<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE TEI PUBLIC "-//TEI P5//DTD Main Document Type//EN" "../tei_all.dtd">
<TEI><teiHeader><fileDesc><titleStmt><title type="main" subtype="text-AS" ana="potential">Aṣṭasahasrī</title><title type="main" subtype="text-AŚ" ana="actual">Aṣṭaśatī</title><title type="main" subtype="text-ĀM" ana="potential">Āptamīmāṃsā</title><title type="subtitle" subtype="bare-text">Bare text of Vaṃśīdhara's 1915 edition</title><respStmt><resp>Digital textresource created by</resp><persName>H. Trikha</persName></respStmt></titleStmt><publicationStmt><publisher>Published within the Digital Corpus of Vidyānandin's Works at <span type="ref-site" target="../">www.dipal.org/dcv</span></publisher><availability><licence> under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License</licence></availability><date type="published">November 24, 2025</date></publicationStmt><sourceDesc><bibl>Print edition: Aṣṭasahasrī Vidyānandasvāminā nirmitā Vaṃśīdhareṇa saṃśodhya … sampāditā. Bombay: Nirṇayasāgara 1915.</bibl><bibl type="base-resource">Plain text: <span target="AŚ-VDh-t.html">dcv/Aṣṭaśatī/AŚ-VDh-t</span></bibl></sourceDesc></fileDesc><encodingDesc><projectDesc><p><seg type="project-general">This resource for the text of the <seg type="essential" subtype="wor_name">Aṣṭaśatī</seg> (<seg type="essential" subtype="wor_abbr">AŚ</seg>) is published alongside <span type="ref-site work" target="./">other digital resources for the work</span>. The resource at hand, <seg type="essential" subtype="tra_sigl">AŚ-VDh‑b</seg>, is a resource for the specific text of the edition by Vaṃśīdhara (VDh) in 1915. </seg><seg type="derivat" subtype="bare-text">The resource renders the bare text (b) only. </seg></p><p/><p><seg type="thanks">H. Trikha created this resource during his occupations at the Institutes for <span type="organisation">South Asian, Tibetan and Buddhist Studies, University of Vienna,</span> and for the <span type="organisation">Cultural and Intellectual History of Asia, Austrian Academy of Sciences.</span> Substantial work was done in the project “Perspectivism and intertextuality in Vidyānandin’s works,” funded by the Austrian Science Fund (FWF Schrödinger project J 3880-G24). Trikha is especially grateful to the late Helmut Krasser for financing the capture of the printed edition and to Vitus Angermeier for providing the initial TEI encoding. </seg></p></projectDesc></encodingDesc></teiHeader><text type="plain-text"><body><p n="a_4" rend="justify"> <span type="ref-block" n="4 r_AŚ-VDh#049,07_r"/>na khalu jñasvabhāvasya kaścid agocaro 'sti yan na krameta tatsvabhāvāntarapratiṣedhāt <span type="ref-block" n="5 r_AŚ-VDh#049,14_r"/>cetanasya sataḥ sambandhyantaraṃ mohodayakāraṇakaṃ madirādivat <span type="ref-block" n="6 r_AŚ-VDh#049,16_r"/>tadabhāve sākalyena viratavyāmohaḥ sarva<span type="ref-block" n="7 r_AŚ-VDh#049,17_r"/>matītānāgatavartamānaṃ paśyati pratyāsattiviprakarṣayor akiñcitkaratvāt <span type="ref-block" n="8 r_AŚ-VDh#050,03_r"/><ref type="no-in-dandas" rend="a"> </ref>ata evākṣānapekṣā'ñjanādisaṃskṛtacakṣuṣo yathālokā'na<span type="ref-block" n="9 r_AŚ-VDh#050,04_r"/>pekṣā </p><p n="a_6" rend="justify"> <span type="ref-block" n="11 r_AŚ-VDh#051,04_r"/>vacanasāmarthyād ajñānādir doṣaḥ svaparapariṇāmahetuḥ <span type="ref-block" n="12 r_AŚ-VDh#051,22_r"/>ata eva loṣṭādau niśśeṣadoṣāvaraṇanivṛtteḥ <span type="ref-block" n="13 r_AŚ-VDh#051,23_r"/>siddhasādhyatety asamīkṣitābhidhānaṃ sādhyāparijñānāt <span type="ref-block" n="14 r_AŚ-VDh#052,03_r"/>doṣā<span type="ref-block" n="15 r_AŚ-VDh#052,04_r"/>varaṇayor hāner atiśāyanān niśśeṣatāyāṃ sādhyāyāṃ buddher api kin na parikṣayaḥ syād viśeṣābhāvād ato <span type="ref-block" n="16 r_AŚ-VDh#052,05_r"/>'naikāntiko hetur ity aśikṣitalakṣitaṃ <span type="ref-block" n="17 r_AŚ-VDh#052,10_r"/>adṛśyānupalambhād abhāvāsiddhir ity ayuktaṃ paracaitanyanivṛttāvārekā<span type="ref-block" n="18 r_AŚ-VDh#052,11_r"/>patteḥ saṃskartṝṇāṃ pātakitvaprasaṅgād bahulam apratyakṣasyāpi rogāder vinivṛttinirṇayāt <span type="ref-block" n="19 r_AŚ-VDh#052,22_r"/>yadi punar ayaṃ nirbandhaḥ <span type="ref-block" n="20 r_AŚ-VDh#052,23_r"/>sarvatra viprakarṣiṇām abhāvāsiddhis tadā kṛtakatvadhūmāder vināśānalābhyāṃ vyāpter asiddher na kaścid dhetuḥ <span type="ref-block" n="21 r_AŚ-VDh#053,01_r"/>tataḥ śauddhodaniśiṣyakāṇām anātmanīnam etat anumānocchedaprasaṅgāt <span type="ref-block" n="22 r_AŚ-VDh#053,08_r"/>yasya hānir atiśayavatī tasya kutaścit sarvātmanā vyāvṛttiḥ yathā <span type="ref-block" n="23 r_AŚ-VDh#053,09_r"/>buddhyādiguṇasyāśmanaḥ tathā ca doṣāder hānir atiśayavatī kutaścin nivarttayitum arhati sakalaṃ kalaṅka<span type="ref-block" n="24 r_AŚ-VDh#053,10_r"/>m iti katham akalaṅkasiddhir na bhavet </p><p n="a_7" rend="justify"><span type="ref-block" n="25 r_AŚ-VDh#053,14_r"/>maṇer malāder vyāvṛttiḥ kṣayaḥ sato 'tyantavi<span type="ref-block" n="26 r_AŚ-VDh#053,15_r"/>nāśānupapatteḥ tādṛgātmano 'pi karmaṇo nivṛttau pariśuddhiḥ <span type="ref-block" n="27 r_AŚ-VDh#053,25_r"/>karmaṇo 'pi vaikalyam ātmakaivalyam asty eva tato nātiprasajyeta <span type="ref-block" n="28 r_AŚ-VDh#054,07_r"/>pratipakṣa evātma<span type="ref-block" n="29 r_AŚ-VDh#054,08_r"/>nāmāgantuko malaḥ parikṣayī svanirhrāsanimittavivarddhanavaśāt </p><p n="a_8" rend="justify"><span type="ref-block" n="30 r_AŚ-VDh#055,21_r"/>nunu nirastopadravaḥ sannātmā katham akalaṅko 'pi viprakarṣiṇām arthaṃ pratyakṣīkuryāt </p><p n="a_10" rend="justify"> <span type="ref-block" n="32 r_AŚ-VDh#056,19_r"/>svabhāvakāladeśaviprakarṣiṇām anumeya<span type="ref-block" n="33 r_AŚ-VDh#056,20_r"/>tvam asiddham ity anumānam utsārayati yāvān kaścid bhāvaḥ sa sarvaḥ kṣaṇika ityādivyāpter asiddhau <span type="ref-block" n="34 r_AŚ-VDh#056,21_r"/>prakṛtopasaṃhārāyogād aviprakarṣiṇām anumiter ānarthakyāt sattvāder anityatvādinā vyāptim icchatāṃ <span type="ref-block" n="35 r_AŚ-VDh#056,22_r"/>siddham anumeyatvam anavayaveneti na kiñcid vyāhataṃ paśyāmaḥ <span type="ref-block" n="36 r_AŚ-VDh#057,22_r"/><ref type="no-in-dandas" rend="a"> </ref>te 'numeyā <span type="ref-block" n="37 r_AŚ-VDh#058,01_r"/>na kasyacit pratyakṣāś ca syuḥ kiṃ vyāhanyate iti samānam agnyādīnām <span type="ref-block" n="38 r_AŚ-VDh#058,02_r"/>tathā cānumānocchedaḥ syāt <span type="ref-block" n="39 r_AŚ-VDh#058,03_r"/>tadabhyupagame 'svasaṃvedyavijñānavyaktibhir a<span type="ref-block" n="40 r_AŚ-VDh#058,04_r"/>dhyakṣaṃ kiṃ lakṣayet pramāṇatayā paramapramāṇatayeti na kiñcid etat tayā naitat tayā vā ayam abhyupa<span type="ref-block" n="41 r_AŚ-VDh#058,05_r"/>gantum arhati <span type="ref-block" n="42 r_AŚ-VDh#058,13_r"/>tad evaṃ prameyatvasattvādir yatra hetulakṣaṇaṃ puṣṇāti taṃ kathaṃ cetanaḥ <span type="ref-block" n="43 r_AŚ-VDh#058,14_r"/>pratiṣeddhum arhati saṃśayituṃ vā <span type="ref-block" n="44 r_AŚ-VDh#058,19_r"/>dharmiṇyasiddhasattāke bhāvābhāvobhayadharmāṇām asiddhaviruddhānaikā<span type="ref-block" n="45 r_AŚ-VDh#058,20_r"/>ntikatvāt kathaṃ sakalavidi sattvasiddhir iti bruvann api devānāṃ priyas taddharmisvabhāvaṃ na lakṣayati <span type="ref-block" n="46 r_AŚ-VDh#058,21_r"/>śabdānityatvasādhane 'pi kṛtakatvādāv ayaṃ <span type="ref-block" n="47 r_AŚ-VDh#058,22_r"/>vikalpaḥ kiṃ na syād iti <span type="ref-block" n="48 r_AŚ-VDh#059,02_r"/>vimatyadhikaraṇabhāvāpannavināśadharmi<span type="ref-block" n="49 r_AŚ-VDh#059,03_r"/>dharmatve kāryatvāder asaṃbhavadbādhakatvāder api sandigdhasadbhāvadharmidharmatvaṃ siddhaṃ boddhavyam <span type="ref-block" n="50 r_AŚ-VDh#061,04_r"/>yadi viprakṛṣṭārthapratyakṣa<span type="ref-block" n="51 r_AŚ-VDh#061,05_r"/>tvam arhataḥ sādhyate pakṣadoṣo 'prasiddhaviśeṣaṇatvam tata eva vyāptir na sidhyet anarhataś ced ani<span type="ref-block" n="52 r_AŚ-VDh#061,06_r"/>ṣṭānuṣaṅgo 'pi kaḥ punaḥ sāmānyātmā tadubhayavyatirekeṇa yasya vivakṣitārthapratyakṣatvam ity eta<span type="ref-block" n="53 r_AŚ-VDh#061,07_r"/>dvikalpajālaṃ śabdanityatve 'pi samānaṃ na kevalaṃ sūkṣmādisākṣātkaraṇasya pratiṣedhane saṃśītau vā <span type="ref-block" n="54 r_AŚ-VDh#061,08_r"/>tad ayam anumānamudrāṃ bhinatti <span type="ref-block" n="55 r_AŚ-VDh#061,15_r"/>varṇānāṃ nitya<span type="ref-block" n="56 r_AŚ-VDh#061,16_r"/>tvam akṛtakatvādinā sarvagatānāṃ yadi sādhayati syād aprasiddhaviśeṣaṇaḥ pakṣaḥ itarathāniṣṭānuṣaṅgaḥ <span type="ref-block" n="57 r_AŚ-VDh#061,17_r"/>kīdṛk punaḥ sāmānyaṃ nāma yad ubhayadoṣaprasaṅgaparihārāya kalpyeta sarvagatatvasādhane 'pi samā<span type="ref-block" n="58 r_AŚ-VDh#061,18_r"/>nam <span type="ref-block" n="59 r_AŚ-VDh#061,21_r"/>avivakṣitaviśeṣasya pakṣī<span type="ref-block" n="60 r_AŚ-VDh#061,22_r"/>karaṇe samaḥ samādhir ity alam apratiṣṭhitamithyāvikalpaudhaiḥ</p><p n="a_12" rend="justify"> <span type="ref-block" n="62 r_AŚ-VDh#066,14_r"/>viprakarṣy api bhinnalakṣaṇasambandhitvādinā kasyacit pratyakṣaṃ sotra bhavān arhann eva<span type="ref-block" n="63 r_AŚ-VDh#066,18_r"/>anyeṣāṃ nyāyāgama<span type="ref-block" n="64 r_AŚ-VDh#066,19_r"/>viruddhabhāṣitvāt</p><p n="a_13" rend="justify"><span type="ref-block" n="65 r_AŚ-VDh#071,03_r"/>vicitrābhisaṃbandhatayā vyāpāravyāhārādisāṅkaryeṇa kvacid apy a<span type="ref-block" n="66 r_AŚ-VDh#071,04_r"/>tiśayānirṇaye kaimarthakyād viśeṣeṣṭiḥ jñānavato 'pi visaṃvādāt kva punar āśvāsaṃ labhemahi <span type="ref-block" n="67 r_AŚ-VDh#071,16_r"/>na caivaṃ vādinaḥ kiñci<span type="ref-block" n="68 r_AŚ-VDh#071,17_r"/>d anumānaṃ nāma nirabhisasandhīnām api bahulaṃ kāryasvabhāvāniyamopalambhāt sati kāṣṭhādisāmagrī<span type="ref-block" n="69 r_AŚ-VDh#071,18_r"/>viśeṣe kvacid upalabdhasya tadabhāve prāyasonupalabdhasya maṇyādikāraṇakalāpe 'pi saṃbhavāt yaj jā<span type="ref-block" n="70 r_AŚ-VDh#071,19_r"/>tīyo yataḥ saṃprekṣitas taj jātīyāt tādṛg iti durlabhaniyamatāyāṃ dhūmadhūmaketvādīnām api vyāpyavyā<span type="ref-block" n="71 r_AŚ-VDh#072,01_r"/>pakabhāvaḥ katham iva nirṇīyeta vṛkṣaḥ śiṃśapātvād iti latācūtāder api kvacid eva darśanāt <span type="ref-block" n="72 r_AŚ-VDh#072,02_r"/>prekṣāvatāṃ kim iva niḥśaṅkaṃ cetaḥ syāt tad etadadṛṣṭasaṃśayaikāntavādināṃ vidagdhamarkaṭānāmiva svalā<span type="ref-block" n="73 r_AŚ-VDh#072,03_r"/>ṅgūlabhakṣaṇam <span type="ref-block" n="74 r_AŚ-VDh#072,07_r"/>yatnataḥ parīkṣitaṃ kāryaṃ kāraṇaṃ nātivartate iti cet stutaṃ <span type="ref-block" n="75 r_AŚ-VDh#072,11_r"/>tato 'yaṃ pratipattur aparādho nānumānasyety anukūlam ācarati <span type="ref-block" n="76 r_AŚ-VDh#072,14_r"/>tad evaṃ tat <span type="ref-block" n="77 r_AŚ-VDh#072,15_r"/>suniścitāsambhavadbādhakapramāṇatvam arhaty eva sakalajñatvaṃ sādhayati nānyatrety <span resp="?" rend="underline">avirodha</span> ityādinā spa<span type="ref-block" n="78 r_AŚ-VDh#072,16_r"/>ṣṭayata <span type="ref-block" n="79 r_AŚ-VDh#072,24_r"/>niyamābhyupagame suṣuptyādāv api nirabhiprāyavṛttir na syāt <span type="ref-block" n="80 r_AŚ-VDh#073,01_r"/>pratisaṃviditākārecchā tadā saṃbhavantī <span type="ref-block" n="81 r_AŚ-VDh#073,02_r"/>punaḥ smaryeta vāñchāntaravat <span type="ref-block" n="82 r_AŚ-VDh#073,15_r"/>tataś caitanyakaraṇapāṭava<span type="ref-block" n="83 r_AŚ-VDh#073,16_r"/>yor eva sādhakatamatvam <span type="ref-block" n="84 r_AŚ-VDh#073,17_r"/>naktañcarādeḥ saṃskṛtaca<span type="ref-block" n="85 r_AŚ-VDh#073,18_r"/>kṣuṣo vā'napekṣitālokasannidheḥ rūpopalambhāt na caive saṃvitkaraṇapāṭavayor apy abhāve vivakṣā<span type="ref-block" n="86 r_AŚ-VDh#073,19_r"/>mātrāt kasyacid vacanapravṛttiḥ prasajyate saṃvitkaraṇavaikalye yathāvivakṣaṃ vāgvṛtter abhāvāt <span type="ref-block" n="87 r_AŚ-VDh#073,22_r"/>na ca doṣajātis taddhetur yatas tāṃ vāṇī <span type="ref-block" n="88 r_AŚ-VDh#073,23_r"/>nātivarteta tatprakarṣāpakarṣānuvidhānābhāvād buddhyādivat </p><p n="a_14" rend="justify"><span type="ref-block" n="89 r_AŚ-VDh#074,05_r"/><span resp="?" rend="underline">tatprasiddhena na bādhyate</span>pramāṇataḥ siddhaṃ prasiddham tad eva kasyacid bādhanaṃ yuktam viśeṣaṇa<span type="ref-block" n="90 r_AŚ-VDh#074,06_r"/>m etatparamatāpekṣam aprasiddhenāpy anityatvādyekāntadharmeṇa bādhā'kalpanāt <span type="ref-block" n="91 r_AŚ-VDh#074,07_r"/>cen narte <span type="ref-block" n="92 r_AŚ-VDh#074,08_r"/>pramāṇāt pratibandhasiddher abhyugamāt na khalu pareṣāṃ pratyakṣam agnidhūmayoḥ kṣaṇabhaṅgasadbhāvayor vā <span type="ref-block" n="93 r_AŚ-VDh#074,09_r"/>sākalyena vyāptiṃ prati samartham avicārakatvāt sannihitaviṣayatvāc ca <span type="ref-block" n="94 r_AŚ-VDh#074,14_r"/>na cānumānam anamavasthānuṣaṅgāt <span type="ref-block" n="95 r_AŚ-VDh#074,16_r"/>paro<span type="ref-block" n="96 r_AŚ-VDh#074,17_r"/>kṣāntarbhāvinā nas tarkeṇa sambandho vyavatiṣṭheta <span type="ref-block" n="97 r_AŚ-VDh#074,21_r"/>tadapramāṇatve na laiṅgikaṃ pramāṇam iti <span type="ref-block" n="98 r_AŚ-VDh#074,22_r"/>śeṣaḥ samāropavyavacchedāviśeṣāt <span type="ref-block" n="99 r_AŚ-VDh#075,01_r"/>adhigamo 'pi vyavasāyātmaiva tadanu<span type="ref-block" n="100 r_AŚ-VDh#075,02_r"/>tpattau sato 'pi darśanasya sādhanāntarāpekṣayā sannidhānā'bhedāt suṣuptacaitanyavat </p><p n="a_16" rend="justify"> <span type="ref-block" n="102 r_AŚ-VDh#076,07_r"/>anekāntātmakavastusākṣātkaraṇaṃ <span type="ref-block" n="103 r_AŚ-VDh#076,08_r"/>bahirantaś ca sakalajagatsākṣībhūtaṃ vipakṣe pratyakṣavirodhalakṣaṇam anena dakṣayati <span type="ref-block" n="104 r_AŚ-VDh#076,10_r"/>na hi kiñcid rūpāntaravikalaṃ sada<span type="ref-block" n="105 r_AŚ-VDh#076,11_r"/>sannityānityādyekāntarūpaṃ saṃvedanam anyad vā saṃpaśyāmo yathātra pratijñāyate citrajñānavat kathañcid a<span type="ref-block" n="106 r_AŚ-VDh#076,12_r"/>saṅkīrṇaviśeṣaikātmanaḥ sukhādicaitanyasya varṇasaṃsthānādyātmanaḥ skandhasya ca preṣaṇāt </p><p n="a_17" rend="justify"><span type="ref-block" n="107 r_AŚ-VDh#080,05_r"/>sāmānyaviśeṣaikātmanaḥ saṃvittir ekā<span type="ref-block" n="108 r_AŚ-VDh#080,06_r"/>ntasyānupalabdhir vā sarvataḥ siddhā cakṣurādimatām anārhatakalpanām astaṃ gamayatīti kiṃ naḥ pramāṇā<span type="ref-block" n="109 r_AŚ-VDh#080,07_r"/>ntareṇa <span type="ref-block" n="110 r_AŚ-VDh#081,05_r"/>dṛṣṭasyānvayavyatirekayoḥ svabhāvabhedapradarśanārthatvāc ca <span type="ref-block" n="111 r_AŚ-VDh#081,06_r"/>gariṣṭhatvasiddheḥ <span type="ref-block" n="112 r_AŚ-VDh#081,10_r"/>anekāntaikāntayor upalambhānupalambhayor ekatvapradarśanārthaṃ tāvad ubhayam āha matā<span type="ref-block" n="113 r_AŚ-VDh#081,11_r"/>ntarapratikṣepārthaṃ vā yad āha <span resp="?" rend="underline">dharmakīrtiḥ</span>sādharmyavaidharmyayor anyatareṇārthagatāv ubhayapratipādanaṃ <span type="ref-block" n="114 r_AŚ-VDh#081,12_r"/>pakṣādivacanaṃ vā nigrahasthānam iti na tad yuktam sādhanasāmarthyena vipakṣavyāvṛ<span type="ref-block" n="115 r_AŚ-VDh#081,13_r"/>ttilakṣaṇena pakṣaṃ prasādhayataḥ kevalaṃ vacanādhikyopālambhacchalena parājayādhikaraṇaprāptiḥ svayaṃ nirā<span type="ref-block" n="116 r_AŚ-VDh#081,14_r"/>kṛtapakṣeṇa pratipakṣiṇā lakṣaṇīyeti <span type="ref-block" n="117 r_AŚ-VDh#083,11_r"/>pratijñānupayoge śāstrādiṣv api nābhidhīyeta viśeṣābhāvā<span type="ref-block" n="118 r_AŚ-VDh#083,12_r"/>t<span type="ref-block" n="119 r_AŚ-VDh#083,22_r"/>yat sa<span type="ref-block" n="120 r_AŚ-VDh#083,23_r"/>t tat sarvaṃ kṣaṇikaṃ yathā ghaṭaḥ saṃś ca śabda iti trilakṣaṇaṃ hetum abhidhāya yadi samarthayate katham iva <span type="ref-block" n="121 r_AŚ-VDh#083,24_r"/>sandhām atiśete svahetusamarthanam antareṇa tadabhidhāne 'pi tadarthāpratipatteḥ tāvatārthapratipattau samarthanaṃ <span type="ref-block" n="122 r_AŚ-VDh#084,01_r"/>vā nigamanādikaṃ yataḥ parājayo na bhavet <span type="ref-block" n="123 r_AŚ-VDh#086,15_r"/>sattvamātreṇa naśvaratvasiddhāv utpattimattvakṛtakatvādiva<span type="ref-block" n="124 r_AŚ-VDh#086,16_r"/>canam atiriktaviśeṣaṇopādānāt kṛtakatvaprayatnānantarīyakatvādiṣu ca kapratyayātirekādasādhanā<span type="ref-block" n="125 r_AŚ-VDh#086,17_r"/>ṅgavacanaṃ parājayāya prabhavet kvacit pakṣadharmatvapradarśanaṃ saṃś ca śabda ity avigānāt<span type="ref-block" n="126 r_AŚ-VDh#087,06_r"/>trilakṣaṇavacanasamarthanaṃ ca asādhanāṅgavacanam apajayaprāptir iti <span type="ref-block" n="127 r_AŚ-VDh#087,07_r"/>vyāhataṃ<span type="ref-block" n="128 r_AŚ-VDh#087,13_r"/>tathānyasyāpi prastutetarasya vādinoktāvitarasya svapakṣam asādhayato vijayā<span type="ref-block" n="129 r_AŚ-VDh#087,14_r"/>saṃbhavān nigrahasthānam ayuktam<span type="ref-block" n="130 r_AŚ-VDh#087,15_r"/>sādhanāṅgasyāvacanaṃ<span type="ref-block" n="131 r_AŚ-VDh#087,16_r"/>prativādino 'py adoṣodbhāvanaṃ doṣasyānudbhāsanaṃ vānena <span type="ref-block" n="132 r_AŚ-VDh#087,17_r"/>pratyuktaṃvijigīṣuṇobhayaṃ kartavyaṃ <span type="ref-block" n="133 r_AŚ-VDh#087,18_r"/>svaparapakṣasādhanadūṣaṇamato 'nyatareṇāsiddhānaikāntikavacane 'pi jalpāpa<span type="ref-block" n="134 r_AŚ-VDh#087,19_r"/>risamāptiḥ <span type="ref-block" n="135 r_AŚ-VDh#087,20_r"/>nirākṛtāvasthāpitavipakṣasvapakṣayor eva jayeta ravyavasthā nānyathā <span type="ref-block" n="136 r_AŚ-VDh#088,01_r"/>iti <span type="ref-block" n="137 r_AŚ-VDh#088,02_r"/>darśayann ubhayam āha</p><p n="a_19" rend="justify"> <span type="ref-block" n="139 r_AŚ-VDh#088,13_r"/>karmaphalasaṃbandhaparalokādikam ekā<span type="ref-block" n="140 r_AŚ-VDh#088,14_r"/>ntavādināṃ prāyeṇeṣṭaṃ tadanekāntapratiṣedhena bādhyate<span type="ref-block" n="141 r_AŚ-VDh#089,01_r"/>tato 'nuṣṭhānam abhimatavyāghātakṛt sadasannityānityādye<span type="ref-block" n="142 r_AŚ-VDh#089,02_r"/>kānteṣu kasyacit kutaścit kadācit kvacit prādurbhāvāsaṃbhavāt<span type="ref-block" n="143 r_AŚ-VDh#089,06_r"/>na hi sarvātmanā sarvasya bhūtāv eva janma viruddham api tu sarvathā'bhāve <span type="ref-block" n="144 r_AŚ-VDh#089,07_r"/>'pi vyalīkapratibhāsānām anuparamaprasaṅgāt<span type="ref-block" n="145 r_AŚ-VDh#089,16_r"/>na kevalaṃ svabhāvanairātmye evāyaṃ doṣaḥ kiṃ tv antarubhayayatra vā niranvayasattvo 'pi<span type="ref-block" n="146 r_AŚ-VDh#089,19_r"/>kāryakālam aprāpnuvataḥ kāraṇatvānupapatteś ciratarātītavat <span type="ref-block" n="147 r_AŚ-VDh#090,01_r"/>saty'abhavataḥ svayam eva niyamena paścād bhava<span type="ref-block" n="148 r_AŚ-VDh#090,02_r"/>tas tatkāryatvaṃ viruddhaṃ <span type="ref-block" n="149 r_AŚ-VDh#090,03_r"/>kālāntare 'pi kin na syāt tadabhāvāviśeṣāt samanantaravat <span type="ref-block" n="150 r_AŚ-VDh#090,04_r"/>sa<span type="ref-block" n="151 r_AŚ-VDh#090,05_r"/>marthe saty'abhavataḥ punaḥ kālāntare bhāvinas tatprabhavābhyupagame katham akṣaṇike 'rthakriyānupapattiḥ <span type="ref-block" n="152 r_AŚ-VDh#090,06_r"/>tatsattvāsattvayor aviśeṣāt<span type="ref-block" n="153 r_AŚ-VDh#090,07_r"/>kāraṇasāmarthyāpekṣiṇaḥ phalasya kālaniyamakalpanāyām a<span type="ref-block" n="154 r_AŚ-VDh#090,08_r"/>calapakṣe 'pi samānaḥ parihāraḥ <span type="ref-block" n="155 r_AŚ-VDh#090,13_r"/>kṣaṇavarttina ekasmāt kāraṇasvabhāvam abhedayatāṃ vicitrakarmaṇām utpattau kūṭasthe 'pi kiṃ na syāt <span type="ref-block" n="156 r_AŚ-VDh#090,14_r"/>kramaśaḥ kāryotpattiḥ katham atrotpattir nāma tatra samānaḥ parya<span type="ref-block" n="157 r_AŚ-VDh#090,15_r"/>nuyogaḥ sadasator anutpatter niṣpannakhapuṣpavat <span type="ref-block" n="158 r_AŚ-VDh#090,16_r"/>sataḥ punar guṇā<span type="ref-block" n="159 r_AŚ-VDh#090,17_r"/>ntarādhānam anekaṃ kramaśo 'py anubhavataḥ kiṃ virudhyeta <span type="ref-block" n="160 r_AŚ-VDh#091,04_r"/>kṣaṇasthāyinaḥ kasyacid eva grāhyagrāhakākāravaiśvarūpyānabhyupagame 'pi saṃvidi<span type="ref-block" n="161 r_AŚ-VDh#091,05_r"/>tajñānasya grāhyagrāhakākāravivekaṃ parokṣaṃ bibhrāṇasya sāmarthyaprāpteḥ<span type="ref-block" n="162 r_AŚ-VDh#091,09_r"/>anyathā śūnyasaṃvidor vipratiṣedhāt <span type="ref-block" n="163 r_AŚ-VDh#091,11_r"/>tad ayaṃkṣaṇasthāyi <span type="ref-block" n="164 r_AŚ-VDh#091,12_r"/>kāraṇaṃ svasattāyāṃ kāryaṃ kurvadabhyupagacchan kramotpattim uparuṇaddhi sakalajagadekakṣaṇavṛttiprasaṅgāt <span type="ref-block" n="165 r_AŚ-VDh#091,13_r"/>kāraṇasya kāryakāla<span type="ref-block" n="166 r_AŚ-VDh#091,14_r"/>prāptau kṣaṇabhaṅgabhaṅgānuṣaṅgāt tadaprāpnuvatas tatkṛtau vyalīkakalpanāviśeṣeṇa kūṭasthānatiśāyanāt <span type="ref-block" n="167 r_AŚ-VDh#091,18_r"/>tataḥ subhāṣitaṃ<span type="ref-block" n="168 r_AŚ-VDh#092,01_r"/>kuśalādyasaṃbhūtir ekāntagraharakteṣv iti</p><p n="a_21" rend="justify"> <span type="ref-block" n="170 r_AŚ-VDh#093,04_r"/>sāṃkhyair <span type="ref-block" n="171 r_AŚ-VDh#093,08_r"/>niṣparyāyadravyai<span type="ref-block" n="172 r_AŚ-VDh#093,09_r"/>kāntapakṣe sarvātmakatvādidoṣānuṣaṅgaḥ <span type="ref-block" n="173 r_AŚ-VDh#093,12_r"/>kutaḥ punar viśeṣānapanhuvīta<span type="ref-block" n="174 r_AŚ-VDh#093,14_r"/>tatsādhana<span type="ref-block" n="175 r_AŚ-VDh#093,15_r"/>vyabhicārāt<span type="ref-block" n="176 r_AŚ-VDh#093,16_r"/>saṃvinnirbhāsabhedād bhāvasvabhāvabhedaḥ praka<span type="ref-block" n="177 r_AŚ-VDh#093,17_r"/>lapyeta sa punar abhede 'py ātmanaḥ khaṇḍaśaḥ pratibhāsanāt <span type="ref-block" n="178 r_AŚ-VDh#093,19_r"/>tadanyatrāpi vibhramābhāve kośa<span type="ref-block" n="179 r_AŚ-VDh#093,20_r"/>pānaṃ vidheyam<span type="ref-block" n="180 r_AŚ-VDh#094,01_r"/>tad ekaṃ cakṣurādijñānapratibhāsabhedava<span type="ref-block" n="181 r_AŚ-VDh#094,02_r"/>śād rūpādivyapadeśabhāg grāhyagrāhakasaṃvittivat<span type="ref-block" n="182 r_AŚ-VDh#094,04_r"/>itaretarābhāvavikalpo 'pi <span type="ref-block" n="183 r_AŚ-VDh#094,05_r"/>katham ayathārtho na syād varṇādivikalpavat<span type="ref-block" n="184 r_AŚ-VDh#094,07_r"/>na hi vastuvyatiriktam asan nāma pramāṇasyārthaviṣayatvāt<span type="ref-block" n="185 r_AŚ-VDh#094,09_r"/>abhāvadṛṣṭau hi tadavasānakāraṇābhāvād bhāvadarśanam ana<span type="ref-block" n="186 r_AŚ-VDh#094,10_r"/>vasaraṃ prāpnoti <span type="ref-block" n="187 r_AŚ-VDh#095,03_r"/>sakalaśaktivirahalakṣaṇasya nirupākhyasya svabhāvakāryāde<span type="ref-block" n="188 r_AŚ-VDh#095,04_r"/>r abhāvāt kutas tatpramitiḥ</p><p n="a_22" rend="justify"><span type="ref-block" n="189 r_AŚ-VDh#095,13_r"/>vastuno nānātvaṃ buddhyādikāryanānātvāt pratīyet<span type="ref-block" n="190 r_AŚ-VDh#095,14_r"/>svabhāvābhede 'pi vividhakarmatā dṛṣṭā yugapadekā<span type="ref-block" n="191 r_AŚ-VDh#095,15_r"/>rthopanibaddhadṛṣṭiviṣayakṣaṇavat <span type="ref-block" n="192 r_AŚ-VDh#095,16_r"/>śaktinānātvaṃ prasavaviśe<span type="ref-block" n="193 r_AŚ-VDh#095,17_r"/>ṣāt sa ced vyabhicārī kutas tadgatiḥ<span type="ref-block" n="194 r_AŚ-VDh#096,01_r"/>kevalam avidyā svabhāvadeśakālāvasthābhedānā''<span type="ref-block" n="195 r_AŚ-VDh#096,02_r"/>tmani paratra vā sataḥ svayam asatī mithyāvyavahārapadavīm upanayati yataḥ kṣaṇabhaṅgino bhinnasaṃtatayaḥ <span type="ref-block" n="196 r_AŚ-VDh#096,03_r"/>skandhā vikalperann anyathā vā iti <span type="ref-block" n="197 r_AŚ-VDh#096,05_r"/>pratibhāsakāryādyabhede 'pi kasyacid ekatvaṃ sādhayatīti sādhyasādhanayor abhede kiṃ kena <span type="ref-block" n="198 r_AŚ-VDh#096,06_r"/>kṛtaṃ syāt pakṣavipakṣāder abhāvāt<span type="ref-block" n="199 r_AŚ-VDh#096,17_r"/>kvacid asādhanā sādhyasiddhiḥ atiprasaṅgāt</p><p n="a_24" rend="justify"> <span type="ref-block" n="201 r_AŚ-VDh#101,20_r"/>prāgabhāvānabhyupagame ghaṭāder anāditvaprasaṅgāt puruṣavyāpārānarthakyaṃ syāt<span type="ref-block" n="202 r_AŚ-VDh#102,06_r"/>kalpayitvāpi tadabhi<span type="ref-block" n="203 r_AŚ-VDh#102,07_r"/>vyaktiṃ tasyāḥ prāgabhāvo 'ṅgīkartavyaḥ tathā hi sataḥ śabdasya tālvādibhir abhivyaktiḥ prāgasa<span type="ref-block" n="204 r_AŚ-VDh#102,08_r"/>tī kriyate na punaḥ śabda eveti svaruciviracitadarśanapradarśanamātram<span type="ref-block" n="205 r_AŚ-VDh#102,12_r"/>sā yadi śravaṇajñānotpa<span type="ref-block" n="206 r_AŚ-VDh#102,13_r"/>ttiḥ saiva kathaṃ prāksatī yatnataḥ kartavyā <span type="ref-block" n="207 r_AŚ-VDh#102,18_r"/>yogyatāyāṃ samānaś carcaḥ <span type="ref-block" n="208 r_AŚ-VDh#103,03_r"/>tadāvaraṇavigamaḥ prāk kim abhūt <span type="ref-block" n="209 r_AŚ-VDh#103,04_r"/>bhūtau vā kiṃ yatnena viśeṣādhānam api tādṛg eva karmakartṛkaraṇānāṃ <span type="ref-block" n="210 r_AŚ-VDh#103,05_r"/>prāgabhāvābhāvāt<span type="ref-block" n="211 r_AŚ-VDh#103,09_r"/>na kaścid viśeṣahetus tālvādayo vyañjakā na punaś cakrādayo 'pīti <span type="ref-block" n="212 r_AŚ-VDh#103,10_r"/>na hi vyañjakavyāpṛtir niyamena vyaṅgyaṃ sannidhāpayati <span type="ref-block" n="213 r_AŚ-VDh#103,11_r"/>nāyaṃ <span type="ref-block" n="214 r_AŚ-VDh#103,12_r"/>doṣaḥ sarvagatatvād varṇānām ity api vārtaṃ anyatrāpi tathābhāvānuṣaṅgāt <span type="ref-block" n="215 r_AŚ-VDh#103,13_r"/>iṣṭatvād adoṣo 'yaṃ<span type="ref-block" n="216 r_AŚ-VDh#103,14_r"/>cen na kāraṇavyāpāreṣv api codyānivṛtteḥ <span type="ref-block" n="217 r_AŚ-VDh#103,15_r"/>etenāva<span type="ref-block" n="218 r_AŚ-VDh#103,16_r"/>sthā pratyuktā<span type="ref-block" n="219 r_AŚ-VDh#104,03_r"/>tadviśeṣaikānte tadvato 'nupayogaḥ tāvateti kartavyatāsthānāt abhedaikānte <span type="ref-block" n="220 r_AŚ-VDh#104,04_r"/>pūrvavat prasaṅgaḥ pariṇāme 'py eṣa paryanuyogaḥ <span type="ref-block" n="221 r_AŚ-VDh#104,05_r"/>nāṃ tadabhinnānāṃ kramaśo vṛtti<span type="ref-block" n="222 r_AŚ-VDh#104,06_r"/>rmā bhūt bhinnānāṃ vyapadeśo 'pi mā bhūt<span type="ref-block" n="223 r_AŚ-VDh#104,07_r"/>saṃbandhāsiddher anupakārakatvāt<span type="ref-block" n="224 r_AŚ-VDh#104,08_r"/>pakāre 'pi <span type="ref-block" n="225 r_AŚ-VDh#104,09_r"/>sarvaṃ samānam anavasthā ca <span type="ref-block" n="226 r_AŚ-VDh#105,05_r"/>tathā vināśānabhyupagame tasya kiṃ kṛtam aśravaṇam <span type="ref-block" n="227 r_AŚ-VDh#105,06_r"/>tadātmānam akhaṇḍayataḥ kasyacid āvaraṇatvāyogāt<span type="ref-block" n="228 r_AŚ-VDh#105,07_r"/>āvṛtānāvṛtasvabhāvayor abhedānupapatteḥ tayor abhede <span type="ref-block" n="229 r_AŚ-VDh#105,08_r"/>vā śabdasya śrutir aśrutir vety ekāntaḥ<span type="ref-block" n="230 r_AŚ-VDh#105,11_r"/>tamasāpi ghaṭāder akhaṇḍane pūrvavad upalabdhiḥ kin na bhavitum arhati <span type="ref-block" n="231 r_AŚ-VDh#105,14_r"/>svasaṃvittyutpattau kāraṇāntarāpekṣā mā bhūt tatkaraṇasamarthasya anyathā <span type="ref-block" n="232 r_AŚ-VDh#105,16_r"/>tadasāmarthyam akhaṇḍayad akiñcitkaraṃ kiṃ sahakārikāraṇaṃ syāt tatkhaṇḍane vā svabhāvahānir a<span type="ref-block" n="233 r_AŚ-VDh#105,17_r"/>vyatirekāt vyatireke vyapadeśānupapattiḥ iti pūrvavat sarvaṃ <span type="ref-block" n="234 r_AŚ-VDh#105,21_r"/>varṇānāṃ vyāpitvān nityatvāc ca kramaśrutir anupapannaiva <span type="ref-block" n="235 r_AŚ-VDh#105,22_r"/>samānakaraṇānāṃ tādṛśā<span type="ref-block" n="236 r_AŚ-VDh#105,23_r"/>m abhivyaktiniyamāyogāt sarvatra sarvadā sarveṣāṃ saṃkulā śrutiḥ syāt <span type="ref-block" n="237 r_AŚ-VDh#106,06_r"/>vaktṛśrotṛvijñāna<span type="ref-block" n="238 r_AŚ-VDh#106,07_r"/>yos tatkāraṇakāryayoḥ kramavṛttim apekṣya pariṇāmināṃ kramotpattipratipattyor na kiñcid viruddhaṃ paśyāmaḥ <span type="ref-block" n="239 r_AŚ-VDh#106,13_r"/>sarvagatānām eṣa kramo duṣkaraḥ syāt <span type="ref-block" n="240 r_AŚ-VDh#106,15_r"/>kṣaṇikeṣv eva karaṇāṅgahārādiṣu pratyābhijñānād viruddho hetuḥ <span type="ref-block" n="241 r_AŚ-VDh#106,17_r"/>tatkriyaikatve 'pi kim idānīm anekaṃ syāt <span type="ref-block" n="242 r_AŚ-VDh#106,18_r"/>sarvavarṇaikatvaprasaṅgāt śakyaṃ hi vaktum abhi<span type="ref-block" n="243 r_AŚ-VDh#106,19_r"/>vyañjakabhedād vaiśvarūpyaṃ jalacandravat kvacit pratyakṣavirodhe tad anyatrāpy avirodhaḥ kutaḥ <span type="ref-block" n="244 r_AŚ-VDh#107,01_r"/>tad ayaṃ tālvādi<span type="ref-block" n="245 r_AŚ-VDh#107,02_r"/>vyāpārajanitaśrāvaṇasvabhāvaṃ parityajya viparītasvabhāvam āsādayann api nityaś cen na kiñcid anityam <span type="ref-block" n="246 r_AŚ-VDh#107,08_r"/>yugapatpratiniyatadeśamandratāraśruteḥ <span type="ref-block" n="247 r_AŚ-VDh#107,09_r"/>kasyacid ekakatve na kvacid anekatvasiddhiḥ<span type="ref-block" n="248 r_AŚ-VDh#107,10_r"/>na hi <span type="ref-block" n="249 r_AŚ-VDh#107,11_r"/>kathañcit kvacit pratyavamarśo na syād varṇavat taccheṣaviśeṣabuddher abhivyañjakahetutvaprakḷptau sarvaṃ samañjasaṃ <span type="ref-block" n="250 r_AŚ-VDh#107,12_r"/>prekṣāmahetad eteṣāṃ <span type="ref-block" n="251 r_AŚ-VDh#107,13_r"/>pudgalānāṃ karaṇasannipātopanipāte śrāvaṇasvabhāvaḥ śabdaḥ pūrvāparakoṭyorasan prayatnānantarīyako <span type="ref-block" n="252 r_AŚ-VDh#107,14_r"/>ghaṭādiva <span type="ref-block" n="253 r_AŚ-VDh#108,09_r"/>pudgalasvabhāvatve darśanavistāravikṣepapratighātakarṇapūraṇaikaśrotraprave<span type="ref-block" n="254 r_AŚ-VDh#108,10_r"/>śādyupālambho gandhaparamāṇukṛtapratividhānatayopekṣām arhati <span type="ref-block" n="255 r_AŚ-VDh#108,12_r"/>karṇaśaṣkulyāṃ kaṭakaṭāyamānasya prāyaśaḥ pratighātahetor bhavanādyupaghātinaḥ śabdasya prasiddhir asparśa<span type="ref-block" n="256 r_AŚ-VDh#108,13_r"/>tvakalpanām astaṅgamayati <span type="ref-block" n="257 r_AŚ-VDh#108,16_r"/>niśchidranirgamanādayaḥ sūkṣmasvabhāvatvāt snehādisparśādivan na virudhyeran<span type="ref-block" n="258 r_AŚ-VDh#108,20_r"/>ato yatna<span type="ref-block" n="259 r_AŚ-VDh#108,21_r"/>janitavarṇādyātmā śrāvaṇam adhyasvabhāvaḥ prāk paścād api pudgalānāṃ nāstīti tāvān eva dhvanipari<span type="ref-block" n="260 r_AŚ-VDh#108,22_r"/>ṇāmaḥ <span type="ref-block" n="261 r_AŚ-VDh#108,23_r"/>tat prāk pradhvaṃsābhāvapratikṣepe kauṭasthyaṃ kramayaugapadyābhyāṃ <span type="ref-block" n="262 r_AŚ-VDh#108,24_r"/>svākārajñānādyarthakriyāṃ vyāvartayatīti nirupākhyam ity abhiprāyaḥ<span type="ref-block" n="263 r_AŚ-VDh#109,02_r"/>tadānupū<span type="ref-block" n="264 r_AŚ-VDh#109,03_r"/>rvīkalpanāṃ vistareṇa pratikṣepsyāmaḥ </p><p n="a_26" rend="justify"> <span type="ref-block" n="266 r_AŚ-VDh#109,11_r"/>svabhāvāntarāt svabhāvavyāvṛttir anyāpohaḥ <span type="ref-block" n="267 r_AŚ-VDh#109,23_r"/>saṃvido grāhyākārāt kathañcid vyāvṛttāv anekāntasiddhir anyathā saṃbandhāsiddhiḥ <span type="ref-block" n="268 r_AŚ-VDh#110,01_r"/>avyāvṛttāv anyatarasvabhāvahāner na <span type="ref-block" n="269 r_AŚ-VDh#110,02_r"/>kiñcit syāt <span type="ref-block" n="270 r_AŚ-VDh#110,04_r"/>viṣayākāravikalasyānupalabdheḥ<span type="ref-block" n="271 r_AŚ-VDh#110,05_r"/>saṃvitteḥ svalakṣaṇapratyakṣavṛttāv api <span type="ref-block" n="272 r_AŚ-VDh#110,06_r"/>saṃvedyākāravivekasvabhāvāntarānupalabdheḥ svabhāvavyāvṛttiḥ<span type="ref-block" n="273 r_AŚ-VDh#110,07_r"/>śavalaviṣayanirbhāse 'pi <span type="ref-block" n="274 r_AŚ-VDh#110,08_r"/>parasparavyāvṛttir abhyupagamanīyā anyathā citrapratibhāsāsaṃbhavāt tadanyatamavat tadālambanasyāpi <span type="ref-block" n="275 r_AŚ-VDh#110,09_r"/>nīlāder abhedasvabhāvatvāpatter nī<span type="ref-block" n="276 r_AŚ-VDh#110,13_r"/>tadvatas tebhyo vyāvṛttiḥ <span type="ref-block" n="277 r_AŚ-VDh#110,14_r"/>ekānekasvabhāvatvād ghaṭarūpādivad ity anumānāt <span type="ref-block" n="278 r_AŚ-VDh#110,16_r"/>anyathā dravyam eva syān na rūpādayaḥ<span type="ref-block" n="279 r_AŚ-VDh#110,17_r"/>svabhāvaikatve 'pi nirbhāsavailakṣaṇyaṃ karaṇasāmagrībheda<span type="ref-block" n="280 r_AŚ-VDh#110,18_r"/>m anuvidadhyād dūrāsannaikārthopanibaddhanānādarśananirbhāsavat<span type="ref-block" n="281 r_AŚ-VDh#110,20_r"/>pratipuruṣaṃ viṣayasvabhāvabhedo vā <span type="ref-block" n="282 r_AŚ-VDh#110,21_r"/>sāmagrīsaṃbandhabhedāt<span type="ref-block" n="283 r_AŚ-VDh#111,02_r"/>anyathā <span type="ref-block" n="284 r_AŚ-VDh#111,03_r"/>na kevalaṃ rūpāder abhedaḥkasyacit kramaśaḥ saṃbandhyantaropanipāto <span type="ref-block" n="285 r_AŚ-VDh#111,04_r"/>'pi svabhāvaṃ na bhedayet tataḥ kramavanty api kāryāṇi tatsvabhāvabhedaṃ nānumāpayeyuḥ<span type="ref-block" n="286 r_AŚ-VDh#111,06_r"/>tato yāvanti saṃbandhyantarāṇi tāvantaḥ pratyekaṃ bhāvasvabhāvabhedāḥ parasparavyāvṛttāḥ <span type="ref-block" n="287 r_AŚ-VDh#111,10_r"/>na hi kasyacit kenacit sākṣātparamparayā vā saṃbandho nāstīti nirupākhyatva<span type="ref-block" n="288 r_AŚ-VDh#111,11_r"/>prasaṅgāt <span type="ref-block" n="289 r_AŚ-VDh#112,05_r"/>tad evaṃ pratikṣaṇam anantaparyāyāḥ pratyekam arthasārthāḥ <span type="ref-block" n="290 r_AŚ-VDh#112,06_r"/>kramaśo 'pi vicchede 'rthakriyānupapatteḥ svayam asatas tattvataḥ <span type="ref-block" n="291 r_AŚ-VDh#112,07_r"/>kvacid upakāritānupapatteḥkāraṇasya <span type="ref-block" n="292 r_AŚ-VDh#112,08_r"/>svakāryātmanā bhavataḥ pratikṣepāyogāt svabhāvāntarānapekṣaṇavat<span type="ref-block" n="293 r_AŚ-VDh#112,11_r"/>tasmād ayam utpitsur eva vinaśyati <span type="ref-block" n="294 r_AŚ-VDh#112,12_r"/>naśvara eva tiṣṭhati<span type="ref-block" n="295 r_AŚ-VDh#112,13_r"/>sthāsnur evotpadyate<span type="ref-block" n="296 r_AŚ-VDh#112,19_r"/>sthitir evotpadyatevināśa eva tiṣṭhatiutpa<span type="ref-block" n="297 r_AŚ-VDh#112,20_r"/>ttir eva naśyati<span type="ref-block" n="298 r_AŚ-VDh#113,04_r"/>sthiti<span type="ref-block" n="299 r_AŚ-VDh#113,05_r"/>r eva sthāsyaty utpatsyate vinaṅkṣyativināśa eva sthāsya<span type="ref-block" n="300 r_AŚ-VDh#113,06_r"/>ty utpatsyate vinaṅkṣyatiutpattir evotpatsyate vinaṅkṣyati <span type="ref-block" n="301 r_AŚ-VDh#113,07_r"/>sthāsyatīti na kutaścid uparamati<span type="ref-block" n="302 r_AŚ-VDh#113,14_r"/>bhāva eva dravati droṣyaty adudruva<span type="ref-block" n="303 r_AŚ-VDh#113,16_r"/>sattaiva viśeṣyate dravyakṣetrakālabhāvatmanā<span type="ref-block" n="304 r_AŚ-VDh#113,17_r"/>tataḥ parasparavyāvṛttasvabhāvāna'nantaguṇaparyāyāt pratikṣaṇam āsādayantī sattaiva <span type="ref-block" n="305 r_AŚ-VDh#113,18_r"/>tiṣṭhatīty ādiyojyaṃtathā bhedān eva saṃdravantītyādi pratipa<span type="ref-block" n="306 r_AŚ-VDh#113,19_r"/>ttavyaṃ </p><p n="a_27" rend="justify"><span type="ref-block" n="307 r_AŚ-VDh#114,03_r"/>'tyantābhāvāpākṛtau na kvacit kiñcit kathañcin na varteta <span type="ref-block" n="308 r_AŚ-VDh#114,04_r"/>tathā sarvaṃ sarvatra sarvathopalabhyeta <span type="ref-block" n="309 r_AŚ-VDh#114,06_r"/>kathaṃ punar abhāvapratipattiḥ kathaṃ ca <span type="ref-block" n="310 r_AŚ-VDh#114,07_r"/>na syāt pratyakṣasya rūpādisvalakṣaṇa<span type="ref-block" n="311 r_AŚ-VDh#114,08_r"/>viṣayatvā<span type="ref-block" n="312 r_AŚ-VDh#114,09_r"/>pramāṇāntarasyāpi svakāraṇaviṣayatvāt<span type="ref-block" n="313 r_AŚ-VDh#114,11_r"/>asato 'nupalabdheḥ paryudāsavṛttyā vastuni niyamāt<span type="ref-block" n="314 r_AŚ-VDh#114,12_r"/>kasya kaivalyam itarasya vaikalyam iti bruvann api devānāṃ priyo <span type="ref-block" n="315 r_AŚ-VDh#114,13_r"/>nāvadhārayati bhāvābhāvapratipatter abhāvābhyupagamāt <span type="ref-block" n="316 r_AŚ-VDh#114,15_r"/>svapararūpādibhāvābhāvalakṣaṇa<span type="ref-block" n="317 r_AŚ-VDh#114,16_r"/>tvāt sarvasya niḥśreṇīpadabandhābhyām iva bhāvābhāvasvabhāvābhyāṃ pratibandhāt<span type="ref-block" n="318 r_AŚ-VDh#114,18_r"/>na kiñcit pramāṇaṃ sarvātmanā bhāvam abhāvaṃ vā grahītum arhati aniyamaprasaṅgāt <span type="ref-block" n="319 r_AŚ-VDh#114,19_r"/>bhāvaprameyaikāntavādinām abhāvapratipattir ayuktiḥ ato na <span type="ref-block" n="320 r_AŚ-VDh#114,20_r"/>bhāvaniyamapratipattiḥtatprameyato <span type="ref-block" n="321 r_AŚ-VDh#115,01_r"/>'pasaṃkhyānaṃ pramāṇadvayaniyamaṃ vighaṭayati bhāvanairātmyasya pramāṇākāraṇatvāt pratibandhaniyamo mā bhūt </p><p n="a_29" rend="justify"> <span type="ref-block" n="323 r_AŚ-VDh#115,12_r"/>bahir antaś ca <span type="ref-block" n="324 r_AŚ-VDh#115,13_r"/>paramārthasat tadanyatarāpāye 'pi sādhanadūṣaṇaprayogānupapatteḥ iti prakṛtārthaparisamāptau kiṃ trilakṣaṇa<span type="ref-block" n="325 r_AŚ-VDh#115,14_r"/>parikalpanayā <span type="ref-block" n="326 r_AŚ-VDh#115,19_r"/>na hi saṃvṛttyā sādhyasādhanavyavasthā yu<span type="ref-block" n="327 r_AŚ-VDh#115,20_r"/>ktimatīśū<span type="ref-block" n="328 r_AŚ-VDh#115,21_r"/>nyasiddher aparamārthatve punar anirākṛtasadbhāvasya sarvasyāśūnyatānuṣaṅgāt <span type="ref-block" n="329 r_AŚ-VDh#116,01_r"/>samāropavyavacchede 'pi samānaṃ <span type="ref-block" n="330 r_AŚ-VDh#116,04_r"/>heyopādeyopāyarahitam ayam a'hrīkaḥ kevalaṃ vikrośati<span type="ref-block" n="331 r_AŚ-VDh#116,06_r"/>saṃvṛttyāstīti svarūpeṇety ayam arthakṛtam anukūlaṃ kevalaṃ vaktātmano vaiyātyaṃ sūca<span type="ref-block" n="332 r_AŚ-VDh#116,07_r"/>yati<span type="ref-block" n="333 r_AŚ-VDh#116,08_r"/>atha pararūpeṇa nāsti<span type="ref-block" n="334 r_AŚ-VDh#116,09_r"/>nāmni vivādāt etad api tādṛg eva<span type="ref-block" n="335 r_AŚ-VDh#116,10_r"/>tad etenobhayānubhayavikalpaḥ pratyuktaḥ <span type="ref-block" n="336 r_AŚ-VDh#116,12_r"/>atha tad asti mṛṣātmaneti samānaś carcaḥ<span type="ref-block" n="337 r_AŚ-VDh#116,13_r"/>saṃvṛtir vicārānupapattir ity ayuktaṃ <span type="ref-block" n="338 r_AŚ-VDh#116,14_r"/>tadabhāvāt <span type="ref-block" n="339 r_AŚ-VDh#116,17_r"/>t tatparapratipādanārthaṃ śāstram upadeṣṭāraṃ vā varṇayan sarvaṃ pra<span type="ref-block" n="340 r_AŚ-VDh#116,18_r"/>tikṣipatīti katham anunmattaḥ <span type="ref-block" n="341 r_AŚ-VDh#116,20_r"/>śauddhodaner eva tāvat prajñāparādho 'yaṃ lokātikrāntaḥ kathaṃ babhūvety ativismayam āsmahe tanmanye <span type="ref-block" n="342 r_AŚ-VDh#116,21_r"/>punar adyāpi kīrttayantīti kiṃ bata param anyatra mohanīyaprakṛteḥ </p><p n="a_31" rend="justify"> <span type="ref-block" n="344 r_AŚ-VDh#117,05_r"/>bhāvābhāvayor ekatarapratikṣepaikāntapakṣopakṣiptadoṣaparijihīrṣayā sadasadātmakaṃ sarvam abhyupagaccha<span type="ref-block" n="345 r_AŚ-VDh#117,06_r"/>to 'pi vāṇī vipratiṣidhyeta tayoḥ parasparaparihārasthitilakṣaṇatvāt na hi sarvātmanā kañcid arthaṃ <span type="ref-block" n="346 r_AŚ-VDh#117,07_r"/>santaṃ tathaivāsantam ācakṣāṇaḥ svasthaḥ svābhyupetetaranirāsavidhānakaraṇāc chūnyāvabodhavat </p><p n="a_32" rend="justify"> <span type="ref-block" n="347 r_AŚ-VDh#117,13_r"/>s trailokyaṃ vyakter apaiti nityatvapratiṣedhāt apetam apy asti <span type="ref-block" n="348 r_AŚ-VDh#117,14_r"/>vināśapratiṣedhād iti vā tadanyathāpetam anyathāstīti syādvādāvalambananam andhasarpabilapraveśanyāyam anu<span type="ref-block" n="349 r_AŚ-VDh#117,15_r"/>sarati</p><p n="a_34" rend="justify"> <span type="ref-block" n="351 r_AŚ-VDh#117,22_r"/>yo 'pi pakṣatrayopakṣiptadoṣajihāsayā sarvathā'vaktavyaṃ tattvam avalambeta so 'pi katham avaktavyaṃ <span type="ref-block" n="352 r_AŚ-VDh#117,23_r"/>brūyāt<span type="ref-block" n="353 r_AŚ-VDh#117,25_r"/>naiṣa doṣaḥ svalakṣaṇam anirdeśyaṃ pratyakṣaṃ kalpa<span type="ref-block" n="354 r_AŚ-VDh#117,26_r"/>nāpoḍham ityādiva <span type="ref-block" n="355 r_AŚ-VDh#118,01_r"/>tad apy asat yad asataḥ samudāhṛtam<span type="ref-block" n="356 r_AŚ-VDh#118,06_r"/>yathaivākṣaviṣaye 'bhidhānaṃ nāsti tathākṣajñāne viṣayo 'pi naivāsti tatas tatra pratibhāsamāne 'pi na pratibhā<span type="ref-block" n="357 r_AŚ-VDh#118,07_r"/>seta <span type="ref-block" n="358 r_AŚ-VDh#118,10_r"/>na kevalaṃ viṣayabalād dṛṣṭer utpattiḥ api tu cakṣu<span type="ref-block" n="359 r_AŚ-VDh#118,11_r"/>rādiśakteś ca<span type="ref-block" n="360 r_AŚ-VDh#118,12_r"/>tadarthavatkaraṇam anukarttum arhati na cārthaṃ viśeṣābhāvāt darśanasya kāraṇāntarasadbhā<span type="ref-block" n="361 r_AŚ-VDh#118,13_r"/>ve 'pi viṣayākārānukāritvam eva sutasyeva pitrākārānukaraṇam ity api vārtaṃ svopādānamātrānukaraṇa<span type="ref-block" n="362 r_AŚ-VDh#118,14_r"/>prasaṅgāt <span type="ref-block" n="363 r_AŚ-VDh#118,15_r"/>ubhayākārānukaraṇe py arūpādivadupādānasyāpi viṣayatāpattiḥ atiśayābhāvāt varṇā<span type="ref-block" n="364 r_AŚ-VDh#118,16_r"/>der vā tadvadaviṣayatvaprasaṅgāttajjanmarūpāviśeṣe 'pi tadadhyavasāyaniyamād bahirarthaviṣayatva<span type="ref-block" n="365 r_AŚ-VDh#118,17_r"/>m ity asāraṃ<span type="ref-block" n="366 r_AŚ-VDh#118,18_r"/>darśanasyānadhyavasāyātmakatvāt <span type="ref-block" n="367 r_AŚ-VDh#118,19_r"/>adoṣo 'yaṃ pratyakṣasyādhyavasāyahetutvād ity anirūpitābhidhānaṃ <span type="ref-block" n="368 r_AŚ-VDh#118,20_r"/>tatrābhilāpābhāvāt<span type="ref-block" n="369 