pi sānatkumāraḥ mahendro nāmendraḥ svabhāvataḥ tasya nivāsaḥ kalpo māhendraḥ tatsāha<span type="ref-block" n="2283 r_SAS-PS'55#250,02_r"/>caryādindro'pi māhendraḥ evamuttaratrāpi yojyam āgamāpekṣayā vyavasthā bhavatīti <span type="ref-block" n="2284 r_SAS-PS'55#250,03_r"/><hi ana="q1">'</hi>uparyupari<hi ana="q2">'</hi> ityanena dvayordvayorabhisambandho veditavyaḥ prathamau saudharmaiśānakalpau tayorupari <span type="ref-block" n="2285 r_SAS-PS'55#250,04_r"/>sānatkumāramāhendrau tayorupari brahmalokabrahmottarau tayorupari lāntavakāpiṣṭhau tayorupari <span type="ref-block" n="2286 r_SAS-PS'55#250,05_r"/>śukramahāśukrau tayorupari śatārasahasrārau tayorupari ānataprāṇatau tayorupari āraṇā<span type="ref-block" n="2287 r_SAS-PS'55#250,06_r"/>cyutau adha upari ca pratyekamindrasambandho veditavyaḥ madhye tu pratidvayam saudharmaiśāna<span type="ref-block" n="2288 r_SAS-PS'55#250,07_r"/>sānatkumāramāhendrāṇāṃ caturṇāṃ catvāra indrāḥ brahmalokabrahmottarayoreko brahmā nāma <span type="ref-block" n="2289 r_SAS-PS'55#250,08_r"/>lāntavakāpiṣṭhayoreko lāntavākhyaḥ śukramahāśukrayorekaḥ śukrasañjñaḥ śatārasahasrārayo<span type="ref-block" n="2290 r_SAS-PS'55#250,09_r"/>rekaḥ śatāranāmā ānataprāṇatāraṇācyutānāṃ caturṇṇāṃ catvāraḥ evaṃ kalpavāsināṃ dvādaśa <span type="ref-block" n="2291 r_SAS-PS'55#250,10_r"/>indrā bhavanti </p><p n="a_747" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2292 r_SAS-PS'55#250,11_r"/>jambūdvīpe mahāmandaro yojanasahasrāvagāho navanavatiyojanasahasrocchrāyaḥ tasyā<span type="ref-block" n="2293 r_SAS-PS'55#250,12_r"/>dhastādadholokaḥ bāhalyena tatpramāṇastiryakprasṛtastiryaglokaḥ tasyopariṣṭādūrdhva</p><p n="a_748" rend="justify"><span type="ref-block" n="2294 r_SAS-PS'55#251,01_r"/>lokaḥ merucūlikā catvāriṃśadyojanocchrāyā tasyā upari keśāntaramātre vyavasthita<span type="ref-block" n="2295 r_SAS-PS'55#251,02_r"/>mṛjuvimānamindrakaṃ saudharmasya sarvamanyallokānuyogādveditavyam <hi ana="q1">'</hi>navasu graiveyakeṣu<hi ana="q2">'</hi> <span type="ref-block" n="2296 r_SAS-PS'55#251,03_r"/>iti navaśabdasya pṛthagvacanaṃ kimartham anyānyapi navavimānāni anudiśasañjñakāni <span type="ref-block" n="2297 r_SAS-PS'55#251,04_r"/>santīti jñāpanārtham tenānudiśānāṃ grahaṇaṃ veditavyam </p><p n="a_749" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2298 r_SAS-PS'55#251,05_r"/>eṣāmadhikṛtānāṃ vaimānikānāṃ parasparato viśeṣapratipattyarthamāha </p><p n="a_751" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2300 r_SAS-PS'55#251,07_r"/>svopāttasyāyuṣa udayāttasminbhave śarīreṇa sahāvasthānaṃ sthitiḥ śāpānugraha<span type="ref-block" n="2301 r_SAS-PS'55#251,08_r"/>śaktiḥ prabhāvaḥ sukhamindriyārthānubhavaḥ śarīravasanābharaṇādidīptiḥ dyutiḥ leśyā <span type="ref-block" n="2302 r_SAS-PS'55#251,09_r"/>uktā leśyāyā viśuddhirleśyāviśuddhiḥ indriyāṇāmavadheśca viṣaya indriyāvadhiviṣayaḥ <span type="ref-block" n="2303 r_SAS-PS'55#251,10_r"/>tebhyastairvā'dhikā iti tasiḥ uparyupari pratikalpaṃ pratiprastāraṃ ca vaimānikāḥ sthityādi</p><p n="a_752" rend="justify"><span type="ref-block" n="2304 r_SAS-PS'55#252,01_r"/>bhiradhikā ityarthaḥ </p><p n="a_753" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2305 r_SAS-PS'55#252,02_r"/>yathā sthityādibhiruparyuparyadhikā evaṃ gatyādibhirapītyatiprasaṅge tannivṛttyartha<span type="ref-block" n="2306 r_SAS-PS'55#252,03_r"/>māha </p><p n="a_755" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2308 r_SAS-PS'55#252,05_r"/>deśāddeśāntaraprāptiheturgatiḥ śarīraṃ vaikriyikamuktam lobhakaṣāyodayādviṣa<span type="ref-block" n="2309 r_SAS-PS'55#252,06_r"/>yeṣu saṅgaḥ parigrahaḥ mānakaṣāyādutpanno'haṅkāro'bhimānaḥ etairgatyādibhiruparyupari hīnāḥ <span type="ref-block" n="2310 r_SAS-PS'55#252,07_r"/>deśāntaraviṣayakrīḍāratiprakarṣābhāvāduparyupari gatihīnāḥ śarīraṃ saudharmaiśānayordevānāṃ <span type="ref-block" n="2311 r_SAS-PS'55#252,08_r"/>saptāratnipramāṇam sānatkumāramāhendrayoḥ ṣaḍaratnipramāṇam brahmalokabrahmottaralāntava<span type="ref-block" n="2312 r_SAS-PS'55#252,09_r"/>kāpiṣṭheṣu pañcāratnipramāṇam śukramahāśukraśatārasahasrāreṣu caturaratnipramāṇam ānata<span type="ref-block" n="2313 r_SAS-PS'55#252,10_r"/>prāṇatayorarddhacaturthāratnipramāṇam āraṇācyutayostryaratnipramāṇam adhograiveyakeṣu arddha<span type="ref-block" n="2314 r_SAS-PS'55#252,11_r"/>tṛtīyāratnipramāṇam madhyagraiveyakeṣvaratnidvayapramāṇam uparimagraiveyakeṣu anudiśavi<span type="ref-block" n="2315 r_SAS-PS'55#252,12_r"/>mānakeṣu ca adhyarddhāratnipramāṇam anuttareṣvaratnipramāṇam parigrahaśca vimānapari<span type="ref-block" n="2316 r_SAS-PS'55#252,13_r"/>cchadādiruparyupari hīnaḥ abhimānaścoparyupari tanukaṣāyatvāddhīnaḥ </p><p n="a_756" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2317 r_SAS-PS'55#253,01_r"/>purastāttriṣu nikāyeṣu devānāṃ leśyāvidhiruktaḥ idānīṃ vaimānikeṣu leśyāvidhi<span type="ref-block" n="2318 r_SAS-PS'55#253,02_r"/>pratipattyarthamāha </p><p n="a_758" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2320 r_SAS-PS'55#253,04_r"/>pītā ca padmā ca śuklā ca tāḥ pītapadmaśuklāḥ pītapadmaśuklā leśyā <span type="ref-block" n="2321 r_SAS-PS'55#253,05_r"/>yeṣāṃ te pītapadmaśuklaleśyāḥ kathaṃ hrasvatvam auttarapadikam yathā <span type="ref-block" n="2322 r_SAS-PS'55#253,06_r"/><span rend="b"><hi ana="q2">'</hi>drutāyāṃ taparakaraṇe madhyamavilambitayorupasaṃkhyānam<hi ana="q2">'</hi></span> iti athavā pītaśca <span type="ref-block" n="2323 r_SAS-PS'55#253,07_r"/>padmaśca śuklaśca pītapadmaśuklā varṇavanto'rthāḥ teṣāmiva leśyā yeṣāṃ te pītapadma<span type="ref-block" n="2324 r_SAS-PS'55#253,08_r"/>śuklaleśyāḥ tatra kasya kā leśyā iti atrocyate saudharmaiśānayoḥ pītaleśyāḥ <span type="ref-block" n="2325 r_SAS-PS'55#253,09_r"/>sānatkumāramāhendrayoḥ pītapadmaleśyāḥ brahmalokabrahmottaralāntavakāpiṣṭheṣu padmaleśyāḥ </p><p n="a_759" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2326 r_SAS-PS'55#254,01_r"/>śukramahāśukraśatārasahasrāreṣu padmaśuklaleśyāḥ ānatādiṣu śuklaleśyāḥ tatrāpyanudiśānu<span type="ref-block" n="2327 r_SAS-PS'55#254,02_r"/>ttareṣu paramaśuklaleśyāḥ sūtre'nabhihitaṃ kathaṃ miśragrahaṇam sāhacaryāllokavat tadyathā <span type="ref-block" n="2328 r_SAS-PS'55#254,03_r"/>chatriṇo gacchanti iti acchatriṣu chatrivyavahāraḥ evamihāpi miśrayoranyataragrahaṇaṃ <span type="ref-block" n="2329 r_SAS-PS'55#254,04_r"/>bhavati ayamarthaḥ sūtrataḥ kathaṃ gamyate iti cet ucyate evamabhisambandhaḥ kriyate <span type="ref-block" n="2330 r_SAS-PS'55#254,05_r"/>dvayoḥ kalpayugalayoḥ pītaleśyā sānatkumāramāhendrayoḥ padmaleśyāyā avivakṣātaḥ brahma<span type="ref-block" n="2331 r_SAS-PS'55#254,06_r"/>lokādiṣu triṣu kalpayugaleṣu padmaleśyā śukramahāśukrayoḥ śuklaleśyāyā avivakṣātaḥ <span type="ref-block" n="2332 r_SAS-PS'55#254,07_r"/>śeṣeṣu śatārādiṣu śuklaleśyā padmaleśyāyā avivakṣātaḥ iti nāsti doṣaḥ </p><p n="a_760" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2333 r_SAS-PS'55#254,08_r"/>āha kalpopapannā ityuktaṃ tatredaṃ na jñāyate ke kalpā ityatrocyate </p><p n="a_762" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2335 r_SAS-PS'55#254,10_r"/>idaṃ na jñāyate ita ārabhya kalpā bhavantīti saudharmādigrahaṇamanuvartate tenāya<span type="ref-block" n="2336 r_SAS-PS'55#254,11_r"/>martho labhyate saudharmādayaḥ prāggraiveyakebhyaḥ kalpā iti pāriśeṣyāditare kalpātītā iti </p><p n="a_763" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2337 r_SAS-PS'55#254,12_r"/>laukāntikā devā vaimānikāḥ santaḥ kva gṛhyante kalpopapanneṣu kathamiti <span type="ref-block" n="2338 r_SAS-PS'55#254,13_r"/>ceducyate </p><p n="a_765" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2340 r_SAS-PS'55#255,02_r"/>etya tasmin līyanta iti ālaya āvāsaḥ brahmaloka ālayo yeṣāṃ te brahma<span type="ref-block" n="2341 r_SAS-PS'55#255,03_r"/>lokālayā laukāntikā devā veditavyāḥ yadyevaṃ sarveṣāṃ brahmalokālayānāṃ devānāṃ laukānti<span type="ref-block" n="2342 r_SAS-PS'55#255,04_r"/>katvaṃ prasaktam anvarthasañjñāgrahaṇādadoṣaḥ brahmaloko lokaḥ tasyānto lokāntaḥ tasmi<span type="ref-block" n="2343 r_SAS-PS'55#255,05_r"/>nbhavā laukāntikā iti na sarveṣāṃ grahaṇam teṣāṃ hi vimānāni brahmalokasyānteṣu sthi<span type="ref-block" n="2344 r_SAS-PS'55#255,06_r"/>tāni athavā janmajarāmaraṇākīrṇo lokaḥ saṃsāraḥ tasyānto lokāntaḥ lokānte bhavā <span type="ref-block" n="2345 r_SAS-PS'55#255,07_r"/>laukāntikāḥ te sarve parītasaṃsārāḥ tataścyutā ekaṃ garbhāvāsaṃ prāpya parinirvāsyantīti </p><p n="a_766" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2346 r_SAS-PS'55#255,08_r"/>teṣāṃ sāmānyenopadiṣṭānāṃ bhedapradarśanārthamāha </p><p n="a_768" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2348 r_SAS-PS'55#255,10_r"/>kva ime sārasvatādayaḥ aṣṭāsvapi pūrvottarādiṣu dikṣu yathākramamete sārasvatā<span type="ref-block" n="2349 r_SAS-PS'55#255,11_r"/>dayo devagaṇā veditavyāḥ tadyathā pūrvottarakoṇe sārasvatavimānam pūrvasyāṃ diśi āditya<span type="ref-block" n="2350 r_SAS-PS'55#255,12_r"/>vimānam pūrvadakṣiṇasyāṃ diśi vahnivimānam dakṣiṇasyāṃ diśi aruṇavimānam dakṣiṇāpara</p><p n="a_769" rend="justify"><span type="ref-block" n="2351 r_SAS-PS'55#256,01_r"/>koṇe gardatoyavimānam aparasyāṃ diśi tuṣitavimānam uttarāparasyāṃ diśi avyābādha<span type="ref-block" n="2352 r_SAS-PS'55#256,02_r"/>vimānam uttarasyāṃ diśi ariṣṭavimānam <hi ana="q1">'</hi>ca<hi ana="q2">'</hi>śabdasamuccitāsteṣāmantareṣu dvau deva<span type="ref-block" n="2353 r_SAS-PS'55#256,03_r"/>gaṇau tadyathā sārasvatādityāntare agnyābhasūryābhāḥ ādityasya ca vahneścāntare <span type="ref-block" n="2354 r_SAS-PS'55#256,04_r"/>candrābhasatyābhāḥ vahnyaruṇāntarāle śreyaskarakṣemaṅkarāḥ aruṇagardatoyāntarāle vṛṣabheṣṭa<span type="ref-block" n="2355 r_SAS-PS'55#256,05_r"/>kāmacārāḥ gardatoyatuṣitamadhye nirmāṇarajodigantarakṣitāḥ tuṣitāvyābādhamadhye ātma<span type="ref-block" n="2356 r_SAS-PS'55#256,06_r"/>rakṣitasarvarakṣitāḥ avyābādhāriṣṭāntarāle marudvasavaḥ ariṣṭasārasvatāntarāle aśva<span type="ref-block" n="2357 r_SAS-PS'55#256,07_r"/>viśvāḥ sarve ete svatantrāḥ hīnādhikatvābhāvāt viṣayarativirahāddevarṣayaḥ itareṣāṃ <span type="ref-block" n="2358 r_SAS-PS'55#256,08_r"/>devānāmarcanīyāḥ caturdaśapūrvadharāḥ tīrthakaraniṣkramaṇapratibodhanaparā veditavyāḥ </p><p n="a_770" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2359 r_SAS-PS'55#256,09_r"/>āha uktā laukāntikāstataścyutā ekaṃ garbhavāsamavāpya nirvāsyantītyuktāḥ <span type="ref-block" n="2360 r_SAS-PS'55#256,10_r"/>kimevamanyeṣvapi nirvāṇaprāptikālavibhāgo vidyate ityata āha </p><p n="a_772" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2362 r_SAS-PS'55#256,12_r"/><hi ana="q1">'</hi>ādi<hi ana="q2">'</hi>śabdaḥ prakārārthe vartate tena vijayavaijayantajayantāparājitānudiśavimā<span type="ref-block" n="2363 r_SAS-PS'55#256,13_r"/>nānāmiṣṭānāṃ grahaṇaṃ siddhaṃ bhavati kaḥ punaratra prakāraḥ ahamindratve sati samyagdṛṣṭyu</p><p n="a_773" rend="justify"><span type="ref-block" n="2364 r_SAS-PS'55#257,01_r"/>papādaḥ sarvārthasiddhiprasaṅga iti cet na teṣāṃ paramotkṛṣṭatvāt anvarthasañjñāta eka<span type="ref-block" n="2365 r_SAS-PS'55#257,02_r"/>caramatvasiddheḥ caramatvaṃ dehasya manuṣyabhavāpekṣayā dvau caramau dehau yeṣāṃ te dvicaramāḥ <span type="ref-block" n="2366 r_SAS-PS'55#257,03_r"/>vijayādibhyaścyutā apratipatitasamyaktvā manuṣyeṣūtpadya saṃyamamārādhya punarvijayādiṣū<span type="ref-block" n="2367 r_SAS-PS'55#257,04_r"/>tpadya tataścyutāḥ punarmanuṣyabhavamavāpya siddhyantīti dvicaramadehatvam </p><p n="a_774" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2368 r_SAS-PS'55#257,05_r"/>āha jīvasyaudayikeṣu bhāveṣu tiryagyonigatiraudayikītyuktaṃ punaśca sthitau <span type="ref-block" n="2369 r_SAS-PS'55#257,06_r"/><hi ana="q1">'</hi>tiryagyonijānāṃ ca<hi ana="q2">'</hi> iti tatra na jñāyate ke tiryagyonayaḥ ityatrocyate </p><p n="a_776" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2371 r_SAS-PS'55#257,08_r"/>aupapādikā uktā devanārakāḥ manuṣyāśca nirdiṣṭāḥ <hi ana="q1">'</hi>prāṅmānuṣottarānma<span type="ref-block" n="2372 r_SAS-PS'55#257,09_r"/>nuṣyāḥ<hi ana="q2">'</hi> iti ebhyo'nye saṃsāriṇo jīvāḥ śeṣāste tiryagyonayo veditavyāḥ teṣāṃ tiraścāṃ </p><p n="a_777" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2373 r_SAS-PS'55#258,01_r"/>devādīnāmiva kṣetravibhāgaḥ punarnirdeṣṭavyaḥ sarvalokavyāpitvātteṣāṃ kṣetravibhāgo novataḥ </p><p n="a_778" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2374 r_SAS-PS'55#258,02_r"/>āha sthitiruktā nārakāṇāṃ manuṣyāṇāṃ tiraścāṃ ca devānāṃ noktā tasyāṃ <span type="ref-block" n="2375 r_SAS-PS'55#258,03_r"/>vaktavyāyāmādāvuddiṣṭānāṃ bhavanavāsināṃ sthitipratipādanārthamāha </p><p n="a_780" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2377 r_SAS-PS'55#258,05_r"/>asurādīnāṃ sāgaropamādibhiryathākramamatrābhisambandho veditavyaḥ iyaṃ sthiti<span type="ref-block" n="2378 r_SAS-PS'55#258,06_r"/>rutkṛṣṭā jaghanyā'pyuttaratra vakṣyate tadyathā asurāṇāṃ sāgaropamā sthitiḥ nāgānāṃ <span type="ref-block" n="2379 r_SAS-PS'55#258,07_r"/>tripalyopamāni sthitiḥ suparṇānāmarddhatṛtīyāni dvīpānāṃ dve śeṣāṇāṃ ṣaṇṇāmadhyarddha<span type="ref-block" n="2380 r_SAS-PS'55#258,08_r"/>palyopamam </p><p n="a_781" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2381 r_SAS-PS'55#258,09_r"/>ādyadevanikāyasthityabhidhānādanantaraṃ vyantarajyotiṣkasthitivacane kramaprāpte <span type="ref-block" n="2382 r_SAS-PS'55#258,10_r"/>sati tadullaṅghya vaimānikānāṃ sthitirucyate kutaḥ tayoruttaratra laghunopāyena sthiti<span type="ref-block" n="2383 r_SAS-PS'55#258,11_r"/>vacanāt teṣu cādāvuddiṣṭayoḥ kalpayoḥ sthitividhānārthamāha </p><p n="a_783" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2385 r_SAS-PS'55#259,01_r"/><hi ana="q1">'</hi>sāgaropame<hi ana="q2">'</hi> iti dvivacananirdeśād dvitvagatiḥ <hi ana="q1">'</hi>adhike<hi ana="q2">'</hi> ityayamadhikāraḥ ā <span type="ref-block" n="2386 r_SAS-PS'55#259,02_r"/>kutaḥ ā sahasrārāt idaṃ tu kuto jñāyate uttaratra <hi ana="q1">'</hi>tu<hi ana="q2">'</hi>śabdagrahaṇāt tena saudharmaiśāna<span type="ref-block" n="2387 r_SAS-PS'55#259,03_r"/>yordevānāṃ dve sāgaropame sātireke pratyetavye </p><p n="a_784" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2388 r_SAS-PS'55#259,04_r"/>uttarayoḥ sthitiviśeṣapratipattyarthamāha </p><p n="a_786" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2390 r_SAS-PS'55#259,06_r"/>anayoḥ kalpayordevānāṃ saptasāgaropamāṇi sādhikāni utkṛṣṭā sthitiḥ </p><p n="a_787" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2391 r_SAS-PS'55#259,07_r"/>brahmalokādiṣvacyutāvasāneṣu sthitiviśeṣapratipattyarthamāha </p><p n="a_789" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2393 r_SAS-PS'55#259,09_r"/><hi ana="q1">'</hi>sapta<hi ana="q2">'</hi>grahaṇaṃ prakṛtam tasyeha tryādibhirnirdiṣṭairabhisambandho veditavyaḥ sapta <span type="ref-block" n="2394 r_SAS-PS'55#259,10_r"/>tribhiradhikāni sapta saptabhiradhikānītyādiḥ dvayordvayorabhisambandho veditavyaḥ <hi ana="q1">'</hi>tu<hi ana="q2">'</hi> <span type="ref-block" n="2395 r_SAS-PS'55#259,11_r"/>śabdo viśeṣaṇārthaḥ kiṃ viśinaṣṭi <hi ana="q1">'</hi>adhika<hi ana="q2">'</hi> śabdo'nuvartamānaścaturbhirabhisambadhyate </p><p n="a_790" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2396 r_SAS-PS'55#260,01_r"/>nottarābhyāmityayamartho viśiṣyate tenāyamartho bhavati brahmalokabrahmottarayordaśasāga<span type="ref-block" n="2397 r_SAS-PS'55#260,02_r"/>ropamāṇi sādhikāni lāntavakāpiṣṭhayoścaturdaśasāgaropamāṇi sādhikāni śukramahā<span type="ref-block" n="2398 r_SAS-PS'55#260,03_r"/>śukrayoḥ ṣoḍaśasāgaropamāṇi sādhikāni śatārasahasrārayoraṣṭādaśasāgaropamāṇi sādhi<span type="ref-block" n="2399 r_SAS-PS'55#260,04_r"/>kāni ānataprāṇatayorviṃśatisāgaropamāṇi āraṇācyutayordvārviṃśatisāgaropamāṇi </p><p n="a_791" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2400 r_SAS-PS'55#260,05_r"/>tata ūrdhvaṃ sthitiviśeṣapratipattyarthamāha </p><p n="a_793" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2402 r_SAS-PS'55#260,07_r"/><hi ana="q1">'</hi>adhika<hi ana="q2">'</hi> grahaṇamanuvartate tenehābhisambandho veditavyaḥ ekaikenādhikānīti <span type="ref-block" n="2403 r_SAS-PS'55#260,08_r"/><hi ana="q1">'</hi>nava<hi ana="q2">'</hi>grahaṇaṃ kimartham pratyekamekaikamadhikamiti jñāpanārtham itarathā hi graiveyakeṣveka<span type="ref-block" n="2404 r_SAS-PS'55#260,09_r"/>mevādhikaṃ syāt vijayādiṣviti <hi ana="q1">'</hi>ādi<hi ana="q2">'</hi>śabdasya prakārārthatvādanudiśānāmapi grahaṇam <span type="ref-block" n="2405 r_SAS-PS'55#260,10_r"/>sarvārthasiddhestu pṛthaggrahaṇaṃ jaghanyābhāvapratipādanārtham tenāyamarthaḥ adhograiveyakeṣu prathame <span type="ref-block" n="2406 r_SAS-PS'55#260,11_r"/>trayoviṃśatiḥ dvitīye caturviṃśatiḥ tṛtīye pañcaviṃśatiḥ madhyamagraiveyekeṣu prathame ṣaḍviṃ</p><p n="a_794" rend="justify"><span type="ref-block" n="2407 r_SAS-PS'55#261,01_r"/>śatiḥ dvitīye saptaviṃśatiḥ tṛtīye'ṣṭāviṃśatiḥ uparimagraiveyakeṣu prathame ekonatriṃśad <span type="ref-block" n="2408 r_SAS-PS'55#261,02_r"/>dvitīye triṃśat tṛtīye ekatriṃśat anudiśavimāneṣu dvātriṃśat vijayādiṣu trayastriṃ<span type="ref-block" n="2409 r_SAS-PS'55#261,03_r"/>śatsāgaropamāṇyutkṛṣṭā sthitiḥ savarthisiddhau trayastriṃśadeveti </p><p n="a_795" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2410 r_SAS-PS'55#261,04_r"/>nirdiṣṭotkṛṣṭasthitikeṣu deveṣu jaghanyasthitipratipādanārthamāha </p><p n="a_797" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2412 r_SAS-PS'55#261,06_r"/>palyopamaṃ vyākhyātam aparā jaghanyā sthitiḥ palyopamaṃ sādhikam keṣām <span type="ref-block" n="2413 r_SAS-PS'55#261,07_r"/>saudharmaiśānīyānām kathaṃ gamyate <hi ana="q1">'</hi>parataḥ tarataḥ<hi ana="q2">'</hi> ityuttaratra vakṣyamāṇatvāt </p><p n="a_798" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2414 r_SAS-PS'55#261,08_r"/>tata ūrdhvaṃ jaghanyasthitipratipādanārthamāha </p><p n="a_800" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2416 r_SAS-PS'55#261,10_r"/>parasmindeśe parataḥ vīpsāyāṃ dvitvam <hi ana="q1">'</hi>pūrva<hi ana="q2">'</hi>śabdasyāpi <hi ana="q1">'</hi>adhika<hi ana="q2">'</hi>grahaṇamanu</p><p n="a_801" rend="justify"><span type="ref-block" n="2417 r_SAS-PS'55#262,01_r"/>vartate tenaivamabhisambandhaḥ kriyate saudharmaiśānayordve sāgaropame sādhike ukte te sādhike <span type="ref-block" n="2418 r_SAS-PS'55#262,02_r"/>sānatkumāramāhendrayorjaghanyā sthitiḥ sānatkumāramāhendrayoḥ parā sthitiḥ saptasāgaropa<span type="ref-block" n="2419 r_SAS-PS'55#262,03_r"/>māṇi sādhikāni tāni sādhikāni brahmabrahmottarayorjaghanyā sthitirityādi </p><p n="a_802" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2420 r_SAS-PS'55#262,04_r"/>nārakāṇāmutkṛṣṭā sthitiruktā jaghanyāṃ sūtre'nupāttāmaprakṛtāmapi laghunopā<span type="ref-block" n="2421 r_SAS-PS'55#262,05_r"/>yena pratipādayitumicchannāha </p><p n="a_804" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2423 r_SAS-PS'55#262,07_r"/><hi ana="q1">'</hi>ca<hi ana="q2">'</hi>śabdaḥ kimarthaḥ prakṛtasamuccayārthaḥ kiṃ ca prakṛtam <hi ana="q1">'</hi>parataḥ parataḥ pūrvāpūrvā'<span type="ref-block" n="2424 r_SAS-PS'55#262,08_r"/>nantarā<hi ana="q2">'</hi> aparā sthitiriti tenāyamartho labhyate ratnaprabhāyāṃ nārakāṇāṃ parā sthitirekaṃ <span type="ref-block" n="2425 r_SAS-PS'55#262,09_r"/>sāgaropamam sā śarkarāprabhāyāṃ jaghanyā śarkarāprabhāyāmutkṛṣṭā sthitistrīṇi sāgaropa<span type="ref-block" n="2426 r_SAS-PS'55#262,10_r"/>māṇi sā vālukāprabhāyāṃ jaghanyetyādi </p><p n="a_805" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2427 r_SAS-PS'55#262,11_r"/>evaṃ dvitīyādiṣu jaghanyā sthitiruktā prathamāyāṃ kā jaghanyeti tatpradarśanārthamāha </p><p n="a_807" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2429 r_SAS-PS'55#263,01_r"/>aparā sthitirityanuvartate ratnaprabhāyāṃ daśavarṣasahasrāṇi aparā sthitirveditavyā <span type="ref-block" n="2430 r_SAS-PS'55#263,02_r"/>atha bhavanavāsināṃ kā jaghanyā sthitirityata āha </p><p n="a_809" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2432 r_SAS-PS'55#263,04_r"/><hi ana="q1">'</hi>ca<hi ana="q2">'</hi>śabdaḥ kimarthaḥ prakṛtasamuccayārthaḥ tena bhavanavāsināmaparā sthitirdaśa<span type="ref-block" n="2433 r_SAS-PS'55#263,05_r"/>varṣasahasrāṇītyabhisambadhyate </p><p n="a_810" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2434 r_SAS-PS'55#263,06_r"/>vyantarāṇāṃ tarhi kā jaghanyā sthitirityata āha </p><p n="a_812" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2436 r_SAS-PS'55#263,08_r"/><hi ana="q1">'</hi>ca<hi ana="q2">'</hi>śabdaḥ prakṛtasamuccayārthaḥ tenavyantarāṇāmaparā sthitirdaśavarṣasahasrāṇītyava<span type="ref-block" n="2437 r_SAS-PS'55#263,09_r"/>gamyate </p><p n="a_813" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2438 r_SAS-PS'55#263,10_r"/>athaiṣāṃ parā sthitiḥ kā ityatrocyate </p><p n="a_815" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2440 r_SAS-PS'55#263,12_r"/>parā utkṛṣṭā sthitirvyantarāṇāṃ palyopamamadhikam <span type="ref-block" n="2441 r_SAS-PS'55#263,13_r"/>idānīṃ jyotiṣkāṇāṃ parā sthitirvaktavyetyata āha </p><p n="a_817" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2443 r_SAS-PS'55#264,01_r"/><hi ana="q1">'</hi>ca<hi ana="q2">'</hi>śabdaḥ prakṛtasamuccayārthaḥ tenaivamabhisambandhaḥ jyotiṣkāṇāṃ parā sthitiḥ <span type="ref-block" n="2444 r_SAS-PS'55#264,02_r"/>palyopamamadhikamiti </p><p n="a_818" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2445 r_SAS-PS'55#264,03_r"/>athāparā kiyatītyata āha </p><p n="a_820" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2447 r_SAS-PS'55#264,05_r"/>tasya palyopamasyāṣṭabhāgo jyotiṣkāṇāmaparā sthitirityarthaḥ </p><p n="a_821" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2448 r_SAS-PS'55#264,06_r"/>atha laukāntikānāṃ viśeṣoktānāṃ sthitiviśeṣo noktaḥ sa kiyā<span type="ref-block" n="2449 r_SAS-PS'55#264,07_r"/>nityatrocyate </p><p n="a_823" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2451 r_SAS-PS'55#264,09_r"/>aviśiṣṭāḥ sarve te śuklaleśyāḥ pañcahastotsedhaśarīrāḥ </p><p ana="trailer" n="a_824" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2452 r_SAS-PS'55#264,10_r"/>iti tattvārthavṛttau sarvārthasiddhisaṃjñikāyāṃ caturtho'dhyāyaḥ </p></div><div n="5"><p ana="head" n="a_825" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2453 r_SAS-PS'55#265,01_r"/>atha pañcamo'dhyāyaḥ </p><p n="a_826" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2454 r_SAS-PS'55#265,02_r"/>idānīṃ samyagdarśanasya viṣayabhāvenopakṣipteṣu jīvādiṣu jīvapadārthoṃ vyākhyātaḥ <span type="ref-block" n="2455 r_SAS-PS'55#265,03_r"/>athājīvapadārtho vicāraprāptastasya saṃjñābhedasaṃkīrtanārthamidamucyate </p><p n="a_828" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2457 r_SAS-PS'55#265,05_r"/><hi ana="q1">'</hi>kāya<hi ana="q2">'</hi>śabdaḥ śarīre vyutpāditaḥ ihopacārādadhyāropyate kuta upacāraḥ yathā śarīraṃ <span type="ref-block" n="2458 r_SAS-PS'55#265,06_r"/>pudgaladravyapracayātmakaṃ tathā dharmādiṣvapi pradeśapracayāpekṣayā kāyā iva kāyā iti <span type="ref-block" n="2459 r_SAS-PS'55#265,07_r"/>ajīvāśca te kāyāśca ajīvakāyāḥ <span rend="b"><hi ana="q2">'</hi>viśeṣaṇaṃ viśeṣyeṇeti<hi ana="q2">'</hi></span> vṛttiḥ nanu ca nīlotpalādiṣu <span type="ref-block" n="2460 r_SAS-PS'55#265,08_r"/>vyabhicāre sati viśeṣaṇaviśeṣyayogaḥ ihāpi vyabhicārayogo'sti ajīvaśabdo'kāye <span type="ref-block" n="2461 r_SAS-PS'55#265,09_r"/>kāle'pi vartate kāyo'pi jīve kimarthaḥ kāyaśabdaḥ pradeśabahutvajñāpanārthaḥ dharmādīnāṃ </p><p n="a_829" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2462 r_SAS-PS'55#266,01_r"/>pradeśā bahava iti nanu ca <hi ana="q1">'</hi>asaṃkhyeyāḥ pradeśā dharmādharmaikajīvānām<hi ana="q2">'</hi> ityanenaiva pradeśabahutvaṃ <span type="ref-block" n="2463 r_SAS-PS'55#266,02_r"/>jñāpitam satyamidam paraṃ kintvasminvidhau sati tadavadhāraṇaṃ vijñāyate asaṃkhyeyā <span type="ref-block" n="2464 r_SAS-PS'55#266,03_r"/>pradeśā na saṃkhyeyā nāpyanantā iti kālasya pradeśapracayābhāvajñāpanārthaṃ ca iha <hi ana="q1">'</hi>kāya<hi ana="q2">'</hi> <span type="ref-block" n="2465 r_SAS-PS'55#266,04_r"/>grahaṇam kāloḥ vakṣyate tasya pradeśapratiṣedhārthamiha <hi ana="q1">'</hi>kāya<hi ana="q2">'</hi>grahaṇam yathā'ṇoḥ pradeśamā<span type="ref-block" n="2466 r_SAS-PS'55#266,05_r"/>tratvād dvitīyādayo'sya pradeśā na santītyapradeśo'ṇuḥ tathā kālaparamāṇurapyekapradeśatvāda<span type="ref-block" n="2467 r_SAS-PS'55#266,06_r"/>pradeśa iti teṣāṃ dharmādīnām <hi ana="q1">'</hi>ajīva<hi ana="q2">'</hi> iti sāmānyasañjñā jīvalakṣaṇābhāvamukhena <span type="ref-block" n="2468 r_SAS-PS'55#266,07_r"/>pravṛttā <hi ana="q1">'</hi>dharmādharmākāśapudgalāḥ<hi ana="q2">'</hi> iti viśeṣasañjñāḥ sāmayikyaḥ </p><p n="a_830" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2469 r_SAS-PS'55#266,08_r"/>atrāha <hi ana="q1">'</hi>sarvadravyaparyāyeṣu kevalasya<hi ana="q2">'</hi> ityevamādiṣu dravyāṇyuktāni kāni tānītyucyate </p><p n="a_832" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2471 r_SAS-PS'55#266,10_r"/>yathāsvaṃ paryāyairdrūyante dravanti vā tāni iti dravyāṇi dravyatvayogād dravyamiti </p><p n="a_833" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2472 r_SAS-PS'55#267,01_r"/>cet na ubhayāsiddheḥ yathā daṇḍadaṇḍinoryogo bhavati pṛthaksiddhayoḥ na ca tathā <span type="ref-block" n="2473 r_SAS-PS'55#267,02_r"/>dravyadravyatve pṛthaksiddhe staḥ yadyapṛthaksiddhayorapi yogaḥ syādākāśakusumasya prakṛtapu<span type="ref-block" n="2474 r_SAS-PS'55#267,03_r"/>ruṣasya dvitīyaśirasaśca yogaḥ syāditi atha pṛthaksiddhirabhyupagamyate dravyatvakalpanā <span type="ref-block" n="2475 r_SAS-PS'55#267,04_r"/>nirarthikā guṇasamudāyo dravyamiti cet tatrāpi guṇānāṃ samudāyasya ca bhedābhāve <span type="ref-block" n="2476 r_SAS-PS'55#267,05_r"/>tadvyapadeśo nopapadyate bhedābhyupagame ca pūrvokta eva doṣaḥ nanu guṇāndravanti guṇairvā drūyanta <span type="ref-block" n="2477 r_SAS-PS'55#267,06_r"/>iti vigrahe'pi sa eva doṣa iti cet na kathañcidbhedābhedopapattestadvyapadeśasiddhiḥ <span type="ref-block" n="2478 r_SAS-PS'55#267,07_r"/>vyatirekeṇānupalabdherabhedaḥ saṃjñālakṣaṇaprayojanādibhedād bheda iti prakṛtā dharmādayo bahava<span type="ref-block" n="2479 r_SAS-PS'55#267,08_r"/>statsāmānādhikaraṇyād bahutvanirdeśaḥ syādetatsaṃkhyānuvṛttivatpulliṅgānuvṛttirapi <span type="ref-block" n="2480 r_SAS-PS'55#267,09_r"/>prāpnoti naiṣa doṣaḥ āviṣṭaliṅgāḥ śabdā na kadācilliṅgaṃ vyabhicaranti ato <span type="ref-block" n="2481 r_SAS-PS'55#267,10_r"/>dharmādayo dravyāṇi bhavantīti </p><p n="a_834" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2482 r_SAS-PS'55#268,01_r"/>anantaratvāccaturṇāmeva dravyavyapadeśaprasaṅge'dhyāropaṇārthamidamucyate </p><p n="a_836" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2484 r_SAS-PS'55#268,03_r"/><hi ana="q1">'</hi>jīva<hi ana="q2">'</hi>śabdo vyākhyātārthaḥ bahutvanirdeśo vyākhyātabhedapratipattyarthaḥ <hi ana="q1">'</hi>ca<hi ana="q2">'</hi> śabdaḥ <span type="ref-block" n="2485 r_SAS-PS'55#268,04_r"/>dravyasañjñānukarṣaṇārthaḥ jīvāśca dravyāṇīti evametāni vakṣyamāṇena kālena saha ṣaḍ <span type="ref-block" n="2486 r_SAS-PS'55#268,05_r"/>dravyāṇi bhavanti nanu dravyasya lakṣaṇaṃ vakṣyate <hi ana="q1">'</hi>guṇaparyayavad dravyam<hi ana="q2">'</hi> iti tallakṣaṇayogā<span type="ref-block" n="2487 r_SAS-PS'55#268,06_r"/>ddharmādīnāṃ dravyavyapadeśo bhavati nārthaḥ parigaṇanena parigaṇanamavadhāraṇārtham <span type="ref-block" n="2488 r_SAS-PS'55#268,07_r"/>tenānyavādiparikalpitānāṃ pṛthivyādīnāṃ nivṛttiḥ kṛtā bhavati katham pṛthivyapte<span type="ref-block" n="2489 r_SAS-PS'55#268,08_r"/>jovāyumanāṃsi pudgaladravye'ntarbhavanti rūparasagandhasparśavattvāt vāyumanaso rūpādiyogā<span type="ref-block" n="2490 r_SAS-PS'55#268,09_r"/>bhāva iti cet na vāyustāvadrūpādimān sparśavattvāddhaṭādivat cakṣurādikaraṇa</p><p n="a_837" rend="justify"><span type="ref-block" n="2491 r_SAS-PS'55#269,01_r"/>grāhyatvābhāvādrūpādyabhāva iti cet na paramāṇvādiṣvatiprasaṅgaḥ syāt āpo gandha<span type="ref-block" n="2492 r_SAS-PS'55#269,02_r"/>vatyaḥ sparśavattvātpṛthivīvat tejo'pi rasagandhavad rūpavattvāt tadvadeva mano'pi <span type="ref-block" n="2493 r_SAS-PS'55#269,03_r"/>dvividhaṃ dravyamano bhāvamanaśceti tatra bhāvamano jñānam tasya jīvaguṇatvādātmanyantarbhāvaḥ <span type="ref-block" n="2494 r_SAS-PS'55#269,04_r"/>dravyamanaśca rūpādiyogātpudgaladravyavikāraḥ rūpādivanmanaḥ jñānopayogakaraṇatvāccakṣu<span type="ref-block" n="2495 r_SAS-PS'55#269,05_r"/>rindriyavat nanu amūrte'pi śabde jñānopayogakaraṇatvadarśanād vyabhicārī heturiti <span type="ref-block" n="2496 r_SAS-PS'55#269,06_r"/>cet na tasya paudgalikatvānmūrtimattvopapatteḥ nanu yathā paramāṇūnāṃ rūpādimatkārya<span type="ref-block" n="2497 r_SAS-PS'55#269,07_r"/>darśanādrṛpādimattvaṃ na tathā vāyumanaso rūpādimatkāryaṃ dṛśyate iti cet n teṣāmapi <span type="ref-block" n="2498 r_SAS-PS'55#269,08_r"/>tadupapatteḥ sarveṣāṃ paramāṇūnāṃ sarvarūpādimatkāryatvaprāptiyogyatvābhyupagamāt na ca <span type="ref-block" n="2499 r_SAS-PS'55#269,09_r"/>kecitpārthivādijātiviśeṣayuktāḥ paramāṇavaḥ santi jātisaṃkareṇārambhadarśanāt <span type="ref-block" n="2500 r_SAS-PS'55#269,10_r"/>diśo'pyākāśe'ntarbhāvaḥ ādityodayādyapekṣayā ākāśapradeśapaṅktiṣu ita idamiti <span type="ref-block" n="2501 r_SAS-PS'55#269,11_r"/>vyavahāropapatteḥ </p><p n="a_838" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2502 r_SAS-PS'55#270,01_r"/>uktānāṃ dravyāṇāṃ viśeṣapratipattyarthamāha </p><p n="a_840" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2504 r_SAS-PS'55#270,03_r"/>nityaṃ dhruvamityarthaḥ <hi ana="q1">'</hi>nerdhruve tyaḥ<hi ana="q2">'</hi> iti niṣpāditatvāt dharmādīni dravyāṇi <span type="ref-block" n="2505 r_SAS-PS'55#270,04_r"/>gatihetutvādiviśeṣalakṣaṇadravyārthādeśādastitvādisāmānyalakṣaṇadravyārthādeśācca kadāci<span type="ref-block" n="2506 r_SAS-PS'55#270,05_r"/>dapi na vyayantīti nityāni vakṣyate hi <hi ana="q1">'</hi>tadbhāvāvyayaṃ nityam<hi ana="q2">'</hi> iti iyattā'vyabhi</p><p n="a_841" rend="justify"><span type="ref-block" n="2507 r_SAS-PS'55#271,01_r"/>cārādavasthitāni dharmādīni ṣaḍapi dravyāṇi kadācidapi ṣaḍiti iyattvaṃ nātivartante <span type="ref-block" n="2508 r_SAS-PS'55#271,02_r"/>tato'vasthitānītyucyante na vidyate rūpameṣāmityarūpāṇi rūpapratiṣedhe tatsahacāriṇāṃ <span type="ref-block" n="2509 r_SAS-PS'55#271,03_r"/>rasādīnāmapi pratiṣedhaḥ tena arūpāṇyamūrtānītyarthaḥ </p><p n="a_842" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2510 r_SAS-PS'55#271,04_r"/>yathā sarveṣāṃ dravyāṇāṃ <hi ana="q1">'</hi>nityāvasthitāni<hi ana="q2">'</hi> ityetatsādhāraṇaṃ lakṣaṇaṃ prāptaṃ tathā pudgalā<span type="ref-block" n="2511 r_SAS-PS'55#271,05_r"/>nāmapi arūpitvaṃ prāptam atastadapavādārthamāha </p><p n="a_844" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2513 r_SAS-PS'55#271,07_r"/>rūpaṃ mūrtirityarthaḥ kā mūrtiḥ rūpādisaṃsthānapariṇāmo mūrtiḥ rūpameṣāmastīti <span type="ref-block" n="2514 r_SAS-PS'55#271,08_r"/>rūpiṇaḥ mūrtimanta ityarthaḥ athavā rūpamiti guṇaviśeṣavacanaśabdaḥ tadeṣāmastīti <span type="ref-block" n="2515 r_SAS-PS'55#271,09_r"/>rūpiṇaḥ rasādyagrahaṇamiti cet na tadavinābhāvāttadantarbhāvaḥ <hi ana="q1">'</hi>pudgalāḥ<hi ana="q2">'</hi> iti bahuvacanaṃ <span type="ref-block" n="2516 r_SAS-PS'55#271,10_r"/>bhedapratipādanārtham bhinnā hi pudgalāḥ skandhaparamāṇubhedāt tadvikalpa upariṣṭādvakṣyate <span type="ref-block" n="2517 r_SAS-PS'55#271,11_r"/>yadi pradhānavadarūpatvamekatvaṃ ceṣṭaṃ syāt viśvarūpakāryadarśanavirodhaḥ syāt </p><p n="a_845" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2518 r_SAS-PS'55#271,12_r"/>āha kiṃ pudgalavaddharmādīnyapi dravyāṇi pratyekaṃ bhinnānītyatrocyate </p><p n="a_847" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2520 r_SAS-PS'55#272,02_r"/><hi ana="q1">'</hi>āṅ<hi ana="q2">'</hi> ayamabhividhyarthaḥ sautrīmānupūrvīmāsṛtyaitaduktam taina dharmā'dharmākāśāni <span type="ref-block" n="2521 r_SAS-PS'55#272,03_r"/>gṛhyante <hi ana="q1">'</hi>eka<hi ana="q2">'</hi> śabdaḥ saṃkhyāvacanaḥ tena dravyaṃ viśiṣyate ekaṃ dravyaṃ ekadravyamiti yadyevaṃ <span type="ref-block" n="2522 r_SAS-PS'55#272,04_r"/>bahuvacanamayuktam dharmādyapekṣayā bahutvasiddhirbhavati nanu ekasyānekārthapratyāyanaśaktiyo<span type="ref-block" n="2523 r_SAS-PS'55#272,05_r"/>gādekaikamityastu laghutvād <hi ana="q1">'</hi>dravya<hi ana="q2">'</hi> grahaṇamanarthakam tathāpi dravyāpekṣayā eka<span type="ref-block" n="2524 r_SAS-PS'55#272,06_r"/>tvakhyāpanārthaṃ dravyagrahaṇam kṣetrabhāvādyapekṣayā asaṃkhyeyatvānantatvavikalpasyeṣṭatvānna <span type="ref-block" n="2525 r_SAS-PS'55#272,07_r"/>jīvapudgalavadeṣāṃ bahutvamityetadanena khyāpyate </p><p n="a_848" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2526 r_SAS-PS'55#272,08_r"/>adhikṛtānāmeva ekadravyāṇāṃ viśeṣapratipattyarthamidamucyate </p><p n="a_850" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2528 r_SAS-PS'55#272,10_r"/>ubhayanimittavaśādutpadyamānaḥ paryāyo dravyasya deśāntaraprāptihetuḥ kriyā tasyā </p><p n="a_851" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2529 r_SAS-PS'55#273,01_r"/>niṣkrāntāni niṣkriyāṇi atra codyate dharmādīni dravyāṇi yadi niṣkriyāṇi <span type="ref-block" n="2530 r_SAS-PS'55#273,02_r"/>tatasteṣāmutpādo na bhavet kriyāpūrvako hi ghaṭādīnāmutpādo dṛṣṭaḥ utpādābhāvācca <span type="ref-block" n="2531 r_SAS-PS'55#273,03_r"/>vyayābhāva iti ataḥ sarvadravyāṇāmutpādāditratayakalpanāvyāghāta iti tanna kiṃ <span type="ref-block" n="2532 r_SAS-PS'55#273,04_r"/>kāraṇam anyathopapatteḥ kriyānimittotpādābhāve'pyeṣāṃ dharmādīnāmanyathotpādaḥ <span type="ref-block" n="2533 r_SAS-PS'55#273,05_r"/>kalpyate tadyathā dvividha utpādaḥ svanimittaḥ parapratyayaśca svanimittastāvadanantā<span type="ref-block" n="2534 r_SAS-PS'55#273,06_r"/>nāmagurulaghuguṇānāmāgamaprāmāṇyādabhyupagamyamānānāṃ ṣaṭsthānapatitayā vṛddhyā hānyā ca <span type="ref-block" n="2535 r_SAS-PS'55#273,07_r"/>pravartamānānāṃ svabhāvādeteṣāmutpādo vyayaśca paraprayatyo'pi aśvādigatisthityavagāhana<span type="ref-block" n="2536 r_SAS-PS'55#273,08_r"/>hetutvātkṣaṇe kṣaṇe teṣāṃ bhedāttaddhetutvamapi bhinnamiti parapratyayāpekṣa utpādo vināśaśca <span type="ref-block" n="2537 r_SAS-PS'55#273,09_r"/>vyavahriyate nanu yadi niṣkriyāṇi dharmādīni jīvapudgalānāṃ gatyādihetutvaṃ nopapadyate <span type="ref-block" n="2538 r_SAS-PS'55#273,10_r"/>jalādīni hi kriyāvanti matsyādīnāṃ gatyādinimittāni dṛṣṭānīti naiṣa doṣaḥ <span type="ref-block" n="2539 r_SAS-PS'55#273,11_r"/>balādhānanimittatvāccakṣurvat yathā rūpopalabdhau cakṣurnimittamiti na vyākṣiptamanaska<span type="ref-block" n="2540 r_SAS-PS'55#273,12_r"/>syāpi bhavati adhikṛtānāṃ dharmādharmākāśānāṃ niṣkriyatve'bhyupagate jīvapudgalānāṃ sakri</p><p n="a_852" rend="justify"><span type="ref-block" n="2541 r_SAS-PS'55#274,01_r"/>yatvamarthādāpannam kālasyāpi sakriyatvamiti cet na anadhikārāt ata evā<span type="ref-block" n="2542 r_SAS-PS'55#274,02_r"/>sāvetaiḥ saha nādhikriyate </p><p n="a_853" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2543 r_SAS-PS'55#274,03_r"/>ajīvakāyā ityatra kāyagrahaṇena pradeśāstitvamātraṃ nirjñātaṃ na tviyattāvadhāritā prade<span type="ref-block" n="2544 r_SAS-PS'55#274,04_r"/>śānāmatastannirdhāraṇārthamidamucyate </p><p n="a_855" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2546 r_SAS-PS'55#274,06_r"/>saṃkhyāmatītā asaṃkhyeyāḥ asaṃkhyeyastrividhaḥ jaghanya utkṛṣṭo'jaghanyotkṛṣṭaśceti <span type="ref-block" n="2547 r_SAS-PS'55#274,07_r"/>tatrehājaghanyotkṛṣṭāsaṃkhyeyaḥ parigṛhyate pradiśyanta iti pradeśāḥ vakṣyamāṇalakṣaṇaḥ <span type="ref-block" n="2548 r_SAS-PS'55#274,08_r"/>paramāṇuḥ sa yāvati kṣetre vyavatiṣṭhate sa pradeśa iti vyavahriyate dharmādharmaikajīvāstulyā<span type="ref-block" n="2549 r_SAS-PS'55#274,09_r"/>saṃkhyeyapradeśāḥ tatra dharmādharmau niṣkriyau lokākāśaṃ vyāpya sthitau jīvastāvatpradeśo'pi <span type="ref-block" n="2550 r_SAS-PS'55#274,10_r"/>san saṃharaṇavisarpaṇasvabhāvatvātkarmanirvartitaṃ śarīramaṇu mahadvā'dhitiṣṭhaṃstāvadavagāhya <span type="ref-block" n="2551 r_SAS-PS'55#274,11_r"/>varte yadā tu lokapūraṇaṃ bhavati tadā mandarasyādhaścitravajrapaṭalamadhye jīvasyāṣṭau madhya<span type="ref-block" n="2552 r_SAS-PS'55#274,12_r"/>pradeśā vyavatiṣṭhante itare pradeśā ūrdhvamadhastiryak ca kṛtsnaṃ lokākāśaṃ vyaśnuvate </p><p n="a_856" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2553 r_SAS-PS'55#275,01_r"/>athākāśasya kati pradeśā ityata āha </p><p n="a_858" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2555 r_SAS-PS'55#275,03_r"/>avidyamāno'nto yeṣāṃ te anantāḥ ke pradeśāḥ kasya ākāśasya pūrvava<span type="ref-block" n="2556 r_SAS-PS'55#275,04_r"/>dasyāpi pradeśakalpanā'vaseyā </p><p n="a_859" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2557 r_SAS-PS'55#275,05_r"/>uktamamūrtānāṃ pradeśaparimāṇam idānīṃ mūrtānāṃ pudgalānāṃ pradeśaparimāṇaṃ <span type="ref-block" n="2558 r_SAS-PS'55#275,06_r"/>nirjñātavyamityata āha </p><p n="a_861" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2560 r_SAS-PS'55#275,08_r"/><hi ana="q1">'</hi>ca<hi ana="q2">'</hi>śabdādanantāścetyanukṛṣyate kasyacitpudgaladravyasya dvyaṇukādeḥ saṃkhyeyāḥ pradeśāḥ <span type="ref-block" n="2561 r_SAS-PS'55#275,09_r"/>kasyacidasaṃkhyeyā anantāśca anantānantopasaṃkhyānamiti cet na anantasāmānyāt <span type="ref-block" n="2562 r_SAS-PS'55#275,10_r"/>anantapramāṇaṃ trividhamuktaṃ parītānantaṃ yuktānantamanantānantaṃ ceti tatsarvamanantasāmā<span type="ref-block" n="2563 r_SAS-PS'55#275,11_r"/>nyena gṛhyate syādetadasaṃkhyātapradeśo lokaḥ anantapradeśasyānantānantapradeśasya ca </p><p n="a_862" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2564 r_SAS-PS'55#276,01_r"/>skandhasyādhikaraṇamiti virodhastato nānantyamiti naiṣa doṣaḥ sūkṣmapariṇāmāvagāhana<span type="ref-block" n="2565 r_SAS-PS'55#276,02_r"/>śaktiyogāt paramāṇvādayo hisūkṣmabhāvena pariṇatā ekaikasminnapyākāśapradeśe'nantānantā <span type="ref-block" n="2566 r_SAS-PS'55#276,03_r"/>avatiṣṭhante avagāhanaśaktiścaiṣāmavyāhatā'sti tasmādekasminnapi pradeśe anantā<span type="ref-block" n="2567 r_SAS-PS'55#276,04_r"/>nantānāmavasthānaṃ na virudhyate </p><p n="a_863" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2568 r_SAS-PS'55#276,05_r"/><hi ana="q1">'</hi>pudgalānām<hi ana="q2">'</hi>ityaviśeṣavacanātparamāṇorapi pradeśavattvaprasaṅge tatpratiṣedhārthamāha </p><p n="a_865" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2570 r_SAS-PS'55#276,07_r"/>aṇoḥ <hi ana="q1">'</hi>pradeśā na santi<hi ana="q2">'</hi> iti vākyaśeṣaḥ kuto na santīti cet pradeśamātratvāt <span type="ref-block" n="2571 r_SAS-PS'55#276,08_r"/>yathā ākāśapradeśasyaikasya pradeśabhedābhāvādapradeśatvamevamaṇorapi pradeśamātratvātpradeśabhe<span type="ref-block" n="2572 r_SAS-PS'55#276,09_r"/>dābhāvaḥ kiṃ ca tato'lpaparimāṇābhāvāt na hyaṇoralpīyānanyo'sti yato'sya <span type="ref-block" n="2573 r_SAS-PS'55#276,10_r"/>pradeśā bhidyeran </p><p n="a_866" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2574 r_SAS-PS'55#276,11_r"/>eṣāmavadhṛtapradeśānāṃ dharmādīnāmādhārapratipattyarthamidamucyate </p><p n="a_868" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2576 r_SAS-PS'55#277,01_r"/>uktānāṃ dharmādīnāṃ dravyāṇāṃ lokākāśe'vagāho na bahirityarthaḥ yadi dharmādīnāṃ <span type="ref-block" n="2577 r_SAS-PS'55#277,02_r"/>lokākāśamādhāraḥ ākāśasya ka ādhāra iti ākāśasya nāstyanya ādhāraḥ <span type="ref-block" n="2578 r_SAS-PS'55#277,03_r"/>svapratiṣṭhamākāśam yadyākāśaṃ svapratiṣṭham dharmādīnyapi svapratiṣṭhānyeva atha dharmā<span type="ref-block" n="2579 r_SAS-PS'55#277,04_r"/>dīnāmanya ādhāraḥ kalpyate ākāśasyāpyanya ādhāraḥ kalpyaḥ tathā satyanavasthāprasaṅga <span type="ref-block" n="2580 r_SAS-PS'55#277,05_r"/>iti cet naiṣa doṣaḥ nākāśādanyadadhikaparimāṇaṃ dravyamasti yatrākāśaṃ sthitami<span type="ref-block" n="2581 r_SAS-PS'55#277,06_r"/>tyucyeta sarvato'nantaṃ hitat dharmādīnāṃ punaradhikaraṇamākāśamityucyate vyavahāranaya<span type="ref-block" n="2582 r_SAS-PS'55#277,07_r"/>vaśāt evambhūtanayāpekṣayā tu sarvāṇi dravyāṇi svapratiṣṭhānyeva tathā coktam <span rend="b"><hi ana="q2">'</hi>kva <span type="ref-block" n="2583 r_SAS-PS'55#277,08_r"/>bhavānāste ātmani<hi ana="q2">'</hi></span> iti dharmādīni lokākāśānna bahiḥ santītyetāvadatrādhārādheyaka<span type="ref-block" n="2584 r_SAS-PS'55#277,09_r"/>lpanāsādhyaṃ phalam nanu ca loke pūrvottarakālabhāvināmādhārādheyabhāvo dṛṣṭo yathā <span type="ref-block" n="2585 r_SAS-PS'55#277,10_r"/>kuṇḍe badarādīnām na tathā''kāśaṃ pūrvaṃ dharmādīnyuttarakālabhāvīni ato vyavahāra<span type="ref-block" n="2586 r_SAS-PS'55#277,11_r"/>nayāpekṣayā'pi ādhārādheyakalpanānupapattiriti naiṣa doṣaḥ yugapadbhāvināmapi <span type="ref-block" n="2587 r_SAS-PS'55#277,12_r"/>ādhārādheyabhāvo dṛśyate ghaṭe rūpādayaḥ śarīre hastādaya iti </p><p n="a_869" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2588 r_SAS-PS'55#278,01_r"/>loka ityucyate ko lokaḥ dharmādharmādīni dravyāṇi yatra lokyante sa loka iti <span type="ref-block" n="2589 r_SAS-PS'55#278,02_r"/>adhikaraṇasādhano ghañ ākāśaṃ dvidhā vibhaktaṃ lokākāśamalokākāśaṃ ceti loka <span type="ref-block" n="2590 r_SAS-PS'55#278,03_r"/>uktaḥ sa yatra tallokākāśam tato bahiḥ sarvato'nantamalokākāśam lokāloka<span type="ref-block" n="2591 r_SAS-PS'55#278,04_r"/>vibhāgaśca dharmādharmāstikāyasadbhāvāsadbhāvādvijñeyaḥ asati hi tasmindharmāstikāye <span type="ref-block" n="2592 r_SAS-PS'55#278,05_r"/>jīvapudgalānāṃ gatiniyamahetvabhāvādvibhāgo na syāt asati cādharmāstikāye sthiterā<span type="ref-block" n="2593 r_SAS-PS'55#278,06_r"/>śrayanimittābhāvāt sthiterabhāvo lokālokavibhāgābhāvo vā syāt tasmādubhayasad<span type="ref-block" n="2594 r_SAS-PS'55#278,07_r"/>bhāvāsadbhāvāllokālokavibhāgasiddhiḥ </p><p n="a_870" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2595 r_SAS-PS'55#278,08_r"/>tatrāvadhriyamāṇānāmavasthānabhedasambhavādviśeṣapratipattyarthamāha </p><p n="a_872" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2597 r_SAS-PS'55#278,10_r"/>kṛtsnavacanamaśeṣavyāptipradarśanārtham agāre'sthito ghaṭa iti yathā tathā dharmādharma<span type="ref-block" n="2598 r_SAS-PS'55#278,11_r"/>yorlokākāśe'vagāho na bhavati kiṃ tarhi kṛtsne tileṣu tailavaditi anyonyapradeśapra<span type="ref-block" n="2599 r_SAS-PS'55#278,12_r"/>veśavyāghātābhāvaḥ avagāhanaśaktiyogādveditavyaḥ </p><p n="a_873" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2600 r_SAS-PS'55#279,01_r"/>ato viparītānāṃ mūrtimatāmapradeśasaṃkhyeyāsaṃkhyeyānantapradeśānāṃ pudgalānāmavagāhavi<span type="ref-block" n="2601 r_SAS-PS'55#279,02_r"/>śeṣapratipattyarthamāha </p><p n="a_875" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2603 r_SAS-PS'55#279,04_r"/>ekaḥ pradeśa ekapradeśaḥ ekapradeśa ādiryeṣāṃ ta ime ekapradeśādayaḥ teṣu pudga<span type="ref-block" n="2604 r_SAS-PS'55#279,05_r"/>lānāmavagāho bhājyo vikalpyaḥ <span rend="b"><hi ana="q2">'</hi>avayavena vigrahaḥ samudāyaḥ samāsāthaḥ<hi ana="q2">'</hi></span> iti eka<span type="ref-block" n="2605 r_SAS-PS'55#279,06_r"/>pradeśo'pi gṛhyate tadyathā ekasminnākāśapradeśe paramāṇoravagāhaḥ dvayorekatrobhayatra <span type="ref-block" n="2606 r_SAS-PS'55#279,07_r"/>ca baddhayorabaddhayośca trayāṇāmapyekatra dvayostriṣu ca baddhānāmabaddhānāṃ ca evaṃ saṃkhye<span type="ref-block" n="2607 r_SAS-PS'55#279,08_r"/>yāsaṃkhyeyānantapradeśānāṃ skandhānāmekasaṃkhyeyāsaṃkhyeyapradeśeṣu lokākāśe'vasthānaṃ pratyeta<span type="ref-block" n="2608 r_SAS-PS'55#279,09_r"/>vyam nanu yuktaṃ tāvadamūrttayordharmādharmayorekatrāvirodhenāvarodha iti mūrtimatāṃ <span type="ref-block" n="2609 r_SAS-PS'55#279,10_r"/>pudgalānāṃ katham ityatrocyate avagāhanasvabhāvatvātsūkṣmapariṇāmācca mūrtimatāmapyava<span type="ref-block" n="2610 r_SAS-PS'55#279,11_r"/>gāho na virudhyate ekāpavarake anekadīpaprakāśāvasthānavat āgamaprāmāṇyācca tathā'dhya<span type="ref-block" n="2611 r_SAS-PS'55#279,12_r"/>vaseyam taduktam </p><l> <span type="ref-block" n="2612 r_SAS-PS'55#280,01_r"/><hi ana="q2">'</hi>ogāḍhagāḍhaṇicio puggalakāehi savvado logo </l><l> <span type="ref-block" n="2613 r_SAS-PS'55#280,02_r"/>suhumehiṃ bādarehiṃ aṇaṃtāṇaṃtehiṃ vivahehiṃ <hi ana="q2">'</hi> </l><p n="a_877" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2614 r_SAS-PS'55#280,03_r"/>atha jīvānāṃ kathamavagāhanamityatrocyate </p><p n="a_879" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2616 r_SAS-PS'55#280,05_r"/><hi ana="q1">'</hi>lokākāśe<hi ana="q2">'</hi> ityanuvartate tasyāsaṃkhyeyabhāgīkṛtasyaiko bhāgo'saṃkhyeyabhāga ityucyate <span type="ref-block" n="2617 r_SAS-PS'55#280,06_r"/>sa ādiryeṣāṃ teṣsaṃkhyeyabhāgādayaḥ teṣu jīvānāmavagāho veditavyaḥ tadyathā eka<span type="ref-block" n="2618 r_SAS-PS'55#280,07_r"/>sminnasaṃkhyeyabhāge eko jīvo'vatiṣṭhate evaṃ dvitricaturādiṣvapi asaṃkhyeyabhāgeṣu ā <span type="ref-block" n="2619 r_SAS-PS'55#280,08_r"/>sarvalokādavagāhaḥ pratyetavyaḥ nānājīvānāṃ tu sarvaloka eva yadyekasminnasaṃkhyeyabhāge <span type="ref-block" n="2620 r_SAS-PS'55#280,09_r"/>eko jīvo'vatiṣṭhate kathaṃ dravyapramāṇenānantānanto jīvarāśiḥ saśarīro'vatiṣṭhate <span type="ref-block" n="2621 r_SAS-PS'55#280,10_r"/>lokākāśe sūkṣmabādarabhedādavasthānaṃ pratyetavyam bādarāstāvatsapratighātaśarīrāḥ <span type="ref-block" n="2622 r_SAS-PS'55#280,11_r"/>sūkṣmāstu saśarīrā api sūkṣmabhāvādevaikanigodajīvāvagā hye'pi pradeśe sādhāraṇaśa<span type="ref-block" n="2623 r_SAS-PS'55#280,12_r"/>rīrā anantānantā vasanti na te paraspareṇa bādaraiśca vyāhanyanta iti nāstyavagāhavirodhaḥ </p><p n="a_880" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2624 r_SAS-PS'55#280,13_r"/>atrāha lokākāśatulyapradeśa ekajīva ityuktam tasya kathaṃ lokasyāsaṃkhyeyabhāgādiṣu <span type="ref-block" n="2625 r_SAS-PS'55#280,14_r"/>vṛttiḥ nanu sarvalokavyāptyaiva bhavitavyamityatrocyate </p><p n="a_882" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2627 r_SAS-PS'55#281,02_r"/>amūrtasvabhāvasyātmano'nādibandhaṃ pratyekatvāt kathañcinmūrtatāṃ bibhrataḥ kārmaṇaśarī<span type="ref-block" n="2628 r_SAS-PS'55#281,03_r"/>ravaśānmahadaṇu ca śarīramadhitiṣṭhatastadvaśātpradeśasaṃharaṇavisarpaṇasvabhāvasya tāvatpramāṇa<span type="ref-block" n="2629 r_SAS-PS'55#281,04_r"/>tāyāṃ satyāmasaṃkhyeyabhāgādiṣu vṛttirupapadyate pradīpavat yathā nirāvaraṇavyomapradeśe'nava <span type="ref-block" n="2630 r_SAS-PS'55#281,05_r"/>dhṛtaprakāśaparimāṇasya pradīpasya śarāvamaṇikāpavarakādyāvaraṇavaśāttatparimāṇateti <span type="ref-block" n="2631 r_SAS-PS'55#281,06_r"/>atrāha dharmādīnāmanyonyapradeśānupraveśātsaṃkare sati ekatvaṃ prāpnotīti tanna para<span type="ref-block" n="2632 r_SAS-PS'55#281,07_r"/>sparamatyantasaṃśleṣe satyapi svabhāvaṃ na jahati uktaṃ ca </p><l> <span type="ref-block" n="2633 r_SAS-PS'55#281,08_r"/><hi ana="q2">'</hi>aṇṇoṇṇaṃ pavisaṃtā diṃtā ogāsamaṇṇamaṇṇassa </l><l> <span type="ref-block" n="2634 r_SAS-PS'55#281,09_r"/>melaṃtā vi ya ṇiccaṃ sagasabbhāvaṃ ṇa jahaṃti <hi ana="q2">'</hi> </l><p n="a_884" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2635 r_SAS-PS'55#281,10_r"/>yadyevaṃ dharmādīnāṃ svabhāvabheda ucyatāmityata āha </p><p n="a_886" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2637 r_SAS-PS'55#281,12_r"/>deśāntaraprāptiheturgatiḥ tadviparītā sthitiḥ upagṛhyata ityupagrahaḥ gatiśca </p><p n="a_887" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2638 r_SAS-PS'55#282,01_r"/>sthitiśca gatisthitī gatisthitī eva upagrahau gatisthityupagrahau dharmādharmayoriti <span type="ref-block" n="2639 r_SAS-PS'55#282,02_r"/>kartṛnirdeśaḥ upakriyata ityupakāraḥ kaḥ punarasau gatyupagrahaḥ sthityupagrahaśca yadyevaṃ <span type="ref-block" n="2640 r_SAS-PS'55#282,03_r"/>dvitvanirdeśaḥ prāpnoti naiṣa doṣaḥ sāmānyena vyutpāditaḥ śabda upāttasaṃkhyaḥ śabdānta<span type="ref-block" n="2641 r_SAS-PS'55#282,04_r"/>rasambandhe satyapi na pūrvopāttāṃ saṃkhyāṃ jahāti yathā <span rend="b"><hi ana="q2">'</hi>sādhoḥ kāryaṃ tapaḥśrute<hi ana="q2">'</hi></span> iti <span type="ref-block" n="2642 r_SAS-PS'55#282,05_r"/>etaduktaṃ bhavati gatipariṇāmināṃ jīvapudgalānāṃ gatyupagrahe kartavye dharmāstikāyaḥ <span type="ref-block" n="2643 r_SAS-PS'55#282,06_r"/>sādhāraṇāśrayo jalavanmatsyagamane tathā sthitipariṇāmināṃ jīvapudgalānāṃ sthityupa<span type="ref-block" n="2644 r_SAS-PS'55#282,07_r"/>grahe kartavye adharmāstikāyaḥ sādhāraṇāśrayaḥ pṛthivīdhāturivāśvādisthitāviti </p><p n="a_888" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2645 r_SAS-PS'55#282,08_r"/>nanu ca <hi ana="q1">'</hi>upagraha<hi ana="q2">'</hi> vacanamanarthakam <hi ana="q1">'</hi>upakāraḥ<hi ana="q2">'</hi> ityevaṃ siddhatvāt <hi ana="q1">'</hi>gatisthitī dharmā<span type="ref-block" n="2646 r_SAS-PS'55#282,09_r"/>dharmayorupakāraḥ<hi ana="q2">'</hi> iti naiṣa doṣaḥ yāthāsaṃkhyanivṛttyartham <hi ana="q1">'</hi>upagraha<hi ana="q2">'</hi> vacanam dharmādharmayorga<span type="ref-block" n="2647 r_SAS-PS'55#282,10_r"/>tisthityośca yathāsaṃkhyaṃ bhavati evaṃ jīvapudgalānāṃ yathāsaṃkhyaṃ prāpnoti dharmasyopakāro <span type="ref-block" n="2648 r_SAS-PS'55#282,11_r"/>jīvānāṃ gatiḥ adharmasyopakāraḥ pudgalānāṃ sthitiriti tannivṛttyarthamupagrahavacanaṃ kriyate </p><p n="a_889" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2649 r_SAS-PS'55#283,01_r"/>āha dharmādharmayorya upakāraḥ sa ākāśasya yuktaḥ sarvagatatvāditi cet tadayuktam <span type="ref-block" n="2650 r_SAS-PS'55#283,02_r"/>tasyānyopakārasadbhāvāt sarveṣāṃ dharmādīnāṃ dravyāṇāmavagāhanaṃ tatprayojanam eka<span type="ref-block" n="2651 r_SAS-PS'55#283,03_r"/>syānekaprayojanakalpanāyāṃ lokālokavibhāgābhāvaḥ bhūmijalādīnyeva tatprayojanasama<span type="ref-block" n="2652 r_SAS-PS'55#283,04_r"/>rthāni nārtho dharmādharmābhyāmiti cet na sādhāraṇāśraya iti viśiṣyoktatvāt anekakā<span type="ref-block" n="2653 r_SAS-PS'55#283,05_r"/>raṇasādhyatvāccaikasya kāryasya </p><p n="a_890" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2654 r_SAS-PS'55#283,06_r"/>tulyabalatvāttayorgatisthitipratibandha iti cet na aprerakatvāt anupalabdherna <span type="ref-block" n="2655 r_SAS-PS'55#283,07_r"/>tau staḥ kharaviṣāṇavaditi cet na sarva pravādyavipratipatteḥ sarve hi pravādinaḥ pratyakṣā<span type="ref-block" n="2656 r_SAS-PS'55#283,08_r"/>pratyakṣānarthānabhivāñchanti asmānprati hetorasiddheśca sarvajñena niratiśayapratyakṣajñāna<span type="ref-block" n="2657 r_SAS-PS'55#283,09_r"/>cakṣuṣā dharmādayaḥ sarve upalabhyante tadupadeśācca śrutajñānibhirapi </p><p n="a_891" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2658 r_SAS-PS'55#283,10_r"/>atrāha yadyatīndriyayordharmādharmayorupakārasambandhenāstitvamavadhriyate tadanantaramu<span type="ref-block" n="2659 r_SAS-PS'55#283,11_r"/>ddiṣṭasya nabhaso'tīndriyasyādhigame ka upakāra ityucyate </p><p n="a_893" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2661 r_SAS-PS'55#284,02_r"/><hi ana="q1">'</hi>upakāraḥ<hi ana="q2">'</hi> ityanuvartate jīvapudgalādīnāmavagāhināmavakāśadānamavagāha <span type="ref-block" n="2662 r_SAS-PS'55#284,03_r"/>ākāśasyopakāro veditavyaḥ āha jīvapudgalānāṃ kriyāvatāmavagāhināmavakāśadānaṃ <span type="ref-block" n="2663 r_SAS-PS'55#284,04_r"/>yuktam dharmāstikāyādayaḥ punarniṣkriyā nityasambandhāsteṣāṃ kathamavagāha iti cet <span type="ref-block" n="2664 r_SAS-PS'55#284,05_r"/>na upacāratastatsiddheḥ yathā gamanābhāve'pi <hi ana="q1">'</hi>sarvagatamākāśam<hi ana="q2">'</hi> ityucyate sarvatra <span type="ref-block" n="2665 r_SAS-PS'55#284,06_r"/>sadbhāvāt evaṃ dharmādharmāvapi avagāhakriyābhāve'pi sarvatra vyāptidarśanādavagāhināvityu<span type="ref-block" n="2666 r_SAS-PS'55#284,07_r"/>pacaryete āha yadyavakāśadānamasya svabhāvo vajrādibhirloṣṭādīnāṃ bhittyādibhirgavādīnāṃ <span type="ref-block" n="2667 r_SAS-PS'55#284,08_r"/>ca vyāghāto na prāpnoti dṛśyate ca vyāghātaḥ tasmādasyāvakāśadānaṃ hīyate iti <span type="ref-block" n="2668 r_SAS-PS'55#284,09_r"/>naiṣa doṣaḥ vajraloṣṭādīnāṃ sthūlānāṃ parasparavyāghāta iti nāsyāvakāśadānasāmarthyaṃ <span type="ref-block" n="2669 r_SAS-PS'55#284,10_r"/>hīyate tatrāvagāhināmeva vyāghātāt vajrādayaḥ punaḥ sthūlatvātparasparaṃ pratyavakā<span type="ref-block" n="2670 r_SAS-PS'55#284,11_r"/>śadānaṃ na kurvantīti nāsāvākāśadoṣaḥ ye khalu pudgalāḥ sūkṣmāste parasparaṃ </p><p n="a_894" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2671 r_SAS-PS'55#285,01_r"/>pratyavakāśadānaṃ kurvanti yadyevaṃ nedamākāśasyāsādharaṇaṃ lakṣaṇam itareṣāmapi <span type="ref-block" n="2672 r_SAS-PS'55#285,02_r"/>tatsadbhāvāditi tanna sarvapadārthānāṃ sādhāraṇāvagāhanahetutvamasyāsādhāraṇaṃ <span type="ref-block" n="2673 r_SAS-PS'55#285,03_r"/>lakṣaṇamiti nāsti doṣaḥ alokākāśe tadbhāvādabhāva iti cet na svabhāvāparityāgāt </p><p n="a_895" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2674 r_SAS-PS'55#285,04_r"/>ukta ākāśasyopakāraḥ atha tadanantaroddiṣṭānāṃ pudgalānāṃ ka upakāra ityatrocyate </p><p n="a_897" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2676 r_SAS-PS'55#285,06_r"/>idamayuktaṃ vartate kimatrāyuktam pudgalānāṃ ka upakāra iti paripraśne pudgalānāṃ <span type="ref-block" n="2677 r_SAS-PS'55#285,07_r"/>lakṣaṇamucyate śarīrādīni pudgalamayānīti naitadayuktam pudgalānāṃ lakṣaṇamuttaratra <span type="ref-block" n="2678 r_SAS-PS'55#285,08_r"/>vakṣyate idaṃ tu jīvān prati pudgalānāmupakārapratipādanārthameveti upakāraprakaraṇe <span type="ref-block" n="2679 r_SAS-PS'55#285,09_r"/>ucyate </p><p n="a_898" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2680 r_SAS-PS'55#285,10_r"/>śarīrāṇyuktāni audārikādīni saukṣmyādapratyakṣāṇi tadudayāpāditavṛttīnyu<span type="ref-block" n="2681 r_SAS-PS'55#285,11_r"/>pacayaśarīrāṇi kānicitpratyakṣāṇi kānicidapratyakṣāṇi eteṣāṃ kāraṇabhūtāni karmā</p><p n="a_899" rend="justify"><span type="ref-block" n="2682 r_SAS-PS'55#286,01_r"/>ṇyapi śarīragrahaṇena gṛhyante etāni paudgalikānīti kṛtvā jīvānāmupakāre pud<span type="ref-block" n="2683 r_SAS-PS'55#286,02_r"/>galāḥ pravartante syānmataṃ kārmaṇamapaudgalikam anākāratvād ākāravatāṃ hi au<span type="ref-block" n="2684 r_SAS-PS'55#286,03_r"/>dārikādīnāṃ paudgalikatvaṃ yuktamiti tanna tadapi paudgalikameva tadvipākasya <span type="ref-block" n="2685 r_SAS-PS'55#286,04_r"/>mūrtimatsambandhanimittatvāt dṛśyate hi brīhyādīnāmudakādidravyasambandhaprāpitapari<span type="ref-block" n="2686 r_SAS-PS'55#286,05_r"/>pākānāṃ paudgalikatvam tathā kārmaṇamapi guḍakaṇṭakādimūrtimaddravyopanipāte sati <span type="ref-block" n="2687 r_SAS-PS'55#286,06_r"/>vipacyamānatvātpaudgalikamityavaseyam </p><p n="a_900" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2688 r_SAS-PS'55#286,07_r"/>vāg dvividhā dravyavāg bhāvavāgiti tatra bhāvavāk tāvadvīryāntarāyamatiśrutajñā<span type="ref-block" n="2689 r_SAS-PS'55#286,08_r"/>nāvaraṇakṣayopaśamāṅgopāṅganāmalābhanimittatvāt paudgalikī tadabhāve tadvṛttyabhāvāt <span type="ref-block" n="2690 r_SAS-PS'55#286,09_r"/>tatsāmarthyopetena kriyāvatā''tmanā preryamāṇāḥ pudgalā vāktvena vipariṇamanta iti dravya<span type="ref-block" n="2691 r_SAS-PS'55#286,10_r"/>vāgapi paudgalikī śrotrendriyaviṣayatvāt itarendriyaviṣayā kasmānna bhavati <span type="ref-block" n="2692 r_SAS-PS'55#286,11_r"/>tadgrahaṇāyogyatvāt dhrāṇagrāhye gandhadravye rasādyanupalabdhivat amūrtā vāgiti cet <span type="ref-block" n="2693 r_SAS-PS'55#286,12_r"/>na mūrtimadgrahaṇāvarodhavyāghātābhibhavādidarśanānmūrtimattvasiddheḥ </p><p n="a_901" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2694 r_SAS-PS'55#287,01_r"/>mano dvividhaṃ dravyamano bhāvamanaśceti bhāvamanastāvallabdhyupayogalakṣaṇaṃ pudga<span type="ref-block" n="2695 r_SAS-PS'55#287,02_r"/>lāvalambanatvāt paudgalikam dravyamanaśca jñānāvaraṇavīryāntarāyakṣayopaśamāṅgopāṅganā<span type="ref-block" n="2696 r_SAS-PS'55#287,03_r"/>malābhapratyayā guṇadoṣavicārasmaraṇādipraṇidhānābhimukhasyātmano'nugrāhakāḥ pudgalā <span type="ref-block" n="2697 r_SAS-PS'55#287,04_r"/>manastvena pariṇatā iti paudgalikam kaścidāha mano dravyāntaraṃ rūpādipariṇāmarahita<span type="ref-block" n="2698 r_SAS-PS'55#287,05_r"/>maṇumātraṃ tasya paudgalikatvamayuktamiti tadayuktam katham ucyate tadindriyeṇātmanā <span type="ref-block" n="2699 r_SAS-PS'55#287,06_r"/>ca sambaddhaṃ vā syādasambaddhaṃ vā yadyasambaddham tannātmana upakārakaṃ bhavitumarhati indriyasya <span type="ref-block" n="2700 r_SAS-PS'55#287,07_r"/>ca sācivyaṃ na karoti atha sambaddham ekasmin pradeśe saṃbaddhaṃ sattadaṇu itareṣu pradeśeṣu <span type="ref-block" n="2701 r_SAS-PS'55#287,08_r"/>upakāraṃ na kuryāt adṛṣṭavaśādasya alātacakravatparibhramaṇamiti cet na tatsā<span type="ref-block" n="2702 r_SAS-PS'55#287,09_r"/>marthyābhāvāt amūrtasyātmano niṣkriyasyādṛṣṭo guṇaḥ sa niṣkriyaḥ sannanyatra <span type="ref-block" n="2703 r_SAS-PS'55#287,10_r"/>kriyārambhe na samarthaḥ dṛṣṭo hi vāyudravyaviśeṣaḥ kriyāvānsparśavānprāptavanaspatau <span type="ref-block" n="2704 r_SAS-PS'55#287,11_r"/>parispandahetustadviparītalakṣaṇaścāyamiti kriyāhetutvābhāvaḥ </p><p n="a_902" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2705 r_SAS-PS'55#288,01_r"/>vīryāntarāyajñānāvaraṇakṣayopaśamāṅgopāṅganāmodayāpekṣiṇā''tmanā udasyamānaḥ <span type="ref-block" n="2706 r_SAS-PS'55#288,02_r"/>koṣṭhyo vāyurucchvāsalakṣaṇaḥ prāṇa ityucyate tenaivātmanā bāhyo vāyurabhyantarīkri<span type="ref-block" n="2707 r_SAS-PS'55#288,03_r"/>yamāṇo niḥśvāsalakṣaṇo'pāna ityākhyāte evaṃ tāvapyātmānugrāhiṇau <span type="ref-block" n="2708 r_SAS-PS'55#288,04_r"/>jīvitahetutvāt </p><p n="a_903" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2709 r_SAS-PS'55#288,05_r"/>teṣāṃ manaḥprāṇāpānānāṃ mūrtimattvamabaseyam kutaḥ mūrtimadbhiḥ pratighātādidarśa<span type="ref-block" n="2710 r_SAS-PS'55#288,06_r"/>nāt pratibhayahetubhiraśanipātādibhirmanasaḥ pratighāto dṛśyate surādibhiścābhibhavaḥ <span type="ref-block" n="2711 r_SAS-PS'55#288,07_r"/>hastatalapaṭādibhirāsyasaṃvaraṇātprāṇāpānayoḥ pratighāta upalabhyate śleṣmaṇā cābhibhavaḥ <span type="ref-block" n="2712 r_SAS-PS'55#288,08_r"/>na cāmūrtasya mūrtimadbhirabhighātādayaḥ syuḥ ata evātmāstitvasiddhiḥ yathā yantrapratimā<span type="ref-block" n="2713 r_SAS-PS'55#288,09_r"/>ceṣṭitaṃ prayokturastitvaṃ gamayati tathā prāṇāpānādikarmāpi kriyāvantamātmānaṃ sādhayati </p><p n="a_904" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2714 r_SAS-PS'55#288,10_r"/>kimetāvāneva pudgalakṛta upakāra āhosvidanyo'pyastītyata āha </p><p n="a_906" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2716 r_SAS-PS'55#288,12_r"/>sadasadvedyodaye'ntaraṅgahetau sati bāhyadravyādiparipākanimittavaśādutpadyamānaḥ prīti<span type="ref-block" n="2717 r_SAS-PS'55#288,13_r"/>paritāparūpaḥ pariṇāmaḥ sukhaduḥkhamityākhyāyate bhavadhāraṇakāraṇāyurākhyakarmodayād bhava</p><p n="a_907" rend="justify"><span type="ref-block" n="2718 r_SAS-PS'55#289,01_r"/>sthitimādadhānasya jīvasya pūrvoktaprāṇāpānakriyāviśeṣāvyucchedo jīvitamityucyate <span type="ref-block" n="2719 r_SAS-PS'55#289,02_r"/>taducchedo maraṇam etāni sukhādīni jīvasya pudgalakṛta upakāraḥ mūrtimaddhetusannidhāne <span type="ref-block" n="2720 r_SAS-PS'55#289,03_r"/>sati tadutpatteḥ upakārādhikārāt<hi ana="q1">'</hi>upagraha<hi ana="q2">'</hi>vacanamanarthakam nānarthakam svopagraha<span type="ref-block" n="2721 r_SAS-PS'55#289,04_r"/>pradarśanārthamidam pudgalānāṃ pudgalakṛta upakāra iti tadyathā kāṃsyādīnāṃ bhasmādi<span type="ref-block" n="2722 r_SAS-PS'55#289,05_r"/>bhirjalādīnāṃ katakādibhirayaḥprabhṛtīnāmudakādibhirupakāraḥ kriyate <hi ana="q1">'</hi>ca<hi ana="q2">'</hi>śabdaḥ kimarthaḥ <span type="ref-block" n="2723 r_SAS-PS'55#289,06_r"/>samuccayārthaḥ anyo'pi pudgalakṛta upakāro'stīti samuccīyate yathā śarīrāṇi evaṃ <span type="ref-block" n="2724 r_SAS-PS'55#289,07_r"/>cakṣurādīnīndriyāṇyapīti </p><p n="a_908" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2725 r_SAS-PS'55#289,08_r"/>evamādyamajīvakṛtamupakāraṃ pradarśya jīvakṛtopakārapradarśanārthamāha </p><p n="a_910" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2727 r_SAS-PS'55#289,10_r"/><hi ana="q1">'</hi>paraspara<hi ana="q2">'</hi>śabdaḥ karmavyatihāre vartate karmavyatihāraśca kriyāvyatihāraḥ paraspara<span type="ref-block" n="2728 r_SAS-PS'55#289,11_r"/>syopagrahaḥ parasparopagrahaḥ jīvānāmupakāraḥ kaḥ punarasau svāmī bhṛtyaḥ ācāryaḥ </p><p n="a_911" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2729 r_SAS-PS'55#290,01_r"/>śiṣyaḥ ityevamādibhāvena vṛttiḥ parasparopagrahaḥ svāmī tāvadvittatyāgādinā bhṛtyānāmupa<span type="ref-block" n="2730 r_SAS-PS'55#290,02_r"/>kāre vartate bhṛtyāśca hitapratipādanenāhitapratiṣedhena ca ācārya ubhayalokaphalaprado<span type="ref-block" n="2731 r_SAS-PS'55#290,03_r"/>padeśadarśanena tadupadeśavihitakriyānuṣṭhāpanena ca śiṣyāṇāmanugrahe vartate śiṣyā api <span type="ref-block" n="2732 r_SAS-PS'55#290,04_r"/>tadānukūlyavṛttyā ācāryāṇām upakārādhikāre punaḥ<hi ana="q1">'</hi>upagraha<hi ana="q2">'</hi>vacanaṃ kimartham pūrvokta<span type="ref-block" n="2733 r_SAS-PS'55#290,05_r"/>sukhādicatuṣṭayapradarśanārthaṃ punaḥ<hi ana="q1">'</hi>upagraha<hi ana="q2">'</hi> vacanaṃ kriyate sukhādīnyapi jīvānāṃ jīvakṛta <span type="ref-block" n="2734 r_SAS-PS'55#290,06_r"/>upakāra iti </p><p n="a_912" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2735 r_SAS-PS'55#291,01_r"/>āha yadyavaśyaṃ satopakāriṇā bhavitavyam saṃśca kālo'bhimatastasya ka upakāra <span type="ref-block" n="2736 r_SAS-PS'55#291,02_r"/>ityatrocyate </p><p n="a_914" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2738 r_SAS-PS'55#291,04_r"/>vṛterṇijantātkarmaṇi bhāve vā yuṭi strīliṅge vartaneti bhavati vartyate vartanamātraṃ <span type="ref-block" n="2739 r_SAS-PS'55#291,05_r"/>vā vartanā iti dharmādīnāṃ dravyāṇāṃ svaparyāyanirvṛttiṃ prati svātmanaiva vartamānānāṃ bāhyo<span type="ref-block" n="2740 r_SAS-PS'55#291,06_r"/>pagrahādvinā tadvṛttyabhāvāttatpravartanopalakṣitaḥ kāla iti kṛtvā vartanā kālasyopakāraḥ <span type="ref-block" n="2741 r_SAS-PS'55#291,07_r"/>ko ṇijarthaḥ vartate dravyaparyāyastasya vartayitā kālaḥ yadyevaṃ kālasya kriyāvattvaṃ prāpnoti <span type="ref-block" n="2742 r_SAS-PS'55#291,08_r"/>yathā śiṣyo'dhīte upādhyāyo'dhyāṃpayatīti naiṣa doṣaḥ nimittamātre'pi hetukartṛvyapa</p><p n="a_915" rend="justify"><span type="ref-block" n="2743 r_SAS-PS'55#292,01_r"/>deśo dṛṣṭaḥ yathā <span rend="b"><hi ana="q2">'</hi>kārīṣo'gniradhyāpayati <hi ana="q2">'</hi></span> evaṃ kālasya hetukartṛtā sa kathaṃ kāla <span type="ref-block" n="2744 r_SAS-PS'55#292,02_r"/>ityavasīyate samayādīnāṃ kriyāviśeṣāṇāṃ samayādibhirnirvartyamānānāṃ ca pākādīnāṃ <span type="ref-block" n="2745 r_SAS-PS'55#292,03_r"/>samayaḥ pāka ityevamādisvasaṃjñārūḍhisadbhāve'pi samayaḥ kālaḥ odanapākaḥ kāla iti <span type="ref-block" n="2746 r_SAS-PS'55#292,04_r"/>adhyāropyamāṇaḥ kālavyapadeśa tadvyapadeśanimittasya kālasyāstitvaṃ gamayati kutaḥ <span type="ref-block" n="2747 r_SAS-PS'55#292,05_r"/>gauṇasya mukhyāpekṣatvāt </p><p n="a_916" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2748 r_SAS-PS'55#292,06_r"/>dravyasya paryāyo dharmāntaranivṛttidharmāntaropajananarūpaḥ aparispandātmakaḥ pariṇāmaḥ <span type="ref-block" n="2749 r_SAS-PS'55#292,07_r"/>jīvasya krodhādiḥ pudgalasya varṇādiḥ dharmādharmākāśānāmagurulaghuguṇavṛddhihānikṛtaḥ </p><p n="a_917" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2750 r_SAS-PS'55#292,08_r"/>kriyā parispandātmikā sā dvividhā prāyogikavaisrasikabhedāt tatra prāyogikī <span type="ref-block" n="2751 r_SAS-PS'55#292,09_r"/>śakaṭādīnām vaisrasikī meghādīnām </p><p n="a_918" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2752 r_SAS-PS'55#292,10_r"/>paratvāparatve kṣetrakṛte kālakṛte ca staḥ tatra kālopakāraprakaraṇātkālakṛte gṛhyete <span type="ref-block" n="2753 r_SAS-PS'55#292,11_r"/>ta ete vartanādaya upakārāḥ kālasyāstitvaṃ gamayanti nanu <hi ana="q1">'</hi>vartanā<hi ana="q2">'</hi>grahaṇamevāstu </p><p n="a_919" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2754 r_SAS-PS'55#293,01_r"/>tadbhedāḥ pariṇāmādayasteṣāṃ pṛthaggrahaṇamanarthakam nānarthakam kāladvayasūcanārthatvātpra<span type="ref-block" n="2755 r_SAS-PS'55#293,02_r"/>pañcasya kālo hi dvividhaḥ paramārthakālo vyavahārakālaśca paramārthakālo vartanā<span type="ref-block" n="2756 r_SAS-PS'55#293,03_r"/>lakṣaṇaḥ pariṇāmādilakṣaṇo vyavahārakālaḥ anyena paricchinnaḥ anyasya paricchedahetuḥ <span type="ref-block" n="2757 r_SAS-PS'55#293,04_r"/>kriyāviśeṣaḥ kāla iti vyavahriyate sa tridhā vyavatiṣṭhate bhūto vartamāno bhaviṣyanniti <span type="ref-block" n="2758 r_SAS-PS'55#293,05_r"/>tatra paramārthakāle kālavyapadeśo mukhyaḥ bhūtādivyapadeśo gauṇaḥ vyavahārakāle bhūtādi<span type="ref-block" n="2759 r_SAS-PS'55#293,06_r"/>vyapadeśo mukhyaḥ kālavyapadeśo gauṇaḥ kriyāvaddravyāpekṣatvātkālakṛtatvācca </p><p n="a_920" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2760 r_SAS-PS'55#293,07_r"/>atrāha dharmādharmākāśapudgalajīvakālānāmupakārā uktāḥ lakṣaṇaṃ coktam <hi ana="q1">'</hi>upa<span type="ref-block" n="2761 r_SAS-PS'55#293,08_r"/>yogo lakṣaṇam<hi ana="q2">'</hi>ityevamādi pudgalānāṃ tu sāmānyalakṣaṇamuktam<hi ana="q1">'</hi>ajīvakāyāḥ<hi ana="q2">'</hi> iti <span type="ref-block" n="2762 r_SAS-PS'55#293,09_r"/>viśeṣalakṣaṇaṃ noktam taktimityatrocyate </p><p n="a_922" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2764 r_SAS-PS'55#293,11_r"/>spṛśyate sparśanamātraṃ vā sparśaḥ so'ṣṭavidhaḥ mṛdukaṭhinagurulaghuśītoṣṇasnigdharūkṣa<span type="ref-block" n="2765 r_SAS-PS'55#293,12_r"/>bhedāt rasyate rasanamātraṃ vā rasaḥ sa pañcavidhaḥ tiktāmlakaṭukamadhurakaṣāyabhedāt </p><p n="a_923" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2766 r_SAS-PS'55#294,01_r"/>gandhyate gandhanamātraṃ vā gandhaḥ sa dvedhā surabhirasurabhiriti varṇyate varṇanamātraṃ vā varṇaḥ <span type="ref-block" n="2767 r_SAS-PS'55#294,02_r"/>sa pañcavidhaḥ kṛṣṇanīlapītaśuklalohitabhedāt ta ete mūlabhedāḥ pratyekaṃ saṃkhyeyā<span type="ref-block" n="2768 r_SAS-PS'55#294,03_r"/>saṃkhyeyānantabhedāśca bhavanti sparśaśca rasaśca gandhaśca varṇaśca gandhaśca varṇaśca sparśarasagandhavarṇāsta <span type="ref-block" n="2769 r_SAS-PS'55#294,04_r"/>eteṣāṃ santīti sparśarasagandhavarṇavanta iti nityayoge matunirdeśaḥ yathā kṣīriṇo nyagrodhā <span type="ref-block" n="2770 r_SAS-PS'55#294,05_r"/>iti nanu ca rūpiṇaḥ pudgalā ityatra pudgalānāṃ rūpavattvamuktaṃ tadavinābhāvinaśca rasāda<span type="ref-block" n="2771 r_SAS-PS'55#294,06_r"/>yastatraiva parigṛhītā iti vyākhyātaṃ tasmāttenaiva pudgalānāṃ rūpādimattvasiddheḥ sūtramidamanartha<span type="ref-block" n="2772 r_SAS-PS'55#294,07_r"/>kamiti naiṣa doṣaḥ <hi ana="q1">'</hi>nityāvasthitānyarūpāṇi<hi ana="q2">'</hi>ityatra dharmādīnāṃ nityatvādinirūpaṇena <span type="ref-block" n="2773 r_SAS-PS'55#294,08_r"/>pudgalānāmarūpitvaprasaṅge tadapākaraṇārthaṃ taduktam idaṃ tu teṣāṃ svarūpaviśeṣapratipattya<span type="ref-block" n="2774 r_SAS-PS'55#294,09_r"/>rthamucyate </p><p n="a_924" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2775 r_SAS-PS'55#294,10_r"/>avaśiṣṭapudgalavikārapratipattyarthamidamucyate </p><p n="a_926" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2777 r_SAS-PS'55#294,12_r"/>śabdo dvividho bhāṣālakṣaṇo viparītaśceti bhāṣāṃlakṣaṇo dvividhaḥ sākṣaro'nakṣara</p><p n="a_927" rend="justify"><span type="ref-block" n="2778 r_SAS-PS'55#295,01_r"/>śceti akṣarīkṛtaḥ śāstrābhivyañjakaḥ saṃskṛtaviparītabhedādāryamlecchavyavahārahetuḥ <span type="ref-block" n="2779 r_SAS-PS'55#295,02_r"/>anakṣarātmako dvīndriyādīnāmatiśayajñānasvarūpapratipādanahetuḥ sa eṣa sarvaḥ prāyogikaḥ <span type="ref-block" n="2780 r_SAS-PS'55#295,03_r"/>abhāṣātmako dvividhaḥ prāyogiko vaisrasikaśceti vaisrasiko valāhakādiprabhavaḥ prāyo<span type="ref-block" n="2781 r_SAS-PS'55#295,04_r"/>gikaścaturdhā tatavitataghanasauṣirabhedāt tatra carmatanananimittaḥ puṣkarabherīdardurādiprabhava <span type="ref-block" n="2782 r_SAS-PS'55#295,05_r"/>stataḥ tantrīkṛtavīṇāsughoṣādisamudbhavo vitataḥ tālaghaṇṭālālanādyabhighātajo ghanaḥ <span type="ref-block" n="2783 r_SAS-PS'55#295,06_r"/>vaṃśaśaṅkhādinimittaḥ sauṣiraḥ </p><p n="a_928" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2784 r_SAS-PS'55#295,07_r"/>bandho dvividho vaisrasikaḥ prāyogikaśca puruṣaprayogānapekṣo vaisrasikaḥ tadyathā <span type="ref-block" n="2785 r_SAS-PS'55#295,08_r"/>snigdharūkṣatvaguṇanimitto vidyudulkājaladhārāgnīndradhanurādiviṣayaḥ puruṣaprayoganimittaḥ <span type="ref-block" n="2786 r_SAS-PS'55#295,09_r"/>prāyogikaḥ ajīvaviṣayo jīvājīvaviṣayaśceti dvidhā bhinnaḥ tatrājīvaviṣayo jatukāṣṭhā<span type="ref-block" n="2787 r_SAS-PS'55#295,10_r"/>dilakṣaṇaḥ jīvājīvaviṣayaḥ karmanokarmabandhaḥ </p><p n="a_929" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2788 r_SAS-PS'55#295,11_r"/>saukṣmyaṃ dvividhaṃ antyamāpekṣikaṃ ca tatrāntyaṃ paramāṇūnām āpekṣikaṃ vilvāmala<span type="ref-block" n="2789 r_SAS-PS'55#295,12_r"/>kabadarādīnām </p><p n="a_930" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2790 r_SAS-PS'55#295,13_r"/>sthaulyamapi dvividhamantyamāpekṣikaṃ ceti tatrāntyaṃ jagadvyāpini mahāskandhe <span type="ref-block" n="2791 r_SAS-PS'55#295,14_r"/>āpekṣikaṃ badarāmalakavilvatālādiṣu </p><p n="a_931" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2792 r_SAS-PS'55#296,01_r"/>saṃsthānamākṛtiḥ tad dvividhamitthaṃlakṣaṇamanitthaṃlakṣaṇaṃ ceti vṛttatryasracaturasrāyata<span type="ref-block" n="2793 r_SAS-PS'55#296,02_r"/>parimaṇḍalādīnāmitthaṃlakṣaṇam ato'nyanmeghādīnāṃ saṃsthānamanekavidhamitthamidamiti <span type="ref-block" n="2794 r_SAS-PS'55#296,03_r"/>nirūpaṇābhāvādanitthaṃlakṣaṇam </p><p n="a_932" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2795 r_SAS-PS'55#296,04_r"/>bhedāḥ ṣoḍhā utkaracūrṇakhaṇḍacūrṇikāpratarāṇucaṭanavikalpāt tatrotkaraḥ kāṣṭhā<span type="ref-block" n="2796 r_SAS-PS'55#296,05_r"/>dīnāṃ karapatrādibhirutkaraṇam cūrṇo yavagodhūmādīnāṃ saktukaṇikādiḥ khaṇḍo ghaṭādīnāṃ <span type="ref-block" n="2797 r_SAS-PS'55#296,06_r"/>kapālaśarkarādiḥ cūrṇikā māṣamudgādīnām prataro'bhrapaṭalādīnām aṇucaṭanaṃ <span type="ref-block" n="2798 r_SAS-PS'55#296,07_r"/>santaptāyaḥpiṇḍādiṣu ayoghanādibhirabhihanyamāneṣu sphuliṅganirgamaḥ </p><p n="a_933" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2799 r_SAS-PS'55#296,08_r"/>tamo dṛṣṭipratibandhakāraṇaṃ prakāśavirodhi chāyā prakāśāvaraṇanimittā sā dvedhā <span type="ref-block" n="2800 r_SAS-PS'55#296,09_r"/>varṇādivikārapariṇatā pratibimbamātrātmikā ceti ātapa ādityādinimitta uṣṇa<span type="ref-block" n="2801 r_SAS-PS'55#296,10_r"/>prakāśalakṣaṇaḥ udyotaścandramaṇikhadyotādiprabhavaḥ prakāśaḥ </p><p n="a_934" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2802 r_SAS-PS'55#296,11_r"/>ta ete śabdādayaḥ pudgaladravyavikārāḥ ta eṣāṃ santīti śabdabandhasaukṣmyasthaulyasaṃsthā<span type="ref-block" n="2803 r_SAS-PS'55#296,12_r"/>nabhedatamaśchāyā''tapodyotavantaḥ pudgalā ityabhisambadhyate <hi ana="q1">'</hi>ca<hi ana="q2">'</hi> śabdena nodanābhighātā<span type="ref-block" n="2804 r_SAS-PS'55#296,13_r"/>dayaḥ pudgalapariṇāmā āgame prasiddhāḥ samuccīyante </p><p n="a_935" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2805 r_SAS-PS'55#297,01_r"/>uktānāṃ pudgalānāṃ bhedapradarśanārthamāha </p><p n="a_937" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2807 r_SAS-PS'55#297,03_r"/>pradeśamātrabhāvisparśādiparyāyaprasavasāmarthyenāṇyante śabdyanta ityaṇavaḥ saukṣmyādā<span type="ref-block" n="2808 r_SAS-PS'55#297,04_r"/>tmādaya ātmamadhyā ātmāntāśca uktaṃ ca </p><l> <span type="ref-block" n="2809 r_SAS-PS'55#297,05_r"/><hi ana="q2">'</hi>attādi attamajjhaṃ attaṃtaṃ ṇeva iṃdiye gejjhaṃ </l><l> <span type="ref-block" n="2810 r_SAS-PS'55#297,06_r"/>jaṃ davvaṃ avibhāgī taṃ paramāṇuṃ viāṇāhi <hi ana="q2">'</hi> </l><p n="a_939" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2811 r_SAS-PS'55#297,07_r"/>sthūlabhāvena grahaṇanikṣepaṇādivyāpāraskandhanātskandhā iti sañjñāyante rūḍhau kriyā <span type="ref-block" n="2812 r_SAS-PS'55#297,08_r"/>kvacitsatī upalakṣaṇatvenāśrayate iti grahaṇādivyāpārāyogyeṣvapi dvyaṇukādiṣu skandhā<span type="ref-block" n="2813 r_SAS-PS'55#297,09_r"/>khyā pravartate anantabhedā api pudgalā aṇujātyā skandhajātyā ca dvaividhyamāpadyamānāḥ <span type="ref-block" n="2814 r_SAS-PS'55#297,10_r"/>sarve gṛhyanta iti tajjātyādhārānantabhedasaṃsūcanārthaṃ bahuvacanaṃ kriyate aṇavaḥ skandhā <span type="ref-block" n="2815 r_SAS-PS'55#297,11_r"/>iti bhedābhidhānaṃ pūrvoktasūtradvayabhedasambandhanārtham sparśarasagandhavarṇavanto'ṇavaḥ skandhāḥ <span type="ref-block" n="2816 r_SAS-PS'55#297,12_r"/>punaḥ śabdabandhasaukṣmyasthaulyasaṃsthānabhedatamaśchāyātapodyotavantaśca sparśādimantaśceti </p><p n="a_940" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2817 r_SAS-PS'55#297,13_r"/>āha kimeṣāṃ pudgalānāmaṇuskandhalakṣaṇaḥ pariṇāmo'nādiruta ādimānityucyate </p><p n="a_941" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2818 r_SAS-PS'55#298,01_r"/>sa khalūtpattimattvādādimānpratijñāyate yadyevaṃ tasmādabhidhīyatāṃ kasmānnimittādutpadyanta <span type="ref-block" n="2819 r_SAS-PS'55#298,02_r"/>iti tatra skandhānāṃ tāvadutpattihetupratipādanārthamucyate </p><p n="a_943" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2821 r_SAS-PS'55#298,04_r"/>saṃghātānāṃ dvitayanimittavaśādvidāraṇaṃ bhedaḥ pṛthagbhūtānāmekatvāpattiḥ saṃghātaḥ <span type="ref-block" n="2822 r_SAS-PS'55#298,05_r"/>nanu ca dvitvād dvivacanena bhavitavyam bahuvacananirdeśastritayasaṃgrahārthaḥ bhedātsaṃghātād bheda<span type="ref-block" n="2823 r_SAS-PS'55#298,06_r"/>saṃghātābhyāṃ ca utpadyanta iti tadyathā dvayoḥ paramāṇvoḥ saṃghātād dvipradeśaḥ skandha <span type="ref-block" n="2824 r_SAS-PS'55#298,07_r"/>utpadyate dvipradeśasyāṇośca trayāṇāṃ vā aṇūnāṃ saṃghātāttripradeśaḥ dvayordvipradeśayostriprade<span type="ref-block" n="2825 r_SAS-PS'55#298,08_r"/>śasyāṇośca caturṇāṃ vā aṇūnāṃ saṃghātāccatuḥpradeśaḥ evaṃ saṃkhyeyāsaṃkhyeyānantānāmanantā<span type="ref-block" n="2826 r_SAS-PS'55#298,09_r"/>nantānāṃ ca saṃghātāttāvatpradeśaḥ eṣāmeva bhedāttāvad dvipradeśaparyantāḥ skandhā utpadyante <span type="ref-block" n="2827 r_SAS-PS'55#298,10_r"/>evaṃ bhedasaṃghātābhyāmekasamayikābhyāṃ dvipradeśādayaḥ skandhā utpadyante anyato bhedenānyasya <span type="ref-block" n="2828 r_SAS-PS'55#298,11_r"/>saṃghāteneti evaṃ skandhānāmutpattiheturuktaḥ </p><p n="a_944" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2829 r_SAS-PS'55#298,12_r"/>aṇorutpattihetupradarśanārthamāha </p><p n="a_946" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2831 r_SAS-PS'55#299,02_r"/><span rend="b"><hi ana="q2">'</hi>siddhe vidhirārabhyamāṇo niyamārtho bhavati <hi ana="q2">'</hi></span> aṇorutpattirbhedādeva na saṃghātā<span type="ref-block" n="2832 r_SAS-PS'55#299,03_r"/>nnāpi bhedasaṃghātābhyāmiti </p><p n="a_947" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2833 r_SAS-PS'55#299,04_r"/>āha saṃghātādeva skandhānāmātmalābhe siddhe bhedasaṃghātagrahaṇamanarthakamiti tadgrahaṇapra<span type="ref-block" n="2834 r_SAS-PS'55#299,05_r"/>yojanapratipādanārthamidamucyate </p><p n="a_949" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2836 r_SAS-PS'55#299,07_r"/>anantānantaparamāṇusamudayaniṣpādyo'pi kaściccākṣuṣaḥ kaścidacākṣuṣaḥ tatra yo' <span type="ref-block" n="2837 r_SAS-PS'55#299,08_r"/>cākṣuṣaḥ sa kathaṃ cākṣuṣo bhavatīti ceducyate bhedasaṃghātābhyāṃ cākṣuṣaḥ na bhedāditi <span type="ref-block" n="2838 r_SAS-PS'55#299,09_r"/>kātropapattiriti cet brūmaḥ sūkṣmapariṇāmasya skandhasya bhede saukṣmyāparityāgādacākṣu<span type="ref-block" n="2839 r_SAS-PS'55#299,10_r"/>ṣatvameva saukṣmyapariṇataḥ punaraparaḥ satyapi tadbhede'nyasaṃghātāntarasaṃyogātsaukṣmya<span type="ref-block" n="2840 r_SAS-PS'55#299,11_r"/>pariṇāmoparame sthaulyotpattau cākṣuṣo bhavati </p><p n="a_950" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2841 r_SAS-PS'55#299,12_r"/>āha dharmādīnāṃ dravyāṇāṃ viśeṣalakṣaṇānyuktāni sāmānyalakṣaṇaṃ noktam tadvakta<span type="ref-block" n="2842 r_SAS-PS'55#299,13_r"/>vyam ucyate </p><p n="a_952" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2844 r_SAS-PS'55#300,02_r"/>yatsattad dravyamityarthaḥ </p><p n="a_953" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2845 r_SAS-PS'55#300,03_r"/>yadyevaṃ tadeva tāvadvaktavyaṃ kiṃ sat ityata āha </p><p n="a_955" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2847 r_SAS-PS'55#300,05_r"/>cetanasyācetanasya vā dravyasya svāṃ jātimajahata ubhayanimittavaśād bhāvāntarāvā<span type="ref-block" n="2848 r_SAS-PS'55#300,06_r"/>ptirutpādanamutpādaḥ mṛtpiṇḍasya ghaṭaparyāyavat tathā pūrvabhāvavigamanaṃ vyayaḥ yathā <span type="ref-block" n="2849 r_SAS-PS'55#300,07_r"/>ghaṭotpattau piṇḍākṛteḥ anādipāriṇāmikasvabhāvena vyayodayābhāvād dhruvati sthirī<span type="ref-block" n="2850 r_SAS-PS'55#300,08_r"/>bhavatīti dhruvaḥ dhruvasya bhāvaḥ karma vā dhrauvyam yathā mṛtpiṇḍaghaṭādyavasthāsu mṛdādya<span type="ref-block" n="2851 r_SAS-PS'55#300,09_r"/>nvayaḥ tairutpādavyayadhrauvyairyu ktaṃ utpādavyayadhrauvyayuktaṃ saditi </p><p n="a_956" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2852 r_SAS-PS'55#300,10_r"/>āha bhede sati yuktaśabdo dṛṣṭaḥ yathā daṇḍena yukto devadatta iti tathā sati <span type="ref-block" n="2853 r_SAS-PS'55#300,11_r"/>teṣāṃ trayāṇāṃ tairyuktasya dravyasya cābhāvaḥ prāpnoti naiṣa doṣaḥ abhede'pi kathañcid bheda<span type="ref-block" n="2854 r_SAS-PS'55#300,12_r"/>nayāpekṣayā yuktaśabdo dṛṣṭaḥ yathā sārayuktaḥ stambha iti tathā sati teṣāmavinābhāvā</p><p n="a_957" rend="justify"><span type="ref-block" n="2855 r_SAS-PS'55#301,01_r"/>tsadvyapadeśo yuktaḥ samādhivacano vā yuktaśabdaḥ yuktaḥ samāhitastadātmaka ityarthaḥ <span type="ref-block" n="2856 r_SAS-PS'55#301,02_r"/>utpādavyayadhrauvyayuktaṃ sat utpādavyayadhrauvyātmakamiti yāvat etaduktaṃ bhavati <span type="ref-block" n="2857 r_SAS-PS'55#301,03_r"/>utpādādīni dravyasya lakṣaṇāni dravyaṃ lakṣyam tatra paryāyārthikanayāpekṣayā parasparato <span type="ref-block" n="2858 r_SAS-PS'55#301,04_r"/>dravyāccārthāntarabhāvaḥ dravyārthikanayāpekṣayā vyatirekeṇānupalabdheranarthāntarabhāvaḥ <span type="ref-block" n="2859 r_SAS-PS'55#301,05_r"/>iti lakṣyalakṣaṇabhāvasiddhiḥ </p><p n="a_958" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2860 r_SAS-PS'55#302,01_r"/>āha <hi ana="q1">'</hi>nityāvasthitānyarūpāṇi<hi ana="q2">'</hi>ityuktaṃ tatra na jñāyate kiṃ nityamityata āha </p><p n="a_960" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2862 r_SAS-PS'55#302,03_r"/><hi ana="q1">'</hi>tadbhāvaḥ<hi ana="q2">'</hi>ityucyate kastadbhāvaḥ pratyabhijñānahetutā tadevedamiti smaraṇaṃ <span type="ref-block" n="2863 r_SAS-PS'55#302,04_r"/>pratyabhijñānam tadakasmānna bhavatīti yo'sya hetuḥ sa tadbhāvaḥ bhavanaṃ bhāvaḥ tasya <span type="ref-block" n="2864 r_SAS-PS'55#302,05_r"/>bhāvastadbhāvaḥ yenātmanā prāgdṛṣṭaṃ vastu tenaivātmanā punarapi bhāvāttadevedamiti pratyabhi<span type="ref-block" n="2865 r_SAS-PS'55#302,06_r"/>jñāyate yadyatyantanirodho'bhinavaprādurbhāvamātrameva vā syāttataḥ smaraṇānupapattiḥ <span type="ref-block" n="2866 r_SAS-PS'55#302,07_r"/>tadadhīno lokasaṃvyavahāro virudhyate tatastadbhāvenāvyayaṃ tadbhāvāvyayaṃ nityamiti <span type="ref-block" n="2867 r_SAS-PS'55#302,08_r"/>niścīyate tat tu kathañcidveditavyam sarvathā nityatve anyathābhāvābhāvātsaṃsāratadvi<span type="ref-block" n="2868 r_SAS-PS'55#302,09_r"/>nivṛttikāraṇaprakriyāvirodhaḥ syāt </p><p n="a_961" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2869 r_SAS-PS'55#302,10_r"/>nanu idameva viruddhaṃ tadeva nityaṃ tadevānityamiti yadi nityaṃ vyayodayābhāvādanitya<span type="ref-block" n="2870 r_SAS-PS'55#302,11_r"/>tāvyāghātaḥ athānityameva sthityabhāvānnityatāvyāghāta iti naitadviruddham kutaḥ </p><p n="a_963" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2872 r_SAS-PS'55#303,02_r"/>anekāntātmakasya vastunaḥ prayojanavaśādyasya kasyaciddharmasya vivakṣayā prāpitaṃ prādhā<span type="ref-block" n="2873 r_SAS-PS'55#303,03_r"/>nyamarpitamupanītamiti yāvat tadviparītamanarpitam prayojanābhāvāt sato'pyavivakṣā <span type="ref-block" n="2874 r_SAS-PS'55#303,04_r"/>bhavatītyupasarjanībhūtamanarpitamityucyate arpitaṃ cānarpitaṃ cārpitānarpite tābhyāṃ siddhe<span type="ref-block" n="2875 r_SAS-PS'55#303,05_r"/>rarpitānarpitasiddhernāsti virodhaḥ tadyathā ekasya devadattasya pitā putro bhrātā bhāgi<span type="ref-block" n="2876 r_SAS-PS'55#303,06_r"/>neya ityevamādayaḥ sambandhā janakatvajanyatvādinimittā na virudhyante arpaṇābhedāt <span type="ref-block" n="2877 r_SAS-PS'55#303,07_r"/>putrāpekṣayā pitā pitrapekṣayā putra ityevamādiḥ tathā dravyamapi sāmānyārpaṇayā nityam <span type="ref-block" n="2878 r_SAS-PS'55#303,08_r"/>viśeṣārpaṇayā'nityamiti nāsti virodhaḥ tau ca sāmānyaviśeṣau kathañcid bhedābhedābhyāṃ <span type="ref-block" n="2879 r_SAS-PS'55#303,09_r"/>vyavahārahetū bhavataḥ </p><p n="a_964" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2880 r_SAS-PS'55#303,10_r"/>atrāha sato'nekanayavyavahāratantratvāt upapannā bhedasaṃghātebhyaḥ satāṃ skandhātmano<span type="ref-block" n="2881 r_SAS-PS'55#303,11_r"/>tpattiḥ idaṃ tu sandigdham kiṃ saṃghātaḥ saṃyogādeva dvyaṇukādilakṣaṇo bhavati uta kaścidvi<span type="ref-block" n="2882 r_SAS-PS'55#303,12_r"/>śeṣo'vadhriyata iti ucyate <hi ana="q1">'</hi>sati saṃyoge bandhādekatvapariṇāmātmakātsaṃghāto niṣpadyate <hi ana="q2">'</hi> </p><p n="a_965" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2883 r_SAS-PS'55#304,01_r"/>yadyevamidamucyatāṃ kato nu khalu pudgalajātyaparityāge saṃyoge ca sati bhavati keṣāṃcidva<span type="ref-block" n="2884 r_SAS-PS'55#304,02_r"/>ndho'nyeṣāṃ ca neti ucyate yasmātteṣāṃ pudgalātmāviśeṣe'pyanantaparyāyāṇāṃ parasparavi<span type="ref-block" n="2885 r_SAS-PS'55#304,03_r"/>lakṣaṇapariṇāmādāhitasāmarthyādbhavanpratītaḥ </p><p n="a_967" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2887 r_SAS-PS'55#304,05_r"/>bāhyābhyantarakāraṇavaśāt snehaparyāyāvirbhāvāt snihyate smeti snigdhaḥ tathā <span type="ref-block" n="2888 r_SAS-PS'55#304,06_r"/>rūkṣaṇādrūkṣaḥ snigdhaśca rūkṣaśca snigdharūkṣau tayorbhāvaḥ snigdharūkṣatvam snigdhatvaṃ <span type="ref-block" n="2889 r_SAS-PS'55#304,07_r"/>cikkaṇaguṇalakṣaṇaḥ paryāyaḥ tadviparītapariṇāmo rūkṣatvam <hi ana="q1">'</hi>snigdharūkṣatvāt<hi ana="q2">'</hi>iti hetu<span type="ref-block" n="2890 r_SAS-PS'55#304,08_r"/>nirdeśaḥ tatkṛto bandho dvyaṇukādipariṇāmaḥ dvayoḥ snigdharūkṣayoraṇvoḥ parasparaśleṣa<span type="ref-block" n="2891 r_SAS-PS'55#304,09_r"/>lakṣaṇe bandhe sati dvyaṇukaskandho bhavati evaṃ saṃkhyeyāsaṃkhyeyānantapradeśaḥ skandho yojyaḥ <span type="ref-block" n="2892 r_SAS-PS'55#304,10_r"/>tatra snehaguṇa ekadvitricatuḥsaṃkhyeyāsaṃkhyeyānantavikalpaḥ tathā rūkṣaguṇo'pi tadguṇāḥ para<span type="ref-block" n="2893 r_SAS-PS'55#304,11_r"/>māṇavaḥ santi yathā toyājāgomahiṣyuṣṭrīkṣīraghṛteṣu snehaguṇaḥ prakarṣāprakarṣeṇa pravartate <span type="ref-block" n="2894 r_SAS-PS'55#304,12_r"/>pāṃśukaṇikāśarkarādiṣu ca rūkṣaguṇo dṛṣṭaḥ tathā paramāṇuṣvapi snigdharūkṣaguṇayorvṛttiḥ <span type="ref-block" n="2895 r_SAS-PS'55#304,13_r"/>prakarṣāprakarṣeṇānumīyate </p><p n="a_968" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2896 r_SAS-PS'55#305,01_r"/>snigdharūkṣatvaguṇanimitte bandhe aviśeṣeṇa prasakte aniṣṭaguṇanivṛtyarthamāha </p><p n="a_970" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2898 r_SAS-PS'55#305,03_r"/>jaghanyo nikṛṣṭaḥ guṇo bhāgaḥ jaghanyo guṇo yeṣāṃ te jaghanyaguṇāḥ teṣāṃ jaghanya <span type="ref-block" n="2899 r_SAS-PS'55#305,04_r"/>guṇānāṃ nāsti bandhaḥ tadyathā ekaguṇasnigdhasyaikaguṇasnigdhena dvyādisaṃkhyeyāsaṃkhyeyā<span type="ref-block" n="2900 r_SAS-PS'55#305,05_r"/>nantaguṇasnigdhena vā nāsti bandhaḥ tasyaivaikaguṇasnigdhasya ekaguṇarūkṣeṇa dvyādisaṃkhyeyā<span type="ref-block" n="2901 r_SAS-PS'55#305,06_r"/>saṃkhyeyānantaguṇarūkṣeṇa vā nāsti bandhaḥ tathā ekaguṇarūkṣasyāpi yojyamiti </p><p n="a_971" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2902 r_SAS-PS'55#305,07_r"/>etau jaghanyaguṇasnigdharūkṣau varjayitvā anyeṣāṃ snigdhānāṃ rūkṣāṇāṃ ca paraspareṇa <span type="ref-block" n="2903 r_SAS-PS'55#305,08_r"/>bandho bhavatītyaviśeṣeṇa prasaṅge tatrāpi pratiṣedhaviṣayakhyāpanārthamāha </p><p n="a_973" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2905 r_SAS-PS'55#305,10_r"/><hi ana="q1">'</hi>sadṛśa<hi ana="q2">'</hi>grahaṇaṃ tulyajātīyasaṃpratyayārtham <hi ana="q1">'</hi>guṇasāmya<hi ana="q2">'</hi>grahaṇaṃ tulyabhāgasaṃpratyayārtham <span type="ref-block" n="2906 r_SAS-PS'55#305,11_r"/>etaduktaṃ bhavati dviguṇasnigdhānāṃ dviguṇarūkṣaiḥ triguṇasnigdhānāṃ triguṇarūkṣaiḥ dviguṇasni<span type="ref-block" n="2907 r_SAS-PS'55#305,12_r"/>gdhānāṃ dviguṇasnigdhaiḥ dviguṇarūkṣāṇāṃ dviguṇarūkṣaiścaityevamādiṣu nāsti bandha iti yadyevaṃ <span type="ref-block" n="2908 r_SAS-PS'55#305,13_r"/><hi ana="q1">'</hi>sadṛśa<hi ana="q2">'</hi>grahaṇaṃ kimartham guṇavaiṣamye sadṛśānāmapi bandhapratipattyarthaṃ <hi ana="q1">'</hi>sadṛśa<hi ana="q2">'</hi>grahaṇaṃ kriyate </p><p n="a_974" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2909 r_SAS-PS'55#306,01_r"/>ato viṣamaguṇānāṃ tulyajātīyānāmatulyajātīyānāṃ cāniyamena bandhaprasaktau <span type="ref-block" n="2910 r_SAS-PS'55#306,02_r"/>iṣṭārthasaṃpratyayārthamidamucyate </p><p n="a_976" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2912 r_SAS-PS'55#306,04_r"/>dvābhyāṃ guṇābhyāmadhikodvyadhikaḥ kaḥ punarasau caturguṇaḥ <hi ana="q1">'</hi>ādi<hi ana="q2">'</hi>śabdaḥ prakārārthaḥ <span type="ref-block" n="2913 r_SAS-PS'55#306,05_r"/>kaḥ punarasau prakāraḥ dvyadhikatā tena pañcaguṇādīnāṃ saṃpratyayo na bhavati tena dvyadhi<span type="ref-block" n="2914 r_SAS-PS'55#306,06_r"/>kādiguṇānāṃ tulyajātīyānāmatulyajātīyānāṃ ca bandha ukto bhavati netareṣām tadyathā <span type="ref-block" n="2915 r_SAS-PS'55#306,07_r"/>dviguṇasnigdhasya paramāṇorekaguṇasnigdhena dviguṇasnigdhena triguṇasnigdhena vā nāsti bandhaḥ <span type="ref-block" n="2916 r_SAS-PS'55#306,08_r"/>caturguṇasnigdhena punarasti bandhaḥ tasyaiva punardviguṇasnigdhasya pañcaguṇasnigdhena ṣaṭsaptā<span type="ref-block" n="2917 r_SAS-PS'55#306,09_r"/>ṣṭasaṃkhyeyāsaṃkhyeyānantaguṇasnigdhena vā bandho nāsti evaṃ triguṇasnigdhasya pañcaguṇa <span type="ref-block" n="2918 r_SAS-PS'55#306,10_r"/>snigdhena bandho'sti śeṣaiḥ pūrvottarairna bhavati caturguṇasnigdhasya ṣaḍguṇasnigdhenāsti </p><p n="a_977" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2919 r_SAS-PS'55#307,01_r"/>bandhaḥ śeṣaiḥ pūrvottarairnāsti evaṃ śeṣeṣvapi yojyaḥ tathā dviguṇarūkṣasya ekadvitriguṇa<span type="ref-block" n="2920 r_SAS-PS'55#307,02_r"/>rūkṣairnāsti bandhaḥ caturguṇarūkṣeṇa tvasti bandhaḥ tasyaiva dviguṇarūkṣasya pañcaguṇarūkṣādi<span type="ref-block" n="2921 r_SAS-PS'55#307,03_r"/>bhiruttarairnāsti bandhaḥ evaṃ triguṇarūkṣādīnāmapi dviguṇādhikairbandho yojyaḥ evaṃ <span type="ref-block" n="2922 r_SAS-PS'55#307,04_r"/>bhinnajātīyeṣvapi yojyaḥ uktaṃ ca </p><l> <span type="ref-block" n="2923 r_SAS-PS'55#307,05_r"/><hi ana="q2">'</hi>ṇiddhassa ṇiddheṇa durādhieṇa lukkhassa lukkheṇa durādhieṇa </l><l> <span type="ref-block" n="2924 r_SAS-PS'55#307,06_r"/>ṇiddhassa lukkheṇa havei baṃdho jahaṇṇavajjo visame same vā <hi ana="q2">'</hi> </l><p n="a_979" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2925 r_SAS-PS'55#307,07_r"/><hi ana="q1">'</hi>tu<hi ana="q2">'</hi> śabdo viśeṣaṇārthaḥ pratiṣedhaṃ vyāvartayati bandhaṃ ca viśeṣayati <span type="ref-block" n="2926 r_SAS-PS'55#307,08_r"/>kimarthamadhikaguṇaviṣayo bandho vyākhyāto na samaguṇaviṣaya ityata āha </p><p n="a_981" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2928 r_SAS-PS'55#307,10_r"/>adhikārād <hi ana="q1">'</hi>guṇa<hi ana="q2">'</hi> śabdaḥ sambadhyate adhikaguṇāvadhikāviti bhāvāntarāpādanaṃ <span type="ref-block" n="2929 r_SAS-PS'55#307,11_r"/>pāriṇāmikatvaṃ klinnaguḍavat yathā klinno guḍo'dhikamadhurarasaḥ parītānāṃ reṇvādīnāṃ <span type="ref-block" n="2930 r_SAS-PS'55#307,12_r"/>svaguṇāpādanāt pāriṇāmikaḥ tathā'nyo'pyadhikaguṇaḥ alpīyasaḥ pāriṇāmika iti </p><p n="a_982" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2931 r_SAS-PS'55#308,01_r"/>kṛtvā dviguṇādisnigdharūkṣasya caturguṇādisnigdharūkṣaḥ pāriṇāmiko bhavati tataḥ pūrvā<span type="ref-block" n="2932 r_SAS-PS'55#308,02_r"/>vasthāpracyavanapūrvakaṃ tārtīyiṃkamavasthāntaraṃ prādurbhavatītyekatvamupapadyate itarathā hi <span type="ref-block" n="2933 r_SAS-PS'55#308,03_r"/>śuklakṛṣṇatantuvat saṃyoge satyapyapāriṇāmikatvātsarvaṃ viviktarūpeṇaivāvatiṣṭheta <span type="ref-block" n="2934 r_SAS-PS'55#308,04_r"/>uktena vidhinā bandhe punaḥ sati jñānāvaraṇādīnāṃ karmaṇāṃ triṃśatsāgaropamakoṭīkoṭyādi<span type="ref-block" n="2935 r_SAS-PS'55#308,05_r"/>sthitirupapannā bhavati </p><p n="a_983" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2936 r_SAS-PS'55#309,01_r"/><hi ana="q1">'</hi>utpādavyayadhrauvyayuktaṃ sat<hi ana="q2">'</hi>iti dravyalakṣaṇamuktaṃ punarapareṇa prakāreṇa dravyalakṣaṇa<span type="ref-block" n="2937 r_SAS-PS'55#309,02_r"/>pratipādanārthamāha </p><p n="a_985" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2939 r_SAS-PS'55#309,04_r"/>guṇāśca paryayāśca guṇaparyayāḥ te'sya santīti guṇaparyayavad dravyam atra matoru<span type="ref-block" n="2940 r_SAS-PS'55#309,05_r"/>tpattāvukta eva samādhiḥ kathaṃcit bhedopapatteriti ke guṇāḥ ke paryāyāḥ anvayino <span type="ref-block" n="2941 r_SAS-PS'55#309,06_r"/>guṇā vyatirekiṇaḥ paryāyāḥ ubhayairupetaṃ dravyamiti uktaṃ ca </p><l> <span type="ref-block" n="2942 r_SAS-PS'55#309,07_r"/><hi ana="q2">'</hi>guṇa idi davvavihāṇaṃ davvavikāro hi pajjavo bhaṇido </l><l> <span type="ref-block" n="2943 r_SAS-PS'55#309,08_r"/>tehi aṇūṇaṃ davvaṃ ajudapasiddhaṃ have ṇiccaṃ <hi ana="q2">'</hi> iti </l><p n="a_987" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2944 r_SAS-PS'55#309,09_r"/>etaduktaṃ bhavati dravyaṃ dravyāntarād yena viśiṣyate sa guṇaḥ tena hi tad dravyaṃ vidhīyate </p><p n="a_988" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2945 r_SAS-PS'55#310,01_r"/>asati tasmin dravyasaṃkaraprasaṅgaḥ syāt tadyathā jīvaḥ pudgalādibhyo jñānādibhirguṇai<span type="ref-block" n="2946 r_SAS-PS'55#310,02_r"/>rviśiṣyate pudgalādayaśca rūpādibhiḥ tataścāviśeṣe saṃkaraḥ syāt tataḥ sāmānyā<span type="ref-block" n="2947 r_SAS-PS'55#310,03_r"/>pekṣayā anvayino jñānādayo jīvasya guṇāḥ pudgalādīnāṃ ca rūpādayaḥ teṣāṃ vikārā viśe<span type="ref-block" n="2948 r_SAS-PS'55#310,04_r"/>ṣātmanā bhidyamānāḥ paryāyāḥ ghaṭajñānaṃ paṭajñānaṃ krodho māno gandho varṇastīvro manda ityeva<span type="ref-block" n="2949 r_SAS-PS'55#310,05_r"/>mādayaḥ tebhyo'nyatvaṃ kathaṃcidāpadyamānaḥ samudāyo dravyavyapadeśabhāk yadi hi sarvathā <span type="ref-block" n="2950 r_SAS-PS'55#310,06_r"/>samudāyo'narthāntarabhūta eva syāt sarvābhāvaḥ syāt tadyathā parasparavilakṣaṇānāṃ samu<span type="ref-block" n="2951 r_SAS-PS'55#310,07_r"/>dāye sati ekānarthāntarabhāvāt samudāyasya sarvābhāvaḥ parasparato'rthāntarabhūtatvāt yadidaṃ <span type="ref-block" n="2952 r_SAS-PS'55#310,08_r"/>rūpaṃ tasmādarthāntarabhūtā rasādayaḥ tataḥ samudayo'narthāntarabhūtaḥ yaśca rasādibhyo'<span type="ref-block" n="2953 r_SAS-PS'55#310,09_r"/>rthāntarabhūtādrūpādanarthāntarabhūtaḥ samudāyaḥ sa kathaṃ rasādibhyo'rthāntarabhūto na bhavet tataśca <span type="ref-block" n="2954 r_SAS-PS'55#310,10_r"/>rūpamātraṃ samudāyaḥ prasaktaḥ na caikaṃ rūpaṃ samudāyo bhavitumarhati tataḥ samudāyābhāvaḥ <span type="ref-block" n="2955 r_SAS-PS'55#310,11_r"/>samudāyābhāvācca tadanarthāntarabhūtānāṃ samudāyināmapyabhāva iti sarvābhāvaḥ evaṃ rasādi</p><p n="a_989" rend="justify"><span type="ref-block" n="2956 r_SAS-PS'55#311,01_r"/>ṣvapi yojyam tasmātsamudāyamicchatā kathaṃcidarthāntarabhāva eṣitavyaḥ </p><p n="a_990" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2957 r_SAS-PS'55#311,02_r"/>uktānāṃ dravyāṇāṃ lakṣaṇanirdeśāttadviṣaya eva dravyādhyavasāye prasakte anuktadravyasaṃ<span type="ref-block" n="2958 r_SAS-PS'55#311,03_r"/>sūcanārthamidamāha </p><p n="a_992" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2960 r_SAS-PS'55#311,05_r"/>kim <hi ana="q1">'</hi>dravyam<hi ana="q2">'</hi>iti vākyaśeṣaḥ kutaḥ tallakṣaṇopetatvāt dvividhaṃ lakṣaṇamuktam <span type="ref-block" n="2961 r_SAS-PS'55#311,06_r"/><hi ana="q1">'</hi>utpādavyayadhrauvyayuktaṃ sat<hi ana="q2">'</hi><hi ana="q1">'</hi>guṇaparyayavad dravyam<hi ana="q2">'</hi>iti ca tadubhayaṃ lakṣaṇaṃ kālasya </p><p n="a_993" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2962 r_SAS-PS'55#312,01_r"/>vidyate tadyathā dhrauvyaṃ tāvatkālasya svapratyayaṃ svabhāvavyavasthānāt vyayodayau <span type="ref-block" n="2963 r_SAS-PS'55#312,02_r"/>parapratyayau agurulaghuguṇavṛddhihānyapekṣayā svapratyayau ca tathā guṇā api kālasya sādhāraṇā<span type="ref-block" n="2964 r_SAS-PS'55#312,03_r"/>sādhāraṇarūpāḥ santi tatrāsādhāraṇo vartanāhetutvam sādhāraṇāścācetanatvāmūrtatvasūkṣma<span type="ref-block" n="2965 r_SAS-PS'55#312,04_r"/>tvāgurulaghutvādayaḥ paryāyāśca vyayotpādalakṣaṇā yojyāḥ tasmād dviprakāralakṣaṇopeta<span type="ref-block" n="2966 r_SAS-PS'55#312,05_r"/>tvādākāśādivatkālasya dravyatvaṃ siddham </p><p n="a_994" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2967 r_SAS-PS'55#312,06_r"/>tasyāstitvaliṅgaṃ dharmādivad vyākhyātam <hi ana="q1">'</hi>vartanālakṣaṇaḥ kālaḥ<hi ana="q2">'</hi> iti nanu kimartha<span type="ref-block" n="2968 r_SAS-PS'55#312,07_r"/>mayaṃ kālaḥ pṛthagucyate yatraiva dharmādaya uktāstatraivāyamapi vaktavyaḥ <hi ana="q1">'</hi>ajīvakāyā dharmā<span type="ref-block" n="2969 r_SAS-PS'55#312,08_r"/>dharmākāśakālapudgalāḥ<hi ana="q2">'</hi> iti naivaṃ śaṅkyam tatroddeśe sati kāyatvamasya syāt neṣyate <span type="ref-block" n="2970 r_SAS-PS'55#312,09_r"/>ca mukhyopacārapradeśapracayakalpanābhāvāt dharmādīnāṃ tāvanmukhyapradeśapracaya uktaḥ asaṃkhye<span type="ref-block" n="2971 r_SAS-PS'55#312,10_r"/>yāḥ pradeśāḥ<hi ana="q2">'</hi> ityevamādinā aṇorapyekapradeśasya pūrvottarabhāvaprajñāpananayāpekṣayopacāra<span type="ref-block" n="2972 r_SAS-PS'55#312,11_r"/>kalpanayā pradeśapracaya uktaḥ kālasya punardvedhā'pi pradeśapracayakalpanā nāstītyakāyatvam <span type="ref-block" n="2973 r_SAS-PS'55#312,12_r"/>api ca tatra pāṭhe <hi ana="q1">'</hi>niṣkriyāṇi ca<hi ana="q2">'</hi> ityatra dharmādīnāmākāśāntānāṃ niṣkriyatve prati</p><p n="a_995" rend="justify"><span type="ref-block" n="2974 r_SAS-PS'55#313,01_r"/>pādite itareṣāṃ jīvapudgalānāṃ sakriyatvaprāptivatkālasyāpi sakriyatvaṃ syāt athākā<span type="ref-block" n="2975 r_SAS-PS'55#313,02_r"/>śātprākkāla uddiśyeta tanna <hi ana="q1">'</hi>ā ākāśādekadravyāṇi<hi ana="q2">'</hi> ityekadravyatvamasya syāt <span type="ref-block" n="2976 r_SAS-PS'55#313,03_r"/>tasmātpṛthagiha kāloddeśaḥ kriyate anekadravyatve sati kimasya pramāṇam lokākāśasya <span type="ref-block" n="2977 r_SAS-PS'55#313,04_r"/>yāvantaḥ pradeśāstāvantaḥ kālāṇavo niṣkriyā ekaikākāśapradeśe ekaikavṛttyā lokaṃ vyāpya <span type="ref-block" n="2978 r_SAS-PS'55#313,05_r"/>vyavasthitāḥ uktaṃ ca </p><l> <span type="ref-block" n="2979 r_SAS-PS'55#313,06_r"/><hi ana="q2">'</hi>logāgāsapadese ekkekke je ṭṭhiyā hu ekkakkā </l><l> <span type="ref-block" n="2980 r_SAS-PS'55#313,07_r"/>rayaṇāṇaṃ rāsīviva te kālāṇū muṇeyavvā <hi ana="q2">'</hi> </l><p n="a_997" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2981 r_SAS-PS'55#313,08_r"/>rūpādiguṇavirahādamūrtāḥ </p><p n="a_998" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2982 r_SAS-PS'55#315,01_r"/>vartanālakṣaṇasya mukhyasya kālasya pramāṇamuktam pariṇāmādigamyasya vyavahāra<span type="ref-block" n="2983 r_SAS-PS'55#315,02_r"/>kālasya kiṃ pramāṇamityata idamucyate </p><p n="a_1000" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2985 r_SAS-PS'55#315,04_r"/>sāmpratikasyaikasamayikatve'pi atītā anāgatāśca samayā anantā iti kṛtvā <span type="ref-block" n="2986 r_SAS-PS'55#315,05_r"/><hi ana="q1">'</hi>anantasamayaḥ<hi ana="q2">'</hi> ityucyate athavā mukhyasyaiva kālasya pramāṇāvadhāraṇārthamidamucyate <span type="ref-block" n="2987 r_SAS-PS'55#315,06_r"/>anantaparyāyavartanāhetutvādeko'pi kālāṇurananta ityupacaryate samayaḥ punaḥ paramaniruddhaḥ <span type="ref-block" n="2988 r_SAS-PS'55#315,07_r"/>kālāṃśastatpracayaviśeṣa āvalikādiravagantavyaḥ </p><p n="a_1001" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2989 r_SAS-PS'55#315,08_r"/>āha guṇaparyayavad dravyamityuktaṃ tatra ke guṇā ityatrocyate </p><p n="a_1003" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2991 r_SAS-PS'55#315,10_r"/>dravyamāśrayo yeṣāṃ te dravyāśrayāḥ niṣkrāntā guṇebhyo nirguṇāḥ evamubhayalakṣaṇo</p><p n="a_1004" rend="justify"><span type="ref-block" n="2992 r_SAS-PS'55#316,01_r"/>petā guṇā iti <hi ana="q1">'</hi>nirguṇāḥ<hi ana="q2">'</hi> iti viśeṣaṇaṃ dvyaṇukādinivṛttyartham tānyapi hi kāraṇa<span type="ref-block" n="2993 r_SAS-PS'55#316,02_r"/>bhūtaparamāṇudravyāśrayāṇi guṇavanti tu tasmāt <hi ana="q1">'</hi>nirguṇāḥ<hi ana="q2">'</hi> iti viśeṣaṇāttāni nivartti<span type="ref-block" n="2994 r_SAS-PS'55#316,03_r"/>tāni bhavanti nanu paryāyā api ghaṭasaṃsthānādayo dravyāśrayā nirguṇāśca teṣāmapi guṇatvaṃ <span type="ref-block" n="2995 r_SAS-PS'55#316,04_r"/>prāpnoti <hi ana="q1">'</hi>dravyāśrayāḥ<hi ana="q2">'</hi>iti vacanāt <hi ana="q1">'</hi>nityaṃ dravyamāśritya vartante ye<hi ana="q2">'</hi>te guṇā iti viśeṣā<span type="ref-block" n="2996 r_SAS-PS'55#316,05_r"/>tparyāyā nivartitā bhavanti te hi kādācitkā iti </p><p n="a_1005" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2997 r_SAS-PS'55#317,01_r"/>asakṛt <hi ana="q1">'</hi>pariṇāma<hi ana="q2">'</hi>śabda uktaḥ tasya ko'rtha iti praśne uttaramāha </p><p n="a_1007" rend="justify"> <span type="ref-block" n="2999 r_SAS-PS'55#317,03_r"/>athavā guṇā dravyādarthāntarabhūtā iti keṣāñciddarśanaṃ tatkiṃ bhavato'bhimatam na <span type="ref-block" n="3000 r_SAS-PS'55#317,04_r"/>ityāha yadyapi kathañcid vyapadeśādibhedahetvapekṣayā dravyādanye tathāpi tadavyatirekāttatpa<span type="ref-block" n="3001 r_SAS-PS'55#317,05_r"/>riṇāmācca nānye yadyevaṃ sa ucyatāṃ kaḥ pariṇāma iti tanniścayārthamidamucyate dharmā<span type="ref-block" n="3002 r_SAS-PS'55#317,06_r"/>dīni dravyāṇi yenātmanā bhavanti sa tadbhāvastattvaṃ pariṇāma iti ākhyāyate sa dvivi<span type="ref-block" n="3003 r_SAS-PS'55#317,07_r"/>dho'nādirādimāṃśca tatrānādirdharmādīnāṃ gatyupagrahādiḥ sāmānyāpekṣayā sa evādi<span type="ref-block" n="3004 r_SAS-PS'55#317,08_r"/>māṃśca bhavati viśeṣāpekṣayā iti </p><p ana="trailer" n="a_1008" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3005 r_SAS-PS'55#317,09_r"/>iti tattvārthavṛttau sarvārthasiddhisaṃjñikāyāṃ pañcamo'dhyāyaḥ </p></div><div n="6"><p ana="head" n="a_1009" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3006 r_SAS-PS'55#318,01_r"/>atha ṣaṣṭho'dhyāyaḥ </p><p n="a_1010" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3007 r_SAS-PS'55#318,02_r"/>āha ajīvapadārtho vyākhyātaḥ idānīṃ tadanantaroddeśabhāgāsravapadārtho vyākhyeya <span type="ref-block" n="3008 r_SAS-PS'55#318,03_r"/>iti tatastatprasiddhyarthamidamucyate </p><p n="a_1012" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3010 r_SAS-PS'55#318,05_r"/>kāyādayaḥ śabdā vyākhyātārthāḥ karma kriyā ityanarthāntaram kāyavāṅ manasāṃ karma <span type="ref-block" n="3011 r_SAS-PS'55#318,06_r"/>kāyavāṅmanaḥkarma yoga ityākhyāyate ātmapradeśaparispando yogaḥ sa nimittabhedā<span type="ref-block" n="3012 r_SAS-PS'55#318,07_r"/>ttridhā bhidyate kāyayogo vāgyogo manoyoga iti tadyathā vīryāntarāyakṣayopaśama<span type="ref-block" n="3013 r_SAS-PS'55#318,08_r"/>sadbhāve sati audārikādisaptavidhakāyavargaṇānyatamālambanāpekṣa ātmapradeśaparispandaḥ <span type="ref-block" n="3014 r_SAS-PS'55#318,09_r"/>kāyayogaḥ śarīranāmakarmodayāpāditavāgvargaṇālambane sati vīryāntarāyamatyakṣarādyāva<span type="ref-block" n="3015 r_SAS-PS'55#318,10_r"/>raṇakṣayopaśamāpāditābhyantaravāglabdhisānnidhye vākpariṇāmābhimukhasyātmanaḥ pradeśapari<span type="ref-block" n="3016 r_SAS-PS'55#318,11_r"/>spando vāgyogaḥ abhyantaravīryāntarāyanoindriyāvaraṇakṣayopaśamātmakamanolabdhisannidhāne <span type="ref-block" n="3017 r_SAS-PS'55#318,12_r"/>bāhyanimittamanovargaṇālambane ca sati manaḥpariṇāmābhimukhasyātmapradeśaparispando mano</p><p n="a_1013" rend="justify"><span type="ref-block" n="3018 r_SAS-PS'55#319,01_r"/>yogaḥ kṣaye'pi trividhavargaṇāpekṣaḥ sayogakevalina ātmapradeśaparispando yogo veditavyaḥ </p><p n="a_1014" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3019 r_SAS-PS'55#319,02_r"/>āha abhyupemaḥ āhitatraividhyakriyo yoga iti prakṛta idānīṃ nirddiśyatāṃ <span type="ref-block" n="3020 r_SAS-PS'55#319,03_r"/>kiṃlakṣaṇa āsrava ityucyate yo'yaṃ yogaśabdābhidheyaḥ saṃsāriṇaḥ puruṣasya </p><p n="a_1016" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3022 r_SAS-PS'55#319,05_r"/>yathā sarassalilāvāhidvāraṃ tadā''sravakāraṇatvāt āsrava ityākhyāyate tathā yoga<span type="ref-block" n="3023 r_SAS-PS'55#319,06_r"/>praṇālikayā ātmanaḥ karma āsravatīti yoga āsrava iti vyapadeśamarhati </p><p n="a_1017" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3024 r_SAS-PS'55#319,07_r"/>āha karma dvividhaṃ puṇyaṃ pāpaṃ ceti tasya kimaviśeṣeṇa yoga āsravaheturāhosvidasti <span type="ref-block" n="3025 r_SAS-PS'55#319,08_r"/>kaścitprativiśeṣa ityatrocyate </p><p n="a_1019" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3027 r_SAS-PS'55#319,10_r"/>kaḥ śubho yogaḥ ko vā aśubhaḥ prāṇātipātādattādānamaithunādiraśubhaḥ kāyayogaḥ <span type="ref-block" n="3028 r_SAS-PS'55#319,11_r"/>anṛtabhāṣaṇaparuṣāsabhyavacanādiraśubho vāgyogaḥ vadhacintanerṣyāsūyādiraśubho manoyogaḥ <span type="ref-block" n="3029 r_SAS-PS'55#319,12_r"/>tato viparītaḥ śubhaḥ kathaṃ yogasya śubhāśubhatvam śubhapariṇāmanirvṛtto yogaḥ śubhaḥ </p><p n="a_1020" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3030 r_SAS-PS'55#320,01_r"/>aśubhapariṇāmanirvṛttaścāśubhaḥ na punaḥ śubhāśubhakarmakāraṇatvena yadyevamucyate śubha<span type="ref-block" n="3031 r_SAS-PS'55#320,02_r"/>yoga eva na syāt śubhayogasyāpi jñānāvaraṇādibandhahetutvābhyupagamāt punātyātmānaṃ <span type="ref-block" n="3032 r_SAS-PS'55#320,03_r"/>pūyate'neneti vā puṇyam tatsadvedyādi pāti rakṣati ātmānaṃ śubhāditi pāpam tada<span type="ref-block" n="3033 r_SAS-PS'55#320,04_r"/>sadvedyādi </p><p n="a_1021" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3034 r_SAS-PS'55#320,05_r"/>āha kimayamāsravaḥ sarvasaṃsāriṇāṃ samānaphalārambhaheturāhosvitkaścidasti prati<span type="ref-block" n="3035 r_SAS-PS'55#320,06_r"/>viśeṣa ityatrocyate </p><p n="a_1023" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3037 r_SAS-PS'55#320,08_r"/>svāmibhedādāsravabhedaḥ svāminau dvau sakaṣāyo'kaṣāyaśceti kaṣāyaḥ krodhādiḥ <span type="ref-block" n="3038 r_SAS-PS'55#320,09_r"/>kaṣāya iva kaṣāyaḥ kaḥ upamārthaḥ yathā kaṣāyo naiyagrodhādiḥ śleṣahetustathā krodhādira<span type="ref-block" n="3039 r_SAS-PS'55#320,10_r"/>pyātmanaḥ karmaśleṣahetutvāt kaṣāya iva kaṣāya ityucyate saha kaṣāyeṇa vartata iti sakaṣāyaḥ <span type="ref-block" n="3040 r_SAS-PS'55#320,11_r"/>na vidyate kaṣāyo yasyetyakaṣāyaḥ sakaṣāyaścākaṣāyaśca sakaṣāyākaṣāyau tayoḥ sakaṣāyā</p><p n="a_1024" rend="justify"><span type="ref-block" n="3041 r_SAS-PS'55#321,01_r"/>kaṣāyayoḥ samparāyaḥ saṃsāraḥ tatprayojanaṃ karma sāmparāyikam iraṇamīryā yogo gati<span type="ref-block" n="3042 r_SAS-PS'55#321,02_r"/>rityarthaḥ taddvārakaṃ karma īryāpatham sāmparāyikaṃ ca īryāpathaṃ ca sāmparāyikeryāpathe <span type="ref-block" n="3043 r_SAS-PS'55#321,03_r"/>tayoḥ sāmparāyikeryāpathayoḥ yathāsaṃkhyamabhisambandhaḥ sakaṣāyasyātmano mithyādṛṣṭyādeṃḥ <span type="ref-block" n="3044 r_SAS-PS'55#321,04_r"/>sāmparāyikasya karmaṇa āsravo bhavati akaṣāyasya upaśāntakaṣāyāderīryāpathasya karmaṇa <span type="ref-block" n="3045 r_SAS-PS'55#321,05_r"/>āsravo bhavati </p><p n="a_1025" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3046 r_SAS-PS'55#321,06_r"/>ādāvuddiṣṭasyāsravasya bhedapratipādanārthamāha </p><p n="a_1027" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3048 r_SAS-PS'55#321,08_r"/>atra indriyādīnāṃ pañcādibhiryathāsaṃkhyamabhisaṃbandho veditavyaḥ indriyāṇi pañca <span type="ref-block" n="3049 r_SAS-PS'55#321,09_r"/>catvāraḥ kaṣāyāḥ pañcāvratāni pañcaviṃśatiḥ kriyā iti tatra pañcendriyāṇi sparśa<span type="ref-block" n="3050 r_SAS-PS'55#321,10_r"/>nādīnyuktāni catvāraḥ kaṣāyāḥ krodhādayaḥ pañcāvratāni prāṇavyaparopaṇādīni <span type="ref-block" n="3051 r_SAS-PS'55#321,11_r"/>vakṣyante pañcaviṃśatiḥ kriyā ucyante caityagurupravacanapūjādilakṣaṇā samyaktvavardhanī kriyā <span type="ref-block" n="3052 r_SAS-PS'55#321,12_r"/>samyaktvakriyā anyadevatāstavanādirūpā mithyātvahetukī pravṛttirmithyātvakriyā gamanā<span type="ref-block" n="3053 r_SAS-PS'55#321,13_r"/>gamanādipravartanaṃ kāyādibhiḥ prayogakriyā saṃyatasya sataḥ aviratiṃ pratyābhimukhyaṃ samādāna</p><p n="a_1028" rend="justify"><span type="ref-block" n="3054 r_SAS-PS'55#322,01_r"/>kriyā īryāpathanimitteryāpathakriyā tā etāḥ pañca kriyāḥ krodhāveśātprādoṣikī <span type="ref-block" n="3055 r_SAS-PS'55#322,02_r"/>kriyā praduṣṭasya sato'bhyudyamaḥ kāyikī kriyā hiṃsopakaraṇādānādādhikaraṇikī kriyā <span type="ref-block" n="3056 r_SAS-PS'55#322,03_r"/>duḥkhotpattitantratvātpāritāpikī kriyā āyurindriyabalocchvāsaniḥśvāsaprāṇānāṃ viyo<span type="ref-block" n="3057 r_SAS-PS'55#322,04_r"/>gakaraṇātprāṇātipātikī kriyā tā etāḥ pañca kriyāḥ rāgārdrīkṛtatvātpramādino <span type="ref-block" n="3058 r_SAS-PS'55#322,05_r"/>ramaṇīyarūpālokanābhiprāyo darśanakriyā pramādavaśātspṛṣṭavyasañcetanānubandhaḥ sparśana<span type="ref-block" n="3059 r_SAS-PS'55#322,06_r"/>kriyā apūrvādhikaraṇotpādanātprātyayikī kriyā strīpuruṣapaśusampātideśe'ntarmalotsarga<span type="ref-block" n="3060 r_SAS-PS'55#322,07_r"/>karaṇaṃ samantānupātakriyā apramṛṣṭādṛṣṭabhūmau kāyādinikṣepo'nābhogakriyā tā etāḥ pañca <span type="ref-block" n="3061 r_SAS-PS'55#322,08_r"/>kriyāḥ yāṃ pareṇa nirvartyāṃ kriyāṃ svayaṃ karoti sā svahastakriyā pāpādānādipravṛttivi<span type="ref-block" n="3062 r_SAS-PS'55#322,09_r"/>śeṣābhyanujñānaṃ nisargakriyā parācaritasāvadyādiprakāśanaṃ vidāraṇakriyā yathoktāmā<span type="ref-block" n="3063 r_SAS-PS'55#322,10_r"/>jñāmāvaśyakādiṣu cāritramohodayātkartumaśaknuvato'nyathā prarūpaṇādājñāvyāpādikī kriyā <span type="ref-block" n="3064 r_SAS-PS'55#322,11_r"/>śāṭhyālasyābhyāṃ pravacanopadiṣṭavidhikartavyatānādaro'nākāṅkṣakriyā tā etāḥ pañca <span type="ref-block" n="3065 r_SAS-PS'55#322,12_r"/>kriyāḥ chedanabhedanaviśasanādikriyāparatvamanyena vā''rambhe kriyamāṇe praharṣaḥ prārambha</p><p n="a_1029" rend="justify"><span type="ref-block" n="3066 r_SAS-PS'55#323,01_r"/>kriyā parigrahāvināśārthā pārigrāhikī kriyā jñānadarśanādiṣu nikṛtirvañcana māyā<span type="ref-block" n="3067 r_SAS-PS'55#323,02_r"/>kriyā anyaṃ mithyādarśanakriyākaraṇakāraṇāviṣṭaṃ praśaṃsādibhirdṛḍhayati yathā sādhu <span type="ref-block" n="3068 r_SAS-PS'55#323,03_r"/>karoṣīti sā mithyādarśanakriyā saṃyamaghātikarmodayavaśādanivṛttirapratyākhyānakriyā <span type="ref-block" n="3069 r_SAS-PS'55#323,04_r"/>tā etāḥ pañca kriyāḥ samuditāḥ pañcaviṃśatikriyāḥ etānīndriyādīni kāryakāraṇa<span type="ref-block" n="3070 r_SAS-PS'55#323,05_r"/>bhedādbhedamāpadyamānāni sāmparāyikasya karmaṇa āsravadvārāṇi bhavanti </p><p n="a_1030" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3071 r_SAS-PS'55#323,06_r"/>atrāha yogatrayasya sarvātmakāryatvātsarveṣāṃ saṃsāriṇāṃ sādhāraṇaḥ tato bandhaphalānu<span type="ref-block" n="3072 r_SAS-PS'55#323,07_r"/>bhavanaṃ pratyaviśeṣa ityatrocyate naitadevam yasmāt satyapi pratyātmasambhave teṣāṃ jīvapa<span type="ref-block" n="3073 r_SAS-PS'55#323,08_r"/>riṇāmebhyo'nantavikalpebhyo viśeṣo'bhyanujñāyate kathamiti ceducyate </p><p n="a_1032" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3075 r_SAS-PS'55#323,10_r"/>bāhyābhyantarahetūdīraṇavaśādudriktaḥ pariṇāmastīvraḥ tadviparīto mandaḥ ayaṃ <span type="ref-block" n="3076 r_SAS-PS'55#323,11_r"/>prāṇī mayā hantavya iti jñātvā pravṛttirjñātamityucyate madātpramādādvā'navabudhya pravṛttira<span type="ref-block" n="3077 r_SAS-PS'55#323,12_r"/>jñātam adhikriyante'sminnarthā ityadhikaraṇaṃ dravyamityarthaḥ dravyasya svaśaktiviśeṣo </p><p n="a_1033" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3078 r_SAS-PS'55#324,01_r"/>vīryam bhāvaśabdaḥ pratyekaṃ parisamāpyate tīvrabhāvo mandabhāva ityādiḥ etebhyasta<span type="ref-block" n="3079 r_SAS-PS'55#324,02_r"/>syāsravasya viśeṣo bhavati kāraṇabhedāddhi kāryabheda iti </p><p n="a_1034" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3080 r_SAS-PS'55#324,03_r"/>atrāha adhikaraṇamuktam tatsvarūpamanirjñātamatastaducyatāmiti tatra bhedaprati<span type="ref-block" n="3081 r_SAS-PS'55#324,04_r"/>pādanadvāreṇādhikaraṇasvarūpanirjñānārthamāha </p><p n="a_1036" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3083 r_SAS-PS'55#324,06_r"/>uktalakṣaṇā jīvājīvāḥ yadyuktalakṣaṇāḥ punarvacanaṃ kimartham adhikaraṇaviśeṣajñā<span type="ref-block" n="3084 r_SAS-PS'55#324,07_r"/>panārthaṃ punarvacanam jīvājīvā adhikaraṇamityayaṃ viśeṣo jñāpayitavya iti kaḥ puna<span type="ref-block" n="3085 r_SAS-PS'55#324,08_r"/>rasau hiṃsādyupakaraṇabhāva iti syādetanmūlapadārthayordvitvājjīvājīvāviti dvivacanaṃ <span type="ref-block" n="3086 r_SAS-PS'55#324,09_r"/>nyāyaprāptamiti tanna paryāyāṇāmadhikaraṇatvāt yena kenacitparyāyeṇa viśiṣṭaṃ dravyama<span type="ref-block" n="3087 r_SAS-PS'55#324,10_r"/>dhikaraṇam na sāmānyamiti bahuvacanaṃ kṛtam jīvājīvā adhikaraṇaṃ kasya āsrava<span type="ref-block" n="3088 r_SAS-PS'55#324,11_r"/>syeti arthavaśādabhisambandho bhavati </p><p n="a_1037" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3089 r_SAS-PS'55#325,01_r"/>tatra jīvādhikaraṇabhedapratipattyarthamāha </p><p n="a_1039" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3091 r_SAS-PS'55#325,03_r"/>prāṇavyaparopaṇādiṣu pramādavataḥ prayatnāveśaḥ saṃrambhaḥ sādhanasamabhyāsīkaraṇaṃ samā<span type="ref-block" n="3092 r_SAS-PS'55#325,04_r"/>rambhaḥ prakrama ārambhaḥ <hi ana="q1">'</hi>yoga<hi ana="q2">'</hi> śabdo vyākhyātārthaḥ kṛtavacanaṃ svātantryapratipattyartham <span type="ref-block" n="3093 r_SAS-PS'55#325,05_r"/>kāritābhidhānaṃ paraprayogāpekṣam anumataśabdaḥ prayojakasya mānasapariṇāmapradarśanārthaḥ <span type="ref-block" n="3094 r_SAS-PS'55#325,06_r"/>abhihitalakṣaṇāḥ kaṣāyāḥ krodhādayaḥ viśiṣyate'rtho'rthāntarāditi viśeṣaḥ sa <span type="ref-block" n="3095 r_SAS-PS'55#325,07_r"/>pratyekamabhisambadhyate saṃrambhaviśeṣaḥ samārambhaviśeṣa ityādi ādyaṃ jīvādhikaraṇa<span type="ref-block" n="3096 r_SAS-PS'55#325,08_r"/>metairviśeṣaiḥ <hi ana="q1">'</hi>bhidyate<hi ana="q2">'</hi> iti vākyaśeṣaḥ ete catvāraḥ sujantāstryādiśabdā yathākramamabhi<span type="ref-block" n="3097 r_SAS-PS'55#325,09_r"/>sambadhyante saṃrambhasamārambhārambhāstrayaḥ yogāstrayaḥ kṛtakāritānumatāstrayaḥ kaṣāyā<span type="ref-block" n="3098 r_SAS-PS'55#325,10_r"/>ścatvāra iti eteṣāṃ gaṇanābhyāvṛttiḥ sucā dyotyate ekaśa iti vīpsānirdeśaḥ <span type="ref-block" n="3099 r_SAS-PS'55#325,11_r"/>ekaikaṃ tryādīn bhedān nayedityarthaḥ tadyathā krodhakṛtakāyasaṃrambhaḥ mānakṛtakāyasaṃrambhaḥ <span type="ref-block" n="3100 r_SAS-PS'55#325,12_r"/>māyākṛtakāyasaṃrambhaḥ lobhakṛtakāyasaṃrambhaḥ krodhakāritakāyasaṃrambhaḥ mānakāritakāyasaṃ<span type="ref-block" n="3101 r_SAS-PS'55#325,13_r"/>rambhaḥ māyākāritakāyasaṃrambhaḥ lobhakāritakāyasaṃrambhaḥ krodhānumatakāyasaṃrambhaḥ mānānu</p><p n="a_1040" rend="justify"><span type="ref-block" n="3102 r_SAS-PS'55#326,01_r"/>matakāyasaṃrambhaḥ māyānumatakāyasaṃrambhaḥ lobhānumatakāyasaṃrambhaśceti dvādaśadhā kāyasaṃ<span type="ref-block" n="3103 r_SAS-PS'55#326,02_r"/>rambhaḥ evaṃ vāgyoge manoyoge ca dvādaśadhā saṃrambhaḥ ta ete saṃpiṇḍitāḥ ṣaṭtriṃśat tathā <span type="ref-block" n="3104 r_SAS-PS'55#326,03_r"/>samārambhā api ṣaṭtriṃśat ārambhā api ṣaṭtriṃśat ete saṃpiṇḍitā jīvādhikaraṇāsrava<span type="ref-block" n="3105 r_SAS-PS'55#326,04_r"/>bhedā aṣṭottaraśatasaṃkhyāḥ sambhavanti <hi ana="q1">'</hi>ca<hi ana="q2">'</hi> śabdo'nantānubandhyapratyākhyānapratyakhyānasañjva<span type="ref-block" n="3106 r_SAS-PS'55#326,05_r"/>lanakaṣāyabhedakṛtāntarbhedasamuccayārthaḥ </p><p n="a_1041" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3107 r_SAS-PS'55#326,06_r"/>parasyājīvādhikaraṇasya bhedapratipattyarthamāha </p><p n="a_1043" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3109 r_SAS-PS'55#326,08_r"/>nirvartyata iti nirvartanā niṣpādanā nikṣipyata iti nikṣepaḥ sthāpanā saṃyujyate <span type="ref-block" n="3110 r_SAS-PS'55#326,09_r"/>iti saṃyogo miśrīkṛtam nisṛjyata iti nisargaḥ pravartanam ete dvyādibhiryathākrama<span type="ref-block" n="3111 r_SAS-PS'55#326,10_r"/>mabhisambadhyante nirvartanā dvibhedā nikṣepaścaturbhedaḥ saṃyogo dvibhedaḥ nisargastri<span type="ref-block" n="3112 r_SAS-PS'55#326,11_r"/>bheda iti ta ete bhedā ajīvādhikaraṇasya veditavyāḥ paravacanamanarthakam pūrvasūtre <span type="ref-block" n="3113 r_SAS-PS'55#326,12_r"/>ādyamiti vacanādidamavaśiṣṭārthaṃ bhavatīti nānarthakam anyārthaḥ paraśabdaḥ saṃrambhā<span type="ref-block" n="3114 r_SAS-PS'55#326,13_r"/>dibhyo'nyāni nirvarttanādīni itarathā hi nirvartanādīnāmātmapariṇāmasadbhāvājjīvā</p><p n="a_1044" rend="justify"><span type="ref-block" n="3115 r_SAS-PS'55#327,01_r"/>dhikaraṇavikalpā eveti vijñāyeta nirvartanādhikaraṇaṃ dvividhaṃ mūlaguṇanirvartanādhikaraṇa<span type="ref-block" n="3116 r_SAS-PS'55#327,02_r"/>muttaraguṇanirvartanādhikaraṇañceti tatra mūlaguṇanirvartanaṃ pañcavidham śarīravāṅmanaḥ<span type="ref-block" n="3117 r_SAS-PS'55#327,03_r"/>prāṇāpānāśca uttaraguṇanirvartanaṃ kāṣṭhapustacitrakarmādi nikṣepaścaturvidhaḥ apratyave<span type="ref-block" n="3118 r_SAS-PS'55#327,04_r"/>kṣitanikṣepādhikaraṇaṃ duḥpramṛṣṭanikṣepādhikaraṇaṃ sahasānikṣepādhikaraṇamanābhoganikṣepādhi<span type="ref-block" n="3119 r_SAS-PS'55#327,05_r"/>karaṇaṃ ceti saṃyogo dvividhaḥ bhaktapānasaṃyogādhikaraṇamupakaraṇasaṃyogādhikaraṇaṃ ceti <span type="ref-block" n="3120 r_SAS-PS'55#327,06_r"/>nisargastrividhaḥ kāyanisargādhikaraṇaṃ vāgnisargādhikaraṇaṃ manonisargādhikaraṇañceti </p><p n="a_1045" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3121 r_SAS-PS'55#327,07_r"/>uktaḥ sāmānyena karmāsravabhedaḥ idānīṃ karmaviśeṣāsravabhedo vaktavyaḥ tasmin <span type="ref-block" n="3122 r_SAS-PS'55#327,08_r"/>vaktavye ādyayorjñānadarśanāvaraṇayorāsravabhedapratipattyarthamāha </p><p n="a_1047" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3124 r_SAS-PS'55#327,10_r"/>tattvajñānasya mokṣasādhanasya kīrtane kṛte kasyacidanabhivyāharataḥ antaḥpaiśunyapari<span type="ref-block" n="3125 r_SAS-PS'55#327,11_r"/>ṇāmaḥ pradoṣaḥ kutaścitkāraṇānnāsti na vedmītyādi jñānasya vyapalapanaṃ nihnavaḥ <span type="ref-block" n="3126 r_SAS-PS'55#327,12_r"/>kutaścitkāraṇād bhāvitamapi vijñānaṃ dānārhamapi yato na dīyate tanmātsaryam jñānavya<span type="ref-block" n="3127 r_SAS-PS'55#327,13_r"/>vacchedakaraṇamantarāyaḥ kāyena vācā ca paraprakāśyajñānasya varjanamāsādanam praśasta</p><p n="a_1048" rend="justify"><span type="ref-block" n="3128 r_SAS-PS'55#328,01_r"/>jñānadūṣaṇamupaghātaḥ āsādanameveti cet sato jñānasya vinayapradānādiguṇakīrtanāna<span type="ref-block" n="3129 r_SAS-PS'55#328,02_r"/>nuṣṭhānamāsādanam upaghātastu jñānamajñānameveti jñānanāśābhiprāyaḥ inyanayogyaṃ bhedaḥ <span type="ref-block" n="3130 r_SAS-PS'55#328,03_r"/><hi ana="q1">'</hi>tat<hi ana="q2">'</hi>śabdena jñānadarśanayoḥ pratinirdeśaḥ kriyate kathaṃ punaraprakṛtayognidiṣṭayostacchabdena <span type="ref-block" n="3131 r_SAS-PS'55#328,04_r"/>parāmarśaḥ kartuṃ śakyaḥ praśnāpekṣayā jñānadarśanāvaraṇayoḥ ka āsrava iti praśne kṛte tada<span type="ref-block" n="3132 r_SAS-PS'55#328,05_r"/>pekṣayā tacchabdo jñānadarśane pratinirdiśati etena jñānadarśanavatsu tatsādhaneṣu ca pradoṣādayo <span type="ref-block" n="3133 r_SAS-PS'55#328,06_r"/>yojyāḥ tannimittatvāt ta ete jñānadarśanāvaraṇayorāsravahetavaḥ ekakāraṇamādhyasya <span type="ref-block" n="3134 r_SAS-PS'55#328,07_r"/>kāryasyānekasya darśanāt tulye'pi pradoṣādau jñānadarśanāvaraṇāsravasiddhiḥ athavā viṣaya<span type="ref-block" n="3135 r_SAS-PS'55#328,08_r"/>bhedādāsravabhedaḥ jñānaviṣayāḥ pradoṣādayo jñānāvaraṇasya darśanaviṣayāḥ pradoṣādayo <span type="ref-block" n="3136 r_SAS-PS'55#328,09_r"/>darśanāvaraṇasyeti </p><p n="a_1049" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3137 r_SAS-PS'55#328,10_r"/>yathā'nayoḥ karmaprakṛtyorāsravabhedāstathā </p><p n="a_1051" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3139 r_SAS-PS'55#328,12_r"/>pīḍālakṣaṇaḥ pariṇāmo duḥkham anugrāhakasambandhavicchede vaiklavyaviśeṣaḥ śokaḥ </p><p n="a_1052" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3140 r_SAS-PS'55#329,01_r"/>parivādādinimittādāvilāntaḥkaraṇasya tīvrānuśayastāpaḥ paritāpajātāśrupātapracura<span type="ref-block" n="3141 r_SAS-PS'55#329,02_r"/>vipralāpādibhirvyaktakrandanamākrandanam āyurindriyabalaprāṇaviyogakaraṇaṃ vadhaḥ saṃkle<span type="ref-block" n="3142 r_SAS-PS'55#329,03_r"/>śapariṇāmāvalambanaṃ guṇasmaraṇānukīrtanapūrvakaṃ svaparānugrahābhilāṣaviṣayamanukampāpracuraṃ <span type="ref-block" n="3143 r_SAS-PS'55#329,04_r"/>rodanaṃ paridevanam nanu ca śokādīnāṃ duḥkhaviśeṣatvād duḥkhagrahaṇamevāstu satyamevam <span type="ref-block" n="3144 r_SAS-PS'55#329,05_r"/>tathāpi katipayaviśeṣapratipādanena duḥkhajātyanuvidhānaṃ kriyate yathā gaurityukte anirjñāte <span type="ref-block" n="3145 r_SAS-PS'55#329,06_r"/>viśeṣe tatpratipādanārthaṃ khaṇḍamuṇḍakṛṣṇaśuklādyupādānaṃ kriyate tathā duḥkhaviṣayāsravāsaṃkhyeya<span type="ref-block" n="3146 r_SAS-PS'55#329,07_r"/>lokabhedasambhavād duḥkhamityukte viśeṣānirjñānātkatipayaviśeṣanirdeśena tadviśeṣapratipattiḥ <span type="ref-block" n="3147 r_SAS-PS'55#329,08_r"/>kriyate tānyetāni duḥkhādīni krodhādyāveśādātmasthāni bhavanti parasthānyubhayasthāni ca <span type="ref-block" n="3148 r_SAS-PS'55#329,09_r"/>etāni sarvāṇyasadvedyāsravakāraṇāni veditavyāni atra codyate yadi duḥkhādīnyātma<span type="ref-block" n="3149 r_SAS-PS'55#329,10_r"/>parobhayasthānyasadvedyāsravanimittāni kimarthamārhataiḥ keśaluñcanānaśanātapasthānādīni duḥkha<span type="ref-block" n="3150 r_SAS-PS'55#329,11_r"/>nimittānyāsthīyante pareṣu ca pratipādyante iti naiṣa doṣaḥ antaraṅgakrodhādyāveśapūrva<span type="ref-block" n="3151 r_SAS-PS'55#329,12_r"/>kāṇi duḥkhādīnyasadvedyāsravanimittānīti viśeṣyoktatvāt yathā kasyacid bhiṣajaḥ </p><p n="a_1053" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3152 r_SAS-PS'55#330,01_r"/>paramakaruṇāśayasya niḥśalyasya saṃyatasyopari gaṇḍaṃ pāṭayato duḥkhahetutve satyapi na pāpabandho <span type="ref-block" n="3153 r_SAS-PS'55#330,02_r"/>bāhyanimittamātrādeva bhavati evaṃ saṃsāraviṣayamahāduḥkhādudvignasya bhikṣostannivṛttyu<span type="ref-block" n="3154 r_SAS-PS'55#330,03_r"/>pāyaṃ prati samāhitamanaskasya śāstravihite karmaṇi pravartamānasya saṃkleśapariṇāmābhāvād <span type="ref-block" n="3155 r_SAS-PS'55#330,04_r"/>duḥkhanimittatve satyapi na pāpabandhaḥ uktañca </p><l> <span type="ref-block" n="3156 r_SAS-PS'55#330,05_r"/><hi ana="q2">'</hi>na duḥkhaṃ na sukhaṃ yadvaddheturdṛṣṭaścikitsite </l><l> <span type="ref-block" n="3157 r_SAS-PS'55#330,06_r"/>cikitsāyāṃ tu yuktasya syād duḥkhamathavā sukham </l><l> <span type="ref-block" n="3158 r_SAS-PS'55#330,07_r"/>na duḥkhaṃ na sukhaṃ tadvaddheturmokṣasya sādhane </l><l> <span type="ref-block" n="3159 r_SAS-PS'55#330,08_r"/>mokṣopāye tu yuktasya syād duḥkhamathavā sukham <hi ana="q2">'</hi> </l><p n="a_1055" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3160 r_SAS-PS'55#330,09_r"/>uktā asadvedyāsravahetavaḥ sadvedyasya punaḥ ke ityatrocyate </p><p n="a_1057" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3162 r_SAS-PS'55#330,11_r"/>tāsu tāsu gatiṣu karmodayavaśādbhavantīti bhūtāni prāṇina ityarthaḥ vratānyahiṃsā<span type="ref-block" n="3163 r_SAS-PS'55#330,12_r"/>dīni vakṣyante tadvanto vratinaḥ te dvividhāḥ agāramprati nivṛttautsukyāḥ saṃyatāḥ <span type="ref-block" n="3164 r_SAS-PS'55#330,13_r"/>gṛhiṇaśca saṃyatāsaṃyatāḥ anugrahārdrīkṛtacetasaḥ parapīḍāmātmasthāmiva kurvato'nukampana<span type="ref-block" n="3165 r_SAS-PS'55#330,14_r"/>manukampā bhūteṣu vratiṣu cānukampā bhūtavratyanukampā parānugrahabuddhyā svasyātisarjanaṃ </p><p n="a_1058" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3166 r_SAS-PS'55#331,01_r"/>dānam saṃsārakāraṇavinivṛttiṃ pratyāgurṇo'kṣīṇāśayaḥ sarāga ityucyate prāṇīndriyeṣva<span type="ref-block" n="3167 r_SAS-PS'55#331,02_r"/>śubhapravṛtterviratiḥ saṃyamaḥ sarāgasya saṃyamaḥ sarāgo vā saṃyamaḥ sarāgasaṃyamaḥ <hi ana="q1">'</hi>ādi<hi ana="q2">'</hi><span type="ref-block" n="3168 r_SAS-PS'55#331,03_r"/>śabdena saṃyamāsaṃyamākāmanirjarābālatapo'nurodhaḥ yogaḥ samādhiḥ samyakpraṇidhānamityarthaḥ <span type="ref-block" n="3169 r_SAS-PS'55#331,04_r"/>bhūtavratyanukampādānasarāgasaṃyamādīnāṃ yogo bhūtavratyanukampādānasarāgasaṃyamādiyogaḥ <span type="ref-block" n="3170 r_SAS-PS'55#331,05_r"/>krodhādinivṛttiḥ kṣāntiḥ lobhaprakārāṇāmuparamaḥ śaucam <hi ana="q1">'</hi>iti<hi ana="q2">'</hi> śabdaḥ prakārārthaḥ <span type="ref-block" n="3171 r_SAS-PS'55#331,06_r"/>ke punaste prakārāḥ arhatpūjākaraṇatatparatābālavṛddhatapasvivaiyāvṛttyādayaḥ <hi ana="q1">'</hi>bhūta<hi ana="q2">'</hi> grahaṇāt <span type="ref-block" n="3172 r_SAS-PS'55#331,07_r"/>siddhe <hi ana="q1">'</hi>vrati<hi ana="q2">'</hi>grahaṇaṃ tadviṣayānukampāprādhānyakhyāpanārtham ta ete sadvedyasyāsravā jñeyāḥ </p><p n="a_1059" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3173 r_SAS-PS'55#331,08_r"/>atha tadanantaroddeśabhājo mohasyāsravahetau vaktavye tadbhedasya darśanamohasyāsravahetu<span type="ref-block" n="3174 r_SAS-PS'55#331,09_r"/>pratipādanārthamidamucyate </p><p n="a_1061" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3176 r_SAS-PS'55#331,11_r"/>nirāvaraṇajñānāḥ kevalinaḥ tadupadiṣṭaṃ buddhyatiśayarddhiyuktagaṇadharānusmṛtaṃ grantha<span type="ref-block" n="3177 r_SAS-PS'55#331,12_r"/>racanaṃ śrutaṃ bhavati ratnatrayopetaḥ śramaṇagaṇaḥ saṃghaḥ ahiṃsālakṣaṇastadāgamadeśito dharmaḥ <span type="ref-block" n="3178 r_SAS-PS'55#331,13_r"/>devāścaturṇikāyā uktāḥ guṇavatsu mahatsu asadbhūtadoṣodbhāvanamavarṇavādaḥ eteṣva</p><p n="a_1062" rend="justify"><span type="ref-block" n="3179 r_SAS-PS'55#332,01_r"/>varṇavādo darśanamohasyāsravahetuḥ kavalābhyavahārajīvinaḥ kevalina ityevamādi vacanaṃ <span type="ref-block" n="3180 r_SAS-PS'55#332,02_r"/>kevalināmavarṇavādaḥ māṃsabhakṣaṇādyanavadyābhidhānaṃ śrutāvarṇavādaḥ śūdratvāśucitvādyā<span type="ref-block" n="3181 r_SAS-PS'55#332,03_r"/>virbhāvanaṃ saṃghāvarṇavādaḥ jinopadiṣṭo dharmo nirguṇastadupasevino ye te cāsurā bhaviṣya<span type="ref-block" n="3182 r_SAS-PS'55#332,04_r"/>ntītyevamādyabhidhānaṃ dharmāvarṇavādaḥ surāmāṃsopasevādyāghoṣaṇaṃ devāvarṇavādaḥ </p><p n="a_1063" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3183 r_SAS-PS'55#332,05_r"/>dvitīyasya mohasyāsravabhedapratipādanārthamāha </p><p n="a_1065" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3185 r_SAS-PS'55#332,07_r"/>kaṣāyā uktāḥ udayo vipākaḥ kaṣāyāṇāmudayāttīvrapariṇāmaścāritramohasyā<span type="ref-block" n="3186 r_SAS-PS'55#332,08_r"/>sravo veditavyaḥ tatra svaparakaṣāyotpādanaṃ tapasvijanavṛttadūṣaṇaṃ saṃkliṣṭaliṅgavratadhāra<span type="ref-block" n="3187 r_SAS-PS'55#332,09_r"/>ṇādiḥ kaṣāyavedanīyasyāsravaḥ saddharmopahasanadīnātihāsakandarpopahāsabahuvipralāpopa<span type="ref-block" n="3188 r_SAS-PS'55#332,10_r"/>hāsaśīlatādirhāsyavedanīyasya vicitrakrīḍanaparatāvrataśīlārucyādiḥ rativedanīyasya <span type="ref-block" n="3189 r_SAS-PS'55#332,11_r"/>parāratiprādurbhāvanarativināśanapāpaśīlasaṃsargādiḥ arativedanīyasya svaśokotpādanapara</p><p n="a_1066" rend="justify"><span type="ref-block" n="3190 r_SAS-PS'55#333,01_r"/>śokaplutābhinandanādiḥ śokavedanīyasya svabhayapariṇāmaparabhayotpādanādirbhayave<span type="ref-block" n="3191 r_SAS-PS'55#333,02_r"/>danīsya