r_AŚ-VDh#118,21_r"/>tadabhāve 'py adhyavasāyakalpanāyāṃ pratyakṣaṃ kiṃ nādhyavasyet <span type="ref-block" n="370 r_AŚ-VDh#119,06_r"/>yathaiva hi pratyakṣasyābhilāpasaṃsargayogyatā <span type="ref-block" n="371 r_AŚ-VDh#119,07_r"/>nāsti tathā tatsamanantarabhāvino 'pi vikalpasya <span type="ref-block" n="372 r_AŚ-VDh#119,09_r"/>tathā hi kiñcit kenacid viśiṣṭaṃ gṛhyamāṇaṃ kvacid viśeṣaṇaviśeṣyatatsaṃbandhavyavasthāgrahaṇam apekṣate <span type="ref-block" n="373 r_AŚ-VDh#119,10_r"/>daṇḍivat <span type="ref-block" n="374 r_AŚ-VDh#119,11_r"/>na cāyam iyato vyāpārān kartuṃ samarthaḥ pratyakṣabalotpatter avicārakatvāt pratyakṣavat <span type="ref-block" n="375 r_AŚ-VDh#119,12_r"/>naitad evaṃśabdārthavikalpavāsanāprabhava<span type="ref-block" n="376 r_AŚ-VDh#119,13_r"/>tvān manovikalpasya <span type="ref-block" n="377 r_AŚ-VDh#119,15_r"/>t tatas tarhi katham akṣabuddheḥ rūpādiviṣayatvaniyamaḥ <span type="ref-block" n="378 r_AŚ-VDh#119,18_r"/>tadabhyupagame vā<span type="ref-block" n="379 r_AŚ-VDh#119,19_r"/>r abhilāpasaṃsargo 'pi tadvad anumīyeta<span type="ref-block" n="380 r_AŚ-VDh#119,21_r"/>tasmād ayaṃ kiñcit paśyan tatsadṛśaṃ <span type="ref-block" n="381 r_AŚ-VDh#119,22_r"/>pūrvaṃ dṛṣṭaṃ na smartum arhati tannāmaviśeṣāsmaraṇāt tadasmaran naiva tadabhidhānaṃ pratipadyate <span type="ref-block" n="382 r_AŚ-VDh#120,01_r"/>tadapratipattau tena tan na yojayati tad ayojayan nādhyavasyatīti na kvacid vikalpaḥ śabdo vety avi<span type="ref-block" n="383 r_AŚ-VDh#120,02_r"/>kalpābhidhānaṃ jagat syāt <span type="ref-block" n="384 r_AŚ-VDh#120,04_r"/>tathā hi <span type="ref-block" n="385 r_AŚ-VDh#120,05_r"/>bahir antar vā gṛhītam apy agṛhītakalpaṃ kṣaṇakṣayasvalakṣaṇasaṃvedanādivat tathā cāyātam acetanatvaṃ <span type="ref-block" n="386 r_AŚ-VDh#120,06_r"/>jagataḥ<span type="ref-block" n="387 r_AŚ-VDh#120,10_r"/>saha smṛtir ayuktaiva<span type="ref-block" n="388 r_AŚ-VDh#120,12_r"/>tannāmākṣaramātrāṇām api kramaśodhyavasānāt<span type="ref-block" n="389 r_AŚ-VDh#120,13_r"/>anyathā saṃkulā <span type="ref-block" n="390 r_AŚ-VDh#120,14_r"/>pratipattiḥ syāt<span type="ref-block" n="391 r_AŚ-VDh#120,15_r"/>nāmno nāmāntareṇa <span type="ref-block" n="392 r_AŚ-VDh#120,16_r"/>vināpi smṛtau kevalārthavyavasāyaḥ kiṃ na syāt <span type="ref-block" n="393 r_AŚ-VDh#121,02_r"/>tannāmāntaraparikalpanāyā<span type="ref-block" n="394 r_AŚ-VDh#121,03_r"/>m anavasthā<span type="ref-block" n="395 r_AŚ-VDh#121,05_r"/>t tad ayam aśabdaṃ <span type="ref-block" n="396 r_AŚ-VDh#121,06_r"/>sāmānyaṃ vyavasyan svalakṣaṇam api vyavasyet bhedābhāvāt <span type="ref-block" n="397 r_AŚ-VDh#121,22_r"/>sāmānyavat svalakṣaṇam a<span type="ref-block" n="398 r_AŚ-VDh#121,23_r"/>dhyavasyann abhilāpena yojayet tato na kiñcit prameyam anabhilāpyaṃ nāma<span type="ref-block" n="399 r_AŚ-VDh#121,24_r"/>pratyakṣasyānabhilāpyatve smārttaṃ śabdānuyojanaṃ dṛṣṭasāmānyavyavasāyo <span type="ref-block" n="400 r_AŚ-VDh#121,25_r"/>yady apekṣeta so 'rtho vyavahito bhavet tadindriyajñānāt sāmānyavyavasāyo na syāt <span type="ref-block" n="401 r_AŚ-VDh#122,13_r"/>prāg ivājanakatvāt tadantareṇāpi darśanam ayaṃ gaur iti nirṇayaḥ syāt <span type="ref-block" n="402 r_AŚ-VDh#122,16_r"/>m anabhilāpyasya viśeṣasyānubhave katham abhilāpyasya smṛtiḥ atyantabhedāt <span type="ref-block" n="403 r_AŚ-VDh#122,21_r"/>śabdārthayoḥ saṃbandhasyāsvābhāvikatve katham arthamātraṃ paśyan śabda<span type="ref-block" n="404 r_AŚ-VDh#122,22_r"/>m anusmarettadarthaṃ vā yato 'yaṃ vyavasāyaḥ <span type="ref-block" n="405 r_AŚ-VDh#123,03_r"/>cakṣurādijñānasya kathañcid vyavasāyātmakatvābhāve dṛṣṭasajātī<span type="ref-block" n="406 r_AŚ-VDh#123,04_r"/>yasmṛtir na syāt dānahiṃsāviraticetasaḥ svargādiphalajananasāmarthyasaṃvedanavat kṣaṇakṣayānubhavana<span type="ref-block" n="407 r_AŚ-VDh#123,05_r"/>vad vā<span type="ref-block" n="408 r_AŚ-VDh#124,04_r"/>pratyakṣe 'bhilāpasaṃskāraviccheda kutas tadvikalpyābhilāpasaṃyojanaṃ yataḥ sāmānyam abhilāpyaṃ <span type="ref-block" n="409 r_AŚ-VDh#124,05_r"/>syāt<span type="ref-block" n="410 r_AŚ-VDh#124,06_r"/>na ca grāhakapratyakṣasmṛtipratibhāsabhedād viṣayasvabhāvābhedābhāvaḥ <span type="ref-block" n="411 r_AŚ-VDh#124,07_r"/>sakṛdekārthopanibaddhadarśanapratyāsannetarapuruṣajñānaviṣayavat<span type="ref-block" n="412 r_AŚ-VDh#124,10_r"/>tathā ca mandapratibhāsini <span type="ref-block" n="413 r_AŚ-VDh#124,11_r"/>tatsaṃketavyavahāraniyamakalpanāyām api kathañcid abhidheyatvaṃ vastunaḥ siddham ity alaṃ prasaṅgena <span type="ref-block" n="414 r_AŚ-VDh#124,14_r"/>tasmād avācyataikānte yad avācyam ity abhidhānaṃ tad asamañjasaṃ svalakṣaṇam anirdeśyam i<span type="ref-block" n="415 r_AŚ-VDh#124,15_r"/>tyādivat svavacanavirodhāt</p><p n="a_36" rend="justify"> <span type="ref-block" n="417 r_AŚ-VDh#127,12_r"/> na avagrahehāder anyonyaṃ svalakṣaṇavivekaikānte jīvāntaravatsvātmany api santā<span type="ref-block" n="418 r_AŚ-VDh#127,13_r"/>nabhedaprasaṅgāt<span type="ref-block" n="419 r_AŚ-VDh#128,01_r"/>ahamahamikayātmā vivartānanubhavann anā<span type="ref-block" n="420 r_AŚ-VDh#128,02_r"/>dinidhanaḥ svalakṣaṇapratyakṣaḥ sarvalokānāṃ kvacic citravittikṣaṇe nīlādiviśeṣanirbhāsavadātmabhūtān <span type="ref-block" n="421 r_AŚ-VDh#128,03_r"/>parasparato viviktān sahakramabhāvino guṇaparyāyān ātmasāt kurvan sann eva <span type="ref-block" n="422 r_AŚ-VDh#128,04_r"/>tadekatvābhāve nīlādiviśeṣaniyatadarśananānāsaṃtānasaṃvedanakṣaṇavac citrasaṃvedanaṃ <span type="ref-block" n="423 r_AŚ-VDh#128,05_r"/>na syāt <span type="ref-block" n="424 r_AŚ-VDh#128,06_r"/>tathā kramavṛttīnāṃ sukhādīnāṃ matiśrutādīnāṃ vā tādātmyavigamai<span type="ref-block" n="425 r_AŚ-VDh#128,07_r"/>kānte saṃtatir anekapuruṣavan na<span type="ref-block" n="426 r_AŚ-VDh#128,08_r"/>nairantaryāder aviśeṣāt saṃtā<span type="ref-block" n="427 r_AŚ-VDh#128,09_r"/>navyatikaro 'pi kin na syāt na hi niyāmakaḥ kaścid viśeṣaḥ anyatrābhedapariṇāmāt <span type="ref-block" n="428 r_AŚ-VDh#128,11_r"/>py asaṃkare harṣaviṣādādicitrapratipatter ayogāt <span type="ref-block" n="429 r_AŚ-VDh#128,13_r"/>yathaikatra samanantarāv agrahādisadā<span type="ref-block" n="430 r_AŚ-VDh#128,14_r"/>disvabhāvasaṃkarapariṇāmas tathaiva sarvatra cetanācetaneṣu saṃpratyatītānāgateṣu tatsvabhāvāvicchitteḥ ataḥ <span type="ref-block" n="431 r_AŚ-VDh#128,15_r"/>kathañcit sad eveṣṭaṃ <span type="ref-block" n="432 r_AŚ-VDh#128,17_r"/>na kevalaṃ jīvājīvaprabhedāḥ sajātīyavijātīyavyāvṛttilakṣaṇāḥ kiṃtu buddhikṣaṇe 'pi <span type="ref-block" n="433 r_AŚ-VDh#128,18_r"/>kvacid grāhyagrāhakayoḥ sitādinirbhāsāṃśaparamāṇusaṃvittayo 'pi parasparaparihārasthitilakṣaṇatvād anyathā <span type="ref-block" n="434 r_AŚ-VDh#128,19_r"/>sthūlaśavalāvalokanābhāvāt tadekāṃśavat<span type="ref-block" n="435 r_AŚ-VDh#128,21_r"/>tathā ca sakalacetanetararakṣaṇapariṇāmalavaviśeṣāḥ parasparaviviktātmānaḥ <span type="ref-block" n="436 r_AŚ-VDh#128,22_r"/>tadanyonyābhāvamātraṃ jagat anyathā sarvathaikatvaprasaṅgāt <span type="ref-block" n="437 r_AŚ-VDh#129,01_r"/>nvayasya viśeṣāpekṣaṇād abhāvo vātad iṣṭam asad eva kathañcit </p><p n="a_37" rend="justify"><span type="ref-block" n="438 r_AŚ-VDh#129,03_r"/>na hi bhāvābhāvaikāntayor niṣparyāyam aṅgī<span type="ref-block" n="439 r_AŚ-VDh#129,04_r"/>karaṇaṃ yuktaṃ yathaivāsti tathaiva nāstīti vipratiṣedhātkathañcit sadasadātmakaṃ dravyaparyāya<span type="ref-block" n="440 r_AŚ-VDh#129,05_r"/>nayāpekṣayāviparyaye tathaivāsaṃbha<span type="ref-block" n="441 r_AŚ-VDh#129,06_r"/>vāt <span type="ref-block" n="442 r_AŚ-VDh#129,07_r"/>sarvathā jātyantarakalpanāyāṃ vā <span type="ref-block" n="443 r_AŚ-VDh#129,08_r"/>tadaṃśanibandhanaviśeṣapratipatter atyantābhāvaprasaṅgāt<span type="ref-block" n="444 r_AŚ-VDh#129,11_r"/>sarvathobhayarūpatve vā jātyantarapratipatter ayogāt <span type="ref-block" n="445 r_AŚ-VDh#129,13_r"/>tathā cānavasthā<span type="ref-block" n="446 r_AŚ-VDh#129,14_r"/>didoṣānuṣaṅgaḥ <span type="ref-block" n="447 r_AŚ-VDh#129,19_r"/>tadiṣṭaṃ syād ubhayaṃ </p><p n="a_38" rend="justify"><span type="ref-block" n="448 r_AŚ-VDh#129,21_r"/>sadbhāvetarābhyām anabhilāpe vastunaḥ kevalaṃ mūkatvaṃ jagataḥ syāt vi<span type="ref-block" n="449 r_AŚ-VDh#129,22_r"/>dhipratiṣedhavyavahārāyogāt na hi sarvātmanānabhilāpyasvabhāvaṃ buddhir adhyavasyati na cānadhyavaseyaṃ <span type="ref-block" n="450 r_AŚ-VDh#129,23_r"/>pramitaṃ nāma gṛhītasyāpi tādṛśasyāgṛhītakalpatvāt mūrcchācaitanyavad <span type="ref-block" n="451 r_AŚ-VDh#130,01_r"/><span resp="?" rend="underline">na so 'sti pratyayo loke yaḥ śabdānuga<span type="ref-block" n="452 r_AŚ-VDh#130,02_r"/>mādṛte anuviddham ivābhāti sarvaṃ śabde pratiṣṭhitam <ref type="no-in-dandas" rend="a"> </ref> vāgrūpatā ced utkrāmed avabodhasya śāśvatī na <span type="ref-block" n="453 r_AŚ-VDh#130,03_r"/>prakāśaḥ prakāśeta sā hi pratyavamarśinī</span><ref type="no-in-dandas" rend="a"> </ref>sarvātmanābhidheyatve 'pi <span type="ref-block" n="454 r_AŚ-VDh#130,04_r"/>pratyakṣetarāviśeṣaprasaṅgāt<span type="ref-block" n="455 r_AŚ-VDh#130,11_r"/>tathānābhi<span type="ref-block" n="456 r_AŚ-VDh#130,12_r"/>dheyatve 'pi satyetarayor abhedaḥ syāt<span type="ref-block" n="457 r_AŚ-VDh#130,15_r"/><span resp="?" rend="underline">saugataḥ</span>svapakṣavipakṣayos tattvātattvapradarśanāya yat kiṃcit praṇayan <span type="ref-block" n="458 r_AŚ-VDh#130,16_r"/>vastu sarvathānabhidheyaṃ pratijānātīti kim apy etan mahādbhutaṃ <span type="ref-block" n="459 r_AŚ-VDh#130,18_r"/><span resp="?" rend="underline">hetuvaco 'śaktam api svayam </span>tatkṛtāṃ vastusiddhim upajīvati na tadvācyatāṃ ceti <span type="ref-block" n="460 r_AŚ-VDh#130,19_r"/>svadṛṣṭirāgamātram anavasthānuṣaṅgāt</p><p n="a_40" rend="justify"> <span type="ref-block" n="462 r_AŚ-VDh#133,04_r"/>syāt sadasadātmakāḥ padārthāḥ sarvasya sarvākaraṇāt na hi paṭādayo ghaṭādivatkṣīrādyāhara<span type="ref-block" n="463 r_AŚ-VDh#133,05_r"/>ṇalakṣaṇām arthakriyāṃ kurvanti ghaṭādijñānaṃ vā tadubhayātmani dṛṣṭāntaḥ sulabhaḥ<span type="ref-block" n="464 r_AŚ-VDh#133,08_r"/>śābdetarapratyayayo<span type="ref-block" n="465 r_AŚ-VDh#133,09_r"/>r ekavastuviṣayayor ekātmasamavetayoḥ kāraṇaviśeṣavaśāt parivṛttātmanoḥ svabhāvabhede 'pi kathañcid eka<span type="ref-block" n="466 r_AŚ-VDh#133,10_r"/>tvam asty eva vicchedānupalabdheḥ <span type="ref-block" n="467 r_AŚ-VDh#133,15_r"/>upādānasya kāryakālam ātmānaṃ kathaṃcid anayataś cirataranivṛttāvivāviśe<span type="ref-block" n="468 r_AŚ-VDh#133,16_r"/>ṣāt kāryotpattāv api vyapadeśānupapattes tādṛśāṃ svarūpaikatvam asty eva <span type="ref-block" n="469 r_AŚ-VDh#133,17_r"/>viśe<span type="ref-block" n="470 r_AŚ-VDh#133,18_r"/>ṣāpekṣayā tu nāsty evana hi paurastyaḥ pāścātyaḥ svabhāvaḥ pāścātyo vā paura<span type="ref-block" n="471 r_AŚ-VDh#133,19_r"/>styaḥ<span type="ref-block" n="472 r_AŚ-VDh#133,20_r"/>nirapekṣas tatra kramo 'pi pratibhāsaviśeṣavaśāt prakalpyeta tadekatvād akramaḥ kin na syāt </p><p n="a_41" rend="justify"><span type="ref-block" n="473 r_AŚ-VDh#134,03_r"/>tadekānekākāram akramakramātmakam anvayavyatirekarūpaṃ sāmānyaviśeṣātmakaṃ sadasatpariṇāmaṃ <span type="ref-block" n="474 r_AŚ-VDh#134,04_r"/>sthityutpattivināśātmakaṃ svapradeśaniyataṃ svaśarīravyāpinaṃ trikālagocaram ātmānaṃ paraṃ vā <span type="ref-block" n="475 r_AŚ-VDh#134,05_r"/>kathañcit sākṣātkaroti parokṣayati vā keśādivivekavyāmugdhabuddhivat tādṛśaikacaitanyaṃ sukhādi<span type="ref-block" n="476 r_AŚ-VDh#134,06_r"/>bhedaṃ vastu svato 'nyataḥ sajātīyavijātīyād viviktalakṣaṇaṃ bibharti anyathānavasthānāt kvacit ka<span type="ref-block" n="477 r_AŚ-VDh#134,07_r"/>thaṃcid aniyamaḥ syāt </p><p n="a_43" rend="justify"> <span type="ref-block" n="479 r_AŚ-VDh#135,12_r"/>svapararūpādyapekṣaṃ sadasadātmakaṃ vastu na viparyāsena tathādarśa<span type="ref-block" n="480 r_AŚ-VDh#135,13_r"/>nāt <span type="ref-block" n="481 r_AŚ-VDh#135,15_r"/>kalpayitvāpi tajjanmarūpādhyavasāyān svānupalambhavyāvṛttilakṣaṇaṃ darśanaṃ pramāṇayitavyam <span type="ref-block" n="482 r_AŚ-VDh#135,16_r"/>tathāhi buddhir iyaṃ yayā prattyāsattyā kasyacid evākāram anukaroti tayā tam evārthaṃ niyamenopalabheta <span type="ref-block" n="483 r_AŚ-VDh#135,17_r"/>nānyathā pāramparyapariśramaṃ pariharet <span type="ref-block" n="484 r_AŚ-VDh#135,20_r"/>trilakṣaṇasyāpi vibhramahetuphalavijñānair vyabhicārāt<span type="ref-block" n="485 r_AŚ-VDh#136,02_r"/>tadanabhyupagame svābhyupagamāsiddheḥ kiṃsādhanaḥ param upālabheta<span type="ref-block" n="486 r_AŚ-VDh#136,05_r"/>tadekopalambhaniyamaḥ svaparalakṣaṇābhyāṃ bhāvābhāvā<span type="ref-block" n="487 r_AŚ-VDh#136,06_r"/>tmānaṃ prasādhayati tadabhāve na pravarteta nāpi nivarteta pramāṇāntaravat </p><p n="a_44" rend="justify"><span type="ref-block" n="488 r_AŚ-VDh#136,12_r"/>niṣparyāyaṃ bhāvābhāvāvabhidhānaṃ nāñjasaiva viṣayīka<span type="ref-block" n="489 r_AŚ-VDh#136,13_r"/>roti śabdaśaktisvābhāvyāt <span type="ref-block" n="490 r_AŚ-VDh#137,01_r"/>vacanasūcanasāmarthyaviśeṣānatilaṅghanāt <span type="ref-block" n="491 r_AŚ-VDh#137,07_r"/>saṅketānuvidhāne 'pi kartṛkarmaṇoḥ śaktaśaktyor anyataravyapade<span type="ref-block" n="492 r_AŚ-VDh#137,08_r"/>śārhatvādayo dāruvajralekhanavat <span type="ref-block" n="493 r_AŚ-VDh#138,11_r"/>anyathā'cākṣuṣatvādayaḥ śabdā<span type="ref-block" n="494 r_AŚ-VDh#138,12_r"/>didharmā na bhaveyuḥ<span type="ref-block" n="495 r_AŚ-VDh#138,14_r"/>ato yāvanti pararūpāṇi tāva<span type="ref-block" n="496 r_AŚ-VDh#138,15_r"/>nty eva pratyātmaṃ svabhāvāntarāṇi tathā pariṇāmāt</p><p n="a_45" rend="justify"><span type="ref-block" n="497 r_AŚ-VDh#138,20_r"/>dravyaparyāyau vyastasamastau samāśritya caramabhaṅgatrayavyavasthānam </p><p n="a_46" rend="justify"> <span type="ref-block" n="498 r_AŚ-VDh#139,08_r"/>na khalu sarvātmanā sāmānyaṃ vācyaṃ tatpratipatter arthakriyāṃ pratyanupayogāt na hi gotvaṃ vāhado<span type="ref-block" n="499 r_AŚ-VDh#139,09_r"/>hādāv upayujyate<span type="ref-block" n="500 r_AŚ-VDh#139,20_r"/>lakṣitalakṣaṇayā vṛttiḥ kathaṃcid atādātmye na bhavate saṃbandhāntarāsiddheḥ kārmukādivat na hi <span type="ref-block" n="501 r_AŚ-VDh#140,09_r"/>tādṛśo 'nupalambhāt saṃketo 'pi na sidhyet <span type="ref-block" n="502 r_AŚ-VDh#140,10_r"/>satāpi tādṛśāny avyāvṛttyātmanā bhavitavyam anyathā viśeṣavatsvabhāvahāniprasaṅgāt viśeṣāṇāṃ <span type="ref-block" n="503 r_AŚ-VDh#140,11_r"/>vā tadvat tato vyāvṛtteḥ</p><p n="a_47" rend="justify"><span type="ref-block" n="504 r_AŚ-VDh#140,15_r"/>na cānyāpohaḥ sarvathārthaḥ śabdasya vikalpasya vā<span type="ref-block" n="505 r_AŚ-VDh#140,18_r"/><span resp="?" rend="underline">'apohaḥ śabdaliṅgābhyāṃ na vastu vidhi nocyate'</span>sādhanavacanena <span type="ref-block" n="506 r_AŚ-VDh#140,19_r"/>nityatvasamāropavyavacchede svalakṣaṇasyānityatvāsiddhau sādhanavacanānarthakyāt <span type="ref-block" n="507 r_AŚ-VDh#141,04_r"/>vikalpābhidhā<span type="ref-block" n="508 r_AŚ-VDh#141,05_r"/>nayor vastusaṃsparśābhāve svalakṣaṇadarśanasyākṛtanirṇayasya vastusannidher aviśeṣāt kiṃ kena pramitaṃ syāt <span type="ref-block" n="509 r_AŚ-VDh#141,06_r"/>na hi mithyādhyavasāyena tattvavyavasthāpanaṃ<span type="ref-block" n="510 r_AŚ-VDh#141,12_r"/>vastudarśanasamāropavyavacchedayor anyatarasyāpi svatas tattvāpariniṣṭhitāv itare<span type="ref-block" n="511 r_AŚ-VDh#141,13_r"/>tarāśrayadoṣaḥ <span type="ref-block" n="512 r_AŚ-VDh#141,18_r"/>samayādarśino 'pi <span type="ref-block" n="513 r_AŚ-VDh#141,19_r"/>kvacid anvayabuddhyabhidhānavyavahāro 'tatkāryakāraṇavyatirekavyavasthāyāṃ guḍūcyādyudāharaṇaprakḷptiṃ <span type="ref-block" n="514 r_AŚ-VDh#141,20_r"/>viparyāsayati</p><p n="a_49" rend="justify"> <span type="ref-block" n="516 r_AŚ-VDh#142,14_r"/>sarvam ittham anitthaṃ veti pratijñāyā'bhipretya vā prameyatvādihe<span type="ref-block" n="517 r_AŚ-VDh#142,15_r"/>tūpādāne 'pi vyatireko 'sty eva prameyatvasya vastudharmatvāt <span type="ref-block" n="518 r_AŚ-VDh#142,18_r"/>khapuṣpāda<span type="ref-block" n="519 r_AŚ-VDh#142,19_r"/>yo 'pi tatra vyavahāram icchatā prameyāḥ pratipattavyā iti na kiñcit pramāṇaṃ prameyābhāvasyāpi <span type="ref-block" n="520 r_AŚ-VDh#142,20_r"/>tathābhāvānuṣaṅgeṇāvyavasthāprasaṅgāt na caitad viruddhaṃ svalakṣaṇam anirdeśyam ityādivat<span type="ref-block" n="521 r_AŚ-VDh#143,06_r"/>darśane svākāram anarpayatā svabhāvakāryapratibandhābhāve prameyatvaṃ pramāṇāntaram avaśyam ā<span type="ref-block" n="522 r_AŚ-VDh#143,07_r"/>karṣati tato vipratiṣiddham etat<span type="ref-block" n="523 r_AŚ-VDh#143,09_r"/>na ca svalakṣaṇam evānyāpohaḥ sarvathā vidhiniyamayor ekatānatvāsaṃbhavāt <span type="ref-block" n="524 r_AŚ-VDh#143,13_r"/>tatsvabhāvabhedābhāve ca <span type="ref-block" n="525 r_AŚ-VDh#143,14_r"/>saṃketaviśeṣānupapatter abhidhānapratyayaviśeṣo 'pi mā bhūt tadanyataravat <span type="ref-block" n="526 r_AŚ-VDh#144,04_r"/>tato yāvanti pararūpāṇi pratyekaṃ tāvantas tataḥ parāvṛttilakṣaṇāḥ svabhāvabhedāḥ pratikṣaṇaṃ pratyetavyāḥ <span type="ref-block" n="527 r_AŚ-VDh#144,06_r"/>yadi saṃba<span type="ref-block" n="528 r_AŚ-VDh#144,07_r"/>ndhyantarāṇi bhāvasvabhāvabhedakāni na syus tadā nityatve 'pi kasyacit saṃbandhyantareṣu kādācit keṣu <span type="ref-block" n="529 r_AŚ-VDh#144,08_r"/>kramaśo 'rthakriyā na vai vipratiṣidhyeta śakyaṃ hi vaktuṃ kramavartīni kāraṇāni tattannirvartanātma<span type="ref-block" n="530 r_AŚ-VDh#144,09_r"/>kānīti nityaṃ svabhāvaṃ na vai jahāti kṣaṇikasāmagrīsannipatitaikatamavat tad etat tadā tattat kartuṃ samartha<span type="ref-block" n="531 r_AŚ-VDh#144,10_r"/>m ekaṃ svabhāvam avicalitaṃ bibhrāṇaṃ sahakārikāraṇāni svabhāvasyābhedakāni nānākāryanibandhanāni <span type="ref-block" n="532 r_AŚ-VDh#144,11_r"/>kādācit kāni pratīkṣate iti<span type="ref-block" n="533 r_AŚ-VDh#144,13_r"/>tad ime 'rthā vidhipratiṣedhābhyāṃ saṃpratibaddhā na pratibandham ati<span type="ref-block" n="534 r_AŚ-VDh#144,14_r"/>vartante vastuta eva tato na saṃvṛtis tadvyavahārāya bhedam āvṛttya tiṣṭhatīti yuktaṃ<span type="ref-block" n="535 r_AŚ-VDh#144,17_r"/>tadanekasvabhāvābhāve vinirbhāsāsaṃbhavād ātmani paratra cāsaṃbhavinam ākāram ādarśayatīti mugdhāyate <span type="ref-block" n="536 r_AŚ-VDh#144,18_r"/>sarvatrāsahāyarūpānupalabdheḥ<span type="ref-block" n="537 r_AŚ-VDh#144,22_r"/><span resp="?" rend="underline">tasya paśyanti na taṃ kaścana paśyati</span><ref type="no-in-dandas" rend="a"> </ref>tad iyaṃ saṃvṛtiḥ <span type="ref-block" n="538 r_AŚ-VDh#144,23_r"/>sāmānyasāmānādhikaraṇyaviśeṣaṇaviśeṣyabhāvādivyavahāranirbhāsān bibhratī svayam anekarūpatāṃ <span type="ref-block" n="539 r_AŚ-VDh#145,01_r"/>pratikṣipantaṃ vyavasthāpayatitadvadbhāvāntarā<span type="ref-block" n="540 r_AŚ-VDh#145,02_r"/>ṇām anekāntātmakatve vāstavī sādharmyavaidharmyādisthitir aviśeṣeṇa vikalpabuddher mithyātvaṃ pratijā<span type="ref-block" n="541 r_AŚ-VDh#145,03_r"/>nantaṃ pratikṣipaty eva <span type="ref-block" n="542 r_AŚ-VDh#145,04_r"/>yat punar etad anyato vyāvṛttir a<span type="ref-block" n="543 r_AŚ-VDh#145,05_r"/>nātmikaiveti tan na cakṣurādijñānasya nirvyavasāyātmakasya svayam abhūtāviśeṣāt nirṇayasya bhāva<span type="ref-block" n="544 r_AŚ-VDh#145,06_r"/>svabhāvāsaṃsparśinaḥ sarvathā vastutattvāparicchedād idam ittham eveti svayam ekāntānupapatteḥ <span type="ref-block" n="545 r_AŚ-VDh#145,08_r"/>ato 'yaṃ bhāvaḥ <span type="ref-block" n="546 r_AŚ-VDh#145,09_r"/>svabhāvabhedān vidhipratiṣedhaviṣayān bibhrāṇaḥ pratyakṣetarapramāṇasamadhigatalakṣaṇaḥ pratīyeta <span type="ref-block" n="547 r_AŚ-VDh#145,14_r"/>tasmād yad viśeṣaṇaṃ tat pratiṣedhyāvinābhāvi kvacid dharmiṇi yathā sādharmyaṃ bhedavivakṣayā kṛta<span type="ref-block" n="548 r_AŚ-VDh#145,15_r"/>katvādau viśeṣaṇaṃ cāstitvaṃ tataḥ pratiṣedhyadharmapratibandhi</p><p n="a_51" rend="justify"> <span type="ref-block" n="550 r_AŚ-VDh#146,03_r"/>bhedābhedavivakṣayor avastunibandhanatve viparyā so 'pi kiṃ na syāt<span type="ref-block" n="551 