kuśalakriyācārajugupsāparivādaśīlatvādirjugupsāvedanīyasya alīkābhidhā<span type="ref-block" n="3192 r_SAS-PS'55#333,03_r"/>yitātisandhānaparatvapararandhraprekṣitvapravṛddharāgādiḥ strīvedanīyasya stokakrodhānu<span type="ref-block" n="3193 r_SAS-PS'55#333,04_r"/>tsukatvasvadārasantoṣādiḥ puṃṃvedanīyasya pracurakaṣāyaguhyendriyavyaparopaṇaparāṅganāvaska<span type="ref-block" n="3194 r_SAS-PS'55#333,05_r"/>ndādirnapuṃsakavedanīyasya </p><p n="a_1067" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3195 r_SAS-PS'55#333,06_r"/>nirdiṣṭo mohanīyasyāsravabhedaḥ idānīṃ tadanantaranirdiṣṭasyāyuṣaḥ āsravahetau vaktavye <span type="ref-block" n="3196 r_SAS-PS'55#333,07_r"/>ādyasya niyatakālaparipākasyāyuṣaḥ kāraṇapradarśanārthamidamucyate </p><p n="a_1069" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3198 r_SAS-PS'55#333,09_r"/>ārambhaḥ prāṇipīḍāheturvyāpāraḥ mamedaṃbuddhilakṣaṇaḥ parigrahaḥ ārambhāśca pari<span type="ref-block" n="3199 r_SAS-PS'55#333,10_r"/>grahāśca ārambhaparigrahāḥ bahava ārambhaparigrahā yasya sa bahvārambhaparigrahaḥ tasya <span type="ref-block" n="3200 r_SAS-PS'55#333,11_r"/>bhāvo baha vārambhaparigrahatvam hiṃsādikrūrakarmājasrapravartanaparasvaharaṇaviṣayātigṛddhi<span type="ref-block" n="3201 r_SAS-PS'55#333,12_r"/>kṛṣṇaleśyābhijātaraudradhyānamaraṇakālatādilakṣaṇo nārakasyāyuṣa āsravo bhavati </p><p n="a_1070" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3202 r_SAS-PS'55#333,13_r"/>āha ukto nārakasyāyuṣa āsravaḥ tairyagyonasyedānīṃ vaktavya ityatrocyate </p><p n="a_1072" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3204 r_SAS-PS'55#334,02_r"/>cāritramohakarmaviśeṣasyodayādāvirbhūta ātmanaḥ kuṭilabhāvomāyā nikṛtiḥ tairyagyo<span type="ref-block" n="3205 r_SAS-PS'55#334,03_r"/>nasyāyuṣa āsravo veditavyaḥ tatprapañco mithyātvopetadharmadeśanā niḥśīlatātisandhāna<span type="ref-block" n="3206 r_SAS-PS'55#334,04_r"/>priyatā nīlakapotaleśyārtadhyānamaraṇakālatādiḥ </p><p n="a_1073" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3207 r_SAS-PS'55#334,05_r"/>āha vyākhyātastairyagyonasyāyuṣa āsravaḥ idānīṃ mānuṣasyāyuṣaḥ ko heturitya<span type="ref-block" n="3208 r_SAS-PS'55#334,06_r"/>trocyate </p><p n="a_1075" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3210 r_SAS-PS'55#334,08_r"/>nārakāyurāsravo vyākhyātaḥ tadviparīto mānuṣasyāyuṣa iti saṃkṣepaḥ tadvyāsaḥ <span type="ref-block" n="3211 r_SAS-PS'55#334,09_r"/>vinītasvabhāvaḥ prakṛtibhadratā praguṇavyavahāratā tanukaṣāyatvaṃ maraṇakālāsaṃkleśatādiḥ </p><p n="a_1076" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3212 r_SAS-PS'55#334,10_r"/>kimetāvāneva mānuṣasyāyuṣa āsrava ityatrocyate </p><p n="a_1078" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3214 r_SAS-PS'55#334,12_r"/>bhṛdorbhāvo mārdavam svabhāvena mārdavaṃ svabhāvamārdavam upadeśānapekṣamityarthaḥ <span type="ref-block" n="3215 r_SAS-PS'55#334,13_r"/>etadapi mānuṣasyāyuṣa āsravaḥ </p><p n="a_1079" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3216 r_SAS-PS'55#335,01_r"/>pṛthagyogakaraṇaṃ kimartham uttarārtham devāyuṣa āsravo'yamapi yathā syāt </p><p n="a_1080" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3217 r_SAS-PS'55#335,02_r"/>kimetadeva dvitayaṃ mānuṣasyāsravaḥ na ityucyate </p><p n="a_1082" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3219 r_SAS-PS'55#335,04_r"/><hi ana="q1">'</hi>ca<hi ana="q2">'</hi>śabdo'dhikṛtasamuccayārthaḥ alpārambhaparigrahatvañca niḥśīlavratatvañca <span type="ref-block" n="3220 r_SAS-PS'55#335,05_r"/>śīlāni ca vratāni ca śīlavratāni tāni vakṣyante niṣkrāntaḥ śīlavratebhyo niḥśīlavrataḥ <span type="ref-block" n="3221 r_SAS-PS'55#335,06_r"/>tasya bhāvo niḥśīlavratatvam <hi ana="q1">'</hi>sarveṣāṃ<hi ana="q2">'</hi> grahaṇaṃ sakalāyurāsravapratipattyartham kiṃ devāyuṣo'<span type="ref-block" n="3222 r_SAS-PS'55#335,07_r"/>pi bhavati satyam bhavati bhogabhūmijāpekṣayā </p><p n="a_1083" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3223 r_SAS-PS'55#335,08_r"/>atha caturthasyāyuṣaḥ ka āsrava ityatrocyate </p><p n="a_1085" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3225 r_SAS-PS'55#335,10_r"/>sarāgasaṃyamaḥ saṃyamāsaṃyamaśca vyākhyātau akāmanirjarā akāmaścārakanirodha<span type="ref-block" n="3226 r_SAS-PS'55#335,11_r"/>bandhanabaddheṣu kṣuttṛṣṇānirodhabrahmacaryabhūśayyāmaladhāraṇaparitāpādiḥ akāmena nirjarā </p><p n="a_1086" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3227 r_SAS-PS'55#336,01_r"/>akāmanirjarā bālatapo mithyādarśanopetamanupāyakāyakleśapracuraṃ nikṛtibahulavratadhāra<span type="ref-block" n="3228 r_SAS-PS'55#336,02_r"/>ṇam tānyetāni daivasyāyuṣa āsravahetavo veditavyāḥ </p><p n="a_1087" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3229 r_SAS-PS'55#336,03_r"/>kimetāvāneva daivasyāyuṣa āsravaḥ netyāha </p><p n="a_1089" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3231 r_SAS-PS'55#336,05_r"/>kim daivasyāyuṣa āsrava ityanuvartate aviśeṣābhidhāne'pi saudharmādiviśeṣagatiḥ <span type="ref-block" n="3232 r_SAS-PS'55#336,06_r"/>kutaḥ pṛthakkaraṇāt yadyevam pūrvasūtre ukta āsravavidhiraviśeṣeṇa prasaktaḥ tena sarāgasaṃya<span type="ref-block" n="3233 r_SAS-PS'55#336,07_r"/>masaṃyamāsaṃyamāvapi bhavanavāsyādyāyuṣa āsravau prāpnutaḥ naiṣa doṣaḥ samyaktvābhāve sati <span type="ref-block" n="3234 r_SAS-PS'55#336,08_r"/>tadvyapadeśābhāvāttadubhayamapyatrāntarbhavati </p><p n="a_1090" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3235 r_SAS-PS'55#336,09_r"/>āyuṣo'nantaramuddiṣṭasya nāmna āsravavidhau vaktavye tatrā'śubhanāmna āsravaprati<span type="ref-block" n="3236 r_SAS-PS'55#336,10_r"/>pattyarthamāha </p><p n="a_1092" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3238 r_SAS-PS'55#337,01_r"/>yogastriprakāro vyākhyātaḥ tasya vakratā kauṭilyam visaṃvādanamanyathāpravartanam <span type="ref-block" n="3239 r_SAS-PS'55#337,02_r"/>nanu ca nārthabhedaḥ yogavakrataivānyathāpravartanam satyamevametat svagatā yogavakratetyu<span type="ref-block" n="3240 r_SAS-PS'55#337,03_r"/>cyate paragataṃ visaṃvādanam samyagabhyudayaniḥśreyasārthāsu kriyāsu pravartamānamanyaṃ tadvi<span type="ref-block" n="3241 r_SAS-PS'55#337,04_r"/>parītakāyavāṅmanobhirvisaṃvādayati maivaṃ kārṣīrevaṃ kurviti etadubhayamaśubhanāmakarmā<span type="ref-block" n="3242 r_SAS-PS'55#337,05_r"/>sravakāraṇaṃ veditavyam <hi ana="q1">'</hi>ca<hi ana="q2">'</hi>śabdena mithyādarśanapaiśunyāsthiracittatākūṭamānatulākaraṇapara<span type="ref-block" n="3243 r_SAS-PS'55#337,06_r"/>nindā''tmapraśaṃsādiḥ samuccīyate </p><p n="a_1093" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3244 r_SAS-PS'55#337,07_r"/>atha śubhanāmakarmaṇaḥ ka āsrava ityatrocyate </p><p n="a_1095" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3246 r_SAS-PS'55#337,09_r"/>kāyavāṅmanasāmṛjutvamavisaṃvādanaṃ ca tadviparītam <hi ana="q1">'</hi>ca<hi ana="q2">'</hi>śabdena samuccitasya ca <span type="ref-block" n="3247 r_SAS-PS'55#337,10_r"/>viparītaṃ grāhyam dharmikadarśanasaṃbhramasadbhāvopanayanasaṃsaraṇabhīrutāpramādavarjanādiḥ <span type="ref-block" n="3248 r_SAS-PS'55#337,11_r"/>tadetacchubhanāmakarmāsravakāraṇaṃ veditavyam </p><p n="a_1096" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3249 r_SAS-PS'55#337,12_r"/>āha kimetāvāneva śubhanāmna āsravavidhiruta kaścidasti prativiśeṣa ityatrocyate <span type="ref-block" n="3250 r_SAS-PS'55#337,13_r"/>yadidaṃ tīrthakaranāmakarmānantānupamaprabhāvamacintyavibhūtiviśeṣakāraṇaṃ trailokyavijayakaraṃ </p><p n="a_1097" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3251 r_SAS-PS'55#338,01_r"/>tasyāsravavidhiviśeṣo'stīti yadyevamucyatāṃ ke tasyāsravāḥ ityata idamārabhyate </p><p n="a_1099" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3255 r_SAS-PS'55#338,05_r"/>jinena bhagavatā'rhatparameṣṭhinopadiṣṭe nirgranthalakṣaṇe mokṣavartmani rucirdarśanaviśuddhiḥ <span type="ref-block" n="3256 r_SAS-PS'55#338,06_r"/>prāguktalakṣaṇā tasyā aṣṭāvaṅgāni niśśaṅkitatvaṃ niḥkāṅkṣitā vicikitsāvirahatā <span type="ref-block" n="3257 r_SAS-PS'55#338,07_r"/>amūḍhadṛṣṭitā upabṛṃhaṇaṃ sthitīkaraṇaṃ vātsalyaṃ prabhāvanaṃ ceti samyagjñānādiṣu mokṣa<span type="ref-block" n="3258 r_SAS-PS'55#338,08_r"/>mārgeṣu tatsādhaneṣu ca gurvādiṣu svayogyavṛttyā satkāra ādaro vinayastena sampannatā vinaya<span type="ref-block" n="3259 r_SAS-PS'55#338,09_r"/>sampannatā ahiṃsādiṣu vrateṣu tatpratipālanārtheṣu ca krodhavarjanādiṣu śīleṣu niravadyā <span type="ref-block" n="3260 r_SAS-PS'55#338,10_r"/>vṛttiḥ śīlavrateṣvanatīcāraḥ jīvādipadārthasvatattvaviṣaye samyagjñāne nityaṃ yuktatā abhīkṣṇa<span type="ref-block" n="3261 r_SAS-PS'55#338,11_r"/>jñānoṃpayogaḥ saṃsāraduḥkhānnityabhīrutā saṃvegaḥ tyāgo dānam tattrividham āhāradānama<span type="ref-block" n="3262 r_SAS-PS'55#338,12_r"/>bhayadānaṃ jñānadānaṃ ceti tacchaktito yathāvidhi prayujyamānaṃ tyāga ityucyate anigūhita</p><p n="a_1100" rend="justify"><span type="ref-block" n="3263 r_SAS-PS'55#339,01_r"/>vīryasya mārgāvirodhi kāyakleśastapaḥ yathā bhāṇḍāgāre dahane samutthite tatpraśamanamanu<span type="ref-block" n="3264 r_SAS-PS'55#339,02_r"/>ṣṭhīyate bahūpakāratvāttathā'nekavrataśīlasamṛddhasya munestapasaḥ kutaścitpratyūhe samupasthite <span type="ref-block" n="3265 r_SAS-PS'55#339,03_r"/>tatsandhāraṇaṃ samādhiḥ guṇavadduḥkhopanipāte niravadyena vidhinā tadapaharaṇaṃ vaiyāvṛttyam <span type="ref-block" n="3266 r_SAS-PS'55#339,04_r"/>arhadācāryeṣu bahuśruteṣu pravacane ca bhāvaviśuddhiyukto'nurāgo bhaktiḥ ṣaṇṇāmāvaśyaka<span type="ref-block" n="3267 r_SAS-PS'55#339,05_r"/>kriyāṇāṃ yathākālaṃ pravartanamāvaśyakāparihāṇiḥ jñānatapodānajinapūjāvidhinā dharma<span type="ref-block" n="3268 r_SAS-PS'55#339,06_r"/>prakāśanaṃ mārgaprabhāvanā vatse dhenuvatsadharmaṇi snehaḥ pravacanavatsalatvam tānyetāni <span type="ref-block" n="3269 r_SAS-PS'55#339,07_r"/>ṣoḍaśakāraṇāni samyagbhāvyamānāni vyastāni samastāni ca tīrthakaranāmakarmāsrava<span type="ref-block" n="3270 r_SAS-PS'55#339,08_r"/>kāraṇāni pratyetavyāni </p><p n="a_1101" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3271 r_SAS-PS'55#339,09_r"/>idānīṃ nāmāsravābhidhānānantaraṃ gotrāsrave vaktavye sati nīcairgotrasyāsravavidhānārtha<span type="ref-block" n="3272 r_SAS-PS'55#339,10_r"/>midamāha </p><p n="a_1103" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3274 r_SAS-PS'55#339,12_r"/>tathyasya vā'tathyasya vā doṣasyodbhāvanaṃ prati icchā nindā guṇodbhāvanābhiprāyaḥ <span type="ref-block" n="3275 r_SAS-PS'55#339,13_r"/>praśaṃsā yathāsaṃkhyamabhisambandhaḥ paranindā ātmapraśaṃseti pratibandhakahetusannidhāne </p><p n="a_1104" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3276 r_SAS-PS'55#340,01_r"/>sati anudbhūtavṛttitā anāvirbhāva ucchādanam pratibandhakābhāve prakāśavṛttitā <span type="ref-block" n="3277 r_SAS-PS'55#340,02_r"/>udbhāvanam atrāpi ca yathākramamabhisambandhaḥ sadguṇocchādanamasadguṇodbhāvana<span type="ref-block" n="3278 r_SAS-PS'55#340,03_r"/>miti tānyetāni nīcairgotrasyāsravakāraṇāni veditavyāni </p><p n="a_1105" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3279 r_SAS-PS'55#340,04_r"/>athoccairgotrasya ka āsravavidhiratrocyate </p><p n="a_1107" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3281 r_SAS-PS'55#340,06_r"/><hi ana="q1">'</hi>tat<hi ana="q2">'</hi>ityanena pratyāsatternīcairgotrasyāsravaḥ pratinirdiśyate anyena prakāreṇa vṛttirvipa<span type="ref-block" n="3282 r_SAS-PS'55#340,07_r"/>ryayaḥ tasya viparyayastadviparyayaḥ kaḥ punarasau viparyayaḥ ātmanindā parapraśaṃsā sadguṇo<span type="ref-block" n="3283 r_SAS-PS'55#340,08_r"/>dbhāvanamasadguṇocchādanaṃ ca guṇotkṛṣṭeṣu vinayenāvanatirnīcairvṛttiḥ vijñānādibhi<span type="ref-block" n="3284 r_SAS-PS'55#340,09_r"/>rutkṛṣṭasyāpi satastatkṛtamadaviraho'nahaṅkāratā'nutsekaḥ tānyetānyuttarasyoccairgotra<span type="ref-block" n="3285 r_SAS-PS'55#340,10_r"/>syāsravakāraṇāni bhavanti </p><p n="a_1108" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3286 r_SAS-PS'55#340,11_r"/>atha gotrānantaramuddiṣṭasyāntarāyasya ka āsrava ityucyate </p><p n="a_1110" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3288 r_SAS-PS'55#341,01_r"/>dānādīnyuktāni <hi ana="q1">'</hi>dānalābhabhogopabhogavīryāṇi ca<hi ana="q2">'</hi> ityatra teṣāṃ vihananaṃ vighnaḥ <span type="ref-block" n="3289 r_SAS-PS'55#341,02_r"/>vighnasya karaṇaṃ vighnakaraṇamantarāyasyāsravavidhirveditavyaḥ atra codyate tatpradoṣani<span type="ref-block" n="3290 r_SAS-PS'55#341,03_r"/>hnavādayo jñānadarśanāvaraṇādīnāṃ pratiniyatā āsravahetavo varṇitāḥ kiṃ te pratiniyata<span type="ref-block" n="3291 r_SAS-PS'55#341,04_r"/>jñānāvaraṇādyāsravahetava eva utāviśeṣeṇeti yadi pratiniyatajñānāvaraṇādyāsravahetava <span type="ref-block" n="3292 r_SAS-PS'55#341,05_r"/>eva āgamavirodhaḥ prasajyate āgame hi sapta karmāṇi āyurvarjyāni pratikṣaṇaṃ yugapadāsra<span type="ref-block" n="3293 r_SAS-PS'55#341,06_r"/>vantītyuktam tadvirodhaḥ syāt athāviśeṣeṇa āsravahetavo viśeṣanirdeśo na yukta iti <span type="ref-block" n="3294 r_SAS-PS'55#341,07_r"/>atrocyate yadyapi tatpradoṣādibhirjñānāvaraṇādīnāṃ sarvāsāṃ karmaprakṛtīnāṃ pradeśabandhaniyamo <span type="ref-block" n="3295 r_SAS-PS'55#341,08_r"/>nāsti tathāpyanubhāganiyamahetutvena tatpradoṣani hnavādayo vibhajyante </p><p ana="trailer" n="a_1111" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3296 r_SAS-PS'55#341,09_r"/>iti tattvārthavṛttau sarvārthasiddhisañjñikāyāṃ ṣaṣṭho'dhyāyaḥ </p></div><div n="7"><p ana="head" n="a_1112" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3297 r_SAS-PS'55#342,01_r"/>atha saptamo'dhyāyaḥ </p><p n="a_1113" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3298 r_SAS-PS'55#342,02_r"/>āsravapadārtho vyākhyātaḥ tatprārambhakāle evoktaṃ <hi ana="q1">'</hi>śubhaḥ puṇyasya<hi ana="q2">'</hi>iti tatsāmānye<span type="ref-block" n="3299 r_SAS-PS'55#342,03_r"/>noktam tadviśeṣapratipattyarthaṃ kaḥ punaḥ śubha ityukte idamucyate </p><p n="a_1115" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3301 r_SAS-PS'55#342,05_r"/><hi ana="q1">'</hi>pramattayogātprāṇavyaparopaṇaṃ hiṃsā<hi ana="q2">'</hi>ityevamādibhiḥ sūtrairhiṃsādayo nirdekṣyante tebhyo <span type="ref-block" n="3302 r_SAS-PS'55#342,06_r"/>viramaṇaṃ viratirvratamityucyate vratamabhisandhikṛto niyamaḥ idaṃ kartavyamidaṃ na kartavyamiti <span type="ref-block" n="3303 r_SAS-PS'55#342,07_r"/>vā nanu ca hiṃsādayaḥ pariṇāmaviśeṣā adhruvāḥ kathaṃ teṣāmapādānatvamucyate buddhyapāye <span type="ref-block" n="3304 r_SAS-PS'55#342,08_r"/>dhruvatvavivakṣopapatteḥ yathā dharmādviramatītyatra ya eṣa manuṣyaḥ sambhinnabuddhiḥ sa paśyati <span type="ref-block" n="3305 r_SAS-PS'55#342,09_r"/>duṣkaro dharmaḥ phalaṃ cāsya śraddhāmātragamyamiti sa buddhyā samprāpya nivartate evamihāpi ya </p><p n="a_1116" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3306 r_SAS-PS'55#343,01_r"/>eṣa manuṣyaḥ prekṣāpūrvakārī sa paśyati ya ete hiṃsādayaḥ pariṇāmāste pāpahetavaḥ pāpa<span type="ref-block" n="3307 r_SAS-PS'55#343,02_r"/>karmaṇi pravartamānān janānihaiva rājāno daṇḍayanti paratra ca duḥkhamāpnuvantīti sa buddhyā <span type="ref-block" n="3308 r_SAS-PS'55#343,03_r"/>samprāpya nivartate tato buddhyā dhruvatvavivakṣopapatterapādānatvaṃ yuktam <hi ana="q1">'</hi>virati<hi ana="q2">'</hi>śabdaḥ <span type="ref-block" n="3309 r_SAS-PS'55#343,04_r"/>pratyekaṃ parisamāpyate hiṃsāyā viratiḥ anṛtādviratirityevamādi tatra ahiṃsāvratamādau <span type="ref-block" n="3310 r_SAS-PS'55#343,05_r"/>kriyate pradhānatvāt satyādīni hi tatparipālanārthāni sasyasya vṛtiparikṣepavat sarva<span type="ref-block" n="3311 r_SAS-PS'55#343,06_r"/>sāvadyanivṛttilakṣaṇasāmāyikāpekṣayā ekaṃ vrataṃ tadeva chedopasthāpanāpekṣayā pañcavidha<span type="ref-block" n="3312 r_SAS-PS'55#343,07_r"/>mihocyate nanu ca asya vratasyāsravahetutvamanupapannaṃ saṃvarahetuṣvantarbhāvāt saṃvarahetavo <span type="ref-block" n="3313 r_SAS-PS'55#343,08_r"/>vakṣyante guptisamityādayaḥ tatra daśavidhe dharme saṃyame vā vratānāmantarbhāva iti naiṣadoṣaḥ <span type="ref-block" n="3314 r_SAS-PS'55#343,09_r"/>tatra saṃvaro nivṛttilakṣaṇo vakṣyate pravṛttiścātra dṛśyate hiṃsānṛtādattādānādiparityāge <span type="ref-block" n="3315 r_SAS-PS'55#343,10_r"/>ahiṃsāsatyavacanadattādānādikriyāpratīteḥ guptyādisaṃvaraparikarmatvācca vrateṣu hi kṛta<span type="ref-block" n="3316 r_SAS-PS'55#343,11_r"/>parikarmā sādhuḥ sukhena saṃvaraṃ karotīti tataḥ pṛthaktvenopadeśaḥ kriyate nanu ca ṣaṣṭhamaṇu</p><p n="a_1117" rend="justify"><span type="ref-block" n="3317 r_SAS-PS'55#344,01_r"/>vratamasti rātribhojanaviramaṇaṃ tadihopasaṃkhyātavyam na bhāvanāsvantarbhāvāt ahiṃsā<span type="ref-block" n="3318 r_SAS-PS'55#344,02_r"/>vratabhāvanā hi vakṣyante tatra ālokitapānabhojanabhāvanā kāyati </p><p n="a_1118" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3319 r_SAS-PS'55#344,03_r"/>tasya pañcatayasya vratasya bhedapratipattyarthamāha </p><p n="a_1120" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3321 r_SAS-PS'55#344,05_r"/>deśa ekadeśaḥ sarvaḥ sakalaḥ deśaśca sarvaśca deśasarvau tābhyāṃ deśasarvataḥ <hi ana="q1">'</hi>viratiḥ<hi ana="q2">'</hi> <span type="ref-block" n="3322 r_SAS-PS'55#344,06_r"/>ityanuvartate aṇu ca mahaccāṇumahatī vratābhisambandhānnapuṃṃsakaliṅganirdeśaḥ yathāsaṃkhya<span type="ref-block" n="3323 r_SAS-PS'55#344,07_r"/>mabhisambadhyate deśato viratiraṇuvrataṃ sarvato viratirmahāvratamiti dvidhā bhidyate pratyekaṃ <span type="ref-block" n="3324 r_SAS-PS'55#344,08_r"/>vratam etāni vratāni bhāvitāni varauṣadhavadyatnavate duḥkhanivṛttinimittāni bhavanti </p><p n="a_1121" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3325 r_SAS-PS'55#344,09_r"/>kimarthaṃ kathaṃ vā bhāvanaṃ teṣāmityatrocyate </p><p n="a_1123" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3327 r_SAS-PS'55#344,11_r"/>teṣāṃ vratānāṃ sthirīkaraṇāyaikaikasya vratasya pañca pañca bhāvanā veditavyāḥ </p><p n="a_1124" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3328 r_SAS-PS'55#345,01_r"/>yadyevamādyasyāhiṃsāvratasya bhāvanāḥ kā ityatrocyate </p><p n="a_1126" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3330 r_SAS-PS'55#345,03_r"/>vāgguptiḥ manoguptiḥ īryāsamitiḥ ādānanikṣepaṇasamitiḥ ālokitapānabhojana<span type="ref-block" n="3331 r_SAS-PS'55#345,04_r"/>mityetāḥ pañcāhiṃsāvratasya bhāvanāḥ </p><p n="a_1127" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3332 r_SAS-PS'55#345,05_r"/>atha dvitīyasya vratasya kā ityatrocyate </p><p n="a_1129" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3334 r_SAS-PS'55#345,07_r"/>krodhapratyākhyānaṃ lobhapratyākhyānaṃ bhīrutvapratyākhyānaṃ hāsyapratyākhyānam anuvīcī<span type="ref-block" n="3335 r_SAS-PS'55#345,08_r"/>bhāṣaṇaṃ cetyetāḥ pañca bhāvanāḥ satyavratasya jñeyāḥ anuvīcībhāṣaṇaṃ niravadyānubhāṣaṇa<span type="ref-block" n="3336 r_SAS-PS'55#345,09_r"/>mityarthaḥ </p><p n="a_1130" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3337 r_SAS-PS'55#345,10_r"/>idānīṃ tṛtīyasya vratasya kā bhāvanā ityatrāha </p><p n="a_1132" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3339 r_SAS-PS'55#345,12_r"/>śūnyāgāreṣu giriguhātarukoṭarādiṣvāvāsaḥ parakīyeṣu ca vimociteṣvāvāsaḥ <span type="ref-block" n="3340 r_SAS-PS'55#345,13_r"/>pareṣāmuparodhā'karaṇam ācāraśāstramārgeṇa bhaikṣaśuddhiḥ mamedaṃ tavedamiti sadharmabhira</p><p n="a_1133" rend="justify"><span type="ref-block" n="3341 r_SAS-PS'55#346,01_r"/>visaṃvādaḥ ityetāḥ pañcādattādānaviramaṇavratasya bhāvanāḥ </p><p n="a_1134" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3342 r_SAS-PS'55#346,02_r"/>athedānīṃ brahmacaryavratasya bhāvanā vaktavyā ityatrāha </p><p n="a_1136" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3345 r_SAS-PS'55#346,05_r"/>tyāgaśabdaḥ pratyekaṃ parisamāpyate strīrāgakathāśravaṇatyāgaḥ tanmanoharāṅganirī<span type="ref-block" n="3346 r_SAS-PS'55#346,06_r"/>kṣaṇatyāgaḥ pūrvaratānusmaraṇatyāgaḥ vṛṣyeṣṭarasatyāgaḥ svaśarīrasaṃskāratyāgaśceti caturtha<span type="ref-block" n="3347 r_SAS-PS'55#346,07_r"/>vratasya bhāvanāḥ pañca vijñeyāḥ </p><p n="a_1137" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3348 r_SAS-PS'55#346,08_r"/>atha pañcamavratasya bhāvanāḥ kā ityatrocyate </p><p n="a_1139" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3350 r_SAS-PS'55#346,10_r"/>pañcānāmindriyāṇāṃ sparśanādīnāmiṣṭāniṣṭeṣu viṣayeṣū panipatiteṣu sparśādiṣu rāga<span type="ref-block" n="3351 r_SAS-PS'55#346,11_r"/>varjanāni pañca ākiñcanyasya vratasya bhāvanāḥ pratyetavyāḥ </p><p n="a_1140" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3352 r_SAS-PS'55#346,12_r"/>kiñcānyadyathā'mīṣāṃ vratānāṃ draḍhimārthaṃ bhāvanāḥ pratīyante tadvipaścidbhiriti <span type="ref-block" n="3353 r_SAS-PS'55#346,13_r"/>bhāvanopadeśaḥ tathā tadarthaṃ tadvirodhiṣvapītyāha </p><p n="a_1142" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3355 r_SAS-PS'55#347,02_r"/>abhyudayaniḥśreyasārthānāṃ kriyāṇāṃ vināśakaḥ prayogo'pāyaḥ avadyaṃ garhyam apāya<span type="ref-block" n="3356 r_SAS-PS'55#347,03_r"/>ścāvadyaṃ cāpāyāvadye tayordarśanamapāyāvadyadarśanaṃ bhāvayitavyam kva ihāmutra ca keṣu <span type="ref-block" n="3357 r_SAS-PS'55#347,04_r"/>hiṃsādiṣu kathamiti ceducyate hiṃsāyāṃ tāvat hiṃsro hi nityodvejanīyaḥ satatānu<span type="ref-block" n="3358 r_SAS-PS'55#347,05_r"/>baddhavairaśca iha ca vadhabandhaparikleśādīn pratilabhate pretya cāśubhāṃ gatiṃ garhitaśca <span type="ref-block" n="3359 r_SAS-PS'55#347,06_r"/>bhavatīti hiṃsāyā vyuparamaḥ śreyān tathā anṛtavādī aśraddheyo bhavati ihaiva ca jihvācche<span type="ref-block" n="3360 r_SAS-PS'55#347,07_r"/>dādīn pratilabhate mithyābhyākhyānaduḥkhitebhyaśca baddhavairebhyo bahūni vyasanānyavāpnoti <span type="ref-block" n="3361 r_SAS-PS'55#347,08_r"/>pretya cāśubhāṃ gatiṃ garhitaśca bhavatīti anṛtavacanāduparamaḥ śreyān tathā stenaḥ paradravyā<span type="ref-block" n="3362 r_SAS-PS'55#347,09_r"/>haraṇāsaktaḥ sarvasyodvejanīyo bhavati ihaiva cābhighātavadhabandhahastapādakarṇanāsottarauṣṭha<span type="ref-block" n="3363 r_SAS-PS'55#347,10_r"/>cchedanabhedanasarvasvaharaṇādīn pratilabhate pretya cāśubhāṃ gatiṃ garhitaśca bhavatīti steyād <span type="ref-block" n="3364 r_SAS-PS'55#347,11_r"/>vyuparatiḥ śreyasī tathā abrahmacārī madavibhramodbhrāntacitto vanagaja iva vāsitā</p><p n="a_1143" rend="justify"><span type="ref-block" n="3365 r_SAS-PS'55#348,01_r"/>vañcito vivaśo vadhabandhanaparikleśānanubhavati mohābhibhūtatvācca kāryākāryānabhijño <span type="ref-block" n="3366 r_SAS-PS'55#348,02_r"/>na kiñcitkuśalamācarati parāṅganāliṅganasaṅgakṛtaratiścehaiva vairānubandhino liṅga<span type="ref-block" n="3367 r_SAS-PS'55#348,03_r"/>cchedanavadhabandhasarvasvaharaṇādīnapāyān prāpnoti pretya cāśubhāṃ gatimaśnute garhitaśca <span type="ref-block" n="3368 r_SAS-PS'55#348,04_r"/>bhavati ato viratirātmahitā tathā parigrahavān śakuniriva gṛhītamāṃsakhaṇḍo'nyeṣāṃ <span type="ref-block" n="3369 r_SAS-PS'55#348,05_r"/>tadarthināṃ patattriṇāmihaiva taskarādīnāmabhibhavanīyo bhavati tadarjanarakṣaṇaprakṣayakṛtāṃśca <span type="ref-block" n="3370 r_SAS-PS'55#348,06_r"/>doṣān bahūnavāpnoti na cāsya tṛptirbhavati indhanairivāgneḥ lobhāmibhūtatvācca kāryākāryā<span type="ref-block" n="3371 r_SAS-PS'55#348,07_r"/>napekṣo bhavati pretya cāśubhāṃ gatimāskandate lubdho'yamiti garhitaśca bhavatīti tadvi<span type="ref-block" n="3372 r_SAS-PS'55#348,08_r"/>ramaṇaṃ śreyaḥ evaṃ hiṃsādiṣvapāyāvadyadarśanaṃ bhāvanīyam </p><p n="a_1144" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3373 r_SAS-PS'55#348,09_r"/>hiṃsādiṣu bhāvanāntarapratipādanārthamāha </p><p n="a_1146" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3375 r_SAS-PS'55#348,11_r"/>hiṃsādayo duḥkhameveti bhāvayitavyāḥ kathaṃ hiṃsādayo duḥkham duḥkhakāraṇatvāt <span type="ref-block" n="3376 r_SAS-PS'55#348,12_r"/>yathā <span rend="b"><hi ana="q2">'</hi>annaṃ vai prāṇāḥ<hi ana="q2">'</hi></span> iti kāraṇasya kāraṇatvādvā yathā <span rend="b"><hi ana="q2">'</hi>dhanaṃ prāṇāḥ<hi ana="q2">'</hi></span> iti dhanakāraṇa</p><p n="a_1147" rend="justify"><span type="ref-block" n="3377 r_SAS-PS'55#349,01_r"/>mannapānamannapānakāraṇāḥ prāṇā iti tathā hiṃsādayo'sadvedyakarmakāraṇam asadvedyakarma <span type="ref-block" n="3378 r_SAS-PS'55#349,02_r"/>ca duḥkhakāraṇamiti duḥkhakāraṇe duḥkhakāraṇakāraṇe vā duḥkhopacāraḥ tadete duḥkhameveti <span type="ref-block" n="3379 r_SAS-PS'55#349,03_r"/>bhāvanaṃ parātmasākṣikamavagantavyam nanu ca tatsarvaṃ na duḥkhameva viṣayaratisukhasadbhāvāt <span type="ref-block" n="3380 r_SAS-PS'55#349,04_r"/>na tatsukham vedanāpratīkāratvātkacchūkaṇḍūyanavat </p><p n="a_1148" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3381 r_SAS-PS'55#349,05_r"/>punarapi bhāvanāntaramāha </p><p n="a_1150" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3383 r_SAS-PS'55#349,07_r"/>pareṣāṃ duḥkhānutpattyabhilāṣo maitrī vadanaprasādādibhirabhivyajyamānāntarbhavitarāgaḥ <span type="ref-block" n="3384 r_SAS-PS'55#349,08_r"/>pramodaḥ dīnānugrahabhāvaḥ kāruṇyam rāgadveṣapūrvakapakṣapātābhāvo mādhyastham duṣkarma<span type="ref-block" n="3385 r_SAS-PS'55#349,09_r"/>vipākavaśānnānāyoniṣu sīdantīti sattvā jīvāḥ samyagjñānādibhiḥ prakṛṣṭā guṇādhikāḥ <span type="ref-block" n="3386 r_SAS-PS'55#349,10_r"/>asadvedyodayāpāditakleśāḥ kliśyamānāḥ tattvārthaśravaṇagrahaṇābhyāmasaṃpāditaguṇā avi<span type="ref-block" n="3387 r_SAS-PS'55#349,11_r"/>neyāḥ eteṣu sattvādiṣu yathāsaṃkhyaṃ maitryādīni bhāvayitavyāni sarvasattveṣu maitrī </p><p n="a_1151" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3388 r_SAS-PS'55#350,01_r"/>guṇādhikeṣu pramodaḥ kliśyamāneṣu kāruṇyam avineyeṣu mādhyasthamiti evaṃ bhāvayataḥ <span type="ref-block" n="3389 r_SAS-PS'55#350,02_r"/>pūrṇānyahiṃsādīni vratāni bhavanti </p><p n="a_1152" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3390 r_SAS-PS'55#350,03_r"/>punarapi bhāvanāntaramāha </p><p n="a_1154" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3392 r_SAS-PS'55#350,05_r"/>jagatsvabhāvastāvadanādiranidhano vetrāsanajhallarīmṛdaṅganibhaḥ atra jīvā anādi<span type="ref-block" n="3393 r_SAS-PS'55#350,06_r"/>saṃsāre'nantakālaṃ nānāyoniṣu duḥkhaṃ bhojaṃ bhojaṃ paryaṭanti na cātra kiñcinniyatamasti <span type="ref-block" n="3394 r_SAS-PS'55#350,07_r"/>jalabudbudopamaṃ jīvitam vidyunmeghādivikāracapalā bhogasampada iti evamādijagatsva<span type="ref-block" n="3395 r_SAS-PS'55#350,08_r"/>bhāvacintanātsaṃsārātsaṃvego bhavati kāyasvabhāvaśca anityatā duḥkhahetutvaṃ niḥsāratā <span type="ref-block" n="3396 r_SAS-PS'55#350,09_r"/>aśucitvamiti evamādikāyasvabhāvacintanādviṣayarāganivṛttervairāgyamupajāyate iti <span type="ref-block" n="3397 r_SAS-PS'55#350,10_r"/>jagatkāyasvabhāvau bhāvayitavyau </p><p n="a_1155" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3398 r_SAS-PS'55#350,11_r"/>atrāha uktaṃ bhavatā hiṃsādinivṛttirvratamiti tatra na jānīmaḥ ke hiṃsādayaḥ <span type="ref-block" n="3399 r_SAS-PS'55#350,12_r"/>kriyāviśeṣā ityatrocyate yugapadvaktumaśakyatvāttallakṣaṇanirdeśasya kramaprasaṅge yā'sā<span type="ref-block" n="3400 r_SAS-PS'55#350,13_r"/>vādau coditā saiva tāvaducyate </p><p n="a_1157" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3402 r_SAS-PS'55#351,02_r"/>pramādaḥ sakaṣāyatvaṃ tadvānātmapariṇāmaḥ pramattaḥ pramattasya yogaḥ pramattayogaḥ <span type="ref-block" n="3403 r_SAS-PS'55#351,03_r"/>tasmātpramattayogāt indriyādayo daśaprāṇāsteṣāṃ yathāsaṃbhavaṃ vyaparopaṇaṃ viyogakaraṇaṃ <span type="ref-block" n="3404 r_SAS-PS'55#351,04_r"/>hiṃsetyabhidhīyate sā prāṇino duḥkhahetutvādadharmahetuḥ <hi ana="q1">'</hi>pramattayogāt<hi ana="q2">'</hi>iti viśeṣaṇaṃ <span type="ref-block" n="3405 r_SAS-PS'55#351,05_r"/>kevalaṃ prāṇavyaparopaṇaṃ nādharmāyeti jñāpanārtham uktaṃ ca </p><l> <span type="ref-block" n="3406 r_SAS-PS'55#351,06_r"/><hi ana="q2">'</hi>viyojayati cāsubhirna ca vadhena saṃyujyate <hi ana="q2">'</hi> iti </l><p n="a_1159" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3407 r_SAS-PS'55#351,07_r"/>uktaṃ ca </p><l> <span type="ref-block" n="3408 r_SAS-PS'55#351,08_r"/><hi ana="q2">'</hi>uccālidamhi pāde iriyāsamidassa ṇiggamaṭṭhāṇe </l><l> <span type="ref-block" n="3409 r_SAS-PS'55#351,09_r"/>āvādejja kuliṃgo marejja tajjogamāsejja </l><l> <span type="ref-block" n="3410 r_SAS-PS'55#351,10_r"/>ṇa hi tassa taṇṇimitto baṃdho suhumo vi desido samae </l><l> <span type="ref-block" n="3411 r_SAS-PS'55#351,11_r"/>mucchāpariggaho tti ya ajjhappapamāṇado bhaṇido <hi ana="q2">'</hi> </l><p n="a_1161" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3412 r_SAS-PS'55#351,12_r"/>nanu ca prāṇavyaparopaṇābhāve'pi pramattayogamātrādeva hiṃseṣyate uktaṃ ca </p><l> <span type="ref-block" n="3413 r_SAS-PS'55#351,13_r"/><hi ana="q2">'</hi>maradu va jiyadu va jīvo ayadācārassa ṇicchidā hiṃsā </l><l> <span type="ref-block" n="3414 r_SAS-PS'55#351,14_r"/>payadassa ṇatthi baṃdho hiṃsāmitteṇa samidassa <hi ana="q2">'</hi> </l><p n="a_1163" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3415 r_SAS-PS'55#352,01_r"/>naiṣa doṣaḥ atrāpi prāṇavyaparopaṇamasti bhāvalakṣaṇam tathā coktam </p><l> <span type="ref-block" n="3416 r_SAS-PS'55#352,02_r"/><hi ana="q2">'</hi>svayamevātmanā''tmānaṃ hinastyātmā pramādavān </l><l> <span type="ref-block" n="3417 r_SAS-PS'55#352,03_r"/>pūrvaṃ prāṇyantarāṇāntu paścātsyādvā na vā vadhaḥ <hi ana="q2">'</hi> </l><p n="a_1165" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3418 r_SAS-PS'55#352,04_r"/>āha abhihitalakṣaṇā hiṃsā tadanantaroddiṣṭamanṛtaṃ kiṃlakṣaṇamityatrocyate </p><p n="a_1167" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3420 r_SAS-PS'55#352,06_r"/>sacchabdaḥ praśaṃsāvācī na sadasadapraśastamiti yāvat asato'rthasyābhidhānamasada<span type="ref-block" n="3421 r_SAS-PS'55#352,07_r"/>bhidhānamanṛtam ṛtaṃ satyaṃ na ṛtamanṛtam kiṃ punarapraśastam prāṇipīḍākaraṃ yattada<span type="ref-block" n="3422 r_SAS-PS'55#352,08_r"/>praśastaṃ vidyamānārthaviṣayaṃ vā avidyamānārthaviṣayaṃ vā uktaṃ ca prāgevāhiṃsāvratapari<span type="ref-block" n="3423 r_SAS-PS'55#352,09_r"/>pālanārthamitaradvratam iti tasmāddhiṃsākaraṃ vaco'nṛtamiti niśceyam </p><p n="a_1168" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3424 r_SAS-PS'55#352,10_r"/>athānṛtānantaramuddiṣṭaṃ yatsteyaṃ tasya kiṃ lakṣaṇamityata āha </p><p n="a_1170" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3426 r_SAS-PS'55#352,12_r"/>ādānaṃ grahaṇamadattasyādānamadattādānaṃ steyamityucyate yadyevaṃ karmanokarmagrahaṇamapi </p><p n="a_1171" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3427 r_SAS-PS'55#353,01_r"/>steyaṃ prāpnoti anyenādattatvāt naiṣa doṣa dānādāne yatra sambhavatastatraiva steya<span type="ref-block" n="3428 r_SAS-PS'55#353,02_r"/>vyavahāraḥ kutaḥ <hi ana="q1">'</hi>adatta<hi ana="q2">'</hi>grahaṇasāmarthyāt evamapi bhikṣorgrāmanagarādiṣu bhramaṇakāle <span type="ref-block" n="3429 r_SAS-PS'55#353,03_r"/>rathyādvārādipraveśādadattādānaṃ prāpnoti naiṣa doṣaḥ sāmānyena muktatvāt tathāhi <span type="ref-block" n="3430 r_SAS-PS'55#353,04_r"/>ayaṃ bhikṣuḥ pihitadvārādiṣu na praviśati amuktatvāt athavā <hi ana="q1">'</hi>pramattayogāt<hi ana="q2">'</hi>ityanuvartate <span type="ref-block" n="3431 r_SAS-PS'55#353,05_r"/>pramattayogādadattādānaṃ yat tatsteyamityucyate na ca rathyādi praviśataḥ pramattayogo'sti <span type="ref-block" n="3432 r_SAS-PS'55#353,06_r"/>tenaitaduktaṃ bhavati yatra saṃkleśapariṇāmena pravṛttistatra steyaṃ bhavati bāhyavastuno grahaṇe <span type="ref-block" n="3433 r_SAS-PS'55#353,07_r"/>cāgrahaṇe ca </p><p n="a_1172" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3434 r_SAS-PS'55#353,08_r"/>atha caturthamabrahma kiṃlakṣaṇamityatrocyate </p><p n="a_1174" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3436 r_SAS-PS'55#353,10_r"/>strīpuṃṃsayoścāritramohodaye sati rāgapariṇāmāviṣṭayoḥ parasparasparśanaṃ prati icchā <span type="ref-block" n="3437 r_SAS-PS'55#353,11_r"/>mithunam mithunasya karma maithunamityucyate na sarvaṃ karma kutaḥ loke śāstre ca tathā </p><p n="a_1175" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3438 r_SAS-PS'55#354,01_r"/>prasiddheḥ loke tāvadāgopālādiprasiddhaṃ strīpuṃṃsayoḥ rāgapariṇāmanimittaṃ ceṣṭitaṃ maithuna<span type="ref-block" n="3439 r_SAS-PS'55#354,02_r"/>miti śāstre'pi <span rend="b"><hi ana="q2">'</hi>aśvavṛṣabhayormaithunecchāyām<hi ana="q2">'</hi></span> ityevamādiṣu tadeva gṛhyate api ca <span type="ref-block" n="3440 r_SAS-PS'55#354,03_r"/><hi ana="q1">'</hi>pramattayogāt<hi ana="q2">'</hi>ityanuvartate tena strīpuṃṃsamithunaviṣayaṃ ratisukhārthaṃ ceṣṭitaṃ maithunamiti gṛhyate <span type="ref-block" n="3441 r_SAS-PS'55#354,04_r"/>na sarvam ahiṃsādayo guṇā yasmin paripālyamāne bṛṃhanti vṛddhimupayānti tad brahma <span type="ref-block" n="3442 r_SAS-PS'55#354,05_r"/>na brahma abrahma iti kiṃ tat maithunam tatra hiṃsādayo doṣāḥ puṣyanti yasmānmaithuna<span type="ref-block" n="3443 r_SAS-PS'55#354,06_r"/>sevanapravaṇaḥ sthāsnūṃṃścariṣṇūnū prāṇino hinasti mṛṣāvādamācaṣṭe adattamādatte acetana<span type="ref-block" n="3444 r_SAS-PS'55#354,07_r"/>mitaraṃ ca parigrahaṃ gṛh ṇāti </p><p n="a_1176" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3445 r_SAS-PS'55#354,08_r"/>atha pañcamasya parigrahasya kiṃ lakṣaṇamityata āha </p><p n="a_1178" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3447 r_SAS-PS'55#354,10_r"/>mūrchetyucyate kā mūrchā bāhyānāṃ gomahiṣamaṇimuktāphalādīnāṃ cetanācetanānā<span type="ref-block" n="3448 r_SAS-PS'55#354,11_r"/>mābhyantarāṇāṃ ca rāgādīnāmupadhīnāṃ saṃrakṣaṇārjanasaṃskārādilakṣaṇāvyāvṛttirmūrchā nanu </p><p n="a_1179" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3449 r_SAS-PS'55#355,01_r"/>ca loke vātādiprakopaviśeṣasya mūrcheti prasiddhirasti tadgrahaṇaṃ kasmānna bhavati satyameva<span type="ref-block" n="3450 r_SAS-PS'55#355,02_r"/>metat mūrchirayaṃ mohasāmānye vartate <span rend="b"><hi ana="q2">'</hi>sāmānyacodanāśca viśeṣeṣvavatiṣṭhante<hi ana="q2">'</hi></span> ityukte <span type="ref-block" n="3451 r_SAS-PS'55#355,03_r"/>viśeṣe vyavasthitaḥ parigṛhyate parigrahaprakaraṇāt evamapi bāhyasya parigrahatvaṃ na <span type="ref-block" n="3452 r_SAS-PS'55#355,04_r"/>prāpnoti ādhyātmikasya saṃgrahāt satyamevametat pradhānatvādabhyantara eva saṃgṛhītaḥ <span type="ref-block" n="3453 r_SAS-PS'55#355,05_r"/>asatyapi bāhye mamedamiti saṅkalpavān saparigraha eva bhavati atha bāhyaḥ parigraho na <span type="ref-block" n="3454 r_SAS-PS'55#355,06_r"/>bhavatyeva bhavati ca mūrchākāraṇatvāt yadi mamedamiti saṃkalpaḥ parigrahaḥ sañjñānādyapi <span type="ref-block" n="3455 r_SAS-PS'55#355,07_r"/>parigrahaḥ prāpnoti tadapi hi mamedamiti saṅkalpyate rāgādipariṇāmavat naiṣa doṣaḥ <span type="ref-block" n="3456 r_SAS-PS'55#355,08_r"/><hi ana="q1">'</hi>pramattayogāt<hi ana="q2">'</hi>ityanuvartate tato jñānadarśanacāritravato'pramattasya mohābhāvānna mūrchā'stīti <span type="ref-block" n="3457 r_SAS-PS'55#355,09_r"/>niṣparigrahatvaṃ siddham kiñca teṣāṃ jñānādīnāmaheyatvādātmasvabhāvatvādapari<span type="ref-block" n="3458 r_SAS-PS'55#355,10_r"/>grahatvam rāgādayaḥ punaḥ karmodayatantrā iti anātmasvabhāvatvāddheyāḥ tatasteṣu saṅkalpaḥ <span type="ref-block" n="3459 r_SAS-PS'55#355,11_r"/>parigraha iti yujyate tanmūlāḥ sarve doṣāḥ mamedamiti hi sati saṃkalpe saṃrakṣaṇādayaḥ </p><p n="a_1180" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3460 r_SAS-PS'55#356,01_r"/>saṃjāyante tatra ca hiṃsā'vaśyambhāvinī tadarthamanṛtaṃ jalpati cauryaṃ vā ācarati <span type="ref-block" n="3461 r_SAS-PS'55#356,02_r"/>maithune ca karmaṇi prayatate tatprabhavā narakādiṣu duḥkhaprakārāḥ </p><p n="a_1181" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3462 r_SAS-PS'55#356,03_r"/>evamuktena prakāreṇa hiṃsādidoṣadarśino'hiṃsādiguṇāhitacetasaḥ paramaprayatnasyāhiṃsā<span type="ref-block" n="3463 r_SAS-PS'55#356,04_r"/>dīni vratāni yasya santi saḥ </p><p n="a_1183" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3465 r_SAS-PS'55#356,06_r"/>śṛṇāti hinastīti śalyam śarīrānupraveśi kāṇḍādipraharaṇaṃ śalyamiva śalyaṃ <span type="ref-block" n="3466 r_SAS-PS'55#356,07_r"/>yathā tat prāṇino bādhākaraṃ tathā śārīramānasabādhāhetutvātkarmodayavikāraḥ śalyamityu<span type="ref-block" n="3467 r_SAS-PS'55#356,08_r"/>pacaryate tat trividham māyāśalyaṃ nidānaśalyaṃ mithyādarśanaśalyamiti māyā nikṛti<span type="ref-block" n="3468 r_SAS-PS'55#356,09_r"/>rvañcanā nidānaṃ viṣayabhogākāṅkṣā mithyādarśanamatattvaśraddhānam etasmāttri<span type="ref-block" n="3469 r_SAS-PS'55#356,10_r"/>vidhācchalyānniṣkrānto niśśalyo vratī ityucyate atra codyate śalyābhāvānniḥśalyo <span type="ref-block" n="3470 r_SAS-PS'55#356,11_r"/>vratābhisambandhād vratī na niśśalyatvādvratī bhavitumarhati na hi devadatto daṇḍasambandhā<span type="ref-block" n="3471 r_SAS-PS'55#356,12_r"/>cchatrī bhavatīti atrocyate ubhayaviśeṣaṇaviśiṣṭasyeṣṭatvāt na hiṃsādyuparati</p><p n="a_1184" rend="justify"><span type="ref-block" n="3472 r_SAS-PS'55#357,01_r"/>mātravratābhisambandhād vratī bhavatyantareṇa śalyābhāvam sati śalyāpagame vratasambandhād <span type="ref-block" n="3473 r_SAS-PS'55#357,02_r"/>vratī vivakṣito yathā bahukṣīraghṛto gomāniti vyapadiśyate bahukṣīraghṛtābhāvātsatīṣvapi <span type="ref-block" n="3474 r_SAS-PS'55#357,03_r"/>goṣu na gomāṃstathā saśalyatvātsatsvapi vrateṣu na vratī yastu niḥśalyaḥ sa vratī </p><p n="a_1185" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3475 r_SAS-PS'55#357,04_r"/>tasya bhedapratipattyarthamāha </p><p n="a_1187" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3477 r_SAS-PS'55#357,06_r"/>pratiśrayārthibhiḥ aṅgyate iti agāraṃ veśma tadvānagārī na vidyate agāramasyetyana<span type="ref-block" n="3478 r_SAS-PS'55#357,07_r"/>gāraḥ dvividho vratī agārī anagāraśca nanu cātra viparyayo'pi prāpnoti śūnyā<span type="ref-block" n="3479 r_SAS-PS'55#357,08_r"/>gāradevakulādyāvāsasya muneragāritvam anivṛttaviṣayatṛṣṇasya kutaścitkāraṇād gṛhaṃ <span type="ref-block" n="3480 r_SAS-PS'55#357,09_r"/>vimucya vane vasato'nagāratvañca prānotīti naiṣa doṣaḥ bhāvāgārasya vivakṣitatvāt <span type="ref-block" n="3481 r_SAS-PS'55#357,10_r"/>cāritramohodaye satyagārasambandhaṃ pratyanivṛttaḥ pariṇāmo bhāvāgāramityucyate sa <span type="ref-block" n="3482 r_SAS-PS'55#357,11_r"/>yasyāstyasāvagārī vane vasannapi gṛhe vasannapi tadabhāvādanagāra iti ca bhavati nanu <span type="ref-block" n="3483 r_SAS-PS'55#357,12_r"/>cāgāriṇo vratitvaṃ na prāpnoti asakalavratatvāt naiṣa doṣaḥ naigamādinayāpekṣayā </p><p n="a_1188" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3484 r_SAS-PS'55#358,01_r"/>agāriṇo'pi vratitvamupapadyate nagarāvāsavat yathā gṛhe apavarake vā vasannapi nagarāvāsa <span type="ref-block" n="3485 r_SAS-PS'55#358,02_r"/>ityucyeta tathā asakalavrato'pi naigamasaṃgrahavyavahāranayāpekṣayā vratīti vyapadiśyate </p><p n="a_1189" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3486 r_SAS-PS'55#358,03_r"/>atrāha kiṃ hiṃsādīnāmanyatamasmādyaḥ pratinivṛttaḥ sa khalvagārī vratī naivam <span type="ref-block" n="3487 r_SAS-PS'55#358,04_r"/>kiṃ tarhi pañcatayyā api viratervaikalyena vivakṣita ityucyate </p><p n="a_1191" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3489 r_SAS-PS'55#358,06_r"/><hi ana="q1">'</hi>aṇu<hi ana="q2">'</hi>śabdo'lpavacanaḥ aṇūni vratānyasya aṇuvrato'gārītyucyate kathamasya vratānā<span type="ref-block" n="3490 r_SAS-PS'55#358,07_r"/>maṇutvam sarvasāvadyanivṛttyasambhavāt kutastarhyasau nivṛttaḥ trasaprāṇivyaparopaṇānni<span type="ref-block" n="3491 r_SAS-PS'55#358,08_r"/>vṛttaḥ agārītyādyamaṇuvratam snehamohādivaśād gṛhavināśe grāmavināśe vā kāraṇamitya<span type="ref-block" n="3492 r_SAS-PS'55#358,09_r"/>bhimatādasatyavacanānnivṛtto gṛhīti dvitīyamaṇuvratam anyapīḍākaraṃ pārthivabhayādivaśāda<span type="ref-block" n="3493 r_SAS-PS'55#358,10_r"/>vaśyaṃ parityaktamapi yadadattaṃ tataḥ pratinivṛttādaraḥ śrāvaka iti tṛtīyamaṇuvratam upāttāyā <span type="ref-block" n="3494 r_SAS-PS'55#358,11_r"/>anupāttāyāśca parāṅganāyāḥ saṅgānnivṛttaratirgṛhīti caturthamaṇuvratam dhanadhānyakṣetrā</p><p n="a_1192" rend="justify"><span type="ref-block" n="3495 r_SAS-PS'55#359,01_r"/>dīnāmicchāvaśāt kṛtaparicchedo gṛhīti pañcamamaṇuvratam </p><p n="a_1193" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3496 r_SAS-PS'55#359,02_r"/>āha aparityaktāgārasya kimetāvāneva viśeṣa āhosvidasti kaścidanyo'pītyata <span type="ref-block" n="3497 r_SAS-PS'55#359,03_r"/>āha </p><p n="a_1195" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3500 r_SAS-PS'55#359,06_r"/><hi ana="q1">'</hi>virati<hi ana="q2">'</hi>śabdaḥ pratyekaṃ parisamāpyate digviratiḥ deśaviratiḥ anarthadaṇḍavirati<span type="ref-block" n="3501 r_SAS-PS'55#359,07_r"/>riti etāni trīṇi guṇavratāni <hi ana="q1">'</hi>vrata<hi ana="q2">'</hi> śabdasya pratyekamabhisambandhāt tathā sāmāyika<span type="ref-block" n="3502 r_SAS-PS'55#359,08_r"/>vrataṃ proṣadhopavāsavrataṃ upabhogaparibhogaparimāṇavrataṃ atithisaṃvibhāgavrataṃ etāni <span type="ref-block" n="3503 r_SAS-PS'55#359,09_r"/>catvāri śikṣāvratāni etairvrataiḥ sampanno gṛhī viratāvirata ityucyate tadyathā dikprā<span type="ref-block" n="3504 r_SAS-PS'55#359,10_r"/>cyādiḥ tatra prasiddhairabhijñānairavadhiṃ kṛtvā niyamanaṃ digvirativratam tato bahistrasasthāvara<span type="ref-block" n="3505 r_SAS-PS'55#359,11_r"/>vyaparopaṇanivṛttermahāvratatvamavaseyam tatra lābhe satyapi pariṇāmasya nivṛtterlobhanirāsaśca <span type="ref-block" n="3506 r_SAS-PS'55#359,12_r"/>kṛto bhavati grāmādīnāmavadhṛtaparimāṇaḥ pradeśo deśaḥ tato bahirniṃvṛttirdeśavirati<span type="ref-block" n="3507 r_SAS-PS'55#359,13_r"/>vratam pūrvavadbahirmahāvratatvaṃ vyavasthāpyam asatyupakāre pāpādānaheturanarthadaṇḍaḥ tato </p><p n="a_1196" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3508 r_SAS-PS'55#360,01_r"/>viratiranarthadaṇḍaviratiḥ anarthadaṇḍaḥ pañcavidhaḥ apadhyānaṃ pāpopadeśaḥ pramādācaritaṃ <span type="ref-block" n="3509 r_SAS-PS'55#360,02_r"/>hiṃsāpradānaṃ aśubhaśrutiriti tatra pareṣāṃ jayaparājayavadhabandhanāṅgacchedaparasvahara<span type="ref-block" n="3510 r_SAS-PS'55#360,03_r"/>ṇādi kathaṃ syāditi manasā cintanamapadhyānam tiryakkleśavāṇijyaprāṇivadhakārambhā<span type="ref-block" n="3511 r_SAS-PS'55#360,04_r"/>diṣu pāpasaṃyuktaṃ vacanaṃ pāpopadeśaḥ prayojanamantareṇa vṛkṣādicchedanabhūmikuṭṭanasalila<span type="ref-block" n="3512 r_SAS-PS'55#360,05_r"/>secanādyavadyakarma pramādācaritam viṣakaṇṭakaśastrāgnirajjukaśādaṇḍādihiṃsopakaraṇapradānaṃ <span type="ref-block" n="3513 r_SAS-PS'55#360,06_r"/>hiṃsāpradānam hiṃsārāgādipravardhanaduṣṭakathāśravaṇaśikṣaṇavyāpṛtiraśubhaśrutiḥ </p><p n="a_1197" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3514 r_SAS-PS'55#360,07_r"/>samekībhāve vartate tadyathā saṅgataṃ ghṛtaṃ saṅgataṃ tailamityucyate ekībhūtamiti gamyate <span type="ref-block" n="3515 r_SAS-PS'55#360,08_r"/>ekatvena ayanaṃ gamanaṃ samayaḥ samaya eva sāmāyikaṃ samayaḥ prayojanamasyeti vā vigṛhya <span type="ref-block" n="3516 r_SAS-PS'55#360,09_r"/>sāmāyikam iyati deśe etāvati kāle ityavadhārite sāmāyike sthitasya mahāvratatvaṃ <span type="ref-block" n="3517 r_SAS-PS'55#360,10_r"/>pūrvavadveditavyam kutaḥ aṇusthūlakṛtahiṃsādinivṛtteḥ saṃyamaprasaṅga iti cet na </p><p n="a_1198" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3518 r_SAS-PS'55#361,01_r"/>taddhātikarmodayasadbhāvāt mahāvratatvābhāva iti cet tanna upacārād rājakule sarva<span type="ref-block" n="3519 r_SAS-PS'55#361,02_r"/>gatacaitrābhidhānavat </p><p n="a_1199" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3520 r_SAS-PS'55#361,03_r"/>proṣadhaśabdaḥ parvaparyāyavācī śabdādigrahaṇaṃ prati nivṛttautsukyāni pañcāpīndri<span type="ref-block" n="3521 r_SAS-PS'55#361,04_r"/>yāṇyupetya tasmin vasantītyupavāsaḥ caturvidhāhāraparityāga ityarthaḥ proṣadhe upavāsaḥ <span type="ref-block" n="3522 r_SAS-PS'55#361,05_r"/>proṣadhopavāsaḥ svaśarīrasaṃskārakāraṇasnānagandhamālyābharaṇādivirahitaḥ śucāvavakāśe <span type="ref-block" n="3523 r_SAS-PS'55#361,06_r"/>sādhunivāse caityālaye svaproṣadhopavāsagṛhe vā dharmakathāśravaṇaśrāvaṇacintanavihitāntaḥ <span type="ref-block" n="3524 r_SAS-PS'55#361,07_r"/>karaṇaḥ sannupavasennirārambhaḥ śrāvakaḥ </p><p n="a_1200" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3525 r_SAS-PS'55#361,08_r"/>upabhogo'śanapānagandhamālyādiḥ paribhoga ācchādanaprāvaraṇālaṅkāraśayanāsanagṛha<span type="ref-block" n="3526 r_SAS-PS'55#361,09_r"/>yānavāhanādiḥ tayoḥ parimāṇamupabhogaparibhogaparimāṇam madhu māṃsaṃ madyañca sadā <span type="ref-block" n="3527 r_SAS-PS'55#361,10_r"/>parihartavyaṃ trasaghātānnivṛttacetasā ketakyarjunapuṣpādīni śṛṅgaveramūlakādīni bahujantu</p><p n="a_1201" rend="justify"><span type="ref-block" n="3528 r_SAS-PS'55#362,01_r"/>yonisthānānyanantakāyavyapadeśārhāṇi parihartavyāni bahughātālpaphalatvāt yānavāhanā<span type="ref-block" n="3529 r_SAS-PS'55#362,02_r"/>bharaṇādiṣvetāvadeveṣṭamato'nyadaniṣṭamityaniṣṭānnivartanaṃ kartavyaṃ kālaniyamena yāvajjīvaṃ <span type="ref-block" n="3530 r_SAS-PS'55#362,03_r"/>vā yathāśakti </p><p n="a_1202" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3531 r_SAS-PS'55#362,04_r"/>saṃyamamavināśayannatatītyatithiḥ athavā nāsya tithirastītyatithiḥ aniyatakālā<span type="ref-block" n="3532 r_SAS-PS'55#362,05_r"/>gamana ityarthaḥ atithaye saṃvibhāgo'tithisaṃvibhāgaḥ sa caturvidhaḥ bhikṣopakaraṇauṣadha<span type="ref-block" n="3533 r_SAS-PS'55#362,06_r"/>pratiśrayabhedāt mokṣārthamabhyudyatāyātithaye saṃyamaparāyaṇāya śuddhāya śuddhacetasā niravadyā <span type="ref-block" n="3534 r_SAS-PS'55#362,07_r"/>bhikṣā deyā dharmopakaraṇāni ca samyagdarśanādyupabṛṃhaṇāni dātavyāni auṣadhamapi <span type="ref-block" n="3535 r_SAS-PS'55#362,08_r"/>yogyamupayojanīyam pratiśrayaśca paramadharmaśraddhayā pratipādayitavya iti <hi ana="q1">'</hi>ca<hi ana="q2">'</hi>śabdo <span type="ref-block" n="3536 r_SAS-PS'55#362,09_r"/>vakṣyamāṇagṛhasthadharmasamuccayārthaḥ </p><p n="a_1203" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3537 r_SAS-PS'55#362,10_r"/>kaḥ punarasau </p><p n="a_1205" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3539 r_SAS-PS'55#362,12_r"/>svapariṇāmopāttasyāyuṣa indriyāṇāṃ balānāṃ ca kāraṇavaśātsaṃkṣayo maraṇam <hi ana="q1">'</hi>anta<hi ana="q2">'</hi> <span type="ref-block" n="3540 r_SAS-PS'55#362,13_r"/>grahaṇaṃ tadbhavamaraṇapratipattyartham maraṇamanto maraṇāntaḥ sa prayojanamasyeti māraṇā</p><p n="a_1206" rend="justify"><span type="ref-block" n="3541 r_SAS-PS'55#363,01_r"/>ntikī samyakkāyakaṣāyalekhanā sallekhanā kāyasya bāhyasyābhyantarāṇāṃ ca kaṣā<span type="ref-block" n="3542 r_SAS-PS'55#363,02_r"/>yāṇāṃ tatkāraṇahāpanakrameṇa samyaglekhanā sallekhanā tāṃ māraṇāntikīṃ sallekhanāṃ joṣitā <span type="ref-block" n="3543 r_SAS-PS'55#363,03_r"/>sevitā gṛhītyabhisambadhyate nanu ca vispaṣṭārthaṃ sevitetyevaṃ vaktavyam na artha<span type="ref-block" n="3544 r_SAS-PS'55#363,04_r"/>viśeṣopapatteḥ na kevalamiha sevanaṃ parigṛhyate kiṃ tarhi prītyartho'pi yasmādasatyāṃ <span type="ref-block" n="3545 r_SAS-PS'55#363,05_r"/>prītau balānna sallekhanā kāryate satyāṃ hi prītau svayameva karoti syānmatamātmavadhaḥ <span type="ref-block" n="3546 r_SAS-PS'55#363,06_r"/>prāpnoti svābhisandhipūrvakāyurādinivṛtteḥ naiṣa doṣaḥ apramattatvāt <hi ana="q1">'</hi>pramattayogā<span type="ref-block" n="3547 r_SAS-PS'55#363,07_r"/>tprāṇavyaparopaṇaṃ hiṃsā<hi ana="q2">'</hi>ityuktam na cāsya pramādayogo'sti kutaḥ rāgādyabhāvāt <span type="ref-block" n="3548 r_SAS-PS'55#363,08_r"/>rāgadveṣamohāviṣṭasya hi viṣaśastrādyupakaraṇaprayogavaśādātmānaṃ ghnataḥ svaghāto bhavati <span type="ref-block" n="3549 r_SAS-PS'55#363,09_r"/>na sallekhanāṃ pratipannasya rāgādayaḥ santi tato nātmavadhadoṣaḥ uktaṃ ca </p><l> <span type="ref-block" n="3550 r_SAS-PS'55#363,10_r"/><hi ana="q2">'</hi>rāgādīṇamaṇuppā ahiṃsagattaṃ ti desidaṃ samaye </l><l> <span type="ref-block" n="3551 r_SAS-PS'55#363,11_r"/>tesiṃ ce uppattī hiṃseti jiṇehi ṇiddiṭṭhā <hi ana="q2">'</hi> </l><p n="a_1208" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3552 r_SAS-PS'55#364,01_r"/>kiñca maraṇasyāniṣṭatvādyathā vaṇijo vividhapaṇyadānādānasañcayaparasya svagṛhavi<span type="ref-block" n="3553 r_SAS-PS'55#364,02_r"/>nāśo'niṣṭaḥ tadvināśakāraṇe ca kutaścidupasthite yathāśakti pariharati duṣparihāre <span type="ref-block" n="3554 r_SAS-PS'55#364,03_r"/>ca paṇyavināśo yathā na bhavati tathā yatate evaṃ gṛhastho'pi vrataśīlapaṇyasaṃcaye pravartamānaḥ <span type="ref-block" n="3555 r_SAS-PS'55#364,04_r"/>tadāśrayasya na pātamabhivāñchati tadupaplavakāraṇe copasthite svaguṇāvirodhena pari<span type="ref-block" n="3556 r_SAS-PS'55#364,05_r"/>harati duṣparihāre ca yathā svaguṇavināśo na bhavati tathā prayatata iti kathamātmavadho <span type="ref-block" n="3557 r_SAS-PS'55#364,06_r"/>bhavet </p><p n="a_1209" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3558 r_SAS-PS'55#364,07_r"/>atrāha <hi ana="q1">'</hi>niḥśalyo vratī<hi ana="q2">'</hi> ityuktaṃ tatra ca tṛtīyaṃ śalyaṃ mithyādarśanam tataḥ samyagdṛṣṭinā <span type="ref-block" n="3559 r_SAS-PS'55#364,08_r"/>vratinā niḥśalyena bhavitavyamityuktam tatsamyagdarśanaṃ kiṃ sāpavādaṃ nirapavādamiti <span type="ref-block" n="3560 r_SAS-PS'55#364,09_r"/>ucyate kasyacinmohanīyāvasthāviśeṣātkadācidime bhavantyapavādāḥ </p><p n="a_1211" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3562 r_SAS-PS'55#364,11_r"/>niḥśaṅkitatvādayo vyākhyātāḥ <hi ana="q1">'</hi>darśanaviśuddhiḥ<hi ana="q2">'</hi>ityatra tatpratipakṣabhūtāḥ śaṅkādayo <span type="ref-block" n="3563 r_SAS-PS'55#364,12_r"/>veditavyāḥ atha praśaṃsāsaṃstavayoḥ ko viśeṣaḥ manasā mithyādṛṣṭerjñānacāritraguṇo</p><p n="a_1212" rend="justify"><span type="ref-block" n="3564 r_SAS-PS'55#365,01_r"/>dbhāvanaṃ praśaṃsā bhūtābhūtaguṇodbhāvavacanaṃ saṃstava ityayamanayorbhedaḥ nanu ca samyagdarśanama<span type="ref-block" n="3565 r_SAS-PS'55#365,02_r"/>ṣṭāṅgamuktaṃ tasyāticārairapyaṣṭabhirbhavitavyam naiṣa doṣaḥ vrataśīleṣu pañca pañcāti<span type="ref-block" n="3566 r_SAS-PS'55#365,03_r"/>cārā ityuttaratra vivakṣuṇā''cāryeṇa praśaṃsāsaṃstavayoritarānaticārānantarbhāvya pañcaivāti<span type="ref-block" n="3567 r_SAS-PS'55#365,04_r"/>cārā uktāḥ </p><p n="a_1213" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3568 r_SAS-PS'55#365,05_r"/>āha samyagdṛṣṭeraticārā uktāḥ kimevaṃ vrataśīleṣvapi bhavantīti omityu<span type="ref-block" n="3569 r_SAS-PS'55#365,06_r"/>ktvā tadaticārasaṃkhyānirdeśārthamāha </p><p n="a_1215" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3571 r_SAS-PS'55#365,08_r"/>vratāni ca śīlāni ca vrataśīlāni teṣu vrataśīleṣu śīlagrahaṇamanarthakam vratagrahaṇenaiva <span type="ref-block" n="3572 r_SAS-PS'55#365,09_r"/>siddheḥ nānarthakam viśeṣajñāpanārthaṃ vrataparirakṣaṇārthaṃ śīlamiti digviratyādīnīha <span type="ref-block" n="3573 r_SAS-PS'55#365,10_r"/><hi ana="q1">'</hi>śīla<hi ana="q2">'</hi>grahaṇena gṛhyante </p><p n="a_1216" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3574 r_SAS-PS'55#365,11_r"/>agāryadhikārādagāriṇo vrataśīleṣu pañca pañcāticārā vakṣyamāṇā yathākramaṃ vedita<span type="ref-block" n="3575 r_SAS-PS'55#365,12_r"/>vyāḥ tadyathā ādyasya tāvadahiṃsāvratasya </p><p n="a_1218" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3577 r_SAS-PS'55#366,02_r"/>abhimatadeśagatinirodhaheturbandhaḥ daṇḍakaśāvetrādibhirabhighātaḥ prāṇināṃ vadhaḥ <span type="ref-block" n="3578 r_SAS-PS'55#366,03_r"/>na prāṇavyaparopaṇam tataḥ prāgevāsya vinivṛttatvāt karṇanāsikādīnāmavayavānāmapa<span type="ref-block" n="3579 r_SAS-PS'55#366,04_r"/>nayanaṃ chedaḥ nyāyyabhārādatiriktavāhanamatibhārāropaṇam gavādīnāṃ kṣutpipāsābādhā<span type="ref-block" n="3580 r_SAS-PS'55#366,05_r"/>karaṇamannapānanirodhaḥ ete pañcāhiṃsāṇuvratasyāticārāḥ </p><p n="a_1220" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3582 r_SAS-PS'55#366,07_r"/>abhyudayaniḥśreyasārtheṣu kriyāviśeṣeṣu anyasyānyathā pravartanamatisandhāpanaṃ vā mithyo<span type="ref-block" n="3583 r_SAS-PS'55#366,08_r"/>padeśaḥ yatstrīpuṃsābhyāmekānte'nuṣṭhitasya kriyāviśeṣasya prakāśanaṃ tadrahobhyākhyānaṃ <span type="ref-block" n="3584 r_SAS-PS'55#366,09_r"/>veditavyam anyenānuktamananuṣṭhitaṃ yatkiṃcitparaprayogavaśādevaṃ tenoktamanuṣṭhitamiti <span type="ref-block" n="3585 r_SAS-PS'55#366,10_r"/>vañcanānimittaṃ lekhanaṃ kūṭalekhakriyā hiraṇyāderdravyasya nikṣepturvismṛtasaṃkhyasyālpasaṃkhyeya<span type="ref-block" n="3586 r_SAS-PS'55#366,11_r"/>mādadānasyaivamityanujñāvacanaṃ nyāsāpahāraḥ arthaprakaraṇāṅgavikārabhrūvikṣepādibhiḥ parā<span type="ref-block" n="3587 r_SAS-PS'55#366,12_r"/>kūtamupalabhya tadāviṣkaraṇamasūyādinimittaṃ yattatsākāramantrabheda iti kathyate ta ete <span type="ref-block" n="3588 r_SAS-PS'55#366,13_r"/>satyāṇuvratasya pañcāticārā boddhavyāḥ </p><p n="a_1222" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3591 r_SAS-PS'55#367,03_r"/>muṣṇantaṃ svayameva vā prayuṅkte'nyena vā prayojayati prayuktamanumanyate vā yataḥ sa stena<span type="ref-block" n="3592 r_SAS-PS'55#367,04_r"/>prayogaḥ aprayuktenānanumatena ca caureṇānītasya grahaṇaṃ tadāhṛtādānam ucitanyā<span type="ref-block" n="3593 r_SAS-PS'55#367,05_r"/>yādanyena prakāreṇa dānagrahaṇamatikramaḥ viruddhaṃ rājyaṃ viruddharājyaṃ viruddharājye'tikramaḥ <span type="ref-block" n="3594 r_SAS-PS'55#367,06_r"/>viruddharājyātikramaḥ tatra hyalpamūlyalabhyāni mahārghyāṇi dravyāṇīti prayatnaḥ prasthādi <span type="ref-block" n="3595 r_SAS-PS'55#367,07_r"/>mānam tulādyunmānam etena nyūnenānyasmai deyamadhikenātmano grāhyamityevamādikūṭaprayogo <span type="ref-block" n="3596 r_SAS-PS'55#367,08_r"/>hīnādhikamānonmānam kṛtrimairhiraṇyādibhirvañcanāpūrvako vyavahāraḥ pratirūpakavyavahāraḥ <span type="ref-block" n="3597 r_SAS-PS'55#367,09_r"/>ta ete pañcādattādānāṇuvratasyāticārāḥ </p><p n="a_1224" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3600 r_SAS-PS'55#367,12_r"/>kanyādānaṃ vivāhaḥ parasya vivāhaḥ paravivāhaḥ paravivāhasya karaṇaṃ paravivāha<span type="ref-block" n="3601 r_SAS-PS'55#367,13_r"/>karaṇam parapuruṣāneti gacchatītyevaṃśīlā itvarī kutsitā itvarī kutsāyāṃ ka </p><p n="a_1225" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3602 r_SAS-PS'55#368,01_r"/>itvarikā yā ekapuruṣabhartṛkā sā parigṛhītā yā gaṇikātvena puṃścalītvena vā para<span type="ref-block" n="3603 r_SAS-PS'55#368,02_r"/>puruṣagamanaśīlā asvāmikā sā aparigṛhītā parigṛhītā cāparigṛhītā ca parigṛhītā<span type="ref-block" n="3604 r_SAS-PS'55#368,03_r"/>parigṛhīte itvarike ca te parigṛhītāparigṛhīte ca itvarikāparigṛhītā'parigṛhīte <span type="ref-block" n="3605 r_SAS-PS'55#368,04_r"/>tayorgamane itvarikāparigṛhītāparigṛhītāgamane aṅgaṃ prajananaṃ yoniśca tato'nyatra krīḍā <span type="ref-block" n="3606 r_SAS-PS'55#368,05_r"/>anaṅgakrīḍā kāmasya pravṛddhaḥ pariṇāmaḥ kāmatīvrābhiniveśaḥ ta ete pañca svadārasantoṣa<span type="ref-block" n="3607 r_SAS-PS'55#368,06_r"/>vratasyāticārāḥ </p><p n="a_1227" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3609 r_SAS-PS'55#368,08_r"/>kṣetraṃ sasyādhikaraṇam vāstu agāram hiraṇyaṃ rūpyādivyavahāratantram suvarṇaṃ <span type="ref-block" n="3610 r_SAS-PS'55#368,09_r"/>pratītam dhanaṃ gavādi dhānyaṃ vrīhyādi dāsīdāsaṃ bhṛtyastrīpuṃsavargaḥ kupyaṃ kṣaumakā<span type="ref-block" n="3611 r_SAS-PS'55#368,10_r"/>rpāsakauśeyacandanādi kṣetraṃ ca vāstu ca kṣetravāstu hiraṇyaṃ ca suvarṇaṃ ca hiraṇyasuvarṇam <span type="ref-block" n="3612 r_SAS-PS'55#368,11_r"/>dhanaṃ ca dhānyaṃ ca dhanadhānyam dāsī ca dāsaśca dāsīdāsam kṣetravāstu ca hiraṇyasuvarṇaṃ ca <span type="ref-block" n="3613 r_SAS-PS'55#368,12_r"/>dhanadhānyaṃ ca dāsīdāsaṃ ca kupyaṃ ca kṣetravāstuhiraṇyasuvarṇadhanadhānyadāsīdāsakupyāni <span type="ref-block" n="3614 r_SAS-PS'55#368,13_r"/>etāvāneva parigraho mama nānya iti paricchinnāṇupramāṇātkṣetravāstvādiviṣayādatirekā <span type="ref-block" n="3615 r_SAS-PS'55#368,14_r"/>atilobhavaśātpramāṇātikramā iti pratyākhyāyante ta ete parigrahaparimāṇavratasyāti<span type="ref-block" n="3616 r_SAS-PS'55#368,15_r"/>cārāḥ </p><p n="a_1228" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3617 r_SAS-PS'55#369,01_r"/>uktā vratānāmaticārāḥ śīlānāmaticārā vakṣyante tadyathā </p><p n="a_1230" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3619 r_SAS-PS'55#369,03_r"/>parimitasya digavadheratilaṅghanamatikramaḥ sa samāsatastrividhaḥ ūrdhvātikramaḥ <span type="ref-block" n="3620 r_SAS-PS'55#369,04_r"/>adho'tikramastiryagatikramaśceti tatra parvatādyārohaṇādūrdhvātikramaḥ kūpāvataraṇādera<span type="ref-block" n="3621 r_SAS-PS'55#369,05_r"/>dho'tikramaḥ bilapraveśādestiryagatikramaḥ parigṛhītāyā diśo lobhāveśādādhikyābhi<span type="ref-block" n="3622 r_SAS-PS'55#369,06_r"/>sandhiḥ kṣetravṛddhiḥ sa eṣo'tikramaḥ pramādānmohād vyāsaṅgādvā bhavatītyavaseyaḥ ananu<span type="ref-block" n="3623 r_SAS-PS'55#369,07_r"/>smaraṇaṃ smṛtyantarādhānam ta ete digviramaṇasyāticārāḥ </p><p n="a_1232" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3625 r_SAS-PS'55#369,09_r"/>ātmanā saṅkalpite deśe sthitasya prayojanavaśādyatkiñcidānayetyājñāpanamānayanam <span type="ref-block" n="3626 r_SAS-PS'55#369,10_r"/>eva kurviti niyogaḥ preṣyaprayogaḥ vyāpārakarānpuruṣānpratyabhyutkāsikādikaraṇaṃ śabdānu<span type="ref-block" n="3627 r_SAS-PS'55#369,11_r"/>pātaḥ svavigrahadarśanaṃ rūpānupātaḥ loṣṭādinipātaḥ pudgalakṣepaḥ ta ete deśaviramaṇasya <span type="ref-block" n="3628 r_SAS-PS'55#369,12_r"/>pañcāticārāḥ </p><p n="a_1234" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3630 r_SAS-PS'55#369,14_r"/>rāgodrekātprahāsamiśro'śiṣṭavākprayogaḥ kandarpaḥ tadevobhayaṃ paratra duṣṭakāyakarma</p><p n="a_1235" rend="justify"><span type="ref-block" n="3631 r_SAS-PS'55#370,01_r"/>prayuktaṃ kautkucyam dhārṣṭyaprāyaṃ yatkiñcanānarthakaṃ bahupralāpitvaṃ maukharyam asamīkṣya <span type="ref-block" n="3632 r_SAS-PS'55#370,02_r"/>prayojanamādhikyena karaṇamasamīkṣyādhikaraṇam yāvatā'rthenopabhogaparibhogau so'rthastato <span type="ref-block" n="3633 r_SAS-PS'55#370,03_r"/>'nyasyādhikyamānarthakyam ta ete pañcānarthadaṇḍavirateraticārāḥ </p><p n="a_1237" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3635 r_SAS-PS'55#370,05_r"/>yogo vyākhyātastrividhaḥ tasya duṣṭaṃ praṇidhānaṃ yogaduṣpraṇidhānam kāyaduṣpraṇi<span type="ref-block" n="3636 r_SAS-PS'55#370,06_r"/>dhānaṃ vāgduṣpraṇidhānaṃ manoduṣpraṇidhānamiti anādaro'nutsāhaḥ anaikāgryaṃ smṛtyanupa<span type="ref-block" n="3637 r_SAS-PS'55#370,07_r"/>sthānam ta ete pañca sāmāyikasyātikramāḥ </p><p n="a_1239" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3639 r_SAS-PS'55#370,09_r"/>jantavaḥ santi na santi veti pratyavekṣaṇaṃ cakṣurvyāpāraḥ mṛdunopakaraṇena yatkriyate prayo<span type="ref-block" n="3640 r_SAS-PS'55#370,10_r"/>janaṃ tatpramārjitam tadubhayaṃ pratiṣedhaviśiṣṭamutsargādibhistribhirabhisambadhyate apratya<span type="ref-block" n="3641 r_SAS-PS'55#370,11_r"/>vekṣitāpramārjitotsarga ityevamādi tatra apratyavekṣitāpramārjitāyāṃ bhūmau mūtrapurīṣotsargaḥ <span type="ref-block" n="3642 r_SAS-PS'55#370,12_r"/>apratyavekṣitāpramārjitotsargaḥ apratyavekṣitāpramārjitasyārhadācāryapūjopakaraṇasya gandha</p><p n="a_1240" rend="justify"><span type="ref-block" n="3643 r_SAS-PS'55#371,01_r"/>mālyadhūpāderātmaparidhānādyarthasya ca vastrāderādānamapratyavekṣitāpramārjitādānam apratyave<span type="ref-block" n="3644 r_SAS-PS'55#371,02_r"/>kṣitāpramārjitasya prāvaraṇādeḥ saṃstarasyopakramaṇaṃ apratyavekṣitāpramārjitasaṃstaropakrama<span type="ref-block" n="3645 r_SAS-PS'55#371,03_r"/>ṇam kṣudabhyarditatvādāvaśyakeṣvanādaro'nutsāhaḥ smṛtyanupasthānaṃ vyākhyātam ta <span type="ref-block" n="3646 r_SAS-PS'55#371,04_r"/>ete pañca proṣadhopavāsasyāticārāḥ </p><p n="a_1242" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3648 r_SAS-PS'55#371,06_r"/>saha cittena vartate iti sacittaṃ cetanāvad dravyam tadupaśliṣṭaḥ sambandhaḥ tadvyati<span type="ref-block" n="3649 r_SAS-PS'55#371,07_r"/>kīrṇaḥ sammiśraḥ kathaṃ punarasya sacittādiṣu pravṛttiḥ pramādasammohābhyām dravo vṛṣyo <span type="ref-block" n="3650 r_SAS-PS'55#371,08_r"/>vābhiṣavaḥ asamyakpakvo duṣpakvaḥ etairāhāro viśeṣyate sacittāhāraḥ sambandhā<span type="ref-block" n="3651 r_SAS-PS'55#371,09_r"/>hāraḥ sammiśrāhāro'bhiṣavāhāro duṣpakvāhāra iti ta ete pañca bhogopabhogaparisaṃkhyāna<span type="ref-block" n="3652 r_SAS-PS'55#371,10_r"/>syāticārāḥ </p><p n="a_1244" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3654 r_SAS-PS'55#371,12_r"/>sacitte padmapatrādau nikṣepaḥ sacittanikṣepaḥ apidhānamāvaraṇam sacittenaiva sambadhyate </p><p n="a_1245" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3655 r_SAS-PS'55#372,01_r"/>sacittāpidhānamiti anyadātṛdeyārpaṇaṃ paravyapadeśaḥ prayacchato'pyādarābhāvo'nyadātṛ<span type="ref-block" n="3656 r_SAS-PS'55#372,02_r"/>guṇāsahanaṃ vā mātsaryam akāle bhojanaṃ kālātikramaḥ ta ete pañcātithisaṃvibhāga<span type="ref-block" n="3657 r_SAS-PS'55#372,03_r"/>śīlāticārāḥ </p><p n="a_1247" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3659 r_SAS-PS'55#372,05_r"/>āśaṃsanamāśaṃsā ākāṅkṣaṇamityarthaḥ jīvitaṃ ca maraṇaṃ ca jīvitamaraṇam jīvita<span type="ref-block" n="3660 r_SAS-PS'55#372,06_r"/>maraṇasyāśaṃse jīvitamaraṇāśaṃse pūrvasuhṛtsahapāṃsukrīḍanādyanusmaraṇaṃ mitrānurāgaḥ anu<span type="ref-block" n="3661 r_SAS-PS'55#372,07_r"/>bhūtaprītiviśeṣasmṛtisamanvāhāraḥ sukhānubandhaḥ bhogākāṅkṣayā niyataṃ dīyate cittaṃ <span type="ref-block" n="3662 r_SAS-PS'55#372,08_r"/>tasmiṃsteneti va nidānam ta ete pañca sallekhanāyā aticārāḥ </p><p n="a_1248" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3663 r_SAS-PS'55#372,09_r"/>atrāha uktaṃ bhavatā tīrthakaratvakāraṇakarmāsravanirdeśe <hi ana="q1">'</hi>śaktitastyāgatapasī<hi ana="q2">'</hi>iti <span type="ref-block" n="3664 r_SAS-PS'55#372,10_r"/>punaścoktaṃ śīlavidhāna<hi ana="q1">'</hi>atithisaṃvibhāga<hi ana="q2">'</hi>iti tasya dānasya lakṣaṇamanirjñātaṃ taducyatā<span type="ref-block" n="3665 r_SAS-PS'55#372,11_r"/>mityata āha </p><p n="a_1250" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3667 r_SAS-PS'55#372,13_r"/>svaparopakāro'nugrahaḥ svopakāraḥ puṇyasaṃcayaḥ paropakāraḥ samyagjñānādivṛddhiḥ </p><p n="a_1251" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3668 r_SAS-PS'55#373,01_r"/><hi ana="q1">'</hi>sva<hi ana="q2">'</hi>śabdo dhanaparyāyavacanaḥ anugrahārthaṃ svasyātisargastyāgo dānaṃ veditavyam </p><p n="a_1252" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3669 r_SAS-PS'55#373,02_r"/>atrāha uktaṃ dānaṃ tatkimaviśiṣṭaphalamāhosvidasti kaścitprativiśeṣa ityata <span type="ref-block" n="3670 r_SAS-PS'55#373,03_r"/>āha </p><p n="a_1254" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3672 r_SAS-PS'55#373,05_r"/>pratigrahādikramo vidhiḥ viśeṣo guṇakṛtaḥ tasya pratyekamabhisambandhaḥ kriyate <span type="ref-block" n="3673 r_SAS-PS'55#373,06_r"/>vidhiviśeṣo dravyaviśaṣo dātṛviśeṣaḥ pātraviśeṣa iti tatra vidhiviśeṣaḥ pratigrahādiṣvā<span type="ref-block" n="3674 r_SAS-PS'55#373,07_r"/>darānādarakṛto bhedaḥ tapaḥsvādhyāyaparivṛddhihetutvādirdravyaviśeṣaḥ anasūyāviṣādādi<span type="ref-block" n="3675 r_SAS-PS'55#373,08_r"/>rdātṛviśeṣaḥ mokṣakāraṇaguṇasaṃyogaḥ pātraviśeṣaḥ tataśca puṇyaphalaviśeṣaḥ kṣityādi<span type="ref-block" n="3676 r_SAS-PS'55#373,09_r"/>viśeṣād bījaphalaviśeṣavat </p><p ana="trailer" n="a_1255" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3677 r_SAS-PS'55#373,10_r"/>iti tattvārthavṛttau sarvārthasiddhisañjñikāyāṃ saptamo'dhyāyaḥ samāptaḥ </p></div><div n="8"><p ana="head" n="a_1256" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3678 r_SAS-PS'55#374,01_r"/>athāṣṭamo'dhyāyaḥ </p><p n="a_1257" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3679 r_SAS-PS'55#374,02_r"/>vyākhyāta āsravapadārthaḥ tadanantaroddeśabhāgbandhapadārtha idānīṃ vyākhyeyaḥ tasmi<span type="ref-block" n="3680 r_SAS-PS'55#374,03_r"/>nvyākhyeye sati pūrvaṃ bandhahetūpanyāsaḥ kriyate tatpūrvakatvād bandhasyeti </p><p n="a_1259" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3682 r_SAS-PS'55#374,05_r"/>mithyādarśanādaya uktāḥ kva mithyādarśanaṃ tāvaduktam <hi ana="q1">'</hi>tattvārthaśraddhānaṃ samyagdarśanam<hi ana="q2">'</hi> <span type="ref-block" n="3683 r_SAS-PS'55#374,06_r"/>ityatra tatpratipakṣabhūtam āsravavidhāne ca kriyāsu vyākhyātaṃ mithyādarśanakriyeti vira<span type="ref-block" n="3684 r_SAS-PS'55#374,07_r"/>tiruktā tatpratipakṣabhūtā aviratirgrāhyā ājñāvyāpādanakriyā anākāṅkṣākriyetyanayoḥ <span type="ref-block" n="3685 r_SAS-PS'55#374,08_r"/>pramādasyāntarbhāvaḥ sa ca pramādaḥ kuśaleṣvanādaraḥ kaṣāyāḥ krodhādayaḥ anantānubandhya<span type="ref-block" n="3686 r_SAS-PS'55#374,09_r"/>pratyākhyānapratyākhyānasaṃjvalanavikalpāḥ proktāḥ kva <hi ana="q1">'</hi>indriyakaṣāyā<hi ana="q2">'</hi>ityatraiva <span type="ref-block" n="3687 r_SAS-PS'55#374,10_r"/>yogāḥ kāyādivikalpāḥ proktāḥ kva <hi ana="q1">'</hi>kāyavāṅmanaḥkarma yogaḥ<hi ana="q2">'</hi> ityatra </p><p n="a_1260" rend="justify"><span type="ref-block" n="3688 r_SAS-PS'55#375,01_r"/>mithyādarśanaṃ dvividham naisargikaṃ paropadeśapūrvakaṃ ca tatra paropadeśamantareṇa mithyātva<span type="ref-block" n="3689 r_SAS-PS'55#375,02_r"/>karmodayavaśād yadāvirbhavati tattvārthāśraddhānalakṣaṇaṃ tannaisargikam paropadeśanimittaṃ catu<span type="ref-block" n="3690 r_SAS-PS'55#375,03_r"/>rvidham kriyākriyāvādyajñānikavainayikavikalpāt athavā pañcavidhaṃ mithyādarśanam <span type="ref-block" n="3691 r_SAS-PS'55#375,04_r"/>ekāntamithyādarśanaṃ viparītamithyādarśanaṃ saṃśayamithyādarśanaṃ vainayikamithyādarśanaṃ ajñā<span type="ref-block" n="3692 r_SAS-PS'55#375,05_r"/>nikamithyādarśanaṃ ceti tatra idameva itthameveti dharmidharmayorabhiniveśa ekāntaḥ <span rend="b"><hi ana="q2">'</hi>puruṣa <span type="ref-block" n="3693 r_SAS-PS'55#375,06_r"/>evedaṃ savam<hi ana="q2">'</hi></span>iti vā nitya eva vā anitya eveti sagrantho nirgranthaḥ kevalī kavalāhārī <span type="ref-block" n="3694 r_SAS-PS'55#375,07_r"/>strī sidhyatītyevamādiḥ viparyayaḥ samyagdaśanajñānacāritrāṇi kiṃ mokṣamārgaḥ syādvā na <span type="ref-block" n="3695 r_SAS-PS'55#375,08_r"/>vetyanyatarapakṣāparigrahaḥ saṃśayaḥ sarvadevatānāṃ sarvasamayānāṃ ca samadarśanaṃ vainayikam <span type="ref-block" n="3696 r_SAS-PS'55#375,09_r"/>hitāhitaparīkṣāviraho'jñānikatvam uktañca </p><l> <span type="ref-block" n="3697 r_SAS-PS'55#375,10_r"/><hi ana="q2">'</hi>asidisadaṃ kiriyāṇaṃ akkiriyāṇaṃ taha ya hoi culasīdī </l><l> <span type="ref-block" n="3698 r_SAS-PS'55#375,11_r"/>sattaṭṭhamaṇṇāṇīṇaṃ veṇaiyāṇaṃ tu battīsaṃ <hi ana="q2">'</hi> </l><p n="a_1262" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3699 r_SAS-PS'55#375,12_r"/>aviratirdvādaśavidhā ṣaṭkāyaṣaṭkaraṇaviṣayabhedāt ṣoḍaśa kaṣāyā nava nokaṣāyā</p><p n="a_1263" rend="justify"><span type="ref-block" n="3700 r_SAS-PS'55#376,01_r"/>steṣāmīṣadbhedo na bheda iti pañcaviṃśatiḥ kaṣāyāḥ catvāro manoyogāścatvāro vāgyogāḥ <span type="ref-block" n="3701 r_SAS-PS'55#376,02_r"/>pañca kāyayogā iti trayodaśavikalpo yogaḥ āhārakakāyayogāhārakamiśrakāyayogayoḥ <span type="ref-block" n="3702 r_SAS-PS'55#376,03_r"/>pramattasaṃyate sambhavātpañcadaśāpi bhavanti pramādo'nekavidhaḥ śuddhyaṣṭakottamakṣamādi<span type="ref-block" n="3703 r_SAS-PS'55#376,04_r"/>viṣayabhedāt ta ete pañca bandhahetavaḥ samastā vyastāśca bhavanti tadyathā <span type="ref-block" n="3704 r_SAS-PS'55#376,05_r"/>mithyādṛṣṭeḥ pañcāpi samuditā bandhahetavo bhavanti sāsādanasamyagdṛṣṭisamyaṅmithyādṛ<span type="ref-block" n="3705 r_SAS-PS'55#376,06_r"/>ṣṭyasaṃyatasamyagdṛṣṭīnāmaviratyādayaścatvāraḥ saṃyatāsaṃyatasyāviratirviratimiśrā pramāda<span type="ref-block" n="3706 r_SAS-PS'55#376,07_r"/>kaṣāyayogāśca pramattasaṃyatasya pramādakaṣāyayogāḥ apramattādīnāṃ caturṇāṃ yogakaṣāyau <span type="ref-block" n="3707 r_SAS-PS'55#376,08_r"/>upaśāntakaṣāyakṣīṇakaṣāyasayogakevalināmeka eva yogaḥ ayogakevalino na bandhahetuḥ </p><p n="a_1264" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3708 r_SAS-PS'55#376,09_r"/>uktā bandhahetavaḥ idānīṃ bandho vaktavya ityata āha </p><p n="a_1266" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3710 r_SAS-PS'55#376,11_r"/>saha kaṣāyeṇa vartata iti sakaṣāyaḥ sakaṣāyasya bhāvaḥ sakaṣāyatvam tasmātsakaṣāya<span type="ref-block" n="3711 r_SAS-PS'55#376,12_r"/>tvāditi punarhetunirdeśaḥ jaṭharāgnyāśayānurūpāhāragrahaṇavattīvramandamadhyamakaṣāyāśayānurū</p><p n="a_1267" rend="justify"><span type="ref-block" n="3712 r_SAS-PS'55#377,01_r"/>pasthityanubhavaviśeṣapratipattyartham amūrtirahasya ātmā kathaṃ karmādatta iti coditaḥ san <span type="ref-block" n="3713 r_SAS-PS'55#377,02_r"/><hi ana="q1">'</hi>jīvaḥ<hi ana="q2">'</hi>ityāha jīvanājjīvaḥ prāṇadhāraṇādāyuḥsambandhānnāyurvirahāditi <hi ana="q1">'</hi>karmayogyān<hi ana="q2">'</hi> <span type="ref-block" n="3714 r_SAS-PS'55#377,03_r"/>iti laghunirdeśātsiddhe <hi ana="q1">'</hi>karmaṇo yogyān<hi ana="q2">'</hi>iti pṛthagvibhaktyuccāraṇaṃ vākyāntarajñāpanātham <span type="ref-block" n="3715 r_SAS-PS'55#377,04_r"/>kiṃ punastadvākyāntaram karmaṇo jīvaḥ sakaṣāyo bhavatītyekaṃ vākyam etaduktaṃ bhavati <span type="ref-block" n="3716 r_SAS-PS'55#377,05_r"/><hi ana="q1">'</hi>karmaṇaḥ<hi ana="q2">'</hi>iti hetunirdeśaḥ karmaṇo hetorjīvaḥ sakaṣāyo bhavati nākarmakasya kaṣāyalepo'sti <span type="ref-block" n="3717 r_SAS-PS'55#377,06_r"/>tato jīvakarmaṇoranādisambandha ityuktaṃ bhavati tenāmūrto jīvo mūrtena karmaṇā kathaṃ badhyate <span type="ref-block" n="3718 r_SAS-PS'55#377,07_r"/>iti codyamapākṛtaṃ bhavati itarathā hi bandhasyādimattve ātyantikīṃ śuddhiṃ dadhataḥ siddha<span type="ref-block" n="3719 r_SAS-PS'55#377,08_r"/>syeva bandhābhāvaḥ prasajyeta dvitīyaṃ vākyaṃ <hi ana="q1">'</hi>karmaṇo yogyān pudgalānādatte<hi ana="q2">'</hi>iti arthavaśād<span type="ref-block" n="3720 r_SAS-PS'55#377,09_r"/>vibhaktipariṇāma iti pūrvahetusambandhaṃ tyaktvā ṣaṣṭhīsambandhamupaiti <hi ana="q1">'</hi>karmaṇo yogyān<hi ana="q2">'</hi>iti <span type="ref-block" n="3721 r_SAS-PS'55#377,10_r"/><hi ana="q1">'</hi>pudgala<hi ana="q2">'</hi>vacanaṃ karmaṇastādātmyakhyāpanārtham tenātmaguṇo'dṛṣṭo nirākṛto bhavati tasya <span type="ref-block" n="3722 r_SAS-PS'55#377,11_r"/>saṃsārahetutvānupapatteḥ <hi ana="q1">'</hi>ādatte<hi ana="q2">'</hi>iti hetuhetumadbhāvakhyāpanārtham ato mithyādarśanādyā</p><p n="a_1268" rend="justify"><span type="ref-block" n="3723 r_SAS-PS'55#378,01_r"/>veśādārdrīkṛtasyātmanaḥ sarvato yogaviśeṣātteṣāṃ sūkṣmaikakṣetrāvagāhināmanantānantapradeśānāṃ <span type="ref-block" n="3724 r_SAS-PS'55#378,02_r"/>pudgalānāṃ karmabhāvayogyānāmavibhāgenopaśleṣo bandha ityākhyāyate yathā bhājanaviśeṣe <span type="ref-block" n="3725 r_SAS-PS'55#378,03_r"/>prakṣiptānāṃ vividharasabījapuṣpaphalānāṃ madirābhāvena pariṇāmastathā pudgalānāmapyātmani <span type="ref-block" n="3726 r_SAS-PS'55#378,04_r"/>sthitānāṃ yogakaṣāyavaśātkarmabhāvena pariṇāmo veditavyaḥ <hi ana="q1">'</hi>saḥ<hi ana="q2">'</hi> vacanamanyanivṛttyartham <span type="ref-block" n="3727 r_SAS-PS'55#378,05_r"/>sa eṣa bandho nānyo'stīti tena guṇaguṇibandho nivartito bhavati karmādisādhano <hi ana="q1">'</hi>bandha<hi ana="q2">'</hi><span type="ref-block" n="3728 r_SAS-PS'55#378,06_r"/>śabdo vyākhyeyaḥ </p><p n="a_1269" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3729 r_SAS-PS'55#378,07_r"/>āha kimayaṃ bandha ekarūpa eva āhosvitprakārā apyasya santītyata idamucyate </p><p n="a_1271" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3731 r_SAS-PS'55#378,09_r"/>prakṛtiḥ svabhāvaḥ nimbasya kā prakṛtiḥ tiktatā guḍasya kā prakṛtiḥ madhuratā <span type="ref-block" n="3732 r_SAS-PS'55#378,10_r"/>tathā jñānāvaraṇasya kā prakṛtiḥ arthānavagamaḥ darśanāvaraṇasya kā prakṛtiḥ arthānālo</p><p n="a_1272" rend="justify"><span type="ref-block" n="3733 r_SAS-PS'55#379,01_r"/>kanam vedyasya sadasallakṣaṇasya sukhaduḥkhasaṃvedanam darśanamohasya tattvārthāśraddhānam <span type="ref-block" n="3734 r_SAS-PS'55#379,02_r"/>cāritramohasyāsaṃyamaḥ āyuṣo bhavadhāraṇam nāmno nārakādināmakaraṇam gotrasyo<span type="ref-block" n="3735 r_SAS-PS'55#379,03_r"/>ccairnīṃcaiḥsthānasaṃśabdanam antarāyasya dānādivighnakaraṇam tadevaṃlakṣaṇaṃ kāryaṃ prakriyate <span type="ref-block" n="3736 r_SAS-PS'55#379,04_r"/>prabhavatyasyā iti prakṛtiḥ tatsvabhāvādapracyutiḥ sthitiḥ yathā ajāgomahiṣyādikṣī<span type="ref-block" n="3737 r_SAS-PS'55#379,05_r"/>rāṇāṃ mādhuryasvabhāvādapracyutiḥ sthitiḥ tathā jñānāvaraṇādīnāmarthāvagamādisvabhāvāda<span type="ref-block" n="3738 r_SAS-PS'55#379,06_r"/>pracyutiḥ sthitiḥ tadrasaviśeṣo'nubhavaḥ yathā ajāgomahiṣyādikṣīrāṇāṃ tīvramandādi<span type="ref-block" n="3739 r_SAS-PS'55#379,07_r"/>bhāvena rasaviśeṣaḥ tathā karmadupudgalānāṃ svagatasāmarthyaviśeṣo'nubhavaḥ iyattāvadhāraṇaṃ <span type="ref-block" n="3740 r_SAS-PS'55#379,08_r"/>pradeśaḥ karmabhāvapariṇatapudgalaskandhānāṃ paramāṇuparicchedenāvadhāraṇaṃ pradeśaḥ <hi ana="q1">'</hi>vidhi<hi ana="q2">'</hi><span type="ref-block" n="3741 r_SAS-PS'55#379,09_r"/>śabda prakāravacanaḥ ta ete prakṛtyādayaścatvārastasya bandhasya prakārāḥ tatra yoganimittau <span type="ref-block" n="3742 r_SAS-PS'55#379,10_r"/>prakṛtipradeśau kaṣāyanimittau sthityanubhavau tatprakarṣāprakarṣabhedāttadbandhavicitrabhāvaḥ <span type="ref-block" n="3743 r_SAS-PS'55#379,11_r"/>tathā coktam </p><l> <span type="ref-block" n="3744 r_SAS-PS'55#379,12_r"/><hi ana="q2">'</hi>jogā payaḍipaesā ṭhidiaṇubhāgā kasāyado kuṇadi </l><l><span type="ref-block" n="3745 r_SAS-PS'55#379,13_r"/>apariṇaducchiṇṇesu ya baṃdhaṭṭhidikāraṇaṃ ṇatthi <hi ana="q2">'</hi> </l><p n="a_1274" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3746 r_SAS-PS'55#380,01_r"/>tatrādyasya prakṛtibandhasya bhedapradarśanārthamāha </p><p n="a_1276" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3748 r_SAS-PS'55#380,03_r"/>ādyaḥ prakṛtibandho jñānāvaraṇādyaṣṭavikalpo veditavyaḥ āvṛṇotyāvriyate'neneti <span type="ref-block" n="3749 r_SAS-PS'55#380,04_r"/>vā āvaraṇam tatpratyekamabhisambadhyate jñānāvaraṇaṃ darśanāvaraṇamiti vedayati vedyata <span type="ref-block" n="3750 r_SAS-PS'55#380,05_r"/>iti vā vedanīyam mohayati mohyate'neneti vā mohanīyam etyanena nārakādibhava</p><p n="a_1277" rend="justify"><span type="ref-block" n="3751 r_SAS-PS'55#381,01_r"/>mityāyuḥ namayatyātmānaṃ namyate'neneti vā nāma uccairnīcaiśca gūyate śabdyata iti vā <span type="ref-block" n="3752 r_SAS-PS'55#381,02_r"/>gotram dātṛdeyādīnāmantaraṃ madhyametītyantarāyaḥ ekenātmapariṇāmenādīyamānāḥ pudgalā <span type="ref-block" n="3753 r_SAS-PS'55#381,03_r"/>jñānāvaraṇādyanekabhedaṃ pratipadyante sakṛdupabhuktānnapariṇāmarasarudhirādivat </p><p n="a_1278" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3754 r_SAS-PS'55#381,04_r"/>āha ukto mūlaprakṛtibandho'ṣṭavidhaḥ idānīmuttaraprakṛtibandho vaktavya ityata <span type="ref-block" n="3755 r_SAS-PS'55#381,05_r"/>āha </p><p n="a_1280" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3757 r_SAS-PS'55#381,07_r"/>dvitīyagrahaṇamiha kartavyaṃ dvitīya uttaraprakṛtibandha evaṃvikalpa iti na kartavyam <span type="ref-block" n="3758 r_SAS-PS'55#381,08_r"/>pāriśeṣyātsiddheḥ ādyomūlaprakṛtibandho'ṣṭavikalpa uktaḥ tataḥ pāriśeṣyādayamuttara<span type="ref-block" n="3759 r_SAS-PS'55#381,09_r"/>prakṛtivikalpavidhirbhavati <hi ana="q1">'</hi>bheda<hi ana="q2">'</hi>śabdaḥ pañcādibhiryathākramamabhisambadhyate pañcabhedaṃ <span type="ref-block" n="3760 r_SAS-PS'55#381,10_r"/>jñānāvaraṇīyaṃ navabhedaṃ darśanāvaraṇīyaṃ dvibhedaṃ vedanīyaṃ aṣṭāviṃśatibhedaṃ mohanīyaṃ catu<span type="ref-block" n="3761 r_SAS-PS'55#381,11_r"/>rbhedamāyuḥ dvicatvāriṃśadbhedaṃ nāma dvibhedaṃ gotraṃ pañcabhedo'ntarāya iti </p><p n="a_1281" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3762 r_SAS-PS'55#381,12_r"/>yadi jñānāvaraṇaṃ pañcabhedaṃ tatpratipattirucyatāmityata āha </p><p n="a_1283" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3764 r_SAS-PS'55#382,01_r"/>matyādīni jñānāni vyākhyātāni teṣāmāvṛterāvaraṇabhedo bhavatīti pañcottara<span type="ref-block" n="3765 r_SAS-PS'55#382,02_r"/>prakṛtayo veditavyāḥ atra codyate abhavyasya manaḥparyayajñānaśaktiḥ kevalajñānaśaktiśca <span type="ref-block" n="3766 r_SAS-PS'55#382,03_r"/>syādvā na vā yadi syāt tasyābhavyatvābhāvaḥ atha nāsti tatrāvaraṇadvayakalpanā vyartheti <span type="ref-block" n="3767 r_SAS-PS'55#382,04_r"/>ucyate ādeśavacanānna doṣaḥ dravyārthādeśānmanaḥparyayakevalajñānaśaktisambhavaḥ paryāyā<span type="ref-block" n="3768 r_SAS-PS'55#382,05_r"/>rthādeśāttacchaktyabhāvaḥ yadyevaṃ bhavyābhavyavikalpo nopapadyate ubhayatra tacchaktisadbhā<span type="ref-block" n="3769 r_SAS-PS'55#382,06_r"/>vāt na śaktibhāvābhāvāpekṣayā bhavyābhavyavikalpa ityucyate kutastarhi vyakti<span type="ref-block" n="3770 r_SAS-PS'55#382,07_r"/>sadbhāvāsadbhāvāpekṣayā samyagdarśanādibhirvyaktiryasya bhaviṣyati sa bhavyaḥ yasya tu na <span type="ref-block" n="3771 r_SAS-PS'55#382,08_r"/>bhaviṣyati so'bhavya iti kanaketarapāṣāṇavat </p><p n="a_1284" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3772 r_SAS-PS'55#383,01_r"/>āha ukto jñānāvaraṇottaraprakṛtivikalpaḥ idānīṃ darśanāvaraṇasya vaktavya ityata <span type="ref-block" n="3773 r_SAS-PS'55#383,02_r"/>āha </p><p n="a_1286" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3775 r_SAS-PS'55#383,04_r"/>cakṣuracakṣuravadhikevalānāmiti darśanāvaraṇāpekṣayā bhedanirdeśaḥ cakṣurdarśanāvaraṇama<span type="ref-block" n="3776 r_SAS-PS'55#383,05_r"/>cakṣurdarśanāvaraṇamavadhidarśanāvaraṇaṃ kevaladarśanāvaraṇamiti madakhedaklamavinodanārthaḥ svāpo <span type="ref-block" n="3777 r_SAS-PS'55#383,06_r"/>nidrā tasyā uparyupari vṛttirnidrānidrā yā kriyā''tmānaṃ pracalayati sā pracalā śokaśrama<span type="ref-block" n="3778 r_SAS-PS'55#383,07_r"/>madādiprabhavā āsīnasyāpi netragātravikriyāsūcikā saiva punaḥpunarāvartamānā pracalā<span type="ref-block" n="3779 r_SAS-PS'55#383,08_r"/>pracalā svapne yayā vīryaviśeṣāvirbhāvaḥ sā styānagṛddhiḥ styāyateranekārthatvātsvapnārtha <span type="ref-block" n="3780 r_SAS-PS'55#383,09_r"/>iha gṛhyate gṛddherapi dīptiḥ styāne svapne gṛddhyati dīpyate yadudayādātmā raudraṃ bahukarma karoti <span type="ref-block" n="3781 r_SAS-PS'55#383,10_r"/>sā styānagṛddhiḥ iha nidrādibhirdarśanāvaraṇaṃ sāmānādhikaraṇyenābhisambadhyate nidrā </p><p n="a_1287" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3782 r_SAS-PS'55#384,01_r"/>darśanāvaraṇaṃ nidrānidrādarśanāvaraṇamityādi </p><p n="a_1288" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3783 r_SAS-PS'55#384,02_r"/>tṛtīyasyāḥ prakṛteruttaraprakṛtipratipādanārthamāha </p><p n="a_1290" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3785 r_SAS-PS'55#384,04_r"/>yadudayāddevādigatiṣu śārīramānasasukhaprāptistatsadvedyam praśastaṃ vedyaṃ sadvedyamiti <span type="ref-block" n="3786 r_SAS-PS'55#384,05_r"/>yatphalaṃ duḥkhamanekavidhaṃ tadasadvedyam apraśastaṃ vedyamasadvedyamiti </p><p n="a_1291" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3787 r_SAS-PS'55#384,06_r"/>caturthyāḥ prakṛteruttaraprakṛtivikalpanidarśanārthamāha </p><p n="a_1293" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3792 r_SAS-PS'55#385,01_r"/>darśanādayaścatvāraḥ tryādayo'pi tatra yathāsaṃkhyena sambandho bhavati darśanamohanīyaṃ <span type="ref-block" n="3793 r_SAS-PS'55#385,02_r"/>tribhedam cāritramohanīyaṃ dvibhedam akaṣāyavedanīyaṃ navavidham kaṣāyavedanīyaṃ ṣoḍaśavidha<span type="ref-block" n="3794 r_SAS-PS'55#385,03_r"/>miti </p><p n="a_1294" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3795 r_SAS-PS'55#385,04_r"/>tatra darśanamohanīyaṃ tribhedam samyaktvaṃ mithyātvaṃ tadubhayamiti tad bandhaṃ pratyekaṃ bhūtvā <span type="ref-block" n="3796 r_SAS-PS'55#385,05_r"/>satkarmāpekṣayā tridhā vyavatiṣṭhate tatra yasyodayātsarvajñapraṇītamārgaparāṅmukhastattvārthaśraddhā<span type="ref-block" n="3797 r_SAS-PS'55#385,06_r"/>nanirutsuko hitāhitavicārāsamartho mithyādṛṣṭirbhavati tanmithyātvam tadeva samyaktvaṃ <span type="ref-block" n="3798 r_SAS-PS'55#385,07_r"/>śubhapariṇāmaniruddhasvarasaṃ yadaudāsīnyenāvasthitamātmanaḥ śraddhānaṃ na niruṇaddhi tadvedayamānaḥ <span type="ref-block" n="3799 r_SAS-PS'55#385,08_r"/>puruṣaḥ samyagdṛṣṭirityabhidhīyate tadeva mithyātvaṃ prakṣālanaviśeṣātkṣīṇākṣīṇamadaśakti<span type="ref-block" n="3800 r_SAS-PS'55#385,09_r"/>kodravavatsāmiśuddhasvarasaṃ tadubhayamityākhyāyate samyaṅmithyātvamiti yāvat yasyodayā<span type="ref-block" n="3801 r_SAS-PS'55#385,10_r"/>dātmano'rdhaśuddhamadakodravaudanopayogāpāditamiśrapariṇāmavadubhayātmako bhavati pariṇāmaḥ </p><p n="a_1295" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3802 r_SAS-PS'55#385,11_r"/>cāritramohanīyaṃ dvidhā akaṣāyakaṣāyabhedāt īṣadarthe nañaḥ prayogādīṣatka<span type="ref-block" n="3803 r_SAS-PS'55#385,12_r"/>ṣāyo'kaṣāya iti akaṣāyavedanīyaṃ navavidham kutaḥ hāsyādibhedāt yasyodayā<span type="ref-block" n="3804 r_SAS-PS'55#385,13_r"/>ddhāsyāvirbhāvastaddhāsyam yadudayāddeśādiṣvautsukyaṃ sā ratiḥ aratistadviparītā </p><p n="a_1296" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3805 r_SAS-PS'55#386,01_r"/>yadvipākācchocanaṃ sa śokaḥ yadudayādudvegastadbhayam yadudayādātmadoṣasaṃvaraṇaṃ paradoṣā<span type="ref-block" n="3806 r_SAS-PS'55#386,02_r"/>viṣkaraṇaṃ sā jugupsā yadudayātstraiṇānbhāvānpratipadyate sa strīvedaḥ yasyodayātpausnā<span type="ref-block" n="3807 r_SAS-PS'55#386,03_r"/>nbhāvānāskandati sa puṃvedaḥ yadudayānnāpuṃsakānbhāvānupavrajati sa napuṃsakavedaḥ </p><p n="a_1297" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3808 r_SAS-PS'55#386,04_r"/>kaṣāyavedanīyaṃ ṣoḍaśavidham kutaḥ anantānubandhyādivikalpāt tadyathā <span type="ref-block" n="3809 r_SAS-PS'55#386,05_r"/>kaṣāyāḥ krodhamānamāyālobhāḥ teṣāṃ catasro'vasthāḥ anantānubandhino'pratyākhyānā<span type="ref-block" n="3810 r_SAS-PS'55#386,06_r"/>varaṇāḥ pratyākhyānāvaraṇāḥ saṃjvalanāśceti anantasaṃsārakāraṇatvānmithyādarśanamanantam <span type="ref-block" n="3811 r_SAS-PS'55#386,07_r"/>tadanubandhino'nantānubandhinaḥ krodhamānamāyālobhāḥ yadudayāddeśaviratiṃ saṃyamāsaṃyamā<span type="ref-block" n="3812 r_SAS-PS'55#386,08_r"/>khyāmalpāmapi kartuṃ na śaknoti te deśapratyākhyānamāvṛṇvanto'pratyākhyānāvaraṇāḥ krodha<span type="ref-block" n="3813 r_SAS-PS'55#386,09_r"/>mānamāyālobhāḥ yadudayādviratiṃ kṛtsnāṃ saṃyamākhyāṃ na śaknoti kartuṃ te kṛtsnaṃ pratyākhyāna<span type="ref-block" n="3814 r_SAS-PS'55#386,10_r"/>māvṛṇvantaḥ pratyākhyānāvaraṇāḥ krodhamānamāyālobhāḥ samekībhāve vartate saṃyamena sahā<span type="ref-block" n="3815 r_SAS-PS'55#386,11_r"/>vasthānādekībhūya jvalanti saṃyamo vā jvalatyeṣu satsvapīti saṃjvalanāḥ krodhamānamāyā<span type="ref-block" n="3816 r_SAS-PS'55#386,12_r"/>lobhāḥ ta ete samuditāḥ santaḥ ṣoḍaśa kaṣāyā bhavanti </p><p n="a_1298" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3817 r_SAS-PS'55#388,01_r"/>mohanīyānantaroddeśabhāja āyuṣa uttaraprakṛtinirjñāpanārthamāha </p><p