r_AŚ-VDh#146,06_r"/>tataḥ samañjasam etat yat kiñci<span type="ref-block" n="552 r_AŚ-VDh#146,07_r"/>d viśeṣaṇaṃ tat sarvam ekatra pratipakṣadharmāvinābhāvi yathā vaidharmyam abhedavivakṣayā hetau tathā ca <span type="ref-block" n="553 r_AŚ-VDh#146,08_r"/>nāstitvaṃ viśeṣaṇamanyathā vyavahārasaṃ<span type="ref-block" n="554 r_AŚ-VDh#146,09_r"/>karaprasaṅgāt <span type="ref-block" n="555 r_AŚ-VDh#146,14_r"/>na hi <span type="ref-block" n="556 r_AŚ-VDh#146,15_r"/>svecchāprakḷptadharmadharmivyavasthāyāṃ paramārthāvatāraḥ syāt <span type="ref-block" n="557 r_AŚ-VDh#146,16_r"/>tadasamīkṣitatattvārthair lokapratī<span type="ref-block" n="558 r_AŚ-VDh#146,17_r"/>tivaśād bhedābhedavyavasthitis tattvapratipattaye samāśrīyate iti bālābhilāpakalpaṃ bhāvasvabhāvopa<span type="ref-block" n="559 r_AŚ-VDh#146,18_r"/>rodhā </p><p n="a_53" rend="justify"> <span type="ref-block" n="561 r_AŚ-VDh#147,16_r"/>kiñcit kenacid viśiṣṭaṃ gṛhyamāṇaṃ viśeṣaṇaviśeṣyatatsaṃbandhalokasthitisaṃkalanena gṛhyeta nānyathety a<span type="ref-block" n="562 r_AŚ-VDh#147,17_r"/>bhiniveśe 'pi vastuno vidhipratiṣedhasvabhāvayoḥ pratyekaṃ darśanam avaśyaṃbhāvi <span type="ref-block" n="563 r_AŚ-VDh#147,20_r"/>tato vidhipratiṣedhāv ātmānau viśeṣasya savikalpakatvaṃ sādhayataḥ <span type="ref-block" n="564 r_AŚ-VDh#147,21_r"/>tataḥ sāmānya<span type="ref-block" n="565 r_AŚ-VDh#147,22_r"/>viśeṣātmakaṃ vastu svalakṣaṇaṃ <span type="ref-block" n="566 r_AŚ-VDh#148,01_r"/>astitvanāsti<span type="ref-block" n="567 r_AŚ-VDh#148,02_r"/>tvayor dharmi sāmānyam tatra tādātmyalakṣaṇaḥ saṃbandhaḥ saṃbandhāntarakalpanāyām anavasthāprasaṅgāt <span type="ref-block" n="568 r_AŚ-VDh#148,03_r"/>tan naitatsāraṃjātyādimatām etan na saṃbhavaty eveti tadabhāve evāsaṃbhavāt<span type="ref-block" n="569 r_AŚ-VDh#148,07_r"/>tathā sati naikāntena darśanavikalpā<span type="ref-block" n="570 r_AŚ-VDh#148,08_r"/>bhidhānānāṃ viṣayabhedo 'sti kathaṃcit pratibhāsabhede 'pi pratyāsannetarapuruṣadarśanavat<span type="ref-block" n="571 r_AŚ-VDh#148,11_r"/>tathā hi dhūmādayaḥ kṛtakatvādayo vā kvacid agnisalilayor vināśetarayor vā sādhanetarasvabhāvābhyāṃ <span type="ref-block" n="572 r_AŚ-VDh#148,12_r"/>sākṣātkriyeran itarathā viśeṣyapratipatter ayogāt <span type="ref-block" n="573 r_AŚ-VDh#148,17_r"/>anapekṣāyāṃ tu virodhaḥ<span type="ref-block" n="574 r_AŚ-VDh#148,18_r"/>tasmād yad abhidheyaṃ tad viśeṣyam<span type="ref-block" n="575 r_AŚ-VDh#148,20_r"/>yad vā viśeṣyaṃ tad abhilāpyaṃ <span type="ref-block" n="576 r_AŚ-VDh#148,22_r"/>yad vā vastu tat sarvaṃ vidheyapratiṣedhyātmakaṃ yathotpattyādir apekṣayā hetur ahetuś ca sādhyeta<span type="ref-block" n="577 r_AŚ-VDh#149,01_r"/>rayoḥ tathā ca vimatyadhikaraṇaṃ sattvābhidheyatvādi </p><p n="a_55" rend="justify"> <span type="ref-block" n="579 r_AŚ-VDh#149,05_r"/>syād asti syān nāstīti bhaṅgadvayam upayuktam tadapekṣayā śeṣatvaṃ bhaṅgatrayāpekṣaṃ<span type="ref-block" n="580 r_AŚ-VDh#149,06_r"/>yathoktanayayo<span type="ref-block" n="581 r_AŚ-VDh#149,07_r"/>gata iti viśeṣaṇatvādīn ākṣipati tadanabhilāpyādayo 'pi kvacid dharmiṇi pratyanīkasvabhāvāvinā<span type="ref-block" n="582 r_AŚ-VDh#149,08_r"/>bhāvinaḥ pratīyante viśeṣaṇatvādibhyaḥ pūrvoktam udāharaṇam <span type="ref-block" n="583 r_AŚ-VDh#149,12_r"/>na caivaṃ sati <span type="ref-block" n="584 r_AŚ-VDh#149,13_r"/>kiñcid vipratiṣiddhaṃ anyathaiva virodhāt </p><p n="a_57" rend="justify"> <span type="ref-block" n="586 r_AŚ-VDh#150,04_r"/>saptabhaṅgīvidhau syādvāde vidhipratiṣedhābhyāṃ samārūḍhaṃ vastu sadasadātmakam arthakriyākāri <span type="ref-block" n="587 r_AŚ-VDh#150,05_r"/>kathaṃcit sata eva sāmagrī sannipātinaḥ svabhāvātiśayotpatteḥ suvarṇasyeva keyūrādisaṃsthānam <span type="ref-block" n="588 r_AŚ-VDh#150,08_r"/>neti ced i<span type="ref-block" n="589 r_AŚ-VDh#150,09_r"/>tyādinaikānte 'rthakriyāṃ pratikṣipati na tāvat sataḥ punar utpattir asti <span type="ref-block" n="590 r_AŚ-VDh#150,10_r"/>na cānutpannasya sthitivipattīt khapuṣpavat nāpy asataḥ sarvathotpattyādayas tadvat <span type="ref-block" n="591 r_AŚ-VDh#150,11_r"/>yadi punaḥ sāmagryāḥ prāgavidyamānasya janma <span type="ref-block" n="592 r_AŚ-VDh#150,12_r"/>syāt ko doṣaḥ syāttasyā niranvayavināśe <span type="ref-block" n="593 r_AŚ-VDh#150,13_r"/>niṣkāraṇasya tathaivotpattir na syāt na hi nirādhārotpattir vipattir vā kriyārūpatvāt sthitivat <span type="ref-block" n="594 r_AŚ-VDh#150,14_r"/>naitan mantavyaṃ 'notpattyādiḥ kriyā kṣaṇikasya tadasaṃbhavāt tato 'siddho hetuḥ' iti pratyakṣā<span type="ref-block" n="595 r_AŚ-VDh#150,15_r"/>divirodhātprādurbhāvādimataś cakṣurādibuddhau pratibhāsanāt<span type="ref-block" n="596 r_AŚ-VDh#150,16_r"/>anyathā tadviśiṣṭavikalpo 'pi mā bhūt <span type="ref-block" n="597 r_AŚ-VDh#150,17_r"/>na hi daṇḍapuruṣasaṃbandhādarśane daṇḍīti vikalpaḥ syāt<span type="ref-block" n="598 r_AŚ-VDh#151,01_r"/>tataḥ sūktaṃ <span type="ref-block" n="599 r_AŚ-VDh#151,02_r"/>'yad ekāntena sad asad vā tan notpattum arhati vyomavandhyāsutavat' iti<span type="ref-block" n="600 r_AŚ-VDh#151,03_r"/>katham idānīm anutpannasya gaganādeḥ <span type="ref-block" n="601 r_AŚ-VDh#151,04_r"/>sthitir iti cen na anabhyupagamātdravyanayāpekṣayā <span type="ref-block" n="602 r_AŚ-VDh#151,05_r"/>paraprasiddhyā codāharaṇaṃ</p><p n="a_59" rend="justify"> <span type="ref-block" n="604 r_AŚ-VDh#153,05_r"/>yadi punaḥ pratyupādhi paramārthataḥ svabhāvabhedo na syāt tadā dṛṣṭe 'bhihite vā pramāṇāntaram uktyantaraṃ vā <span type="ref-block" n="605 r_AŚ-VDh#153,06_r"/>nirarthakaṃ syāt gṛhītagrahaṇāt punar ukteś ca <span type="ref-block" n="606 r_AŚ-VDh#153,07_r"/>svabhāvātiśayābhā<span type="ref-block" n="607 r_AŚ-VDh#153,08_r"/>vāt<span type="ref-block" n="608 r_AŚ-VDh#153,14_r"/>sadutpattikṛtakatvādeḥ pratyanīkasvabhāvaviśeṣābhāvād yāvanti pararūpāṇi tāvantyas tatas tato vyāvṛ<span type="ref-block" n="609 r_AŚ-VDh#153,15_r"/>ttayaḥ pratyekam ity eṣāpi kalpanā mā bhūt <span type="ref-block" n="610 r_AŚ-VDh#153,22_r"/>satāṃ hi svabhāvānāṃ guṇapradhānabhāvaḥ syāt<span type="ref-block" n="611 r_AŚ-VDh#153,23_r"/>tataḥ parikalpitavyāvṛttyā dharmāntaravyava<span type="ref-block" n="612 r_AŚ-VDh#154,01_r"/>sthāpanaṃ pariphalguprāyaṃ vastusvabhāvābhāvaprasaṅgāt<span type="ref-block" n="613 r_AŚ-VDh#154,06_r"/>tathendriyabuddhayo 'pi svalakṣaṇaviṣayā mā bhūvan kevalaṃ vyāvṛttiṃ paśyeyuḥ adṛṣṭe vikalpāyo<span type="ref-block" n="614 r_AŚ-VDh#154,07_r"/>gād atiprasaṅgāc ca</p><p n="a_61" rend="justify"> <span type="ref-block" n="616 r_AŚ-VDh#154,21_r"/>syād ekaṃ saddravyanayāpekṣayā <span type="ref-block" n="617 r_AŚ-VDh#155,07_r"/>yady api te viśeṣāḥ paraspara<span type="ref-block" n="618 r_AŚ-VDh#155,08_r"/>vyāvṛttapariṇāmāḥ kālādibhede 'pi sadrūpāviśiṣṭāś citrajñānanīlādinirbhāsavat</p><p n="a_62" rend="justify"><span type="ref-block" n="619 r_AŚ-VDh#155,16_r"/>syād anekatvam āskandanti na hi <span type="ref-block" n="620 r_AŚ-VDh#155,17_r"/>saṃkhyāsaṃkhyāvator bhedenādṛṣṭau viśeṣaṇaviśeṣyavikalpaḥ kuṇḍalivat kṣīrodakavad atadvedini <span type="ref-block" n="621 r_AŚ-VDh#155,18_r"/>na ca bhedaikānte tadvattāsti vyapadeśanimittābhāvāt <span type="ref-block" n="622 r_AŚ-VDh#155,21_r"/> anavasthāprasaṅgāc ca tasmād ayaṃ <span type="ref-block" n="623 r_AŚ-VDh#155,22_r"/>kathaṃcid eva saṃkhyāsaṃkhyāvatoḥ svabhāvabhedaṃ paśyati tadviśiṣṭavikalpanāt kvacin nirṇaye 'py anyatra <span type="ref-block" n="624 r_AŚ-VDh#155,23_r"/>saṃśayād varṇarasādivad iti </p><p n="a_63" rend="justify"> <span type="ref-block" n="625 r_AŚ-VDh#156,13_r"/>dvidyānando <span type="ref-block" n="626 r_AŚ-VDh#156,14_r"/>vo 'kalaṅka</p><p n="a_65" rend="justify"> <span type="ref-block" n="628 r_AŚ-VDh#157,05_r"/>sadādyekānteṣu doṣodbhāvanam abhihitam advaitaikāntābhyupagamān na tāvatānekānta<span type="ref-block" n="629 r_AŚ-VDh#157,06_r"/>siddhir iti cen na pratyakṣādivirodhāt na hi kasyacid abhyupagamamātraṃ pramāṇasiddhaṃ kriyākāra<span type="ref-block" n="630 r_AŚ-VDh#157,07_r"/>kabhedaṃ pratiruṇaddhi kṣaṇikābhyupagamavat<span type="ref-block" n="631 r_AŚ-VDh#157,12_r"/>akalaṅkadevānām' <span type="ref-block" n="632 r_AŚ-VDh#158,05_r"/>na svato jāyate parato vā <span type="ref-block" n="633 r_AŚ-VDh#158,06_r"/>api tu jāyate eveti suṣuptāyate pratipattyupāyābhāvāt <span type="ref-block" n="634 r_AŚ-VDh#158,08_r"/>tasmād yad dṛṣṭaviruddhaṃ tan na samañjasaṃ yathā nairātmyam virudhyate ca tathaivādvaitaṃ kriyākā<span type="ref-block" n="635 r_AŚ-VDh#158,09_r"/>rakabhedapratyakṣādibhiḥ</p><p n="a_67" rend="justify"> <span type="ref-block" n="637 r_AŚ-VDh#159,09_r"/>pramāṇapratyanīkaṃ svamanīṣikābhir advaitam anyad vā kiṃcit phalam uddiśyāracayet anyathā <span type="ref-block" n="638 r_AŚ-VDh#159,10_r"/>tatprati pravartanāyogāt prekṣāvṛtteḥ tathāhi puṇyapāpasukhaduḥkhehaparalokavidyetarabandhamokṣaviśeṣa<span type="ref-block" n="639 r_AŚ-VDh#159,11_r"/>rahitaṃ prekṣāpūrvakāribhir anāśrayaṇīyam yathā nairātmyadarśanam tathā ca prastutam</p><p n="a_69" rend="justify"> <span type="ref-block" n="641 r_AŚ-VDh#160,17_r"/>yad asiddhaṃ tan na hitepsubhir ahitajihāsubhir vā pratipattavyam yathā śūnyataikāntaḥ <span type="ref-block" n="642 r_AŚ-VDh#160,18_r"/>tathā cāsiddham advaitam iti atra nāsiddho<span type="ref-block" n="643 r_AŚ-VDh#161,09_r"/>tatsiddhir yadi sādhanāt sādhyasādhanayos tarhi dvaitaṃ syāt anyathā'dvaitasiddhivaddvaitasiddhiḥ <span type="ref-block" n="644 r_AŚ-VDh#161,10_r"/>kathaṃ na syāt svābhilāpamātrād arthasiddhau sarvaṃ sarvasya sidhyet</p><p n="a_71" rend="justify"> <span type="ref-block" n="647 r_AŚ-VDh#161,22_r"/>advaitaśabdaḥ <span type="ref-block" n="648 r_AŚ-VDh#161,23_r"/>svābhidheyapratyanīkaparamārthāpekṣā nañpūrvākhaṇḍapadatvād ahetvabhidhānavad ity anumānāt<span type="ref-block" n="649 r_AŚ-VDh#162,03_r"/>nātra kiṃcid atiprasajyate tādṛśo <span type="ref-block" n="650 r_AŚ-VDh#162,04_r"/>naño vastupratiṣedhanibandhanatvāt<span type="ref-block" n="651 r_AŚ-VDh#162,05_r"/>sarvatra pratiṣedhyādṛte <span type="ref-block" n="652 r_AŚ-VDh#162,06_r"/>saṃjñinaḥ pratiṣedhābhāvaḥ pratyetavyaḥ </p><p n="a_72" rend="justify"><span type="ref-block" n="653 r_AŚ-VDh#164,03_r"/>iṣṭam advaitaikāntāpavāraṇaṃ pṛthaktvaikāntāṅgīkaraṇād iti mā'vadīdharat </p><p n="a_74" rend="justify"> <span type="ref-block" n="656 r_AŚ-VDh#164,09_r"/>pṛthagbhūtapadārthebhyaḥ <span type="ref-block" n="657 r_AŚ-VDh#164,10_r"/>pṛthaktvasya pṛthagbhāve teṣām apṛthaktvaprasaṅgāt <span type="ref-block" n="658 r_AŚ-VDh#164,11_r"/>tadguṇaguṇinor atādātmye <span type="ref-block" n="659 r_AŚ-VDh#164,12_r"/>ghaṭapaṭavadvyapadeśo 'pi mā bhūt saṃbandhanibandhanāntarābhāvāt<span type="ref-block" n="660 r_AŚ-VDh#164,14_r"/>pṛthaktvam anyad vā pṛthagbhūtam anaṃśam anekastheṣu niṣparyāyaṃ vartate iti duravagāham</p><p n="a_76" rend="justify"> <span type="ref-block" n="663 r_AŚ-VDh#165,13_r"/>kāryakāraṇayoḥ pṛthaktvaikānte kāryakālam ātmānam anayataḥ kāraṇatvāsaṃbhavāt tadanu<span type="ref-block" n="664 r_AŚ-VDh#165,14_r"/>tpatteḥ kutaḥ saṃtatiḥ <span type="ref-block" n="665 r_AŚ-VDh#166,10_r"/>pūrvāparakālabhāvinor api hetuphalavyapadeśabhājor atiśayātmanor anvayaḥ saṃtānaḥ kvacit kṣaṇāntare <span type="ref-block" n="666 r_AŚ-VDh#166,11_r"/>nīlalohitādinirbhāsacitraikasaṃvedanavat kathaṃcid ekatvam eva bhavitum arhati<span type="ref-block" n="667 r_AŚ-VDh#166,12_r"/>tadavayavapṛthaktvakalpanāyāṃ citranirbhāso mā bhūt pṛthagvarṇāntaravi<span type="ref-block" n="668 r_AŚ-VDh#166,13_r"/>ṣayānekasaṃtānaikakṣaṇavat tatra pratyāsattiviśeṣaḥ kathaṃcid aikyātko 'paraḥ syāt <span type="ref-block" n="669 r_AŚ-VDh#166,16_r"/>anyathā vedyavedakākārayo<span type="ref-block" n="670 r_AŚ-VDh#166,17_r"/>r api pṛthaktvaikāntaprasaṅgātsvabhāvabhede 'pi sahopalambhaniyamāt kathaṃcid abhedābhyupagame katham e<span type="ref-block" n="671 r_AŚ-VDh#166,18_r"/>kasaṃtānasaṃvidāṃ samanantaropalambhaniyamāt kathaṃcid aikyaṃ na syāt<span type="ref-block" n="672 r_AŚ-VDh#167,01_r"/>tatra yayā pratyāsattyā saṃtānaḥ <span type="ref-block" n="673 r_AŚ-VDh#167,02_r"/>samudāyaś ca tayaiva kathaṃcid aikyam astu na hi tādṛśāṃ sādharmyam anyadanyatrātmasāṅkaryāt<span type="ref-block" n="674 r_AŚ-VDh#167,07_r"/>ekajñānanirbhāsaviśeṣāṇāṃ mithaḥ svabhāvabhede 'pi yathai<span type="ref-block" n="675 r_AŚ-VDh#167,08_r"/>katvapariṇāmaḥ svabhāvato 'naṅkuśas tathā pretyabhāvādiṣu saṃtāno 'nvayaḥ paramārthaikatvam ātmasattvajīvā<span type="ref-block" n="676 r_AŚ-VDh#167,09_r"/>divyapadeśabhājanaṃ svabhāvabhedān ākramya svāmivad ananyatra vartayati</p><p n="a_78" rend="justify"> <span type="ref-block" n="679 r_AŚ-VDh#167,24_r"/>viṣayiṇo viṣayāt kaṃthaci<span type="ref-block" n="680 r_AŚ-VDh#168,01_r"/>t svabhāvabhede 'pi sadādyātmanā tādātmyaṃ bodhākārasyeva viṣayākārād viśeṣābhāvāt anyathā <span type="ref-block" n="681 r_AŚ-VDh#168,02_r"/>jñānam avastv eva khapuṣpavat tadabhāve bahir antar vā jñeyam eva na syāt tadapekṣatvāt </p><p n="a_80" rend="justify"> <span type="ref-block" n="684 r_AŚ-VDh#168,08_r"/>viśeṣāṇām aśakyasamayatvāt <span type="ref-block" n="685 r_AŚ-VDh#168,09_r"/>asaṃketitānabhidhānāt viśeṣadarśanavat tadbuddhāv apratibhāsanād arthasannidhānānape<span type="ref-block" n="686 r_AŚ-VDh#168,10_r"/>kṣaṇāc ca <span type="ref-block" n="687 r_AŚ-VDh#168,11_r"/>svalakṣaṇam ana<span type="ref-block" n="688 r_AŚ-VDh#168,12_r"/>bhidheyaṃ sāmānyam avastūcyate iti vastu nocyate iti syāt tataḥ kiṃ śabdoccāreṇa saṃketena vā <span type="ref-block" n="689 r_AŚ-VDh#168,13_r"/>gośabdo 'pi gāṃ nābhidhatte yathāśvaśabdasya tathā ca vastuno 'nabhidhāne maunaṃ yat kiṃcid vā vacanam ā<span type="ref-block" n="690 r_AŚ-VDh#168,14_r"/>caret viśeṣābhāvāt athāsti viśeṣaḥ kathaṃ svārthaṃ nābhidadhīta <span type="ref-block" n="691 r_AŚ-VDh#168,15_r"/>na vai paramārthaikatānatvād abhidhānaniyamaḥ <span type="ref-block" n="692 r_AŚ-VDh#168,16_r"/>kiṃ tūpādānavi<span type="ref-block" n="693 r_AŚ-VDh#168,17_r"/>śeṣād ity api vārtam avikalpe 'pi tathaiva prasaṅgāt <span type="ref-block" n="694 r_AŚ-VDh#168,19_r"/>tad evam avadhāritātmakaṃ vastu svalakṣaṇam āpanīpadyeta<span type="ref-block" n="695 r_AŚ-VDh#169,01_r"/>nāvaśyam indriyajñānam arthasaṃnidhānam apekṣate viplavābhāvaprasaṅgāt nāpi viśadātmakam eva <span type="ref-block" n="696 r_AŚ-VDh#169,02_r"/>dūre 'pi tathā pratibhāsaprasaṅgād yathā''rāt na hi ārāde <span type="ref-block" n="697 r_AŚ-VDh#169,19_r"/>kṣaṇabhaṅgādisāsādhanavacanam anyad vā na kiṃcit <span type="ref-block" n="698 r_AŚ-VDh#169,20_r"/>satyaṃ syād vaktr'abhipretamātrasūcitvāt pradhāneśvarādisādhanavākyavat</p><p n="a_81" rend="justify"><span type="ref-block" n="699 r_AŚ-VDh#170,01_r"/>sadarthāpratipādanād vā na kṣaṇabhaṅgādisādhanavacanaṃ vipakṣadūṣaṇavacanaṃ vā satyaṃ prasiddhālīkava<span type="ref-block" n="700 r_AŚ-VDh#170,02_r"/>canavat <span type="ref-block" n="701 r_AŚ-VDh#170,04_r"/>dṛśyavikalpyārthākārayoḥ kathaṃcid apy atādātmye svalakṣaṇaṃ <span type="ref-block" n="702 r_AŚ-VDh#170,05_r"/>sarvathānavadhāritalakṣaṇaṃ dānādicetodharmādikṣaṇavat kathaṃ saṃśītim ativarteta <span type="ref-block" n="703 r_AŚ-VDh#170,06_r"/>vikalpānāṃ cāvadhāsnuviṣayatvāt so 'yam avikalpetararāśyor arthetaraviṣayatvam a<span type="ref-block" n="704 r_AŚ-VDh#170,07_r"/>nyad vā svāṃśamātrāvalambinā vikalpāntareṇa pratyetīti suparibodhaprajño devānāṃ priyaḥ<span type="ref-block" n="705 r_AŚ-VDh#170,09_r"/>svata eva vikalpasaṃvidāṃ nirṇaye svalakṣaṇa<span type="ref-block" n="706 r_AŚ-VDh#170,10_r"/>viṣayo 'pi vikalpaḥ syāt parataś ced anavasthānād apratipattiḥ ato 'rthavikalpo 'pi mā bhūd ity andha<span type="ref-block" n="707 r_AŚ-VDh#170,11_r"/>kalpaṃ jagat syāt na cāyaṃ parokṣabuddhivādam atiśete <span type="ref-block" n="708 r_AŚ-VDh#170,13_r"/>svayam anirṇītena nāmātmanā buddhir arthaṃ vyavasthāpayatīti suvyavasthitaṃ tattvam na vai <span type="ref-block" n="709 r_AŚ-VDh#170,14_r"/>svarūpaṃ pararūpaṃ vā buddhir adhyavasyati nirviṣayatvād dhānteḥ <span type="ref-block" n="710 r_AŚ-VDh#170,15_r"/>idam ato bhrāntataraṃ bahir antaś ca sadbhāvāsiddheḥ <span type="ref-block" n="711 r_AŚ-VDh#170,17_r"/>svaparasvabhāvapratipattiśū<span type="ref-block" n="712 r_AŚ-VDh#170,18_r"/>nyena svaparapakṣasādhanadūṣaṇavyavasthāṃ pratyetīti kim api mahādbhutam </p><p n="a_83" rend="justify"> <span type="ref-block" n="715 r_AŚ-VDh#171,05_r"/>astitvanāstitvaikatvānekatvavat pṛthaktvetaraparasparapratyanīkasvabhāvadvayasaṃbhavo 'pi mā bhūd viprati<span type="ref-block" n="716 r_AŚ-VDh#171,06_r"/>ṣedhāt na khalu sarvātmanā viruddhadharmādhyāso 'sti tadanyonyavidhipratiṣedhalakṣaṇatvād vandhyāsuta<span type="ref-block" n="717 r_AŚ-VDh#171,07_r"/>vat<span type="ref-block" n="718 r_AŚ-VDh#171,10_r"/>sarvathānabhilāpyatattvādhigame 'pi yad etadanabhilāpyaṃ tattvam iti tadvyāhanyate pūrvavat </p><p n="a_85" rend="justify"> <span type="ref-block" n="721 r_AŚ-VDh#171,20_r"/>ekatvapṛthakatve <span type="ref-block" n="722 r_AŚ-VDh#171,21_r"/>naikāntataḥ staḥ pratyakṣādivirodhād iti spaṣṭayati <span type="ref-block" n="723 r_AŚ-VDh#171,22_r"/>pṛthaktvaikatve tathābhūte na stām ekatvapṛ<span type="ref-block" n="724 r_AŚ-VDh#172,01_r"/>thaktvarahitatvād vyomakusumādivat</p><p n="a_86" rend="justify"><span type="ref-block" n="725 r_AŚ-VDh#172,04_r"/>sāpekṣatve hi tad evaikyaṃ pṛthaktvam ity aviruddhaṃ<span type="ref-block" n="726 r_AŚ-VDh#172,05_r"/>sapakṣavipakṣayor bhāvābhāvābhyāṃ sādhanavat<span type="ref-block" n="727 r_AŚ-VDh#172,07_r"/>svabhedair vā saṃvedanavat <span type="ref-block" n="728 r_AŚ-VDh#172,10_r"/>svārambhakāvayavair vā ghaṭādivattādṛśaṃ hi <span type="ref-block" n="729 r_AŚ-VDh#172,11_r"/>sādhanaṃ svārthakriyāyāḥ <span type="ref-block" n="730 r_AŚ-VDh#172,12_r"/>tadantareṇāpi pāṭhāntaram idaṃ bahu saṃgṛhītaṃ bhavati </p><p n="a_88" rend="justify"> <span type="ref-block" n="733 r_AŚ-VDh#173,03_r"/>kaścid āha sarvārthānāṃ samānapariṇāme 'pi katham aikyaṃ bhedānāṃ svabhāvasāṅkaryānupapatteḥ </p><p n="a_89" rend="justify"> <span type="ref-block" n="734 r_AŚ-VDh#173,09_r"/>yathaikabhedasya svabhāvavicchedābhāvāt<span type="ref-block" n="735 r_AŚ-VDh#173,11_r"/>anya<span type="ref-block" n="736 r_AŚ-VDh#173,12_r"/>thaikaṃ sad anyad asat syāt tataḥ samañjasaṃ sarvam ekaṃ sadaviśeṣād iti<span type="ref-block" n="737 r_AŚ-VDh#173,17_r"/>tasyaiva sato dravyādi<span type="ref-block" n="738 r_AŚ-VDh#173,18_r"/>bhedāt pṛthaktvam udāharaṇaṃ pūrvavat </p><p n="a_91" rend="justify"> <span type="ref-block" n="741 r_AŚ-VDh#174,20_r"/>vidhi<span type="ref-block" n="742 r_AŚ-VDh#174,21_r"/>pratiṣedhadharmāṇāṃ satām eva vivakṣetarābhyāṃ yogas tadarthibhiḥ kriyeta anyathārthaniṣpatter abhāvāt <span type="ref-block" n="743 r_AŚ-VDh#174,22_r"/>upacā<span type="ref-block" n="744 r_AŚ-VDh#174,23_r"/>ramātraṃ tu syāt na cāgnir māṇavaka ity upacārāt pākādāv upayujyate <span type="ref-block" n="745 r_AŚ-VDh#175,04_r"/>tadekaikaśaḥ parasparavyāvṛtta<span type="ref-block" n="746 r_AŚ-VDh#175,05_r"/>yo 'pi pariṇāmaviśeṣā </p><p n="a_93" rend="justify"> <span type="ref-block" n="749 r_AŚ-VDh#175,16_r"/>pramāṇam avisaṃvādi jñānam anadhigatārthādhigamalakṣa<span type="ref-block" n="750 r_AŚ-VDh#175,17_r"/>ṇatvā<span type="ref-block" n="751 r_AŚ-VDh#175,18_r"/>tad evaṃ sati bhedam abhedaṃ vā nānyonyarahitaṃ viṣayī<span type="ref-block" n="752 r_AŚ-VDh#175,19_r"/>karoti pramāṇam na hi bahir antar vā svalakṣaṇaṃ sāmānyalakṣaṇaṃ vā tathaivopalabhāmahe yathaikāntavā<span type="ref-block" n="753 r_AŚ-VDh#175,20_r"/>dibhir āmnāyate<span type="ref-block" n="754 r_AŚ-VDh#175,22_r"/>sūkṣmasthūlākārāṇāṃ sthūlasūkṣmasvabhāvavyatirekeṇa pratyakṣādāv apratibhāsanāt <span type="ref-block" n="755 r_AŚ-VDh#176,17_r"/>tatra svabhāvāntarasya prādhānyavivakṣāyām ākārāntarasya guṇabhāvaḥ <span type="ref-block" n="756 r_AŚ-VDh#176,18_r"/>syāt ghaṭo 'yaṃ paramāṇavo rūpādayo veti </p><p n="a_95" rend="justify"> <span type="ref-block" n="759 r_AŚ-VDh#178,06_r"/>sadasadekatvapṛthaktvaikāntapratiṣedhānantaraṃ nityatvaikāntapratikṣepaḥ <span type="ref-block" n="760 r_AŚ-VDh#178,12_r"/>katha</p><p n="a_96" rend="justify"><span type="ref-block" n="761 r_AŚ-VDh#179,08_r"/>pūrvāparasvabhāvaparihārāv āptilakṣaṇām arthakriyāṃ kauṭasthye 'pi <span type="ref-block" n="762 r_AŚ-VDh#179,09_r"/>bruvāṇaḥ katham anunmattaḥ <span type="ref-block" n="763 r_AŚ-VDh#179,10_r"/>kārakajñāpakahetuvyāpārāsaṃbhavāt<span type="ref-block" n="764 r_AŚ-VDh#179,14_r"/>pariṇāmavivartadharmāvasthāvikārāṇāṃ svabhāvaparyāyatvāt <span type="ref-block" n="765 r_AŚ-VDh#180,01_r"/>tad etadvināśotpattinivāraṇam abuddhipūrvakaṃ pratyakṣādivirodhāt kṣaṇikaikānta<span type="ref-block" n="766 r_AŚ-VDh#180,02_r"/>vat</p><p n="a_98" rend="justify"> <span type="ref-block" n="769 r_AŚ-VDh#180,13_r"/>atha mataṃ <span type="ref-block" n="770 r_AŚ-VDh#180,14_r"/>pramāṇakārakāṇi vyavasthitam eva bhāvaṃ vyañjayanti cakṣurādivat svārtham tato na kiñcid viprati<span type="ref-block" n="771 r_AŚ-VDh#180,15_r"/>ṣiddha<span type="ref-block" n="772 r_AŚ-VDh#180,18_r"/>viṣayaviśeṣavijñānādeḥ śāśvatatvān na <span type="ref-block" n="773 r_AŚ-VDh#180,19_r"/>kiñcid vyaktyarthaṃ paśyāmaḥ kathaṃcid apūrvotpattau tadekāntavirodhāt<span type="ref-block" n="774 r_AŚ-VDh#180,21_r"/>tadabhāve vikāryānupapatteḥ <span type="ref-block" n="775 r_AŚ-VDh#180,22_r"/>na vai kiṃcid viruddhaṃ kāryakāraṇabhāvābhyupagamād ity anālocitasiddhāntaṃ </p><p n="a_100" rend="justify"> <span type="ref-block" n="778 r_AŚ-VDh#181,03_r"/>na tāvat sataḥ kāryatvaṃ caitanyavat<span type="ref-block" n="779 r_AŚ-VDh#181,04_r"/>nāpy asataḥ siddhāntavirodhād gaganakusumādivat<span type="ref-block" n="780 r_AŚ-VDh#181,07_r"/>nāparam ekāntaprakārāntaram asti <span type="ref-block" n="781 r_AŚ-VDh#181,08_r"/>vivartādeḥ <span type="ref-block" n="782 r_AŚ-VDh#181,09_r"/>pūrvottarasvabhāvapradhvaṃsotpattilakṣaṇatvāttad etat <span type="ref-block" n="783 r_AŚ-VDh#181,10_r"/>trailokyaṃ vyakter apaiti nityatvapratiṣedhāt apetam apy asti vināśapratiṣedhād ity anekāntoktir andha<span type="ref-block" n="784 r_AŚ-VDh#181,11_r"/>sarpabilapraveśanyāyam anusarati</p><p n="a_102" rend="justify"> <span type="ref-block" n="787 r_AŚ-VDh#181,18_r"/>naitat prekṣāpūrvakāribhi<span type="ref-block" n="788 r_AŚ-VDh#181,19_r"/>r āśrayaṇīyaṃ puṇyapāpapretyabhāvabandhamokṣavikalparahitatvān nairātmyādivat na caitat kvacid ekānte <span type="ref-block" n="789 r_AŚ-VDh#181,20_r"/>saṃbhavati </p><p n="a_104" rend="justify"> <span type="ref-block" n="792 r_AŚ-VDh#182,03_r"/>kṣaṇa<span type="ref-block" n="793 r_AŚ-VDh#182,04_r"/>kṣayaikāntadarśanam ahitam asaṃbhavatpretyabhāvāditvād ucchedaikāntavad dhrauvyaikāntābhyupagamavad vā na <span type="ref-block" n="794 r_AŚ-VDh#182,09_r"/>bhinnakālakṣaṇānām asaṃbhadvāsanatvād akārya<span type="ref-block" n="795 r_AŚ-VDh#182,10_r"/>kāraṇavat<span type="ref-block" n="796 r_AŚ-VDh#182,11_r"/>na vinaṣṭaṃ kāraṇam asattvāc ciratarātītavatsamana<span type="ref-block" n="797 r_AŚ-VDh#182,12_r"/>ntaratve 'py abhāvāviśeṣāt na ca pūrvasyottaraṃ kāryaṃ tadasaty eva hi bhāvād vastvantaravad atikrāntatama<span type="ref-block" n="798 r_AŚ-VDh#182,14_r"/>na hi samarthe 'smin sati svayam anutpitsoḥ paścād bhavatas tatkāryatvaṃ samanantaratvaṃ vā nityavat <span type="ref-block" n="799 r_AŚ-VDh#182,15_r"/>kāraṇābhāvā<span type="ref-block" n="800 r_AŚ-VDh#182,16_r"/>viśeṣe 'pi kāryotpattisamayaniyamāvakḷptau kasyacit kauṭasthye 'pi tatkaraṇasamarthasadbhāvābhede 'pi kārya<span type="ref-block" n="801 r_AŚ-VDh#182,17_r"/>janmanaḥ kālaniyamaḥ kin na syāt viśeṣābhāvāt <span type="ref-block" n="802 r_AŚ-VDh#183,02_r"/>tathā cākasmikatvaṃ syāt<span type="ref-block" n="803 r_AŚ-VDh#183,03_r"/>ubhayatrāviśeṣeṇa kathaṃcid anupayo<span type="ref-block" n="804 r_AŚ-VDh#183,04_r"/>ge 'pi kvacid vyapadeśakalpanāyām anyatrāpi kiṃ na bhavet<span type="ref-block" n="805 r_AŚ-VDh#183,07_r"/>kṣaṇasthitir eko 'pi bhāvo 'nekasvabhāvaś citrakāryatvān nānārthavat na hi kāraṇaśa<span type="ref-block" n="806 r_AŚ-VDh#183,08_r"/>ktibhedam antareṇa kāryanānātvaṃ yuktaṃ rūpādijñānavat<span type="ref-block" n="807 r_AŚ-VDh#183,10_r"/>anyathā rūpāder nānātvaṃ na sidhyet cakṣurādisāmagrībhedāt tajjñānani<span type="ref-block" n="808 r_AŚ-VDh#183,11_r"/>rbhāsabhedo 'vakalpyeta </p><p n="a_105" rend="justify"><span type="ref-block" n="809 r_AŚ-VDh#184,07_r"/>yugapadekārthopanibaddhadṛṣṭīnām api bhavitavyam eva pratibhāsabhedena kāraṇasāmagrī<span type="ref-block" n="810 r_AŚ-VDh#184,08_r"/>bhedāt anyathā darśanabhedo 'pi mā bhūtpratyāsannetarayor vaiśadyetaranirbhāsopalabdheḥ <span type="ref-block" n="811 r_AŚ-VDh#184,09_r"/>seyam ubhayataḥ pāśārajjuḥ<span type="ref-block" n="812 r_AŚ-VDh#184,11_r"/>sakṛt kāraṇasvabhāvabhedam antareṇa yadi kāryanānātvaṃ kramaśo 'pi kasyacid apekṣitasahakāriṇaḥ kārya<span type="ref-block" n="813 r_AŚ-VDh#184,12_r"/>santitaḥ kiṃ na syāt sahakāriṇas taddhetusvabhāvam abhedayanto 'pi kāryahetavaḥ syuḥ kṣaṇakṣayavat <span type="ref-block" n="814 r_AŚ-VDh#184,14_r"/>na hi <span type="ref-block" n="815 r_AŚ-VDh#184,15_r"/>kādācitkāni tattatkartuṃ samarthānīti sthirorthas tatkaraṇasvabhāvaṃ jahāti tadbuddhipūrvakatvābhāvāt <span type="ref-block" n="816 r_AŚ-VDh#184,16_r"/>kṣaṇikasāmagrīsannipatitaikakāraṇāntaravat<span type="ref-block" n="817 r_AŚ-VDh#184,19_r"/>kalpayitvāpi <span type="ref-block" n="818 r_AŚ-VDh#185,01_r"/>svahetuprakṛtiṃ bhāvanāṃ svaprakṛtir avaśyam anveṣyā tatsvabhāvavaśāt tatkāraṇaprakṛtivyavasthāpanāt <span type="ref-block" n="819 r_AŚ-VDh#185,02_r"/>tad ayam akāraṇo 'pi svabhāvaniyato 'rthaḥ syāt </p><p n="a_106" rend="justify"><span type="ref-block" n="820 r_AŚ-VDh#185,04_r"/>yad yad bhāvaṃ pratyana<span type="ref-block" n="821 r_AŚ-VDh#185,05_r"/>pekṣaṃ tat tad bhāvaniyatam </p><p n="a_107" rend="justify"> <span type="ref-block" n="822 r_AŚ-VDh#185,21_r"/>yathā vināśaṃ pratyanyānapekṣaṃ vinaśvaram tathaiva sthitiṃ pratyanapekṣaṃ sthāsnu <span type="ref-block" n="823 r_AŚ-VDh#186,01_r"/>taddhetor akiñcitkaratvāt tadvyatiriktāvyatiriktākaraṇāt ityādi <span type="ref-block" n="824 r_AŚ-VDh#186,02_r"/>sarvaṃ samānam<span type="ref-block" n="825 r_AŚ-VDh#186,08_r"/>mādau sthitidarśanāc cha<span type="ref-block" n="826 r_AŚ-VDh#186,09_r"/>bdavidyutpradīpāder ante 'pi sthiter anumānaṃ yuktam anyathānte kṣayadarśanād ādau tatpratipattir asama<span type="ref-block" n="827 r_AŚ-VDh#186,10_r"/>ñjasaiva tādṛśaḥ kāraṇādarśane 'pi kathaṃcid upādānānumānavat tatkāryasantānasthitir adṛṣṭāpy anumī<span type="ref-block" n="828 r_AŚ-VDh#186,11_r"/>yeta<span type="ref-block" n="829 r_AŚ-VDh#186,17_r"/>tasmāt kathaṃcana sthitimataḥ pratikṣaṇaṃ vivarto 'pi nānyathā<span type="ref-block" n="830 r_AŚ-VDh#186,19_r"/>prabhavāder ayogāt kutaḥ pretyabhāvādiḥ<span type="ref-block" n="831 r_AŚ-VDh#187,02_r"/>saty api hetuphalabhāve 'kāraṇakāryāntara<span type="ref-block" n="832 r_AŚ-VDh#187,03_r"/>vatsantatir na syād atādātmyāviśeṣāt<span type="ref-block" n="833 r_AŚ-VDh#187,04_r"/>tatsvabhāva<span type="ref-block" n="834 r_AŚ-VDh#187,05_r"/>viśeṣāvakḷptau tādātmye ko 'paritoṣaḥ<span type="ref-block" n="835 r_AŚ-VDh#187,07_r"/>virodhasya sarvathāpy aparihāryatvāt<span type="ref-block" n="836 r_AŚ-VDh#187,09_r"/>tatsaṃtānāpekṣayā pretyabhāvādi <span type="ref-block" n="837 r_AŚ-VDh#187,10_r"/>mā maṃstajñānajñeyayoḥ pratikṣaṇaṃ vilakṣaṇa<span type="ref-block" n="838 r_AŚ-VDh#187,11_r"/>tvāt <span type="ref-block" n="839 r_AŚ-VDh#187,12_r"/>na vai pratyabhijñānādiḥ puruṣāntaravad arthāntaravac ca <span type="ref-block" n="840 r_AŚ-VDh#187,13_r"/>tataḥ karmaphalasaṃbandho 'pi nānāsaṃtānavad aniyamān na yuktim avatarati <span type="ref-block" n="841 r_AŚ-VDh#187,14_r"/>tatsūktaṃ 'kṣaṇikapakṣo buddhimadbhi<span type="ref-block" n="842 r_AŚ-VDh#187,15_r"/>r anādaraṇīyaḥ sarvathārthakriyāvirodhān nityatvaikāntavat <span type="ref-block" n="843 r_AŚ-VDh#187,16_r"/>saty eva kāraṇe yadi kāryaṃ trailokyam ekakṣaṇavartti syāt<span type="ref-block" n="844 r_AŚ-VDh#187,17_r"/>tataḥ saṃtānābhāvāt pakṣāntarāsaṃbhavāc ca iti sthitam eva </p><p n="a_109" rend="justify"> <span type="ref-block" n="847 r_AŚ-VDh#188,06_r"/>kathaṃcit sataḥ <span type="ref-block" n="848 r_AŚ-VDh#188,07_r"/>kāryatvam upādānasyottarībhavanātsakṛd api viruddhadha<span type="ref-block" n="849 r_AŚ-VDh#188,08_r"/>rmādhyāsānirākṛtetathā cānvayavyatirekapratīter bhāvasvabhāvanibandhanāyāḥ <span type="ref-block" n="850 r_AŚ-VDh#188,09_r"/>kiṃ phalam apalāpena tadanyataranirākṛtāv ubhayanirākṛtir abhedāt <span type="ref-block" n="851 r_AŚ-VDh#188,16_r"/>tan nāsatkāryaṃ sarvathāpy anutpādaprasaṅgāt <span type="ref-block" n="852 r_AŚ-VDh#188,17_r"/>khakusumava <span type="ref-block" n="853 r_AŚ-VDh#188,18_r"/>na tādṛkkāraṇavat sarvathā'bhūtatvād vandhyāsutavat kathaṃcid asthitānutpannatvād iti yojyam </p><p n="a_110" rend="justify"> <span type="ref-block" n="854 r_AŚ-VDh#189,03_r"/>saty api prabhavalakṣaṇe pūrvapūrvasyottarībhavanaṃ mṛtpiṇḍasthāsakośakuśūlādiṣu sakalalokasākṣikaṃ <span type="ref-block" n="855 r_AŚ-VDh#189,04_r"/>svamanīṣikābhiḥ sadṛśāparāparotpattivipralambhān avadhāraṇāv akḷptim āracayatāṃ mopā<span type="ref-block" n="856 r_AŚ-VDh#189,05_r"/>dānaniyamo bhūt kāraṇāntaravat tadanvayābhāvāviśeṣāt sarvathā vailakṣaṇyāt</p><p n="a_111" rend="justify"><span type="ref-block" n="857 r_AŚ-VDh#190,03_r"/>niranvayasyāpi tādṛśī prakṛtir ātmānaṃ kāraṇāntarebhyo yayā viśeṣayatīti cen na <span type="ref-block" n="858 r_AŚ-VDh#190,04_r"/>atyantaviśeṣānupalabdheḥ tadaviśeṣādarśane sarvathāndhyaṃ syāt<span type="ref-block" n="859 r_AŚ-VDh#190,05_r"/>tasmād iyam asya prakṛtir yayā pūrvottarasvabhāvahānopādānādhikaraṇasthitiṃ <span type="ref-block" n="860 r_AŚ-VDh#190,06_r"/>pratikṣaṇaṃ bibharti yato 'yam upādānaniyamaḥ siddhaḥ<span type="ref-block" n="861 r_AŚ-VDh#190,07_r"/>athāpi kathaṃcid upādānaniyamaḥ kalpyeta kāryajanmani katham āśvāsaḥ<span type="ref-block" n="862 r_AŚ-VDh#190,08_r"/>tadatyantāsataḥ kāryasyotpattes tantubhyaḥ <span type="ref-block" n="863 r_AŚ-VDh#190,09_r"/>paṭādir eva na punaḥ kuṭādir iti nirhetuko niyamaḥ syāt pūrvapūrvaviśeṣād uttarottaraniyamakalpanā<span type="ref-block" n="864 r_AŚ-VDh#190,10_r"/>yām anupādāne 'pi syāttathā'darśanam ahetur atraiva vicārāt<span type="ref-block" n="865 r_AŚ-VDh#190,11_r"/>kathaṃcid ā<span type="ref-block" n="866 r_AŚ-VDh#190,12_r"/>hitaviśeṣatantūnāṃ paṭasvabhāvapratilambhopalambhāt tadanyataravidhipratiṣedhaniyamanimittātyayāt <span type="ref-block" n="867 r_AŚ-VDh#190,13_r"/>pratīter alam apalāpena <span type="ref-block" n="868 r_AŚ-VDh#191,01_r"/>tasmād upalabdhilakṣaṇaprāptānupalabdhir ananvayasyaiva na punar ubhayarūpasya ity alaṃ prasaṅgena</p><p n="a_113" rend="justify"> <span type="ref-block" n="871 r_AŚ-VDh#191,11_r"/>vilakṣaṇānām atyantabhede 'pi svabhāvataḥ kilāsaṃ<span type="ref-block" n="872 r_AŚ-VDh#191,12_r"/>kīrṇāḥ saṃtatayaḥ karmaphalasaṃbandhādinibandhanaṃ śaśaviṣāṇasyeva vartulatvam ācaritaṃ kaś cetanaḥ śradda<span type="ref-block" n="873 r_AŚ-VDh#191,13_r"/>dhīta<span resp="?" rend="underline"> pratyakṣeṇa pratīte 'rthe yadi paryanuyujyate</span></p><p n="a_115" rend="justify"> <span type="ref-block" n="876 r_AŚ-VDh#192,04_r"/>saṃtānibhyo 'nanyaḥ saṃtānaḥ anyathātmano nāmāntarakaraṇāt<span type="ref-block" n="877 r_AŚ-VDh#192,05_r"/>nityānitya<span type="ref-block" n="878 r_AŚ-VDh#192,06_r"/>vikalpānupapatte<span type="ref-block" n="879 r_AŚ-VDh#192,09_r"/>api tu saṃvṛttyā'nyeṣv ananyavyavahārāt<span type="ref-block" n="880 r_AŚ-VDh#192,10_r"/>tvam uparicitam iti <span type="ref-block" n="881 r_AŚ-VDh#192,11_r"/>vyalīkavyavahāre 'pi viśeṣānu<span type="ref-block" n="882 r_AŚ-VDh#192,12_r"/>papatteḥ saṃbandhaniyamābhāvas tadavasthaḥ <span type="ref-block" n="883 r_AŚ-VDh#192,15_r"/>upacāras tu narte mukhyāt yathāgnir māṇavakaḥ iti skhalati hi <span type="ref-block" n="884 r_AŚ-VDh#192,16_r"/>tatrānanyapratyayaḥ parīkṣā'kṣamatvāt ata evāmukhyārthaḥ prastutāsādhanam </p><p n="a_117" rend="justify"> <span type="ref-block" n="887 r_AŚ-VDh#193,01_r"/>sattvaikatvādiṣu sarvadharmeṣu sadasadubhayā<span type="ref-block" n="888 r_AŚ-VDh#193,02_r"/>dicatuṣkoṭer abhidhātum aśakyatvāt saṃtānatadvator api bhedābhedobhayānubhayacatuṣkoṭer anabhilāpyatvam <span type="ref-block" n="889 r_AŚ-VDh#193,03_r"/>sattve tadutpattivirodhād asattve <span type="ref-block" n="890 r_AŚ-VDh#193,04_r"/>punar ucchedapakṣopakṣiptadoṣād ubhaye cobhayadoṣaprasaṅgād anubhayapakṣe 'pi vikalpānupapatter ityādi </p><p n="a_119" rend="justify"> <span type="ref-block" n="893 r_AŚ-VDh#193,10_r"/>na hi sarvāthānabhilāpyatve 'nabhilāpyacatuṣkoṭer abhidheyatvaṃ yuktaṃ kathaṃcid abhilāpyatvaprasaṅgāt <span type="ref-block" n="894 r_AŚ-VDh#193,11_r"/>api caivaṃ sati <span type="ref-block" n="895 r_AŚ-VDh#193,12_r"/>sarvavikalpātītam avastv eva syād anyatra vācoyukteḥ</p><p n="a_121" rend="justify"> <span type="ref-block" n="898 r_AŚ-VDh#193,22_r"/>dravyakṣetrakālabhāvāntaraiḥ pratiṣedhaḥ saṃjñinaḥ sataḥ kriyatepunar asataḥ <span type="ref-block" n="899 r_AŚ-VDh#193,23_r"/>tadvidhipratiṣedhāviṣayatvāt <span type="ref-block" n="900 r_AŚ-VDh#194,03_r"/>na caitadviruddhaṃ svalakṣaṇam anirdeśyam ityādivat<span type="ref-block" n="901 r_AŚ-VDh#194,07_r"/>abhāvo 'nabhilāpya ity api bhāvābhidhānād ekāntavṛttāv eva doṣodbhāvābhidhānair api kathaṃcid abhāvābhi<span type="ref-block" n="902 r_AŚ-VDh#194,08_r"/>dhānāt </p><p n="a_123" rend="justify"> <span type="ref-block" n="905 r_AŚ-VDh#194,20_r"/>ced bhāvavyatirekavācibhir api vā<span type="ref-block" n="906 r_AŚ-VDh#194,21_r"/>kyatām āpannair bhāvābhidhānān nātra kiṃcid viruddham<span type="ref-block" n="907 r_AŚ-VDh#195,01_r"/>ataḥ sūktaṃ 'yad avastu tad anabhilāpyaṃ yathā <span type="ref-block" n="908 r_AŚ-VDh#195,02_r"/>na kiṃcit yat punar abhilāpyaṃ tad vastveva yathā khapuṣpābhāvaḥ' <span type="ref-block" n="909 r_AŚ-VDh#195,03_r"/>anyasya kaivalyam itarasya vaikalyaṃ svabhāvaparabhāvābhyāṃ <span type="ref-block" n="910 r_AŚ-VDh#195,04_r"/>bhāvābhāvavyavasthiter bhāvasya </p><p n="a_125" rend="justify"> <span type="ref-block" n="913 r_AŚ-VDh#195,20_r"/>punar apy ava<span type="ref-block" n="914 r_AŚ-VDh#195,21_r"/>ktavyavādinaṃ paryanuyuñjmahe sarve dharmā yadi vāggocarātītāḥ katham ime 'bhilapyante iti <span type="ref-block" n="915 r_AŚ-VDh#195,22_r"/>saṃvṛttyā<span type="ref-block" n="916 r_AŚ-VDh#196,01_r"/>vikalpānupapatteḥ <span type="ref-block" n="917 r_AŚ-VDh#196,02_r"/>svarūpeṇa cet katham anabhilā<span type="ref-block" n="918 r_AŚ-VDh#196,03_r"/>pyāḥpararūpeṇa cet tat teṣāṃ svarūpaṃ syād ye <span type="ref-block" n="919 r_AŚ-VDh#196,04_r"/>kevalaṃ vācaḥ skhalanaṃ gamyeta <span type="ref-block" n="920 r_AŚ-VDh#196,06_r"/>ubhayapakṣe 'py ubhayadoṣānuṣaṅgaḥ tattvena cet katham avaktavyāḥ<span type="ref-block" n="921 r_AŚ-VDh#196,07_r"/>mṛṣātvena ce<span type="ref-block" n="922 r_AŚ-VDh#196,08_r"/>t katham uktāḥtad alam apratiṣṭhitamithyāvikalpaudhaiḥ </p><p n="a_127" rend="justify"> <span type="ref-block" n="925 r_AŚ-VDh#196,13_r"/>arthasyānabhilāpyatvam abhāvād vaktur aśakter anavabodhād vā prakārāntarāsaṃbhavāt<span type="ref-block" n="926 r_AŚ-VDh#196,17_r"/>buddhikaraṇapāṭavāpekṣatvātna ca sarvatra tadabhāvo yuktaḥ <span type="ref-block" n="927 r_AŚ-VDh#196,21_r"/>tato <span type="ref-block" n="928 r_AŚ-VDh#197,01_r"/>nairātmyān na viśeṣyeta madhyamapakṣāvalambanāt <span type="ref-block" n="929 r_AŚ-VDh#197,02_r"/>aśakyasamayatvād anabhilāpyam artharūpam iti cen na kathaṃcic chakyasaṃketatvād dṛśyavikalpyasvabhāva<span type="ref-block" n="930 r_AŚ-VDh#197,03_r"/>tvāt paramārthasya pratibhāsabhede 'pīty uktam<span type="ref-block" n="931 r_AŚ-VDh#197,07_r"/>dviṣaya<span type="ref-block" n="932 r_AŚ-VDh#197,08_r"/>viṣayiṇor bhinnakālatvaṃ pratyakṣe 'pi samānaṃ<span type="ref-block" n="933 r_AŚ-VDh#197,10_r"/>viparītapratipattiḥ anyatrāpi <span type="ref-block" n="934 r_AŚ-VDh#197,13_r"/>darśanavikalpayoḥ paramārthaikatānatvābhāve na kiṃci<span type="ref-block" n="935 r_AŚ-VDh#197,14_r"/>t siddham dṛṣṭasyānirṇayād adṛṣṭakalpanād adṛṣṭanirṇayasya pradhānādivikalpāviśeṣāt </p><p n="a_129" rend="justify"> <span type="ref-block" n="938 r_AŚ-VDh#198,01_r"/>saṃtānāder ayogād iti <span type="ref-block" n="939 r_AŚ-VDh#198,02_r"/>kartavyatāsu cikīrṣor vināśāt kartur acikīrṣutvāt tadubhayavinirmuktasya bandhāt tadavinirmukteś ca yama<span type="ref-block" n="940 r_AŚ-VDh#198,03_r"/>niyamāder avidheyatvaṃ kurvato vā yat kiṃcana kāritvaṃ</p><p n="a_131" rend="justify"> <span type="ref-block" n="943 r_AŚ-VDh#198,10_r"/>vināśamabhyupagamya kasyacid yadi hiṃsakatvaṃ brūyāt katham aviklavaḥ tathā <span type="ref-block" n="944 r_AŚ-VDh#198,11_r"/>nirvāṇaṃ saṃtānasamūlatalaprahāṇalakṣaṇaṃ samyaktvasaṃjñāsaṃjñivākkāyakarmāntarvyāyāmā'jīvasmṛti<span type="ref-block" n="945 r_AŚ-VDh#198,12_r"/>samādhilalakṣaṇāṣṭāṅgahetukaṃ<span type="ref-block" n="946 r_AŚ-VDh#198,13_r"/>ś cānyonyaṃ vipratiṣedhāt </p><p n="a_133" rend="justify"> <span type="ref-block" n="949 r_AŚ-VDh#199,03_r"/>visabhāgasaṃtānotpādanāya hetusa<span type="ref-block" n="950 r_AŚ-VDh#199,04_r"/>nnidhir na pradhvaṃsāya pūrvasya svarasato nivṛtter iti cet sa punar uttarotpādaḥ svarasataḥ kin na syāt <span type="ref-block" n="951 r_AŚ-VDh#199,05_r"/>d vināśahetuvat svarasotpannam api tadanantarabhāvitvāt tena vyapadiśyate <span type="ref-block" n="952 r_AŚ-VDh#199,06_r"/>iti ced itaratra samānam <span type="ref-block" n="953 r_AŚ-VDh#199,07_r"/>paramārthatas tadahetukatve pratipattrabhiprāyāviśeṣe 'pi svataḥprahāṇavādī na <span type="ref-block" n="954 r_AŚ-VDh#199,08_r"/>śakro 'tyātmānaṃ nyāyamārgam anukārayituṃ<span type="ref-block" n="955 r_AŚ-VDh#199,09_r"/>sarvadā virūpakāryatvāt<span type="ref-block" n="956 r_AŚ-VDh#199,10_r"/>sabhāgavisabhāgāvakḷptiṃ pratipattrabhiprāyavaśāt samanugacchan sahetukaṃ vināśaṃ tataḥ kiṃ <span type="ref-block" n="957 r_AŚ-VDh#199,11_r"/>nānujānīyāt na ca samanantarakṣaṇayor nāśotpādau pṛthagbhūtau mithaḥ svāśrayato vā yau samaṃ sa<span type="ref-block" n="958 r_AŚ-VDh#199,12_r"/>hetuketarau stāṃ pratipattyabhidhānabhede 'pi grāhyagrāhakākāravat svabhāvapratibandhāt <span type="ref-block" n="959 r_AŚ-VDh#199,18_r"/>saṃjñāc chandamatismṛtyādivat saty api bhede samakālabhāvinoḥ kathaṃ sahakārī punar anyatarasyaiva <span type="ref-block" n="960 r_AŚ-VDh#200,01_r"/>hetur ahetur vākāryarūpāder iva kāraṇam<span type="ref-block" n="961 r_AŚ-VDh#200,05_r"/>tasmāt kāryakāraṇayor utpādavināśau na sahetukāhetukau sahabhāvā<span type="ref-block" n="962 r_AŚ-VDh#200,06_r"/>d rasādivat <span type="ref-block" n="963 r_AŚ-VDh#200,12_r"/><span resp="?" rend="underline">r na tasya <span type="ref-block" n="964 r_AŚ-VDh#200,13_r"/>kiṃcid bhavati na bhavaty eva kevalam iti</span> cebhavaty eva kevalam iti <span type="ref-block" n="965 r_AŚ-VDh#200,14_r"/>samānaṃtasmād ayaṃ vināśahetur bhāvam abhāvīkarotīti na punar a<span type="ref-block" n="966 r_AŚ-VDh#200,15_r"/>kiṃcitkaraḥ kāryotpattihetur vā yady abhāvaṃ na bhāvīkuryād bhāvaṃ karotīti kṛtasya kāraṇāyogād akiṃ<span type="ref-block" n="967 r_AŚ-VDh#200,16_r"/>citkaraḥtad atatkaraṇādivikalpasaṃhatir ubhayatra <span type="ref-block" n="968 r_AŚ-VDh#200,17_r"/>sadṛśī </p><p n="a_135" rend="justify"> <span type="ref-block" n="971 r_AŚ-VDh#201,10_r"/>rūpavedanāvijñānasaṃjñāsaṃskāraskandhasaṃtatayo 'saṃskṛtāḥ saṃvṛtitvāt <span type="ref-block" n="972 r_AŚ-VDh#201,11_r"/>yat punaḥ saṃskṛtaṃ tat paramārthasat yathā svalakṣaṇaṃ na tathā skandhasaṃtatayaḥ <span type="ref-block" n="973 r_AŚ-VDh#201,13_r"/>tataḥ sthityutpattivipattirahitāḥ <span type="ref-block" n="974 r_AŚ-VDh#201,16_r"/>tato visa<span type="ref-block" n="975 r_AŚ-VDh#201,17_r"/>bhāgasaṃtānotpattaye vināśahetur iti poplūyate </p><p n="a_137" rend="justify"> <span type="ref-block" n="978 r_AŚ-VDh#202,03_r"/>nityatvetaraikāntadvayam apy ayuktam aṅgīkartuṃ virodhād yugapajjīvitamaraṇavat<span type="ref-block" n="979 r_AŚ-VDh#202,04_r"/>nityatvānityatvā<span type="ref-block" n="980 r_AŚ-VDh#202,05_r"/>bhyām ata evānabhilāpyam ity ayuktaṃ tadekānte 'nabhilāpyokter anupapatteḥ</p><p n="a_139" rend="justify"> <span type="ref-block" n="983 r_AŚ-VDh#205,08_r"/>tadekānta<span type="ref-block" n="984 r_AŚ-VDh#205,09_r"/>dvaye 'pi parāmarśapratyayānupapatter anekāntaḥ </p><p n="a_140" rend="justify"> <span type="ref-block" n="985 r_AŚ-VDh#205,10_r"/>sthityabhāve hi pramātur anyena dṛṣṭaṃ nāparaḥ pratyabhijñātum arhati<span type="ref-block" n="986 r_AŚ-VDh#205,11_r"/>saṃbandhaviśeṣe 'pi pitreva dṛṣṭaṃ putrosann apy ati<span type="ref-block" n="987 r_AŚ-VDh#205,12_r"/>śayaḥ pṛthaktvaṃ na nirākaroti <span type="ref-block" n="988 r_AŚ-VDh#205,13_r"/>tad evānyatrāpi pratyavamarśābhāvanibandhanaṃ <span type="ref-block" n="989 r_AŚ-VDh#205,15_r"/>ekasaṃtatyā pratyabhijñānaṃ pratyabhijñānabalāc caikasaṃtatir iti <span type="ref-block" n="990 r_AŚ-VDh#205,16_r"/>vyaktam itaretarāśrayaṇam etat na ca pakṣāntare samānaṃ sthiter anubhavanāt<span type="ref-block" n="991 r_AŚ-VDh#205,18_r"/>tadvibhramakalpanāyām utpādavināśayor anāśvāsaḥ tathānu<span type="ref-block" n="992 r_AŚ-VDh#205,19_r"/>bhavanirṇayānupalabdher yathā svalakṣaṇaṃ parigīyate <span type="ref-block" n="993 r_AŚ-VDh#206,01_r"/>tatraitat syāt svabhāvā<span type="ref-block" n="994 r_AŚ-VDh#206,02_r"/>vinirbhāge 'pi na saṃkalanaṃ darśanakṣaṇāntaravat<span type="ref-block" n="995 r_AŚ-VDh#206,03_r"/>satyam ekānte evāyaṃ doṣaḥtataḥ kṣaṇikaṃ <span type="ref-block" n="996 r_AŚ-VDh#206,04_r"/>kālabhedātdarśanapratyabhijñānasamayayor abhede tadubhayābhāvaprasaṅgāt <span type="ref-block" n="997 r_AŚ-VDh#206,07_r"/>kiṃ ca pakṣadvaye 'pi jñānāsaṃcārānuṣaṅgād anekāntasiddhiḥ<span type="ref-block" n="998 r_AŚ-VDh#206,08_r"/>m apoddhārakalpanayā kathaṃcij jātyantare 'pi <span type="ref-block" n="999 r_AŚ-VDh#206,09_r"/>vastuni pratyabhijñānādinibandhane sthityādayo vyavasthāpyeran<span type="ref-block" n="1000 r_AŚ-VDh#206,10_r"/>na ca svabhāvabhedopalambhe 'pi <span type="ref-block" n="1001 r_AŚ-VDh#206,11_r"/>nānātvavirodhasaṅkarānavasthānuṣaṅgaś cetasi grāhyagrāhakākāravat </p><p n="a_142" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1004 r_AŚ-VDh#208,02_r"/>calācalātmakaṃ vastu kṛtakā<span type="ref-block" n="1005 r_AŚ-VDh#208,03_r"/>kṛtakātmakatvā <span type="ref-block" n="1006 r_AŚ-VDh#208,04_r"/>na hi cetanasyānyasya <span type="ref-block" n="1007 r_AŚ-VDh#208,05_r"/>vā sarvathotpattiḥ sadādisāmānyasvabhāvena sata evātiśayāntaropalambhād ghaṭavat kathaṃcid utpāda<span type="ref-block" n="1008 r_AŚ-VDh#208,06_r"/>vigamātmakatvād ityādi yojyam</p><p n="a_144" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1011 r_AŚ-VDh#210,19_r"/>kāryakāraṇayor utpādavināśau <span type="ref-block" n="1012 r_AŚ-VDh#210,20_r"/>kathaṃcid bhinnau bhinnalakṣaṇasaṃbandhitvāt sukhaduḥkhavat<span type="ref-block" n="1013 r_AŚ-VDh#211,02_r"/>syād abhinnau tadabhedasthitajāti<span type="ref-block" n="1014 r_AŚ-VDh#211,03_r"/>saṃkhyādyātmakatvāt puruṣavat <span type="ref-block" n="1015 r_AŚ-VDh#211,09_r"/>utpādavigamadhrauvyalakṣaṇaṃ syād bhinnam askhalannānāpratīteḥ rūpādivat <span type="ref-block" n="1016 r_AŚ-VDh#211,13_r"/>utpādaḥ kevalo nāsti sthitivigamarahita<span type="ref-block" n="1017 r_AŚ-VDh#211,14_r"/>tvād viyatkusumavat tathā sthitivināśau pratipattavyau</p><p n="a_146" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1020 r_AŚ-VDh#211,20_r"/>pratītibhedam itthaṃ samarthayateghaṭaṃ bhaṅktvā maulinir vartane ghaṭa<span type="ref-block" n="1021 r_AŚ-VDh#211,21_r"/>maulisuvarṇārthī tannāśotpādasthitiṣu viṣādaharṣaudāsīnyasthitim ayaṃ janaḥ pratipadyate iti <span type="ref-block" n="1022 r_AŚ-VDh#211,23_r"/>nirhetukatve tadanupapatteḥ</p><p n="a_148" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1025 r_AŚ-VDh#212,07_r"/>lokottaradṛṣṭāntenāpi tatra pratītinānātvaṃ vināśotpādasthitisādhanaṃ pratyāyayati dadhipayo <span type="ref-block" n="1026 r_AŚ-VDh#212,08_r"/>'gorasavratānāṃ kṣīradadhyubhayavarjanāt kṣīrātmanā naśyaddadhyātmanotpadyamānaṃ gorasasvabhāvena tiṣṭha<span type="ref-block" n="1027 r_AŚ-VDh#212,09_r"/>tīti <span type="ref-block" n="1028 r_AŚ-VDh#212,12_r"/>tatas tattvaṃ trayātmakam</p><p n="a_150" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1031 r_AŚ-VDh#214,07_r"/>avayavaguṇasāmānyatadvatāṃ vyatirekaikāntamātraśaṅkya pratividhatte </p><p n="a_152" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1034 r_AŚ-VDh#214,12_r"/>tatra ekam anekatra vartamānaṃ pratyadhikaraṇaṃ na tāvad e<span type="ref-block" n="1035 r_AŚ-VDh#214,13_r"/>kadeśena niṣpradeśatvāt nāpi sarvātmanā avayavyādibahutvaprasaṅgāt <span type="ref-block" n="1036 r_AŚ-VDh#214,15_r"/>athāpi <span type="ref-block" n="1037 r_AŚ-VDh#214,16_r"/>kathaṃcit pradeśavattvaṃtatrāpi vṛttivikalpo 'navasthā ca <span type="ref-block" n="1038 r_AŚ-VDh#214,17_r"/>tad ekam eva na syād iti </p><p n="a_153" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1039 r_AŚ-VDh#216,15_r"/>n nāyaṃ prasaṅgo 'nekānte kathaṃcit tādātmyād vedyavedakākārajñānavat</p><p n="a_155" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1042 r_AŚ-VDh#217,14_r"/>tasmād aṅgāṅgyāder atyantabhedāt taddeśakālaviśeṣeṇāpi vṛttiḥ prasajyeta <span type="ref-block" n="1043 r_AŚ-VDh#217,15_r"/>ghaṭavṛkṣavat varṇādibhir anaikāntikatvam ity ayuktaṃ tadvyatirekaikāntānabhyupagamāt <span type="ref-block" n="1044 r_AŚ-VDh#217,18_r"/>py avayavāvayavinoḥ samānadeśo vṛttir na bhavet mūrtimattvāt kharakarabhavat </p><p n="a_157" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1047 r_AŚ-VDh#218,10_r"/>kāryakāraṇādīnāṃ parasparaṃ pratibandhāt kutaḥ svātantryaṃ yato deśakālādibhedena <span type="ref-block" n="1048 r_AŚ-VDh#218,11_r"/>vṛttir iti cetsamavāyasya samavāyāntareṇa <span type="ref-block" n="1049 r_AŚ-VDh#218,12_r"/>vṛttāv anavasthāprasaṅgāt svato vṛttau dravyādes tathopapatteḥ <span type="ref-block" n="1050 r_AŚ-VDh#218,13_r"/>saṃbaddhaḥ samavāyaḥ kathaṃ <span type="ref-block" n="1051 r_AŚ-VDh#218,14_r"/>dravyādibhiḥ saha varteta yataḥ pṛthaksiddhir na syāt </p><p n="a_159" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1054 r_AŚ-VDh#219,09_r"/>pratyekaṃ parisamāpte<span type="ref-block" n="1055 r_AŚ-VDh#219,10_r"/>r āśrayābhāve sāmānyasamavāyayor asaṃbhavād utpattivipattimatsu kathaṃ vṛttiḥ<span type="ref-block" n="1056 r_AŚ-VDh#219,11_r"/>'utpitsupradeśe prāgnāsī <span type="ref-block" n="1057 r_AŚ-VDh#219,12_r"/>nānyato yāti <span type="ref-block" n="1058 r_AŚ-VDh#219,13_r"/>svayam eva paścād bhavatiāśrayavināśe ca na naśyatipratyekaṃ parisa<span type="ref-block" n="1059 r_AŚ-VDh#219,14_r"/>māptaṃ ca' iti vyāhatam etat</p><p n="a_161" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1062 r_AŚ-VDh#221,11_r"/>sāmānyasamavāyayoḥ parasparataḥ saṃbandhāsaṃbhavāt tābhyā<span type="ref-block" n="1063 r_AŚ-VDh#221,12_r"/>m artho 'pi na saṃbaddhaḥ <span type="ref-block" n="1064 r_AŚ-VDh#221,16_r"/>tatas trīṇy api nātmānaṃ bibhṛyuḥ kurmaromādivat</p><p n="a_163" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1067 r_AŚ-VDh#223,01_r"/>kāryakāraṇāder abhedaikānte dhāraṇakarṣaṇādayaḥ paramāṇūnāṃ saṃghāte 'pi mā <span type="ref-block" n="1068 r_AŚ-VDh#223,02_r"/>bhūvan vibhāgavat <span type="ref-block" n="1069 r_AŚ-VDh#223,03_r"/>nāhito 'pi viśeṣo vibhāgaikāntaṃ nirā<span type="ref-block" n="1070 r_AŚ-VDh#223,04_r"/>karoti<span type="ref-block" n="1071 r_AŚ-VDh#223,07_r"/>tata evānyatrāpi tan neṣyate <span type="ref-block" n="1072 r_AŚ-VDh#223,08_r"/>pṛthivyādibhūtacatuṣṭayasthitir evaṃ vibhramamātraṃ <span type="ref-block" n="1073 r_AŚ-VDh#223,09_r"/>prāpnotiiṣṭatvād adoṣa iti cen na pratyakṣādivirodhāt </p><p n="a_165" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1076 r_AŚ-VDh#223,16_r"/>cakṣurādibuddhau <span type="ref-block" n="1077 r_AŚ-VDh#223,17_r"/>sthūlaikākāraḥ pratibhāsamānaḥ paramāṇubhedaikāntavādaṃ pratihanti tadviparītānupalabdhir vā tatrai<span type="ref-block" n="1078 r_AŚ-VDh#223,18_r"/>tatsyādbhrāntaikatvādipratipattir iti tan na paramāṇūnāṃ cakṣurādibuddhau svabhāvam anarpayatāṃ kāryaliṅgābhā<span type="ref-block" n="1079 r_AŚ-VDh#223,19_r"/>vāt tatsvabhāvābhyupagamānupapatteḥ<span type="ref-block" n="1080 r_AŚ-VDh#224,01_r"/>taddvayābhāvāt tadvṛttayo jātiguṇakriyādayo na <span type="ref-block" n="1081 r_AŚ-VDh#224,02_r"/>syur vyomakusumasaurabhavat</p><p n="a_167" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1084 r_AŚ-VDh#224,16_r"/>r āśrayāśrayiṇor ekatve tadanyatarābhāvaḥ<span type="ref-block" n="1085 r_AŚ-VDh#224,18_r"/>tataḥ śeṣābhāvas tatsvabhāvāvinābhāvitvād bandhyāsutarūpasaṃsthānavat<span type="ref-block" n="1086 r_AŚ-VDh#224,20_r"/>tathā sati dvitvasaṃkhyāpi na <span type="ref-block" n="1087 r_AŚ-VDh#224,21_r"/>syāttatra saṃvṛtikalpanā śūnyatvaṃ nātivartate paramārthaviparyayā<span type="ref-block" n="1088 r_AŚ-VDh#224,22_r"/>d vyalīkavacanārthavat </p><p n="a_169" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1091 r_AŚ-VDh#225,03_r"/>avayavetarādīnāṃ vyatirekāvyatirekaikāntau na vai yaugapadyena saṃbhavinau virodhāt tathānabhilā<span type="ref-block" n="1092 r_AŚ-VDh#225,04_r"/>pyataikānte svavacanavirodhas tadabhilāpyatvāt</p><p n="a_170" rend="justify"><span type="ref-block" n="1093 r_AŚ-VDh#225,11_r"/>syādvādābhyupagame tu na doṣaḥ kathaṃcit tathābhāvopalabdheḥ</p><p n="a_173" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1098 r_AŚ-VDh#225,20_r"/>yat pratibhāsabhede 'py avyatiriktaṃ tad ekaṃ yathā <span type="ref-block" n="1099 r_AŚ-VDh#225,21_r"/>vedyavedakajñānaṃ rūpādidravyaṃ vā mecakajñānaṃ vā tatā ca dravyaparyāyau na vyatiricyete <span type="ref-block" n="1100 r_AŚ-VDh#225,23_r"/>tadanyatarāpāye 'rthasyānupapatteḥ <span type="ref-block" n="1101 r_AŚ-VDh#226,05_r"/>upayogaviśeṣād rūpādijñānanirbhāsabhedaḥ svaviṣayaikatvaṃ na vai nirākaroti sāmagrī<span type="ref-block" n="1102 r_AŚ-VDh#226,06_r"/>bhede yugapadekārthopanibaddhaviśadetarajñānavat<span type="ref-block" n="1103 r_AŚ-VDh#227,02_r"/>tad evaṃ sati <span type="ref-block" n="1104 r_AŚ-VDh#227,03_r"/>virodhādyupālambhaś caturasradhiyāṃ mano manāgapi na prīṇayati varṇāder apy abhāvaprasaṅgāt <span type="ref-block" n="1105 r_AŚ-VDh#227,04_r"/>ty eka<span type="ref-block" n="1106 r_AŚ-VDh#227,05_r"/>tvānekatvaikāntau nānyonyaṃ vijayetebhāvasvabhāvapratibandhāt </p><p n="a_174" rend="justify"><span type="ref-block" n="1107 r_AŚ-VDh#227,08_r"/>yat parasparaviviktasvabhāvapariṇāmasaṃjñāsaṃkhyāprayojanādikaṃ tadbhi<span type="ref-block" n="1108 r_AŚ-VDh#227,09_r"/>nnalakṣaṇaṃ yathā rūpādi tathā ca dravyaparyāyau</p><p n="a_175" rend="justify"><span type="ref-block" n="1109 r_AŚ-VDh#229,10_r"/>viruddhadharmādhyāsāskhaladbuddhipratibhāsabhedābhyāṃ ca vastusvabhāvabhedasiddheḥ anyathā'<span type="ref-block" n="1110 r_AŚ-VDh#229,11_r"/>nānaikaṃ jagat syāt tadabhyupagame pakṣāntarāsaṃbhavā<span type="ref-block" n="1111 r_AŚ-VDh#229,17_r"/>tataḥ kārikādvayena <span type="ref-block" n="1112 r_AŚ-VDh#229,18_r"/>sāmānyaviśeṣātmānam arthaṃ saṃhṛtya tatrāpekṣānapekṣaikāntapratikṣepāyāha </p><p n="a_177" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1115 r_AŚ-VDh#231,06_r"/>dharmadharmiṇor āpekṣikī siddhiḥ pratyakṣabuddhau tadanavabhāsanād dūretarādivat </p><p n="a_178" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1116 r_AŚ-VDh#232,02_r"/>tayor anyonyāpekṣaikānte svabhāvataḥ pratiṣṭhitasyaikatarasyāpy abhāve 'nyatarā<span type="ref-block" n="1117 r_AŚ-VDh#232,03_r"/>bhāvād ubhayaṃ na prakalpyeta <span type="ref-block" n="1118 r_AŚ-VDh#232,06_r"/>tata <span type="ref-block" n="1119 r_AŚ-VDh#232,07_r"/>dūrāsann abhāvayor api svabhāvavivartaviśeṣābhāve <span type="ref-block" n="1120 r_AŚ-VDh#232,08_r"/>samānadeśāder api prasaṅgāt <span type="ref-block" n="1121 r_AŚ-VDh#232,09_r"/>tad imau svabhāvataḥ stām anyathetaretarāśrayadoṣānuṣaṅgāt </p><p n="a_179" rend="justify"><span type="ref-block" n="1122 r_AŚ-VDh#232,13_r"/>sarva<span type="ref-block" n="1123 r_AŚ-VDh#232,14_r"/>tasyānapekṣāpakṣe 'pi nānvayavya<span type="ref-block" n="1124 r_AŚ-VDh#232,15_r"/>tirekau syātāṃ bhedābhedayor anyonyāpekṣātmakatvād viśeṣetarabhāvasya </p><p n="a_181" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1127 r_AŚ-VDh#233,05_r"/>anantaraikāntayor yugapadvivakṣā mā bhūd vipratiṣedhāt sadasadekāntavattathāna<span type="ref-block" n="1128 r_AŚ-VDh#233,06_r"/>bhidheyatvaikānte 'pīti kṛtaṃ vistareṇa </p><p n="a_183" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1131 r_AŚ-VDh#233,12_r"/>na kevalaṃ sāmānyaviśeṣayoḥ svalakṣaṇam a<span type="ref-block" n="1132 r_AŚ-VDh#233,13_r"/>pekṣitaparasparāvinābhāvalakṣaṇaṃ svataḥsiddhalakṣaṇam api tu dharmadharmiṇor apikartṛ<span type="ref-block" n="1133 r_AŚ-VDh#233,14_r"/>karmabodhyabodhakavat </p><p n="a_185" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1136 r_AŚ-VDh#234,06_r"/>upeyatattvaṃ vyavasthāpyopāyatattvaṃ vyavasthāpyate kṛṣyādiṣu <span type="ref-block" n="1137 r_AŚ-VDh#234,08_r"/>tadupāya<span type="ref-block" n="1138 r_AŚ-VDh#234,10_r"/>yuktyā yan na <span type="ref-block" n="1139 r_AŚ-VDh#234,11_r"/>ghaṭām upaiti tad ahaṃ dṛṣṭvāpi na śraddadhe ityāder ekāntasya bahulaṃ darśanāt <span type="ref-block" n="1140 r_AŚ-VDh#234,12_r"/>pratyakṣatadābhāsayor api vyavasthitir anumānāt <span type="ref-block" n="1141 r_AŚ-VDh#234,13_r"/>anyathā saṃkaravyatikaropa<span type="ref-block" n="1142 r_AŚ-VDh#234,16_r"/>kathaṃcit sākṣātkaraṇam antareṇana kvacid anumānaṃ pravartetakiṃ punaḥ śāstropadeśāt </p><p n="a_186" rend="justify"><span type="ref-block" n="1143 r_AŚ-VDh#235,06_r"/>na caite yuktinirapekṣāḥ parasparaviruddhārtha<span type="ref-block" n="1144 r_AŚ-VDh#235,07_r"/>tattvasiddhiprasaṅgāt </p><p n="a_187" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1145 r_AŚ-VDh#235,13_r"/>na ca pratyakṣānumānābhyām antareṇopadeśaṃ jyotirjñānādipratipattiḥ </p><p n="a_190" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1150 r_AŚ-VDh#236,05_r"/>yo yatrāvisaṃvādakaḥ sa tatrāptas tato <span type="ref-block" n="1151 r_AŚ-VDh#236,06_r"/>'paro 'nāptaḥtattvapratipādanam avisaṃvādaḥ tadarthajñānāt <span type="ref-block" n="1152 r_AŚ-VDh#236,09_r"/>tenātīndriye jaiminir anyo vā śrutimātrāvalambī <span type="ref-block" n="1153 r_AŚ-VDh#236,10_r"/>naivāptas tadarthāparijñānāt tathāgatavat <span type="ref-block" n="1154 r_AŚ-VDh#236,13_r"/>na hi tādṛśo 'tīndriyārthajñānam asti doṣāvaraṇakṣayāti<span type="ref-block" n="1155 r_AŚ-VDh#236,14_r"/>śayābhāvāt <span type="ref-block" n="1156 r_AŚ-VDh#236,17_r"/>śruteḥ paramārthavittvaṃ tataḥ śruter avisaṃvādanam ity anyonyasaṃśritam <span type="ref-block" n="1157 r_AŚ-VDh#236,20_r"/>svataḥ śruter na vai prāmāṇyam acetanatvād ghaṭavat sannikarṣādibhir a<span type="ref-block" n="1158 r_AŚ-VDh#236,21_r"/>naikāntikatvam ayuktaṃ tatprāmāṇyānabhyupagamāathāpi kathaṃcit tatpramāṇatvaṃ <span type="ref-block" n="1159 r_AŚ-VDh#236,22_r"/>syād avisaṃvādakatvāt <span type="ref-block" n="1160 r_AŚ-VDh#236,23_r"/>śruter ayuktam eva tadabhāvāt tenopacāramātram api na syāt tadarthabuddhi <span type="ref-block" n="1161 r_AŚ-VDh#237,02_r"/>āptavacanaṃ tu pramāṇavyapadeśabhāk tatkāraṇakāryatvāt<span type="ref-block" n="1162 r_AŚ-VDh#237,03_r"/>tadatīndriyārthadarśanotpattes tadarthajñānotpādanāc canaitat śruteḥ <span type="ref-block" n="1163 r_AŚ-VDh#237,04_r"/>saṃbhavati sarvathāptānukteḥ piṭakatrayavat vaktṛdoṣāt tādṛśo 'prāmāṇyaṃ tadabhāvāc chruteḥ prāmāṇyam iti <span type="ref-block" n="1164 r_AŚ-VDh#237,05_r"/>cet kuto 'yaṃ vibhāgaḥ sidhyet <span type="ref-block" n="1165 r_AŚ-VDh#237,06_r"/>m abhyupagamānabhyupagamābhyāṃ kvacit pauruṣeyatvam anyad vā vyavasthāpa<span type="ref-block" n="1166 r_AŚ-VDh#237,07_r"/>yatīti suvyavasthitaṃ tattvat etena kartṛsmaraṇābhāvādayaḥ pratyuktāḥ<span type="ref-block" n="1167 r_AŚ-VDh#237,09_r"/>vedetarayor aviśeṣāt itaratra buddho vakteti cet tatra kamalodbhavādir iti kathaṃ na samā<span type="ref-block" n="1168 r_AŚ-VDh#237,10_r"/>nam <span type="ref-block" n="1169 r_AŚ-VDh#237,11_r"/>sudūram api gattvā tadaṅgīkaraṇetaramātre vyavatiṣṭheta <span type="ref-block" n="1170 r_AŚ-VDh#237,14_r"/>vedādhyayanavad itarasyāpi sarvadādhyayanapūrvādhyayanatva<span type="ref-block" n="1171 r_AŚ-VDh#237,15_r"/>prakḷptau na vaktraṃ vakrībhavati <span type="ref-block" n="1172 r_AŚ-VDh#237,18_r"/>tadatiśayāntarāṇāṃ <span type="ref-block" n="1173 r_AŚ-VDh#237,19_r"/>ca śakyakriyatvād itaratrāpi mantraśakter api darśanāt <span type="ref-block" n="1174 r_AŚ-VDh#238,05_r"/>siddhe 'pi tadanāditve pauruṣe<span type="ref-block" n="1175 r_AŚ-VDh#238,06_r"/>yatvābhāve vā katham avisaṃvādakatvaṃ pratyetavyam mlecchavyavahārādes tādṛśo bahulam upalambhāt <span type="ref-block" n="1176 r_AŚ-VDh#238,08_r"/>kāraṇadoṣanivṛtteḥ kāryadoṣābhāvakalpanāyāṃ pauruṣeyasyaiva vacanasya doṣani<span type="ref-block" n="1177 r_AŚ-VDh#238,09_r"/>vṛttiḥ kartur vītadoṣasyāpi saṃbhavāt <span type="ref-block" n="1178 r_AŚ-VDh#238,10_r"/>tadadhyetṛvyākhyātṛśrotṝṇāṃ rāgādimattvā<span type="ref-block" n="1179 r_AŚ-VDh#238,11_r"/>netarasyaiti niśśaṅkaṃ naścetaḥ <span type="ref-block" n="1180 r_AŚ-VDh#238,12_r"/>vaktṛguṇāpekṣaṃ vacanasyāvisaṃvādakatvaṃ cakṣurjñānavattaddoṣā<span type="ref-block" n="1181 r_AŚ-VDh#238,13_r"/>nuvidhānāt<span type="ref-block" n="1182 r_AŚ-VDh#238,15_r"/>tato 'nāptavacanān nārthajñānam andharūpadarśanavat <span type="ref-block" n="1183 r_AŚ-VDh#238,17_r"/>tatra yad eva <span type="ref-block" n="1184 r_AŚ-VDh#238,18_r"/>yuktiyuktaṃ tad eva pratipattuṃ pratipādayituṃ vā śakyaṃ <span type="ref-block" n="1185 r_AŚ-VDh#238,20_r"/>m agnir himasya bheṣajaṃityādivat <span type="ref-block" n="1186 r_AŚ-VDh#238,21_r"/>nāgnihotrādivākyasādhanaṃsiddhe punar āptavacanatve yathā hetuvādas ta<span type="ref-block" n="1187 r_AŚ-VDh#238,22_r"/>thājñāvādo 'pi pramāṇaṃnanu cāpauruṣeyatvavadāptaśāsanam apy aśakyavyavasthaṃ <span type="ref-block" n="1188 r_AŚ-VDh#239,02_r"/>uktam atra sarvathaikāntavādānāṃ syādvādapratihatatvād iti <span type="ref-block" n="1189 r_AŚ-VDh#239,05_r"/>tatrāptiḥ sākṣātkaraṇādiguṇaḥ <span type="ref-block" n="1190 r_AŚ-VDh#239,06_r"/>saṃpradāyāvicchedo vā <span type="ref-block" n="1191 r_AŚ-VDh#239,07_r"/>anyathāndhaparamparayā pratipatteḥ </p><p n="a_192" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1194 r_AŚ-VDh#240,10_r"/>tajjanmakāryaprabhavādi vedyavedakalakṣaṇam anaikāntikam ādarśya <span type="ref-block" n="1195 r_AŚ-VDh#240,11_r"/>saṃvittir eva khaṇḍaśaḥ pratibhāsamānā vyavahārāya kalpyate ity abhiniveśe 'pi pramāṇaṃ mṛgyam na <span type="ref-block" n="1196 r_AŚ-VDh#241,02_r"/>kṣaṇikatvam ananyavedyatvaṃ nānāsaṃtānatvam iti svatas tā<span type="ref-block" n="1197 r_AŚ-VDh#241,03_r"/>van na sidhyati bhrānteḥ<span type="ref-block" n="1198 r_AŚ-VDh#241,04_r"/>tathātmasaṃvedane 'pi vyava<span type="ref-block" n="1199 r_AŚ-VDh#241,05_r"/>sāyavaikalye pramāṇāntarāpekṣayānupalambhakalpatvāt <span type="ref-block" n="1200 r_AŚ-VDh#241,06_r"/>na hi tathā <span type="ref-block" n="1201 r_AŚ-VDh#241,07_r"/>buddhayaḥ saṃvidrate yathā vyāvarṇyantenāpi <span type="ref-block" n="1202 r_AŚ-VDh#241,08_r"/>parataḥsaṃbandhapratipatter ayogāt <span type="ref-block" n="1203 r_AŚ-VDh#241,10_r"/>svāṃśamātrāvalambinā mithyāvikalpena prakṛtatattvavyavasthā<span type="ref-block" n="1204 r_AŚ-VDh#241,11_r"/>pane bahirartheṣv apy avirodhāt <span type="ref-block" n="1205 r_AŚ-VDh#241,12_r"/>kathaṃcid atra vedyalakṣaṇaṃ yadi vyavatiṣṭhetatatprakṛtaṃ <span type="ref-block" n="1206 r_AŚ-VDh#241,13_r"/>kṛtaṃ syān nānyathā na cānuktadoṣaṃ lakṣaṇam asti<span type="ref-block" n="1207 r_AŚ-VDh#241,14_r"/>tatsaṃbhave nānyatratadasaṃbhavo 'bhidheyaḥ <span type="ref-block" n="1208 