n="a_1300" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3819 r_SAS-PS'55#388,03_r"/>nārakādiṣu bhavasambandhenāyuṣo vyapadeśaḥ kriyate narakeṣu bhavaṃ nārakamāyuḥ tiryagyo<span type="ref-block" n="3820 r_SAS-PS'55#388,04_r"/>niṣu bhavaṃ tairyagyonam mānuṣeṣu bhavaṃ mānuṣam deveṣu bhavaṃ daivamiti narakeṣu tīvraśītoṣṇavedaneṣu <span type="ref-block" n="3821 r_SAS-PS'55#388,05_r"/>yannimittaṃ dīrghajīvanaṃ tannārakam evaṃ śeṣeṣvapi </p><p n="a_1301" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3822 r_SAS-PS'55#388,06_r"/>āyuścaturvidhaṃ vyākhyātam tadanantaramuddiṣṭaṃ yannāmakarma taduttaraprakṛtinirṇayārthamāha </p><p n="a_1303" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3826 r_SAS-PS'55#389,01_r"/>yadudayādātmā bhavāntaraṃ gacchati sā gatiḥ sā caturvidhā narakagatistiryaggatirma<span type="ref-block" n="3827 r_SAS-PS'55#389,02_r"/>nuṣyagatirdevagatiśceti yannimitta ātmano nārako bhāvastannarakagatināma evaṃ śeṣeṣvapi <span type="ref-block" n="3828 r_SAS-PS'55#389,03_r"/>yojyam tāsu narakādigatiṣvavyabhicāriṇā sādṛśyenaikīkṛto'rthātmā jātiḥ tannimittaṃ <span type="ref-block" n="3829 r_SAS-PS'55#389,04_r"/>jātināma tatpañcavidham ekendriyajātināma dvīndriyajātināma trīndriyajātināma <span type="ref-block" n="3830 r_SAS-PS'55#389,05_r"/>caturindriyajātināma pañcendriyajātināma ceti yadudayātmā ekendriya iti śabdyate <span type="ref-block" n="3831 r_SAS-PS'55#389,06_r"/>tadekendriyajātināma evaṃ śeṣeṣvapi yojyam yadudayādātmanaḥ śarīranirvṛttistaccharīra<span type="ref-block" n="3832 r_SAS-PS'55#389,07_r"/>nāma tatpañcavidham audārikaśarīranāma vaikriyikaśarīranāma āhārakaśarīranāma <span type="ref-block" n="3833 r_SAS-PS'55#389,08_r"/>taijasaśarīranāma kārmaṇaśarīranāma ceti teṣāṃ viśeṣo vyākhyātaḥ yadudayādaṅgopāṅga<span type="ref-block" n="3834 r_SAS-PS'55#389,09_r"/>vivekastadaṅgopāṅganāma tat trividham audārikaśarīrāṅgopāṅganāma vaikriyika<span type="ref-block" n="3835 r_SAS-PS'55#389,10_r"/>śarīrāṅgopāṅganāma āhārakaśarīrāṅgopāṅganāma ceti yannimittātpariniṣpattista<span type="ref-block" n="3836 r_SAS-PS'55#389,11_r"/>nnirmāṇam tad dvividhaṃ sthānanirmāṇaṃ pramāṇanirmāṇaṃ ceti tajjjātināmodayāpekṣaṃ <span type="ref-block" n="3837 r_SAS-PS'55#389,12_r"/>cakṣurādīnāṃ sthānaṃ pramāṇaṃ ca nirvartayati nirmīyate'neneti nirmāṇam śarīranāmakarmodaya</p><p n="a_1304" rend="justify"><span type="ref-block" n="3838 r_SAS-PS'55#390,01_r"/>vaśādupāttānāṃ pudgalānāmanyonyapradeśasaṃśleṣaṇaṃ yato bhavati tadbandhananāma yadudayādau<span type="ref-block" n="3839 r_SAS-PS'55#390,02_r"/>dārikādiśarīrāṇāṃ vivaravirahitānyo'nyapradeśānupraveśena ekatvāpādanaṃ bhavati tatsaṃghāta<span type="ref-block" n="3840 r_SAS-PS'55#390,03_r"/>nāma yadudayādaudārikādiśarīrākṛtinirvṛttirbhavati tatsaṃsthānanāma tat ṣoḍhā vibhajyate <span type="ref-block" n="3841 r_SAS-PS'55#390,04_r"/>samacaturasrasaṃsthānanāma nyagrodhaparimaṇḍalasaṃsthānanāma svātisaṃsthānanāma kubjasaṃsthānanāma <span type="ref-block" n="3842 r_SAS-PS'55#390,05_r"/>vāmanasaṃsthānanāma huṇḍasaṃsthānanāma ceti yasyodayādasthibandhanaviśeṣo bhavati tatsaṃhanana<span type="ref-block" n="3843 r_SAS-PS'55#390,06_r"/>nāma tat ṣaḍvidham vajrarṣabhanārācasaṃhanananāma vajranārācasaṃhanananāma nārācasaṃhanana<span type="ref-block" n="3844 r_SAS-PS'55#390,07_r"/>nāma ardhanārācasaṃhanananāma kīlikāsaṃhanananāma asamprāptāsṛpāṭikāsaṃhanananāma ceti <span type="ref-block" n="3845 r_SAS-PS'55#390,08_r"/>yasyodayātsparśaprādurbhāvastatsparśanāma tadaṣṭavidham karkaśanāma mṛdunāma gurunāma laghu<span type="ref-block" n="3846 r_SAS-PS'55#390,09_r"/>nāma snigdhanāma rūkṣanāma śītanāma uṣṇanāma ceti yannimitto rasavikalpastadrasanāma <span type="ref-block" n="3847 r_SAS-PS'55#390,10_r"/>tatpañcavidham tiktanāma kaṭukanāma kaṣāyanāma āmlanāma madhuranāma ceti yadudayaprabhavo <span type="ref-block" n="3848 r_SAS-PS'55#390,11_r"/>gandhastadgandhanāma tadvividham surabhigandhanāma asurabhigandhanāma ceti yaddhetuko varṇa<span type="ref-block" n="3849 r_SAS-PS'55#390,12_r"/>vibhāgastadvarṇanāma tatpañcavidham kṛṣṇavarṇanāma nīlavarṇanāma raktavarṇanāma hāridravarṇa<span type="ref-block" n="3850 r_SAS-PS'55#390,13_r"/>nāma śuklavarṇanāma ceti pūrvaśarīrākārāvināśo yasyodayād bhavati tadānupūrvyanāma </p><p n="a_1305" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3851 r_SAS-PS'55#391,01_r"/>taccaturvidham narakagatiprāyogyānupūrvyanāma tiryaggatiprāyogyānupūrvyanāma manuṣyagati<span type="ref-block" n="3852 r_SAS-PS'55#391,02_r"/>prāyogyānupūrvyanāma devagatiprāyogyānupūrvyanāma ceti yasyodayādayaḥpiṇḍavad gurutvānnādhaḥ <span type="ref-block" n="3853 r_SAS-PS'55#391,03_r"/>patati na cārkatūlavallaghutvādūrdhvaṃ gacchati tadagurulaghunāma yasyodayātsvayaṃkṛtodbandhana<span type="ref-block" n="3854 r_SAS-PS'55#391,04_r"/>maruprapatanādinimitta upaghāto bhavati tadupaghātanāma yannimittaḥ paraśastrādervyāghāta<span type="ref-block" n="3855 r_SAS-PS'55#391,05_r"/>statparaghātanāma yadudayānnirvṛttamātapanaṃ tadātapanāma tadāditye vartate yannimitta<span type="ref-block" n="3856 r_SAS-PS'55#391,06_r"/>mudyotanaṃ tadudyotanāma taccandrakhadyotādiṣu vartate yaddheturucchvāsastaducchvāsanāma <span type="ref-block" n="3857 r_SAS-PS'55#391,07_r"/>vihāya ākāśam tatra gatinirvartakaṃ tadvihāyogatināma taddvividham praśastāpraśastabhe<span type="ref-block" n="3858 r_SAS-PS'55#391,08_r"/>dāt śarīranāmakarmodayānnirvartyamānaṃ śarīramekātmopabhogakāraṇaṃ yato bhavati tatpratyeka<span type="ref-block" n="3859 r_SAS-PS'55#391,09_r"/>śarīranāma bahūnāmātmanāmupabhogahetutvena sādhāraṇaṃ śarīraṃ yato bhavati tatsādhāraṇaśarīra<span type="ref-block" n="3860 r_SAS-PS'55#391,10_r"/>nāma yadudayād dvīndriyādiṣu janma tattrasanāma yannimitta ekendriyeṣu prādurbhāvastatsthāvara<span type="ref-block" n="3861 r_SAS-PS'55#391,11_r"/>nāma yadudayādanyaprītiprabhavastatsubhaganāma yadudayādrūpādiguṇopeto'pyaprītikarastad <span type="ref-block" n="3862 r_SAS-PS'55#391,12_r"/>durbhaganāma yannimittaṃ manojñasvaranirvartanaṃ tatsusvaranāma tadviparītaṃ duḥsvaranāma </p><p n="a_1306" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3863 r_SAS-PS'55#392,01_r"/>yadudayādramaṇīyatvaṃ tacchubhanāma tadviparītamaśubhanāma sūkṣmaśarīranirvartakaṃ sūkṣmanāma <span type="ref-block" n="3864 r_SAS-PS'55#392,02_r"/>anyabādhākaraśarīrakāraṇaṃ bādaranāma yadudayādāhārādiparyāptinirvṛttiḥ tatparyāptināma <span type="ref-block" n="3865 r_SAS-PS'55#392,03_r"/>tat ṣaḍvidham āhāraparyāptināma śarīraparyāptināma indriyaparyāptināma prāṇāpāna<span type="ref-block" n="3866 r_SAS-PS'55#392,04_r"/>paryāptināma bhāṣāparyāptināma manaḥparyāptināma ceti ṣaḍvidhaparyāptyabhāvaheturaparyāpti<span type="ref-block" n="3867 r_SAS-PS'55#392,05_r"/>nāma sthirabhāvasya nirvartakaṃ sthiranāma tadviparītamasthiranāma prabhopetaśarīrakāraṇa<span type="ref-block" n="3868 r_SAS-PS'55#392,06_r"/>mādeyanāma niṣprabhaśarīrakāraṇamanādeyanāma puṇyaguṇakhyāpanakāraṇaṃ yaśaḥkīrtināma <span type="ref-block" n="3869 r_SAS-PS'55#392,07_r"/>tatpratyanīkaphalamayaśaḥkīrtināma ārhantyakāraṇaṃ tīrthakaratvanāma </p><p n="a_1307" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3870 r_SAS-PS'55#393,01_r"/>ukto nāmakarmaṇa uttaraprakṛtibhedaḥ tadanantaroddeśabhājo gotrasya prakṛtibhedo <span type="ref-block" n="3871 r_SAS-PS'55#393,02_r"/>vyākhyāyate </p><p n="a_1309" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3873 r_SAS-PS'55#394,01_r"/>gotraṃ dvividham uccairgotraṃ nīcairgotramiti yasyodayāllokapūjiteṣu kuleṣu janma <span type="ref-block" n="3874 r_SAS-PS'55#394,02_r"/>taduccairgotram yadudayādgarhiteṣu kuleṣu janma tannīcairgotram </p><p n="a_1310" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3875 r_SAS-PS'55#394,03_r"/>aṣṭamyāḥ karmaprakṛteruttaraprakṛtinirdeśārthamāha </p><p n="a_1312" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3877 r_SAS-PS'55#394,05_r"/>antarāyāpekṣayā bhedanirdeśaḥ kriyate dānasyāntarāyo lābhasyāntarāya ityādi <span type="ref-block" n="3878 r_SAS-PS'55#394,06_r"/>dānādipariṇāmavyāghātahetutvāttadvyapadeśaḥ yadudayāddātukāmo'pi na prayacchati labdhu<span type="ref-block" n="3879 r_SAS-PS'55#394,07_r"/>kāmo'pi na labhate bhoktumicchannapi na bhuṅkte upabhoktumabhivāñchannapi nopabhuṅkte <span type="ref-block" n="3880 r_SAS-PS'55#394,08_r"/>utsahitukāmo'pi notsahate ta ete pañcāntarāyasya bhedāḥ </p><p n="a_1313" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3881 r_SAS-PS'55#395,01_r"/>vyākhyātāḥ prakṛtibandhavikalpāḥ idānīṃ sthitibandhavikalpo vaktavyaḥ sā sthiti<span type="ref-block" n="3882 r_SAS-PS'55#395,02_r"/>rdviviṃdhā utkṛṣṭā jaghanyā ca tatra yāsāṃ karmaprakṛtīnāmutkṛṣṭā sthitiḥ samānā tannirde<span type="ref-block" n="3883 r_SAS-PS'55#395,03_r"/>śārthamucyate </p><p n="a_1315" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3885 r_SAS-PS'55#395,05_r"/>madhye'nte vā tisṛṇāṃ grahaṇaṃ mābhūditi <hi ana="q1">'</hi>āditaḥ<hi ana="q2">'</hi> ityucyate <hi ana="q1">'</hi>antarāyasya<hi ana="q2">'</hi>iti vacanaṃ <span type="ref-block" n="3886 r_SAS-PS'55#395,06_r"/>vyavahitagrahaṇārtham sāgaropamamuktaparimāṇam koṭīnāṃ koṭyaḥ koṭīkoṭyaḥ <span type="ref-block" n="3887 r_SAS-PS'55#395,07_r"/>parā utkṛṣṭetyarthaḥ etaduktaṃ bhavati jñānāvaraṇadarśanāvaraṇavedanīyāntarāyāṇāmutkṛṣṭā <span type="ref-block" n="3888 r_SAS-PS'55#395,08_r"/>sthitistriṃśatsāgaropamakoṭīkoṭya iti sā kasya bhavati mithyādṛṣṭeḥ sañjñinaḥ <span type="ref-block" n="3889 r_SAS-PS'55#395,09_r"/>pañcendriyasya paryāptakasya anyeṣāmāgamātsampratyayaḥ kartavyaḥ </p><p n="a_1316" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3890 r_SAS-PS'55#396,01_r"/>mohanīyasyotkṛṣṭasthitipratipattyarthamāha </p><p n="a_1318" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3892 r_SAS-PS'55#396,03_r"/><hi ana="q1">'</hi>sāgaropamakoṭīkoṭyaḥ parā sthitiḥ<hi ana="q2">'</hi> ityanuvartate ityamapi parā sthitirmithyā<span type="ref-block" n="3893 r_SAS-PS'55#396,04_r"/>dṛṣṭeḥ saṃjñinaḥ pañcendriyasya paryāptakasyāvaseyā itareṣāṃ yathāgamamavagamaḥ kartavyaḥ </p><p n="a_1319" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3894 r_SAS-PS'55#396,05_r"/>nāmagotrayorutkṛṣṭasthitipratipattyarthamāha </p><p n="a_1321" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3896 r_SAS-PS'55#396,07_r"/><hi ana="q1">'</hi>sāgaropamakoṭīkoṭyaḥ parā sthitiḥ<hi ana="q2">'</hi>ityanuvartate iyamapyutkṛṣṭā sthitirmithyā<span type="ref-block" n="3897 r_SAS-PS'55#396,08_r"/>dṛṣṭeḥ saṃjñipañcendriyaparyāptakasya itareṣāṃ yathāgamamavaboddhavyā </p><p n="a_1322" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3898 r_SAS-PS'55#396,09_r"/>athāyuṣaḥ kotkṛṣṭā sthitirityucyate </p><p n="a_1324" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3900 r_SAS-PS'55#396,11_r"/>punaḥ <hi ana="q1">'</hi>sāgaropama<hi ana="q2">'</hi>grahaṇaṃ koṭīkoṭīnivṛttyartham <hi ana="q1">'</hi>parā sthitiḥ<hi ana="q2">'</hi>ityanuvartate iyamapi <span type="ref-block" n="3901 r_SAS-PS'55#396,12_r"/>pūrvoktasyaiva śeṣāṇāmāgamato'vaseyā </p><p n="a_1325" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3902 r_SAS-PS'55#397,01_r"/>uktotkṛṣṭā sthitiḥ idānīṃ jaghanyā sthitirvaktavyā tatra samānajaghanyasthitīḥ <span type="ref-block" n="3903 r_SAS-PS'55#397,02_r"/>pañca prakṛtīravasthāpya tisṛṇāṃ jaghanyasthitipratipattyarthaṃ sūtradvayamupanyasyate laghvartham </p><p n="a_1327" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3905 r_SAS-PS'55#397,04_r"/>aparā jaghanyā ityarthaḥ vedanīyasya dvādaśa muhūrtāḥ </p><p n="a_1329" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3907 r_SAS-PS'55#397,06_r"/><hi ana="q1">'</hi>muhūrtā<hi ana="q2">'</hi> ityanuvartate <hi ana="q1">'</hi>aparā sthitiḥ<hi ana="q2">'</hi>iti ca </p><p n="a_1330" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3908 r_SAS-PS'55#397,07_r"/>avasthāpitaprakṛtijaghanyasthitipratipādanārthamāha </p><p n="a_1332" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3910 r_SAS-PS'55#397,09_r"/>śeṣāṇāṃ pañcānāṃ prakṛtīnāmantarmuhūrtā'parā sthitiḥ jñānadarśanāvaraṇāntarāyāṇāṃ <span type="ref-block" n="3911 r_SAS-PS'55#397,10_r"/>jaghanyā sthitiḥ sūkṣmasāmparāye mohanīyasya anivṛttibādarasāmparāye āyuṣaḥ saṃkhyeya<span type="ref-block" n="3912 r_SAS-PS'55#397,11_r"/>varṣāyuṣṣu tiryakṣu manuṣyeṣu ca </p><p n="a_1333" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3913 r_SAS-PS'55#398,01_r"/>āha ubhayī sthitirabhihitā jñānāvaraṇādīnām athānubhavaḥ kiṃlakṣaṇa ityata āha </p><p n="a_1335" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3915 r_SAS-PS'55#398,03_r"/>viśiṣṭo nānāvidho vā pāko vipākaḥ pūrvoktakaṣāyatīvramandādibhāvāsravaviśeṣā<span type="ref-block" n="3916 r_SAS-PS'55#398,04_r"/>dviśiṣṭaḥ pāko vipākaḥ athavā dravyakṣetrakālabhavabhāvalakṣaṇanimittabhedajanitavaiśvarūpyo <span type="ref-block" n="3917 r_SAS-PS'55#398,05_r"/>nānāvidhaḥ pāko vipākaḥ asāvanubhava ityākhyāyate śubhapariṇāmānāṃ prakarṣabhāvācchubha<span type="ref-block" n="3918 r_SAS-PS'55#398,06_r"/>prakṛtīnāṃ prakṛṣṭo'nubhavaḥ aśubhaprakṛtīnāṃ nikṛṣṭaḥ aśubhapariṇāmānāṃ prakarṣabhāvādaśubha<span type="ref-block" n="3919 r_SAS-PS'55#398,07_r"/>prakṛtīnāṃ prakṛṣṭo'nubhavaḥ śubhaprakṛtīnāṃ nikṛṣṭaḥ sa evaṃ pratyayavaśādupātto'nubhavo dvidhā <span type="ref-block" n="3920 r_SAS-PS'55#398,08_r"/>pravartate svamukhena paramukhena ca sarvāsāṃ mūlaprakṛtīnāṃ svamukhenaivānubhavaḥ uttaraprakṛtīnāṃ <span type="ref-block" n="3921 r_SAS-PS'55#398,09_r"/>tulyajātīyānāṃ paramukhenāpi bhavati āyurdarśanacāritramohavarjānām na hi narakāyurmukhena <span type="ref-block" n="3922 r_SAS-PS'55#398,10_r"/>tiryagāyurmanuṣyāyurvā vipacyate nāpi darśanamohaścāritramohamukhena cāritramoho vā <span type="ref-block" n="3923 r_SAS-PS'55#398,11_r"/>darśanamohamukhena </p><p n="a_1336" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3924 r_SAS-PS'55#398,12_r"/>āha abhyupemaḥ prāgupacitanānāprakārakarmavipāko'nubhavaḥ idaṃ tu na vijānīmaḥ <span type="ref-block" n="3925 r_SAS-PS'55#398,13_r"/>kimayaṃ prasaṃkhyāto'prasaṃkhyātaḥ ityatrocyate prasaṃkhyāto'nubhūyata iti brūmahe kutaḥ yataḥ </p><p n="a_1338" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3927 r_SAS-PS'55#399,02_r"/>jñānāvaraṇasya phalaṃ jñānābhāvo darśanāvaraṇasyāpi phalaṃ darśanaśaktyuparodha ityevamādya<span type="ref-block" n="3928 r_SAS-PS'55#399,03_r"/>nvarthasañjñānirdeśātsarvāsāṃ karmaprakṛtīnāṃ savikalpānāmanubhavasampratyayo jāyate </p><p n="a_1339" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3929 r_SAS-PS'55#399,04_r"/>āha yadi vipāko'nubhavaḥ pratijñāyate tatkarmānubhūtaṃ sat kimābharaṇavadavatiṣṭhate <span type="ref-block" n="3930 r_SAS-PS'55#399,05_r"/>āhosvinniṣpītasāraṃ pracyavate ityatrocyate </p><p n="a_1341" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3932 r_SAS-PS'55#399,07_r"/>pīḍānugrahāvātmane pradāyābhyavahṛtaudanādivikāravatpūrvasthitikṣayādavasthānābhāvātka<span type="ref-block" n="3933 r_SAS-PS'55#399,08_r"/>rmaṇo nivṛttirnirjarā sā dviprakārā vipākajā itarā ca tatra caturgatāvanekajāti<span type="ref-block" n="3934 r_SAS-PS'55#399,09_r"/>viśeṣāvaghūrṇite saṃsāramahārṇave ciraṃ paribhramataḥ śubhāśubhasya karmaṇaḥ krameṇa paripākakāla<span type="ref-block" n="3935 r_SAS-PS'55#399,10_r"/>prāptasyānubhavodayāvalisroto'nupraviṣṭasyārabdhaphalasya yā nivṛttiḥ sā vipākajā <span type="ref-block" n="3936 r_SAS-PS'55#399,11_r"/>nirjarā yatkarmāprāptavipākakālamaupakramikakriyāviśeṣasāmarthyādanudīrṇaṃ balādudīryo<span type="ref-block" n="3937 r_SAS-PS'55#399,12_r"/>dayāvaliṃ praveśya vedyate āmrapanasādipākavat sā avipākajā nirjarā <hi ana="q1">'</hi>ca<hi ana="q2">'</hi>śabdo nimittā<span type="ref-block" n="3938 r_SAS-PS'55#399,13_r"/>ntarasamuccayārthaḥ <hi ana="q1">'</hi>tapasā nirjarā<hi ana="q2">'</hi>iti vakṣyate tataśca bhavati anyataśceti sūtrārtho yojitaḥ </p><p n="a_1342" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3939 r_SAS-PS'55#400,01_r"/>kimarthamiha nirjarānirdeśaḥ kriyate saṃvarātparā nirdeṣṭavyā uddeśavat laghvarthamiha vacanam <span type="ref-block" n="3940 r_SAS-PS'55#400,02_r"/>tatra hi pāṭhe <hi ana="q1">'</hi>vipāko'nubhavaḥ<hi ana="q2">'</hi> iti punaranuvādaḥ kartavyaḥ syāt </p><p n="a_1343" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3941 r_SAS-PS'55#402,01_r"/>āha abhihito'nubhavabandhaḥ idānīṃ pradeśabandho vaktavyaḥ tasmiṃśca vaktavye sati <span type="ref-block" n="3942 r_SAS-PS'55#402,02_r"/>ime nirdeṣṭavyāḥ kiṃhetavaḥ kadā kutaḥ kiṃsvabhāvāḥ kasmin kiṃparimāṇāśceti tadartha<span type="ref-block" n="3943 r_SAS-PS'55#402,03_r"/>midaṃ krameṇa parigṛhītapraśnāpekṣabhedaṃ sūtraṃ praṇīyate </p><p n="a_1345" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3946 r_SAS-PS'55#402,06_r"/>nāmnaḥ pratyayā nāmapratyayāḥ <hi ana="q1">'</hi>nāma<hi ana="q2">'</hi>iti sarvāḥ karmaprakṛtayo'bhidhīyante <hi ana="q1">'</hi>sa yathānāma<hi ana="q2">'</hi> <span type="ref-block" n="3947 r_SAS-PS'55#402,07_r"/>iti vacanāt anena hetubhāva uktaḥ sarveṣu bhaveṣu sarvataḥ <span rend="b"><hi ana="q1">'</hi>dṛśyante anyato'pi<hi ana="q2">'</hi></span> iti tasi <span type="ref-block" n="3948 r_SAS-PS'55#402,08_r"/>kṛte sarvataḥ anena kālopādānaṃ iti kṛtam ekaikasya hi jīvasyātikrāntā anantā bhavā <span type="ref-block" n="3949 r_SAS-PS'55#402,09_r"/>āgāminaḥ saṃkhyeyā asaṃkhyeyā anantānantā vā bhavantīti yogaviśeṣānnimittātkarma<span type="ref-block" n="3950 r_SAS-PS'55#402,10_r"/>bhāvena pudgalā ādīyanta iti nimittaviśeṣanirdeśaḥ kṛto bhavati <hi ana="q1">'</hi>sūkṣma<hi ana="q2">'</hi> ādigrahaṇaṃ <span type="ref-block" n="3951 r_SAS-PS'55#402,11_r"/>karmagrahaṇayogyapudgalasvabhāvānuvartanārtham grahaṇayogyāḥ pudgalāḥ sūkṣmā na sthūlā iti <span type="ref-block" n="3952 r_SAS-PS'55#402,12_r"/><hi ana="q1">'</hi>ekakṣetrāvagāha<hi ana="q2">'</hi>vacanaṃ kṣetrāntaranivṛttyartham <hi ana="q1">'</hi>sthitā<hi ana="q2">'</hi> iti vacanaṃ kriyāntaranivṛttyartham </p><p n="a_1346" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3953 r_SAS-PS'55#403,01_r"/>sthitā na gacchanta iti <hi ana="q1">'</hi>sarvātmapradeśeṣu<hi ana="q2">'</hi>iti vacanamādhāranirdeśārthaṃ naikapradeśādiṣu karma<span type="ref-block" n="3954 r_SAS-PS'55#403,02_r"/>pradeśā vartante kva tarhi ūrdhvamadhastiryak ca sarveṣvātmapradeśeṣu vyāpya sthitā iti <span type="ref-block" n="3955 r_SAS-PS'55#403,03_r"/><hi ana="q1">'</hi>anantānantapradeśa<hi ana="q2">'</hi> vacanaṃ parimāṇāntaravyapohārtham na saṃkhyeyā na cāsaṃkhyeyā nāpyanantā <span type="ref-block" n="3956 r_SAS-PS'55#403,04_r"/>iti te khalu pudgalaskandhā abhavyānantaguṇāḥ siddhānantabhāgapramitapradeśā ghanāṅgulasyā<span type="ref-block" n="3957 r_SAS-PS'55#403,05_r"/>saṃkhyeyabhāgakṣetrāvagāhina ekadvitricatuḥsaṃkhyeyāsaṃkhyeyasamayasthitikāḥ pañcavarṇapañcarasa<span type="ref-block" n="3958 r_SAS-PS'55#403,06_r"/>dvigandhacatuḥsparśasvabhāvā aṣṭavidhakarmaprakṛtiyogyā yogavaśādātmanā''tmasātkriyante <span type="ref-block" n="3959 r_SAS-PS'55#403,07_r"/>iti pradeśabandhaḥ samāsato veditavyaḥ </p><p n="a_1347" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3960 r_SAS-PS'55#403,08_r"/>āha bandhapadārthānantaraṃ puṇyapāpopasaṃkhyānaṃ coditaṃ tadbandhe'ntarbhūtamiti pratyākhyātam <span type="ref-block" n="3961 r_SAS-PS'55#403,09_r"/>tatredaṃ vaktavyaṃ ko'tra puṇyabandhaḥ kaḥ pāpabandha iti tatra puṇyaprakṛtiparigaṇanārthamidamāra<span type="ref-block" n="3962 r_SAS-PS'55#403,10_r"/>bhyate </p><p n="a_1349" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3964 r_SAS-PS'55#404,02_r"/>śubhaṃ praśastamiti yāvat taduttaraiḥ pratyekamabhisambadhyate śubhamāyuḥ śubhaṃ nāma śubhaṃ <span type="ref-block" n="3965 r_SAS-PS'55#404,03_r"/>gotramiti śubhāyustritayaṃ tiryagāyurmanuṣyāyurdevāyuriti śubhanāma saptatriṃśadvikalpam <span type="ref-block" n="3966 r_SAS-PS'55#404,04_r"/>tadyathā manuṣyagatirdevagatiḥ pañcendriyajātiḥ pañca śarīrāṇi trīṇyaṅgopāṅgāni sama<span type="ref-block" n="3967 r_SAS-PS'55#404,05_r"/>caturasrasaṃsthānaṃ vajrarṣabhanārācasaṃhananaṃ praśastavarṇarasagandhasparśā manuṣyadevagatyānupūrvyadvaya<span type="ref-block" n="3968 r_SAS-PS'55#404,06_r"/>magurulaghuparaghātocchvāsātapodyotapraśastavihāyogatayastrasabādaraparyāptipratyekaśarīrasthira <span type="ref-block" n="3969 r_SAS-PS'55#404,07_r"/>śubhasubhagasusvarādeyayaśaḥkīrtayo nirmāṇaṃ tīrthakaranāma ceti śubhamekamuccairgotraṃ sadvedya<span type="ref-block" n="3970 r_SAS-PS'55#404,08_r"/>miti etā dvācatvāriṃśatprakṛtayaḥ <hi ana="q1">'</hi>puṇya<hi ana="q2">'</hi>sañjñāḥ </p><p n="a_1351" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3972 r_SAS-PS'55#404,10_r"/>asmātpuṇyasaṃjñikarmaprakṛtisamahādanyatkarma <hi ana="q1">'</hi>pāpam<hi ana="q2">'</hi>ityucyate tad dvyaśītividham <span type="ref-block" n="3973 r_SAS-PS'55#404,11_r"/>tadyathā jñānāvaraṇasya prakṛtayaḥ pañca darśanāvaraṇasya nava mohanīyasya ṣaḍviṃśatiḥ <span type="ref-block" n="3974 r_SAS-PS'55#404,12_r"/>pañcāntarāyasya narakagatitiryaggatī catasro jātayaḥ pañca saṃsthānāni pañca saṃhananānya</p><p n="a_1352" rend="justify"><span type="ref-block" n="3975 r_SAS-PS'55#405,01_r"/>praśastavarṇarasagandhasparśā narakagatitiryaggatyānupūrvyadvayamupapaghātāpraśastavihāyogatisthāvara<span type="ref-block" n="3976 r_SAS-PS'55#405,02_r"/>sūkṣmāparyāptisādhāraṇaśarīrāsthirāśubhadurbhagaduḥsvarānādeyāyaśaḥkīrtayaśceti nāmaprakṛta<span type="ref-block" n="3977 r_SAS-PS'55#405,03_r"/>yaścatustriṃśat asadvedyaṃ narakāyurnīcairgotramiti evaṃ vyākhyāto saprapañcaḥ bandhapadārthaḥ <span type="ref-block" n="3978 r_SAS-PS'55#405,04_r"/>avadhimanaḥparyayakevalajñānapratyakṣapramāṇagamyastadupadiṣṭāgamānumeyaḥ </p><p ana="trailer" n="a_1353" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3979 r_SAS-PS'55#405,05_r"/>iti tattvārthavṛttau sarvārthasiddhisañjñikāyāmaṣṭamo'dhyāyaḥ samāptaḥ <ref resp="PS" type="number" rend="a"> </ref> </p></div><div n="9"><p ana="head" n="a_1354" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3980 r_SAS-PS'55#406,01_r"/>atha navamo'dhyāyaḥ </p><p n="a_1355" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3981 r_SAS-PS'55#406,02_r"/>bandhapadārtho nirdiṣṭaḥ idānīṃ tadanantaroddeśabhājaḥ saṃvarasya nirdeśaḥ prāptakāla ityata <span type="ref-block" n="3982 r_SAS-PS'55#406,03_r"/>idamāha </p><p n="a_1357" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3984 r_SAS-PS'55#406,05_r"/>abhinavakarmādānaheturāsravo vyākhyātaḥ tasya nirodhaḥ saṃvara ityucyate sa dvividho <span type="ref-block" n="3985 r_SAS-PS'55#406,06_r"/>bhāvasaṃvaro dravyasaṃvaraśceti tatra saṃsāranimittakriyānivṛttirbhāvasaṃvaraḥ tannirodhe <span type="ref-block" n="3986 r_SAS-PS'55#406,07_r"/>tatpūrvakarmapudgalādānavicchedo dravyasaṃvaraḥ </p><p n="a_1358" rend="justify"> <span type="ref-block" n="3987 r_SAS-PS'55#406,08_r"/>idaṃ vicāryate kasmin guṇasthāne kasya saṃvara iti atra ucyatemithyādarśanakarmo<span type="ref-block" n="3988 r_SAS-PS'55#406,09_r"/>dayavaśīkṛta ātmā mithyādṛṣṭiḥ tatra mithyādarśanaprādhānyena yatkarma āsravati tannirodhā<span type="ref-block" n="3989 r_SAS-PS'55#406,10_r"/>ccheṣe sāsādanasamyagdṛṣṭyādau tatsaṃvaro bhavati kiṃ punastat mithyātvanapuṃ sakavedanara<span type="ref-block" n="3990 r_SAS-PS'55#406,11_r"/>kāyurnarakagatyekadvitricaturindriyajātihuṇḍasaṃsthānāsamprāptāsṛpāṭikāsaṃhanananarakagatiprā<span type="ref-block" n="3991 r_SAS-PS'55#406,12_r"/>yogyānupūrvyātapasthāvarasūkṣmāparyāptakasādhāraṇaśarīrasaṃjñakaṣoḍaśaprakṛtilakṣaṇam </p><p n="a_1359" rend="justify"><span type="ref-block" n="3992 r_SAS-PS'55#407,01_r"/>asaṃyamastrividhaḥ anantānubandhyapratyākhyānapratyākhyānodayavikalpāt tatpratyayasya <span type="ref-block" n="3993 r_SAS-PS'55#407,02_r"/>karmaṇastadabhāve saṃvaro'vaseyaḥ tadyathā nidrānidrāpracalāpracalāstyānagṛddhyanantānubandhi<span type="ref-block" n="3994 r_SAS-PS'55#407,03_r"/>krodhamānamāyālobhastrīvedatiryagāyustiryaggaticatuḥsaṃsthānacatuḥsaṃhananatiryaggatiprāyogyānu<span type="ref-block" n="3995 r_SAS-PS'55#407,04_r"/>pūrvyodyotāpraśastavihāyogatidurbhagaduḥsvarānādeyanīcairgotrasaṃjñikānāṃ pañcaviṃśatiprakṛtīnā<span type="ref-block" n="3996 r_SAS-PS'55#407,05_r"/>manantānubandhikaṣāyodayakṛtāsaṃyamapradhānāsravāṇāmekendriyādayaḥ sāsādanasamyagdṛṣṭyantā <span type="ref-block" n="3997 r_SAS-PS'55#407,06_r"/>bandhakāḥ tadabhāve tāsāmuttaratra saṃvaraḥ apratyākhyānāvaraṇakrodhamānamāyālobhamanuṣyāyurmanuṣya<span type="ref-block" n="3998 r_SAS-PS'55#407,07_r"/>gatyaudārikaśarīratadaṅgopāṅgavajrarṣabhanārācasaṃhananamanuṣyagatiprāyogyānupūrvyanāmnāṃ daśānāṃ <span type="ref-block" n="3999 r_SAS-PS'55#407,08_r"/>prakṛtīnāmapratyākhyānakaṣāyodayakṛtāsaṃyamahetukānāmekendriyādayo'saṃyatasamyagdṛṣṭyantābandha<span type="ref-block" n="4000 r_SAS-PS'55#407,09_r"/>kāḥ tadabhāvādūrdhvaṃ tāsāṃsaṃvaraḥ samyaṅ mithyātvaguṇenāyurna badhyate pratyākhyānāvaraṇakrodha<span type="ref-block" n="4001 r_SAS-PS'55#407,10_r"/>mānamāyālobhānāṃ catasṛṇāṃ prakṛtīnāṃ pratyākhyānakaṣāyodayakāraṇāsaṃyamāsravāṇāme<span type="ref-block" n="4002 r_SAS-PS'55#407,11_r"/>kendriyaprabhṛtayaḥ saṃyatāsaṃyatāvasānā bandhakāḥ tadabhāvādupariṣṭāttāsāṃ saṃvaraḥ pramādopa<span type="ref-block" n="4003 r_SAS-PS'55#407,12_r"/>nītasya tadabhāve nirodhaḥ pramādenopanītasya karmaṇaḥ pramattasaṃyatādūrdhvaṃ tadabhāvānnirodhaḥ </p><p n="a_1360" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4004 r_SAS-PS'55#408,01_r"/>pratyetavyaḥ kiṃ punastat asadvedyāratiśokāsthirāśubhāyaśaḥkīrtivikalpam devāyu<span type="ref-block" n="4005 r_SAS-PS'55#408,02_r"/>rbandhārambhasya pramāda eva heturapramādo'pi tatpratyāsannaḥ tadūrdhvaṃ tasya saṃvaraḥ kaṣāya evā<span type="ref-block" n="4006 r_SAS-PS'55#408,03_r"/>sravo yasya karmaṇo na pramādādiḥ tasya tannirodhe nirāso'vaseyaḥ sa ca kaṣāyaḥ pramādādivi<span type="ref-block" n="4007 r_SAS-PS'55#408,04_r"/>rahitastīvramadhyamajaghanyabhāvena triṣu guṇasthāneṣu vyavasthitaḥ tatrāpūrvakaraṇasyādau saṃkhyeya<span type="ref-block" n="4008 r_SAS-PS'55#408,05_r"/>bhāge dve karmaprakṛtī nidrāpracale badhyete tata ūrdhvaṃ saṃkhyeyabhāge triṃśat prakṛtayo <span type="ref-block" n="4009 r_SAS-PS'55#408,06_r"/>devagatipañcendriyajātivaikriyikāhārakataijasakārmaṇaśarīrasamacaturasrasaṃsthānavaikriyikāhā<span type="ref-block" n="4010 r_SAS-PS'55#408,07_r"/>rakaśarīrāṅgopāṅgavarṇagandharasasparśadevagatiprāyogyānupūrvyāgurulaghūpaghātaparaghātocchvāsapra<span type="ref-block" n="4011 r_SAS-PS'55#408,08_r"/>śastavihāyogatitrasabādaraparyāptapratyekaśarīrasthiraśubhasubhagasusvarādeyanirmāṇatīrthakarākhyā <span type="ref-block" n="4012 r_SAS-PS'55#408,09_r"/>badhyante tasyaiva caramasamaye catasraḥ prakṛtayo hāsyaratibhayajugupsāsaṃjñā bandhamupayānti <span type="ref-block" n="4013 r_SAS-PS'55#408,10_r"/>tā etāstīvrakaṣāyāsravāstadabhāvānnirddiṣṭād bhāgādūrdhvaṃ saṃvriyante anivṛttibādarasāmparā<span type="ref-block" n="4014 r_SAS-PS'55#408,11_r"/>yasyādisamayādārabhya saṃkhyeyeṣu bhāgeṣu puṃvedakrodhasañjvalanau badhyete tata ūrdhvaṃ śeṣeṣu <span type="ref-block" n="4015 r_SAS-PS'55#408,12_r"/>saṃkhyeyeṣu bhāgeṣu mānasaṃjvalanamāyāsañjvalanau bandhamupagacchataḥ tasyaiva caramasamaye lobha<span type="ref-block" n="4016 r_SAS-PS'55#408,13_r"/>saṃjvalano bandhameti tā etāḥ prakṛtayo madhyamakaṣāyāsravāstadabhāve nirddiṣṭasya bhāgasyo</p><p n="a_1361" rend="justify"><span type="ref-block" n="4017 r_SAS-PS'55#409,01_r"/>pariṣṭātsaṃvaramāpnuvanti pañcānāṃ jñānāvaraṇānāṃ caturṇāṃ darśanāvaraṇānāṃ yaśaḥkīrteru<span type="ref-block" n="4018 r_SAS-PS'55#409,02_r"/>cairgotrasya pañcānāmantarāyāṇāṃ ca mandakaṣāyāsravāṇāṃ sūkṣmasāmparāyo bandhakaḥ <span type="ref-block" n="4019 r_SAS-PS'55#409,03_r"/>tadabhāvāduttaratra teṣāṃ saṃvaraḥ kevalenaiva yogena sadvedyasyopaśāntakaṣāyakṣīṇakaṣāyasayogānāṃ <span type="ref-block" n="4020 r_SAS-PS'55#409,04_r"/>bandho bhavati tadabhāvādayogakevalinastasya saṃvaro bhavati </p><p n="a_1362" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4021 r_SAS-PS'55#409,05_r"/>uktaḥ saṃvarastaddhetupratipādanārthamāha </p><p n="a_1364" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4023 r_SAS-PS'55#409,07_r"/>yataḥ saṃsārakāraṇādātmano gopanaṃ bhavati sā guptiḥ prāṇipīḍāparihārārthaṃ samyagayanaṃ <span type="ref-block" n="4024 r_SAS-PS'55#409,08_r"/>samitiḥ iṣṭe sthāne dhatte iti dharmaḥ śarīrādīnāṃ svabhāvānucintanamanuprekṣā kṣudādi<span type="ref-block" n="4025 r_SAS-PS'55#409,09_r"/>vedanotpattau karmanirjarārthaṃ sahanaṃ pariṣahaḥ pariṣahasya jayaḥ pariṣahajayaḥ cāritraśabda <span type="ref-block" n="4026 r_SAS-PS'55#409,10_r"/>ādisūtre vyākhyātārthaḥ eteṣāṃ guptyādīnāṃ saṃvaraṇakriyāyāḥ sādhakatamatvāt karaṇa<span type="ref-block" n="4027 r_SAS-PS'55#409,11_r"/>nirddeśaḥ saṃvaro'dhikṛto'pi <hi ana="q1">'</hi>sa<hi ana="q2">'</hi> iti tacchabdena parāmṛśyate guptyādibhiḥ sākṣātsambandha</p><p n="a_1365" rend="justify"><span type="ref-block" n="4028 r_SAS-PS'55#410,01_r"/>nārthaḥ kiṃ prayojanam avadhāraṇārtham sa eṣa saṃvaro guptyādibhireva nānyenopāyeneti <span type="ref-block" n="4029 r_SAS-PS'55#410,02_r"/>tena tīrthābhiṣekadīkṣāśīrṣopahāradevatārādhanādayo nivartitā bhavanti rāgadveṣamohopā<span type="ref-block" n="4030 r_SAS-PS'55#410,03_r"/>ttasya karmaṇo'nyathā nivṛttyabhāvāt </p><p n="a_1366" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4031 r_SAS-PS'55#410,04_r"/>saṃvaranirjarāhetuviśeṣapratipādanārthamāha </p><p n="a_1368" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4033 r_SAS-PS'55#410,06_r"/>tapo dharme'ntarbhūtamapi pṛthagucyate ubhayasādhanatvakhyāpanārthaṃ saṃvaraṃ prati prādhānyaprati<span type="ref-block" n="4034 r_SAS-PS'55#410,07_r"/>pādanārthaṃ ca nanu ca tapo'bhyudayāṅgamiṣṭaṃ devendrādisthānaprāptihetutvābhyupagamāt tat <span type="ref-block" n="4035 r_SAS-PS'55#410,08_r"/>kathaṃ nirjarāṅgaṃ syāditi naiṣa doṣaḥ ekasyānekakāryadarśanādagnivat yathā'gnireko'pi <span type="ref-block" n="4036 r_SAS-PS'55#410,09_r"/>vikledanabhasmāṅgārādiprayojana upalabhyate tathā tapo'bhyudayakarmakṣayaheturityatra ko virodhaḥ </p><p n="a_1369" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4037 r_SAS-PS'55#411,01_r"/>saṃvarahetuṣvādāvuddiṣṭāyā gupteḥ svarūpapratipattyarthamāha </p><p n="a_1371" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4039 r_SAS-PS'55#411,03_r"/>yogo vyākhyātaḥ <hi ana="q1">'</hi>kāyavāṅmanaḥkarma yogaḥ<hi ana="q2">'</hi> ityatra tasya svecchāpravṛttinivartanaṃ <span type="ref-block" n="4040 r_SAS-PS'55#411,04_r"/>nigrahaḥ viṣayasukhābhilāṣārthapravṛttiniṣedhārthaṃ samyagviśeṣaṇam tasmāt samyagviśeṣaṇa<span type="ref-block" n="4041 r_SAS-PS'55#411,05_r"/>viśiṣṭāt saṃkleśāprādurbhāvaparātkāyādiyoganirodhe sati tannimittaṃ karma nāsravatīti <span type="ref-block" n="4042 r_SAS-PS'55#411,06_r"/>savaraprasiddhiravagantavyā sā tritayī kāyaguptirvāgguptirmanoguptiriti </p><p n="a_1372" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4043 r_SAS-PS'55#411,07_r"/>tatrāśaktasya munerniravadyapravṛttikhyāpanārthamāha </p><p n="a_1374" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4045 r_SAS-PS'55#411,09_r"/><hi ana="q1">'</hi>samyag<hi ana="q2">'</hi>ityanuvartate teneryādayo viśeṣyante samyagīryā samyagbhāṣā samyageṣaṇā <span type="ref-block" n="4046 r_SAS-PS'55#411,10_r"/>samyagādānanikṣepau samyagutsarga iti tā etāḥ pañca samitayo viditajīvasthānādivi<span type="ref-block" n="4047 r_SAS-PS'55#411,11_r"/>dhermuneḥ prāṇipīḍāparihārābhyupāyā veditavyāḥ tathā pravartamānasyāsaṃyamapariṇāmanimitta<span type="ref-block" n="4048 r_SAS-PS'55#411,12_r"/>karmāsravātsaṃvaro bhavati </p><p n="a_1375" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4049 r_SAS-PS'55#411,13_r"/>tṛtīyasya saṃvarahetordharmasya bhedapratipattyarthamāha </p><p n="a_1377" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4051 r_SAS-PS'55#412,02_r"/>kimarthamidamucyate ādyaṃ pravṛttinigrahārtham tatrāsamarthānāṃ pravṛttyupāyapradarśanārthaṃ <span type="ref-block" n="4052 r_SAS-PS'55#412,03_r"/>dvitīyam idaṃ punardaśavidhadharmākhyānaṃ samitiṣu pravartamānasya pramādaparihārārthaṃ veditavyam <span type="ref-block" n="4053 r_SAS-PS'55#412,04_r"/>śarīrasthitihetumārgaṇārthaṃ parakulānyupagacchato bhikṣorduṣṭajanākrośaprahasanāvajñātāḍana<span type="ref-block" n="4054 r_SAS-PS'55#412,05_r"/>śarīravyāpādanādīnāṃ sannidhāne kāluṣyānutpattiḥ kṣamā jātyādimadāveśādabhimānā<span type="ref-block" n="4055 r_SAS-PS'55#412,06_r"/>bhāvo mārdavaṃ mānanirharaṇam yogasyāvakratā ārjavam prakarṣaprāptalobhānnivṛttiḥ śaucam <span type="ref-block" n="4056 r_SAS-PS'55#412,07_r"/>satsu praśasteṣu janeṣu sādhu vacanaṃ satyamityucyate nanu caitad bhāṣāsamitāvantarbhavati <span type="ref-block" n="4057 r_SAS-PS'55#412,08_r"/>naiṣa doṣaḥ samitau pravartamāno muniḥ sādhuṣvasādhuṣu ca bhāṣāvyavahāraṃ kurvan hitaṃ mitañca <span type="ref-block" n="4058 r_SAS-PS'55#412,09_r"/>brūyāt anyathā rāgādanarthadaṇḍadoṣaḥ syāditi vāksamitirityarthaḥ iha punaḥ santaḥ pravrajitā<span type="ref-block" n="4059 r_SAS-PS'55#412,10_r"/>stadbhaktā vā teṣu sādhu satyaṃ jñānacāritraśikṣaṇādiṣu bahavapi kartavyamityanujñāyate dharmopa<span type="ref-block" n="4060 r_SAS-PS'55#412,11_r"/>bṛṃ haṇārtham samitiṣu vartamānasya prāṇīndriyaparihārassaṃyamaḥ karmakṣayārthaṃ tapyata iti </p><p n="a_1378" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4061 r_SAS-PS'55#413,01_r"/>tapaḥ taduttaratra vakṣyamāṇaṃ dvādaśavikalpamavaseyam saṃyatasya yogyaṃ jñānādidānaṃ tyāgaḥ <span type="ref-block" n="4062 r_SAS-PS'55#413,02_r"/>upātteṣvapi śarīrādiṣu saṃskārāpohāya mamedamityabhisandhinivṛttirākiñcanyam nāsya <span type="ref-block" n="4063 r_SAS-PS'55#413,03_r"/>kiñcanāstītyakiñcanaḥ tasya bhāvaḥ karma vā ākiñcanyam anubhūtāṅganāsmaraṇakathā<span type="ref-block" n="4064 r_SAS-PS'55#413,04_r"/>śravaṇastrīsaṃsaktaśayanāsanādivarjanād brahmacaryaṃ paripūrṇamavatiṣṭhate svatantravṛttinivṛttyartho <span type="ref-block" n="4065 r_SAS-PS'55#413,05_r"/>vā gurukulavāso brahmacaryam dṛṣṭaprayojanaparivarjanārthamuttamaviśeṣaṇam tānyevaṃ bhāvyamā<span type="ref-block" n="4066 r_SAS-PS'55#413,06_r"/>nāni dharmavyapadeśabhāñji svaguṇapratipakṣadoṣasadbhāvanāpraṇihitāni saṃvarakāraṇāni <span type="ref-block" n="4067 r_SAS-PS'55#413,07_r"/>bhavanti </p><p n="a_1379" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4068 r_SAS-PS'55#413,08_r"/>āha krodhādyanutpattiḥ kṣamādiviśeṣapratyanīkālambanādityuktam tatra kasmātkṣamā<span type="ref-block" n="4069 r_SAS-PS'55#413,09_r"/>dīnayamavalambate nānyathā pravartata ityucyate yasmāttaptāyaḥpiṇḍavatkṣamādipariṇatenātma<span type="ref-block" n="4070 r_SAS-PS'55#413,10_r"/>hitaiṣiṇā kartavyāḥ </p><p n="a_1381" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4073 r_SAS-PS'55#413,13_r"/>imāni śarīrendriyaviṣayopabhogadravyāṇi samudayarūpāṇi jalabudbudvadanavasthitasva</p><p n="a_1382" rend="justify"><span type="ref-block" n="4074 r_SAS-PS'55#414,01_r"/>bhāvāni garbhādiṣvavasthāviśeṣeṣu sadopalabhyamānasaṃyogaviparyayāṇi mohādatrājño nityatāṃ <span type="ref-block" n="4075 r_SAS-PS'55#414,02_r"/>manyate na kiñcitsaṃsāre samuditaṃ dhruvamasti ātmano jñānadarśanopayogasvabhāvādanyaditi <span type="ref-block" n="4076 r_SAS-PS'55#414,03_r"/>cintanamanityatānuprekṣā evaṃ hyasya bhavyasya cintayatasteṣvabhiṣvaṅgābhāvād bhuktojjhita<span type="ref-block" n="4077 r_SAS-PS'55#414,04_r"/>gandhamālyādiṣviva viyogakāle'pi vinipāto notpadyate </p><p n="a_1383" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4078 r_SAS-PS'55#414,05_r"/>yathā mṛgaśāvasyaikānte balavatā kṣudhitenāmiṣaiṣiṇā vyāghreṇābhibhūtasya na kiñci<span type="ref-block" n="4079 r_SAS-PS'55#414,06_r"/>ccharaṇamasti tathā janmajarāmṛtyuvyādhiprabhṛtivyasanamadhye paribhramato jantoḥ śaraṇaṃ na <span type="ref-block" n="4080 r_SAS-PS'55#414,07_r"/>vidyate paripuṣṭamapi śarīraṃ bhojanaṃ prati sahāyībhavati na vyasanopanipāte yatnena saṃcitā <span type="ref-block" n="4081 r_SAS-PS'55#414,08_r"/>arthā api na bhavāntaramanugacchanti saṃvibhaktasukhaduḥkhāḥ suhṛdo'pi na maraṇakāle pari<span type="ref-block" n="4082 r_SAS-PS'55#414,09_r"/>trāyante bāndhavāḥ samuditāśca rujā parītaṃ na paripālayanti asti cetsucarito dharmo <span type="ref-block" n="4083 r_SAS-PS'55#414,10_r"/>vyasanamahārṇave tāraṇopāyo bhavati mṛtyunā nīyamānasya sahasranayanādayo'pi na śaraṇam <span type="ref-block" n="4084 r_SAS-PS'55#414,11_r"/>tasmād bhavavyasanasaṅkaṭe dharma eva śaraṇaṃ suhṛdartho'pyanapāyī nānyakiñciccharaṇamiti <span type="ref-block" n="4085 r_SAS-PS'55#414,12_r"/>bhāvanā aśaraṇānuprekṣā evaṃ hyasyādhyavasyato nityamaśaraṇo'smīti bhṛśamudvignasya <span type="ref-block" n="4086 r_SAS-PS'55#414,13_r"/>sāṃsārikeṣu bhāveṣu mamatvavigamo bhavati bhagavadarhatsarvajñapraṇīta eva mārge prayatno bhavati </p><p n="a_1384" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4087 r_SAS-PS'55#415,01_r"/>karmavipākavaśādātmano bhavāntarāvāptiḥ saṃsāraḥ sa purastātpañcaviṃdhaparivartana<span type="ref-block" n="4088 r_SAS-PS'55#415,02_r"/>rūpeṇa vyākhyātaḥ tasminnanekayonikulakoṭibahuśatasahasrasaṃkaṭe saṃsāre paribhraman jīvaḥ <span type="ref-block" n="4089 r_SAS-PS'55#415,03_r"/>karmayantrapreritaḥ pitā bhūtvā bhrātā putraḥ pautraśca bhavati mātā bhūtvā bhaginī bhāryā duhitā <span type="ref-block" n="4090 r_SAS-PS'55#415,04_r"/>ca bhavati svāmī bhūtvā dāso bhavati dāso bhūtvā svāmyapi bhavati naṭa iva raṅge <span type="ref-block" n="4091 r_SAS-PS'55#415,05_r"/>athavā kiṃ bahunā svayamātmanaḥ putro bhavatītyevamādi saṃsārasvabhāvacintanaṃ saṃsārānuprekṣā <span type="ref-block" n="4092 r_SAS-PS'55#415,06_r"/>evaṃ hyasya bhāvayataḥ saṃsāraduḥkhabhayādudvignasya tato nirvedo bhavati nirviṇnaśca saṃsāra<span type="ref-block" n="4093 r_SAS-PS'55#415,07_r"/>prahāṇāya prayatate </p><p n="a_1385" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4094 r_SAS-PS'55#415,08_r"/>janmajarāmaraṇāvṛttimahāduḥkhānubhavanaṃ prati eka evāhaṃ na kaścinme svaḥ paro vā <span type="ref-block" n="4095 r_SAS-PS'55#415,09_r"/>vidyate eka eva jāye'ham eka eva mriye na me kaścit svajanaḥ parajano vā vyādhi<span type="ref-block" n="4096 r_SAS-PS'55#415,10_r"/>jarāmaraṇādīni duḥkhānyapaharati bandhumitrāṇi smaśānaṃ nātivartante dharma eva me sahāyaḥ <span type="ref-block" n="4097 r_SAS-PS'55#415,11_r"/>sadā anapāyīti cintanamekatvānuprekṣā evaṃ hyasya bhāvayataḥ svajaneṣu prītyanubandho na <span type="ref-block" n="4098 r_SAS-PS'55#415,12_r"/>bhavati parajaneṣu ca dveṣānubandho nopajāyate tato niḥsaṅgatāmabhyupagato mokṣāyaiva ghaṭate </p><p n="a_1386" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4099 r_SAS-PS'55#415,13_r"/>śarīrādanyatvacintanamanyatvānuprekṣā tadyathā bandhaṃ pratyekatve satyapi lakṣaṇabhedā</p><p n="a_1387" rend="justify"><span type="ref-block" n="4100 r_SAS-PS'55#416,01_r"/>danyo'hamaindriyakaṃ śarīramatīndriyo'hamajñaṃ śarīraṃ jño'hamanityaṃ śarīraṃ nityo'hamādyanta<span type="ref-block" n="4101 r_SAS-PS'55#416,02_r"/>vaccharīramanādyanto'ham bahūni me śarīraśatasahasrāṇyatītāni saṃsāre paribhramataḥ sa evāha<span type="ref-block" n="4102 r_SAS-PS'55#416,03_r"/>manyastebhya ityevaṃ śarīrādapyanyatvaṃ me kimaṅga punarbāhyebhyaḥ parigrahebhyaḥ itvevaṃ hyasya <span type="ref-block" n="4103 r_SAS-PS'55#416,04_r"/>manaḥ samādadhānasya śarīrādiṣu spṛhā notpadyate tatastattvajñānabhāvanāpūrvake vairāgyaprakarṣe <span type="ref-block" n="4104 r_SAS-PS'55#416,05_r"/>sati ātyantikasya mokṣasukhasyāvāptirbhavati </p><p n="a_1388" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4105 r_SAS-PS'55#416,06_r"/>śarīramidamatyantāśuciyoni śukraśoṇitāśucisaṃvardhitamavaskaravadaśucibhājanaṃ tvaṅ <span type="ref-block" n="4106 r_SAS-PS'55#416,07_r"/>mātrapracchāditamatipūtirasaniṣyandrisrotobilamaṅgāravadātmabhāvamāśritamapyāśvevāpādaya<span type="ref-block" n="4107 r_SAS-PS'55#416,08_r"/>ti snānānulepanadhūpapragharṣavāsamālyādibhirapi na śakyamaśucitvamapahartumasya samya<span type="ref-block" n="4108 r_SAS-PS'55#416,09_r"/>gdarśanādi punarbhāvyamānaṃ jīvasyātyantikīṃ śuddhimāvirbhāvayatīti tattvato bhāvanama<span type="ref-block" n="4109 r_SAS-PS'55#416,10_r"/>śucitvānuprekṣā evaṃ hyasya saṃsmarataḥ śarīranirvedo bhavati nirviṇṇaśca janmodadhitara<span type="ref-block" n="4110 r_SAS-PS'55#416,11_r"/>ṇāya cittaṃ samādhatte </p><p n="a_1389" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4111 r_SAS-PS'55#416,12_r"/>āsravasaṃvaranirjarāḥ pūrvoktā api ihopanyasyante tadgataguṇadoṣabhāvanārtham tadyathā<span type="ref-block" n="4112 r_SAS-PS'55#416,13_r"/>āsravā ihāmutrāpāyayuktā mahānadīsrotovegatīkṣṇā indriyakaṣāyāvratādayaḥ tatrendri</p><p n="a_1390" rend="justify"><span type="ref-block" n="4113 r_SAS-PS'55#417,01_r"/>yāṇi tāvatsparśanādīni vanagajavāyasapannagapataṅgahariṇādīn vyasanārṇavamavagāhayanti tathā <span type="ref-block" n="4114 r_SAS-PS'55#417,02_r"/>kaṣāyādayo'pīha vadhabandhāpayaśaḥparikleśādīn janayanti amutra ca nānāgatiṣu bahuvidha<span type="ref-block" n="4115 r_SAS-PS'55#417,03_r"/>duḥkhaprajvalitāsu paribhramayantītyevamāsravadoṣānucintanamāsravānuprekṣā evaṃ hyasya cinta<span type="ref-block" n="4116 r_SAS-PS'55#417,04_r"/>yataḥ kṣamādiṣu śreyastvabuddhirna pracyavate sarva ete āsravadoṣāḥ kūrmavatsaṃvṛtātmano na bhavanti </p><p n="a_1391" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4117 r_SAS-PS'55#417,05_r"/>yathā mahārṇave nāvo vivarapidhāne'sati kramātsrutajalābhiplave sati tadāśrayāṇāṃ <span type="ref-block" n="4118 r_SAS-PS'55#417,06_r"/>vināśo'vaśyaṃbhāvī chidrapidhāne ca nirupadravamabhilaṣitadeśāntaraprāpaṇaṃ tathā karmāgama<span type="ref-block" n="4119 r_SAS-PS'55#417,07_r"/>dvārasaṃvaraṇe sati nāsti śreyaḥpratibandhaḥ iti saṃvaraguṇānucintanaṃ saṃvarānupekṣā evaṃ hyasya <span type="ref-block" n="4120 r_SAS-PS'55#417,08_r"/>cintayataḥ saṃvare nityodyuktatā bhavati tataśca niḥśreyasapadaprāptiriti </p><p n="a_1392" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4121 r_SAS-PS'55#417,09_r"/>nirjarā vedanāvipāka ityuktam sā dvedhā abuddhipūrvā kuśalamūlā ceti tatra <span type="ref-block" n="4122 r_SAS-PS'55#417,10_r"/>narakādiṣu gatiṣu karmaphalavipākajā abuddhipūrvā sā akuśalānubandhā pariṣahajaye kṛte <span type="ref-block" n="4123 r_SAS-PS'55#417,11_r"/>kuśalamūlā sā śubhānubandhā niranubandhā ceti ityevaṃ nirjarāyā guṇadoṣabhāvanaṃ nirjarānu<span type="ref-block" n="4124 r_SAS-PS'55#417,12_r"/>prekṣā evaṃ hyasyānusmarataḥ karmanirjarāyai pravṛttirbhavati </p><p n="a_1393" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4125 r_SAS-PS'55#418,01_r"/>lokasaṃsthānādividhirvyākhyātaḥ samantādanantasyālokākāśasya bahumadhyadeśabhāvino <span type="ref-block" n="4126 r_SAS-PS'55#418,02_r"/>lokasya saṃsthānādividhirvyākhyātaḥ tatsvabhāvānucintanaṃ lokānuprekṣā evaṃ hyasyādhya<span type="ref-block" n="4127 r_SAS-PS'55#418,03_r"/>vasyatastattvajñānaviśuddhirbhavati </p><p n="a_1394" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4128 r_SAS-PS'55#418,04_r"/>ekasminnigotaśarīre jīvāḥ siddhānāmanantaguṇāḥ evaṃ sarvaloko nirantaraṃ nicitaḥ <span type="ref-block" n="4129 r_SAS-PS'55#418,05_r"/>sthāvarairatastatra trasatā vālukāsamudre patitā vajrasikatākaṇikeva durlabhā tatra ca vikalendri<span type="ref-block" n="4130 r_SAS-PS'55#418,06_r"/>yāṇāṃ bhūyiṣṭhatvātpañcendriyatā guṇeṣu kṛtajñateva kṛcchralabhyā tatra ca tiryakṣu paśumṛgapakṣi<span type="ref-block" n="4131 r_SAS-PS'55#418,07_r"/>sarīsṛpādiṣu bahuṣu satsu manuṣyabhāvaścatuṣpathe ratnarāśiriva durāsadaḥ tatpracyave ca punasta<span type="ref-block" n="4132 r_SAS-PS'55#418,08_r"/>dupattirdagdhatarupudgalatadbhāvopapattivad durlabhā tallābhe ca deśakulendriyasampannīroga<span type="ref-block" n="4133 r_SAS-PS'55#418,09_r"/>tvānyurottarato'tidurlabhāni sarveṣvapi teṣu labdheṣu sarddhamapratilambho yadi na syād vyarthaṃ <span type="ref-block" n="4134 r_SAS-PS'55#418,10_r"/>janma vadanamiva dṛṣṭivikalam tamevaṃ kṛcchralabhyaṃ dharmamavāpya viṣayasukhe rañjanaṃ bhasmārthaṃ <span type="ref-block" n="4135 r_SAS-PS'55#418,11_r"/>candanadahanamiva viphalam viraktaviṣayasukhasya tu tapobhāvanādharmaprabhāvanāsukhamaraṇādi<span type="ref-block" n="4136 r_SAS-PS'55#418,12_r"/>lakṣaṇaḥ samādhirduravāpaḥ tasmin sati bodhilābhaḥ phalavān bhavatīti cintanaṃ bodhidurla</p><p n="a_1395" rend="justify"><span type="ref-block" n="4137 r_SAS-PS'55#419,01_r"/>bhānuprekṣā evaṃ hyasya bhāvayato bodhiṃ prāpya pramādo na kadācidapi bhavati </p><p n="a_1396" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4138 r_SAS-PS'55#419,02_r"/>ayaṃ jinopadiṣṭo dharmo'hiṃsālakṣaṇaḥ satyādhiṣṭhito vinayamūlaḥ kṣamābalo brahmacarya<span type="ref-block" n="4139 r_SAS-PS'55#419,03_r"/>gupta upaśamapradhāno niyatilakṣaṇo niṣparigrahatālambanaḥ asyālābhādanādisaṃsāre <span type="ref-block" n="4140 r_SAS-PS'55#419,04_r"/>jīvāḥ paribhramanti duṣkarmavipākajaṃ dukhamanubhavantaḥ asya punaḥ pratilambhe vividhābhyu<span type="ref-block" n="4141 r_SAS-PS'55#419,05_r"/>dayaprāptipūrvikā niḥśreyasopalabdhirniyateti cintanaṃ dharmasvākhyātatvānuprekṣā evaṃ <span type="ref-block" n="4142 r_SAS-PS'55#419,06_r"/>hyasya cintayato dharmānurāgātsadā pratiyatno bhavati </p><p n="a_1397" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4143 r_SAS-PS'55#419,07_r"/>evamanityatvādyanuprekṣāsannidhāne uttamakṣamādidhāraṇānmahānsaṃvaro bhavati madhye <span type="ref-block" n="4144 r_SAS-PS'55#419,08_r"/><hi ana="q1">'</hi>anuprekṣā<hi ana="q2">'</hi>vacanamubhayārtham anuprekṣā hi bhāvayannuttamakṣamādīṃśca pratipālayati parīṣa<span type="ref-block" n="4145 r_SAS-PS'55#419,09_r"/>hāṃśca jetumutsahate </p><p n="a_1398" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4146 r_SAS-PS'55#419,10_r"/>ke punaste pariṣahāḥ kimarthaṃ vā te sahyanta itīdamāha </p><p n="a_1400" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4148 r_SAS-PS'55#419,12_r"/>saṃvarasya prakṛtatvāttena mārgo viśiṣyate saṃvaramārga iti tadacyavanārthaṃ nirjarārthaṃ <span type="ref-block" n="4149 r_SAS-PS'55#419,13_r"/>ca pariṣoḍhavyāḥ parīṣahāḥ kṣutpipāsādisahanaṃ kurvantaḥ jinopadiṣṭānmārgādapracyavamānāsta<span type="ref-block" n="4150 r_SAS-PS'55#419,14_r"/>nmārgaparikramaṇaparicayena karmāgamadvāraṃ saṃvṛṇvanta aupakramikaṃ karmaphalamanubhavantaḥ krameṇa </p><p n="a_1401" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4151 r_SAS-PS'55#420,01_r"/>nirjīrṇakarmāṇo mokṣamāpnuvanti </p><p n="a_1402" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4152 r_SAS-PS'55#420,02_r"/>tatsvarūpasaṃkhyāsampratipattyarthamāha </p><p n="a_1404" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4155 r_SAS-PS'55#420,05_r"/>kṣudādayo vedanāviśeṣā dvāviṃśatiḥ eteṣāṃ sahanaṃ mokṣārthinā kartavyam tadyathā <span type="ref-block" n="4156 r_SAS-PS'55#420,06_r"/>bhikṣorniravadyāhāragaveṣiṇastadalābhe īṣallābhe ca anivṛttavedanasyākāle adeśe ca bhikṣāṃ <span type="ref-block" n="4157 r_SAS-PS'55#420,07_r"/>prati nivṛttecchasyāvaśyakaparihāṇiṃ manāgapyasahamānasya svādhyāyadhyānabhāvanāparasya bahu<span type="ref-block" n="4158 r_SAS-PS'55#420,08_r"/>kṛtvaḥ svakṛtaparakṛtānaśanāvamaudaryasya nīrasāhārasya saṃtaptabhrāṣṭrapatitajalabindukatipa<span type="ref-block" n="4159 r_SAS-PS'55#420,09_r"/>yavatsahasā pariśuṣkapānasyodīrṇakṣudvedanasyāpi sato bhikṣālābhādalābhamadhikaguṇaṃ manya<span type="ref-block" n="4160 r_SAS-PS'55#420,10_r"/>mānasya kṣudbādhāṃ pratyacintanaṃ kṣudvijayaḥ </p><p n="a_1405" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4161 r_SAS-PS'55#420,11_r"/>jalasnānāvagāhanapariṣekaparityāginaḥ patattrivadaniyatāsanāvasathasyātilavaṇasni<span type="ref-block" n="4162 r_SAS-PS'55#420,12_r"/>gdharūkṣaviruddhāhāragraiṣmātapapittajvarānaśanādibhirudīrṇāṃ śarīrendriyonmāthinīṃ pipāsāṃ </p><p n="a_1406" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4163 r_SAS-PS'55#421,01_r"/>pratyanādriyamāṇapratīkārasya pipāsānalaśikhāṃ dhṛtinavamṛdghaṭapūritaśītalasugandhisamādhivā<span type="ref-block" n="4164 r_SAS-PS'55#421,02_r"/>riṇā praśamayataḥ pipāsāsahanaṃ praśasyate </p><p n="a_1407" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4165 r_SAS-PS'55#421,03_r"/>parityaktapracchādanasya pakṣivadanavadhāritālayasya vṛkṣamūlapathiśilātalādiṣu himā<span type="ref-block" n="4166 r_SAS-PS'55#421,04_r"/>nīpatanaśītalānilasampāte tatpratikāraprāptiṃ prati nivṛttecchasya pūrvānubhūtaśītaprati<span type="ref-block" n="4167 r_SAS-PS'55#421,05_r"/>kārahetuvastūnāmasmarato jñānabhāvanāgarbhāgāre vasataḥ śītavedanāsahanaṃ parikīrtyate </p><p n="a_1408" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4168 r_SAS-PS'55#421,06_r"/>nivāte nirjale grīṣmaravikiraṇapariśuṣkapatitaparṇavyapetacchāyātaruṇyaṭavyantare yadṛ<span type="ref-block" n="4169 r_SAS-PS'55#421,07_r"/>cchayopanipatitasyānaśanādyabhyantarasādhanotpāditadāhasya davāgnidāhaparuṣavātātapaja<span type="ref-block" n="4170 r_SAS-PS'55#421,08_r"/>nitagalatāluśoṣasya tatpratīkārahetūn bahūnanubhūtānacintayataḥ prāṇipīḍāparihārāvahita<span type="ref-block" n="4171 r_SAS-PS'55#421,09_r"/>cetasaścāritrarakṣaṇamuṣṇasahanamityupavarṇyate </p><p n="a_1409" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4172 r_SAS-PS'55#421,10_r"/><hi ana="q1">'</hi>daṃśamaśaka<hi ana="q2">'</hi> grahaṇamupalakṣaṇam yathā <span rend="b"><hi ana="q2">'</hi>kākebhyo rakṣyatāṃ sarpiḥ<hi ana="q2">'</hi></span> iti upaghātakopa<span type="ref-block" n="4173 r_SAS-PS'55#421,11_r"/>lakṣaṇaṃ kākagrahaṇaṃ tena daṃśamaśakamakṣikāpiśukaputtikāmatkuṇakīṭapipīlikāvṛścikādayo </p><p n="a_1410" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4174 r_SAS-PS'55#422,01_r"/>gṛhyante tatkṛtāṃ bādhāmapratīkārāṃ sahamānasya teṣāṃ bādhāṃ tridhā'pyakurvāṇasya nirvāṇa<span type="ref-block" n="4175 r_SAS-PS'55#422,02_r"/>prāptimātrasaṃkalpaprāvaraṇasya tadvedanāsahanaṃ daṃśamaśakapariṣahakṣametyucyate </p><p n="a_1411" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4176 r_SAS-PS'55#422,03_r"/>jātarūpavanniṣkalaṅkajātarūpadhāraṇamaśakyaprārthanīyaṃ yācanarakṣaṇahiṃsanādidoṣavi<span type="ref-block" n="4177 r_SAS-PS'55#422,04_r"/>nirmuktaṃ niṣparigrahatvānnirvāṇaprāptiṃ pratyekaṃ sādhanamananyabādhanaṃ nāgnyaṃ bibhrato manovikri<span type="ref-block" n="4178 r_SAS-PS'55#422,05_r"/>yāviplutivirahāt strīrūpāṇyatyantāśucikuṇaparūpeṇa bhāvayato rātrindivaṃ brahmacaryama<span type="ref-block" n="4179 r_SAS-PS'55#422,06_r"/>khaṇḍamātiṣṭhamānasyācelavratadhāraṇamanavadyamavagantavyam </p><p n="a_1412" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4180 r_SAS-PS'55#422,07_r"/>saṃyatasyendriyeṣṭaviṣayasambadhaṃ prati nirutsukasya gītanṛtyavāditrādivirahiteṣu śūnyā<span type="ref-block" n="4181 r_SAS-PS'55#422,08_r"/>gāradevakulatarukoṭaraśilāguhādiṣu svādhyāyadhyānabhāvanāratimāskandato dṛṣṭaśrutānu<span type="ref-block" n="4182 r_SAS-PS'55#422,09_r"/>bhūtaratismaraṇatatkathāśravaṇakāmaśarapraveśanirvivarahṛdayasya prāṇiṣu sadā sadayasyāratipari<span type="ref-block" n="4183 r_SAS-PS'55#422,10_r"/>ṣahajayo'vaseyaḥ </p><p n="a_1413" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4184 r_SAS-PS'55#422,11_r"/>ekānteṣvārāmabhavanādipradeśeṣu navayauvanamadavibhramamadirāpānapramattāsu pramadāsu <span type="ref-block" n="4185 r_SAS-PS'55#422,12_r"/>bādhamānāsu kūrmavatsaṃvṛtendriyahṛdayavikārasya lalitasmitamṛdukathitasavilāsavīkṣaṇapraha<span type="ref-block" n="4186 r_SAS-PS'55#422,13_r"/>sanamadamantharagamanamanmathaśaravyāpāraviphalīkaraṇasya strībādhāpariṣahasahanamavagantavyam </p><p n="a_1414" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4187 r_SAS-PS'55#423,01_r"/>dīrghakālamuṣitagurukulabrahmacaryasyādhigatabandhamokṣapadārthatattvasya saṃyamāyatanabhaktihe<span type="ref-block" n="4188 r_SAS-PS'55#423,02_r"/>tordeśāntarātitherguruṇā'bhyanujñātasya pavanavanniḥsaṅgatāmaṅgīkurvato bahuśo'naśanāvamaudarya<span type="ref-block" n="4189 r_SAS-PS'55#423,03_r"/>vṛttiparisaṃkhyānarasaparityāgādibādhāpariklāntakāyasya deśakālapramāṇāpetamadhvagamanaṃ <span type="ref-block" n="4190 r_SAS-PS'55#423,04_r"/>saṃyamavirodhi pariharato nirākṛtapādāvaraṇasya paruṣaśarkarākaṇṭakādivya dhanajātacaraṇakheda<span type="ref-block" n="4191 r_SAS-PS'55#423,05_r"/>syāpi sataḥ pūrvocitayānavāhanādigamanamasmarato yathākālamāvaśyakāparihāṇimāskandata<span type="ref-block" n="4192 r_SAS-PS'55#423,06_r"/>ścaryāpariṣahasahanamavaseyam </p><p n="a_1415" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4193 r_SAS-PS'55#423,07_r"/>smaśānodyānaśūnyāyatanagiriguhāgahvarādiṣvanabhyastapūrveṣu nivasata ādityaprakāśa<span type="ref-block" n="4194 r_SAS-PS'55#423,08_r"/>svendriyajñānaparīkṣitapradeśe kṛtaniyamakriyasya niṣadyāṃ niyamitakālāmāsthitavataḥ siṃha<span type="ref-block" n="4195 r_SAS-PS'55#423,09_r"/>vyādhrādivividhabhīṣaṇadhvaniśravaṇānnivṛttabhayasya caturvidhopasargasahanādapracyutamokṣamārgasya <span type="ref-block" n="4196 r_SAS-PS'55#423,10_r"/>vīrāsanotkuṭikādyāsanādavicalitavigrahasya tatkṛtabādhāsahanaṃ niṣadyāpariṣahavijaya <span type="ref-block" n="4197 r_SAS-PS'55#423,11_r"/>iti niścīyate </p><p n="a_1416" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4198 r_SAS-PS'55#423,12_r"/>svādhyāyadhyānādhvaśramaparikheditasya mauhūrtikīṃ kharaviṣamapracuraśarkarākapālasaṅkaṭā</p><p n="a_1417" rend="justify"><span type="ref-block" n="4199 r_SAS-PS'55#424,01_r"/>tiśītoṣṇeṣu bhūmipradeśeṣu nidrāmanubhavato yathākṛtaikapārśvadaṇḍāyitādiśāyinaḥ prāṇibādhā<span type="ref-block" n="4200 r_SAS-PS'55#424,02_r"/>parihārāya patitadāruvad vyapagatāsuvadaparivartamānasya jñānabhāvanāvahitacetaso'nuṣṭhita<span type="ref-block" n="4201 r_SAS-PS'55#424,03_r"/>vyantarādivividhopasargādapyacalitavigrahasyāniyamitakālāṃ tatkṛtabādhāṃ kṣamamāṇasya śayyā <span type="ref-block" n="4202 r_SAS-PS'55#424,04_r"/>pariṣahakṣamā kathyate </p><p n="a_1418" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4203 r_SAS-PS'55#424,05_r"/>mithyādarśanodṛktāmarṣaparuṣāvajñānindāsabhyavacanāni krodhāgniśikhāpravardhanāni <span type="ref-block" n="4204 r_SAS-PS'55#424,06_r"/>niśṛṇvato'pi tadartheṣvasamāhitacetasaḥ sahasā tatpratīkāraṃ kartumapi śaknuvataḥ pāpakarma<span type="ref-block" n="4205 r_SAS-PS'55#424,07_r"/>vipākamabhicintayatastānyākarṇya tapaścaraṇabhāvanāparasya kaṣāyaviṣalavamātrasyāpyanava<span type="ref-block" n="4206 r_SAS-PS'55#424,08_r"/>kāśamātmahṛdayaṃ kurvata ākrośapariṣahasahanamavadhāryate </p><p n="a_1419" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4207 r_SAS-PS'55#424,09_r"/>niśitaviśasanamuśalamudgarādripraharaṇatāḍanapīḍanādibhirvyāpādyamānaśarīrasya vyā<span type="ref-block" n="4208 r_SAS-PS'55#424,10_r"/>pādakeṣu manāgapi manovikāramakurvato mama purākṛtaduṣkarmaphalamidamime varākāḥ kiṃ kurvanti <span type="ref-block" n="4209 r_SAS-PS'55#424,11_r"/>śarīramidaṃ jalabudbudvadviśaraṇasvabhāvaṃ vyasanakāraṇametairbābādhyate saṃjñānadarśanacāritrāṇi <span type="ref-block" n="4210 r_SAS-PS'55#424,12_r"/>mama na kenacidupahanyante iti cintayato vāsitakṣaṇacandanānulepanasamadarśino vadhapariṣaha<span type="ref-block" n="4211 r_SAS-PS'55#424,13_r"/>kṣamā manyate </p><p n="a_1420" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4212 r_SAS-PS'55#425,01_r"/>bāhyābhyantaratapo'nuṣṭhānaparasya tadbhāvanāvaśena nissārīkṛtamūrteḥ paṭutapanatāpa<span type="ref-block" n="4213 r_SAS-PS'55#425,02_r"/>niṣpītasārataroriva virahitacchāyasya tvagasthiśirājālamātratanuyantrasya prāṇātyaye <span type="ref-block" n="4214 r_SAS-PS'55#425,03_r"/>satyapyāhāravasatibheṣajādīni dīnābhidhānamukhavaivarṇyāṅgasañjñādibhirayācamānasya bhi<span type="ref-block" n="4215 r_SAS-PS'55#425,04_r"/>kṣākāle'pi vidyududyotavat durupalakṣyamūrteryācanāpariṣahasahanamavasīyate </p><p n="a_1421" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4216 r_SAS-PS'55#425,05_r"/>vāyuvadasaṅgādanekadeśacāriṇo'bhyupagataikakālasambhojanasya vācaṃyamasya tatsamitasya <span type="ref-block" n="4217 r_SAS-PS'55#425,06_r"/>vā sakṛtsvatanudarśanamātratantrasya pāṇipuṭamātrapātrasya bahuṣu divaseṣu bahuṣu ca gṛheṣu bhikṣā<span type="ref-block" n="4218 r_SAS-PS'55#425,07_r"/>manavāpyāpyasaṃkliṣṭacetaso dātṛviśeṣaparīkṣānirutsukasya lābhādapyalābho me paramaṃ <span type="ref-block" n="4219 r_SAS-PS'55#425,08_r"/>tapa iti santuṣṭasyālābhavijayo'vaseyaḥ </p><p n="a_1422" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4220 r_SAS-PS'55#425,09_r"/>sarvāśucinidhānamidamanityamaparitrāṇamiti śarīre niḥśaṅkalpatvādvigatasaṃskārasya <span type="ref-block" n="4221 r_SAS-PS'55#425,10_r"/>guṇaratnabhāṇḍasañcayapravardhanasaṃrakṣaṇasandhāraṇakāraṇatvādabhyupagatasthitividhānasyākṣamrakṣaṇa<span type="ref-block" n="4222 r_SAS-PS'55#425,11_r"/>vad vraṇānulepanavadvā bahūpakāramāhāramabhyupagacchato viruddhāhārapānasevanavaiṣamyajanitavā<span type="ref-block" n="4223 r_SAS-PS'55#425,12_r"/>tādivikārarogasya yugapadanekaśatasaṃkhyavyādhiprakope satyapi tadvaśavartitāṃ vijahato jallau<span type="ref-block" n="4224 r_SAS-PS'55#425,13_r"/>ṣadhiprāptyādyanekatapoviśeṣarddhiyoge satyapi śarīranisspṛhatvāttatpratikārānapekṣiṇo <span type="ref-block" n="4225 r_SAS-PS'55#425,14_r"/>rogapariṣahasahanamavagantavyam </p><p n="a_1423" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4226 r_SAS-PS'55#426,01_r"/>tṛṇagrahaṇamupalakṣaṇaṃ kasyacidvyadhanaduḥkhakāraṇasya tena śuṣkatṛṇaparuṣaśarkarākaṇṭaka<span type="ref-block" n="4227 r_SAS-PS'55#426,02_r"/>niśitamṛttikāśūlādivyadhanakṛtapādavedanāprāptau satyāṃ tatrāpraṇihitacetasaścaryāśayyā<span type="ref-block" n="4228 r_SAS-PS'55#426,03_r"/>niṣadyāsu prāṇipīḍāparihāre nityamapramattacetasastṛṇādisparśabādhāpariṣahavijayo veditavyaḥ </p><p n="a_1424" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4229 r_SAS-PS'55#426,04_r"/>apkāyikajantupīḍāparihārāyā maraṇādasnānavratadhāriṇaḥ paṭuravikiraṇapratāpa<span type="ref-block" n="4230 r_SAS-PS'55#426,05_r"/>janitaprasvedāktapavanānītapāṃsunicayasya sidhmakacchūdadrūdīrṇakaṇḍūyāyāmutpannāyāmapi kaṇḍū<span type="ref-block" n="4231 r_SAS-PS'55#426,06_r"/>yanavimardanasaṃghaṭṭanavivarjitamūrteḥ svagatamalopacayaparagatamalāpacayayorasaṃkalpitamanasaḥ <span type="ref-block" n="4232 r_SAS-PS'55#426,07_r"/>sajjñānacāritravimalasalilaprakṣālanena karmamalapaṅka nirākaraṇāya nityamudyatamatermalapīḍā<span type="ref-block" n="4233 r_SAS-PS'55#426,08_r"/>sahanamākhyāyate </p><p n="a_1425" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4234 r_SAS-PS'55#426,09_r"/>satkāraḥ pūjāpraśaṃsātmakaḥ puraskāro nāma kriyārambhādiṣvagrataḥ karaṇamāmantraṇaṃ <span type="ref-block" n="4235 r_SAS-PS'55#426,10_r"/>vā tatrānādaro mayi kriyate ciroṣitabrahmacaryasya mahātapasvinaḥ svaparasamayanirṇayajñasya <span type="ref-block" n="4236 r_SAS-PS'55#426,11_r"/>bahukṛtvaḥ paravādivijayinaḥ praṇāmabhaktisambhramāsanapradānādīni me na kaścitkaroti <span type="ref-block" n="4237 r_SAS-PS'55#426,12_r"/>mithyādṛṣṭaya evātīva bhaktimantaḥ kiñcidajānantamapi sarvajñasambhāvanayā sammānya svasa</p><p n="a_1426" rend="justify"><span type="ref-block" n="4238 r_SAS-PS'55#427,01_r"/>mayaprabhāvanaṃ kurvanti vyantarādayaḥ purā atyugratatapasāṃ pratyagrapūjāṃ nirvartayantīti mithyā <span type="ref-block" n="4239 r_SAS-PS'55#427,02_r"/>śrutiryadi na syādidānīṃ kasmānmādṛśāṃ na kurvantīti duṣpraṇidhānavirahitacittasya satkāra<span type="ref-block" n="4240 r_SAS-PS'55#427,03_r"/>puraskārapariṣahavijaya iti vijñāyate </p><p n="a_1427" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4241 r_SAS-PS'55#427,04_r"/>aṅgapūrvaprakīrṇakaviśāradasya śabdanyāyādhyātmanipuṇasya mama purastāditare bhāskara<span type="ref-block" n="4242 r_SAS-PS'55#427,05_r"/>prabhābhibhūtakhadyotodyotavannitarāṃ nāvabhāsanta iti vijñānamadanirāsaḥ prajñāpariṣahajayaḥ <span type="ref-block" n="4243 r_SAS-PS'55#427,06_r"/>pratyetavyaḥ </p><p n="a_1428" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4244 r_SAS-PS'55#427,07_r"/>ajño'yaṃ na vetti paśusama ityevamādyadhikṣepavacanaṃ sahamānasya paramaduścaratapo'nuṣṭhā<span type="ref-block" n="4245 r_SAS-PS'55#427,08_r"/>yino nityamapramattacetaso me'dyāpi jñānātiśayo notpadyata iti anabhisandadhato'jñānapari<span type="ref-block" n="4246 r_SAS-PS'55#427,09_r"/>ṣahajayo'vagantavyaḥ </p><p n="a_1429" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4247 r_SAS-PS'55#427,10_r"/>paramavairāgyabhāvanāśuddhahṛdayasya viditasakalapadārthatattvasyārhadāyatanasādhudharmapūjakasya <span type="ref-block" n="4248 r_SAS-PS'55#427,11_r"/>cirantanapravrajitasyādyāpi me jñānātiśayo notpadyate mahopavāsādyanuṣṭhāyināṃ prātihārya<span type="ref-block" n="4249 r_SAS-PS'55#427,12_r"/>viśeṣāḥ prādurabhūvanniti pralāpamātramanarthikeyaṃ pravrajyā viphalaṃ vrataparipālanamityevamasa<span type="ref-block" n="4250 r_SAS-PS'55#427,13_r"/>mādadhānasya darśanaviśuddhiyogādadarśanapariṣahasahanamavasātavyam </p><p n="a_1430" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4251 r_SAS-PS'55#428,01_r"/>evaṃ pariṣahān asaṃkalpopasthitān sahamānasyāsaṃkliṣṭacetaso rāgādipariṇāmāsra<span type="ref-block" n="4252 r_SAS-PS'55#428,02_r"/>vanirodhānmahānsaṃvaro bhavati </p><p n="a_1431" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4253 r_SAS-PS'55#428,03_r"/>āha kimime pariṣahāḥ sarve saṃsāramahāṭavīmatikramitumabhyudyatamabhidravanti uta <span type="ref-block" n="4254 r_SAS-PS'55#428,04_r"/>kaścitprativiśeṣa ityatrocyate amī vyākhyātalakṣaṇāḥ kṣudādayaścāritrāntarāṇi prati <span type="ref-block" n="4255 r_SAS-PS'55#428,05_r"/>bhājyāḥ niyamena punaranayoḥ pratyetavyāḥ </p><p n="a_1433" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4257 r_SAS-PS'55#428,07_r"/>kṣutpipāsāśītoṣṇadaṃśamaśakacaryāśayyāvadhālābharogatṛṇasparśamalaprajñājñānāni <hi ana="q1">'</hi>catu<span type="ref-block" n="4258 r_SAS-PS'55#428,08_r"/>rdaśa<hi ana="q2">'</hi> iti vacanādanyeṣāṃ pariṣahāṇāmabhāvo veditavyaḥ āha yuktaṃ tāvadvītarāgaccha<span type="ref-block" n="4259 r_SAS-PS'55#428,09_r"/>dmasthe mohanīyābhāvāt tatkṛtavakṣyamāṇāṣṭapariṣahābhāvāccaturdaśaniyamavacanam sūkṣma<span type="ref-block" n="4260 r_SAS-PS'55#428,10_r"/>sāmparāye tu mohodayasadbhāvāt <hi ana="q1">'</hi>caturdaśa<hi ana="q2">'</hi>iti niyamo nopapadyata iti tadayuktam sanmātra<span type="ref-block" n="4261 r_SAS-PS'55#428,11_r"/>tvāt tatra hi kevalo lobhasañjvalanakaṣāyodayaḥ so'pyatisūkṣmaḥ tato vītarāgachadma<span type="ref-block" n="4262 r_SAS-PS'55#428,12_r"/>sthakalpatvāt <hi ana="q1">'</hi>caturdaśa<hi ana="q2">'</hi>iti niyamastatrāpi yujyate nanu mohodayasahāyābhāvānmandoda</p><p n="a_1434" rend="justify"><span type="ref-block" n="4263 r_SAS-PS'55#429,01_r"/>yatvācca kṣudādivedanābhāvāttatsahanakṛtapariṣahavyapadeśo na yuktimavatarati tanna <span type="ref-block" n="4264 r_SAS-PS'55#429,02_r"/>kiṃ kāraṇam śaktimātrasya vivakṣitatvāt sarvārthasiddhidevasya saptamapṛthivīgamana<span type="ref-block" n="4265 r_SAS-PS'55#429,03_r"/>sāmarthyavyapadeśavat </p><p n="a_1435" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4266 r_SAS-PS'55#429,04_r"/>āha yadi śarīravatyātmani pariṣahasannidhānaṃ pratijñāyate atha bhagavati utpannakevala<span type="ref-block" n="4267 r_SAS-PS'55#429,05_r"/>jñāne karmacatuṣṭayaphalānubhavanavaśavartini kiyanta upanipatantītyatrocyate tasminpunaḥ </p><p n="a_1437" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4269 r_SAS-PS'55#429,07_r"/>nirastaghātikarmacatuṣṭaye jine vedanīyasadbhāvāttadāśrayā ekādaśapariṣahāḥ santi <span type="ref-block" n="4270 r_SAS-PS'55#429,08_r"/>nanu ca mohanīyodayasahāyābhāvātkṣudādivedanābhāve pariṣahavyapadeśo na yuktaḥ satyameva<span type="ref-block" n="4271 r_SAS-PS'55#429,09_r"/>metat vedanābhāve'pi dravyakarmasadbhāvāpekṣayā pariṣahopacāraḥ kriyate niravaśeṣanirasta<span type="ref-block" n="4272 r_SAS-PS'55#429,10_r"/>jñānātiśaye cintānirodhābhāve'pi tatphalakarmanirharaṇaphalāpekṣayā dhyānopacāravat <span type="ref-block" n="4273 r_SAS-PS'55#429,11_r"/>athavā ekādaśa jine <hi ana="q1">'</hi>na santi<hi ana="q2">'</hi>iti vākyaśeṣaḥ kalpanīyaḥ sopaskāratvātsūtrāṇām </p><p n="a_1438" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4274 r_SAS-PS'55#430,01_r"/><span rend="b"><hi ana="q2">'</hi>kalpyo hi vāvayaśeṣo vākyaṃ ca vaktaryadhīnam<hi ana="q2">'</hi></span> ityupagamāt mohodayasahāyīkṛtakṣudādi<span type="ref-block" n="4275 r_SAS-PS'55#430,02_r"/>vedanābhāvāt <hi ana="q1">'</hi>na santi<hi ana="q2">'</hi> iti vākyaśeṣaḥ </p><p n="a_1439" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4276 r_SAS-PS'55#431,01_r"/>āha yadi sūkṣmasāmparāyādiṣu vyastā pariṣahāḥ atha samastāḥ tāḥ kveti </p><p n="a_1441" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4278 r_SAS-PS'55#431,03_r"/>sāmparāyaḥ kaṣāyaḥ bādaraḥ sāmparāyo yasya sa bādarasāmparāya iti nedaṃ guṇasthāna<span type="ref-block" n="4279 r_SAS-PS'55#431,04_r"/>viśeṣagrahaṇam kiṃ tarhi arthanirdeśaḥ tena pramattādīnāṃ saṃyatānāṃ grahaṇam teṣu hi <span type="ref-block" n="4280 r_SAS-PS'55#431,05_r"/>akṣīṇakaṣāyadoṣatvātsarve saṃbhavanti kasmin punaścāritre sarveṣāṃ sambhavaḥ sāmāyika<span type="ref-block" n="4281 r_SAS-PS'55#431,06_r"/>cchedopasthāpanaparihāraviśuddhisaṃyameṣu pratyekaṃ sarveṣāṃ sambhavaḥ </p><p n="a_1442" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4282 r_SAS-PS'55#432,01_r"/>āha gṛhītametatpariṣahāṇāṃ sthānaviśeṣāvadhāraṇam idaṃ tu na vidmaḥ kasyāḥ prakṛteḥ <span type="ref-block" n="4283 r_SAS-PS'55#432,02_r"/>kaḥ kārya ityatrocyate </p><p n="a_1444" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4285 r_SAS-PS'55#432,04_r"/>idamayuktaṃ vartate kimatrāyuktam jñānāvaraṇe satyajñānapariṣaha upapadyate prajñāpari<span type="ref-block" n="4286 r_SAS-PS'55#432,05_r"/>ṣahaḥ punastadapāye bhavatīti kathaṃ jñānāvaraṇe syāt ityatrocyate kṣāyopaśamikī prajñā <span type="ref-block" n="4287 r_SAS-PS'55#432,06_r"/>anyasmin jñānāvaraṇe sati madaṃ janayati na sakalāvaraṇakṣaye iti jñānāvaraṇe satītyupapadyate </p><p n="a_1445" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4288 r_SAS-PS'55#432,07_r"/>punaraparayoḥ pariṣahayoḥ prakṛtiviśeṣanirdeśārthamāha </p><p n="a_1447" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4290 r_SAS-PS'55#433,02_r"/>yathāsaṃkhyamabhisambandhaḥ darśanamohe adarśanapariṣaho lābhāntarāye alābhapariṣaha iti <span type="ref-block" n="4291 r_SAS-PS'55#433,03_r"/>āha yadyādye mohanīyabhede ekaḥ pariṣahaḥ atha dvitīyasmin kati bhavantītyatrocyate </p><p n="a_1449" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4293 r_SAS-PS'55#434,01_r"/>puṃvedodayādinimittatvānnāgnyādipariṣahāṇāṃ mohodayanimittatvaṃ pratipadyāmahe <span type="ref-block" n="4294 r_SAS-PS'55#434,02_r"/>niṣadyāpariṣahasya katham tatrāpi praṇipīḍāparihārārthatvāt mohodaye sati prāṇi<span type="ref-block" n="4295 r_SAS-PS'55#434,03_r"/>pīḍāpariṇāmaḥ saṃjāyata iti </p><p n="a_1450" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4296 r_SAS-PS'55#434,04_r"/>avaśiṣṭapariṣahaprakṛtiviśeṣapratipādanārthamāha </p><p n="a_1452" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4298 r_SAS-PS'55#434,06_r"/>uktā ekādaśa pariṣahāḥ tebhyo'nye śeṣāḥ vedanīye sati <hi ana="q1">'</hi>bhavanti<hi ana="q2">'</hi>iti vākyaśeṣaḥ <span type="ref-block" n="4299 r_SAS-PS'55#434,07_r"/>ke punaste kṣutpipāsāśītoṣṇadaṃśamaśakacaryāśayyāvadharogatṛṇasparśamalapariṣahāḥ </p><p n="a_1453" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4300 r_SAS-PS'55#435,01_r"/>āha vyākhyātanimittalakṣaṇavikalpāḥ pratyātmani prādurbhavantaḥ kati yugapadavatiṣṭhanta <span type="ref-block" n="4301 r_SAS-PS'55#435,02_r"/>ityatrocyate </p><p n="a_1455" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4303 r_SAS-PS'55#435,04_r"/>āṅbhividhyarthaḥ tena ekonaviṃśatirapi kvacit yugapatsambhavatītyavagamyate tatkatha<span type="ref-block" n="4304 r_SAS-PS'55#435,05_r"/>miti ceducyate śītoṣṇapariṣahayorekaḥ śayyāniṣadyācaryāṇāṃ cānyatama eva bhavati eka<span type="ref-block" n="4305 r_SAS-PS'55#435,06_r"/>sminnātmani kutaḥ virodhāt tattrayāṇāmapagame yugapadekātmanītareṣāṃ sambhavādekona<span type="ref-block" n="4306 r_SAS-PS'55#435,07_r"/>viṃśativikalpā boddhavyāḥ nanu prajñājñānayorapi virodhādyugapadasambhavaḥ śrutajñānāpekṣayā <span type="ref-block" n="4307 r_SAS-PS'55#435,08_r"/>prajñāpariṣahaḥ avadhijñānādyabhāvāpekṣayā ajñānapariṣaha iti nāsti virodhaḥ </p><p n="a_1456" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4308 r_SAS-PS'55#435,09_r"/>āha uktā guptisamitidharmānuprekṣāpariṣahajayāḥ saṃvarahetavaḥ pañca saṃvarahetuścā<span type="ref-block" n="4309 r_SAS-PS'55#435,10_r"/>ritrasañjño vaktavya iti tadbhedapradarśanārthamucyate </p><p n="a_1458" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4312 r_SAS-PS'55#436,03_r"/>atra codyate daśavidhe dharme saṃyama uktaḥ sa eva cāritramiti punargrahaṇamanarthakamiti <span type="ref-block" n="4313 r_SAS-PS'55#436,04_r"/>nānarthakam dharme'ntarbhūtamapi cāritramante gṛhyate mokṣaprāpteḥ sākṣātkāraṇamiti jñāpanārtham <span type="ref-block" n="4314 r_SAS-PS'55#436,05_r"/>sāmāyikamuktam kva <hi ana="q1">'</hi>digdeśānarthadaṇḍaviratisāmāyika <hi ana="q2">'</hi> ityatra tad dvividhaṃ <span type="ref-block" n="4315 r_SAS-PS'55#436,06_r"/>niyatakālamaniyatakālañca svādhyāyādi niyatakālam īryāpathādyaniyatakālam <span type="ref-block" n="4316 r_SAS-PS'55#436,07_r"/>pramādakṛtānarthaprabandhavilope samyakpratikriyā chedopasthāpanā vikalpanivṛttirvā pariharaṇaṃ <span type="ref-block" n="4317 r_SAS-PS'55#436,08_r"/>parihāraḥ prāṇivadhānnivṛttiḥ tena viśiṣṭā śuddhiryasmiṃstatparihāraviśuddhicāritram <span type="ref-block" n="4318 r_SAS-PS'55#436,09_r"/>atisūkṣmakaṣāyatvātsūkṣmasāmparāyacāritram mohanīyasya niravaśeṣasyopaśamātkṣayācca <span type="ref-block" n="4319 r_SAS-PS'55#436,10_r"/>ātmasvabhāvāvasthāpekṣālakṣaṇaṃ athākhyātacāritramityākhyāyate pūrvacāritrānuṣṭhāyibhirā<span type="ref-block" n="4320 r_SAS-PS'55#436,11_r"/>khyātaṃ na tatprāptaṃ prāṅmohakṣayopaśamābhyāmityathākhyātam athaśabdasyānantayārthivṛttitvā </p><p n="a_1459" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4321 r_SAS-PS'55#437,01_r"/>nniravaśeṣamohakṣayopaśamānantaramāvirbhavatītyarthaḥ <hi ana="q1">'</hi>yathā''khyātam<hi ana="q2">'</hi>iti vā yathā''tmasva<span type="ref-block" n="4322 r_SAS-PS'55#437,02_r"/>bhāvo'vasthitastathaivākhyātatvāt <hi ana="q1">'</hi>iti<hi ana="q2">'</hi> śabdaḥ parisamāptau draṣṭavyaḥ tato yathākhyāta<span type="ref-block" n="4323 r_SAS-PS'55#437,03_r"/>cāritrātsakalakarmakṣayaparisamāptirbhavatīti jñāpyate sāmāyikādīnāmānupūrvyavacanamutta<span type="ref-block" n="4324 r_SAS-PS'55#437,04_r"/>rottaraguṇaprakarṣa khyāpanārthaṃ kriyate </p><p n="a_1460" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4325 r_SAS-PS'55#438,01_r"/>āha uktaṃ cāritram tadanantaramuddiṣṭaṃ yat <hi ana="q1">'</hi>tapasā nijarī ca<hi ana="q2">'</hi>iti tasyedānīṃ tapaso <span type="ref-block" n="4326 r_SAS-PS'55#438,02_r"/>vidhānaṃ kartavyamityatrocyate tad dvividhaṃ bāhyamābhyantaraṃ ca tatpratyekaṃ ṣaḍvidham tatra <span type="ref-block" n="4327 r_SAS-PS'55#438,03_r"/>bāhyabhedapratipattyarthamāha </p><p n="a_1462" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4330 r_SAS-PS'55#438,06_r"/>dṛṣṭaphalānapekṣaṃ saṃyamaprasiddhirāgocchedakarmavināśadhyānāgamāvāptyarthamanaśanam <span type="ref-block" n="4331 r_SAS-PS'55#438,07_r"/>saṃyamaprajāgaradoṣapraśamasantoṣasvādhyāyādisukhasiddhyarthamavamaudaryam bhikṣārthino mune<span type="ref-block" n="4332 r_SAS-PS'55#438,08_r"/>rekāgārādiviṣayaḥ saṅkalpaḥ cintāvarodho vṛttiparisaṃkhyānamāśānivṛttyarthamavagantavyam <span type="ref-block" n="4333 r_SAS-PS'55#438,09_r"/>indriyadarpanigrahanidrāvijayasvādhyāyasukhasiddhyādyartho ghṛtādivṛṣyarasaparityāgaścaturthaṃ tapaḥ <span type="ref-block" n="4334 r_SAS-PS'55#438,10_r"/>śūnyāgārādiṣu vivikteṣu jantupīḍāvirahiteṣu saṃyatasya śayyāsanamābādhātyaya<span type="ref-block" n="4335 r_SAS-PS'55#438,11_r"/>brahmacayasvādhyāyadhyānādiprasiddhyarthaṃ kartavyamiti pañcamaṃ tapaḥ ātapasthānaṃ vṛkṣamūla<span type="ref-block" n="4336 r_SAS-PS'55#438,12_r"/>nivāso nirāvaraṇaśayanaṃ bahuvidhapratimāsthānamityevamādiḥ kāyakleśaḥ tat ṣaṣṭhaṃ tapaḥ </p><p n="a_1463" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4337 r_SAS-PS'55#439,01_r"/>tatkimartham dehaduḥkhatitikṣāsukhānabhiṣvaṅgapravacanaprabhāvanādyartham pariṣahasyāsya ca <span type="ref-block" n="4338 r_SAS-PS'55#439,02_r"/>ko viśeṣaḥ yadṛcchayopanipatitaḥ pariṣahaḥ svayaṃkṛtaḥ kāyakleśaḥ bāhyatva<span type="ref-block" n="4339 r_SAS-PS'55#439,03_r"/>masya kutaḥ bāhyadravyāpekṣatvātparapratyakṣatvācca bāhyatvam </p><p n="a_1464" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4340 r_SAS-PS'55#439,04_r"/>abhyantaratapobhedapradarśanārthamāha </p><p n="a_1466" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4342 r_SAS-PS'55#439,06_r"/>kathamasyābhyantaratvam manoniyamanārthatvāt pramādadoṣaparihāraḥ prāyaścittam <span type="ref-block" n="4343 r_SAS-PS'55#439,07_r"/>pūjyeṣvādaro vinayaḥ kāyaceṣṭayā dravyāntareṇa copāsanaṃ vaiyāvṛttyam jñānabhāvanā''la<span type="ref-block" n="4344 r_SAS-PS'55#439,08_r"/>syatyāgaḥ svādhyāyaḥ ātmā''tmīyasaṅkalpatyāgo vyutsargaḥ cittavikṣepatyāgo dhyānam </p><p n="a_1467" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4345 r_SAS-PS'55#439,09_r"/>tadbhedapratipādanārthamāha </p><p n="a_1469" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4347 r_SAS-PS'55#440,01_r"/><hi ana="q1">'</hi>yathākramam<hi ana="q2">'</hi>iti vacanānnavabhedaṃ prāyaścittam vinayaścaturvidhaḥ vaiyāvṛttyaṃ daśavi<span type="ref-block" n="4348 r_SAS-PS'55#440,02_r"/>dham svādhyāyaḥ pañcavidhaḥ dvibhedo vyutsarga ityabhisaṃbadhyate <hi ana="q1">'</hi>prāgdhyānāt<hi ana="q2">'</hi>iti vacanaṃ <span type="ref-block" n="4349 r_SAS-PS'55#440,03_r"/>dhyānasya bahuvaktavyatvātpaścādvakṣyata iti </p><p n="a_1470" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4350 r_SAS-PS'55#440,04_r"/>ādyasya bhedasvarūpanirjñānārthamāha </p><p n="a_1472" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4352 r_SAS-PS'55#440,06_r"/>tatra gurave pramādanivedanaṃ daśadoṣavivarjitamālocanam mithyāduṣkṛtābhidhānādabhi<span type="ref-block" n="4353 r_SAS-PS'55#440,07_r"/>vyaktapratikriyaṃ pratikramaṇam saṃsarge sati viśodhanāttadubhayam saṃsaktānna<span type="ref-block" n="4354 r_SAS-PS'55#440,08_r"/>pānopakaraṇādivibhajanaṃ vivekaḥ kāyotsargādikaraṇaṃ vyutsargaḥ anaśanāvamodaryādilakṣaṇaṃ <span type="ref-block" n="4355 r_SAS-PS'55#440,09_r"/>tapaḥ divasapakṣamāsādinā pravrajyāhāpanaṃ chedaḥ pakṣamāsādivibhāgena dūrataḥ parivarjanaṃ <span type="ref-block" n="4356 r_SAS-PS'55#440,10_r"/>parihāraḥ punardīkṣāprāpaṇamupasthāpanā </p><p n="a_1473" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4357 r_SAS-PS'55#441,01_r"/>vinayavikalpapratipattyarthamāha </p><p n="a_1475" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4359 r_SAS-PS'55#441,03_r"/><hi ana="q1">'</hi>vinayaḥ<hi ana="q2">'</hi> ityadhikāreṇa'bhisambandhaḥ kriyate jñānavinayo darśanavinayaścā<span type="ref-block" n="4360 r_SAS-PS'55#441,04_r"/>ritravinaya upacāravinayaśceti sabahumānaṃ mokṣārthaṃ jñānagrahaṇābhyāsasmaraṇādijñani</p><p n="a_1476" rend="justify"><span type="ref-block" n="4361 r_SAS-PS'55#442,01_r"/>vinayaḥ śaṅkādidoṣavirahitaṃ tattvārthaśraddhānaṃ darśanavinayaḥ tadvataścāritre samāhitacittatā <span type="ref-block" n="4362 r_SAS-PS'55#442,02_r"/>cāritravinayaḥ pratyakṣeṣvācāryādiṣvabhyutthānābhigamanāñjalikaraṇādirupacāravinayaḥ <span type="ref-block" n="4363 r_SAS-PS'55#442,03_r"/>parokṣeṣvapi kāyavāṅ mano'bhirañjalikriyāguṇasaṅkīrtanānusmaraṇādiḥ </p><p n="a_1477" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4364 r_SAS-PS'55#442,04_r"/>vaiyāvṛttyabhedapratipādanārthamāha </p><p n="a_1479" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4366 r_SAS-PS'55#442,06_r"/>vaiyāvṛttyaṃ daśadhā bhidyate kutaḥ viṣayabhedāt ācāryavaiyāvṛttyamupādhyāyavaiyā<span type="ref-block" n="4367 r_SAS-PS'55#442,07_r"/>vṛttyamityādi tatra ācaranti tasmād vratānītyācāryaḥ mokṣārthaṃ śāstramupetya tasmāda<span type="ref-block" n="4368 r_SAS-PS'55#442,08_r"/>dhīyata ityupādhyāyaḥ mahopavāsādyanuṣṭhāyī tapasvī śikṣāśīlaḥ śaikṣaḥ rujñādikliṣṭa<span type="ref-block" n="4369 r_SAS-PS'55#442,09_r"/>śarīro glānaḥ gaṇaḥ sthavirasantatiḥ dīkṣakācāryaśiṣyasaṃstyāyaḥ kulam cāturvaṇa śramaṇa<span type="ref-block" n="4370 r_SAS-PS'55#442,10_r"/>nibahaḥ saṃghaḥ cirapravrajitaḥ sādhuḥ manojño lokasammataḥ teṣāṃ vyādhipariṣahamithyātvādyu<span type="ref-block" n="4371 r_SAS-PS'55#442,11_r"/>panipāte kāyaceṣṭayā dravyāntareṇa vā tatpratīkāro vaiyāvṛttyaṃ samādhyādhānavicikitsā'</p><p n="a_1480" rend="justify"><span type="ref-block" n="4372 r_SAS-PS'55#443,01_r"/>bhāvapravacanavātsalyādyabhivyaktyartham </p><p n="a_1481" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4373 r_SAS-PS'55#443,02_r"/>svādhyāyavikalpavijñānārthamāha </p><p n="a_1483" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4375 r_SAS-PS'55#443,04_r"/>niravadyagranthārthobhayapradānaṃ vācanā saṃśayacchedāya niścitabalādhānāya vā parānuyogaḥ <span type="ref-block" n="4376 r_SAS-PS'55#443,05_r"/>pracchanā adhigatārthasya manasā'dhyāso'nuprekṣā ghoṣaśuddhaṃ parivartanamāmnāyaḥ dharmakathādya<span type="ref-block" n="4377 r_SAS-PS'55#443,06_r"/>nuṣṭhānaṃ dharmopadeśaḥ sa eṣa pañcavidhaḥ svādhyāyaḥ kimarthaḥ prajñātiśayaḥ praśastādhyavasāyaḥ <span type="ref-block" n="4378 r_SAS-PS'55#443,07_r"/>paramasaṃvegastapovṛddhiraticāraviśuddhirityevamādyarthaḥ </p><p n="a_1484" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4379 r_SAS-PS'55#443,08_r"/>vyutsargabhedanirjñānārthamāha </p><p n="a_1486" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4381 r_SAS-PS'55#443,10_r"/>vyutsarjanaṃ vyutsargastyāgaḥ sa dvividhaḥ bāhyopadhityāgo'bhyantaropadhityāgaśceti <span type="ref-block" n="4382 r_SAS-PS'55#443,11_r"/>anupāttaṃ vāstudhanadhānyādi bāhyopadhiḥ krodhādirātmabhāvo'bhyantaropadhiḥ kāyatyāgaśca <span type="ref-block" n="4383 r_SAS-PS'55#443,12_r"/>niyatakālo yāvajjīvaṃ vā'bhyantaropadhityāga ityucyate sa kimarthaḥ nissaṅgatvanirbhayatva<span type="ref-block" n="4384 r_SAS-PS'55#443,13_r"/>jīvitāśāvyudāsādyarthaḥ </p><p n="a_1487" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4385 r_SAS-PS'55#444,01_r"/>yad bahuvaktavyaṃ dhyānamiti pṛthagvyavasthāpitaṃ tasyedānīṃ bhedābhidānaṃ prāptakālam <span type="ref-block" n="4386 r_SAS-PS'55#444,02_r"/>tadullaṅdhya tasya prayoktṛsvarūpakālanirddhāraṇārthamucyate </p><p n="a_1489" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4388 r_SAS-PS'55#444,04_r"/>ādyaṃ tritayaṃ saṃhananamuttamaṃ vajrarṣabhanārācasaṃhananaṃ vajranārācasaṃhananaṃ nārācasaṃhanana<span type="ref-block" n="4389 r_SAS-PS'55#444,05_r"/>miti tattritayamapi dhyānasya sādhanaṃ bhavati mokṣasya tu ādyameva taduttamaṃ saṃhananaṃ yasya <span type="ref-block" n="4390 r_SAS-PS'55#444,06_r"/>so'yamuttamasaṃhananaḥ tasyottamasaṃhananasyeti anena prayoktṛnirdeśaḥ kṛtaḥ agraṃ mukham <span type="ref-block" n="4391 r_SAS-PS'55#444,07_r"/>ekamagramasyetyekāgraḥ nānārthāvalambanena cintā parispandavatī tasyā anyāśeṣamukhebhyo <span type="ref-block" n="4392 r_SAS-PS'55#444,08_r"/>vyāvartya ekasminnagre niyama ekāgracintānirodha ityucyate anena dhyānasvarūpamuktaṃ <span type="ref-block" n="4393 r_SAS-PS'55#444,09_r"/>bhavati muhūrta iti kālaparimāṇam antargato muhūrto'ntarmuhūrtaḥ <hi ana="q1">'</hi>ā antarmuhūrtāt<hi ana="q2">'</hi></p><p n="a_1490" rend="justify"><span type="ref-block" n="4394 r_SAS-PS'55#445,01_r"/>ityanena kālāvadhiḥ kṛtaḥ tataḥ paraṃ durdharatvādekāgracintāyāḥ cintāyā nirodho yadi <span type="ref-block" n="4395 r_SAS-PS'55#445,02_r"/>dhyānaṃ nirodhaścābhāvaḥ tena dhyānamasatkharaviṣāṇavatsyāt naiṣa doṣaḥ anyacintā<span type="ref-block" n="4396 r_SAS-PS'55#445,03_r"/>nivṛttyapekṣayā'saditi cocyate svaviṣayākārapravṛtteḥ saditi ca abhāvasya bhāvāntara<span type="ref-block" n="4397 r_SAS-PS'55#445,04_r"/>tvād hetvaṅgatvādibhirabhāvasya vastudharmatvasiddheśca athavā nāyaṃ bhāvasādhanaḥ niro<span type="ref-block" n="4398 r_SAS-PS'55#445,05_r"/>dhanaṃ nirodha iti kiṃ tarhi karmasādhanaḥ <hi ana="q1">'</hi>nirudhyata iti nirodhaḥ<hi ana="q2">'</hi> cintā cāsau nirodhaśca <span type="ref-block" n="4399 r_SAS-PS'55#445,06_r"/>cintānirodha iti etaduktaṃ bhavati jñānamevāparispandāgniśikhāvadavabhāsamānaṃ dhyāna<span type="ref-block" n="4400 r_SAS-PS'55#445,07_r"/>miti </p><p n="a_1491" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4401 r_SAS-PS'55#445,08_r"/>tadbhedapradarśanārthamāha </p><p n="a_1493" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4403 r_SAS-PS'55#445,10_r"/>ṛtaṃ duḥkham ardanamartirvā tatra bhavamārtam rudraḥ krūrāśayastasya karma tatra bhavaṃ vā <span type="ref-block" n="4404 r_SAS-PS'55#445,11_r"/>raudram dharmo vyākhyātaḥ dharmādanapetaṃ dharmyam śuciguṇayogācchuklam tadetaccaturvidhaṃ <span type="ref-block" n="4405 r_SAS-PS'55#445,12_r"/>dhyānaṃ dvaividhyamaśnute kutaḥ praśastāpraśastabhedāt apraśastamapuṇyāsravakāraṇatvāt </p><p n="a_1494" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4406 r_SAS-PS'55#446,01_r"/>karmanirdahanasāmarthyātpraśastam </p><p n="a_1495" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4407 r_SAS-PS'55#446,02_r"/>kiṃ punastaditi ceducyate </p><p n="a_1497" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4409 r_SAS-PS'55#446,04_r"/>paramuttaramantyaṃ tatsāmīpyāddharmyamapi <hi ana="q1">'</hi>param<hi ana="q2">'</hi>ityupacaryate dvivacananirdeśasāmarthyād <span type="ref-block" n="4410 r_SAS-PS'55#446,05_r"/>gauṇamapi gṛhyate <hi ana="q1">'</hi>pare mokṣahetū<hi ana="q2">'</hi> iti vacanātpūrve ārtaraudre saṃsārahetū ityuktaṃ bhavati <span type="ref-block" n="4411 r_SAS-PS'55#446,06_r"/>kutaḥ tṛtīyasya sādhyasyābhāvāt </p><p n="a_1498" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4412 r_SAS-PS'55#446,07_r"/>tatrārtaṃ caturvidham tatrādivikalpalakṣaṇanirdeśārthamāha </p><p n="a_1500" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4414 r_SAS-PS'55#446,09_r"/>amanojñamapriyaṃ viṣakaṇṭakaśatruśastrādi tadbādhākāraṇatvād<hi ana="q1">'</hi>amanojñam<hi ana="q2">'</hi>ityucyate <span type="ref-block" n="4415 r_SAS-PS'55#446,10_r"/>tasya samprayoge sa kathaṃ nāma me na syāditi saṅkalpaścintāprabandhaḥ smṛtisamanvāhāraḥ <span type="ref-block" n="4416 r_SAS-PS'55#446,11_r"/>prathamamārtamityākhyāyate </p><p n="a_1501" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4417 r_SAS-PS'55#446,12_r"/>dvitīyasya vikalpasya lakṣaṇanirdeśārthamāha </p><p n="a_1503" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4419 r_SAS-PS'55#447,01_r"/>kuto viparītam pūrvoktāt tenaitaduktaṃ bhavati manojñasyeṣṭasya svaputradāradhanā<span type="ref-block" n="4420 r_SAS-PS'55#447,02_r"/>derviprayoge tatsamprayogāya saṅkalpaścintāprabandho dvitīyamārtamavagantavyam </p><p n="a_1504" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4421 r_SAS-PS'55#447,03_r"/>tṛtīyasya vikalpasya lakṣaṇapratipādanārthamāha </p><p n="a_1506" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4423 