r_AŚ-VDh#241,15_r"/>tatsvaparapakṣayoḥ siddhyasiddhyarthaṃ kiṃcit kathaṃcit kutaścid avitathajñānam ādaraṇīyam a<span type="ref-block" n="1209 r_AŚ-VDh#241,16_r"/>nyathā'śeṣavibhramāsiddheḥ<span type="ref-block" n="1210 r_AŚ-VDh#241,18_r"/>etena yad grāhyagrāhakākāraṃ tat sarvaṃ vibhrāntaṃ yathā svapnendrajālādijñānaṃ tathā ca pratya<span type="ref-block" n="1211 r_AŚ-VDh#241,19_r"/>kṣādikam iti prativihitaṃ veditavyaṃ </p><p n="a_194" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1214 r_AŚ-VDh#242,06_r"/>sahopalambhaniyamād abhedo nīlataddhiyor dvicandradarśanavad ity atrārthasaṃvidoḥ sahadarśanam upetyaikatvai<span type="ref-block" n="1215 r_AŚ-VDh#242,07_r"/>kāntaṃ sādhayan katham avadheyābhilāpaḥ<span type="ref-block" n="1216 r_AŚ-VDh#242,09_r"/>svābhilāpābhāvaṃ <span type="ref-block" n="1217 r_AŚ-VDh#242,10_r"/>vā svavācā pradarśayan kathaṃ svasthaḥ <span type="ref-block" n="1218 r_AŚ-VDh#243,04_r"/>pṛthaganupalambhād bhe<span type="ref-block" n="1219 r_AŚ-VDh#243,05_r"/>dābhāvamātraṃ sādhayetac cāsiddhaṃ saṃbandhāsiddher abhāvayoḥ kharaśṛṅgavat <span type="ref-block" n="1220 r_AŚ-VDh#243,09_r"/>etenāsahānupalambhād abhedasādhanaṃ pratyuktaṃ bhāvābhāvayoḥ saṃbandhāsiddhetādātmyatadu<span type="ref-block" n="1221 r_AŚ-VDh#243,10_r"/>tpattyor arthasvabhāvaniyamāt <span type="ref-block" n="1222 r_AŚ-VDh#243,11_r"/>siddhe 'pi pratiṣedhaikānte vijñaptimātraṃ na sidhyet tadasādhanāt tatsiddhau tadāśrayaṃ dūṣaṇam anu<span type="ref-block" n="1223 r_AŚ-VDh#243,12_r"/>ṣajyetatadekopalambhaniyamo 'py a<span type="ref-block" n="1224 r_AŚ-VDh#243,13_r"/>siddhaḥ sādhyasādhanayor aviśeṣāt<span type="ref-block" n="1225 r_AŚ-VDh#243,14_r"/>tathekajñā<span type="ref-block" n="1226 r_AŚ-VDh#243,15_r"/>nagrāhyatvaṃ dravyaparyāyaparamāṇubhir anaikāntikam<span type="ref-block" n="1227 r_AŚ-VDh#243,19_r"/>pareṣām ananyavedyatvam asiddhaṃ </p><p n="a_195" rend="justify"><span type="ref-block" n="1228 r_AŚ-VDh#244,03_r"/>ekakṣaṇavartisaṃvittīnāṃ sākalyena sahopalambhaniyamād vyabhicārī hetuḥ <span type="ref-block" n="1229 r_AŚ-VDh#244,04_r"/>tathotpatter eva saṃvedanatvātdṛṣṭānto 'pi sādhyasādhana<span type="ref-block" n="1230 r_AŚ-VDh#244,05_r"/>vikalaḥ tathopalambhābhedayor arthe pratiniyamād dhāntau tadasaṃbhavāt <span type="ref-block" n="1231 r_AŚ-VDh#244,06_r"/>nanu cāsahānupalambhamātrād abhedamātraṃ <span type="ref-block" n="1232 r_AŚ-VDh#244,07_r"/>kathaṃcid arthasvabhā<span type="ref-block" n="1233 r_AŚ-VDh#244,08_r"/>vānavabodhaprasaṅgāt sarvavijñānasvalakṣaṇakṣaṇakṣayaviviktasantativibhramasvabhāvānumiteḥ sākalyenai<span type="ref-block" n="1234 r_AŚ-VDh#244,09_r"/>katvaprasaṅgāt<span type="ref-block" n="1235 r_AŚ-VDh#244,10_r"/>ekārthasaṃgatadṛṣṭayaḥ paracittavido vā nāvaśyaṃ tadbuddhiṃ tadarthaṃ vā saṃvida<span type="ref-block" n="1236 r_AŚ-VDh#244,11_r"/>ntīti hetor asiddhiḥsahopalambhaniyamaś ca syād bhedaś ca syāt<span type="ref-block" n="1237 r_AŚ-VDh#244,12_r"/>svahetupratiniyamasaṃbhavāttasmād ayaṃ <span type="ref-block" n="1238 r_AŚ-VDh#244,13_r"/>mithyādṛṣṭiḥ parapratyāyanāya śāstraṃ vidadhānaḥ paramārthataḥ saṃvidāno vā vacanaṃ <span type="ref-block" n="1239 r_AŚ-VDh#244,14_r"/>tattvajñānaṃ ca pratiruṇaddhīti na kiṃcid etat asādhanāṅgavacanād adoṣodbhāvanāc ca nigrahārhatvāt </p><p n="a_197" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1242 r_AŚ-VDh#245,03_r"/>yat kiṃcic cetas tatsarvaṃ sākṣātparamparayā vā bahirarthapratibaddham yathāgnipratyakṣetaravedanam sva<span type="ref-block" n="1243 r_AŚ-VDh#245,04_r"/>pnadarśanam api cetaḥ tathā viṣayākāranirbhāsāt sādhyadṛṣṭāntau pūrvavad<span type="ref-block" n="1244 r_AŚ-VDh#245,06_r"/>iti <span type="ref-block" n="1245 r_AŚ-VDh#245,07_r"/>atrāpi lokasamayapratibaddhānāṃ parasparaviruddhaśabdabuddhīnāṃ svārthasaṃbandhaḥ paramārthataḥ prasajyeta </p><p n="a_199" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1248 r_AŚ-VDh#246,03_r"/>antarbahirjñeyaikāntayoḥ sahābhyupagamo viruddhaḥtadavācyatāyām ukti<span type="ref-block" n="1249 r_AŚ-VDh#246,04_r"/>virodhaḥ pūrvavat </p><p n="a_201" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1252 r_AŚ-VDh#246,07_r"/>sarvasaṃvitteḥ svasaṃvedanasya kathaṃcit pramāṇatvopapattes tadapekṣāyāṃ sarvaṃ pratyakṣaṃ na kaścit pramā<span type="ref-block" n="1253 r_AŚ-VDh#246,08_r"/>ṇābhāsaḥ<span type="ref-block" n="1254 r_AŚ-VDh#246,09_r"/>tathānabhyupapagame 'nyata <span type="ref-block" n="1255 r_AŚ-VDh#246,10_r"/>eva buddher anumānaṃ syāttatrārthajñānam aliṅgaṃ tadaviśeṣeṇāsiddheḥ<span type="ref-block" n="1256 r_AŚ-VDh#247,02_r"/>viśeṣe vā tadanyatareṇārthaparisamāpteḥ <span type="ref-block" n="1257 r_AŚ-VDh#247,03_r"/>kiṃ dvitīyena <span type="ref-block" n="1258 r_AŚ-VDh#247,09_r"/>yac cedam arthajñānaṃ tac ced arthasvalakṣaṇaṃ syād vyābhicārād ahetuḥ <span type="ref-block" n="1259 r_AŚ-VDh#247,15_r"/>etenendriyādipratyakṣaṃ pratyuktaṃ <span type="ref-block" n="1260 r_AŚ-VDh#247,18_r"/>tataḥ pratyakṣetarabuddhyavabhāsasya svasaṃvedanāt pratyakṣaviruddhaṃ<span type="ref-block" n="1261 r_AŚ-VDh#248,01_r"/>sukhaduḥkhādibuddher apratyakṣatve harṣaviṣādādayo 'pi na syur ā<span type="ref-block" n="1262 r_AŚ-VDh#248,02_r"/>tmāntaravat </p><p n="a_202" rend="justify"><span type="ref-block" n="1263 r_AŚ-VDh#248,03_r"/>etena pratikṣaṇaṃ niraṃśaṃ saṃvedanaṃ pratyakṣaṃ pratyuktaṃ yathāpratijñam anubhavābhāvāt yathānubhavam ana<span type="ref-block" n="1264 r_AŚ-VDh#248,04_r"/>bhyupagamāt <span type="ref-block" n="1265 r_AŚ-VDh#248,05_r"/>sarvatra sarvadā bhrānter apratyakṣatvāviśeṣāt<span type="ref-block" n="1266 r_AŚ-VDh#248,06_r"/>kathaṃcid bhrāntāv ekāntahāneḥ <span type="ref-block" n="1267 r_AŚ-VDh#248,07_r"/>vikalpasvasaṃvedane 'pi vikalpānativṛtteḥ <span type="ref-block" n="1268 r_AŚ-VDh#248,09_r"/>tasmāt svasaṃvedanāpekṣayā na kiṃcij jñānaṃ sarvathā pramāṇam bahi<span type="ref-block" n="1269 r_AŚ-VDh#248,10_r"/>rarthāpekṣayā tu pramāṇatadābhāsavyavasthā tatsaṃvādakavisaṃvādakatvāt kvacit svarūpe keśamaśakā<span type="ref-block" n="1270 r_AŚ-VDh#248,11_r"/>dijñānavat </p><p n="a_204" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1273 r_AŚ-VDh#248,17_r"/>svarūpavyatiriktena śarīrendriyādikalāpena jīvaśabdo 'rthavān ato na kṛtaḥ prakṛtaḥ <span type="ref-block" n="1274 r_AŚ-VDh#248,18_r"/>syād iti viklavollāpamātraṃ lokarūḍheḥ samāśrayaṇātyatrāyaṃ vyavahāro <span type="ref-block" n="1275 r_AŚ-VDh#248,19_r"/>jīvo gatas tiṣṭhatīti vā </p><p n="a_205" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1276 r_AŚ-VDh#249,12_r"/>nātra saṃjñābhipretamātraṃ sūcayati tato 'rtha<span type="ref-block" n="1277 r_AŚ-VDh#249,13_r"/>kriyāyāṃ niyamāyogāt<span type="ref-block" n="1278 r_AŚ-VDh#249,14_r"/>karaṇapratipattīnāṃ tadabhāve 'nādaraṇīyatvāt<span type="ref-block" n="1279 r_AŚ-VDh#249,15_r"/>sādhanata<span type="ref-block" n="1280 r_AŚ-VDh#249,16_r"/>dābhāsayor anyathā viśeṣāsaṃbhavāt <span type="ref-block" n="1281 r_AŚ-VDh#249,17_r"/>paramparayāpi paramārthaikatānatvaṃ vācaḥ pratipattavyam kvacid vyabhicāradarśanād anāśvāse cakṣurādibu<span type="ref-block" n="1282 r_AŚ-VDh#249,18_r"/>ddher apitadābhāsopalabdhekuto dhūmāder agnyādipratipattiḥ kāryakāraṇa<span type="ref-block" n="1283 r_AŚ-VDh#249,19_r"/>bhāvasya vyabhicāradarśanātkāṣṭhādijanmano 'gner iva maṇiprabhṛter api bhāvāt <span type="ref-block" n="1284 r_AŚ-VDh#249,20_r"/>tadviśeṣaparīkṣāyāṃr itaratrāpi <span type="ref-block" n="1285 r_AŚ-VDh#250,01_r"/>viśeṣābhāvātr abhisandhivaicitryād abhidhānavyabhicāropalambhe tadita<span type="ref-block" n="1286 r_AŚ-VDh#250,02_r"/>rādhyakṣānumānakāraṇasāmagrīśaktivaicitryaṃ paśyatāṃ katham āśvāsaḥ syāt tasmād ayam akṣaliṅgasaṃjñā<span type="ref-block" n="1287 r_AŚ-VDh#250,03_r"/>doṣāviśeṣe 'pi kvaciparituṣyann anyatamapradveṣeṇeśvarāya te parīkṣākleśaleśāsahanāt </p><p n="a_206" rend="justify"><span type="ref-block" n="1288 r_AŚ-VDh#250,05_r"/>bhāvopādānasaṃbhave <span type="ref-block" n="1289 r_AŚ-VDh#250,06_r"/>hi samākhyānāmitaropādānaprakḷptiḥ<span type="ref-block" n="1290 r_AŚ-VDh#250,11_r"/>bhāvaś cātra harṣaviṣādādyanekākāravivartaḥ pratyā<span type="ref-block" n="1291 r_AŚ-VDh#250,12_r"/>tma vedanīyaḥ pratiśarīraṃ bhedātmako 'pratyākhyānārhaḥ pratikṣipantam ātmānaṃ pratibodhayatīti kṛtaṃ <span type="ref-block" n="1292 r_AŚ-VDh#250,13_r"/>prayāsena<span type="ref-block" n="1293 r_AŚ-VDh#250,16_r"/>na hi māyādisamākhyāḥ <span type="ref-block" n="1294 r_AŚ-VDh#250,17_r"/>svārtharahitā viśiṣṭapratipattihetutvāt pramāṇasamākhyāvat </p><p n="a_208" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1297 r_AŚ-VDh#251,12_r"/>hetuvyabhi<span type="ref-block" n="1298 r_AŚ-VDh#251,13_r"/>cārāśaṅkāṃ pratyastamayati buddhyādisaṃjñānāṃ tisṛṇām api svavyatiriktavastusaṃbandhadarśanāt tadbuddhīnāṃ <span type="ref-block" n="1299 r_AŚ-VDh#251,14_r"/>catannirbhāsanāt tadviṣayatopapatteḥ </p><p n="a_210" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1302 r_AŚ-VDh#252,04_r"/>bahir arthābhāvād vaktrāditrayaṃ na buddheḥ pṛthagbhūtaṃ <span type="ref-block" n="1303 r_AŚ-VDh#252,05_r"/>tato 'siddhatādidoṣaḥ <span type="ref-block" n="1304 r_AŚ-VDh#252,06_r"/>sādhanasyaiti tan na rūpāder grāhakasya tadvyatiriktavijñānasaṃtānakalāpasya ca <span type="ref-block" n="1305 r_AŚ-VDh#252,07_r"/>svāṃśamātrāvalambinaḥ pramāṇasya vibhramakalpanāyāṃ sākalyenāsiddher antarjñeyābhyupagamavirodhāt <span type="ref-block" n="1306 r_AŚ-VDh#252,12_r"/>tau <span type="ref-block" n="1307 r_AŚ-VDh#252,13_r"/>hi grāhakāpekṣayā bāhyārthau bhrāntāv evakutas tatra heyopādeyavivekaḥ </p><p n="a_212" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1310 r_AŚ-VDh#252,18_r"/>svaparapratipattyarthaṃ sādhanaṃ buddhiśabdātmakaṃ sva<span type="ref-block" n="1311 r_AŚ-VDh#252,19_r"/>saṃvittyaiva parapratipādanāyogāttasya ca sati bahirarthe pramāṇatvam arthaprāptitaḥ <span type="ref-block" n="1312 r_AŚ-VDh#252,20_r"/>sidhyet asati pramāṇābhāsatvam arthānāptitaḥ iti<span type="ref-block" n="1313 r_AŚ-VDh#252,21_r"/>tad evaṃ paramārthataḥ sanbahirarthaḥ sādhanadūṣaṇaprayogāt <span type="ref-block" n="1314 r_AŚ-VDh#253,02_r"/>anyathā svapnetarāviśeṣāt kiṃ kena sādhitaṃ dūṣitaṃ ca iti kutaḥ saṃtānāntaram anyad vā <span type="ref-block" n="1315 r_AŚ-VDh#253,10_r"/>taimirikadvayadvicandradarśanavadbhrāntaḥ sarvo vyavahāra ity atrāpi tattvajñānaṃ śaraṇaṃ<span type="ref-block" n="1316 r_AŚ-VDh#253,11_r"/>anyathā bahirarthavad abhisaṃhitasyāpi <span type="ref-block" n="1317 r_AŚ-VDh#253,12_r"/>nirākaraṇāpatteḥtathā paramāṇvādidūṣaṇe 'pi pratipa<span type="ref-block" n="1318 r_AŚ-VDh#253,13_r"/>ttavyaṃanyathā tatkṛ<span type="ref-block" n="1319 r_AŚ-VDh#253,14_r"/>tam akṛtaṃ syād iti sarvatra yojyaṃ <span type="ref-block" n="1320 r_AŚ-VDh#253,16_r"/>tad ime <span type="ref-block" n="1321 r_AŚ-VDh#253,17_r"/>vijñānasaṃtānāḥ santi na santīti tattvā'pratipatter dṛṣṭāpahnutiranibandhanaiva dṛśyenātmanā kathaṃci<span type="ref-block" n="1322 r_AŚ-VDh#253,18_r"/>dṛśyānām api paramāṇūnāṃ bahir api samavasthāne vipratiṣedhābhāvād antarjñeyavat <span type="ref-block" n="1323 r_AŚ-VDh#253,20_r"/>tatra pūrvādidigbhāgabhedenaṣaḍaṃśādikalpanayā vṛttivikalpena vā parapakṣopālambhe <span type="ref-block" n="1324 r_AŚ-VDh#254,01_r"/>svapakṣākṣepāt <span type="ref-block" n="1325 r_AŚ-VDh#254,08_r"/>kathaṃcid virodhaparihārasya punar āyāsatām apy aśakter natatsākṣā<span type="ref-block" n="1326 r_AŚ-VDh#254,09_r"/>tparaṃparayā vā vimatyadhikaraṇabhāvāpannaṃ jñānaṃ svarūpavyatiriktārthālambanaṃ grāhyagrāhakākāratvāt <span type="ref-block" n="1327 r_AŚ-VDh#254,10_r"/>saṃtānāntarasiddhivat <span type="ref-block" n="1328 r_AŚ-VDh#254,11_r"/>na hi vyāpāravyāhāranirbhāso 'pi vipluto nāsti <span type="ref-block" n="1329 r_AŚ-VDh#254,12_r"/>tadanyatrāpi vāsanābhedo gamyeta na saṃtānāntaram</p><p n="a_214" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1332 r_AŚ-VDh#256,14_r"/>yogyatā karma pūrvaṃ vā daivam ubhayam adṛṣṭaṃ pauruṣaṃ punar iha<span type="ref-block" n="1333 r_AŚ-VDh#256,15_r"/>ceṣṭitaṃ dṛṣṭam tābhyām arthasiddhiḥ tadanyatarāpāye 'ghaṭanāt pauruṣamātre 'rthādarśanād daivamātre vā <span type="ref-block" n="1334 r_AŚ-VDh#256,16_r"/>samīhānarthakyaprasaṅgāt </p><p n="a_216" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1337 r_AŚ-VDh#257,07_r"/>tad dhi pauruṣaṃ <span type="ref-block" n="1338 r_AŚ-VDh#257,08_r"/>vinā daivasaṃpadā na syāt 'tādṛśī jāyate buddhir vyavasāyaś ca tādṛśaḥ sahāyās tādṛśāḥ santi <span type="ref-block" n="1339 r_AŚ-VDh#257,09_r"/>yādṛśī bhavitavyatāpauruṣāpāditam iti<span type="ref-block" n="1340 r_AŚ-VDh#257,10_r"/>tadvyabhicāradarśino na vai śraddadhīran </p><p n="a_218" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1343 r_AŚ-VDh#257,21_r"/>daivetarayoḥ sahaikāntābhyupagame vyāghātād avācyatāyāṃ ca svavacanavirodhāt syādvādanītiḥ </p><p n="a_220" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1346 r_AŚ-VDh#258,03_r"/>tato 'tarkitopasthitam anukūlaṃ pratikūlaṃ vā daivakṛtaṃ<span type="ref-block" n="1347 r_AŚ-VDh#258,04_r"/>tadviparītaṃ pauruṣāpāditaṃ <span type="ref-block" n="1348 r_AŚ-VDh#258,05_r"/>apekṣākṛtatvāt tadvyavasthāyāḥ </p><p n="a_222" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1351 r_AŚ-VDh#259,08_r"/>paratra sukhaduḥkhotpādanāt puṇyapāpabandhaikānte <span type="ref-block" n="1352 r_AŚ-VDh#259,09_r"/>katham acetanāḥ kṣīrādayaḥna badhyeran <span type="ref-block" n="1353 r_AŚ-VDh#259,10_r"/>vītarāgāḥtannimittatvā </p><p n="a_224" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1356 r_AŚ-VDh#259,18_r"/>ātmasukhaduḥkhābhyāṃ <span type="ref-block" n="1357 r_AŚ-VDh#259,19_r"/>pāpetaraikāntakṛtānte punar akaṣāyasyāpi dhruvam eva bandhaḥ syāt tato na kaścin moktum arhati tadu<span type="ref-block" n="1358 r_AŚ-VDh#259,20_r"/>bhayābhāvāsaṃbhavavāt</p><p n="a_226" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1361 r_AŚ-VDh#260,03_r"/>prastutaikāntadvayasiddhānte vyāhater anabhidheyatāyām anabhidheyābhidhānavirodhāt kathaṃcid eveti <span type="ref-block" n="1362 r_AŚ-VDh#260,04_r"/>yuktam</p><p n="a_228" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1365 r_AŚ-VDh#260,09_r"/>ātmanaḥ parasya vā sukhaduḥkhayor viśuddhisaṃkleśāṅgayor eva puṇyapāpāsravahetutvaṃ na cānyathāti<span type="ref-block" n="1366 r_AŚ-VDh#260,10_r"/>prasaṅgāt<span type="ref-block" n="1367 r_AŚ-VDh#260,13_r"/>ārtaraudradhyā<span type="ref-block" n="1368 r_AŚ-VDh#260,14_r"/>napariṇāmaḥ saṃkleśas tadabhāvo viśuddhir ātmanaḥ svātmany avasthānam</p><p n="a_230" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1371 r_AŚ-VDh#265,06_r"/>yadi bandho 'yam ajñānān nedānīṃ kaścin mucyate sarvasyaiva kvacid ajñāno<span type="ref-block" n="1372 r_AŚ-VDh#265,07_r"/>papatter jñeyānantyād itiyadi punar jñānanirhrāsād brahmaprāptir ajñānāt <span type="ref-block" n="1373 r_AŚ-VDh#265,08_r"/>sutarāṃ prasajyeta duḥkhanivṛtter iva sukhaprāptiḥ </p><p n="a_232" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1376 r_AŚ-VDh#265,13_r"/>na hi sarvātmanaikasyaikadā jñānastokān mokṣo bahutaś cājñānād bandha ity ekāntayor avirodhaḥ <span type="ref-block" n="1377 r_AŚ-VDh#265,14_r"/>syādvādanyāyavidviṣāṃ sidhyati yena tadubhayaikātmyaṃ syāt </p><p n="a_234" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1380 r_AŚ-VDh#265,20_r"/>mohanīyakarmaprakṛtilakṣaṇād ajñānād yuktaḥ karmabandhaḥ<span type="ref-block" n="1381 r_AŚ-VDh#265,22_r"/>tato 'nyato 'pi bandhā<span type="ref-block" n="1382 r_AŚ-VDh#266,01_r"/>bhyupagame 'tiprasaṅgāt </p><p n="a_235" rend="justify"><span type="ref-block" n="1383 r_AŚ-VDh#267,09_r"/>tathaiva buddher apakarṣā<span type="ref-block" n="1384 r_AŚ-VDh#267,10_r"/>n mohanīyaparikṣayalakṣaṇān mokṣyati viparyaye viparyāsād ity adhigantavyaṃ</p><p n="a_238" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1387 r_AŚ-VDh#268,02_r"/>naikasvabhāveśvarakṛtas tatkāryasukhaduḥkhādivaicitryāt <span type="ref-block" n="1388 r_AŚ-VDh#268,05_r"/>na hi kāraṇasyaikarūpatve kāryanānātvaṃ yuktaṃ śālibīḥ <span type="ref-block" n="1389 r_AŚ-VDh#268,06_r"/>jāṅkuravat<span type="ref-block" n="1390 r_AŚ-VDh#268,09_r"/>apari<span type="ref-block" n="1391 r_AŚ-VDh#268,10_r"/>ṇāminaḥ sarvathārthakriyā'saṃbhavāt tallakṣaṇatvād vastunaḥ sadbhāvam eva tāvan na saṃbhāvayāmaḥ <span type="ref-block" n="1392 r_AŚ-VDh#268,19_r"/>tatra <span type="ref-block" n="1393 r_AŚ-VDh#268,20_r"/>kāladeśāvasthāsvabhāvabhinnānāṃ tanukaraṇabhuvanādīnāṃ kilāyaṃ karteti mahac citraṃ</p><p n="a_239" rend="justify"><span type="ref-block" n="1394 r_AŚ-VDh#268,22_r"/>eteneśvarecchā pratyuktā<span type="ref-block" n="1395 r_AŚ-VDh#269,01_r"/>na caitenā syāḥ saṃbandhas tatkṛtopakārānapekṣaṇāt<span type="ref-block" n="1396 r_AŚ-VDh#269,03_r"/>tato vyapadeśo 'pi mā bhūt <span type="ref-block" n="1397 r_AŚ-VDh#269,05_r"/>syābhisandher anityatve 'pi samānaprasaṅgaḥ<span type="ref-block" n="1398 r_AŚ-VDh#269,07_r"/>sakṛdutpattyādiprasaṅgād vicitratvānupapatter iti </p><p n="a_240" rend="justify"><span type="ref-block" n="1399 r_AŚ-VDh#270,10_r"/>tayor ekasvabhāvatve 'pi karmavaicitryāt kāmādiprabhavavaicitryam iti ced yuktam etat <span type="ref-block" n="1400 r_AŚ-VDh#270,11_r"/>kiṃtu neśvarecchābhyāṃ kiṃcit tāvatārthaparisamāpteḥ <span type="ref-block" n="1401 r_AŚ-VDh#270,13_r"/>etena viramyapravṛttisa<span type="ref-block" n="1402 r_AŚ-VDh#270,14_r"/>nniveśaviśeṣādibhyaḥ pṛthivyāder buddhimatkāraṇapūrvakatvasādhaneneśvaraprāpaṇaṃ pratyuktaṃ</p><p n="a_241" rend="justify"><span type="ref-block" n="1403 r_AŚ-VDh#270,18_r"/>prākkāyakaraṇotpatter ātmano dharmādharmayoś ca svayam acetanatvād vicitropabhogayogyatanukaraṇā<span type="ref-block" n="1404 r_AŚ-VDh#270,19_r"/>disaṃpādanakauśalāsaṃbhavāt tannimittam ātmāntaraṃ mṛtpiṇḍakulālavad iti cen na<span type="ref-block" n="1405 r_AŚ-VDh#271,02_r"/>tasyāpi vitanukaraṇasya tatkṛter asaṃbhavāttādṛśo 'pi nimitta<span type="ref-block" n="1406 r_AŚ-VDh#271,03_r"/>bhāve karmaṇām acetanatve 'pi tannimittatvam apratiṣiddhaṃ sarvathā dṛṣṭāntavyatikramāt </p><p n="a_242" rend="justify"><span type="ref-block" n="1407 r_AŚ-VDh#272,08_r"/>sthitvāpravartanārthakriyādi cetanādhiṣṭhānād iti niyame <span type="ref-block" n="1408 r_AŚ-VDh#272,09_r"/>punar īśvarāder api mā bhūt </p><p n="a_243" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1409 r_AŚ-VDh#272,12_r"/>nāyaṃ prasaṅgo buddhimattvād iti cet tata eva tarhi prahīṇatanukaraṇādayaḥ prāṇino mā bhūvan <span type="ref-block" n="1410 r_AŚ-VDh#272,14_r"/>karmaṇo vaici<span type="ref-block" n="1411 r_AŚ-VDh#272,15_r"/>tryād iti cet tarhiteṣām īśvarajñānanimittatve samānaprasaṅgaḥ<span type="ref-block" n="1412 r_AŚ-VDh#272,16_r"/>tadanimittatve tanukaraṇāder api tannimittattvaṃ mā bhūd viśeṣābhāvāt evaṃ <span type="ref-block" n="1413 r_AŚ-VDh#272,17_r"/>cārthakriyāder api tābhyām aikāntikatvaṃ<span type="ref-block" n="1414 r_AŚ-VDh#272,18_r"/>tataḥ karmabandhaviśeṣavaśāc citrāḥ kāmādayas tataḥ karmavaicitrya <span type="ref-block" n="1415 r_AŚ-VDh#272,19_r"/>na hi bhāvasvabhāvopālambhaḥ karaṇīyo 'nyatrāpitatprasaṅgānivṛtteḥ </p><p n="a_244" rend="justify"><span type="ref-block" n="1416 r_AŚ-VDh#274,01_r"/>n na tarhi keṣāṃcin muktir itareṣāṃ saṃsāraś ca karmabandhanimi<span type="ref-block" n="1417 r_AŚ-VDh#274,02_r"/>ttāviśeṣād iti cen na teṣāṃ śuddhyaśuddhitaḥ pratimuktītarasaṃbhavād ātmanām</p><p n="a_246" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1420 r_AŚ-VDh#274,13_r"/>bhavyetarasvabhāvau <span type="ref-block" n="1421 r_AŚ-VDh#274,14_r"/>teṣāṃ sāmarthyāsāmarthyemāṣādipākyāparaśaktivat <span type="ref-block" n="1422 r_AŚ-VDh#274,18_r"/>śakteḥ prādurbhāvāpekṣayā sāditvam<span type="ref-block" n="1423 r_AŚ-VDh#274,19_r"/>m abhisāsandhinānātvaṃ śuddhyaśuddhī<span type="ref-block" n="1424 r_AŚ-VDh#275,01_r"/>śaktyor iti bhedam ācāryaḥ prāha tato 'nyatrāpi <span type="ref-block" n="1425 r_AŚ-VDh#275,02_r"/>sādyanādī prakṛtaśaktyor vyaktī<span type="ref-block" n="1426 r_AŚ-VDh#275,03_r"/>kutaḥ <span type="ref-block" n="1427 r_AŚ-VDh#275,04_r"/>śaktipratiniyama iti cetna hi bhāvasvabhāvāḥ paryanuyoktavyāḥ </p><p n="a_248" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1430 r_AŚ-VDh#276,15_r"/>buddher anekāntāt yenā<span type="ref-block" n="1431 r_AŚ-VDh#276,16_r"/>kāreṇa tattvaparicchedas tadapekṣayā prāmāṇyam ititena pratyakṣatadābhāsayor api prāyaśaḥ <span type="ref-block" n="1432 r_AŚ-VDh#276,17_r"/>saṃkīrṇaprāmāṇyetarasthitir unnetavyā prasiddhānupahatendriyadṛṣṭer api candrārkādiṣu deśapratyāsattyādya<span type="ref-block" n="1433 r_AŚ-VDh#276,18_r"/>bhūtākārāvabhāsanāt tathopahatākṣāder api saṃkhyādivisaṃvāde 'pi candrādisvabhāvatattvopalambhāt <span type="ref-block" n="1434 r_AŚ-VDh#276,20_r"/>tatprakarṣāpekṣayā vyapadeśavyavasthā gandhadravyādivat<span type="ref-block" n="1435 r_AŚ-VDh#276,22_r"/>tathānumānāder api kathaṃcin mithyāpratibhāse 'pi <span type="ref-block" n="1436 r_AŚ-VDh#277,01_r"/>tattvapratipattyaiva prāmāṇyam anyathāekāntakalpanāyāṃ tu nāntarbahi<span type="ref-block" n="1437 r_AŚ-VDh#277,02_r"/>stattvasaṃvedanaṃ vyavatiṣṭhetasvayam advayāder dvayādipratibhāsanād rūpādisvalakṣaṇānāṃ ca tathaivā<span type="ref-block" n="1438 r_AŚ-VDh#277,03_r"/>darśanād yathā vyāvarṇyante<span type="ref-block" n="1439 r_AŚ-VDh#277,06_r"/><span resp="?" rend="underline">tasmād dṛṣṭasya bhāvasya dṛṣṭa evākhilo guṇa</span>tadaviśeṣopalambhābhyupagame 'pi<span resp="?" rend="underline">bhrānter niścīyate neti <span type="ref-block" n="1440 r_AŚ-VDh#277,07_r"/>sādhanaṃ saṃpravartate</span>tatra ca tadvyavasāyavaikalye<span type="ref-block" n="1441 r_AŚ-VDh#277,08_r"/>kvacid dharmādharmasaṃvedanavat parokṣatvopapattevikalpānām atattvavi<span type="ref-block" n="1442 r_AŚ-VDh#277,09_r"/>ṣayatvāt kutas tattvapratipattiḥ<span resp="?" rend="underline">mithyājñānāviśeṣe 'pi viśe<span type="ref-block" n="1443 r_AŚ-VDh#277,10_r"/>ṣo 'rthakriyāṃ prati <ref type="no-in-dandas" rend="a"> </ref> </span> <span type="ref-block" n="1444 r_AŚ-VDh#277,11_r"/><ref type="no-in-dandas" rend="a"> </ref>maṇipradīpaprabhādṛṣṭānto 'pi svapakṣaghātī maṇipradīpaprabhādarśanasyāpi saṃvādakatvena <span type="ref-block" n="1445 r_AŚ-VDh#277,12_r"/>prāmāṇyaprāptyā pramāṇāntarbhāvavighaṭanātna hi tatpratyakṣaṃ svavi<span type="ref-block" n="1446 r_AŚ-VDh#277,13_r"/>ṣaye visaṃvādanāt śuktikādarśanavadrajatabhrāntau <span type="ref-block" n="1447 r_AŚ-VDh#277,18_r"/>nāpi laiṅgikaṃ liṅgaliṅgisaṃbandhāpratipatter anyathā dṛṣṭāntetarayo<span type="ref-block" n="1448 r_AŚ-VDh#277,19_r"/>r ekatvāt kiṃ kena kṛtaṃ syāt<span type="ref-block" n="1449 r_AŚ-VDh#278,02_r"/>kādāci<span type="ref-block" n="1450 r_AŚ-VDh#278,03_r"/>tkārthaprāpter ārekāder api saṃbhavāt </p><p n="a_249" rend="justify"><span type="ref-block" n="1451 r_AŚ-VDh#278,04_r"/>na hi mithyājñānasya saṃvādanai<span type="ref-block" n="1452 r_AŚ-VDh#278,05_r"/>kāntaḥ <span type="ref-block" n="1453 r_AŚ-VDh#278,08_r"/>tathā na laiṅgikaṃ sarvathaivāvisaṃvādakatvāt <span type="ref-block" n="1454 r_AŚ-VDh#278,11_r"/>tasmāt sūktaṃ tattvajñānam eva pramāṇaṃ kāraṇasāmagrībhedāt pratibhāsabhede 'pīti </p><p n="a_250" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1455 r_AŚ-VDh#278,16_r"/>pramāṇam eva vā tattvajñānaṃ<span type="ref-block" n="1456 r_AŚ-VDh#278,17_r"/>tataḥ svalakṣaṇadarśanānantarabhāvinas tattvavyavasāyasya pramāṇatvopapatteḥ pratyakṣam anu<span type="ref-block" n="1457 r_AŚ-VDh#278,18_r"/>mānam iti pramāṇa evetyādyavadhāraṇaṃ pratyācaṣṭe <span type="ref-block" n="1458 r_AŚ-VDh#278,19_r"/>anadhigatārthādhigamābhāvāt tadapramāṇatve laiṅgikasyāpi <span type="ref-block" n="1459 r_AŚ-VDh#278,20_r"/>mā bhūtviśeṣābhāvāt anadhigatatvasvalakṣaṇādhyavasāyād anumiter atiśayakalpanāyāṃ <span type="ref-block" n="1460 r_AŚ-VDh#278,21_r"/>prakṛtasyāpi na vai pramāṇatvaṃ pratiṣedhyamanirṇītanirṇayātmakatvāt kṣaṇabhaṅgānumānavat<span type="ref-block" n="1461 r_AŚ-VDh#279,01_r"/>dhvaner akhaṇḍaśaḥ śravaṇād adhigamo 'pi prāthamakalpikas tattvanirṇītir eva <span type="ref-block" n="1462 r_AŚ-VDh#279,02_r"/>tadatyaye dṛṣṭer api visaṃvādakatvena <span type="ref-block" n="1463 r_AŚ-VDh#279,03_r"/>prāmāṇyānupapatter adarśanānatiśāyanāt taddarśanābhāve 'pi tattvaniścaye tadanyasamāropavyavacchedalakṣaṇe <span type="ref-block" n="1464 r_AŚ-VDh#279,04_r"/>pramāṇalakṣaṇāṅgīkaraṇāt </p><p n="a_251" rend="justify"><span type="ref-block" n="1465 r_AŚ-VDh#279,06_r"/>kvacit kutaścid dhūmaketulaiṅgikavannirṇītārthamātrasmṛter adhigatārthādhigamāt prāmāṇyaṃ mā <span type="ref-block" n="1466 r_AŚ-VDh#279,07_r"/>bhūt pramitiviśeṣābhāvātprakṛta<span type="ref-block" n="1467 r_AŚ-VDh#279,08_r"/>nirṇayasya prāmāṇye hi na kiṃcid atiprasajyate <span type="ref-block" n="1468 r_AŚ-VDh#279,18_r"/>vannirṇīte 'pi kathaṃcid atiśāyanād a </p><p n="a_252" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1469 r_AŚ-VDh#279,19_r"/>pratyabhijñānaṃ pramāṇaṃ vyavasāyātiśayopapatteḥtatsāmarthyādhīnatvāt pramāṇa<span type="ref-block" n="1470 r_AŚ-VDh#279,20_r"/>tvasthiteḥanyathā hi visaṃvādaḥ syāt saṃśayādivat </p><p n="a_253" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1471 r_AŚ-VDh#280,05_r"/>liṅgaliṅgisaṃbandhajñānaṃ pramāṇam aniścitaniścayād anumānavad sattvakṣaṇikatvayor dhūmatatkāraṇa<span type="ref-block" n="1472 r_AŚ-VDh#280,06_r"/>yor vā sākalyena vyāptipratipattau na pratyakṣam utsahate sannihitārthākārānukāritvāt<span type="ref-block" n="1473 r_AŚ-VDh#280,07_r"/>aparīkṣākṣamatvāc cā nānumānam anavasthānuṣaṅgāt sudūram api gatvā tadubha<span type="ref-block" n="1474 r_AŚ-VDh#280,08_r"/>yavyatiriktaṃ vyavasthānimittam abhyupagantavyam<span type="ref-block" n="1475 r_AŚ-VDh#280,18_r"/>d upamānādikaṃ <span type="ref-block" n="1476 r_AŚ-VDh#280,19_r"/>pramāṇāntaram icchatāṃ tattvanirṇayapratyavamarṣapratibandhādhigamapramāṇatvapratiṣedhaḥ prāyaśo vaktur jaḍi<span type="ref-block" n="1477 r_AŚ-VDh#280,20_r"/>mānam āviṣkaroti </p><p n="a_254" rend="justify"><span type="ref-block" n="1478 r_AŚ-VDh#281,01_r"/>iti pratyakṣaṃ parokṣam ity etad dvitayaṃ pramāṇaarthāpattyāder anumānavyatireke 'pi <span type="ref-block" n="1479 r_AŚ-VDh#281,02_r"/>parokṣe 'ntarbhāvāt </p><p n="a_255" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1480 r_AŚ-VDh#281,05_r"/>tatra sakalajñānāvaraṇaparikṣayavijṛmbhitaṃ kevalajñānaṃ yugapatsarvārthaviṣayam<span type="ref-block" n="1481 r_AŚ-VDh#281,06_r"/>tathoktaṃ 'sarvadravyaparyāyeṣu kevalasya' <span type="ref-block" n="1482 r_AŚ-VDh#281,07_r"/>iti<span type="ref-block" n="1483 r_AŚ-VDh#281,10_r"/>tajjñānadarśanayoḥ kramavṛttau hi sarvajñatvaṃ kādācitkaṃ syād <span type="ref-block" n="1484 r_AŚ-VDh#281,12_r"/>kutas tatsiddhir iti <span type="ref-block" n="1485 r_AŚ-VDh#281,13_r"/>sāmānyaviśeṣaviṣayayor vigatāvaraṇayor ayugapa<span type="ref-block" n="1486 r_AŚ-VDh#281,14_r"/>tpratibhāsāyogāt pratibandhakāntarābhāvāt <span type="ref-block" n="1487 r_AŚ-VDh#281,18_r"/>śeṣaṃ sarvaṃ kramavṛtti prakārā<span type="ref-block" n="1488 r_AŚ-VDh#281,19_r"/>ntarāsaṃbhavāt<span type="ref-block" n="1489 r_AŚ-VDh#282,04_r"/>cakṣurādijñānapa<span type="ref-block" n="1490 r_AŚ-VDh#282,05_r"/>ñcakasyāpi parasparavyavadhāne 'pi vicchedānupalakṣaṇaṃ kṣaṇakṣayavatyaugapadye <span type="ref-block" n="1491 r_AŚ-VDh#282,06_r"/>hi saṃtānabhedāt parasparaparāmarśābhāvaḥ santānāntaravat<span type="ref-block" n="1492 r_AŚ-VDh#282,07_r"/>mānasapratyakṣe 'pi cakṣurādijñānānantarapratyayodbhavena kaści<span type="ref-block" n="1493 r_AŚ-VDh#282,08_r"/>d viśeṣaḥ kramavṛttau cakṣurādijñānavad vyavadhānapratibhāsavikalpapratipatter asaṃbhavāt<span type="ref-block" n="1494 r_AŚ-VDh#282,11_r"/>yaugapadye hi sparśādipratyavamarśavirodhaḥ <span type="ref-block" n="1495 r_AŚ-VDh#282,12_r"/>puruṣāntaravat<span type="ref-block" n="1496 r_AŚ-VDh#282,13_r"/>viṣayasyānekāntātmakatvāt <span type="ref-block" n="1497 r_AŚ-VDh#282,14_r"/>matijñānādisyādvādanayalakṣitaṃ pratipattavyaṃkevalajñānavat <span type="ref-block" n="1498 r_AŚ-VDh#282,15_r"/>syādvādopalakṣitatvāc ca</p><p n="a_258" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1501 r_AŚ-VDh#283,03_r"/>siddhaprayojanatvāt kevalināṃ sarvatropekṣā<span type="ref-block" n="1502 r_AŚ-VDh#283,04_r"/>nanu karuṇāvataḥ paraduḥkhaji<span type="ref-block" n="1503 r_AŚ-VDh#283,05_r"/>hāsoḥ katham upekṣā tadabhāve kathaṃ cāptiḥ iti cen na<span type="ref-block" n="1504 r_AŚ-VDh#283,06_r"/>svaduḥkhanivartanavadakaruṇayāpi vṛtter anyaduḥkhanirācikīrṣāyāmddayālo<span type="ref-block" n="1505 r_AŚ-VDh#283,07_r"/>r evātmaduḥkhanivartanaṃ <span type="ref-block" n="1506 r_AŚ-VDh#283,16_r"/>ato 'yam asamādhir iti cen na<span type="ref-block" n="1507 r_AŚ-VDh#283,17_r"/>na vai pradīpaḥ kṛpālutayātmānaṃ paraṃ vā tamaso duḥkhahetor nivartayatīti <span type="ref-block" n="1508 r_AŚ-VDh#283,18_r"/>kalpayitvāpi kṛpālutāṃ tatkaraṇasvabhāvasāmarthyaṃ mṛgyam evaṃ hi <span type="ref-block" n="1509 r_AŚ-VDh#283,19_r"/>paramparāpariśramaṃ pariharet </p><p n="a_259" rend="justify"><span type="ref-block" n="1510 r_AŚ-VDh#283,22_r"/>matyādeḥ sākṣāt <span type="ref-block" n="1511 r_AŚ-VDh#283,23_r"/>phalaṃ svārthavyāmohavicchedas tadabhāve darśanasyāpi sannikarṣāviśeṣāt kṣaṇapariṇāmopalambha<span type="ref-block" n="1512 r_AŚ-VDh#284,01_r"/>vad avisaṃvādakatvāsaṃbhavātparamparayā hānopā<span type="ref-block" n="1513 r_AŚ-VDh#284,02_r"/>dānasaṃvittiḥtathā hi karaṇasya <span type="ref-block" n="1514 r_AŚ-VDh#284,03_r"/>kriyāyāś ca kathaṃcid ekatvaṃ pradīpatamo 'vigamavat nānātvaṃ ca paraśvādivat <span type="ref-block" n="1515 r_AŚ-VDh#284,12_r"/>tasmād grāhyasaṃvidākārayoḥ pramāṇaphalavyavasthāyām api <span type="ref-block" n="1516 r_AŚ-VDh#284,13_r"/>visaṃvādānirākaraṇe tadajñasyeva viṣadṛṣṭiḥ pramāṇatvaṃ na pratipattum arhati tāva<span type="ref-block" n="1517 r_AŚ-VDh#284,14_r"/>taiva pramāṇatve kṣaṇikatvādyanumānam adhigatārthādhigamalakṣaṇatvān na vai pramāṇa </p><p n="a_261" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1520 r_AŚ-VDh#285,01_r"/><ref type="no-in-dandas" rend="a"> </ref>padānāṃ parasparāpekṣāṇāṃ nirapekṣaḥ samudāyo vākyaṃ <span type="ref-block" n="1521 r_AŚ-VDh#285,17_r"/>na tarhi <span type="ref-block" n="1522 r_AŚ-VDh#285,18_r"/>tadānīm idaṃ bhavati yathā yat sat tat sarvaṃ pariṇāmi yathā ghaṭaḥ saṃś ca śabda iti <span type="ref-block" n="1523 r_AŚ-VDh#285,19_r"/>tasmāt pariṇāmīty ākāṅkṣaṇāt<span type="ref-block" n="1524 r_AŚ-VDh#285,20_r"/>pratipattur dharmo 'yaṃ vākyeṣv adhyāropyate <span type="ref-block" n="1525 r_AŚ-VDh#285,21_r"/>sa cet pratipattā tāvatārthaṃ pratyeti kim iti śeṣam ākāṅkṣati<span type="ref-block" n="1526 r_AŚ-VDh#286,02_r"/>prakaraṇādinā vākyakalpenāpy arthapratipattau navā prāthamaka<span type="ref-block" n="1527 r_AŚ-VDh#286,03_r"/>lpikavākyalakṣaṇaparihāraḥsatyabhā<span type="ref-block" n="1528 r_AŚ-VDh#286,04_r"/>mādipadavad <span type="ref-block" n="1529 r_AŚ-VDh#286,05_r"/>sadasannityāni<span type="ref-block" n="1530 r_AŚ-VDh#286,06_r"/>tyādisarvathaikāntapratikṣepalakṣaṇo 'nekāntaḥkvacit prayujyamā<span type="ref-block" n="1531 r_AŚ-VDh#286,07_r"/>naḥ syācchabdas tadviśeṣaṇatayā prakṛtārthatattvam avayavena sūcayati prāyaśo nipātānāṃ tatsvabhāvatvā<span type="ref-block" n="1532 r_AŚ-VDh#286,08_r"/>d evakārādivat<span type="ref-block" n="1533 r_AŚ-VDh#286,11_r"/>na hi kevalajñānavad akhilam akramam avagāhate <span type="ref-block" n="1534 r_AŚ-VDh#286,12_r"/>vācaḥ kramavṛttitvāt tadbuddher api tathābhāvāt</p><p n="a_263" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1537 r_AŚ-VDh#287,03_r"/>kathaṃcid ityādiḥ kiṃvṛttacidvidhiḥ syādvādaparyāyaḥ <span type="ref-block" n="1538 r_AŚ-VDh#287,04_r"/>so 'yam anekāntam abhipretya saptabhaṅganayāpekṣaḥ svabhāvaparabhāvābhyāṃ sadasadādivyavasthāṃ pratipādayati </p><p n="a_264" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1539 r_AŚ-VDh#287,05_r"/>saptabhaṅgī proktādravyārthikaparyāyārthikapravibhāgava<span type="ref-block" n="1540 r_AŚ-VDh#287,06_r"/>śān naigamādayaḥ śabdārthanayā bahuvikalpā mūlanayadvayaśuddhyaśuddhibhyāṃ</p><p n="a_266" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1543 r_AŚ-VDh#288,08_r"/>syādvādakevalajñāne iti <span type="ref-block" n="1544 r_AŚ-VDh#288,09_r"/>nirdeśāt tayor abhyarhitatvāniyamaṃ darśayati parasparahetukatvāt<span type="ref-block" n="1545 r_AŚ-VDh#288,11_r"/>syābhyarhitatve vā pūrvanipāte vyabhicāraṃ sūcayati <span type="ref-block" n="1546 r_AŚ-VDh#288,12_r"/>kathaṃ punaḥ syādvādaḥ sarvatattvaprakāśanaḥ yāvatā <span type="ref-block" n="1547 r_AŚ-VDh#288,13_r"/>'mitiśrutayor nibandho dravyeṣv asarvaparyāyeṣu' <span type="ref-block" n="1548 r_AŚ-VDh#288,15_r"/>'jīvādayaḥ sapta padārthās tattvaṃ tatpratipā<span type="ref-block" n="1549 r_AŚ-VDh#288,16_r"/>danāviśeṣāt <span type="ref-block" n="1550 r_AŚ-VDh#288,18_r"/>tadāha bhedaḥ sākṣād asākṣāc ceti sākṣātkṛter eva sarvadravyaparyāyān paricchinatti <span type="ref-block" n="1551 r_AŚ-VDh#288,19_r"/>nānyata iti yāvat<span type="ref-block" n="1552 r_AŚ-VDh#288,21_r"/>vaca </p><p n="a_268" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1555 r_AŚ-VDh#289,09_r"/>'sapakṣeṇaiva sādhyasya sādharmyād' ity anena hetos trailakṣaṇyam 'avirodhād' ity anyathānupapattiṃ ca <span type="ref-block" n="1556 r_AŚ-VDh#289,10_r"/>darśayatā kevalasya trilakṣaṇasyāsādhanatvam uktaṃ tatputratvādivat ekalakṣaṇasya tu gamakatvaṃ <span type="ref-block" n="1557 r_AŚ-VDh#289,11_r"/>'nityatvaikāntapakṣe 'pi vikriyā nopapadyate' iti bahulam anyathānupapatter eva samāśrayaṇāt <span type="ref-block" n="1558 r_AŚ-VDh#289,12_r"/>yatrārthakriyā na <span type="ref-block" n="1559 r_AŚ-VDh#289,13_r"/>saṃbhavati tan na vastutattvaṃ yathā vināśaikāntaḥ tathā ca nityatve 'pi kramayaugapadyābhyām arthakriyā na <span type="ref-block" n="1560 r_AŚ-VDh#289,14_r"/>saṃbhavati nāparaṃ prakārāntaram iti trilakṣaṇayoge 'pi pradhānam ekalakṣaṇaṃ tatraiva sādhanasāmarthyapa<span type="ref-block" n="1561 r_AŚ-VDh#289,15_r"/>riniṣṭhiteḥ tad eva ca pratibandhaḥ pūrvavadvītasaṃyogyādisakalahetupratiṣṭhāpakaṃ <span type="ref-block" n="1562 r_AŚ-VDh#290,01_r"/>tataḥ syādvādetyādinānumitam anekāntātmakam artha<span type="ref-block" n="1563 r_AŚ-VDh#290,02_r"/>tattvam ādarśayatitasya viśeṣo nitya<span type="ref-block" n="1564 r_AŚ-VDh#290,03_r"/>tvādiḥ pṛthak pṛthak tasya pratipādako nayaḥ <span type="ref-block" n="1565 r_AŚ-VDh#290,04_r"/>tathā coktam 'arthasyānekarūpasya dhīḥ pramāṇaṃ tadaṃśadhīḥ nayo dharmāntarāpekṣī <span type="ref-block" n="1566 r_AŚ-VDh#290,05_r"/>durṇayas tannirākṛtiḥ' iti tadanekāntapratipattiḥ pramāṇam ekadharmapratipattir nayas tatpratyanīkaprati<span type="ref-block" n="1567 r_AŚ-VDh#290,06_r"/>kṣepo durṇayaḥ kevalavipakṣavirodhadarśanena svapakṣābhiniveśāt </p><p n="a_270" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1570 r_AŚ-VDh#290,09_r"/>uktalakṣaṇo dravyaparyāyasthānaḥ saṃgrahādir nayaḥ tacchākhāpraśākhātmopanayaḥ tadekāntānāṃ <span type="ref-block" n="1571 r_AŚ-VDh#290,10_r"/>vipakṣopekṣālakṣaṇānāṃ trikālaviṣayāṇāṃ samitir dravyaṃ <span type="ref-block" n="1572 r_AŚ-VDh#290,14_r"/>tatas teṣā<span type="ref-block" n="1573 r_AŚ-VDh#290,15_r"/>m apoddhārād guṇaguṇyādivat</p><p n="a_272" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1576 r_AŚ-VDh#290,19_r"/>sunayadurṇayayor yathāsmābhir lakṣaṇaṃ vyākhyātaṃ tathā na codyaṃ na parihāraḥ <span type="ref-block" n="1577 r_AŚ-VDh#290,21_r"/>tathā hi nirapekṣatvaṃ pratyanīkadharmasya nirākṛtiḥ sāpekṣatvam upekṣā anyathā <span type="ref-block" n="1578 r_AŚ-VDh#290,22_r"/>pramāṇanayā'viśeṣaprasaṅgāt dharmāntarādānopekṣāhānilakṣaṇatvāt pramāṇanayadurṇayānāṃ prakārānta<span type="ref-block" n="1579 r_AŚ-VDh#291,01_r"/>rāsaṃbhavāc ca pramāṇāt tad atatsvabhāvapratipatter nayāt tatpratipatter durṇayād anyanirākṛteś ca iti viśvopasaṃhṛ<span type="ref-block" n="1580 r_AŚ-VDh#291,02_r"/>tiḥ </p><p n="a_274" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1583 r_AŚ-VDh#291,07_r"/>yat sat tatsarvam anekāntātmakam arthakriyākāritvāt svaviṣayākārasaṃvittivat <span type="ref-block" n="1584 r_AŚ-VDh#291,13_r"/>na kiṃcid e<span type="ref-block" n="1585 r_AŚ-VDh#291,14_r"/>kāntaṃ vastutattvaṃ sarvathā tadarthakriyā'saṃbhavād gaganakusumādiva<span type="ref-block" n="1586 r_AŚ-VDh#291,20_r"/>r nāsti sadekāntaḥ sarvavyāpāravirodhaprasaṅgād asadekāntavat<span type="ref-block" n="1587 r_AŚ-VDh#291,21_r"/>iti vidhinā pratiṣedhena vā vastutattvaṃ niya<span type="ref-block" n="1588 r_AŚ-VDh#291,22_r"/>myetaanyathā tadviśiṣṭam arthatattvaṃna syād vi <span type="ref-block" n="1589 r_AŚ-VDh#292,02_r"/>ity anena vidhipratiṣedhayor guṇapradhānabhāvena sadasadādivākyeṣu vṛttir iti lakṣaya<span type="ref-block" n="1590 r_AŚ-VDh#292,03_r"/>ti </p><p n="a_276" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1593 r_AŚ-VDh#292,07_r"/>pratyakṣādipramāṇaviṣayabhūtaṃ viruddhadharmādhyāsalakṣaṇaviruddhaṃ vastu<span type="ref-block" n="1594 r_AŚ-VDh#292,09_r"/><span resp="?" rend="underline">rocate tatra ke vayam</span><ref type="no-in-dandas" rend="a"> </ref>tad evety ekāntena pratipādayantī mithyaiva bhāratī<span type="ref-block" n="1595 r_AŚ-VDh#292,11_r"/>katham anayārthadeśanam ity ekānte vākyārthānupapatti<span type="ref-block" n="1596 r_AŚ-VDh#292,12_r"/>r ālakṣyate </p><p n="a_278" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1599 r_AŚ-VDh#292,16_r"/>vācaḥ svabhāvo 'yaṃ yena svārthasāmānyaṃ pratipādayantī tadaparaṃ nirākaroti<span type="ref-block" n="1600 r_AŚ-VDh#292,17_r"/>nyatarāpāye 'nuktānatiśāyanāt idaṃ tayā nedaṃ tayā <span type="ref-block" n="1601 r_AŚ-VDh#292,18_r"/>vā na pratīyeta tadarthaḥ kūrmaromādivat na khalu sāmānyaṃ viśeṣaparihāreṇa viśeṣo vā<span type="ref-block" n="1602 r_AŚ-VDh#292,19_r"/>kvacid upalabhāmahe anupalabhamānāś ca kathaṃ svaṃ paraṃ vā tathābhiniveśena vipralabhāmahe </p><p n="a_280" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1605 r_AŚ-VDh#292,23_r"/>astītikevalam abhāvavicchedādpoham āheti cet kaḥ punar apohaḥ <span type="ref-block" n="1606 r_AŚ-VDh#293,01_r"/>parato vyāvṛttir abhāvokatham evaṃ satyabhā<span type="ref-block" n="1607 r_AŚ-VDh#293,02_r"/>vaṃ pratipādayati bhāvaṃ na pratipādayatīty anuktasamaṃ na syāt tadvikalpomithyābhi<span type="ref-block" n="1608 r_AŚ-VDh#293,03_r"/>niveśād iti cet na caitat tasya pratipādakaṃ mithyāvikalpahetutvād vyalīkavacanavat<span type="ref-block" n="1609 r_AŚ-VDh#293,08_r"/>tataḥ syādvāda eva satyalāñchano na vādāntaram ity atiśāyayati</p><p n="a_282" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1612 r_AŚ-VDh#293,12_r"/>astītyādi vidheyam abhipretya vidhānāt <span type="ref-block" n="1613 r_AŚ-VDh#293,16_r"/>nāstitvādibhir aviruddhaṃ<span type="ref-block" n="1614 r_AŚ-VDh#293,17_r"/>vidhipratiṣedhayor anyonyāvinābhāvalakṣaṇatvāt svārthajñānavat<span type="ref-block" n="1615 r_AŚ-VDh#293,24_r"/>tadvidheyapratiṣedhyātmaviśeṣāt syādvādaḥ prakriyate saptabhaṅgīsa<span type="ref-block" n="1616 r_AŚ-VDh#293,25_r"/>māśrayāt </p><p n="a_284" rend="justify"> <span type="ref-block" n="1619 r_AŚ-VDh#294,07_r"/>itisvoktaparicchede <span type="ref-block" n="1620 r_AŚ-VDh#294,08_r"/>vihiteyam āptamīmāṃsā sarvajñaviśeṣaparīkṣāniḥśreyasakāmināṃ <span type="ref-block" n="1621 r_AŚ-VDh#294,10_r"/>bhavyānāṃ tadanupayogāt tattvetaraparīkṣāṃ prati bhavyānām eva niyatādhikṛtiḥ </p><l rend="center-bold"> <span type="ref-block" n="1622 r_AŚ-VDh#294,26_r"/>śrīvardhamānam akalaṅkam anindyavandya</l><l rend="center-bold"><span type="ref-block" n="1623 r_AŚ-VDh#294,27_r"/>pādāravindayugalaṃ praṇipatya mūrdhnā </l><l rend="center-bold"> <span type="ref-block" n="1624 r_AŚ-VDh#294,28_r"/>bhavyaikalokanayanaṃ paripālayantaṃ </l><l rend="center-bold"> <span type="ref-block" n="1625 r_AŚ-VDh#294,29_r"/>syādvādavartma pariṇaumi samantabhadram <ref type="no-in-dandas" rend="a"> </ref> </l></body></text></TEI>