r_SAS-PS'55#447,05_r"/><hi ana="q1">'</hi>vedanā<hi ana="q2">'</hi>śabdaḥ sukhe duḥkhe ca vartamāno'pi ārtasya prakṛtatvād duḥkhavedanāyāṃ pravartate <span type="ref-block" n="4424 r_SAS-PS'55#447,06_r"/>tasyā vātādivikārajanitavedanāyā upanipāte tasyā apāyaḥ kathaṃ nāma me syāditi saṃkalpa<span type="ref-block" n="4425 r_SAS-PS'55#447,07_r"/>ścintāprabandhastṛtīyamārtamucyate </p><p n="a_1507" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4426 r_SAS-PS'55#447,08_r"/>turīyasyārtasya lakṣaṇanirdeśārthamāha </p><p n="a_1509" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4428 r_SAS-PS'55#447,10_r"/>bhogākāṅkṣāturasyānāgataviṣayaprāptiṃ prati manaḥpraṇidhānaṃ saṅkalpaścintāprabandha<span type="ref-block" n="4429 r_SAS-PS'55#447,11_r"/>sturīyamārtaṃ nidānamityucyate </p><p n="a_1510" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4430 r_SAS-PS'55#447,12_r"/>tadetaccaturvidhamārtaṃ kiṃsvāmikamiti ceducyate </p><p n="a_1512" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4432 r_SAS-PS'55#447,14_r"/>aviratā asaṃyatasamyagdṛṣṭyantāḥ deśaviratāḥ saṃyatāsaṃyatāḥ pramattasaṃyatāḥ </p><p n="a_1513" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4433 r_SAS-PS'55#448,01_r"/>pañcadaśapramādopetāḥ kriyānuṣṭhāyinaḥ tatrāviratadeśaviratānāṃ caturvidhamapyārtaṃ bhavati <span type="ref-block" n="4434 r_SAS-PS'55#448,02_r"/>asaṃyamapariṇāmopetatvāt pramattasaṃyatānāṃ tu nidānavarjyamanyadārtatrayaṃ pramādodayodrekātka<span type="ref-block" n="4435 r_SAS-PS'55#448,03_r"/>dācitsyāt </p><p n="a_1514" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4436 r_SAS-PS'55#448,04_r"/>vyākhyātamārtaṃ sañjñādibhiḥ dvitīyasya sañjñāhetusvāminirddhāraṇārthamāha </p><p n="a_1516" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4438 r_SAS-PS'55#448,06_r"/>hiṃsādīnyuktalakṣaṇāni tāni raudradhyānotpatternimittībhavantīti hetunirdeśo vijñā<span type="ref-block" n="4439 r_SAS-PS'55#448,07_r"/>yate tena hetunirdeśenānuvartamānaḥ <hi ana="q1">'</hi>smṛtisamanvāhāraḥ<hi ana="q2">'</hi> abhisambadhyate hiṃsāyāḥ smṛti<span type="ref-block" n="4440 r_SAS-PS'55#448,08_r"/>samanvāhāra ityādi tadraudradhyānamaviratadeśaviratayorveditavyam aviratasya bhavatu <span type="ref-block" n="4441 r_SAS-PS'55#448,09_r"/>raudradhyānaṃ deśaviratasya katham tasyāpi hiṃsādyāveśādvittādisaṃrakṣaṇatantratvācca kadā<span type="ref-block" n="4442 r_SAS-PS'55#448,10_r"/>cid bhavitumarhati tatpunarnārakādīnāmakāraṇaṃ samyagdarśanasāmarthyāt saṃyatasya tu <span type="ref-block" n="4443 r_SAS-PS'55#448,11_r"/>na bhavatyeva tadārambhe saṃyamapracyuteḥ </p><p n="a_1517" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4444 r_SAS-PS'55#449,01_r"/>āha <hi ana="q1">'</hi>pare mokṣahetū<hi ana="q2">'</hi> upadiṣṭe tatrādyasya mokṣahetordhyānasya bhedasvarūpasvāminirdeśaḥ <span type="ref-block" n="4445 r_SAS-PS'55#449,02_r"/>kartavya ityata āha </p><p n="a_1519" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4447 r_SAS-PS'55#449,04_r"/>vicayanaṃ vicayo viveko vicāraṇetyarthaḥ ājñāpāyavipākasaṃsthānānāṃ vicaya ājñā<span type="ref-block" n="4448 r_SAS-PS'55#449,05_r"/>pāyavipākasaṃsthānavicayaḥ <hi ana="q1">'</hi>smṛtisamanvāhāraḥ<hi ana="q2">'</hi> ityanuvartate sa pratyekaṃ sambadhyate ājñā<span type="ref-block" n="4449 r_SAS-PS'55#449,06_r"/>vicayāya smṛtisamanvāhāra ityādi tadyathā upadeṣṭurabhāvānmandabuddhitvātkarmodayā<span type="ref-block" n="4450 r_SAS-PS'55#449,07_r"/>tsūkṣmatvācca padārthānāṃ hetudṛṣṭāntoparame sati sarvajñapraṇītamāgamaṃ pramāṇīkṛtya itthamevedaṃ <span type="ref-block" n="4451 r_SAS-PS'55#449,08_r"/><span rend="b"><hi ana="q2">'</hi>nānyathāvādino jināḥ<hi ana="q2">'</hi></span> iti gahanapadārthaśraddhānādarthāvadhāraṇamājñāvicayaḥ athavā <span type="ref-block" n="4452 r_SAS-PS'55#449,09_r"/>svayaṃ viditapadārthatattvasya sataḥ paraṃ prati pipādayiṣoḥ svasiddhāntāvirodhena tattvasamarthanārthaṃ <span type="ref-block" n="4453 r_SAS-PS'55#449,10_r"/>tarkanayapramāṇayojanaparaḥ smṛtisamanvāhāraḥ sarvajñājñāprakāśanārthatvādājñāvicaya ityucyate <span type="ref-block" n="4454 r_SAS-PS'55#449,11_r"/>jātyandhavanmithyādṛṣṭayaḥ sarvajñapraṇītamārgādvimukhā mokṣārthinaḥ samyaṅmārgāparijñānātsu</p><p n="a_1520" rend="justify"><span type="ref-block" n="4455 r_SAS-PS'55#450,01_r"/>dūramevāpayantīti sanmārgāpāyacintanamapāyavicayaḥ athavā mithyādarśanajñānacāri<span type="ref-block" n="4456 r_SAS-PS'55#450,02_r"/>trebhyaḥ kathaṃ nāma ime prāṇino'peyuriti smṛtisamanvāhāro'pāyavicayaḥ karmaṇāṃ jñānāvaraṇā<span type="ref-block" n="4457 r_SAS-PS'55#450,03_r"/>dīnāṃ dravyakṣetrakālabhavabhāvapratyayaphalānubhavanaṃ prati praṇidhānaṃ vipākavicayaḥ lokasaṃsthāna<span type="ref-block" n="4458 r_SAS-PS'55#450,04_r"/>svabhāvavicayāya smṛtisamanvāhāraḥ saṃsthānavicayaḥ uttamakṣamādilakṣaṇo dharma uktaḥ <span type="ref-block" n="4459 r_SAS-PS'55#450,05_r"/>tasmādanapetaṃ dharmyaṃ dhyānaṃ caturvikalpamavaseyam tadaviratadeśaviratapramattāpramattasaṃyatānāṃ <span type="ref-block" n="4460 r_SAS-PS'55#450,06_r"/>bhavati </p><p n="a_1521" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4461 r_SAS-PS'55#453,01_r"/>trayāṇāṃ dhyānānāṃ nirūpaṇaṃ kṛtam idānīṃ śukladhyānaṃ nirūpayitavyam tadvakṣyamāṇa<span type="ref-block" n="4462 r_SAS-PS'55#453,02_r"/>caturvikalpam tatrādyayoḥ svāminirdeśārthamidamucyate </p><p n="a_1523" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4464 r_SAS-PS'55#453,04_r"/>vakṣyamāṇeṣu śukladhyānavikalpeṣu ādye śukladhyāne pūrvavido bhavataḥ śrutakevalina <span type="ref-block" n="4465 r_SAS-PS'55#453,05_r"/>ityarthaḥ <hi ana="q1">'</hi>ca<hi ana="q2">'</hi>śabdena dharmyamapi samuccīyate tatra <span rend="b"><hi ana="q2">'</hi>vyākhyānato viśeṣapratipattiḥ<hi ana="q2">'</hi></span> iti <span type="ref-block" n="4466 r_SAS-PS'55#453,06_r"/>śreṇyārohaṇātprāgdharmyaṃ śreṇyoḥ śukle iti vyākhyāyate </p><p n="a_1524" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4467 r_SAS-PS'55#453,07_r"/>avaśiṣṭe kasya bhavata ityatrocyate </p><p n="a_1526" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4469 r_SAS-PS'55#453,09_r"/>prakṣīṇasakalajñānāvaraṇasya kevalinaḥ sayogasyāyogasya ca pare uttare śukladhyāne <span type="ref-block" n="4470 r_SAS-PS'55#453,10_r"/>bhavataḥ </p><p n="a_1527" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4471 r_SAS-PS'55#453,11_r"/>yathāsaṃkhyaṃ tadvikalpapratipādanārthamidamucyate </p><p n="a_1529" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4473 r_SAS-PS'55#454,01_r"/>pṛthaktvavitarkamekatvavitarkaṃ sūkṣmakriyāpratipāti vyuparatakriyānivarti ceti caturvidhaṃ <span type="ref-block" n="4474 r_SAS-PS'55#454,02_r"/>śukladhyānam vakṣyamāṇalakṣaṇamapekṣya sarveṣāmanvarthatvamavaseyam </p><p n="a_1530" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4475 r_SAS-PS'55#454,03_r"/>tasyālambanaviśeṣanirdhāraṇārthamāha </p><p n="a_1532" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4477 r_SAS-PS'55#454,05_r"/><hi ana="q1">'</hi>yoga<hi ana="q2">'</hi>śabdo vyākhyātārthaḥ <hi ana="q1">'</hi>kāyavāṅmanaḥkarma yogaḥ<hi ana="q2">'</hi>ityatra uktaiścaturbhiḥ śukla<span type="ref-block" n="4478 r_SAS-PS'55#454,06_r"/>dhyānavikalpaistriyogādīnāṃ caturṇāṃ yathāsaṃkhyenābhisambandho veditavyaḥ triyogasya pṛthaktva<span type="ref-block" n="4479 r_SAS-PS'55#454,07_r"/>vitarkam triṣu yogeṣvekayogasyaikatvavitarkam kāyayogasya sūkṣmakriyāpratipāti ayogasya <span type="ref-block" n="4480 r_SAS-PS'55#454,08_r"/>vyuparatakriyānivartīti </p><p n="a_1533" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4481 r_SAS-PS'55#454,09_r"/>tatrādyayorviśeṣapratipattyarthamidamucyate </p><p n="a_1535" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4483 r_SAS-PS'55#454,11_r"/>eka āśrayo yayoste ekāśraye ubhe'pi pariprāptaśrutajñānaniṣṭhenārabhyete ityarthaḥ <span type="ref-block" n="4484 r_SAS-PS'55#454,12_r"/>vitarkaśca vīcāraśca vitarkavīcārau saha vitarkavīcārābhyāṃ vartete iti savitarka<span type="ref-block" n="4485 r_SAS-PS'55#454,13_r"/>vīcāre pūrve pṛthaktvaikatvavitarke ityarthaḥ </p><p n="a_1536" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4486 r_SAS-PS'55#454,14_r"/>tatra yathāsaṃkhyaprasaṃge'niṣṭanivṛttyarthamidamucyate </p><p n="a_1538" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4488 r_SAS-PS'55#455,02_r"/>pūrvayoryad dvitīyaṃ tadavīcāraṃ pratyetavyam etaduktaṃ bhavati ādyaṃ savitarkaṃ savīcāraṃ <span type="ref-block" n="4489 r_SAS-PS'55#455,03_r"/>ca bhavati dvitīyaṃ savitarkamavīcāraṃ ceti </p><p n="a_1539" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4490 r_SAS-PS'55#455,04_r"/>atha vitarkavīcārayoḥ kaḥ prativiśeṣa ityatrocyate </p><p n="a_1541" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4492 r_SAS-PS'55#455,06_r"/>viśeṣeṇa tarkaṇamūhanaṃ vitarkaḥ śrutajñānamityarthaḥ </p><p n="a_1542" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4493 r_SAS-PS'55#455,07_r"/>atha ko vīcāraḥ </p><p n="a_1544" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4495 r_SAS-PS'55#455,09_r"/>artho dhyeyo dravyaṃ paryāyo vā vyañjanaṃ vacanam yogaḥ kāyavāṅmanaḥkarmalakṣaṇaḥ <span type="ref-block" n="4496 r_SAS-PS'55#455,10_r"/>saṃkrāntiḥ pariktanam dravyaṃ vihāya paryāyamupaiti paryāyaṃ tyaktvā dravyamityarthasaṃkrāntiḥ <span type="ref-block" n="4497 r_SAS-PS'55#455,11_r"/>ekaṃ śrutavacanamupādāya vacanāntaramālambate tadapi vihāyānyaditi vyañjanasaṃkrāntiḥ <span type="ref-block" n="4498 r_SAS-PS'55#455,12_r"/>kāyayogaṃ tyaktvā yogāntaraṃ gṛhṇāti yogāntaraṃ ca tyaktvā kāyayogamiti yogasaṃkrānti <span type="ref-block" n="4499 r_SAS-PS'55#455,13_r"/>evaṃ parivartanaṃ vīcāra ityucyate tadetatsāmānyaviśeṣanirdiṣṭaṃ caturvidhaṃ dharmyaṃ śuklaṃ ca </p><p n="a_1545" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4500 r_SAS-PS'55#456,01_r"/>pūrvoditaguptyādibahuprakāropāyaṃ saṃsāranivṛttaye munirdhyātumarhati kṛtaparikarmā tatra dravya<span type="ref-block" n="4501 r_SAS-PS'55#456,02_r"/>paramāṇuṃ bhāvaparamāṇuṃ vā dhyāyannāhitavitarkasāmarthyaḥarthavyañjane kāyavacasī ca pṛthaktvena <span type="ref-block" n="4502 r_SAS-PS'55#456,03_r"/>saṃkrāmatā manasā'paryāptabālotsāhavadavyavasthitenāniśitenāpi śastreṇa cirāttaruṃ chinda<span type="ref-block" n="4503 r_SAS-PS'55#456,04_r"/>nniva mohaprakṛtīrupaśamayankṣapayaṃśca pṛthaktvavitarkavīcāradhyānabhāgbhavati sa eva <span type="ref-block" n="4504 r_SAS-PS'55#456,05_r"/>punaḥ samūlatūlaṃ mohanīyaṃ nirdidhakṣannanantaguṇaviśuddhiyogaviśemāśritya bahutarāṇāṃ jñānā<span type="ref-block" n="4505 r_SAS-PS'55#456,06_r"/>varaṇasahāyībhūtānāṃ prakṛtīnāṃ bandhaṃ nirundhan sthitihrāsakṣayau ca kurvan śrutajñānopayogo <span type="ref-block" n="4506 r_SAS-PS'55#456,07_r"/>nivṛttārthavyañjanayogasaṃkrāntiḥ avicalitamanāḥ kṣīṇakaṣāyo vaiḍūryamaṇiriva nirupalepo <span type="ref-block" n="4507 r_SAS-PS'55#456,08_r"/>dhyātvā punarna nivartata ityuktamekatvavitarkam evamekatvavitarkaśukladhyānavaiśvānara<span type="ref-block" n="4508 r_SAS-PS'55#456,09_r"/>nirdagdhavātikarmendhanaḥ prajvalitakevalajñānagabhastimaṇḍalo meghapañjaranirodhanirgata iva gharma<span type="ref-block" n="4509 r_SAS-PS'55#456,10_r"/>raśmirvā bhāsamāno bhagavāṃstīrthakara itaro vā kevalī lokeśvarāṇāmabhigamanīyo'rcanīyaśco<span type="ref-block" n="4510 r_SAS-PS'55#456,11_r"/>tkarṣeṇāyuṣaḥ pūrvakoṭīṃ deśonāṃ viharati sa yadā'ntarmuhūrtaśeṣāyuṣkastattulyasthitivedyanāma<span type="ref-block" n="4511 r_SAS-PS'55#456,12_r"/>gotraśca bhavati tadā sarvaṃ vāṅmanasayogaṃ bādarakāyayogaṃ ca parihāpya sūkṣmakāyayogālambanaḥ </p><p n="a_1546" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4512 r_SAS-PS'55#457,01_r"/>sūkṣmakriyāpratipātidhyānamāskanditumarhatīti yadā punarantarmuhūrtaśeṣāyuṣkastato'dhika<span type="ref-block" n="4513 r_SAS-PS'55#457,02_r"/>sthitiśeṣakarmatrayo bhavati sayogī tadā''tmopayogātiśayasya sāmāyikasahāyasya viśiṣṭa<span type="ref-block" n="4514 r_SAS-PS'55#457,03_r"/>karaṇasya mahāsaṃvarasya laghukarmaparipācanasyāśeṣakarmareṇupariśātanaśaktisvābhāvyāddaṇḍaka<span type="ref-block" n="4515 r_SAS-PS'55#457,04_r"/>pāṭaprataralokapūraṇāni svātmapradeśavisarpaṇataścaturbhiḥ samayaiḥ kṛtvā punarapi tāvadbhireva <span type="ref-block" n="4516 r_SAS-PS'55#457,05_r"/>samayaiḥ samupahṛtapradeśavisaraṇaḥ samīkṛtasthitiśeṣakarmacatuṣṭayaḥ pūrvaśarīrapramāṇo bhūtvā <span type="ref-block" n="4517 r_SAS-PS'55#457,06_r"/>sūkṣmakāyayogena sūkṣmakriyāpratipāti dhyānaṃ dhyāyati tatastadanantaraṃ samucchinnakriyā<span type="ref-block" n="4518 r_SAS-PS'55#457,07_r"/>nivartidhyānamārabhate samucchinnaprāṇāpānapracārasarvakāyavāṅmanoyogasarvapradeśaparispa<span type="ref-block" n="4519 r_SAS-PS'55#457,08_r"/>ndakriyāvyāpāratvāt samucchinnakriyānivartītyucyate tasminsamucchinnakriyānivartini <span type="ref-block" n="4520 r_SAS-PS'55#457,09_r"/>dhyāne sarvabandhāsravanirodhasarvaśeṣakarmaśātanasāmarthyopapatterayogikevalinaḥ sampūrṇayathā<span type="ref-block" n="4521 r_SAS-PS'55#457,10_r"/>khyātacāritrajñānadarśanaṃ sarvasaṃsāraduḥkhajālapariṣvaṅgocchedajananaṃ sākṣānmokṣakāraṇamupa<span type="ref-block" n="4522 r_SAS-PS'55#457,11_r"/>jāyate sa punarayogakevalī bhagavāṃstadā dhyānātiśayāgninirdagdhasarvamalakalaṅkabandhano <span type="ref-block" n="4523 r_SAS-PS'55#457,12_r"/>nirastakiṭṭadhātupāṣāṇajātyakanakavallabdhātmā parinirvāti tadetad dvividhaṃ tapo<span type="ref-block" n="4524 r_SAS-PS'55#457,13_r"/>'bhinavakarmāsravanirodhahetutvātsaṃvarakāraṇaṃ prāktanakarmarajovidhūnananimittatvānnirjarāhetu<span type="ref-block" n="4525 r_SAS-PS'55#457,14_r"/>rapi bhavati </p><p n="a_1547" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4526 r_SAS-PS'55#458,01_r"/>atrāha samyagdṛṣṭayaḥ kiṃ sarve samanirjarā āhosvitkaścidasti prativiśeṣa itya<span type="ref-block" n="4527 r_SAS-PS'55#458,02_r"/>trocyate </p><p n="a_1549" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4530 r_SAS-PS'55#458,05_r"/>ta ete daśa samyagdṛṣṭyādayaḥ kramaśo'saṃkhyeyaguṇanirjarāḥ tadyathā bhavyaḥ pañcendriya<span type="ref-block" n="4531 r_SAS-PS'55#458,06_r"/>sañjñī paryāptakaḥ pūrvoktakālalabdhyādisahāyaḥ pariṇāmaviśuddhyā vardhamānaḥ krameṇāpūrva<span type="ref-block" n="4532 r_SAS-PS'55#458,07_r"/>karaṇādisopānapaṅktyotplavamāno bahutarakarmanirjaro bhavati sa eva punaḥ prathamasamyaktva<span type="ref-block" n="4533 r_SAS-PS'55#458,08_r"/>prāptinimittasannidhāne sati samyagdṛṣṭirbhavannasaṃkhyeyaguṇanirjaro bhavati sa eva puna<span type="ref-block" n="4534 r_SAS-PS'55#458,09_r"/>ścāritramohakarmavikalpāpratyākhyānāvaraṇakṣayopaśamanimittapariṇāmaprāptikāle viśuddhi<span type="ref-block" n="4535 r_SAS-PS'55#458,10_r"/>prakarṣayogāt śrāvako bhavan tato'saṃkhyeyaguṇanirjaro bhavati sa eva punaḥ pratyākhyānā<span type="ref-block" n="4536 r_SAS-PS'55#458,11_r"/>varaṇakṣayopaśamakāraṇapariṇāmaviśuddhiyogād viratavyapadeśabhāk san tato'saṃkhyeya<span type="ref-block" n="4537 r_SAS-PS'55#458,12_r"/>guṇanirjaro bhavati sa eva punaranantānubandhikrodhamānamāyālobhānāṃ viyojanaparo bhavati <span type="ref-block" n="4538 r_SAS-PS'55#458,13_r"/>yadā tadā pariṇāmaviśuddhiprakarṣayogāttato'saṃkhyeyaguṇanirjaro bhavati sa eva punardarśana<span type="ref-block" n="4539 r_SAS-PS'55#458,14_r"/>mohaprakṛtitrayatṛṇanicayaṃ nirdidhakṣan pariṇāmaviśuddhyatiśayayogāddarśanamohakṣapakavyapadeśa</p><p n="a_1550" rend="justify"><span type="ref-block" n="4540 r_SAS-PS'55#459,01_r"/>bhāk pūrvoktādasaṃkhyeyaguṇanirjaro bhavati evaṃ saḥ kṣāyikasamyagdṛṣṭirbhūtvā śreṇyārohaṇā<span type="ref-block" n="4541 r_SAS-PS'55#459,02_r"/>bhimukhaścāritramohopaśamaṃ prati vyāpriyamāṇo viśuddhiprakarṣayogādupaśamakavyapadeśamanu<span type="ref-block" n="4542 r_SAS-PS'55#459,03_r"/>bhavan pūrvoktādasaṃkhyeyaguṇanirjaro bhavati sa eva punaraśeṣacāritramohopaśamanimitta<span type="ref-block" n="4543 r_SAS-PS'55#459,04_r"/>sanniddhāne pariprāptopaśāntakaṣāyavyapadeśaḥ pūrvoktādasaṃkhyeyaguṇanirjaro bhavati sa eva <span type="ref-block" n="4544 r_SAS-PS'55#459,05_r"/>punaścāritramohakṣapaṇaṃ pratyabhimukhaḥ pariṇāmaviśuddhyā varddhamānaḥ kṣapakavyapadeśamanubhava<span type="ref-block" n="4545 r_SAS-PS'55#459,06_r"/>npūrvoktādasaṃkhyeyaguṇanirjaro bhavati sa yadā niḥśeṣacāritramohakṣapaṇakāraṇapariṇāmā<span type="ref-block" n="4546 r_SAS-PS'55#459,07_r"/>bhimukhaḥ kṣīṇakaṣāyavyapadeśamāskandanpūrvoktādasaṃkhyeyaguṇanirjaro bhavati sa eva dvitīya<span type="ref-block" n="4547 r_SAS-PS'55#459,08_r"/>śukladhyānānalanirdagdhaghātikarmanicayaḥ san jinavyapadeśabhāk pūrvoktādasaṃkhyeyaguṇanirjaro <span type="ref-block" n="4548 r_SAS-PS'55#459,09_r"/>bhavati </p><p n="a_1551" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4549 r_SAS-PS'55#460,01_r"/>āha samyagdarśanasannidhāne'pi yadyasaṃkhyeyaguṇanirjaratvātparasparato na sāmyameṣāṃ <span type="ref-block" n="4550 r_SAS-PS'55#460,02_r"/>kiṃ tarhi śrāvakavadamī viratādayo guṇabhedānna nirgranthatāmarhantīti ucyate naitadevam <span type="ref-block" n="4551 r_SAS-PS'55#460,03_r"/>kutaḥ yasmād guṇabhedādanyo'nyaviśeṣe'pi naigamādinayavyāpārātsarve'pi hi bhavanti </p><p n="a_1553" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4553 r_SAS-PS'55#460,05_r"/>uttaraguṇabhāvanāpetamanaso vrateṣvapi kvacitkadācitparipūrṇatāmapariprāpnuvanto<span type="ref-block" n="4554 r_SAS-PS'55#460,06_r"/>'viśuddhapulākasādṛśyātpulākā ityucyante nairgranthyaṃ pati sthitā akhaṇḍitavratāḥ śarīropa<span type="ref-block" n="4555 r_SAS-PS'55#460,07_r"/>karaṇavibhūṣānuvartino'viviktaparivārā mohaśabalayuktā bakuśāḥ śabalaparyāyavācī <span type="ref-block" n="4556 r_SAS-PS'55#460,08_r"/>bakuśaśabdaḥ kuśīlā dvividhāḥ pratisevanākuśīlāḥ kaṣāyakuśīlā iti avivikta<span type="ref-block" n="4557 r_SAS-PS'55#460,09_r"/>parigrahāḥ paripūrṇobhayāḥ kathañciduttaraguṇavirādhinaḥ pratisevanākuśīlāḥ vaśīkṛtā<span type="ref-block" n="4558 r_SAS-PS'55#460,10_r"/>nyakaṣāyodayāḥ sañjvalanamātratantrāḥ kaṣāyakuśīlāḥ udakadaṇḍarājivadanabhivyaktodaya<span type="ref-block" n="4559 r_SAS-PS'55#460,11_r"/>karmāṇaḥ ūrdhvaṃ muhūrtādudbhidyamānakevalajñānadarśanabhājo nirgranthāḥ prakṣīṇaghātikarmāṇaḥ <span type="ref-block" n="4560 r_SAS-PS'55#460,12_r"/>kevalino dvividhāḥ snātakāḥ ta ete pañcāpi nirgranthāḥ cāritrapariṇāmasya prakarṣā</p><p n="a_1554" rend="justify"><span type="ref-block" n="4561 r_SAS-PS'55#461,01_r"/>prakarṣabhede satyapi naigamasaṃgrahādinayāpekṣayā sarve'pi te nirgranthā ityucyante </p><p n="a_1555" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4562 r_SAS-PS'55#461,02_r"/>teṣāṃ pulākādīnāṃ bhūyo'pi viśeṣapratipattyarthamāha </p><p n="a_1557" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4564 r_SAS-PS'55#461,04_r"/>ta ete pulākādayaḥ saṃyamādibhiraṣṭabhiranuyogaiḥ sādhyā vyākhyeyāḥ tadyathā pulā<span type="ref-block" n="4565 r_SAS-PS'55#461,05_r"/>kabakuśapratisevanākuśīlā dvayoḥ saṃyamayoḥ sāmāyikacchedopasthāpanayorvartante kaṣāya<span type="ref-block" n="4566 r_SAS-PS'55#461,06_r"/>kuśīlā dvayoḥ saṃyamayoḥ parihāraviśuddhisūkṣmasāmparāyayoḥ pūrvayośca nirgranthasnātakā <span type="ref-block" n="4567 r_SAS-PS'55#461,07_r"/>ekasminneva yathākhyātasaṃyame santi </p><p n="a_1558" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4568 r_SAS-PS'55#461,08_r"/>śrutaṃ pulākabakuśapratisevanākuśīlā utkarṣeṇābhinnākṣaradaśapūrvadharāḥ kaṣāya<span type="ref-block" n="4569 r_SAS-PS'55#461,09_r"/>kuśīlā nirgranthāścaturdaśapūrvadharāḥ jaghanyena pulākasya śrutamācāravastu bakuśakuśīla<span type="ref-block" n="4570 r_SAS-PS'55#461,10_r"/>nirgranthānāṃ śrutamaṣṭau pravacanamātaraḥ snātakā apagataśrutāḥ kevalinaḥ </p><p n="a_1559" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4571 r_SAS-PS'55#461,11_r"/>pratisevanā pañcānāṃ mūlaguṇānāṃ rātribhojanavarjanasya ca parābhiyogād balā<span type="ref-block" n="4572 r_SAS-PS'55#461,12_r"/>danyatamaṃ pratisevamānaḥ pulāko bhavati bakuśo dvividhaḥ upakaraṇabakuśaḥ śarīrabakuśa<span type="ref-block" n="4573 r_SAS-PS'55#461,13_r"/>śceti tatropakaraṇabakuśo bahuviśeṣayuktopakaraṇākāṃkṣī śarīrasaṃskārasevī śarīra<span type="ref-block" n="4574 r_SAS-PS'55#461,14_r"/>bakuśaḥ pratisevanākuśīlo mūlaguṇānavirādhayannuttaraguṇeṣu kāñcidvirādhanāṃ pratisevate </p><p n="a_1560" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4575 r_SAS-PS'55#462,01_r"/>kaṣāyakuśīlanirgranthasnātakānāṃ pratisevanā nāsti </p><p n="a_1561" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4576 r_SAS-PS'55#462,02_r"/>tīrthamiti sarve sarveṣāṃ tīrthakarāṇāṃ tīrtheṣu bhavanti </p><p n="a_1562" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4577 r_SAS-PS'55#462,03_r"/>liṅgaṃ dvividhaṃ dravyaliṅgaṃ bhāvaliṅgaṃ ceti bhāvaliṅgaṃ pratītya sarve pañca nirgranthā <span type="ref-block" n="4578 r_SAS-PS'55#462,04_r"/>liṅgino bhavanti dravyaliṅgaṃ pratītya bhājyāḥ </p><p n="a_1563" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4579 r_SAS-PS'55#462,05_r"/>leśyāḥ pulākasyottarāstisraḥ bakuśapratisevanākuśīlayoḥ ṣaḍapi kaṣāyakuśī<span type="ref-block" n="4580 r_SAS-PS'55#462,06_r"/>lasya catasra uttarāḥ sūkṣmasāmparāyasya nirgranthasnātakayośca śuklaiva kevalā ayogā <span type="ref-block" n="4581 r_SAS-PS'55#462,07_r"/>aleśyāḥ </p><p n="a_1564" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4582 r_SAS-PS'55#462,08_r"/>upapādaḥ pulākasyotkṛṣṭa upapāda utkṛṣṭasthitideveṣu sahasrāre bakuśaprati<span type="ref-block" n="4583 r_SAS-PS'55#462,09_r"/>sevanākuśīlayordvāviṃśatisāgaropamasthitiṣu āraṇācyutakalpayoḥ kaṣāyakuśīlanirgra<span type="ref-block" n="4584 r_SAS-PS'55#462,10_r"/>nthayostrayastriṃśatsāgaropamasthitiṣu sarvārthisiddhau sarveṣāmapi jaghanyaḥ saudharmakalpe <span type="ref-block" n="4585 r_SAS-PS'55#462,11_r"/>dvisāgaropamasthitiṣu snātakasya nirvāṇamiti </p><p n="a_1565" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4586 r_SAS-PS'55#462,12_r"/>sthānam asaṃkhyeyāni saṃyamasthānāni kaṣāyanimittāni bhavanti tatra sarvajagha<span type="ref-block" n="4587 r_SAS-PS'55#462,13_r"/>nyāni labdhisthānāni pulākakaṣāyakuśīlayoḥ tau yugapadasaṃkhyeyāni sthānāni gacchataḥ <span type="ref-block" n="4588 r_SAS-PS'55#462,14_r"/>tataḥ pulāko vyucchidyate kaṣāyakuśīlastato'saṃkhyeyāni sthānāni gacchatyekākī </p><p n="a_1566" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4589 r_SAS-PS'55#463,01_r"/>tataḥ kaṣāyakuśīlapratisevanākuśīlabakuśā yugapadasaṃkhyeyāni sthānāni gacchanti tato <span type="ref-block" n="4590 r_SAS-PS'55#463,02_r"/>bakuśo vyucchidyate tato'pyasaṃkhyeyāni sthānāni gatvā pratisevanākuśīlo vyucchidyate <span type="ref-block" n="4591 r_SAS-PS'55#463,03_r"/>tato'pyasaṃkhyeyāni sthānāni gatvā kaṣāyakuśīlo vyucchidyata ata ūrdhvamakaṣāyasthā<span type="ref-block" n="4592 r_SAS-PS'55#463,04_r"/>nāni nirgranthaḥ pratipadyate so'pyasaṃkhyeyāni sthānāni gatvā vyucchidyate ata ūrdhvamekaṃ <span type="ref-block" n="4593 r_SAS-PS'55#463,05_r"/>sthānaṃ gatvā snātako nirvāṇaṃ prāpnotītyeteṣāṃ saṃyamalabdhiranantaguṇā bhavati </p><p ana="trailer" n="a_1567" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4594 r_SAS-PS'55#463,06_r"/>iti tattvārthavṛttau sarvārthasiddhisañjñikāyāṃ navamo'dhyāyaḥ samāptaḥ </p></div><div n="10"><p ana="head" n="a_1568" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4595 r_SAS-PS'55#464,01_r"/>atha daśamo'dhyāyaḥ </p><p n="a_1569" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4596 r_SAS-PS'55#464,02_r"/>āha ante nirdiṣṭasya mokṣasyedānīṃ svarūpābhidhānaṃ prāptakālamiti satyamevam <span type="ref-block" n="4597 r_SAS-PS'55#464,03_r"/>mokṣaprāptiḥ kevalajñānāvāptipūrviketi kevalajñānotpattikāraṇamucyate </p><p n="a_1571" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4599 r_SAS-PS'55#464,05_r"/>iha vṛttikaraṇaṃ nyāyyam kutaḥ laghutvāt katham ekasya <hi ana="q1">'</hi>kṣaya<hi ana="q2">'</hi>śabdasyākaraṇād <span type="ref-block" n="4600 r_SAS-PS'55#464,06_r"/>vibhaktyantaranirdeśasya cābhāvāt<hi ana="q1">'</hi>ca<hi ana="q2">'</hi>śabdasya cāprayogallaghu sūtraṃ bhavati <hi ana="q1">'</hi>mohajñānadarśanā<span type="ref-block" n="4601 r_SAS-PS'55#464,07_r"/>varaṇāntarāyakṣayātkevalam<hi ana="q2">'</hi> iti satyametatḥ kṣayakramapratipādanārtho vākyabhedena nirdeśaḥ <span type="ref-block" n="4602 r_SAS-PS'55#464,08_r"/>kriyate prāgeva mohaṃ kṣayamupanīyāntarmuhūrtaṃ kṣīṇakaṣāyavyapadeśamavāpya tato yugapajjñāna<span type="ref-block" n="4603 r_SAS-PS'55#464,09_r"/>darśanāvaraṇāntarāyāṇāṃ kṣayaṃ kṛtvā kevalamavāpnoti iti tatkṣayo hetuḥ kevalotpatteriti <span type="ref-block" n="4604 r_SAS-PS'55#464,10_r"/>hetulakṣaṇo vibhaktinirdeśaḥ kṛtaḥ kathaṃ prāgeva mohaḥ kṣayamupanīyate iti ceducyate bhavyaḥ </p><p n="a_1572" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4605 r_SAS-PS'55#465,01_r"/>samyagdṛṣṭiḥ pariṇāmaviśuddhyā vardhamāno'saṃyatasamyagdṛṣṭisaṃyatāsaṃyatapramattāpramattaguṇasthāneṣu <span type="ref-block" n="4606 r_SAS-PS'55#465,02_r"/>kasmiṃścinmohasya sapta prakṛtīḥ kṣayamupanīya kṣayikasamyagdṛṣṭirbhūtvā kṣapakaśreṇyāroha<span type="ref-block" n="4607 r_SAS-PS'55#465,03_r"/>ṇābhimukho'dhaḥpravṛttakaraṇamapramattasthāne pratipadyāpūrvakaraṇaprayogeṇāpūrvakaraṇakṣapakaguṇasthā<span type="ref-block" n="4608 r_SAS-PS'55#465,04_r"/>navyapadeśamanubhūya tatrābhinavaśubhābhisandhitanūkṛtapāpaprakṛtisthityanubhāgo vivardhita<span type="ref-block" n="4609 r_SAS-PS'55#465,05_r"/>śubhakarmānubhavo'nivṛttikaraṇaprāptyānivṛttibādarasāmparāyakṣapakaguṇasthānamadhiruhya tatra <span type="ref-block" n="4610 r_SAS-PS'55#465,06_r"/>kaṣāyāṣṭakaṃ naṣṭaṃ kṛtvā napuṃ sakavedanāśaṃ samāpādya strīvedamunmūlya nokaṣāyaṣaṭkaṃ puṃvede <span type="ref-block" n="4611 r_SAS-PS'55#465,07_r"/>prakṣipya kṣapayitvā puṃvedaṃ krodhasaṃjvalane krodhasañjvalanaṃ mānasaṃjvalane mānasaṃjvalanaṃ <span type="ref-block" n="4612 r_SAS-PS'55#465,08_r"/>māyāsaṃjvalane māyāsaṃjvalanaṃ ca lobhasaṃjvalane krameṇa bādarakṛṣṭivibhāgena vilayamupa<span type="ref-block" n="4613 r_SAS-PS'55#465,09_r"/>nīya lobhasaṃjvalanaṃ tanūkṛtya sūkṣmasāmparāyakṣapakatvamanubhūya niravaśeṣaṃ mohanīyaṃ nirmūla<span type="ref-block" n="4614 r_SAS-PS'55#465,10_r"/>kāṣaṃ kaṣitvā kṣīṇakaṣāyatāmadhiruhyāvatāritamohanīyabhāra upāntyaprathame samaye nidrā<span type="ref-block" n="4615 r_SAS-PS'55#465,11_r"/>pracale pralayamupanīya pañcānāṃ jñānāvaraṇānāṃ caturṇāṃ darśanāvaraṇānāṃ pañcānāmantarāyāṇāṃ <span type="ref-block" n="4616 r_SAS-PS'55#465,12_r"/>cāntamante samupanīya tadanantaraṃ jñānadarśanasvabhāvaṃ kevalaparyāyamapratarkyavibhūtiviśeṣamavā<span type="ref-block" n="4617 r_SAS-PS'55#465,13_r"/>pnoti </p><p n="a_1573" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4618 r_SAS-PS'55#465,14_r"/>āha kasmāddhetormokṣaḥ kiṃlakṣaṇaścetyatrocyate </p><p n="a_1575" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4620 r_SAS-PS'55#466,02_r"/>mithyādarśanādihetvabhāvādabhinavakarmābhāvaḥ pūrvoditanirjarāhetusannidhāne cārjita<span type="ref-block" n="4621 r_SAS-PS'55#466,03_r"/>karmanirāsaḥ tābhyāṃ bandhahetvabhāvanirjarābhyāmiti hetulakṣaṇavibhaktinirdeśaḥ tato <span type="ref-block" n="4622 r_SAS-PS'55#466,04_r"/>bhavasthitihetusamīkṛtaśeṣakarmāvasthasyayugapadātyantikaḥ kṛtsnakarmavipramokṣo mokṣaḥ pratye<span type="ref-block" n="4623 r_SAS-PS'55#466,05_r"/>tavyaḥ karmābhāvo dvividhaḥ yatnasādhyo'yatnasādhyaśceti tatra caramadehasya nārakatiryagde <span type="ref-block" n="4624 r_SAS-PS'55#466,06_r"/>vāyuṣāmabhāvo na yatnasādhyaḥ asattvāt yatnasādhya ita urdhvamucyate asaṃyatasamyagdṛ<span type="ref-block" n="4625 r_SAS-PS'55#466,07_r"/>ṣṭyādiṣu caturṣu guṇasthāneṣu kasmiṃścitsaptaprakṛtikṣayaḥ kriyate nidrānidrāpracalāpracalā<span type="ref-block" n="4626 r_SAS-PS'55#466,08_r"/>styānagṛddhinarakagatitiryaggatyekadvitricaturindriyajātinarakagatitiryagyagatiprāyogyānupūrvyā<span type="ref-block" n="4627 r_SAS-PS'55#466,09_r"/>tapodyotasthāvarasūkṣmasādhāraṇasañjñikānāṃ ṣoḍaśānāṃ karmaprakṛtīnāmanivṛttibādarasā<span type="ref-block" n="4628 r_SAS-PS'55#466,10_r"/>mparāyasthāne yugapatkṣayaḥ kriyate tataḥ paraṃ tatraiva kaṣāyāṣṭakaṃ naṣṭaṃ kriyate napuṃsakavedaḥ <span type="ref-block" n="4629 r_SAS-PS'55#466,11_r"/>strīvedaśca krameṇa tatraiva kṣayamupayāti nokaṣāyaṣaṭkaṃ ca sahaikenaiva prahāreṇa vinipātayati <span type="ref-block" n="4630 r_SAS-PS'55#466,12_r"/>tataḥ puṃvedasaṃjvalanaṃkrodhamānamāyāḥ krameṇaṃ tatraivātyantikaṃ dhvaṃsamāskandanti lobhasaṃjva<span type="ref-block" n="4631 r_SAS-PS'55#466,13_r"/>lanaḥ sūkṣmasāmparāyānte yātyantam nidrāpracale kṣīṇakaṣāyavītarāgacchadmasthasyopāntya</p><p n="a_1576" rend="justify"><span type="ref-block" n="4632 r_SAS-PS'55#467,01_r"/>samaye pralayamupavrajataḥ pañcānāṃ jñānāvaraṇānāṃ caturṇāṃ darśanāvaraṇānāṃ pañcānāmanta<span type="ref-block" n="4633 r_SAS-PS'55#467,02_r"/>rāyāṇāṃ ca tasyaivāntyasamaye prakṣayo bhavati anyataravedanīyadevagatyaudārikavaikriyikā<span type="ref-block" n="4634 r_SAS-PS'55#467,03_r"/>hārakataijasakārmaṇaśarīrapañcabandhanapañcasaṃghātasaṃsthānaṣaṭkaudārikavaikriyikāhārakaśarīrā<span type="ref-block" n="4635 r_SAS-PS'55#467,04_r"/>ṅgopāṅgaṣaṭsaṃhananapañcapraśastavarṇapañcāpraśastavarṇagandhadvayapañcapraśastarasapañcāpraśastarasa<span type="ref-block" n="4636 r_SAS-PS'55#467,05_r"/>sparśāṣṭakadevagatiprāyogyānupūrvyāgurulaghūpaghātaparaghātocchvāsapraśastāpraśastavihāyogatyapa<span type="ref-block" n="4637 r_SAS-PS'55#467,06_r"/>ryāptakapratyekaśarirasthirāsthiraśubhāśubhadurbhagasusvaraduḥsvarānādeyāyaśaḥkīrtinirmāṇanāmanī<span type="ref-block" n="4638 r_SAS-PS'55#467,07_r"/>cairgotrākhyā dvāsaptatiprakṛtayo'yogakevalina upāntyasamaye vināśamupayānti anyataraveda<span type="ref-block" n="4639 r_SAS-PS'55#467,08_r"/>nīyamanuṣyāyurmanuṣyagatipañcendriyajātimanuṣyagatiprāyogyānupūrvyatrasabādaraparyāptakasubhagā<span type="ref-block" n="4640 r_SAS-PS'55#467,09_r"/>deyayaśaḥkīrtitīrthakaranāmoccairgotrasaṃjñikānāṃ trayodaśānāṃ prakṛtīnāmayogakevalinaścarama<span type="ref-block" n="4641 r_SAS-PS'55#467,10_r"/>samaye vyucchedo bhavati </p><p n="a_1577" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4642 r_SAS-PS'55#468,01_r"/>āha kimāsāṃ paudgalikīnāmeva dravyakarmaprakṛtīnāṃ nirāsānmokṣo'vasīyate uta <span type="ref-block" n="4643 r_SAS-PS'55#468,02_r"/>bhāvakarmaṇo'pītyatrocyate </p><p n="a_1579" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4645 r_SAS-PS'55#468,04_r"/>kim <hi ana="q1">'</hi>mokṣaḥ<hi ana="q2">'</hi>ityanuvartate bhavyatvagrahaṇamanyapāriṇāmikanivṛttyartham tena pāri<span type="ref-block" n="4646 r_SAS-PS'55#468,05_r"/>ṇāmikeṣu bhavyatvasyaupaśamikādīnāṃ ca bhāvānāmabhāvānmokṣo bhavatītyabhyupagamyate </p><p n="a_1580" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4647 r_SAS-PS'55#468,06_r"/>āha yadyapavargo bhāvoparateḥ pratijñāyate nanu aupaśamikādibhāvanivṛttivatsarvakṣā<span type="ref-block" n="4648 r_SAS-PS'55#468,07_r"/>yikabhāvanivṛttivyapadeśo muktasya prāpnotīti syādetadevaṃ yadi viśeṣo nocyeta <span type="ref-block" n="4649 r_SAS-PS'55#468,08_r"/>astyatra viśeṣa ityapavādavidhānārthamidamucyate </p><p n="a_1582" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4651 r_SAS-PS'55#468,10_r"/>anyatraśabdāpekṣayā <hi ana="q1">'</hi>kā<hi ana="q2">'</hi>nirdeśaḥ kevalasamyaktvajñānadarśanasiddhatvebhyo anyatrānya<span type="ref-block" n="4652 r_SAS-PS'55#468,11_r"/>sminnayaṃ vidhiriti yadi catvāra evāvaśiṣyante anantavīryādīnāṃ nivṛttiḥ prāpnoti <span type="ref-block" n="4653 r_SAS-PS'55#468,12_r"/>naiṣa doṣaḥ jñānadarśanāvinābhāvitvādanantavīryādīnāmaviśeṣaḥ anantasāmarthyahīnasyānantā<span type="ref-block" n="4654 r_SAS-PS'55#468,13_r"/>vabodhavṛttyabhāvājjñānamayatvācca sukhasyeti anākāratvānmuktānāmabhāva iti cenna </p><p n="a_1583" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4655 r_SAS-PS'55#469,01_r"/>atītānantaraśarīrākāratvāt </p><p n="a_1584" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4656 r_SAS-PS'55#469,02_r"/>syānmataṃ yadi śarīrānuvidhāyī jīvaḥ tadabhāvātsvābhāvikalokākāśapradeśaparimāṇa<span type="ref-block" n="4657 r_SAS-PS'55#469,03_r"/>tvāttāvadvisarpaṇaṃ prāpnotīti naiṣa doṣaḥ kutaḥ kāraṇābhāvāt nāmakarmasambandho hi <span type="ref-block" n="4658 r_SAS-PS'55#469,04_r"/>saṃharaṇavisarpaṇakāraṇam tadabhāvātpunaḥ saṃharaṇavisarpaṇābhāvaḥ </p><p n="a_1585" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4659 r_SAS-PS'55#469,05_r"/>yadi kāraṇābhāvānna saṃharaṇaṃ na visarpaṇaṃ tarhi gamanakāraṇābhāvādūrdhvagamanamapi na <span type="ref-block" n="4660 r_SAS-PS'55#469,06_r"/>prāpnoti adhastiryaggamanābhāvavat tato yatra muktastatraivāvasthānaṃ prāpnotīti atrocyate </p><p n="a_1587" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4662 r_SAS-PS'55#469,08_r"/>tasyānantaram kasya sarvakarmavipramokṣasya āṅbhividhyarthaḥ ūrdhvaṃ gacchatyā <span type="ref-block" n="4663 r_SAS-PS'55#469,09_r"/>lokāntāt </p><p n="a_1588" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4664 r_SAS-PS'55#469,10_r"/>anupadiṣṭahetukamidamūrdhvagamanaṃ kathamadhyavasātuṃ śakyamityatrocyate </p><p n="a_1590" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4666 r_SAS-PS'55#470,01_r"/>āha hetvarthaḥ puṣkalo'pi dṛṣṭāntasamarthanamantareṇābhipretāthasādhanāya nālamitya<span type="ref-block" n="4667 r_SAS-PS'55#470,02_r"/>trocyate </p><p n="a_1592" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4669 r_SAS-PS'55#470,04_r"/>pūrvasūtre vihitānāṃ hetūnāmatroktānāṃ dṛṣṭāntānāṃ ca yathāsaṃkhyamabhisambandho bhavati <span type="ref-block" n="4670 r_SAS-PS'55#470,05_r"/>tadyathā kulālaprayogāpāditahastadaṇḍacakrasaṃyogapūrvakaṃ bhramaṇam uparate'pi tasminpūrvaprayo<span type="ref-block" n="4671 r_SAS-PS'55#470,06_r"/>gādā saṃskārakṣayād bhramati evaṃ bhavasthenātmanā'pavargaprāptaye bahuśo yatpraṇidhānaṃ tada<span type="ref-block" n="4672 r_SAS-PS'55#470,07_r"/>bhāve'pi tadāveśapūrvakaṃ muktasya gamanamavasīyate kiṃ ca asaṅgatvāt yathā mṛttikālepa<span type="ref-block" n="4673 r_SAS-PS'55#470,08_r"/>janitagauravamalābudravyaṃ jale'dhaḥpatitaṃ jalakledaviśliṣṭamṛttikābandhanaṃ laghu sadūrdhvameva <span type="ref-block" n="4674 r_SAS-PS'55#470,09_r"/>gacchati tathā karmabhārākrāntivaśīkṛta ātmā tadāveśavaśātsaṃsāre aniyamena gacchati <span type="ref-block" n="4675 r_SAS-PS'55#470,10_r"/>tatsaṅgavimukto tūparyevopayāti kiṃ ca bandhacchedāt yathā bījakośabandhacchedāderaṇḍa<span type="ref-block" n="4676 r_SAS-PS'55#470,11_r"/>bījasya gatirdṛṣṭā tathā manuṣyādibhavaprāpakagatijātināmādisakalakarmabandhacchedānmukta<span type="ref-block" n="4677 r_SAS-PS'55#470,12_r"/>sya ūrdhvagatiravasīyate kiṃ ca tathāgatipariṇāmāt yathā tiryakplavanasvabhāvasamīraṇa<span type="ref-block" n="4678 r_SAS-PS'55#470,13_r"/>sambandhanirutsukā pradīpaśikhā svabhāvādutpatati tathā muktātmā'pi nānāgativikārakāra</p><p n="a_1593" rend="justify"><span type="ref-block" n="4679 r_SAS-PS'55#471,01_r"/>ṇakarmanirvāraṇe satyūrdhvagatisvabhāvādūrdhvamevārohati </p><p n="a_1594" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4680 r_SAS-PS'55#471,02_r"/>āha yadi mukta ūrdhvagatisvabhāvo lokāntādūrdhvamapi kasmānnotpatatītyatrocyate </p><p n="a_1596" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4682 r_SAS-PS'55#471,04_r"/>gatyupagrahakāraṇabhūto dharmāstikāyo noparyastītyaloke gamanābhāvaḥ tadabhāve ca <span type="ref-block" n="4683 r_SAS-PS'55#471,05_r"/>lokālokavibhāgābhāvaḥ prasajyate </p><p n="a_1597" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4684 r_SAS-PS'55#471,06_r"/>āha amī parinirvṛttā gatijātyādibhedakāraṇābhāvādatītabhedavyavahārā eveti <span type="ref-block" n="4685 r_SAS-PS'55#471,07_r"/>asti kathañcid bhedo'pi kutaḥ </p><p n="a_1599" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4688 r_SAS-PS'55#471,10_r"/>kṣetrādibhirdvādaśabhiranuyogaiḥ siddhāḥ sādhyā vikalpyā ityarthaḥ pratyutpannabhūtānugraha<span type="ref-block" n="4689 r_SAS-PS'55#471,11_r"/>tantranayadvayavivakṣāvaśāt tadyathā kṣetreṇa tāvatkasmin kṣetre sidhyanti pratyutpanna<span type="ref-block" n="4690 r_SAS-PS'55#471,12_r"/>grāhinayāpekṣayā siddhikṣetre svapradeśe ākāśapradeśe vā siddhirbhavati bhūtagrāhinayāpekṣayā <span type="ref-block" n="4691 r_SAS-PS'55#471,13_r"/>janma prati pañcadaśasu karmabhūmiṣu saṃharaṇaṃ prati mānuṣakṣetre siddhiḥ kālena kasminkāle </p><p n="a_1600" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4692 r_SAS-PS'55#472,01_r"/>siddhiḥ pratyutpannanayāpekṣayā ekasamaye siddhyan siddho bhavati bhūtaprajñāpananayāpekṣayā <span type="ref-block" n="4693 r_SAS-PS'55#472,02_r"/>janmato'viśeṣeṇotsarpiṇyavasarpiṇyorjātaḥ sidhyati viśeṣeṇāvasarpiṇyāṃ suṣamaduḥṣamāyā <span type="ref-block" n="4694 r_SAS-PS'55#472,03_r"/>antye bhāge duḥṣamasuṣamāyāṃ ca jātaḥ sidhyati na tu duḥṣamāyāṃ jāto duḥṣamāyāṃ sidhyati <span type="ref-block" n="4695 r_SAS-PS'55#472,04_r"/>anyadā naiva sidhyati saṃharaṇataḥ sarvasminkāle utsarpiṇyāmavasarpiṇyāṃ ca sidhyati <span type="ref-block" n="4696 r_SAS-PS'55#472,05_r"/>gatyā kasyāṃ gatau siddhiḥ siddhigatau manuṣyagatau vā liṅgena kena siddhiḥ <span type="ref-block" n="4697 r_SAS-PS'55#472,06_r"/>avedatvena tribhyo vā vedebhyaḥ siddhirbhāvato na dravyataḥ dravyataḥ pulliṅgenaiva athavā nirgrantha<span type="ref-block" n="4698 r_SAS-PS'55#472,07_r"/>liṅgena sagranthaliṅgena vā siddhirbhūtapūrvanayāpekṣayā tīrthena tīrthasiddhiḥ dvedhā tīrthakaretara<span type="ref-block" n="4699 r_SAS-PS'55#472,08_r"/>vikalpāt itare dvividhāḥ sati tīrthakare siddhā asati ceti cāritreṇa kena sidhyati <span type="ref-block" n="4700 r_SAS-PS'55#472,09_r"/>avyapadeśenaikacatuḥpañcavikalpacāritreṇa vā siddhiḥ svaśaktiparopadeśanimittajñānabhedāt <span type="ref-block" n="4701 r_SAS-PS'55#472,10_r"/>pratyekabuddhabodhitavikalpaḥ jñānena kena ekena dvitricaturbhiśca jñānaviśeṣaiḥ siddhiḥ <span type="ref-block" n="4702 r_SAS-PS'55#472,11_r"/>ātmapradeśavyāpitvamavagāhanam tad dvividham utkṛṣṭajaghanyabhedāt tatrotkṛṣṭaṃ pañca</p><p n="a_1601" rend="justify"><span type="ref-block" n="4703 r_SAS-PS'55#473,01_r"/>dhanuḥśatāni pañcaviṃśatyuttarāṇi jaghanyamardhacaturthāratnayo deśonāḥ madhye vikalpāḥ <span type="ref-block" n="4704 r_SAS-PS'55#473,02_r"/>ekasminnavagāhe sidhyati kimantaram sidhyatāṃ siddhānāmanantaraṃ jaghanyena dvau samayau <span type="ref-block" n="4705 r_SAS-PS'55#473,03_r"/>utkarṣeṇāṣṭau antaraṃ jaghanyenaikaḥ samayaḥ utkarṣeṇa ṣaṇmāsāḥ saṃkhyā jaghanyena ekasamaye <span type="ref-block" n="4706 r_SAS-PS'55#473,04_r"/>ekaḥ sidhyati utkarṣeṇāṣṭottaraśatasaṃkhyāḥ kṣetrādibhedabhinnānāṃ parasparataḥ saṃkhyā<span type="ref-block" n="4707 r_SAS-PS'55#473,05_r"/>viśeṣo'lpabahutvam tadyathā pratyutpannanayāpekṣayā siddhikṣetre sidhyantīti nāstyalpa<span type="ref-block" n="4708 r_SAS-PS'55#473,06_r"/>bahutvam bhūtapūrvanayāpekṣayā tu cintyate kṣetrasiddhā dvividhā janmataḥ saṃharaṇataśca <span type="ref-block" n="4709 r_SAS-PS'55#473,07_r"/>tatrālpe saṃharaṇasiddhāḥ janmasiddhāḥ saṃkhyeyaguṇāḥ kṣetrāṇāṃ vibhāgaḥ karmabhūmirakarmabhūmiḥ <span type="ref-block" n="4710 r_SAS-PS'55#473,08_r"/>samudro dvīpa ūrdhvamadharstiyagiti tatra stokā ūrdhvalokasiddhāḥ adholokasiddhāḥ saṃkhyeya<span type="ref-block" n="4711 r_SAS-PS'55#473,09_r"/>guṇāḥ tiryaglokasiddhāḥ saṃkhyeyaguṇāḥ sarvataḥ stokāḥ samudrasiddhāḥ dvīpasiddhāḥ saṃkhyeya<span type="ref-block" n="4712 r_SAS-PS'55#473,10_r"/>guṇāḥ evaṃ tāvadaviśeṣeṇa sarvataḥ stokā lavaṇodasiddhāḥ kālodasiddhāḥ saṃkhyeyaguṇāḥ <span type="ref-block" n="4713 r_SAS-PS'55#473,11_r"/>jambṛdvīpasiddhāḥ saṃkhyeyaguṇāḥ dhātakīkhaṇḍasiddhāḥ saṃkhyeyaguṇāḥ puṣkaradvīpārdhasiddhāḥ <span type="ref-block" n="4714 r_SAS-PS'55#473,12_r"/>saṃkhyeyaguṇāḥ iti evaṃ kālādivibhāge'pi yathāgamamalpabahutvaṃ veditavyam <ref resp="PS" type="number" rend="b"> </ref> </p><l rend="left"> <span type="ref-block" n="4715 r_SAS-PS'55#474,01_r"/>svargāpavargasukhamāptumanobhirāryai </l><l rend="right"> <span type="ref-block" n="4716 r_SAS-PS'55#474,02_r"/>rjainendraśāsanavarāmṛtasārabhūtā </l><l rend="left"> <span type="ref-block" n="4717 r_SAS-PS'55#474,03_r"/>sarvārthasiddhiriti sadbhirupāttanāmā </l><l rend="right"> <span type="ref-block" n="4718 r_SAS-PS'55#474,04_r"/>tattvārthavṛttiraniśaṃ manasā pradhāryā <ref resp="PS" type="number" rend="a"> </ref> </l><l rend="left"> <span type="ref-block" n="4719 r_SAS-PS'55#474,05_r"/>tattvārthavṛttimuditāṃ viditārthatattvāḥ </l><l rend="right"> <span type="ref-block" n="4720 r_SAS-PS'55#474,06_r"/>śṛṇvanti ye paripaṭhanti ca dharmabhaktyā </l><l rend="left"> <span type="ref-block" n="4721 r_SAS-PS'55#474,07_r"/>haste kṛtaṃ paramasiddhisukhāmṛtaṃ tai </l><l rend="right"> <span type="ref-block" n="4722 r_SAS-PS'55#474,08_r"/>rmartyāmareśvarasukheṣu kimasti vācyam <ref resp="PS" type="number" rend="a"> </ref> </l><l rend="left"> <span type="ref-block" n="4723 r_SAS-PS'55#474,09_r"/>yenedamapratihataṃ sakalārthatattva </l><l rend="right"> <span type="ref-block" n="4724 r_SAS-PS'55#474,10_r"/>muddyotitaṃ vimalakevalalocanena </l><l rend="left"> <span type="ref-block" n="4725 r_SAS-PS'55#474,11_r"/>bhaktyā tamadbhutaguṇaṃ praṇamāmi vīra </l><l rend="right"> <span type="ref-block" n="4726 r_SAS-PS'55#474,12_r"/>mārānnarāmaragaṇārcitapādapīṭham <ref resp="PS" type="number" rend="a"> </ref> </l><p ana="trailer-final" n="a_1605" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4727 r_SAS-PS'55#474,13_r"/>iti tattvārthavṛttau sarvārthasiddhisaṃjñikāyāṃ daśamo'dhyāyaḥ samāptaḥ </p><p ana="trailer-final" n="a_1606" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4728 r_SAS-PS'55#474,14_r"/>śubhaṃ bhavatu sarveṣām </p></div></body></text></TEI>
